Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ namo arihaMtANe namo siddhANaM, namo AyariyANaM namo uvajajhAyANaM namo loe savva sAhUNaM eso paMca namukakAro savva pAvappaNAsaNo maMgalANaM ca savvasiM paDhamaM havaI maMgala
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ jinAgama prakAzana yojanA pa. pU. AcAryazrI ghAMsIlAlajI mahArAja sAheba kRta vyAkhyA sahita DVD No. 1 (Full Edition) :: yojanAnA Ayojaka :: zrI caMdra pI. dozI - pIeca.DI. website : www.jainagam.com
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ GNAPAN SHRI PR NA SUTRA PART : 02 zrI prajJApanA sUtra : bhAga 2
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ AAN OVANOYYY YYYYYYYYYYYYYYY jainAcArya-jainadharmadivAkara-pUjyazrI-ghAsIlAlajI-mahArAjaviracitayA prameyabodhinyAkhyayA vyAkhyayA hindI-gurjara-bhASA'nuvAdasahitam M ||shrii-prjnyaapnaasuutrm // (dvitIyo bhAgaH) niyojakaH saMskRta-prAkRtajJa-jainAgamaniSNAta-priyavyAkhyAni paNDitamuni-zrIkanhaiyAlAlajI-mahArAjaH MAC C prakAzakaH vaDhayANazaheranivAsi-zreSThizrImaNIlAla popaTalAla yorA __pradatta-dravyasAhAyyena a0 bhA0 zve0 sthA0 jainazAstroddhArasamitipramukhaH zreSThi-zrIzAntilAla maGgaladAsabhAI-mahodayaH mu0 rAjakoTa YOYOYOYOYOYO OOLIN ON OLUN IsavIsan prathama-AvRttiH prati 1200 vora-saMvat 2500 vikrama saMvat 2032 mUlyam-rU0 40-00 D0 OM
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ maLavAnuM ThekANuM : zrI ma. lI. ve sthAnavAsI jainazAstrAddhAra samiti, hai. gareDiyA huvA roDa, rAma oTa, (saurASTra ) Wan ye nAma kecidiha naH prathayantyavajJAM, jAnanti te kimapi tAn prati naiSa yatnaH / utpatsyate'sti mama ko'pi samAnadharmA, kAloyaM niravadhirvipulA ca pRthvI // 1 // prathama AvRtti prata 1200 vIra sa vat 2500 vikrama saMvata 2032 isavIsana 1975 Published by: Shri Akhil Bharat S. S. Jain Shastroddhara Samiti, Garedia Kuva Road, RAJKOT, (Saurashtra ), W. Ry, India. Wan harigItacchandaH karate avajJA jo hamArI yatna nA unake liye / jo jAnate haiM tatva kucha phira yatna nA unake liye // janamegA mujhasA vyakti koi tava isase pAyagA / hai kAla niravadhi vipulapRthvI dhyAna meM yaha lAyagA // 1 // pha zrI prajJApanA sUtra : 2 bhUyaH 3. 40-00 : bhudra : maNilAla chaganalAla zAha presa navaprabhAta prinTIMga ghIDAMTA roDa, abhahAvAha
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIyut maNIlAla peApaTalAla veArAnA saMkSipta paricaya vaDhavANa zaheramAM zrAvaka dharma parAyaNa popaTalAlacaMdabhAI nAmanA eka suzrAvaka vaNika gRhastha rahetA hatAM jee sadA jainadharmImAM aTala zraddhA yukta banI rvANavRttithI (vyApArathI) potAnA kuTuMbanI AjIvikA calAvatA hatA. temanA dharmAMpatnie savata 1961 nA jeTha suda 8 nA divase eka putraratnane janma AvyeA jemanuM nAma maNIlAla rAkhavAmAM AvyuM. popaTalAlabhAI nA A putra temanu ceAthuM saMtAna ane khIjA putra hatA. maNIlAlabhAinA pitAzrIe temane nAnapaNathI ja jainadharmImAM zraddhAvAna banavAnI preraNA ApI temane khI. e. sudhI abhyAsa karAvI suyeAgya banAvyA. caiAgya umare pahoMcatAM saMvata 1977nA mahA mAsamAM beTAnA gopANI kuLabhUSaNa ThAkarazIbhAInI suputri raMbhAbahena sAthe temanA lagna karavAmAM AvyA. maNIlAlabhAInAmAM potAnA mAtapitAnA ucca dhArmika saskAra khALavayathI ja Atapreta thayelA tethI teo sAdhu sAdhvI munirAjo pAsethI vyAkhyAna vANI sAMbhaLatA ane A uttama satsaMganA pratApathI tee niHsa tAna hAvA chatAM kevaLa aDatAlIsa varSanI vayamAM ja teoe zrAvakanA vratAmAM uttama evuM ceAthuM vrata (brahmacarya vrata)nA aMgIkAra karI kALajIpUrvaka te vratanA te pAlanamAM tatpara rahe che. teoe dhArmika abhyAsamAM paNa potAnA abhyAsa AgaLa vadhArI zrI dazavaikAlikasUtra tathA uttarAdhyayanastra kaMDastha karela che. ane pratidina parADhie tenI sajAya kare che. A uttama vAMcana tathA dharmArAdhananA pratApe teozrIne padareka varSa pahelAM munidIkSA dhAraNa karavAnA utkaTa bhAva thayelA paraMtu keTalAka kauTumbika kAraNAsara tema thaI zakela nathI. te paNa teoe vratA aMgIkAra karelA ja che. temaja dararoja cAra ke pAMca sAmAyika avicchinna paNe kare che. temanI A pravRttimAM temanA dharmaparAyaNa patni taraphathI paNa prAtsAhana tathA sAtha maLatA rahevAthI temanI dharma parAyaNatA vizeSa rIte dIpI uThe che. temanA dharma patni raMbhAbahena paNa dararAja 6-7 sAmAyiko kare che. teoe dazavaikAlika tathA uttarAdhyayana sUtronA keTalAka adhyayane kaMThastha paNa karelA che. tee paNa dIkSA svIkAravAnA bhAva sAthe tatpara thayelA paraMtu maNibhAInA rokANathI temane paNa te mATe thalI javuM paDayuM. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ maNIbhAI chellA pistALIsa varSathI amadAvAdamAM ja rahe che. hAla teo nivRtti parAyaNa jIvana gujAre che. zAstroddhAraka pU. pA. AcArya mahArAjazrI ghAsIlAlajI ma. sA.nA samAgamamAM paNa teo anekavAra Avela ane temanA sadupadezane lAbha meLavela jethI tenA tarapha temanI ghaNuM zraddhAbhakti hatI ane che. teozrInA A zAstroddhAranA kAryane pite varSothI temanA prakAzane jue che ane teno lAbha le che. jethI karIne temanA prakAzane pratye utkaTabhAvanA pedA thaI ke A samAjanA rakSaNa mATe A sAhitya anupama ane AdaraNIya che. AcAryazrI AvI ativRddha avasthAmAM hovA chatAM paNa jIvanaparyanta AvI avirata zrama lIdhela che. te te mATe ApaNe paNa A kAryamAM sahAyaka banavuM ja joIe. kAraNa mokSamArganuM A eka divya sAdhana che, Ama vicArI teoe samitine vakhatevakhata madada karI che, ane A sUtranA prakAzana mATe teozrIe rU. 5001) pAMca hajAra ekanI udAratAbharI sahAya karela che. ane bhaviSyamAM paNa A kAryane pAra UtAravA temanI sahAyatAne pravAha cAlu rAkhaze. eja AzA. maMtrIo, zrI a. bhA. sthA. jaina zAstradhAra samiti, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ svAdhyAya mATe khAsa sUcanA A sUtranA mUlapAThano svAdhyAya divasa ane rAtrinA prathama prahare tathA cothA prahare karAya che. (2) prAta:uSAkALa, sanyAkALa, madhyAhna, ane madhyarAtrimAM be-be ghaDI (48 miniTa) vaMcAya nahIM, sUryodayathI pahelAM 24 miniTa ane sUryodayathI pachI 24 miniTa ema be ghaDI sarvatra samajavuM. mAsika dharmavALAM strIthI vaMcAya nahIM temaja tenI sAme paNa vaMcAya nahIM. jyAM A strIo na hoya te oraDAmAM besIne vAMcI zakAya. (4) nIce lakhelA 32 asvAdhyAya prasaMge vaMcAya nahIM. (1) AkAza saMbaMdhI 10 asvAdhyAya kAla. (1) ulkApAta-moTA tArA khare tyAre 1 prahara (traNa kalAka svAdhyAya na thAya.) (2) digdAha-koI dizAmAM atizaya lAlavarNa hoya athavA koI dizAmAM moTI Aga lagI hoya to svAdhyAya na thAya. garjArava -vAdaLAMno bhayaMkara garjArava saMbhaLAya. gAjavIja ghaNI jaNAya to 2 prahara (cha kalAka) svAdhyAya na thAya. nirdhAta-AkAzamAM koI vyaMtarAdi devakRta ghoragarjanA thaI hoya, athavA vAdaLo sAthe vIjaLInA kaDAkA bole tyAre ATha prahara sudhI svAdhyAya nA thAya. (5) vidyuta--vijaLI camakavA para eka prahara svAdhyAya na thA. (6) cUpaka-zuklapakSanI ekama, bIja ane trIjanA divase saMdhyAnI prabhA ane caMdraprabhA maLe to tene cUpaka kahevAya. A pramANe cUpaka hoya tyAre rAtrimAM prathama 1 prahara svAdhyAya na karavo. (7) yakSAdIta-koI dizAmAM vIjaLI camakavA jevo je prakAza thAya tene yakSAdIpta kahevAya. tyAre svAdhyAya na karavo. (8) ghumika kRSNa-kAratakathI mahA mAsa sudhI dhUmADAnA raMganI je sUkSma jala jevI dhUmmasa paDe che tene dhUmikAkRSNa kahevAya che. tevI dhUmmasa hoya tyAre svAdhyAya na karavo. (9) mahikAzveta-zItakALamAM zvetavarNavALI sUkSma jalarUpI je dhummasa paDe che. te mahikAzveta che tyAre svAdhyAya na karavo. (10) rajauddaghAta-cAre dizAmAM pavanathI bahu dhULa uDe. ane sUrya DhaMkAI jAya. te rajauddAta kahevAya. tyAre svAdhyAya na karavo.
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) audArika zarIra saMbaMdhI 10 asvAdhyAya (11-12-13) hADakAM-mAMsa ane rUdhira A traNa vastu agnithI sarvathA baLI na jAya, pANIthI dhovAI na jAya ane sAme dekhAya to tyAre svAdhyAya na karavo. phUTeluM iMDu hoya to asvAdhyAya. (14) maLa-mUtra--sAme dekhAya, tenI durgadha Ave tyAM sudhI asvAdhyAya. (15) smazAna--A bhUminI cAre bAju 100/100 hAtha asvAdhyAya. (16) caMdragrahaNa-jyAre caMdragrahaNa thAya tyAre jaghanyathI 8 muhUrta ane utkRSTathI 12 muhUrta asvAdhyAya jANavo. (17) sUryagrahaNa--jyAre sUryagrahaNa thAya tyAre jaghanyathI 12 muhUrta ane utkRSTathI 16 muhUrta asvAdhyAya jANavo. (18) rAjavyagrata-najIkanI bhUmimAM rAjAonI paraspara laDAI thatI hoya tyAre, tathA laDAI zAnta thayA pachI 1 divasa-rAta sudhI svAdhyAya na karavo. (19) patana-koI moTA rAjAnuM athavA rASTrapuruSanuM mRtyu thAya to teno agnisaMskAra na thAya tyAM sudhI svAdhyAya karavo nahIM tathA navAnI nimaNuMka na thAya tyAM sudhI UMcA avAje svAdhyAya na karavo. (20) audArika zarIra-upAzrayanI aMdara athavA 100-100 hAtha sudhI bhUmi upara bahAra paMcendriyajIvanuM mRtazarIra paDyuM hoya to te nirjIva zarIra hoya tyAM sudhI svAdhyAya na karavo. (21thI 28) cAra mahotsava ane cAra pratipadA-ASADha pUrNimA, (bhUtamahotsava), Aso pUrNimA (indra mahotsava), kArtika pUrNimA (skaMdha mahotsava), caitrI pUrNimA (yakSamahotsava, A cAra mahotsavanI pUrNimAo tathA te cAra pachInI kRSNapakSanI cAra pratipadA (ekama) ema ATha divasa svAdhyAya na karavo. (29thI 30) prAtaHkAle ane sabhyAkALe dizAo lAlakalaranI rahe tyAM sudhI arthAta sUryodaya ane sUryAstanI pUrve ane pachI eka-eka ghaDI svAdhyAya na karavo. (31thI 32) madhya divasa ane madhya rAtrie AgaLa-pAchaLa eka-eka ghaDI ema be ghaDI svAdhyAya na karavo. uparokta asvAdhyAya mATenA niyamo mUlapAThanA asvAdhyAya mATe che. gujarAtI Adi bhASAMtara mATe A niyamo nathI. vinaya e ja dharmanuM mUla che. tethI AvA AvA vikaTa prasaMgomAM gurunI athavA vaDIlanI icchAne AjJAne ja vadhAre anusaravAno bhAva rAkhavo.
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ (1) (2) (3) (8) svAdhyAya ke pramukha niyama isa sUtra ke mUla pATha kA svAdhyAya dina aura rAtrI ke prathama prahara tathA cauthe prahara meM kiyA jAtA hai I prAtaH USA-kAla, sandhyAkAla, madhyAhna aura madhya rAtrI meM do-do ghaDI ( 48 miniTa) svAdhyAya nahIM karanA cAhie, sUryodaya se pahale 24 miniTa aura sUryodaya ke bAda 24 miniTa, isa prakAra do ghar3I sabhI jagaha samajhanA cAhie / mAsika dharmavAlI striyoM ko svAdhyAya nahIM karanA cAhie, isI prakAra unake sAmane baiThakara bhI svAdhyAya nahIM karanA cAhie, jahA~ ye striyA~ na hoM usa sthAna yA kakSa meM baiThakara svAdhyAya kiyA jA sakatA hai / nIce likhe hue 32 asvAdhyAya - prasaMgo meM vA~canA nahIM cAhie-- (1) AkAza sambandhI 10 asvAdhyAyakAla (1) (2) (3) (8) (5) (6) (7) (8) ulkApAta--bar3A tArA TUTe usa samaya 1 prahara (tIna ghaNTe) taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / digdAha -- kisI dizA meM adhika lAla raMga ho athavA kisI dizA meM Aga lagI ho to svAdhyAya nahIM karanA cAhie / garjArava--bAdaloM kI bhayaMkara gaDagaDAhaTa kI AvAja sunAI detI ho, bijalI adhika hotI ho to 2 prahara (cha ghaNTe ) taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / nirghAta - AkAza meM koI vyantarAdi devakRta ghora garjanA huI ho athavA bAdaloM ke sAtha bijalI ke kaDAke kI AvAja ho taba ATha prahara taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / vidyuta - bijalI camakane para eka prahara taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie I yUpaka -- zukla pakSa kI prathamA, dvitIyA aura tRtIyA ke dino meM sandhyA kI prabhA aura candraprabhA kA milAna ho to use yUpaka kahA jAtA hai| isa prakAra yUpaka ho usa samaya rAtrI meM prathamA 1 prahara svAdhyAya nahIM karanA cAhie I yakSAdIpta-- yadi kisI dizA meM bijalI camakane jaisA prakAza ho to use yakSAdIpta kahate haiM, usa samaya svAdhyAya nahIM karanA cAhie / dhUmikA kRSNa - kArtika se mAgha mAsa taka ghU~e ke raMga kI taraha sUkSma jala ke jaisI dhUmasa (koharA) par3atA hai use dhUmikA kRSNa kahA jAtA hai isa prakAra kI dhUmasa ho usa samaya svAdhyAya nahIM karanA cAhie /
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) mahikAzveta--zItakAla meM zveta varNavAlI sUkSma jalarUpI jo dhUmasa par3atI hai vaha mahikAzveta kahalAtI hai, usa samaya svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (10) rajodghAta--cAroM dizAoM meM teja havA ke sAtha bahuta dhUla uDatI ho aura sUrya Dha~ka gayA ho to rajodghAta kahalAtA hai, usa samaya svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (9) aitihAsika zarIra sambandhI 10 asvAdhyAya -- (11,12,13) hADa-mAMsa aura rudhira ye tIna vastue~ jaba taka agni se sarvathA jala na jAe~, pAnI se dhula na jAe~ aura yadi sAmane dikhAI deM to svAdhyAya nahIM karanA cAhie / phUTA huA aNDA bhI ho to bhI asvAdhyAya hotA hai / (14) (15) (16) mala-mUtra - sAmane dikhAI hetA ho, usakI durgandha AtI ho taba-taka asvAdhyAya hotA hai / I zmazAna -- isa bhUmi ke cAroM tarapha 100 - 100 hAtha taka asvAdhyAya hotA hai / (19) candragrahaNa--jaba candragrahaNa hotA hai taba jaghanya se 8 muhUrta aura utkRSTa se 12 muhUrta taka asvAdhyAya samajhanA cAhie | (17) sUryagrahaNa - jaba sUryagrahaNa ho taba jaghanya se 12 muhUrta aura utkRSTa se 16 muhUrta taka asvAdhyAya samajhanA cAhie / (18) rAjavyudgata -- najadIka kI bhUmi para rAjAoM kI paraspara lar3AI calatI ho, usa samaya tathA lar3AI zAnta hone ke bAda eka dina-rAta taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / patana -- koI bar3e rAjA kA athavA rASTrapuruSa kA dehAnta huA ho to agnisaMskAra na ho taba taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie tathA usake sthAna para jaba taka dUsare vyakti kI naI niyukti na ho taba taka UMcI AvAja meM svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (20) audArika zarIra -- upAzraya ke andara athavA 100 - 100 hAtha taka bhUmi para upAzraya ke bAhara bhI paJcendriya jIva kA mRta zarIra par3A ho to jaba taka vaha nirjIva zarI vahA~ par3A rahe taba taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (21 se 28) cAra mahotsava aura cAra pratipadA - ASAr3hI pUrNimA ( bhUta mahotsava), Aso pUrNimA (indriya mahotsava), kArtika pUrNimA ( skandha mahotsava), caitra pUrNimA (yakSa mahotsava) ina cAra mahotsavoM kI pUrNimAoM tathA usase pIche kI cAra, kRSNa pakSa kI cAra pratipadA (aikama) isa prakAra ATha dinoM taka svAdhyAya nahIM karanA cAhie /
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ (29 se 30) prAtaHkAla aura sandhyAkAla meM dizAe~ lAla raMga kI dikhAI deM taba taka arthAt sUryodaya aura sUryAsta ke pahale aura bAda meM eka-eka ghar3I svAdhyAya nahIM karanA cAhie / (31 se 32) madhya divasa aura madhya rAtrI ke Age-pIche eka-eka ghar3I isa prakAra do ghar3I svAdhyAya nahIM karanA caahie| uparokta asvAdhyAya sambandhI niyama mUla pATha ke asvAdhyAya hetu haiM, gujarAtI Adi bhASAntara hetu ye niyama nahIM hai / vinaya hI dharma kA mUla hai tathA aise vikaTa prasaMgoM meM gurU kI athavA bar3oM kI icchA evaM AjJAoM kA adhika pAlana karane kA bhAva rakhanA cAhie /
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ kramAMka 1-8 is me ao & wo vor prajJApanAsUtra bhAga dUsare kI viSayAnukramaNikA viSaya pRSThAMka tIsarA padadizAke anupAta se alpabahutdha kA kathana vizeSa prakAra ke jIvoM kA alpabahutvakayana 9-47 gatidvArako lekara alpa bahutvakA kathana 48-5 sendriyajIvoM kA nirUpaNa 54-71 kAyadvAra kA nirUpaNa 72-92 sUkSma evaM bAdarakAyakA nirUpaNa 93-115 bAdara jIvoM ke alpa bahutva kA kathana 116-147 sUkSma evaM bAdara jIyoM ke alpabahutva kathana 148-169 sUkSmavAdara pRthvikAyikAdijIvoM ke alpa bahutva kA kathana 170-190 lezyAvAle evaM vinAlezyAvAle jIvoM ke alpabahutva kA kathana 191-204 samyagadRSTi evaM mithyAdRSTiyAle jIvoM ke alpabahutva kA kathana 205-206 jJAnI evaM ajJAnI jIvoM ke aNpabahutva kA kathana 207-214 saMyata evaM asaMyatajIvoM ke alpabahutva kA kathana 215-220 upayogavAle jIvoM ke alpavahutya kA kathana 221 AhAraka anAhAraka jIvoM ke alpabahutva kA kathana 222-223 bhASaka, abhASaka evaM parItAparIta jIvoM ke alpa bahutya kA kathana 224-231 sUkSma evaM bAdarAdi evaM saMjJI asaMjJI jIyoM kA alpabahutva 232-233 bhavyAbhavyAdi kA svarUpa 234-235 dharmAdharmAstikAya jIvoM ke alpa bahutvakA nirUpaNa 236-258 jIva evaM pudgala ke alpa bahutya kA kathana 259-263 kSetrAnusAra jIya pudgaloM kA nirUpaNa 264-266 kSetrAnusAra nairayikoM ke alpabahula kA vicAra 267-285 bhayanapati devoM ke alpa bahutva kA nirUpaNa 286-309 kSetrAnusAra dvIndriyAdikA alpabahutya 310-325 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ 25 26 27 39 28 bandhadvArAnusAra alpabahutvakA kathana 29 pudgaladvArAnusAra alpabahutvakA kathana 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 kSetrAnusAra paMcendriyAdikA alpabahutya kSetrAnusAra pRthvikAyAdikA alpabahutva trasakAyikAdikA alpabahutva 51 370 - 380 381-402 paramANupugaloM ke alpabahutvakA kathana mahAdaNDakAnusAra sarvajIvoM ke alpa bahutvakA kathana 403-437 caturtha pada nairayikoM kI sthiti kA nirUpaNa deva deviyoM kI sthitikA nirUpaNa pRthvikAya Adi kI sthitikA nirUpaNa paMcendriya tiryagyonikoM kI sthitikA nirUpaNa manuSyoM kI sthitikA nirUpaNa vAnavyantara jyotiSka devoM kI sthitikA nirUpaNa jyotiSkadevoM kI sthiti kA kathana vaimAnika devoM kI sthiti kA nirUpaNa graiveyakadevoM kI sthiti kA nirUpaNa 325-332 333-354 355-359 360-369 438-448 449-461 462-476 477-492 zrI prajJApanA sUtra : 2 493-494 495-496 497-508 509-526 527-537 pAMcavAM paryAyapada 539-545 572-581 paryAyake bhedoM kA nirUpaNa nairayikAdikoM ke paryAyakA nirUpaNa murakumAroM ke paryAyakA nirUpaNa pRthvI kAyikoM ke paryAyakA nirUpaNa 572-581 582 - 602 dvIndriyAdikoM ke paryAyakA nirUpaNa 603-616 javanya avagAhanAvAle nairayikoM ke paryAyakA nirUpaNa 6 7-660 jaghanya navagAhanAvAle yasurakumAroM ke paryAyakA nirUpaNa 661-667 jaghanya avagAhanAvAle pRthvikAyAdike paryAya kA nirUpaNa 668-688 jaghanya avagAhanAvAle dvIndriya ke paryAya kA nirUpaNa 689-708 jaghanya avagAhanAvAle paJcendriya tiryagyonikoM ke paryAyakA nirUpaNa 709-738 jaghanya avagAhanAvAle manuSyoM ke paryAyakA nirUpaNa 739-773
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ 58 ajIvoM ke paryAyakA nirUpaNa 774-781 paramANu pudgalake paryAyakA nirUpaNa 782-822 dvi pradezI pudgalake paryAyakA nirUpaNa 823-863 jaghagyaguNakAlAdi pudgalake paryAyakA nirUpaNa 864-906 sAmAnya skaMdhake paryAyakA nirUpaNa 907-928 chaThApada adhikAra viSayako dikhAnebAlI saMgrahiNI gAthA 929-931 upapAta evaM udvarttanA kA nirUpaNa 932-941 viSeSa upapAtakA nirUpaNa 942-968 viSeSa udvartanA kA kathana 969-970 sAntara nirantara upapAta dvArakA nirUpaNa 971-984 nairayikAdikoM ke ekasamaya se upapAtakA nirUpaNa 985-1016 uraparisAdi ke ekasamaya se upapAtakA nirUpaNa 1017-1052 asurakumAroM ke upapAtakA nirUpaNa 1053-1075 paMcendriya tiryagyonikAdikoM ke upapAtakA nirUpaNa 1076-1089 vaimAnika devoM ke upapAtakA nirUpaNa 1090-1106 nairayikoMke udvartanAkA nirUpaNa 1107-1111 asurakumArAdi ke udvartanA kA nirUpaNa 1112-1122 tiryagyonikAdi ke udvartanA kA nirUpaNa 1123-1136 nairayikoM ke paramavikAyuSyakA nirUpaNa 1137-1948 AyubandhakA nirUpaNa 1149-1162 // samApta // zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ // zrI vItarAgAya nmH|| zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjya zrIghAsIlAlapativiracitayA prameyabodhinyAkhyayA vyAkhyayA samalaGkRtam hindIgurjaramApAnuvAdasahitam ||shrii-prjnyaapnaasuutrm // dvitIyo bhAgaH tRtIyamalpayahutvapadammUlam-dvArasaMgrahagAthAdvayam-disiM gaI, iMdiya, kAeM, joe, e, kasAya, lessA ya / sammattaM nANadasaNaM saMjaya uJoga aahaare| bhAsaMga parittai pajata suhama sannI bhava'thie~ carime / jIve ye khitaM baMdhe"puggale mahadaMe ceva // chAyA-dik1, gatiH2, indriyANi 3, kAyaH4, yogaH5, veda6, kaSAyaH7, lezyA ca8 / samyaktvam 9, jJAnam 10, darzanam11, saMyataH12, upayogaH13, AhAraH14, bhASakaH15, parItA:16, paryAptA:17, sUkSmA:18, saMjJinaH19, bhavaH20, astikam 21, caramaH22, jIvazca23, kSetram,24, bandhaH25, pudgala:26, mhaadnnddkH27|| tIsarA pada-alpabahutva zabdArtha-(disi) dika (gai) gati (iMdiya) indriya (kAe) kAya (joe) yoga (vee) veda (kasAe) kaSAya (lessA) lezyA (ya) aura (sammattaM) samyaktva (nANa) jJAna (dasaNaM) darzana (saMjaya) saMyata (ucaoga) upayoga (AhAre) AhAra // 171 / / (bhAsaga) bhASaka (paritta) parIta (pajjatta) paryApta (suhama) sUkSma (sannI) saMjJI (bhaya) bhaya (athie) astika (carime) carama (jIve) trIjuM pada-a85 bahatva zA-(disi) dizA (gai) gati (iMdiya) ghandriya (kAe) yA (joe) yA (vee) ve (kasAya) 45Aya (lessA) sezyA (ya) mane (sammattaM) sabhya i.5 (nANaM) jJAna (dasaNaM) zana. (saMjaya) sayata (uvaoga) 85 / 28 (AhAre) AhAra che 171 che (bhAsaga) bhASa4 (paritta) 5rIta (pajjatta) 5f (suhuma) sUkSma (sannI) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ majJApanAsUtre ___TIkA-prathame pade pRthivIkAyikAdayaH prarUpitAH, dvitIye pade ca taeva pRthivIkAyikAdayaH svasthAnAdinA prarUpitAH atha tRtIye pade teSAmeva pRthivIkAyikAdi jIvAnA malpahutvAdikam prarUpayituM saptaviMzatidvArasaMgrAhakagAthAdvayamAha-'disi' prathamaM dvigdvAram 1, 'gai' dvitIyaM gatidvAram 2, 'iMdiya' tRtIyam indriyadvAram 3, 'kAe' caturtha kAyadvAram4, 'joe' paJcamam yogadvAram5, 'vee' SaSThaM vedadvAram6, 'kasAya' saptamaM kaSAyadvAram7, 'lessA ya' aSTamaM lezyAdvAram 8, 'sammattaM' navamaM samyaktvadvAram9, 'nANa' dazamaM jJAnadvAram10, 'dasaNa' ekAdazaM darzanadvAram 11, 'saMjaya' dvAdazaM saMyatadvAram 12, 'uvaoga' trayodazam upayogadvAram13, 'AhAre' caturdazam AhAradvAram 14, 'bhAsaga' paJcadarza bhASakadvAram15- parittA' SoDazaM parItadvAram 16, parItA pratyekazarIriNaH zuklapAkSikAzca tad dvAram 'pajatta' saptadazaM paryAptadvAram 17, 'suhuma' aSTAdazaM sUkSmadvAram 18, 'santI' ekonaviMzaM saMjJidvAram 19, 'bhava' vizaM' bhavasiddhikajIca (ya) tathA (khitta) kSetra (baMdhe) bandha (puggala) pudgala (mahAdaMDae) mahAdaNDaka (ceya) aura ___ TIkArtha-prathama pada meM pRthivIkAya Adi jIvoM kI tathA dvitIya pada meM unake sthAnoM kI nirUpaNA kI gii| prastuta tIsare pada meM unhIM pRthivIkAya Adi jIvoM ke alpabahutva kI prarUpaNA karane ke lie do gAthAoM meM sattAIsa dvAroM kA nAma nirdeza karate haiM-ce dvAra isa prakAra haiM-(1) digdvAra (2) gatidvAra (3) indriyahAra (4) kAyadvAra (5) yogadvAra (6) vedavAra (7) kaSAyadvAra (8) lezyAdvAra (9) samyaktvadvAra (10) jJAnadvAra (11) darzanadvAra (12) saMyatadvAra (13) upayogadvAra (14) AhAradvAra (15) bhASadvAra (16) parIta arthAt pratyeka zarIra aura zuklapAkSikadvAra (17) paryApsadvAra (18) sUkSmadvAra (19) sasI (bhava) sapa (asthie) masti4 (carime) 22ma (jIve) 01 (ya) tathA (khitta) kSetra (baMdhe) pandha (puggala) pAsa (mahAdaMDae) bha674 (ceva) mane TIkAtha-pahelA padamAM pRthvIkAya Adi jenI tathA bIjA padamAM aneka sthAnenI nirUpaNa karAI. prastuta trIjA padamAM teja pRthvIkAya Adi vonA alpa mahatvanI prarUpaNuM karavAne mATe be gAthAomAM satyAvIsa dvAre nA nAma nirdeza kare che. te dvAre A rIte che. (1) hivA2 (2) tihAra (3) ndriyA2 (4) ayadvA2 (5) yogadAra (6) vA2 (7) 4AyadAra (8) zyAdvA2 (6) sabhyatpadA2 (11) zanivAra (12) sayatabA2 (13) pA2 (14) mAhA2612 (15) lA54612 (16) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.1 diganupAtenAlpavahutvam dvAdam20, 'athie' ekaviMzam astikAyadvAram 21, 'carime' dvAviMzam caramadvAram 22, jIve ya' trayoviMzam jIvadvArazca23, 'khitta' caturvizam kSetradvAram24, 'baMdhe' paJcaviMzam bandhadvAram 25, 'puggala' paiviMzam pudgaladvAram26, 'mahadaMDae ceva' saptaviMzam mahAdaNDakadvAram caiva27 adhitya pRthivIkAyikAdInA malpabahutvAdikaM prarUpayiSyate ityAzayaH / diganupAtenAlpabahukhavaktavyatAmUlam-disANuvAeNaM savvatthovA jIvA pacchimeNaM visesAhiyA, dAhiNeNaM visesAhiyA, uttareNaM visesAhiyA ||suu01|| chAyA-diganupAtena sarvastokA jIvA pazcimena, paurastyena vizeSAdhikAH dakSiNena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikAH ||suu0 1 // TIkA-prathame AcArAGge dizAmanekaprakAreNa varNanaM kRtam, tatra prakRte kSetra dizAM niyatatvAt, anyAsAzca prAyo'navasthitatvAt anupayuktatvAcca tAsAmeva saMjJIdvAra (20) bhavasiddhikadvAra (21) astikAyadvAra (22) caramadvAra (23) jIvadvAra (24) kSetradvAra (25) bandhadvAra (26) pudgala aura (27) mahAdaNDaka dvAra / ina sattAIsa dvAroM ke AdhAra se pRthivIkAya Adi ke alpabahutva kI prarUpaNA kI jaaegii| dizA ke anupAta se alpabahutva zabdArtha-(disANucAeNaM) dizA kI apekSA se (savvatthovA) saba se kama (jIvA) jIva (pacchimeNaM) pazcima dizA meM haiM (puracchimeNaM) pUrva dizA meM (visesAhiyA) vizeSAdhika haiM (dAhiNeNaM) dakSiNa meM (visesAhiyA) vizeSAdhika haiM (uttareNaM) uttara meM (visesAhiyA) vizeSAdhika haiN| parIta arthAt pratyeka zarIra ane zukala pAkSikadvAra (17) paryAptadvAra (18) sUkSma dvA2 (18) saMjIdvA2 (20) masidvidvA2 (21) mastiyA2 (22) yama dvAra (23) jIva dvAra (24) kSetradvAra (25) bandhadvAra (26) pudgalakAra ane (27) mahAdaMDakadvAra. A satyAvIsa dvAronA AdhAre pRthvIkAya AdinA alpa bahutvanI prarUpaNa karAze. dizAnA anupAtathI alpa bahu sAtha-(disANuvAeNaM) hizAnI apekSAye (savyatthoSA) mAthI ch| (jIvA) 71 (pacchimeNaM) pazcima dizAmA cha (puracchimeNaM) pUhizAmai (vise sAhiyA vizeSAdhi che (dAhiNeNaM) dakSiNamA (visesAhiyA) vizeSAdhi cha (uttareNaM) uttaramA (visesAhiyA) vizeSAdhi cha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ majJApanAsUtre varNanaM prastutaM vartate, kSetradizAzcotpatti stiryaglokamadhyagatA daSTapradezakAd rucakAd bhavati, tathAcoktam-'aTThapaeso ruyago tiriyaloyassa majjhayArammi / esa pabhavo disANaM eseva bhave aNudisANaM // 1 // aSTapradezorucaka stiryaglokasya madhye / eSa prabhavo dizAmeSa eva bhaved vidizAm // 1 // iti, tatra 'disANuvAeNaM savvatthovA jIvA pacchimeNaM' diganupAtena dizAmanupAto diganupAtastena diganupAtena diganusaraNena kSetradigapekSayetyarthaH, sarvastokAH jIvAH pazcimena, pazcimAyAM dizi bhavanti, tatra nidAnantu-prakRte vAdarajIvApekSayaivedamalpabahutvama vaseyam, na sUkSmApekSayA sUkSmANAM sarvalokApanAnAM jIvAnAM prAyaH sarvatrApi samAnatvAt, bAdarANAmapi madhye saryApekSayA adhikA vanaspatikAyikA bhavanti TIkArtha-prathama AcArAMga meM dizAoM kA aneka prakAra se varNana kiyA gayA hai, kintu yahAM unameM se kSetradizA kA hI grahaNa kiyA gayA hai| anya dizAeM prAyaH aniyata hai aura prastuta prasaMga meM upayogI bhI nahIM haiM / kSetra dizAoM kI utpatti madhya loka ke madhya meM sthita ATha rucaka pradezoM se hotI hai / kahA bhI hai-ATha pradezoM vAlA rucaka tircha loka ke madhya meM sthita hai| yahI dizAoM aura vidizAoM kA prabhaya arthAt utpatti sthAna hai // 1 // dizAoM kI apekSA se arthAt kSetra dizA ke anusaraNa se vicAra kiyA jAya to pazcima dizA meM saba se kama jIva haiM / isakA kAraNa yaha hai-yahAM bAdara jIvoM kI apekSA se hI alpabahutva kA vicAra kiyA jA rahA hai, sUkSma jIvoM kI apekSA se nahIM, kyoMki sUkSmajIva samagra loka meM vyAsa haiM ataeva sUkSmajIva prAyaH sarvatra samAna TIkAtha-prathama AcArAMgamAM dizAonuM aneka prakAre varNana karyuM che, paNa ahiM temAMthI kSetradizAonuM ja grahaNa karAyeluM che. bAkInI dizAo prAyaHaniyata che ane prastuta prasaMgamAM upayogI paNa nathI kSetra dizAonI upatti madhyalekanA madhyamAM rahelA ATha rUcaka pradezathI ja thAya che. kahyuM paNa che. ATha pradezavALA rUcaka tirachAlakanA madhyamAM rahela che. teja dizAo temaja vidizAonA prabhava arthAt uttapatti sthAna che ! 1 che dizAonI apekSAe arthAt kSetradizAnA anusaraNathI vicAra karAya te pazcima dizAmAM badhAthI ochA jIva che. tenuM kAraNa A che-ahiM bAdara jenI apekSAthIja apa bahutvane vicAra karAya che, sUkSma jIvenI apekSAthI nahi. kemake sUkama jIva samagra lekamAM vyApta che. tethI ja sUkSama jIva prAyaH sarvatra samAna ja che. bAdara chamAM paNa badhAthI vadhAre vanaspati kAyika jIva che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.1 diganupAtenAlpabahutvam teSAm anantasaMkhyAkatayA samupalabhyamAnatvAt, tasmAt yatra bahavo vanaspatayaH santi tatra vahavo jIvAH, yatra tu alpA vanaspatayastatrAlSA jIvAH, yatra pracurANi jalAni tatra bahavo vanaspatayo bhavanti, tathAcoktam - 'jattha jalaM tattha varNa' iti, tatra jalasthAne panakazaivAlAdInAmavazyaM sadbhAvAt, teSAJca panakazaivAlAdInAM bAdaranAmakarmodaye vidyamAnatve'pi atyantasUkSmAvagAhanatvAt atyadhikapiNDIbhAvAcca sarvatra satve'pi na cakSupAgrAhyatvaM, tathAcoktam-'te NaM vAlaggA suhumapaNaga jIbassa sarIrogAhaNAhito asaMkhejaguNA' iti anuyogadvAreSu te vAlAgrAH sUkSmapanakajIvasya zarIrAvagAhanAbhyo'saMkhyeyaguNAH iti, tasmAt yatrApi na vanaspatikAyikA darIdRzyante tatrApi te santIti avaseyam, vanahI haiN| bAdara jIyoM meM bhI saba se adhika vanaspatikAyika jIva haiM, kyoM ki ve ananta haiM / aisI sthiti meM jahAM adhika vanaspati hai vahAM bahuta jIva hoMge jahAM vanaspati kI alpatA hai vahAM jIvoM kI bhI alpatA hogii| vanaspati vahIM adhika hotI hai jahA jala kI adhikatA hotI hai / kahA bhI hai-'jattha jalaM tattha yaNaM' arthAt jahAM jala hai vahAM vana arthAt vanaspati hai / jahAM jala hotA hai vahAM panaka zaivAla Adi kA sadbhAva avazya hotA hai panaka zaivAla Adi ke yadyapi bAdaranAmakarma udya hai ataeva unakI gaNanA cAdara vanaspatikAya meM hai, tathApi unakI avagAhanA atyanta sUkSma hotI hai aura ve piNDIbhUta hokara rahate haiM, isa kAraNa saba jagaha vidyamAna rahane para bhI netroM se dikhAI nahIM dete / anuyogadvAra sUtra meM kahA mI hai-sUkSma panaka jIva kI avagAhanA se bAlAya asaMkhyAta guNI avagAhanA kemake te ananta che. evI sthitimAM jyAM adhika vanaspati che tyAM ghaNA jIva haze. tyAM vanaspatinI a9patA che tyAM je paNa thaDA haze. vanaspati tyAM padhAre hAya cha yo sanI vidhusatA hAya che. dhuM 55 cha 'jattha jalaM tattha vaNaM' nyo 14 // cha tyo pana. arthAt vanaspati cha. nyo 5 saya tyo panaka zivAla Adine sadbhAva avazya hoya che. panaka zivAla Adine je ke Adara nAma karmane udaya che. tethI temanI gaNanA bAra vanaspati kAyamAM che. tathApi temanI avagAhanA atyanta sUkSma hoya che ane ekatra thaIne rahe che, e kAraNe badhI jagyAe vidyamAna hovA chatAM AMkhothI dekhAI nathI zakatAM anuyoga dvAra sUtramAM kahyuM paNa che-sUkSma panaka jIvanI avagAhanAthI vAlAjha aakhyAta gaNI avagAhanA vALA hoya che. tethI jyAM jaLamAM vanaspati kAyika jIva dekhA nathI detAM, tyAM paNa temanuM astitva samajI levuM joIe, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ majJApanAsUtre spatikAyikAnAM bahutvaJca-'jattha AukAo tattha niyamA vaNassaikAiyA' yatrApkAyastatra niyamAd vanaspatikAyikA iti 'paNagasevAlahaDhAI vAyarAvi hoti suhumA ANAgejjhA na cakkhuNA' iti, panakazaivAlahaThAdayo bAdarA api bhavanti, sUkSmA AjJA grAhyA na cakSuSA, samudrAdiSu ca pracuraM jalaM bhavati, samudrANAm dvIpApekSayA dviguNaviSkambhatvAt, teSvapi samudreSu pratyekaM pUrvapazcimayo dizoryathAkramaM candrasUryadvIpAH santi, yAvatsu pradezeSu candrasUryadvIpAH samavagADhAstAvatsu jalAbhAvo jalAbhAvAcca vanaspatikAyikAbhAvo bhavati, tatrApi kevalaM pratIcyAM dizi lavaNasamudrAdhipasusthitanAmadevAvAsabhUto gautamadvIpo vAle hote haiM / ataeva jahAM jala meM vanaspatikAyika jIva dikhAI nahIM dete, vahAM bhI unakA astitva samajha lenA caahie| vanaspatikAyika jIvoM kA bahutva 'jattha AukAo tattha niyamA vaNassaikAiyA' arthAt jahAM apakAya hai vahAM niyama se vanaspatikAyika jIva hote haiM, tathA 'paNagasevAlahaDhAI vAyarA vi hoMti suhumA ANAgejjhA na vakkhuNA' arthAt panaka, sevAra, hRDha Adi bAdara bhI hote haiM, sUkSma kevala jinAjJA grAhya haiM, ve cakSu dvArA grAhya nahIM haiM, ina uktiyoM se siddha hotA hai / / - samudra Adi meM pracura jala hotA hai aura samudra, dvIpoM kI apekSA dugune vistAra vAle haiM / una samudroM meM bhI pratyeka meM pUrva aura pazcima dizA meM krama se candra aura sUrya dvIpa sthita haiM aura jitane sthAna meM candra-sUrya dvIpa hai utane meM jala kA abhAva hai aura jala kA abhAva hone se vanaspatikAyikoM kA bhI abhAva hai| isameM mI pazcima dizA meM lavaNa samudra ke adhipati susthita nAmaka deva kA nivAsa rUpa vanaspati yi yonu mahatva 'jattha AukAo tatya niyamA vaNassaikAiyA, arthAt nyo 254Aya che tyAM napaNe pana35ti yi 71 upa cha. tathA 'paNaga sevAla haDhAIvAyarA vi hoti suhumA ANAgejjhA na cakkhuNA' arthAt panaka, sevALa, haDha Adi bAdara paNa hoya che. sUkSma kevaLa jinAjJA grAhya che. e cakSudvArA grAhya nathI, A yuktiothI siddha thAya che. samudra AdimAM pracura jaLa hoya che ane samudra dvIpanI apekSAe bamaNA vistAra vALAM che. te samudromAM paNa pratyekamAM pUrva ane pazcima dizAmAM kamathI candra ane sUrya dvIpa sthita che ane jeTalA sthAnamAM candra sUrya dvIpa che teTalAmAM jaLane abhAva che ane jaLano abhAva hovAthI vanaspati kAyikane paNa abhAva che. temAM paNa pazcima dizAmAM lavaNuM samudranA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.1 diganupAtenAlpabahutvam lavaNasamudre'bhyadhiko bhavati, tatra ca jalAbhAvAt vanaspatikAyikA nAmabhAvena pazcimAyAM dizi sarvastokAH jIyA bhavanti ityAzayaH, 'puracchimeNaM visesAhiyA' paurastyena-pUrvasyAM dizi, tebhyo pazcimadigvatijIvebhyo vizeSAdhikAH bhavanti, yataH pUrvasyAM dizi gautamadvIpAbhAvena tAvatA vizeSeNa jIvAnAmatirekAt 'dAhiNaNaM visesAhiyA' tebhyo'pi dakSiNena-dakSiNasyAM dizi jIvA vizeSAdhikA bhavanti, tatra candrasUryadvIpAnAmabhAvena pracurajalasadbhAvAt pracurA vanaspatikAyikA bhavanti ityAzayaH 'uttareNaM visesAhiyA' tebhyo'pi uttareNa -uttarasyAM dizi jIvAH vizeSAdhikA bhavanti, tasyAM dizi saMkhyeyayojanAnA gautama nAmaka dvIpa lacaNa samudra meM adhika hai / vahAM bhI jala kA abhAva hone se vanaspatikAyikoM kA abhAva hai| yahI kAraNa hai ki pazcima dizA meM saba se kama jIva pAye jAte haiN| pazcima dizA ke jIvoM kI apekSA pUrva dizA meM vizeSAdhika jIva haiM, kyoMki pUrvadizA meM gautama dvIpa nahIM hai, ataeva yahAM utane jIva jyAdA hai|| dakSiNa dizA meM pUrva kI apekSA bhI vizeSAdhika jIva haiM, kyoM ki dakSiNa dizA meM candra-sUrya dvIpoM kA amAva hone se pracura jala kA sadbhAva hai aura jala kI pracuratA ke kAraNa vanaspatikAyikoM kI bhI bahulatA hai| uttara dizA meM dakSiNa kI apekSA bhI vizeSAdhika jIva haiM, kyoMki uttara dizA meM saMkhyAta yojana vAle dIpoM meM se eka dvIpa meM lambAI-cauDAI meM saMkhyAta karoDa yojana pramANa eka mAnasa sarovara adhipati susthita nAmanA devanA nivAsa rUpa gautama nAmaka kapa lavaNa samudramAM adhika che. tyAM paNa jaLane abhAva hovAthI vanaspati kAyikane abhAva che. te kAraNathI pazcima dizAmAM sauthI ochA jIva maLI Ave che. - pazcima dizAnA jIvanI apekSAe pUrva dizAmAM vizeSAdhika jIva che. kemake dakSiNa dizAmAM candra-sUrya dvIpane abhAva hovAthI pracura jaLane sadbhAva che ane jaLanI pracuratAnA kAraNe vanaspati kAyikenI paNa bahalatA che. dakSiNa dizAmAM pahelA karatAM paNa vizeSAdhika jIve che. kemake dakSiNa dizAmAM caMdra, sUrya dvIpane abhAva hovAthI ghaNuM jaLane sadbhAva che ane jaLanA adhikapaNAne kAraNe vanaspatikAyikenI paNa adhikatA che. uttara dizAmAM dakSiNanI apekSAe paNa vizeSAdhika jIva che. kemake uttara dizAmAM saMkhyAta jana vALA dvIpamAMthI eka dvIpamAM laMbAI paha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre dvIpAnAM madhye ekasmin dvIpe AyAmaviSkambhAbhyAM saMkhyeyayojanakoTipramANe mAnase sarasi dakSiNadigapekSayA prabhUtajalasadbhAvena pracurAH vanaspatayaH pracurA dvIndriyAH zaGkhAdayaH, pracurAstIralagnazAdi zarIrAzritA strIndriyAH pipIlikAdayaH, pracurAH padmAdiSu caturindrayA madhukarAdayaH, pracurAH paJcendriyAH matsyakUrmAdayo bhavanti iti vizeSAdhikA jIyA iti bhAvaH, ityevaM sAmAnyato diganupAtena jIvAnAmalpabahutvaM pratipAditam ||suu0 1 // ___vizeSato jIvAlpabahutvavaktavyatAmUlam-disANuvAe savvatthovA puDhayikAiyA dAhiNeNaM uttareNaM visesAhiyA, puracchimeNaM visesAhiyA, pacchimeNaM visesAhiyA, disANuvAe NaM savvasthoyA AukAiyA pacchimeNaM, puracchimeNaM visesAhiyA, dAhiNeNaM visesAhiyA uttareNaM visesAhiyA, disANuyAe NaM savvatyovA teukAiyA dAhiNuttareNaM, puracchimeNaM saMkhejjaguNA, pacchimeNaM visesA. hiyA, disANuvAeNaM savvatthovA vAukAiyA puracchimeNaM, pacchimeNaM visesAhiyA. uttareNaM visesAhiyA, dAhiNaNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savvattho vA vaNassaikAiyA pacchimeNaM hai aura usameM jala kI pracuratA hone ke kAraNa vanaspatikAyika jIvoM kI bahulatA hai aura isI se uttara dizA meM dakSiNa kI apekSA vizeSAdhika jIva batalAe gae haiM / vahAM zaMkha Adi dindrIya, tIra para rahe hue zaMkha Adi ke Azrita pipIlikA Adi trIndriya, kamaloM Adi meM bhramara Adi caturindriya tathA matsya kUrma Adi paMcendriya jIva bhI vizeSAdhika haiM / yaha sAmAnya rUpa se dizAoM kI apekSA jIvoM kA alpabahutva nirUpaNa kiyA gayA hai // 1 // LAImAM saMkhyAta karoDa jana pramANa eka mAna sarovara che ane temAM jaLanI pracuratA hovAne kAraNe vanaspatikAyika jInI bahulatA che ane tethI ja uttara dizAmAM dakSiNanI apekSAe vizeSAdhika jIva batADelAM che. tyAM zaMkha Adi kIndriya kAMThA upara rahelA zaMkha AdinA AzritapipIlikA (kaDI) Adi triIndriya, kamaLa vigeremAM bhamarA vigere caturindriya tathA matsya phUma Adi paMcendriya jIva paNa vizeSAdhika che. A sAmAnya rUpe dizAonI apekSAe chAnuM alpa bahu nirUpaNa karyuM che. je 1 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam puracchimeNaM visesAhiyA, dAhiNeNaM visesAhiyA, uttareNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savvatthovA beiMdiyA pacchimeNaM pura. cchimeNaM visesAhiyA, dakSiNeNaM visesAhiyA, uttareNaM visesAhiyA disANuvAeNaM savvatthovA teiMdiyA paJcatthimeNaM, puracchimeNaM visesAhiyA, dAhiNeNaM visesAhiyA uttareNaM visesAhiyA disANuvAeNaM savvatthovA cauridiyA paJcasthimeNaM, puracchimeNaM visesAhiyA, dAhiNaNaM visesAhiyA, uttareNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savvatthovA neraiyA puracchima paJcatthimauttareNaM, dAhiNeNaM asaMjjjaguNA, disANuvAeNaM, savvatthoyA rayaNappabhApuDhavI neraiyA puracchimapaJcasthima uttareNaM, dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA, disANuvAeNaM savyasthoyA sakarappabhA puDhayI negiyA, purachimapaJcatthimauttareNaM, dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA, disANuvAeNaM savvatthoyA vAluyappabhA puDhavI neraiyA puracchimapaJcatthima uttareNaM dAhiNaNaM asaMjjjaguNA, disANuvAeNaM savvatthovA paMkappabhA puDhavI neraiyA puracchimapaJcatthima uttareNaM, dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA disANuvAeNaM savvatthovA dhUmappabhA puDhavI neraiyA puracchimapaJcatthima uttareNaM, dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA, disANuyAeNaM savvatthovA tamappabhA puDhavI neraiyA puracchimapaJcasthima uttareNaM, dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA, disANuvAeNaM savyasthovA ahe sattamA puDhavI neraiyA puracchimapaJcatthima uttareNaM, dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNehito ahe sattamA puDhavI neraiehiMto chaTAe tamAe puDhavIe neraiyA puracchimapaJcatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNillehito tamAe puDhavI neraiehito paMcamAe dhUmappabhAe puDhavIe neraiyA puracchimapaJca. pra0 2 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ majJApanAsUtre sthima uttareNaM asaMkhejjaguNA dAhiNaNaM asaMkhejaguNA dAhi. pillehito, ghUmappamApuDhayI neraiehiMto cautthIe paMkappabhAe puDhavIe neraiyA puracchimapaJcasthima uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNillehito paMkappamA puDhavI neraiehito taiyAe vAluyappabhAe puDhavIe neraiyA puracchimapaJcatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNillehiMto vAluyappabhA puDhavI neraiehito duiyAe sakka rappamAe puDhavIe neraiyA puracchimapaccatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNeNaM asaMkhejaguNA dAhiNillehiMto sakkarappamA puDhavI neraiehito imIse rayaNapyabhAe puDhavIe neraiyA puracchimapaJcatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNeNaM asaMkhejja. guNA, disANuvAeNaM savvatthovA paMciMdiyA tirikkhajoNiyA pacchimeNaM, puracchimeNaM visesAhiyA, dAhiNaNaM visesAhiyA, uttareNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savvatthovA maNussA dAhiNa uttareNaM puracchimeNaM saMkhejjaguNA paJcatthimeNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savvatthovA bhavaNavAsIdevA puracchimeNaM paJcatthimeNaM, uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA, disANuyAeNaM savvatthovA vANamaMtarA devA puracchimeNaM, pacca sthimeNaM visesAhiyA, uttareNaM visesAhiyA, dAhiNeNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savvatthovA joisiyA devA puracchi. mapaJcatyimeNaM, dAhiNeNaM visesAhiyA, uttareNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savvatthovA devA sohamme kappe puracchimapacca. thimeNaM, uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNeNaM visesAhiyA, disANuyAeNaM savvatthoyA devA IsANe kappe puracchimapaccasthimeNaM, uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNeNaM visesAhiyA, disANu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam vAeNaM savvatthoyA devA saNaMkumAra kappe puracchimapaccatthimeNaM, uttareNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNeNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savvatthoyA devA mAhide kappe puracchimapaccatthimeNaM, uttaraNaM asaMkhejjaguNA, dAhiNeNaM visesAhiyA, disANuvAeNaM savyattho vA devA baMbhaloe kappe puracchimapaccatthima uttareNaM, dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA, disANuvAeNaM savvatthovA devA laMtae kappe, puracchimapaccasthima uttareNaM, dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA, disANuvAeNaM savyasthoyA devA mahAsukke kappe puracchima paccatthima uttaraNaM, dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA, disANuyAeNaM savvatthothA devA sahassAre kappe puracchima uttaraNaM dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA, teNa paraM samoravannagA samaNAuso ! disANupAeNaM savvAthovA siddhA dAhiNeNaM uttareNaM, puracchimeNa saMkhejjaguNA paccatyimeNaM visesAhiyA dAraM ||suu0 2 // chAyA-diganupAtena sarvastokAH pRthivIkAyikAH dakSiNena uttareNa vizepAdhikAH,paurastyena vizeSAdhikAH, pazcimena vizeSAdhikAH, diganupAtena sarva jIvoM kA vizeSa alpa-bahutva / zabdArtha-(disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA se (savvatthovA) saba se kama (puDhavikkAiyA) pRthivI kAyika jIva (dAhiNeNaM) dakSiNa dizA meM haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiM (puracchimeNaM visesAhiyA) pUrva meM vizeSAdhika haiM (pacchimeNaM visesA. hiyA) pazcima meM vizeSAdhika haiN| (disANucAeNaM) dizAoM kI apekSA se (savyatyovA AukkAiyA jenuM vizeSa alapa-bahutva zahAtha-(disANubAeNaM) ( 6yAnI apekSAthI (savvatthovA) pAthI soch| (puDhavikAiyA) yi 71 (dAhiNeNaM) dakSiNa dizAmA (uttareNaM visesAhi yA) uttaramA vizeSAdhi cha (puracchimeNaM visesAhiyA) pUmA vizeSAdhi4 cha (pacchimeNaM visesAhiyA pazcimamA vizeSAdhi4 cha (disANuvAeNaM) himAnI apekSA (savvatyo vA AukkApayA pacchimeNaM) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 prajJApanAsUtre stokA apkAyikAH pazcimena, paurastyena vizeSAdhikAH, dakSiNena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokAH tejaskAyikAH dakSiNottareNa, paurastyena saMkhyeyaguNAH, pazcimena vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokAH bAyukAyikAH paurastyena, pazcimena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikAH, dakSiNena vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokAH vanaspatikAyikAH pazcimena paurastyena vizeSAdhikAH, dakSiNena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikAH, diganupAtena pacchimeNaM) saba se kama apkAyika pazcima meM haiM (puracchimeNaM visesAhiyA) pUrva meM vizeSAdhika haiM (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiN| (disANuyAeNaM) dizAoM kI apekSA (sabbatyoyA teukAiyA) saba se kama tejaskAyika (dAhiNuttareNaM) dakSiNa-uttara meM haiM (puracchimeNaM saMkhejaguNA) pUrva meM saMkhyAta guNita jyAdA (pazcimeNaM visesAhiyA) pazcima meM vizeSAdhika haiN| ___(disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (sabvatthoyA vAukAiyA puracchimeNaM) saba se kama vAyukAyika pUrva meM (pacchimeNaM visesAhiyA) pazcima meMvizeSAdhika (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vishessaadhik| (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (savvatthovA vaNassaikAiyA pacchimeNaM) saba se kama vanaspatikAyika pazcima meM haiM (puracchimeNaM visesAhiyA) pUrva meM vizeSAdhika (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNa meM pAthI mAcha2014043 pazcimamA cha (puracchimeNaM visesAhiyA) pUrvamA vizeSA5i4 cha (dAhiNeNaM visesAhiyA) kSiAmA vizeSAdhi4 cha (uttareNaM visesAhiyA) uttaramA vizeSAdhi cha (disANuvAeNaM) himAnI apekSAye (savvatthovA teukaiyA) sAthI soch| te42434 (dAhiNuttareNaM) dakSiNa uttaramA cha (puracchimeNaM saMkhejjaguNA pUrvamA sajyAta guNita vAre (pacchimeNaM visesAhiyA) pazcimamA vizeSAdhi cha (disANuvAeNaM) himAnI apekSA (savvatthovA vAupakAiyA puracchimeNaM) mAthI maach| vAyuyi 5 mA (pacchimeNaM visesAhiyA) pazcimamA vizeSAdhi4 (uttareNaM visesAhiyA) uttaramA vizeSASi4 (dohiNeNaM visesAhiyA) dakSiNamAM vizeSAdhikA (disANuvAeNaM) himAnI apekSAye (savvatthovA vaNassaikAIyA pacchimeNaM) madhAthI / vanaspatiya pazcimamA cha (puracchimeNaM visesAhiyA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam sarvastokA dvIndriyAH pazcimena paurastyena vizeSAdhikAH dakSiNena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokA strIndriyAH pazcimena, paurastyena vizeSAdhikAH, dakSiNena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikA; diganupAtena sarvastokAzcaturindriyAH pazcimena, paurastyena vizeSAdhikAH, dakSiNena vizeSAdhikAH uttareNa vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokA nairayikAH paurastyena vizeSAdhika (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiM / 13 (disAvANaM savvatthovA beiMdiyA pacchimeNaM) dizAoM kI apekSA saba se kama dvIndriya pazcima meM haiM ( puracchimeNaM visesAhiyA) pUrva meM vizeSAdhika haiM (dakkhiNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiM / (disANuvAraNaM savvatthovA teiMdiyA) dizAoM kI apekSA saba se kama teindriya jIva pazcima meM haiM ( puracchimeNaM visesAhiyA) pUrva meM vizeSAdhika haiM (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiM / (disANuvANaM savvatthocA cauriMdiyA) dizAoM kI apekSA sabase kama cauindriya jIva ( paccatthimeNaM) pazcima meM haiM ( puracchimeNaM visesAhiyA) pUrva meM vizeSAdhika haiM (dAhiNeNaM bisesAhiyA) dakSiNa vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiM / pUrvanA vizeSAdhi che; (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNubhA vizeSAdhiH che (uttareNa visesAhiyA) uttaramA vizeSAdhi che (disAvANaM savvatthovA beiMdiyA pacchimeNa ) hizAonI apekSAye madhAthI mochA dvIndriya pazcimamA che ( puracchimeNaM visesa | hiyA) pUrvabhAM vizeSAdhi che ( dakkhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNubhAM vizeSAdhiH che (uttareNaM visesAhiyA) utrarabhAM vizeSAdhika che (disANuvAraNaM savvatyovA te iMdiyA) hizAsanI apekSAye madhAthI mochA trANa indriya lava pazcimamA che (puracchimeNaM visesAhiyA) pUrvabhA vizeSAdhika che (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNubhAM vizeSAdhi che (uttareNaM visesAhiyA) uttaramA vizeSAdhika che (disANuvAeNaM savvatyovA cauriMdiyA ) dvizAkhonI apekSAye madhAthI ochA cAra indriyA vALA lache (pacchimeNaM) pazcibhabhAM (puracchimeNaM visesAhiyA) pUrvabhAM vizeSAdhi che (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNubhA vizeSAdhi che (uttareNaM visesAhiyA) uttaramA vizeSAdhiH che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastokAH ratnaprabhApRthivI nairayikAH paurastya pazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastIkA zarkarAprabhApRthivInairayikAH paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastokA vAlukAprabhA pRthivInairayikA paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastokAH paGkaprabhApRthivInaira (disANuyAeNaM savvatthovA neraiyA) dizAoM kI apekSA saba se kama nairayika (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima aura uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA (disANuvAeNaM savyatthovA rayaNappamA puDhavIneraiyA) dizAoM kI apekSA saba se kama ratnaprabhA pRthivI ke nAraka (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva pazcima uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNita haiM (disANuvAeNaM savvatthovA sakarappabhA puDhavIneraiyA) dizAoM kI apekSA saba se kama zarkarAprabhA pRthvI ke nerayika (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaM. khenaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiM / (disANuvAeNaM savvatthoyA cAluyappamA puDhavIneraiyA) dizAoM kI apekSA saba se kama vAlukAprabhA ke nairayika (puracchima paccasthima uttareNaM) pUrva pazcima uttara meM haiM (dAhiNaNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiM (disANuvAeNaM savvatthovA paMkappabhA puDhavIneraiyA) dizAoM kI apekSA saba (disANuvAeNaM savvatthovA neraiyA) hiyonI apekSA mAthI ch| nai4i (puracchimapacchimauttareNaM) pUrva pazcima bhane uttaramA che (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNamA masacyAta gu(disANuvAeNaM savvatthoyA rayaNappabhA puDhavI neraiyA) hizAsAnI apekSA mAthI maach| 2tnamA pRthvInA n||24 (puracchimapaccatthima uttareNaM) yU, pazcima mane uttaramA cha (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) kSiAmA 25sayAta ma cha (disANuvAeNaM savvatthovA sakkarappabhA puDhavI neraiyA) hizAmAnI apekSAye mAthI soch| 242prasA pRthvInA nai2:54 (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima mane uttaramA cha (dAhiNaNaM asaMkhejja guNA) dakSiNamA masabhyAta cha (disANubAeNaM sabyasthovA vAluyappabhA puDhavI neraiyA) hizAmonI apekSA mAthI mAchA pAya pramAnA nai2thi: (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttaramA cha (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNamA mayAta! che (disANuvAeNaM savyastho. vA paMkappabhA puDhavI neraiyA) hizAsAnI apekSA adhAthI maach| 54pramA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam 15 yikAH paurastya-pazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH diganupAtena sarvastokAH dhUmaprabhApRthivI nairayikAH paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastokAstamaprabhApRthivInairayikAH paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH diganupAtena sarvastokAH adhaH saptamapRthivInairayikAH paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, dakSiNebhyaH adhaH saptamapRthivInairayikebhyaH SaSThayAstamAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa asaMkhyeyaguNAH, se kama paMkaprabhA pRthvI ke nairayika (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva pazcima uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiM (disANuvAeNaM savyasthoyA dhUmappabhA puDhavIneraiyA) dizAoM kI apekSA saba se kama dhUmaprabhA ke nairayika (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiM (disANucAeNaM savvatthovA tamappabhA puDhavIneraiyA) dizAoM kI apekSA saba se kama tamaHprabhA pRthvI ke nairayika (puracchima paccasthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) (dakSiNa meM asaMkhyAtaguNA haiM (disANuyAeNaM savvatthovA ahesattamA puDhavIneraiMyA) dizAoM kI apekSA tamastamaHprabhA pRthivI ke nairayika) puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiN| (dAhiNehiMto ahesattamA puDhavIneraiehito) dakSiNa dizA ke sAtavIM pRthvI ke nArakoM se (chaThAe) chaThI (tamAe puDhavIe) tamaHpramA pRthvInA nai2(54 cha (puracchimapaJcatthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttaramA cha (dAhiNeNaM asaMkhejja guNA) dakSiNamA madhyAta gaNa! che (disANuvAeNaM sabatthovA dhUmappamA puDhavI neraiyA) dizA-mAnI apekSAye mAthI mAchA dhUmapramA na 2yi (puracchimapaccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima uttaramA cha (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) kSamA 21yAta // cha (disANuvAhaeNaM savvatthoyA tamappabhA puDhavI neraiyA) hisAyonI apekSA mAthI ch| tama:lA pRthvInA nai2654 (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima uttaramA cha (dAhiNeNaM asaMkheja guNA) ikSiAbhumA masabhyAta cha (disANuvAeNaM savvatyo vA ahesattamA puDhavI neraiyA) hizA-mAnI apekSAye tabhastamAmA pRthvInA 3243 (puracchima paccatthima uttareNaM) yUpa', pazcima, uttaramA cha (dAhiNeNaM asaMkhejja guNA) ikSiNamA masaNyAta guNA cha / (dAhiNehitA ahesattamA puDhavI neraiehito) dakSiNa dizAnA sAtabhI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAstre dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, dakSiNebhyastamAyAH pRthivyA nairayikebhya pazcamyAH dhUmaprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiH Nena asaMkhyeyaguNAH, dAkSiNAtyebhyo dhUmapramApRthivInairayikebhya zcaturthyAH paGkaprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, dAkSiNAtyebhyaH paGkaprabhApRthivInairayikebhya stRtIyAyAH bAlakAprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa asaMkhyeyaguNAH dakSiNena pRthvI ke (neraiyA) nairayika (puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima uttara meM (asaMkhejjaguNA) asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM unase bhI asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNillehito tamAe puDhavIneraiehito) dakSiNa dizA ke tamaHpramA pRthvI ke nArakoM kI apekSA (paMcamAe dhUmappabhAe puDhavIe) pAMcavIM dhUmaprabhA pRthivI ke (neraiyA) nAraka (puracchima paccasthima uttareNaM) pUrva, pazcima uttara meM (asaMkhejaguNA) asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNillehito dhUmappabhA puDhavIneraie hiMto) dakSiNa ke dhUmaprabhA pRthivI ke nArakoM se (cautthIe paMkappamAe puDhavIe) cauthI paMkaprabhA pRthivI ke (neraiyA) nAraka (puracchima paccatthima uttareNaM asaMkhejaguNA) pUrva, pazcima, uttara meM asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNaNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM usase bhI asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNillehito paMkappabhA puDhacIneraie hiMto) dakSiNa ke paMkaprabhA pRthivI ke nArakoM se (taiyAe vAluyappabhAe puDhayIe) tIsarI bAlu pRthvInA nArathI (chaDAe) chaTI (tamAe puDhavIe) tama:pramA pRthvInA (neraiyA) nairpi| (puracchimapaccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttaramA (asaMkhejja guNA) sasacyAta shuss|| cha (dAhiNillehito tamAe puDhavI neraiehiMto) kSiA hizAnA tama:pramA pRthvInA nA2nI papekSAye (paMcamAe dhUmappabhA puDhavIe) pAyamI dhUmapramA pRthvInA (neraiyA) nA24 (puracchimapaccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima uttaramA (asaMkhejjaguNA) masacyAta guNA cha (dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNabhA asaNyAta guNA cha (dAhiNillehito dhUmappabhA puDhavI neraiehito) dakSiAnA dhUmanA pRthvInA nAthI (cautthIe paMkappabhAe puDhavIe) yAthI 5.45mA pRthvInA (neraiyA) nA24 (puracchima paccasthima uttareNaM asaMkhejja guNA) pU, pazcima, uttaramA 25cyAta zuSpa cha (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNamA tenAthI 54 21sacyAta guNA cha (dAhiNillehiMto paMkappabhA puDhavI neraiehito) dRkSigunA 54mA pRthvInA nAthI (taiyAe vAluyappabhAe puDhavIe) kI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam 17 asaMkhyeyaguNAH, dAkSiNAtyebhyo vAlukApramApRthivI nairayikebhyo dvitIyAyAH zarkarAprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, dAkSiNAtyebhyaH zarkarAprabhA pRthivI nairayikebhyaH asyA ratnaprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastokAH paJcendriyAH tiryagyonikAH pazcimena kAprabhA pRthivI ke (neraiyA) nAraka ( puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttara meM (asaMkhejjaguNA) asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNillehiMto vAluppabhA puDhavIneraiehiMto) dakSiNa ke bAlukApramA pRthivI ke nArakoM se (duiyAe sakkarappamAe puDhabIe) dUsarI zarkarAprabhA pRthivI ke (neraiyA) nAraka ( puracchima paccatthima uttareNa) pUrva, pazcima aura uttara meM (asaMkhejjaguNA ) asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNeNaM asaMkhejaguNA) dakSiNa meM unase bhI asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNillehito sakarappamA puDhavIneraie hiMto ) dakSiNa dizA ke zarkarApramA pRthivI ke nArakoM se ( imI se rayaNappabhAe puDhacIe) isa ratnaprabhA pRthivI ke (neraiyA) nAraka ( puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima uttara meM (asaMkhejaguNA) asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNa meM unase bhI asaMkhyAta guNA haiM / (disANubAeNaM) dizAoM kI apekSA (savvatthovA paMciMdiyA) saba se kama paMcendriya (tirikkhajoNiyA) tiryaka yonika jIva (pacchimeNaM) vAsupralA pRthvInA (neraiyA) nA24 ( puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima uttaramA (asaMkhejjaguNA ) asaMkhyAta guNA che (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA ) dRkSiNubhA asaMkhyAta che (dAhiNillehiMto vAluyappabhA puDhavI neraie hito ) dRkSiNunA vAsupralA pRthvInA nArathI (duiyAe sakkara pAe puDhabIe) mIla zarAyalA pRthvInA (neraiyA) nA24 ( puracchi paccatthima uttareNaM) pUrva pazcima mane uttarabhAM (asaMkhejjaguNA ) asaMkhyAta gugu che (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA ) dRkSizubhAM pazu temanAthI pazu adhika asaM jyAta guNA che (dAhiNillehiMto sakkarabhA puDhavI neraie hiMto ) dakSiNa hizAnA zarAyalA pRthvInA nArathI (ise rayaNabhA puDhavIe) mA ratnaprabhA pRthvInA (neraiyA) nA24 ( puracchima paccatthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttaramA (asaMkhejjaguNA) asaNyAta guNA che (dahiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSizubhAM temanAthI pazu asakhyAta guNA che (disANuvAeNaM) hizAmanI apekSA (savvatthovA paMciMdiyA ) madhAthI nyochA pra0 3 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre paurastyena vizeSAdhikAH, dakSiNena vizeSAdhikAH uttareNa vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokA manuSyAH dakSiNottareNa, paurastyena saMkhyeyaguNAH pazcimena vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokA bhavanavAsino devAH paurastyena pazcimena uttareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastokAH vAnavyantarAH devAH paurastyena pazcimena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikAH, pazcima meM haiM (puracchimeNaM visesAhiyA) pUrva meM unase vizeSAdhika haiM (dAhiNaNaM visesAhiyA) dakSiNa meM unase vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM unase bhI vizeSAdhika haiN| ___ (disANuvAeNaM savvatthovA maNussA dAhiNauttareNaM) dizAoM kI apekSA sabase kama manuSya dakSiNa-aura uttara meM haiM (puracchimeNaM saMkhejaguNA) (pUrva meM saMkhyAta guNA adhika haiM (paccatthimeNaM visesAhiyA) pazcima meM vizeSAdhika haiN| (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (sabvatthoyA bhavaNAvAsI devA) saba se kama bhavanavAsI deva (puracchimeNaM paccatyimeNaM) pUrva aura pazcima meM haiM (uttareNaM asaMkhejaguNA) uttara meM asaMkhyAta guNA (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiN| (disANucAeNaM) dizAoM kI apekSA (savvatthovA vANamaMtarA devA) sabase kama vAnavyantara deva (puracchimeNaM) pUrva meM haiM (paccatthimeNaM 5 yendriya (tirikkhajoNiyA) tiya yoni 05 (pacchimeNaM) pazcimamA (puracchimeNaM visesA) pUrvamA tanAthI vizeSAdhi che (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiAmA 59 tathA vizeSAdhi4 cha (uttareNaM visesAhiyA) uttaramA temanAthI 57 vizeSAdhi4 che. (disANuvAeNaM savvatthovA maNussA dAhiNauttareNaM) himAnI apekSAye se pAthI mAchA manuSya dakSiNa mane uttaramA cha (puracchimeNaM saMkheja guNA) parvamA sacyAta zu madhira cha (paccasthimeNaM visesAhiyA) pazcimamA vizeSAdhika che (disANuvAeNaM) himAnI apekSA (savvatthovA bhavaNavAsIdevA) mAthI so savanavAsI heva (puracchimeNaM paccasthimeNaM) pUrva mane pazcimamA cha (uttareNaM asaMkhejja guNA) uttaramA 25sayAta gu cha (dAhiNeNaM asaMkhejja guNA) dakSiAmA asaNyAta gu cha (disANuvAeNaM) hizAyAnI apekSA (savvatthovA vANamaMtarA devA) pAthI mch| pAnavyanta2 (puracchimeNaM pUrva bhA cha (paccasthimeNaM visesAhiyA) pazcimamA vizeSAdhi cha (uttareNaM vise zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam 19 dakSiNena vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokAH jyotipkAdevAH paurastya pazcimena dakSiNena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokA devAH saudharme kalpe paurastyapazcimena uttareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiNena vizeSA. dhikAH, diganupAtena sarvastokA devA IzAne kalpe paurastyapazcimena uttareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiNena vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokAH devAH sanatkuvisesAhiyA) pazcima meM vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiM (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiN| ___(disANuvAeNa) dizAoM kI apekSA (savvatthoyA joisiyA devA) saba se kama jyotiSka deva (puracchima paccatthimeNaM) pUrva aura pazcima meM haiM (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiN| (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (savvatthovA devA) saba se kama deva (sohamme kappe) saudharma kalpa meM (puracchima pacatthimeNaM) pUrva pazcima dizA meM haiM (uttareNaM asaMkhejjaguNA) uttara meM asaMkhyAtaguNA haiM (dAhiNaNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiN| __ (disANuvAeNaM savyatthovA devA IsANe kappe puracchima paccatthimeNaM) dizAoM kI apekSA saba se kama deva IzAnakalpa meM pUrva-pazcima meM haiM (uttareNaM asaMkhejjaguNA) uttara meM asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNeNaM sahiyA) uttaramA vizeSAdhi cha (dAhiNeNaM visesAhiyA) kSiAmA vizeSAdhi cha (disANuvAraNa) hizayanI apekSA (savyasthovA joisiyA devA) sAthI so jyoti hera (puracchimapaccatthimeNaM) pUrva bhane pazcimamA cha (dAhiNegaM visesAhiyA) 6kSizubha pizeSAthi che (uttareNaM vise sAhiyA) uttaramA vizeSAdika che (disANuvAeNaM) himAnI apekSAthI (sabvatthovA devA) sauthI mch| (laMtaekappe) ards 45mA (puracchimapaccatthima uttareNaM) pUrva pazcima mane uttaramA cha (dAhiNaNaM asaMkhijjaguNA) kSiAmA asabhyAta cha. (disANuvAigaM) hAsanI apekSA (savathovA devA) pAthI mAchA heva (sohamme kappe) saudharma 465ma. (puracchim paccatthimeNaM) pUrva pazcima dizAmA cha (uttareNaM asaMkhejja guNA) uttaramA masAta guNA cha (dAhiNeNaM visesAhiyA) kSamA vizeSAdhi4 cha (disANuvAeNaM savvatthovA devA IsANe kappe puracchimapaccatthimeNaM) 6sonI apekSA mAthI mech| 31 zAna465mA pUrva pazcimamA cha (uttareNaM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ 20 prajJApanAsUtre mAre kalpe paurastyapazcimena uttareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiNena vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokA devAH mAhendre kalpe paurapastyapazcimena uttareNa asaMkhyeyaguNAH, dakSiNena vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokAH devAH brahmaloke kalpe paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastokA devAH visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiN| __ (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (savvatthoyA devA) saba se kama deva (saNaMkumAre kappe) sanatkumAra kalpa meM (puracchima paJcatyimeNaM) (pUrva aura pazcima meM haiM (uttareNaM asaMkhejjaguNA) uttara meM asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiM / (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (savvatthoyA deyA) saba se kama deva (mAhiMde kappe) mAhendra kalpa meM (puracchima pacatdhimeNaM) pUrva aura pazcima meM haiM (uttareNaM asaMkhejjaguNA) uttara meM asaMkhyAta guNA haiM (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiM / (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (savyatyovA devA) saba se kama deva (baMmaloe kappe) brahmaloka kalpa meM (puracchima pacatthima uttareNaM) pUrva, pazcima aura uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNo) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiN| (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (savyatyovA devA) saba se kama deva (laMtae kappe) lAntaka kalpa meM (puracchima paccatthima uttareNaM) asaMkhejjaguNA) uttaramA asabhyAta guNA cha (dAhiNeNaM visesAhiyA) ikSiAmA vizeSAdhika che (disANuvAeNaM) himAnI apekSA (savvatthovA devA) mAthI mAchA heya (saNaMkumAre kappe) sanamA2 465i (puracchima paccatthimeNaM) pUrva, pazcimamA che (uttareNaM asaMkhejjaguNA) uttaramA masaNyAta guNa cha (dAhiNeNaM visesAhiyA) dakSiNamAM vizeSAdhika che (disANuvAeNaM) himAnI apekSA (samatthovA deyA) mAthI maach| heva (mAhide kappe) bhaDandra 465i (puracchima paccatthimeNaM) pUrva mane pazcimamA cha (uttareNaM asaMkhejja guNA) uttaramA asanyAta guNa cha (dAhiNeNaM visesA. hiyA) kSamA vizeSAdhi cha (disANuvAeNaM) hizAsanI apekSA (savvatthoyA devA) apAthI mAcha! heya (baMbhaloe kappe) pramA 5 465mAM (puracchimapaccatthima uttaneNaM) pUrNa, pazcima mane uttaramA cha (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) kSiAzubha asaNyAta gu cha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam lAntake kalpe paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH. diganupAtena sarvastokAH devAH mahAzukre kalpe paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH, diganupAtena sarvastokA devAH sahasrAre kalpe paurastyapazcimottareNa, dakSiNena asaMkhyeyaguNAH / tena paraM bahusamopapannakAH zramaNAyuSman ! diganupAtena sarvastokAH siddhAH dakSiNena uttareNa, paurastyena saMkhyeyaguNAH, pazcimena vizeSAdhikAH, dvAram // sU0 2 // pUrva, pazcima aura uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiN| (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (savyotyavA devA) saba se kama deva (mahAsukke kappe) mahA zukra kalpa meM (puracchima paccatthima uttareNaM) (pUrva, pazcima aura uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiM / (disANuvAeNaM) dizAoM kI apekSA (savyatyovA devA) sabase kama deva (sahassAre kappe) sahasrAra kalpa meM (puracchima paccasthima uttareNaM) pUrva, pazcima, uttara meM haiM (dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA) dakSiNa meM asaMkhyAta guNA haiM (teNa paraM) usase Age (bahusamovayannagA) bilkula samAna utpanna hone vAle haiM (samaNAuso) he AyuSman zramaNo! (disANuyAeNaM) dizAoM ko apekSA (savvatthovA siddhA) saba se kama siddha (dAhiNeNaM uttareNaM) dakSiNa meM aura uttara dizA meM (pura (disANuvAeNaM) zimonI apekSA (savvatthovA devA) pAthI mech| 15 (mahAsukke) mAzu 465mA (puracchimapaccatthina uttareNaM) pUrva pazcima bhane uttaramA cha (dAhiNe! asaMkhejja guNA) dakSiNubhA asaNyAta gurI cha (disANuvAeNaM) dizAmAnI apekSA (savvatyovA devA) pAthI maach| heva (sahassAre kappo) sakhAra 465mA (puracchima paccasthima uttareNaM) pUrva pazcima bhane uttaramA cha (dAhiNeNaM asaMkhejja guNA) dakSiNubhA asaNyAta gu cha (teNaM paraM) tenAthI 2011 (bahusamovavannagA) misasa samAna utpanna banA (samaNAuso) 3 AyuSyabhan zrama ! (disANuvAeNaM) hizAsAnI apekSA (savvatthovA siddhA) mAthI maach| siddha (dAhiNa uttareNaM) dakSiNa bhane uttara dizAmA (puracchimeNaM asaMkhejaguNA) pUrva bhI masAta gunA adhi4 cha (paccasthimeNaM visesAhiyA) pazcimamA vizeSAdhika che 2 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAstre ___TIkA-atha vizeSarUpeNa diganupAtena jIvAnAmalpabahutvaM prarUpiyatumAha'disANuvAeNaM savvatthovA puDhavikAiyA dAhiNeNaM' diganupAtena dizo'nusRtya, digapekSayetyarthaH, sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, pRthivIkAyikAH prarUpyamANA dakSiNena-dakSiNasyAM dizi bhavanti tatra kAraNantu-yatra dhanaM sthAnaM tatra bahavaH pRthivIkAyikAH, yatra tu randhra tatra alpAH bhavanti, dakSiNasyAM dizi bahUnAM bhavanapatibhavanAnAM, bahUnAzca narakAvAsAnAM satvena randhrabAhulya saMbhavAt dakSiNasyAM dizi pRthivIkAyikAH sarvastokA bhavantItyAzayaH, 'uttareNaM visesAhiyA' dakSiNadigapekSayA uttareNa uttarasyAM dizi vizeSAdhikAH bhavanti, uttarasyAM dizi dakSiNadigapekSayA alpAnAmeva bhavanapatibhavanAnAM stokAnAmeva narakAvAsAnAM satvena dhanasthAnabAhulyasaMbhavena bahavaH pRthivIkAyikA bhavanti iti cchimeNaM saMkhejjaguNA) pUrva meM saMkhyAta guNA hai (paccatthimeNaM visesAhiyA) pazcima meM vizeSAdhika haiN| TIkArtha-aba vizeSa rUpa se dizAoM kI apekSA se jIvoM ke alpabahutya kI prarUpaNA kI jAtI hai dizAoM kI apekSA vicAra karane para dakSiNa dizA meM saba se kama pRthivIkAyika jIva haiM / isakA kAraNa yaha hai ki jahAM Thosa sthAna hotA hai vahAM pRthivIkAyika jIva bahuta hote haiM aura jahAM chidra yA pola hotI hai vahAM thoDe hote haiM / dakSiNa dizA meM bahuta-se bhavanapatiyoM ke bhavana aura nArakAyAsa hone ke kAraNa raMdhoM kI bahulatA hai| isa kAraNa dakSiNa dizA kI apekSA uttara dizA meM pRthivIkAyika vizeSAdhika haiM, kyoM ki uttara meM dakSiNa dizA kI apekSA bhavanapatiyoM ke bhavana aura nArakAvAsa kama haiM / ataeva vahAM saghana TIkAtha-have vizeSa rUpe dizAonI apekSAthI jIvonA alpabahutvanI prarUpaNa karAya che. dizAonI apekSAe vicAra karavAthI dakSiNa dizAmAM badhAthI ochA praSyikAyika jIva che. tenuM kAraNa e che ke jyAM nakakara sthAna hoya che tyAM pradhdhikAyika jIva ghaNuM hoya che ane jayAM chidra ke pala hoya che tyA thoDA hoya che. dakSiNa dizAmAM ghaNuM bhavanapatinA bhavana ane nArakAvAsa hovAne kAraNe raMdhonI vipulatA che. te kAraNe dakSiNa dizAmAM pRthvIkAyika badhAthI ochA che. dakSiNa dizAnI apekSAe uttara dizAmAM pRthvIkAyika vizeSAdhika che. kemake uttaramAM dakSiNa dizAnI apekSAe bhavanapatinA bhavana ane nArakA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam 23 vizeSAdhikAH, 'puracchimeNaM visesAhiyA' paurastyena-tebhyo'pi pUrvasyAM dizi pRthivIkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, candrasUryadvIpAnAM pUrvasyAM dizi sattvena pRthivIkAyikAnAM tatra bAhulyasaMbhavAt, tebhyo'pi 'pacchimeNaM visesAhiyA' pazcimena-pazcimAyAM dizi pRthivIkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, yAvatAM candrasUryadvIpAnAM pUrvasyAM dizi savaM tAvatAM pazcimAyAM dizi sattve'pi na tAvatA sAmyaM bhavati apitu lavaNasamudre gautamanAmadvIpasya adhikasyApi sattvena vizepAdhikaM siddham, ityevaM diganupAtena pRthivIkAyikAnA malpabahutvaM prarUpya samprati akAyikAnA malpabahutvaM prarUpiyitumAha-'disANuvAeNaM savvatthovA AukkAiyA pacchimeNaM' diganupAtena diganusAreNa, digapekSayetyarthaH, sarvastokAH sarve'bhyo'lpAH, apkAyikAH pazcimena-pazcimAyAM dizi vartante tatra gautamadvIpasya sattvena tatrodakA bhAvenApkAyikAbhAvAt tadapekSayA 'puracchimeNaM visesAhiyA' sthAna adhika hai| pUrva dizA meM uttara kI apekSA bhI pRthivIkAyika vizeSAdhika haiM, kyoM ki pUrva meM candra-sUrya dvIpa hone se pRthivIkAyikoM kA bAhulya hai / pUrva dizA kI apekSA bhI pazcima meM vizeSAdhika haiM kyoMki jitane candra-sUrya dvIpa pUrva meM haiM utane to pazcima meM haiM hI, magara lavaNasamudra meM gautama nAmaka dvIpa pazcima meM adhika hai, ataeva pRthivIkAyika bhI adhika haiN| pRthivIkAyikoM ke alpabahutva kI prarUpaNA karake aba dizAoM kI apekSA apkAyikoM ke alpabahutva kI prarUpaNA kI jAtI hai dizAoM kI apekSA sabase kama apkAyika pazcima dizA meM haiM kyoM ki pazcima dizA meM gautama dvIpa hone ke kAraNa yahAM jala kama hai| unakI apekSA pUrva dizA meM apkAyika vizeSAdhika haiM, kyoMki vAsa ochA che, tethI ja tyAM saghana sthAna adhika che, kemake pUrvamAM candra, sUrya dvIpa hevAthI pRthvIkAyikanuM bAhulya che. pUrva dizAnI apekSAe paNa pazcimamAM vizeSAdhika che. kemake jeTalA candra sUrya dvIpa pUrvamAM che teTalA te pazcimamAM paNa che ja. paratu lavaNa samudramAM gautama nAmaka dvIpa pazcimamAM adhika che, tethIja pRthvIkAyika paNa adhika che. pRthvIkAyikonA alapa bahatvanI prarUpaNA karIne have dizAonI ape kSAe aSkAyikanA apamahatvanI prarUpaNA karAya che dizAonI apekSAe badhAthI ochA aSkAyika pazcima dizAmAM che, kemake pazcima dizAmAM gautamadvIpa hovAnA kAraNe tyAM jaLa echuM che-tenI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pairistyena-pUrvasyAM dizi apkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, tasyAM gautamadvIpA bhAvenAskAyika sadbhAvAt, tebhyo'pi-'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSiNena -dakSiNasyAM dizi apkAyikA vizeSAdhikA bhavanti tasyAM dizi candrasUryadvIpA bhAvenApkAyikabAhulya saMbhavAt, tebhyo'pi 'uttareNa visesAhiyA' uttareNauttarasyAM dizi apkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, tatra mAnasasarasaH sadbhAvena akAyika bAhulyasaMbhavAt, atha diganupAtena tejaskAyikAlpabahutvaM prarUpayati -'disANuvAeNaM savvatthovA teukAiyA dAhiNuttareNaM' diganupAtena-digapekSayA, saryastokAH-sarvebhyo'lpAstejaskAyikAH dakSiNottareNa-dakSiNasyAm uttarasyAM ca dizi bhavanti tatra kAraNantu-manuSyakSetre eva bAdaratejaskAyikAnAM sattvena aSyatrAsacAt, tatrApi manuSyabAhulyasthAne eva bAhalyena pAkArambhasaMbhavena tejaskAyikAnAM bAhUlyasaMbhavaH dakSiNasyAM dizi paJcasu bharateSu uttarasyAM dizi pazcamu eravatemu kSetrasyAlpavAt manuSyANAM stokatvena tejaskAyikAnAmapi pUrva meM gautama dvIpa nahIM hai aura usake badale jala hai / pUrva kI apekSA dakSiNa meM apakAyika vizeSAdhika haiM, kyoMki yahAM candra sUrya ke dvIpoM kA abhAva hai aura dakSiNa kI apesA uttara meM vizeSAdhika haiM, kyoM ki vahAM mAnasa sarovara hone ke kAraNa apkAyikoM kI bahalatA hai| dizAoM kI dRSTi se saba se kama tejaskAyika dakSiNa aura uttara dizA meM haiM / isakA kAraNa yaha hai-manuSya kSetra meM hI bAdara tejaskAyika jIvoM kA astikha hotA hai, anyatra nahIM / usameM bhI jahAM manuSyoM kI adhikatA hotI hai vahAM pacana-pAcana kI pravRtti adhika hotI hai aura isa kAraNa tejaskAyikoM kI bahulatA hotI hai / dakSiNa dizA meM pAMca bharata kSetroM aura uttara dizA meM pAMca airavata kSetroM apekSAe pUrva dizAmAM aSkAyika vizeSAdhika che, kemake pUrvamAM gautamIpa nathI ane tene badale pANI che. pUrvanI apekSAe dakSiNamAM aSkAyika vizeSAdhika che, kemake tyAM candra, sUryanA DhIne abhAva che ane dakSiNanI apekSAe utaramAM vizeSAdhika che. kemake tyAM mAnasarovara hovAnA kAraNe aSkAyikanI bahulatA che | dizAonI apekSAthI sauthI ochA tejaskAyika che dakSiNa ane uttara dizAmAM che. tenuM kAraNa e che ke manuSyakSetramAMja bAdara tejaskAyika jIvanuM vidyamAna paNuM hoya che. bIje nahIM temAM paNa jyAM manuSyanuM adhikapaNuM heya che, tyAM pacana, pAcananI pravRtti vizeSa hoya che. ane te kAraNe tejaskAyikenI pracuratA hoya che. dakSiNa dizAmAM pAMca bharatakSetramAM ane uttara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam 25 stokatvaM bhavati alpapAkArambhasaMbhavAt tasmAt dakSiNottarayoH saryastokAstaijasphAyikA bhavanti, svasthAneSu prAyaH samAnAeveti. tebhyo'pi 'puracchimeNaM saMkhejaguNA' paurastyena pUrvasyAM dizi, tejaskAyikAH saMkhyeyaguNAH bhavanti, tatra kSetrasya saMkhyeyaguNasAt, tebhyo'pi 'pacchimeNaM visesAhiyA' pazcimenapathimAyAM dizi tejaskAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, adholaukikagrAmeSu manuSyabAhalyasadmAvAt. atha diganupAtena vAyukAyikAnAmalpasahutvaM prarUpayati'disANuvAeNaM savvatthovA vAukAiyA puracchimeNaM' diganupAtena digapekSayA, sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, vAyukAyikAH paurastyena-pUrvasyAM dizi bhavanti, pUrvasyAM dizi prabhUtaghanasthAnasatvena suSirAbhAvAt stokA eva vAyavo bhavanti, dhanasthAne vAyUnAM saMcArAbhAvAt ityAzayaH tebhyaH pacchimeNaM visesAhiyA' pazcimena-pazcimAyAM dizi, vizeSAdhikA vAyukAyikA bhavanti, natra adholaukikagrAmasadbhAvAt, tebhyaH 'uttareNaM visesAhiyA' uttareNa-uttarasyAM dizi vAyukAyikA meM kSetra kI alpatA hone se manuSya kama haiM, ataeva tejaskAyika bhI kama haiM / svasthAna meM prAyaH samAna haiM / ina donoM dizAoM kI apekSA pUrva meM saMkhyAta guNA adhika haiM, kyoM ki vahAM kSetra saMkhyAta guNA hai| unase bhI pazcima dizA meM tejaskAyika vizeSAdhika haiM, kyoMki adholaukika grAmoM meM manuSyoM kI bahulatA hotI hai| dizAoM kI apekSA se sabase kama cAyukAyika pUrva meM haiM, kyoM ki pUrva meM saghana sthAna adhika hone se pola kama hai, ataeca vAyu kI kamI hai / saghana sthAna meM vAyu kA saMcAra nahIM hotaa| pUrva kI apekSA pazcima meM vAyukAyika vizeSAdhika haiM, kyoMki yahAM adholaukika grAma hote haiN| uttara meM usase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki dizAmAM pAMca aravatakSetramAM kSetranuM alpa paNuM hovAthI manuSya ochA hoya che. svasthAnamAM prAyaH sarakhA hoya che. ane uttara dizAonI apekSAthI pUrvamAM saMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake tyAM kSetra saMkhyAta gaNuM che, tenAthI paNa pazcima dizAmAM tejaskAyika vizeSAdhika che. kemake alaukika grAmomAM manuSyanuM adhika paNuM hoya che. dizAonI apekSAe badhAthI ochA vAyukAyika pUrvamAM che. kema ke pUrvamA saghana sthAna hovAthI pilANa ochu che, tethI vAyunI kamI che. saghana sthAnamAM vAyune saMcAra nathI thato. pUrvanI apekSAe pazcimamAM vAyukAyika vizeSAdhika che. kemake tyAM alaukika gAma hoya che. uttaramAM tenAthI paNa eAchA vizeSAdhika che, kemake tyAM nArakAvAsanI bahulatA hovAthI 2% adhika 08 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vizeSAdhikA bhavanti, tatra bhavana nairayikAyAsabAhulyena prabhUtarandhrasaMbhavAt, tebhyo'pi 'dAhiNeNaM sisesAhiyA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi vAyukAyikAH vizeSAdhikAH bhavanti, uttaradigapekSayA dakSiNasyAM dizi bhavananarakAvAsAnAmatiprAcuryAt ityAzayaH, atha diganupAtena vanaspatikAyikAnAmalpabahutvaM prarUpayitumAha-'disANuvAeNaM savvatthovA vaNassaikAiyA pacchatthimeNaM' diganupAtena-digapekSayA, sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH vanaspatikAyikAH pazcimenapazcimAyAM dizi, tatra gautamadvIpasatyena tasmin jalAbhAvena vanaspatikAyikAbhAvaH, tebhyaH 'puracchimeNaM visesAhiyA' paurastyena-pUrvasyAM dizi vanaspatikAyikA vizeSAdhikA bhavanti, tatra gautamadvIpAbhAvena prabhUtodaka sambhAt tebhyo'pi 'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi vanaspatikAyikA vizeSAdhikA bhavanti, tatra candrasUryadvIpAbhAvena pracurajalasadbhAvAt vanaspatikAyikabAhulyasambhavaH, tebhyo'pi 'uttareNa visesAhiyA' uttareNa-uttarasyAM dizi vanaspatikAyikA vizeSAdhikA bhavanti, tatra mAnasasaraH sadbhAvena prabhUvahAM nArakAvAsoM kI bahulatA hone se randhra adhika haiM / dakSiNa meM uttara kI apekSA bhI vAyukAyika vizeSAdhika haiM, kyoMki dakSiNa meM bhavanoM aura narakAyAsoM kI atyanta pracuratA hai| dizAoM kI apekSA saba se kama vanaspatikAyika pazcima dizA meM haiM, kyoMki vahAM gautama dvIpa hone se jala kI kamI hai aura jala kama hone se vanaspatikAyika jIva bhI kama haiM / pazcima kI apekSA pUrva dizA meM vanaspatikAyika vizeSAdhika haiM, kyoM ki gautamadvIpa na hone se yahAM jala adhika hai / dakSiNa meM vanaspatikAyika unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki candradvIpa evaM sUryadvIpa kA abhAva hone se vahAM jala kI pracuratA hai aura isa kAraNa vanaspatikAyikoM kI bahulatA hai / uttara dizA meM dakSiNa kI apekSA bhI vizeSAdhika che. dakSiNamAM uttaranI apekSAe paNa vAyukAyika vizeSAdhika che, kemake dakSiNamAM bhavana ane nArakAvAsanI atyanta pracuratA che. dizAonI apekSAe badhAthI ochA vanaspatikAyika pazcimadizAmAM che, kemake tyAM gautamIpa hovAthI pANInI taMgI che tethI vanaspatikAyika jIva paNa ochA che. pazcimanI apekSAe pUrva dizAmAM vanaspatikAyika vizeSAdhika che kemake gautama dvIpa na hovAthI tyAM jala adhika che. dakSiNamAM vanaspati kAyika temanAthI vizeSAdhika kemake candra dvIpa temaja sUryadvIpane abhAva hovAthI tyAM jaLanI pracuratA che ane A kAraNe vanaspatikAyikonI bahulatA che. uttara dizAmAM dakSiNanI apekSAe paNa vizeSAdhika che. kemake tyAM mAna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam todakasaMbhavena vanaspatikAyikabAhulyasabhAvA dityAzayaH, atha diganupAtena dvIndriyANAmalpabahutvavaktavyatAM prarUpayati-'disANuvAraNaM savvatthovA beiMdiyA pacchimeNaM' diganuvAtena-diganusAreNa sarvastokA dvIndriyAH pazcimena pazcimAyAM dizi bhavanti, tatra gautamadvIpasatyena tasmin jalAbhAvAt dvIndriyANAm khaDgAdInAmabhAvAt stokA eva dvIndriyA bhavanti, tebhyaH 'puracchimeNaM visesAhiyA' paurastyena-pUrvasyAM dizi dvIndriyAH vizeSAdhikAH bhavanti, tatra gautamadvIpAbhAvena prabhUtodaka sambhavAt prabhUtadvIndriya zaGkhAdisaMbhavaH, tebhyo'pi 'dakkhiNeNaM sisesAhiyA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi dvIndriyAH zaGkhAdayo vizeSAdhikA bhavanti, tatra candrasUryadvIpAbhAvena prabhUtodakasaMbhavena dvIndriya zaGkhAdibAhulya saMmavaH, ityAzayaH tebhyo'pi 'uttareNa visesAhiyA' uttareNa-uttarasyAM dizi dvIndriyAH zaGkhAdayo vizeSAdhikA bhavanti, tatra mAnasasaraH sadmAvena pracurajalahaiM, kyoMki vahAM mAnasa sarovara hone se jala kI adhikatA hai aura jala kI adhikatA ke kAraNa vanaspatikAyikoM kI bhI adhikatA hai| aba dizAoM kI apekSA dIndriya jIvoM kA alpayatva batalAte haiM-dizAoM kI dRSTi se saba se kama dondriya jIva pazcima dizA meM haiM, kyoMki vahAM gautamadvIpa hone se jala kama hai aura jala kama hone se zaMkha Adi dvIndriya jIva kama haiM / pazcima kI apekSA pUrva dizA meM vizeSAdhika haiM, kyAM ki gautamadvIpa kA abhAva hone se vahAM jala kA Adhikya hai, isa kAraNa zaMkha Adi chondriya jIvoM kI adhi, katA hai / dakSiNa meM vizeSAdhika haiM, kyoM ki yahAM candra-sUryadrIpa nahIM hone se jala adhika hai aura isa kAraNa zaMkha Adi bhI adhika haiN| uttara meM dvIndriya unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoM ki yahAM mAnasa. saravara hovAthI jaLanI adhikatA che ane jaLanI adhikatAne kAraNe vanaspatikAyikAnI adhikatA che. have dizAonI apekSAe kandriya jInA alpabahuta batAve che. dizAonI daSTithI badhAthI ochA kIndriya jIva pazcima dizAmAM che. kemake tyAM gautamadvIpa hovAthI pANI ochuM ane pANI ochuM hovAthI zaMkha Adi dviIndriya jIva paNa ochA che. pazcimanI apekSAe pUrva dizAmAM vizeSAdhika che. kemake gautamadvIpano abhAva hovAthI tyAM jalanuM Adhikya che. ethI zaMkha Adi dvIndriya jInI adhikatA che. dakSiNamAM vizeSAdhika che, kemake tyAM candra sUryadvIpa na hovAthI jaLa adhika che ane e kAraNe zaMkha Adi paNa adhika che. uttaramAM kIndriya tenAthI vizeSAdhika che. kemake tyAM mAnasarovara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ 28 prajJApanAsUtre saMbhavAt bahuladvIndriyasaMbhavaH ityAzayaH atha trIndriyANAM diganupAtenAlpabahutvaM prarUpayitumAha-' disANuvAeNaM savvatthovA teiMdiyA paccatthimeNaM' diganupAtenadipekSayA sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, trIndriyAH kundhyAdayaH pipIlikAdayazca pazcimena - pazcimAyAM dizi bhavanti, tatra gautamadvIpa sadbhAvena prabhUtodakAbhAvAt dvIndriya zaGkhAdikalevarAzrita pipIlikAdi trIndriyAsaMbhavaH, tebhyo'pi 'puracchimeNaM visesAhiyA' paurastyena pUrvasyAM dizi dvIndriyAzritatrIndriyAH vizeSAdhikAH bhavanti, tatra gautamadvIpA bhAvena prabhUtajalasadbhAvAt bahulatrIndriyasambhavaH, tebhyo'pi 'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSiNena dakSiNasyAM dizi, trIndriyAH vizeSAdhikAH bhavanti, tatra candrasUryadvIpAbhAvena prabhUtajalasadbhAvAt pracuratrIndriyasadabhAvaH tebhyo'pi 'uttareNaM visesAhiyA' uttareNa uttarasyAM dizi trIndriyAH vizeSAdhikAH bhavanti, tatra mAnasasaraH sadbhAvena prabhUtajalasaMbhavAt bahusarovara hone se jala kI pracuratA hai, isa se zaMkhAdi dvIndriya jIvoM kI bhI adhikatA hai| " trIndriya jIvoM kA alpabahutva-saba se kama trIndriya jIva arthAt kuMthu pipIlikA Adi pazcima dizA meM haiM, kyoM ki vahAM gautamadvIpa hone se adhika jala nahIM hai aura isa kAraNa dvIndriya zaMkha Adi ke kalevaroM ke Azraya meM rahane vAle pipIlikA Adi trIndriya jIva nahIM haiN| pUrva dizA meM ve vizeSAdhika haiM, kyoMki vahAM gautamabIpa na hone se adhika jala hai aura jala hone se trIndriya jIvoM kI bhI adhikatA hai / dakSiNa meM unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki vahAM candrasUrya dvIpa kA abhAva hone se prabhUta jala hai aura isa kAraNa zrIndriya jIva jyAdA haiN| uttara dizA meM dakSiNa kI apekSA bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki vahAM mAnasa sarovara hone se jala kI adhikatA hai / hAvAthI jaLanI pracuratA che, tethI za khAdi dvIndriya jIvAnI paNa adhikatA che. trIndriya jIveAnu alpa bahutva-khadhAthI echA trIndriya jIva arthAt kuMthuM kIDI Adi pazcima dizAmAM che, kemake tyAM gautamaDhIpa hAvAthI adhika jaLa nathI ane tethI zaMkha Adi dvIndriyanA kalevaronA AzrayamAM rahenArA kIDI vigere trIndriya jIva nathI hAtA pUrva dizAmAM teo vizeSAdhika che, kemake tyAM gautama dvIpa na heAvAthI adhika jaLa ane adhikajaLa hAvAthI trIndriya jIvAnI paNa adhikatA che. dakSiNamAM temanAthI paNa vizeSAdhika che kemake tyAM candra sUrya dvIpanA abhAva che tethI ghaNu pANI che ane e kAraNe trIndriya vigere che. uttara dizAmAM dakSiNanI apekSAe paNa vizeSAdhika che. kemake tyAM mAnasa sarovara hAvAthI jalanI adhikatA che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam latrIndriyasaMbhavaH atha diganupAtena caturindriyANAmalpabahutvaM prarUpayati-disANuvAeNaM savvatthovA cauriMdiyA paJcatthimeNaM' diganupAtena diganusAreNa, sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, caturidiyAH padmAzritAH bhramarAdayo bhavanti, tatra gautamadvIpasaravena tasminnudakAbhAvAt, tebhyaH 'puracchimeNaM visesAhiyA' paurastyena-pUrvasyAM dizi caturindriyA bhramarAdayo vizeSAdhikA bhavanti, tatra gautama dvIpAbhAvena pracurajalasadbhAvAt tadvati pAzrita pracura caturindriyasaMbhavaH, tebhyo'pi 'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi caturindriyA vizeSAdhikA bhavanti, tatra candrasUryadvIpAbhAvena prabhUtodakasadbhAvena tadAzrita bahulacaturindriyasaMbhavaH, tebhyo'pi 'uttareNa visesAhiyA' uttareNa-uttarasyAM dizi caturindriyAH vizeSAdhikA bhavanti, tatra mAnasasaraH sadbhAvena prabhUtajalasaMbhavAt tadAzrita caturindriya bAhulyasaMbhavaH, __ caturindriya jIvoM kA alpavahutva-dizAoM kI apekSA se saba se kama caturindriya jIva pazcima dizA meM haiM, kyoM ki pazcima meM gautama dvIpa hone se jala kI kamI hai aura jala kI kamI hone se jala janya kamala Adi kA abhAva hai aura kamala Adi ke abhAva meM tadAzrita bhramara Adi kA abhAva hai / pazcima kI apekSA pUrva meM cauindriya jIva vizeSAdhika haiM, kyoM ki vahAM gautama dvIpa na hone se jala adhika hai, isa kAraNa kamala Adi ke Azrita adhika caturindriya jIya haiN| pUrva kI apekSA bhI dakSiNa meM vizeSAdhika haiM, kyoM ki dakSiNa meM candradvIpa sUryadvIpa kA bhI abhAva hone se jala kI adhikatA hai aura isa kAraNa caturindriya jIvoM kI bhI adhikatA hai| dakSiNa kI apekSA bhI uttara meM vizeSAdhika haiM, kyoM ki uttara meM caturindriya jIvonuM alpa-bahutva-dizAonI apekSAe badhAthI ochA caturindriya jIva pazcima dizAmAM che kemake pazcimamAM gautama dvIpa hevAthI jaLanI kamI che. ane jaLanI kamI hovAthI jalaja kamaLa vigerene abhAva che. ane kamaLa AdinA abhAvamAM tAzrita bhramara Adine abhAva che. pazci manI apekSAe pUrvanA caturindriya jIva vizeSAdhika che, kemake tyAM gautama dvipa na hovAthI jalaja adhika che. ethI kamala AdinA Azrita caturindriya jIva adhika che. pUrvanI apekSAe paNa dakSiNa dizAmAM vizeSAdhika che kemake dakSi NamAM candradvIpa ane sUryadvIpane abhAva hovAthI pANInI vizeSa adhikatA che ane e kAraNe caturidriya jInI paNa adhikatA che. dakSiNanI apekSAe paNa uttaramAM vizeSAdhika che, kemake utaramAM mAnasa sarevara hovAthI jalanI pracuratA che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30 prajJApanAsUtre __ atha diganupAtena nairayikANAmalpabahutvaM prarUpayati-'disANuvA eNaM savvatthoyA neraiyA puracchimapaccatthimauttareNaM' diganupAtena-diganusAreNa sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAM ca bhavanti tAsu puSpAvakIrNanarakAvAsAnAM stokatvAt bahUnAM prAyaH saMkhyeyayojanavistArAcca, tebhyo-'dAhiNeNaM asaMkhejaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tatra puSpAvakIrNanarakAvAsAnAM bAhulyAt teSAzca prAyo'saMkhyeyayojanavistArAt, kRSNapAkSikANAM dakSiNasyAM dizi bAhulyenotpAdAcca, atredaM bodhyam-dvividhAH prANino bhavanti zuklapAkSikAH, kRSNapAkSikAzca tatra kizcidUnapudgalaparAvartAdhamAtrasaMsArAH zuklapAkSikA vyapadizyante, tadapekSayA adhikatara saMsArabhAjinastu kRSNapAkSikA ucyante, tathAcoktam-'jesi mavaDo puggala pariyaTTo sesao ya mAnasa sarovara hone se jala kI pracuratA hai| nArakoM kA alpabahutva-dizAoM kI apekSA pUrva pazcima aura uttara meM saba se kama nAraka haiM. kyoM ki ina dizAoM meM puSpAyakIrNa nArakAvAsa thoDe haiM aura ve prAyaH saMkhyAta yojana vistAra vAle haiN| ina dizAoM kI apekSA dakSiNa dizA meM asaMkhyAtaguNA nAraka haiM, kyoMki dakSiNa meM puppAvakIrNa nArakAvAsoM kI bahulatA haiM aura ve prAyaH asaMkhyAta yojana vistAra vAle haiM / isa ke atirikta kRSNa pAkSika dakSiNa dizA meM bahulatA se utpanna hote haiN| yahAM itanA samajha lenA cAhie-prANI do prakAra ke haiM-zuklapAkSika aura kRSNapAkSika / jinakA vistAra kucha kama arddha pudgala parAvartana mAtra zeSa hai, usake pazcAt jo mukti prApta kara leNge| ve zuklapAkSika kahalAte haiM aura jinakA saMsAra-kAla isa se adhika hai ve kRSNapAkSika kahe nArakonuM apa bahatva-dizAonI apekSAe pUrva pazcima ane UMttaramAM badhAthI AchA nAraka che, kemake e dizAmAM puSpAvakIrNa nArakAvAsa thoDA che. ane te prAyaH saMkhyAta jana vistAra vALA che. A dizAonI apekSAe dakSiNa dizAmAM asaMkhyAta guNa nAraka che. kemake dakSiNamAM puSpAvakIrNa nArakAvAsanI bahulatA che. ane teo ghaNA bhAge asaMkhyAta jana vistAra vALA che. taduparAnta kRSNapAkSika dakSiNa dizAmAM bahulatAe utpanna thAya che. ahiM eTaluM samajI levuM joIe-prANI be prakAranA che-zukalapAkSika. ane kRSNapAkSika jene saMsAra kaMika kama ardhapudgala parAvartana mAtra zeSa che, tenA pachI je mukti prApta karI leze, te zukalapAkSika kahevAya che ane jene saMsAra kAla enAthI adhika che teo kRSNapAkSika kahevAya che. kahyuM paNa che jene saMsAra zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam saMsAro / te sukkapakkhiyA khalu ahie puNakaNhapakkhI u || 1 // yeSAmapArthapudgalaparAvartaH, zeSakazca saMsAraH / te zuklapAkSikAH khalu adhike punaH kRSNapakSAstu // 1 // ata alpA eva zuklapAkSikAH bhavanti alpasaMsAriNAm teSAm alpavAt, kRSNa pakSikAstu bahavo bhavanti pracurasaMsAriNAM teSAmaMtiprabhUtatvAt, te ca kRSNapAkSikAH bAhulyena dakSiNasyAM dizi jAyante netarAsu dikSu tathA svAmAvyAt kRSNapakSikANAM bahupApodayAd dirghatara saMsArabhajitayA krUrakarmatayA ca dakSiNasyAM dizi samutpAdAcca netarAsu dikSu tathAcoktam- 'pAyamiha kUrakammA bhavasiddhiyAvi dAhiNile | neraiyatiriyamaNuyAsu rAyaThANesu gaccheti // 1 // prAya iha krUrakarmANo bhavasiddhikA api dAkSiNAtyeSu / nairayikatiryagmanuSyAsurAdisthAneSu gae haiM / kahA bhI hai- 'jinakA saMsAra ( bhavabhramaNa) apArgha pudgala parAvartana hI zeSa hai, ve zuklapAkSika aura jinakA bhavabhramaNa kAla isase adhika hai, unheM kRSNapAkSika samajhanA cAhie // 1 // zuklapAkSika jIva kama hote haiM, kyoM ki parimita saMsArI jIva alpa hI hote haiN| kRSNapAkSika jIva bahuta haiM, kyoMki parimita bhavabhramaNa vAle jIvAM kI atyadhikatA hai / kRSNapAkSika jIva prAyaH dakSiNa dizA meM utpanna hote haiM, anya dizAoM meM nahIM, kyoMki unakA aisA hI svabhAva hai| unake bahuta pApa kA udaya hotA hai / ve dIrghatara bhavabhramaNa karane vAle aura krUrakarmA hote haiM / isa kAraNa unakI utpatti dakSiNa dizA meM hotI hai / bhavasiddhika bhI dakSiNa dizA meM utpanna hote haiM, anya dizAoM meM nahIM / kahA bhI hai'prAyaH krUrakarmA bhavasiddhika jIva bhI dakSiNa dizA meM sthita nairayikoM tiryacoM, manuSyoM aura asuroM Adi ke sthAnoM meM utpanna hote haiM // 1 // (bhavabhramaNa) aparA pudgala parAvartana ja zeSa che, te zukalapAkSika ane jene bhavabhramaNa kAla tenAthI adhika che. teo kRSNapAkSika samajavA joie // 1 // zukala pAkSika jIva ochA hAya che, kemake parimita saMsArI jIva gheADA ja hAya che kRSNu pAkSika jIva ghaNA che, kemake aparimita bhavabhramaNa vALA jIvAnI atyadhikatA che. kRSNe pAkSika jIva prAya: dakSiNa dizAmAM utpanna thAya che. bIjI dizAmA nahi kemake temanA tevAja svabhAva che. temanA ghaNA pApanA udaya thAya che. teo dItara bhavabhramaNa karavA vALA ane krUra karmA haiAya che. tethI temanI utpatti dakSiNa dizAmA heAya che. bhavasiddhika paNa dakSiNa dizAmAM utpanna thAya che, anya dizAomAM nahiM kahyuM paNa che prAyaH ra karmo bhavasiddhika jIva paNa dakSiNa dizAmA sthita nairayikA, ti zcA, zrI prajJApanA sUtra :2 31
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ 32 prajJApanAsUtre gacchanti // 1 // tasmAt dakSiNasyAM dizi bahUnAM kRSNapakSikANAmutpAda saMbhavAt pUrvottara pazcimadigbhAgabhAvibhyo nairayikebhyo dAkSiNAtyA nairayikA asaMkhyeyaguNA bhavanti ityAzayaH ityevaM sAmAnyato nairayikANA malpabahutvaM pratipAca samprati vizeSato diganupAtena ratnaprabhA pRthivyAdi nairayikANA malpavahutvAdikaM prarUpayati-'disANuvAeNaM savvatthovA rayaNappabhA puDhavIneraiyA puracchimapaccatthima uttareNaM' diganupAtena-diganusAreNa sastokA:-sarvebhyo'lpAH ratnaprabhA pRthivI nairayikAH paurastyapazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAmuttarasyAM ca bhavanti, tegyaH 'dAhiNe NaM asaMkhejjaguNA' dakSiNena dakSiNasyAM dizi ratnaprabhA pRthivI nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, yukte ruktatvAt atha zarkarAprabhApRthivI nairayikANAmalpabahutvaM prarUpayati-'disANuvAeNaM savyasthovA sakkarappabhA puDhavI neraiyA puracchimapaccatthima uttareNaM' diganupAtena-digapekSayA sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, zarkarAprabhA pRthivI nairayikAH paurastyapazcimottareNa-pUrvasyA pazcimAyAm uttarasyAm ca dizi bhavanti, tebhyaH 'dAhiNeNaM asaMkhejaguNA' dakSiNenaisa prakAra dakSiNa dizA meM bahuta kRSNapAkSikoM kI utpatti saMbhava hone se pUrva, pazcima tathA uttara dizA ke nArakoM kI apekSA dakSiNa dizA ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiN| isa prakAra sAmAnya rUpa se nArakoM ke alpabahutva kA pratipAdana karake aba vizeSa rUpa se ratnaprabhA Adi pRthiviyoM ke nArakoM kA alpavahuvya pradarzita karate haiM-dizAoM kI apekSA ratnaprabhA ke nAraka pUrva, pazcima aura uttara dizA meM saba se kama haiM, unase dakSiNa dizA meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM / isakA kAraNa pahale batalAyA jA cukA hai| zarkarAprabhA pRthivI ke nAraka pUrva, pazcima aura uttara meM saba se kama haiM, unase dakSiNa dizA meM asaMkhyAtaguNA haiM / isakA kAraNa manuSya ane asure AdinA sthAnamAM utpanna thAya che 1 che A rIte dakSiNa dizAmAM ghaNA kRSNa pAkSikenI utpatti saMbhavita hovAthI pUrva, pazcima tathA uttara dizAnA nArakanI apekSA dakSiNa dizAnA nAraka saMkhyAta guNa che. A rIte sAmAnya rUpe nArakanA alpa bahatvanuM pratipAdana karIne have vizeSa rUpe ratnaprabhA Adi pRthvInA nArakanuM a5 bahatva pradarzita kare che-dizAonI apekSAe ratnaprabhA nAraka pUrva pazcima ane uttara dizAmAM badhAthI ochA che, tenAthI dakSiNa dizAmAM asaMkhyAta guNa adhika che. tenuM kAraNa AgaLa batAvI didhuM che. zakaraprabhA pRthvInA nAraka pUrva pazcima zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam dakSiNasyAM dizi zarkarApramApRthivI nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti uktayukteH, 'disANuvAeNaM samvatthovA vAluyappabhA puDhavI neraiyA puracchimapaccatthimauttareNaM' diganupAtena-digapekSayA sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, vAlukA prabhApRthivI nairayikAH paurastyapazcimottare'-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi bhavanti, tebhyaH, 'dahiNeNaM asaMkhejjaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi vAlukA prabhA pRthivInairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti 'disANuvAeNaM savvatthovA paMkappabhA puDhavIneraiyA puracchimapaccatthima uttareNaM' diganupAtena-diganusAreNa sarvastokAH sarvebhyo'lpAH paGkaprabhA pRthivI nairathikAH paurastya pazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi bhavanti, tebhyo 'dAhiNe NaM asaMkhejaguNA' dakSiNena -dakSiNasyAM dizi paGkaprabhApRthivI nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti uktayukteH 'disANuvAeNaM savvatthovA dhUmappabhA puDhavI neraiyA puracchima paccatyima uttareNaM' diganupAtena-diganusAreNa sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, dhUmapramApRthivI nairayikA paurastya, pazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAJca dizi bhavanti, tebhyo 'dAhiNille NaM asaMkhejjaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi dhUmaprabhA pRthivI nairayikA:-asaMkhyeyaguNAH bhavanti, 'disANuvAeNaM savvatthovA tamappabhApuDhavI naraiyA puracchima paccatthima uttareNaM' diganupAtena-diganusAreNa, sarvastokAHsarvebhyo'lpAH tamaHprabhApRthivI nairayikAH paurastya pazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi bhavanti tebhyo 'dAhiNeNaM asaMkhejaguNA' dakSiNenadakSiNasyAM dizi tamaH:prabhApRthivI nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, yukteruktatvAt 'disANuvAeNaM savvatthovA ahe sattamA puDhavI neraiyA puracchima paccatthima uttareNaM' diganupAtena-digapekSayA, sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, adhaH saptamapRthivI nairayikAH paurastyapazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi bhavanti, bhI pahale ke samAna hI samajha lenA cAhie / vAlukAprabhA pRthivI ke nAraka pUrva, pazcima aura uttara meM sabase kama haiM, dakSiNa dizA meM unase asaMkhyAtaguNita haiM / isI prakAra paMkaprabhA, dhUmapramA, tamaHprabhA aura tamastamaHprabhA pRthiviyoM ke nAraka pUrva, pazcima aura uttaradizAoM meM sabase kama aura dakSiNa dizA meM unase asaMkhyAtaguNA adhika ane uttaramAM badhAthI ochA che, temanAthI dakSiNa dizAmAM asaMkhyAta guNa che. tenuM kAraNa paNa pahelAnA samAnaja samajI levuM joIe. vAlukAprabhA pRthvInA nAraka pUrva, pazcima ane uttaramAM badhAthI ochA che, dakSiNa dizAmAM temanAthI asaMkhyAta gaNuM che. e ja prakAre paMkaprabhA, dhUmaprabhA, tamaHprabhA, ane tamastamaprabhA pRthvInA nAraka pUrva pazcima ane uttara dizAomAM badhAthI ochA ane dakSiNa dizAmAM enAthI asaMkhyAta guNa adhika che. enuM kAraNa pra0 5 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ 34 prajJApanAstre tebhyo 'dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi asaMkhyeyaguNAH adhaH-saptamapRthivI nairayikA bhavanti, ityevaM rItyA prati pRthivyapi digbhedenAlpabahutvamabhidhAya samprati saptApi pRthivIradhikRtya digbhedenAlpabahusAmAha'dAhiNehito ahe sattamA puDhavI neraiehiMto chahAe tamAe puDhavIe neraiyA puracchimapacatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA' dAkSiNAtyebhyo'dhaHsaptamapRthivI nairayikebhyaH SaSThyAstamAyAH pRthivyAH neyikAH paurastyapazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi asaMkhyeyaguNA bhavanti, tatra kAraNantu-sarvotkRSTapApakAriNAM saMjJipazcendriyatiryagmanuSyANAmadhaH saptamanaraka pRthivyAmutpAdena, tada pekSayA kizciddhIna hInatarAdi pApakarmakAriNAM SaSThayAdiSu pRthivISu samutpAdena sarvotkRSTapApakarmakAriNAJca sarvastokatvAt, tataH kizciddhIna hInatarAdi pApakarmakAriNAzca yathottaraM bahutvAt adhaH saptamapRthivI dAkSiNAtya nairayikApekSayA SaSTha pRthivyAH pUrvottarapazcima nairayikANAmasaMkhyeyaguNatvaM yuktameveti, evamevAdhaH saptamapRthivyA eva dAkSiNAtyA nairayikA asaMkhyeyaguNA avhaiN| isakA kAraNa vahI hai jo pahale kahA jA cukA hai| __ eka-eka pRthivI kA alpabahutva batalAkara sUtrakAra aba sAtoM pRthiviyoM kA dizAoM kI apekSA se alpabahutva pratipAdana karate haiM -sAtavIM pRthiyo ke dakSiNa dizA ke nArakoM kI apekSA chaThI tamaHprabhA pRthivI ke pUrva, pazcima evaM uttara dizA ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM isa kAraNa yaha hai ki sAtavIM pRthivI meM sarvotkRSTa pApa karane vAle saMjJI paMcendriya tiryaMca aura manuSya hI utpanna hote haiN| unakI apekSA kucha kama pApa karane vAle chaThI pRthivI meM utpanna hote haiN| aura aise jIva adhika hote haiM, ataeva saptama pRthivI ke dakSiNa dizA ke nArakoM kI apekSA SaSThI pRthivI ke pUrva, pazcima evaM uttara teja che ke je pahelA kahevAyeluM che. pratyeka pRthvInuM alaga alaga a5 bahutva batAvIne sUtrakAra have sAta pRthvInI dizAonI apekSAe alpa mahatvanuM pratipAdana kare chesAtamI pRthvInI dakSiNa dizAnA nArakanI apekSAe chaThI tamArabhApRthvInA pUrva pazcima temaja uttara dizAnA nAraka asaMkhyAta guNa che. tenuM kAraNa A che ke sAtamI pRthvImAM sarvotkRSTa pApa karavA vALA saMjJI paMcendriya tiryaMca ane manuSya ja utpanna thAya che. temanI apekSAe kAMIka ochuM pApa karanAra chaThI pRthvImAM utpanna thAya che. ane AvA jIva adhika hoya che, tethI ja sAtamI pRthvInI dakSiNa dizAnA nArakanI apekSAe chaThThI pRthvInA pUrva, pazcima temaja uttara dizAnA nAraka asaMkhyAta guNa kahelA che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam _ 35 seyAH, eva muttarottara pRthivIrapi adhikRtya vicAraNIyam tebhyo'pi paSThapRthivI pUrvottarapazcimadigbhAvibhyo nairayikebhyaH 'dAhiNeNaM asaMkhejaguNA' dakSiNenadakSiNasyAM dizi SaSThayA eva pRthivyAH nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, 'dAhiNille hito tamAe puDhavIe neraiehito paMcamAe dhUmappamAe puDhavIe neraiyA puracchima paccatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA' dAkSiNAtyebhyastamAyAH pRthivy| nAyikebhyaH paJcamyAH dhUmaprabhAyAH pRthivyA nairayikAH porastyapazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAJca asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi tasyA eva paJcamaghumapramAyAH pRthivyAH 'dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA' dakSiNenadakSiNasyAM dizi dAkSiNAtyA nairayikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, 'dAhiNillehiMto dhUmappabhA puDhavI neraiehiMto ca utthIe paMkappamAe puDhavIe neraiyA puracchima paccatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA' dAkSiNAtyebhyo dhUmaprabhA pRthivI nairayikebhyazcaturthyAH paGkaprabhAyA pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi tasyA eva caturtha paGkaprabhAyAH pRthivyAH nairayikA 'dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA' dakSiNena -dakSiNasyAM dizi dAkSiNAtyA ityarthaH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, dizA ke nAraka asaMkhyAtaguNe kahe gae haiN| SaSThI pRthivI ke pUrva, pazcima evaM uttara dizA ke nArakoM kI apekSA dakSiNa ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM / chaThI tamA pRthivI ke dakSiNa ke nArakoM kI apekSA pAMcavIM dhUmaprabhA pRthivI ke pUrva, pazcima uttara ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM / aura dhUmaprabhA ke dakSiNa dizA ke nAraka ina se bhI asaMkhyAtaguNA haiM / dakSiNa dizA ke dhUmapramA pRthivI ke nArakoM kI apekSA cauthI paMkaprabhA pRthivI ke pUrva, pazcima aura uttara dizA ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM / dakSiNa dizA meM dhUmaprabhA pRthivI ke nArakoM kI apekSA paMkaprabhA pRthivI ke pUrva, pazcima aura uttaradizA ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM aura isI paMkaprabhA ke dakSiNa dizA ke chaThI pRthvInA pUrva pazcima temaja uttara dizAnA nArakanI apekSAe dakSiNanA nAreka asaMkhyAta guNa che. chaThI tamAmRthvInA dakSiNanA nArakanI apekSAe pAMcamI dhUmaprabhA pRthvInA pUrva, pazcima uttaramAM nAraka asaMkhyAta guNa che ane dhUmaprabhAnI dakSiNa dizAnA nAraka tenAthI paNa asaMkhyAta guNa che. dakSiNa dizAnA dhUmaprabhA pRthvInA nArakonI apekSAe cothI paMkaprabhA pRthvInA pUrva pazcima ane uttara dizAnA nAraka asaMkhyAta guNA che. dakSiNa dizAnA dhUmaprabhA prathvInA nArakanI apekSAe paMkaprabhA pRthvInA pUrva, pazcima ane uttara dizAnA nArapha asaMkhyAta guNa che ane teja paMkaprabhAnI dakSiNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 'dAhiNillehito paMkappabhA puDhavI neraiehito taiyAe vAluyappabhAe puDhavIe neraiyA puracchima paccatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA' dAkSiNAtyebhyaH paGkaprabhA pRthivI nairayikebhyastRtIyasyAH vAlukAprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAJca dizi asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi tasyA eva tRtIyasyA vAlukAprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH, 'dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi, asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, 'dAhiNille hito vAluyappabhA puDhavI neraiehito duiyAe sakarappabhAe puDhavIe neraiyA puracchimapaccatthima uttareNaM asaMkhejjaguNA' dakSiNAtyebhyo vAlukAprabhApRthivI nairayikebhyo dvitIyasyAH zarkarAprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi tasyA eva zarkarAprabhAyAH pRthityAH nairayikAH 'dAhiNaNaM asaMkhejjaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi-dakSiNAtyA ityarthaH, asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, 'dAhiNille hito sakkarappabhA puDhavI neraiehito imIse nAraka inase bhI asaMkhyAtaguNA haiM / dakSiNa ke dakSiNa dizA ke paMkaprabhA ke nArakoM se tIsarI vAlukAprabhA ke nAraka pUrva, pazcima aura uttara dizA se asaMkhyAtaguNA haiM, inase bAlukAprabhA ke dakSiNadizA ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM / dakSiNa dizA ke cAlukAprabhA pRthivI ke nArakoM kI apekSA dvitIya zarkarAprabhA pRthivI ke nAraka pUrva, pazcima evaM uttara dizA meM asaMkhyAtaguNA haiM / isI zarkarAprabhA pRthivI ke nAraka dakSiNa dizA meM asaMkhyAtaguNA haiN| dakSiNa dizA ke zarkarAprabhA pRthivI ke nArakoM se isa ratnaprabhA pRthivI ke nAraka pUrva, pazcima aura uttara dizA meM asaMkhyAta guNA haiM aura dakSiNa dizA meM inase bhI asaMkhyAta guNA haiN| dizAnA nArake tenAthI paNa asaMkhyAta guNa che. dakSiNa dizAnA paMkaprabhAnA nArathI trIjI vAlukAprabhAne nAraka pUrva pazcima ane uttara dizAmAM asaMkhyAta guNA che tenAthI vAlukAprabhAnI dakSiNa dizAnA nAraka asaMkhyAta gaNuM che. dakSiNa dizAnA vAlukAprabhA pRthvInA nArakonI apekSAe dvitIya zarkarA prabhA pRthvInA nAraka pUrva pazcima ane uttara dizAmAM asaMkhyAta guNA che. A zarkarA prabhA pRthvInA nAraka dakSiNa dizAmAM asaMkhyAta guNa che. dakSiNa dizAnA zarkarA prabhA pRthvInA nArakethI A ratnaprabhA pRthvInA nAraka pUrva pazcima ane uttara dizAmAM asaMkhyAta guNA che ane dakSiNa dizAmAM enAthI paNa asaMkhyAta gaNuM che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam 37 raNabhA puDhavIe neraiyA puracchimapaccatthima uttareNaM asaM khejjaguNA' dakSiNAtyebhyaH zarkarAprabhA pRthivInairayikebhyaH asyAH ratnaprabhAyAH pRthivyAH nairayikAH paurastyapazcimottareNa - pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAJcadizi asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi tasyA eva ratnaprabhAyAH pRthivyAH nairayikA: 'dAhiNeNaM asaM khejja - guNA' dakSiNena- dakSiNasyAM dizi asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukterityAzayaH, atha diganupAtena tiryagyonika paJcendriyANAmalpabahutvaM prarUpayitumAha'disANuvAraNaM savvatthovA paMciMdiyA tirikkhajoNiyA pazcimeNaM' diganupAtenadiganusAreNa, sarvastokA :- sarvebhyo'lpAH, paJcendriyAstiryagyonikA : pazcimena - pazcimAyAM dizi bhavanti gautama dvIpasadbhAvAt tebhyaH 'puracchimeNaM visesAhiyA' paurastyena - pUrvasyAM dizi paJcendriyatiryagyonikAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktayukteH tatra gautama dvIpAbhAvAt tebhyo'pi 'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSi na - dakSiNasyAM dizi paJcendriya tiryagyonikAH vizeSAdhikA bhavanti, tatra candrasUryadvIpAbhAvAt, tebhyo'pi 'uttareNaM visesAhiyA' uttareNa-uttarasyAM dizi, paJcendriya tiryagyonikAH vizeSAdhikA bhavanti tatra mAnasasaraH sadbhAvena prabhUtajalasaMmavAt apkAyikoktayukyA prabhUta paJcendriyatiryagyonika saMbhavAdityAzayaH, dizA kI apekSA tiryeca paMcendriyoM kA alpabahutva - dizA kI apekSA saba se kama paMcendriya tiryeca pazcima dizA meM haiM, kyoMki pazcima meM gautama dvIpa hai| unakI apekSA pUrva meM vizeSAdhika haiM, kyoM ki pUrva meM gautama dvIpa nahIM haiN| dakSiNa dizA meM inase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki vahAM candra-sUryadvIpa kA abhAva hai| uttara dizA meM inase bhI vizeSAdhika haiM, kyoM ki vahAM mAnasa sarovara hone se pracura jala hai aura pUrvokta yukti ke anusAra jala meM bahuta paMcendriya tiryaca ( jalacara) vidyamAna haiM / manuSyoM kA alpabahutva-dizA kI apekSA saba se kama manuSya dizAnI apekSA ti``ca pacendriyAnu alpa bahutva-dizAnI apekSAe badhAthI ochA pAMcendriya tiryaMca pazcima dizAmAM che, kemake pazcimamAM gautamadvIpa che. tenI apekSAe pUrvamAM vizeSAdhika che kemake pUrvamAM gautama dvIpa nathI. dakSiNa dizAmAM enAthI paNa vizeSAdhika che. kemake tyAM candra sUrya dvIpane abhAva che. uttara dizAmAM tenAthI paNa vizeSAdhika che, kemake tyAM mAnasa sarovara hAvAthI ghaNu jaLa che ane pUrvokta yuktinA anusAra bhaNamAM dhnnu| pathendriya tiryaya (jayara) vidyamAna che. manuSyanuM alpamaDutva dizAonI apekSAe badhAthI echA manuSya dakSiNa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ 38 prajJApanAsUtre atha diganupAtena manuSyANAmalpabahutvaM prarUpayati-'disANuvAeNaM savvatthovA maNussA dAhiNauttareNaM' diganupAtena-diganusAreNa, sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, manuSyAH dakSiNottareNa-dakSiNasyAm uttarasyAzca dizi bhavanti tayordizoH paJcAnAM bharatakSetrANAM pazcAnAmairAvata kSetrANAJca stokatvAt tebhyaH 'puracchimeNaM saMkhejaguNA' paurastyena-pUrvasyAM dizi manuSyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tatra kSetrasya saMkhyeyaguNa tvAt, tebhyo'pi 'paJcatthimeNaM visesAhiyA' pazcimena-pazcimAyAM dizi manuSyA vizeSAdhikA bhavanti, adholaukikagrAmeSu nisargata eva manuSyabAhulyasadbhAvAt, __ atha diganupAtena bhavanavAsi devAnAmalpabahutvaM prarUpayitumAha-'disANuvAeNaM savvatthovA bhavaNavAsI devA puracchimeNaM paccatthimeNa' diganupAtena-diganusAreNa sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH bhavanavAsino devAH paurastyena-pUrvasyAM pazcimena pazcimAyAM ca dizi bhavanti, tayodizo bhavanAnAM stokatvAt tebhyaH 'uttareNa asaMkhejjaguNA' uttareNa-uttarasyAM dizi; uttaradigbhAvino bhavanavAsino devA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tatra svasthAnatayA bhavanAnAM prabhUtatvAt, tebhyo'pi 'dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA-dakSiNena dakSiNasyAM dizi dakSiNa aura uttara dizA meM haiM, kyoMki ina dizAoM meM pAMca bharata aura pAMca airavata kSetra thoDe hI haiN| inakI apekSA pUrva dizA meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| kyoMki yahAM kSetra saMkhyAtaguNA adhika haiM inakI apekSA bhI pazcima meM vizeSAdhika haiM, kyoMki adholaukika grAmoM meM svamAva se hI manuSyoM kI bahulatA hai| dizA kI apekSA bhavanavAsiyoM kA alpabahutva-dizAoM kI apekSA se saba se kama bhayanavAsI deva pUrva aura pazcima dizA meM haiM, kyoMki ina donoM dizAoM meM unake bhavana thoDe haiM / inakI apekSA uttara meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoM ki svasthAna hone se vahAM bhavana bahuta adhika haiM / dakSiNa dizA meM inase bhI asaMkhyAtaguNA ane uttara dizAmAM che. kemake A dizAomAM pAMca bharata ane pAMca aravata kSetra thoDAM ja che. temanI apekSAe pUrva dizAmAM asaMkhyAtaguNa adhika che kemake tyAM kSetra saMkhyAta guNa adhika che; temanI apekSAe paNa pazcimamAM vizeSAdhika che. kemake alaukika gAmomAM svabhAvathI ja manuSyanI bahulatA che. dizAnI apekSAe bhavanavAsinuM a5-bahatva, dizAonI apekSAe badhAthI alpa bhavanavAsI deva pUrva ane pazcimamAM che kemake, A bane dizAomAM temanA bhavana ochAM che temanI apekSAe uttaramAM asaMkhyAta guNA adhika che kemake svasthAna hovAthI tyAM bhavana ghaNuM adhika che. dakSiNa dizAmAM tenAthI paNa asaMkhyAta gaNu che kemake tyAM pratyeka trikAyanA cAra zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam Hetariat devA asaMkhyeyaguNA bhavanti tatra nikAye nikAye caturNAM bhavanazatasahasrANAmatirekAt bahUnAM kRSNapAkSikAnAM tatrotpAdAcca bhavanAnAmatIya bAhulyena asaMkhyeyaguNA bhavanavAsina ityAzayaH, atha diganupAtena vAnavyantarANAmalpabahutvamAha - 'disANuvAeNaM savvatthovA vANamaMtarA devA puracchimeNaM' diganupAtena-diganusaraNena sarvastokA :- sarve - bhyo'lpAH vAnavyantarA devAH paurastyena pUrvasyAM dizi bhavanti, suSirasthAne eva vAnavyantarANAM saMcAreNa dhanasthAne teSA~ saMcArAbhAvena pUrvasyAM dizi ghanasthAnatvena saMcArAbhAvAt stokA eva vAnavyantarA bhavanti ityAzayaH, tebhyaH 'paccatthimeNaM visesAhiyA' pazcimena pazcimAyAM dizi, vAnavyantarA vizeSAdhikA bhavanti, tatrAdholaukika nAmeSu randhrasaMmavAt, tebhyaH 'uttareNa visesAhiyA' uttareNa- uttarasyAM dizi bAnavyantarA devA vizeSAdhikA bhavanti tatra teSAM svasthAnatayA nagarAvAsabAhulya sadbhAvAt, tebhyo'pi 'dAhi haiM, kyoMki yahAM pratyeka nikAya ke cAra-cAra lAkha bhavana adhika haiM aura bahuta-se kRSNapAkSika isI dizA meM utpanna hote haiM, ataeva ve asaMkhyAtaguNA adhika haiN| dizA kI apekSA cAnavyantaroM kA alpabahutya - dizA kI dRSTi se vicAra kiyA jAya to saba se kama vAnavyantara deva pUrva dizA meM haiM, kyoMki pole sthAnoM meM hI vAnavyantaro kA saMcAra hotA hai, Thosa jagaha meM nahIM aura pUrva meM Thosa sthAna adhika haiM / isa kAraNa vahAM vAnavyantara thoDe hI hote haiM / pUrva kI apekSA pazcima dizA meM vizepAdhika haiM, kyoMki vahAM adholaukika grAmoM meM randhra haiN| pazcima kI apekSA uttara dizA meM vizeSAdhika haiM, kyoMki vahAM unake svasthAna hone se nagarAvAsoM kI bahulatA hai| uttara kI apekSA dakSiNa meM vizepAdhika haiM, kyoMki dakSiNa dizA meM unake nagarAvAsa atyadhika haiM / cAra lAkha bhavana adhika che ane ghaNA kRSNe pAkSika A dizAmAM utpanna thAya che, tethI ja tee asaMkhyAta guNA adhika che. dizAonI apekSAe vAnabhyantarAnuM alpa bahutva-dizAnI dRSTithI vicAra karAyatA badhAMthI ochA vAnabhyantara deva pUrvI dizAmAM che. kemake pelA sthAnAmAM ja vAnavyatAnA saMcAra thAya che. ghana jagyAmAM (nakkara jagyA) nathI thatA ane pUrvImA nakkara sthAna adhika che e kAraNe tyAM vAnanyantara thADA ja heAya che. pUrvanI apekSAe pazcima dizAmAM vizeSAdhika che, kemake tyAM adhelaukika gAmeAmAM rantra che. pazcimanI apekSAe uttara dizAmAM vizeSAdhika che. kemake tyAM temanA sthAna heAvAthI nagarAvAsonI ahulatA che, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre NeNaM visesAhiyA, dakSiNena-dakSiNasthAM dizi vizeSAdhikA vAnavyantarA devA bhavanti, tatra teSAmatIvAdhika nagarAvAsasatvAt, athadiganupAtena jyotiSkANAM devAnAmalpabahutvaM prarUpayati-'disANuvAeNaM savvatthovA joisiyA devA puracchimapaJcatthimeNaM diganupAtena-digapekSayA sarvastokAH sarvebhyo'lpAjyotiSkA devAH paurastyapazcimAyAzca bhavanti tayodizoH candrasUryadvIpeSu udyAnaprAyeSu alpAnAmeva jyotiSkANAM sad bhAvAt tebhyo-'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSiNena dakSiNasyAM dizi jyotiSkA devAH vizeSAdhikA bhavanti tatra vimAnAnAM prabhUtatvAt kRSNapAkSikANAM dakSiNadigvartitvAccetyAzayaH, tebhyo'pi 'uttareNaM visesAhiyA' uttareNa-uttarasyAM dizi vizeSAdhikA bhavanti, tatra mAnasasarasi bahUnAM jyotikANAM krIDAsthAnasatvena krIDAvyApUtAnAM teSAM nityasadbhAvAt, mAnasasarovartinAM matsyAdijalacarANAm sannihitavimAnadarzanena jAtismaraNAt kizcidavrataM svIkRtya azanAdivarjanaMca kRtvA kRtanidAnAnAM tatrotpAdAt uttaradigyartino dizAoM kI apekSA jyotiSka devoM kA alpabahutva-dizA kI apekSA saba se kama jyotiSka deva pUrva aura pazcima dizAoM meM haiM, kyoMki ina dizAoM meM candra-sUryadvIpoM meM, jo ki udyAnapradhAna haiM, alpa jyotiSka deva hI hote haiM, / dakSiNa dizA meM unakI apekSA vizeSAdhika haiM, kyoM ki dakSiNa meM unake vimAna adhika haiM aura kRSNapAkSika dakSiNa meM hI rahate haiM / uttara dizA meM unase bhI vize SAdhika haiM, kyoMki uttara meM mAnasa sarovara meM jyotiSka devoM ke krIDAsthala bahuta haiM aura krIDA meM nirata hone ke kAraNa vahAM jyotiSka deva sadaiva rahate haiN| mAnasa sarovara ke matsya Adi jalacara apane nikaTavartI vimAnoM ko dekhakara jAtismaraNa jJAna prApta kara uttaranI apekSAe dakSiNamAM vizeSAdhika che, kemake dakSiNa dizAmAM temanA nagarAvAsa atyadhika che. dizAnI apekSAe jatiSka denuM a85 bahatva-dizAonI apekSAe badhAthI ochA tiSka deva pUrva ane pazcima dizAomAM che, kemake e dizAomAM candra sUrya dvIpamAM ke je udyAna pradhAna che alapa jyotiSka deva hoya che. dakSiNa dizAmAM temanI apekSAe vizeSAdhika che, kemake dakSiNamAM temanA vimAna adhika che ane kRSNa pAkSika dakSiNamAM ja rahe che. uttara dizAmAM temanAthI paNa vizeSAdhika che kemake uttaramAM mAnasa sarovaramAM tiSka denA kIDA sthAna ghaNuM che ane kIDAmAM nirata rahevAnA kAraNe tyAM tiSka deva sadaiva rahe che. mAnasa sarovaranA matsya Adi jalacara pitAnA najIkanA vimAnene joIne jAti samaraNa jJAna prApta karI le che ane zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jIvAnAmalpabahutvam 41 9 jyotiSkAH dAkSiNAtyebhyo vizeSAdhikAH bhavantItyAzayaH atha diganupAtena saudharmAdidevAnAmalpabahutvaM prarUpayitumAha-'disANuvAraNaM savvatthovA devA saudhamme kappe puracchima paccatthimeNaM' diganupAtena-diganusaraNena sarvastokAH - sarvebhyoseer: vaimAnikAH devAH saudharme kalpe paurastyapazcimena - pUrvasyAM pazcimAyAJca bhavanti AvalikA praviSTAnAM vimAnAnAM catasRSvapi dikSu samAnatvena puSpAvakInAca prabhUtAnAmasaMkhyeyayojanavistArANAM dakSiNasyAmuttarasyAmeva dizi satyena anyatrAbhAvAt sarvastokA vaimAnikadevAH pUrvasyAM pazcimAyAzca bhavanti ityAzayaH lete haiM aura phira kiMcit vrata ko svIkAra karake tathA azana Adi kA tyAga karake nidAna ke kAraNa vahAM utpanna hote haiM / yahI kAraNa hai ki uttara dizA meM dakSiNa kI apekSA jyotiSka deva vizeSAdhika pAye jAte haiM / dizAoM kI apekSA saudharma Adi devoM kA alpabahutva - dizAoM kI apekSA sabase kama vaimAnika deva saudharmakalpa meM pUrva aura pazcima dizAoM meM haiN| isakA kAraNa yaha hai ki AvalikA praviSTa vimAna to cAroM dizAoM meM barAbara haiM magara bahusaMkhyaka aura asaMkhyAta yojana vistAra vAle puSpAvakIrNa vimAna dakSiNa aura uttara meM hI hote haiM. pUrva aura pazcima meM nahIM hote| isa kAraNa pUrva aura pazcima meM saba se kama vaimAnika deva haiM / inakI apekSA uttara meM vaimAnika deva asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki vahAM puSpAvakIrNa vimAna bahuta haiM aura ve asaMkhyAta yojana vistAra vAle haiN| dakSiNa meM unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoM ki dakSiNa dizA meM kRSNapAkSikoM kA pachI kAMika vratane svIkArIne tathA azana Adine tyAga karIne nidAnanA kAraNe tyAM utpanna thAya che. A ja kAraNa che ke uttara dizAmA dakSiNanI apekSAe yAtiSka deva vizeSAdhika maLe che. dizAenI apekSAe saudha Adi devAnu alpa bahutva dizAonI apekSAe badhAthI echA vaimAnika deva saudha kalpamAM pUrva ane pazcima dizAomAM che. enuM kAraNa e che ke AyalikA praSTi vimAnA te cAre dizAomA kharAkhara che, parantu bahusa Mkhyaka ane asaMkhyAta ceAjana vistAra vALA puSpAvakI vimAna dakSiNa ane uttaramAM ja hAya che pUrva pazcimamAM nathI hAtAM. te kAraNe pUrva ane pazcimamAM badhAthI echA vaimAnika deva che. temanI apekSAe uttaramAM vaimAnika deva asaMkhyAta gaNA adhika che. kemake tyAM puSpAvakI vimAna ghaNuM che ane tee asaMkhyAta ceAjana vistAra pra0 6 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre tebhyaH-uttareNaM asaMkhejjaguNA' uttareNa-uttarasyAM dizi vaimAnikA devAH asaMkhyeyaguNA mavanti, tatra puSpAvakIrNaka vimAnAnAM bAhalyAt asaMkhyeyayojanavistArAccetyAzayaH, tebhyo'pi 'dAhiNeNaM visesAhiyA' dAkSiNena-dakSiNasyAM dizi vizeSAdhikA vaimAnikadevAH bhavanti, tatra kRSNapAkSikANAM bAhulyena gamanAt , ___ atha diganupAtena IzAnavaimAnikadevAnAmalpabahutvaM prarUpayati-disANuvAeNaM savvatthovA devA IsANe kappe puracchimapaccatthimeNaM' diganupAtena-digapekSayA sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH vaimAnikA devA IzAne kalpe paustyapazcimena -pUrvasyAM pazcimAyAzca bhavanti, tebhyaH-'uttareNaM asaMkhejjaguNA' uttareNa-uttarasyAM dizi IzAne kalpe vaimAnikA devA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH tebhyo'pi-'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi IzAne kalpe vaimAnika devA vizeSAdhikA bhavanti, tatra kRSNapAkSikAnAM prAcuryeNa gamanAt , ___ aya diganupAtena sanatkumArakalpa vaimAnikadevAnAmalpabahutvamAha-'disANuvAeNaM savvatthovA devA saNaMkumAre kalpe puracchimapaccatthimeNaM' diganupAtena -diganusaraNena, sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH vaimAnikA devAH sanatkumAre kalpe paurastyapazcimena-pUrvasyAM pazcimAyAzca dizi bhavanti, tebhyaH-'uttareNaM asaMkhejaguNA' uttareNa-uttarasyAM dizi sanatkumAravaimAnikadevA asaMkhyeyaguNA adhikatA se gamana hotA hai| IzAnakalpa ke vaimAnika devoM kA alpabahutva-dizAoM kI apekSA sabase kama deva IzAnakalpa meM pUrva aura pazcima dizA meM haiM, uttara meM unase asaMkhyAta guNita hai, isakA kAraNa pahale batalAyA hai vahI samajhanA cAhie / dakSiNa meM unase bhI vizaSAdhika haiM, kyoM ki vahAM kRSNapAkSikoM kA pracuratA se gamana hotA hai| sanatkumAra kalpa ke devoM kA alpabahutva-saba se kama deva sanatkumAra kalpa meM pUrva aura pazcima dizA meM haiM, uttara meM unase asaMkhyAta vALa che. dakSiNamAM temanAthI paNa vizeSAdhika che. kemake dakSiNa dizAmAM kRSNa pAkSikonuM adhikatAthI gamana thAya che. izAna kalpanA vaimAnika devenuM alpa-bahatva-dizAonI apekSAe badhAthI ochA deva IzAna ka5mAM pUrva ane pazcima dizAmAM che, uttaramAM enAthI asaMkhyAta guNita che, tenuM kAraNa pahelAM je batAvyuM che te ja samajavuM joIe. dakSiNamAM temanAthI paNa vizeSAdhika che kemake tyAM kRSNapAkSikenI pracuratAthI gamana thAya che. sanakumAra kalapanA devenuM a85 bahatva-badhAthI ochA deva sanakumAra kapamAM pUrva ane pazcima dizAmAM che, uttaramAM temanAthI asaMkhyAta gaNuM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ 43 prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam bhavanti, tebhyo'pi 'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi sanakumAravaimAnika devA vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayukteH, atha diganupAtena mAhendravaimAnika devAnAmalpabahutvamAha- 'disANuvAraNaM savvatthovA devA mAhiMde kappe puracchimapaccatthimeNaM' diganupAtena-digapekSayA, sarvastokAH sarvebhyo'lpAH vaimAnikA devA: mAhendre kalpe paurastyapazcimenapUrvasyAM pazcimAyAJca dizi bhavanti, tebhyaH - 'uttareNaM asaMkhejjaguNA' uttareNauttarasyAM dizi mAhendravaimAnikA devAH, asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi - 'dAhiNeNa visesAhiyA' dakSiNena- dakSiNasyAM dizi mAhendravaimAnikadevAH vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayukteH kRSNapAkSikANAM tatra bAhulyena gamanAt, atha diganupAtena brahmaloka vaimAnikadevAnAmalpabahutvaM prarUpayati- 'disAvANaM savvatthovA devA baMgaloe kappe puracchimapaccatthimauttareNaM' diganuvAtena - digapekSayA, sarvastokAH sarvebhyo'lpA vaimAnikA devAH brahmaloke kalve paurastyapazcimottareNa - pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAJca dizi bhavanti, bahUnAM kRSNaguNita haiM aura dakSiNa meM unase bhI vizeSAdhika haiM / isakA kAraNa pUrvavat hI samajha lenA cAhie / mAhendra kalpa ke devoM kA alpabahutva - mAhendra kalpa meM saba se kama deva pUrva aura pazcima meM haiM, unakI apekSA uttara meM asaMkhyAta guNA aura uttara kI apekSA dakSiNa dizA meM vizeSAdhika haiM / isakA kAraNa bhI pUrvavat hI samajhanA cAhie / brahmaloka kalpa ke devoM kA alpabahutva-saba se kama deva brahmaloka kalpa meM pUrva pazcima aura uttara dizA meM haiM kyoM ki bahusaMkhyaka kRSNapAkSika tiryaca dakSiNa dizA meM utpanna hote haiM aura zuklapAkSika thoDe hI hote haiM / isa kAraNa brahmaloka meM pUrva pazcima aura uttara che ane dakSiNamA temanAthI paNa vizeSAdhika che. tenuM kAraNa pUrvavat samajI sevu lehaye. mAhendra kalpanA devAnu alpa mahatva-mAhendra kalpamAM badhAthI ochA deva pUrva pazcimamAM che, temanI apekSAe uttaramAM asaMkhyAta guNA ane uttaranI apekSAe dakSiNa dizAmAM vizeSAdhika che. tenu kAraNa paNa pUrvanI jema samajI levu' joIe. brahmalAka kalpanA devAnuM alpa mahaMtva-madhAthI echA deva brahmaleAkamAM pUrva pazcima ane uttara dizAmAM che, kemake bahusaMkhyaka kRSNapAkSika tiya ca dakSiNa dizAmAM utpanna thAya che ane zukalapAkSika thADAja hAya che te kAraNe zrI prajJApanA sUtra :2
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ 44 prajJApanAsUtre pAkSika tiryagyonikAnAM dakSiNasyAM dizi samutpAdena zuklapAkSikANAzca stokAnAmati pUrvottarapazcimadigmAvino brahmalAkavaimAnikadevAH sarvastokA bhavantIti bhAvaH tebhyaH 'dAhiNeNaM asaMkhejaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi brahmaloka caimAnikadevA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tatra bahUnAmeva kRSNapAkSikANAM samutpAdAt , ___ atha diganupAtena lAntakavaimAnikadevAnAmalpabahutvaM prarUpayati-'disANuvAeNaM savvatthovA devA laMtae kappe puracchimapaccasthima uttareNa' diganupAtena -digapekSayA sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH vaimAnikA devAH lAntake kalpe paurastya pazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAmuttarasyAzca dizi bhavanti, tebhyo 'dAhiNeNaM asaMkhejaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi lAntakavaimAnika devA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tatra bahUnAM kRSNapAkSikANAM samutpAdAt , ___ atha diganupAtena mahAzukravaimAnikadevAnAmalpabahutvaM prarUpayati-'disANuvAeNaM savvatthovA devA mahAsukke kappe puracchimapaccatthima uttareNaM' diganupAtena-diganusaraNena, sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH vaimAnikA devAH mahAzukre kalpe paurastyapazcimottareNa pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi bhavanti, tebhyo dizA meM saba se kama deva haiM tathA dakSiNa dizA meM unakI apekSA asaMkhyAta guNA deva haiM, kyoMki yahAM bahuta kRSNapAkSika utpanna hote haiN| lAntaka kalpa ke devoM kA alpabahutva-lAntaka kalpa meM pUrva, pazcima aura uttara dizA meM sabase kama deva haiM tathA dakSiNa meM unase asaMkhyAtaguNA haiM / isakA kAraNa pUrvavat hI samajha lenA caahie| __ mahAzukra kalpa ke devoM kA alpabahutva-mahAzukra nAmaka kalpa meM pUrva, pazcima aura uttara dizAoM meM saba se kama deva haiM tathA dakSiNa meM unase asaMkhyAta guNA haiM, kyoM ki dakSiNa dizA meM bahusaMkhyaka brahmalekamAM pUrva pazcima ane uttara dizAmAM badhAthI ochA deva che tathA dakSiNa dizAmAM temanI apekSAe asaMkhyAta guNa che, kemake tyAM ghaNuM kRSNa pAkSika utpanna thAya che. lAntaka devenuM a5 bahu--lAntaka kapamAM pUrva pazcima ane uttara dizAmAM badhAthI ochA deva che tathA dakSiNamAM tenAthI asaMkhyAta gaNuM che tenuM kAraNa pUrvavat samajI levuM joIe. mahAzuka kalpanA devenuM a5bahatva-mahAzuka nAmaka ka95mAM pUrva pazcima ane uttara dizAomAM badhAthI ochA deva che tathA dakSiNamAM tenAthI asaMkhyAta gaNA che, kemake dakSiNa dizAmAM bahusaMkhyaka kRSNa pAkSika utpanna thAya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.2 vizeSato jovAnAmalpabahutvam 'dAhiNeNaM asaMkhejaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi mahAzukra vaimAnika devA asaMkhyeyaguNA bhavanti, bahUnAM kRSNapAkSikANAM tatra samutpAdAt , ___ atha diganupAtena sahasrAra vaimAnikadevAnAmalpabahutvaM prarUpayati-'disAguvAeNaM savvatthovA devA sahassAre kappe purathimapaccatthima uttareNaM' diganupAtena-digapekSayA sarvastIkAH-sarvebhyo'lpAH vaimAnikadevAH sahasrAre kalpe paurastyapazcimottareNa-pUrvasyAM pazcimAyAm uttarasyAzca dizi bhavanti, tebhyo'dAhiNeNaM asaMkhejjaguNA' dakSiNena-dakSiNasyAM dizi sahasrAravaimAnikadevA asaMkhyeyaguNA bhavanti, praguktayukteH, atha AnataprANatAdipu bahutulyatvamatidizamAha-'teNaM paraM bahusamovavanagA samaNAuso!' tena param tadantaram -sahasrAraparyantAnantari mityarthaH, bho zramaNa ! AyuSman ! bahusamopapanakA avaseyAH, tathA cAnatAdiSu manuSyANAmevotpAdena pratikalpaM prativeyakaM pratyanuttaravimAnaM catasRSu api dikSu prAyo bahutulyA eva vijJeyAH, kRSNapAkSika utpanna hote haiM / sahasrAra kalpa ke devoM kA alpabahutva-sahasrAra kalpa meM pUrva, pazcima aura uttara dizA meM saba se kama deva haiM tathA dakSiNa meM unase asaMkhyAtaguNita adhika haiM / isakA kAraNa bhI pUrvokta hI samajhanA caahie| Anata prANata Adi kalpoM meM devoM kA alpabahutva-he AyuSman zramaNa ! sahasrAra kalpa ke bAda Upara ke kalpoM ke tathA graiveyaka evaM anuttara vimAnoM ke deva cAroM dizAoM meM samAna-barAbara haiM, kyoMki vahAM manuSyoM kI hI utpatti hotI hai| siddhoM kA alpabahutva-dizAoM kI apekSA se saba se kama siddha dakSiNa aura uttara dizA meM haiN| isakA kAraNa yaha hai ki siddhi sahastrAra kapanA devenuM a5 bahu-sahasAra ka9pamAM pUrva pazcima ane uttara dizAmAM badhAthI ochA deva che tathA dakSiNamAM temanAthI asaMkhyAta guNita adhika che. enuM kAraNa paNa pUrvokta samajavuM joIe. Ana-prANata Adi kapamAM devanuM a5 baha-he Ayumana ! zramaNa ! sahastrAra ka9pa pachI UparanA kapanA tathA praveyaka temaja anara vimAnonA deva cAre dizAomAM samAna-barAbara che, kemake tyAM manuSyanIja utpatti thAya che. siddhonuM alpabaha-dizAonI apekSAe badhAthI ochA siddha dakSiNa ane uttara dizAmAM che. tenuM kAraNa e che ke siddhi manuSyane ja prApta thAya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre ___ atha diganupAtena siddhAnAmalpabahutvaM prarUpayati-'disANuvAeNaM savvatthovA siddhA dAhiNeNaM uttareNaM' diganupAtena digapekSayA, sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH siddhAH, dakSiNena-dakSiNasyAm uttareNa-uttarasyAM dizi bhavanti, manuSyA eva siddhayanti, netare siddhayanti, siddhayanto manuSyA api yeSu AkAzapradezeSu caramasamaye'vagADhA bhavanti teSvevAkAzapradezeSu Urdhvamapi gacchanti, teSveva uparyavatiSThante na kiJcidapi vakraM gacchanti, tatra dakSiNasyAM dizi paJcasu bharateSu, uttarasyAM dizi pazcasu airakhateSu stokAH eva manuSyAH siddhayanti, siddhikSetrasyAlpalAt, suSamasuSamAdau ca siddhayabhAvAt iti dakSiNottarakSetrasiddhAH sarvastokA bhavanti ityAzayaH, tebhyaH 'puracchimeNaM saMkhejaguNA' paurastyenapUrvasyAM dizi saMkhyeyaguNAH siddhA bhavanti, bharatairavatakSetremyaH pUrvavidehAnAm saMkhyeyaguNatayA tadavartimanuSyANAmapi saMkhyeyaguNatvAt, teSAzca sarvakAlaM siddhimanuSyoM ko hI prApta hotI hai, anya kisI jIya ko nahIM / siddha hone vAle manuSya carama samaya meM jahAM sthita hote haiM, usI sIdha meM ve Upara jAte haiM aura usI sIdha meM (usI dizA meM) jAkara lokAgra para pratiSThita hote haiM, tanika bhI idhara-ughara nahIM hote / dakSiNadizA meM pAMca bharata kSetroM meM tathA uttara dizA meM pAMca airavata kSetroM meM thoDe hI manuSya siddhi prApta karate haiM, kyoM ki siddhi kSetra thoDA hai aura phira suSamAsuSabhA Adi AroM meM siddhi prApta nahIM hotii| isa kAraNa dakSiNa aura uttara meM siddha saba se kama hai / pUrva dizA meM unase asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki bharata evaM airayata kSetra kI apekSA pUrva videha saMkhyAtaguNita hai, ataeva yahAM manuSya bhI saMkhyAta. guNita haiM aura vahAM se sarva kAla meM siddhi hotI rahatI hai (yahAM che anya koI jIvane nahi, siddha thanArA manuSya carama samayamAM jyAM sthita hoya che, tyAMthI sidhA teo upara jAya che ane teja sIdhamAM (eja dizAmAM) jaIne lekA para pratiSThita thAya che, jarApaNa Ama tema nathI thatA dakSiNa dizAmAM pAMca bharata kSetromAM tathA uttara dizAmAM pAMca aravata kSetramAM thaDAja manuSya siddhi prApta kare che, kemake siddha kSetra ochA che ane vaLI suSamA Adi ArAomAM siddhi prApta nathI thatI. e kAraNathI dakSiNa ane uttaramAM siddha badhAthI ochA che. pUrva dizAmAM temanAthI asaMkhyAta guNa che, kemake bharata temaja aravata kSetranI apekSAe pUrva videha saMkhyAta guNita che tethI ja tyAM manuSya paNa saMkhyAta guNita che ane tyAMthI sarva kALamA siddhi thatI rahe che. tyAM ArAnA vibhAga nathI-sadA cothA ArAnI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 3. gatidvAramAzrityAtpabahutvam bhAvAt, tebhyaH 'paccatthimeNa visesAhiyA' pazcimena pazcimAyAM dizi siddhAH vizeSAdhikA bhavanti, agholaukikagrAmeSu manuSyANAM prAcuryAt, iti 'dAraM ' digdvAraM 1 prathamam samAptam ||02|| gatidvAra vaktavyatA 47 mUlam - eesi NaM bhaMte! neraiyANaM tirikkhajoNiyANaM devA siddhANa ya paMcagai aNuvAeNaM samAseNaM katare katare - hiMto appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA maNussA neraiyA asaMkhejjaguNA, devA asaMkhejaguNA, siddhA anaMtaguNA, tirikkhajoNiyA aNataguNA, eesi NaM bhaMte! neraiyANaM tirikhakhajoNiyANaM tirikhakhajoNINaM, maNussANaM maNussINaM devANaM devINaM siddhANa ya aTThagai aNuvAeNaM samoseNaM kayare kayarehiMto appA vA bahuyA vA, tulA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovAo, maNussIo maNussA asaMkhejjaguNA, neraiyA asaMkhejjaguNA, tirikkhajoNiNIo asaMkhejjaguNAo, devA asaMkhejjaguNA, devIo saMkhejjaguNAo, siddhA anaMtaguNA, tirikkhajoNiyA anaMtaguNA / dAraM 2 // sU0 3 // AroM kA vibhAga nahIM hai - sadA caturtha Are kI sI sthita rahatI hai) pazcima dizA meM unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki adholaukika grAmoM meM manuSyoM kI adhikatA hotI hai || 2 || prathama digdvAra samApta (2) gatidvAra zabdArtha - (eesi NaM maMte ! neraiyANaM tirikkha joNiyANaM mnnusthiti rahe che) pazcima dizAmAM temanAthI paNa vizeSAdhika che, kemake adhAleAkika gAmeAmAM manuSyanI adhikatA hAya che ! 2 5 prathama dindrAra samApta (2) gati dvAra zabdArtha - (eesi NaM maMte ! neraiyANaM tikhikhajoNiyANaM manurasANaM devANaM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAstre chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! nairayikANAm tiryagyonikAnAm manuSyANAM devAnAM siddhAnAJca pazcAnAM gatyanupAtena samAsena katare katarebhyaH alpAvA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH manuSyAH nairayikA asaMkhyeyaguNAH, devAH asaMkhyeyaguNAH, siddhAH anantaguNAH, tiryagyonikAH anantaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! nairayikANAm tiryagyonikAnAm ssANaM devANaM siddhANa ya) he bhagavan ! ina nArakoM, tiryacoM, manuSyoM devoM aura siddhoM kI (paMcagati aNuvAeNaM) pAMca gatioM kI apekSA se (samAseNaM) saMkSepa se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA) alpa hai (bahuyA cA) yA bahuta hai (tullA vA) yA tulya hai (visesAhiyA vA) yA vizeSAdhika hai ? (goyamA) he gautama ! (savyatyocA) saba se kama (maNussA) manuSya haiM (neraiyA asaMkhejjaNuNA) nairayika asaMkhyAtaguNA haiM (siddhA) siddha (aNaMtaguNA) anantaguNA haiM (tirikkhajoNiyA aNaMtaguNA) tiryaMca ananta guNA haiM / __(eesi NaM maMte ! neraiyANaM tirikkhajoNiyANaM, tirikkhajoNiNINaM, maNussANaM, maNussINaM, devANaM devINaM siddhANa ya) he bhagavan ! ina nArakoM, tiryacoM, tiryacaniyoM, manuSyoM, manuSyanikoM, devoM, deviyoM aura siddhoM kI (aTThagati aNuvAeNa) ATha gatiyoM kI apekSA se (samAseNaM) saMkSepa se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA) alpa hai (bahuyA vA) yA bahuta hai (tullA vA) yA tulya hai (visesAsiddhANa ya) he bhagavan ! PAL nA2, tiya yo, manuSyo, heve| mane siddhonI (paMcagati aNuvAeNaM) pAMya atiyAnI apekSA (samAseNaM) sapathI (kayare kayarehito) Apa nAthI (appA vA) 2035 che (bahuyA vA) 22 // (tullA vA) 2012 tukSya cha (visesAhiyA vA) 2552 vizeSAdhi cha ? (goyamA hai gautama (savvatthovA) pAthI soch| (maNussA) bhanuSya cha (neraiyA asaMkhejja guNA) nai2yi4 2masa yAta zuNita cha (devA) heva (asaMkhejja guNA) adhyAta gue| cha (siddhA) siddha (aNaMtaguNA) ananta guNa cha (tirikkha joNiyA ananta guNA) tiyaya ananta gurI cha (eesiNaM bhaMte neraiyANaM tirikkhajoNiyANaM, tirikkhajoNiNINaM, maNussANaM, maNussINaM, devANaM, devINaM, siddhANaM ya) mApan ! 20 nA2, tiya yA, tiya thaniyo, manuSyo, manuSyaniyo, hevo, heviyA, mane sidvonI (adragati aNuvAeNaM) 24 gatiyAnI mapekSAye (samAseNaM) sa 25thI (kayare kayarehito) nAyI. (aghA vA) 2565 che (bahuyA vA) 2012 54Are cha (tullA vA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.3. gatidvAramAzrityAlpabahutvam tiryagyonikInAm manuSyANAM mAnuSINAm , devAnAM devInAM siddhAnAM ca aSTAnAm gatyanupAtena samAsena katare katarebhyaH alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH mAnuSyaH, manuSyAH asaMkhyeyaguNAH, nairayikAH asaMkhyeyaguNAH; tiryagyoninyaH asaMkhyeyaguNAH, devAH asaMkhyeyaguNAH, devyaH saMkhyeyaguNAH, siddhA anantaguNAH, tiryagyonikA anntgunnaaH| dvAram ||suu 0 3 // TIkA-digdvAraM prathamaM prarUpya atha utpattirUpagatidvAramAha-eesi NaM bhaMte ! neraiyANaM' gautamaH ! pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu pUrvapratipAditAnAM nairayikAnAM 'tirikkhajoNiyANaM' tiryagyonikAnAm , 'maNussANaM' manuSyANAm 'devANaM' devAnAm 'siddhANa ya paMca' siddhAnAJcati pazcAnAm 'gai aNuvAeNaM' gatyanupAtena-utpatyanusAreNa utpattyapekSayetyarthaH, 'samAseNaM' samAsena-saMkSepeNa 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA bahuyA vA. tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn hiyA vA) yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savyatyovAo) saba se kama (maNussIo) manuSyanI haiM (maNussA asaMkhejjaguNA) manuSya asaMkhyAtaguNA haiM (neraiyA asaMkhejjaguNA) nairayika asaMkhyAtaguNA haiM (tirikkhajoNiNIo) tiryacaniyAM (asaMkhejjaguNAo) asaMkhyAta guNI haiM (devA asaMkhejjaguNA) deva asaMkhyAtaguNA haiM (devIoM saMkhe. jjaguNAmao) deviyAM saMkhyAtaguNI haiM (siddhA aNaMtaguNA) siddha ananta guNA haiM (tirikkhajoNiyA) tiryagyonika (aNaMtaguNA) anantaguNA haiM (dAraM 2) dUsarA gatidvAra samApta / TIkArtha-prathama dizAdvAra kI prarUpaNA karane ke anantara aba gati rUpa dvAra kI prarUpaNA kI jAtI hai___ zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina pUrva kathita A2 // tulya cha (bisesAhiyA vA) 412 vizeSAdhi4 cha ? (goyamA) gautama (savvatyovAo) pAthI 2565 (maNurasIo) bhAnuSiyoche (maNussA asaMkhejja guNA) manuSya asaNyAta guNa cha (neraiyA asaMkhejja guNA) nai2yi4 rAjyAta ||ch (tirikkhajoNiNIo) tiya yayAniyA (asaMkhejja guNAo) masaNyAta jii cha (devA asaMkhejjaguNA) va masaNyAta guhA cha (devIo saMkhejja guNAo) heviya sadhyAta jii cha (siddhA ANataguNA) siddha mananta mA cha (dAraM) yIzu gati dvAra samApta TIkAtha-prathama dizA dvAranI prarUpaNA karyA pachI have bIjA gati rUpa dvAranI prarUpaNa karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che he bhagavan ! A pUrva kathita nArake, pra0 7 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA maNussA' sarvastokA:- sarvebhyo'lpAH, manuSyA bhavanti, utpadyante ityarthaH, tebhyo-'neraiyA asaMkhejaguNA' nerayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'devA asaMkhejjaguNA' devAH asaMkhyeyaguNA bhayanti. tebhyo'pi 'siddhA aNaMtaguNA' siddhA anantaguNA bhavanti, tebhyaH 'tirikkhajoNiyA aNataguNA' tiryagyonikA anantaguNA bhavanti, atredaM bodhyam-SaNNavaticchedanakacchedyarAzi pramANatvAt sarvastokatvaM manuSyANAM bodhyam, tebhyo nairayikANAm saMkhyeyaguNatvaM vijJeyam aGgulamAtrakSetrapradezarAzeH prathama vargamUlasya dvitIyavargamUlena guNitasya yAvan pradezarAzi bhavati tAvatpramANAsu ghanIkRtasya, lokasyaikaprAdezikISu zreNiSu yAvanto namaHpradezA bhavanti tAvatpramANatvAt, temyo devAnAmasaMkhyeyaguNatvam, vyantarANAM jyotiSkANAzca nArakoM, tiryacoM, manuSyoM, devoM aura siddhoM kI pAMca gatiyoM kI apekSA se arthAt utpatti kI apekSA se, saMkSepa se, kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn ne uttara diyA-he gautama ! saba se kama manuSya haiM, manuSyoM kI apekSA nairayika asaMkhyAta guNA haiM, nairayikoM kI apekSA deva asaMkhyAtaguNA haiM, devoM kI apekSA siddha anantaguNA haiM, aura siddhoM kI apekSA tiryaMca anantaguNA haiM / nAraka unase asaMkhyAtaguNA haiN| kyoMki ve aMgula pramANa kSetra ke pradezoM kI rAzi ke prathama vargamUla se guNAkAra karane para jo pradeza rAzi niSpanna hotI hai, utanI hI ghanIkRta loka kI eka pradeza vAlI zreNiyoM meM jitane AkAza pradeza hote haiM, utanA hI nArakoM kA pramANa hai / nArakoM kI apekSA deva asaMkhyAtaguNita haiM, kyoMki vyantara aura jyotiSka pratara asNtiryaMce, manuSya, de ane siddhonI pAMca gatinI apekSAe arthAt utpattinI apekSAe, saMkSepathI keNa kenAthI ochA vadhAre, sarakhA ke vizeSAdhita cha ? zrI bhagavAne uttara Ape-he gautama badhAthI ochA manuSya che. manuSyanI apekSAe narayika asaMkhyAta guNa che, narayikonI apekSAe deva asaMkhyAta gaNe che devenI apekSAe siddha ananta gaNuM che ane siddhonI apekSAe tiryaMca anaMta gaNa che. nAraka temanAthI asaMkhyAta gaNuM che. kemake teo eka aMgula pramANa kSetronA pradezonI rAzinA prathama vargamUlane bIjA vargamULathI guNAkAra karavAthI je pradeza rAzi niSpana thAya che, teTalIja ghanakRta lekanI eka pradezavALI zreNiyomAM jeTalo AkAza pradeza thAya che, teTalA ja nArakenuM pramANa che. nArakanI apekSAe deva asaMkhyAta guNita che, kemake zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.3. gatidvAramAzrityAlpabahutvam pratyekaM pratarAsaMkhyeyabhAgavatizreNigatAkAzapradezarAzipramANatvAt , tebhyaH siddhAnAmanantasam abhavyebhyo'nantaguNatvAt, tebhyastiryagyonikAnAmanantaguNatvaM vanaspatikAyikAnAM siddhebhyo'pi anantaguNatvAt, ityevaM manuSyanairayika tiryagyonikadeva siddharUpANAM paJcAnAmalpabahutvaM pratipAdya samprati nairayika tiryagyonika tairyagyonikI manuSyamAnuSI deva devIsiddhasvarUpANAmaSTAnAmalpabahutvamAha'eesi NaM bhaMte ! neraiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu pUrvoktAnAM nairayikANAm 'tirikkhajoNiyANa' tiryagyonikAnAm 'tirikkhanoNININaM tairyagyonikInAm, 'maNussANaM' manuSyANAm , 'maNussINaM' mAnuSINAm 'devANaM devINaM' devAnAM devInAm 'siddhANa ya aTTha' siddhAnAzceti aSTAnAm 'gai aNuvAeNaM' gatyanupAtenautpatyanusAreNa, 'samAseNaM' samAsena-saMkSepeNa 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyo jovebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, khyAta bhAgavartI zreNiyoM ke AkAza pradezoM kI rAzi ke barAbara haiN| siddha unase bhI anantaguNA haiM, kyoM ki ye abhavyoM se anantaguNA haiM / siddhoM kI apekSA tiryaca anantaguNita haiM kyoMki akele vanaspatikAyika hI siddhoM se anantaguNA haiM / yaha manuSyoM, nArakoM, tiryacoM, devoM aura siddhoM kA alpabahutva batalAyA gayA hai| ____ aba nAraka, tiryaca, tiryacanI, manuSya, manuSyanI, deva, devI aura siddha, ina ATha kA alpabahutva kahate haiM zrI gautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina nArakoM tithaMcoM, tiryacaniyoM, manuSyoM, manuSyaniyoM, devoM, deviyoM aura siddhoM ina ATha gatiyoM kI apekSA se, saMkSepa se, kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika hai ? vyantara ane jatiSka prataranI asaMkhyAta bhAgavatI zreNiyenA AkAza pradezanI rAzinA barAbara che. siddha temanAthI paNa ananta guNa che, kemake teo abhathI ananta guNa che. siddhonI apekSAe tiryaMca ananta guNita che, kemake ekalA vanaspati kAvika ja siddhamAM ananta guNA che. A manuSya nArake, tiryaMce, deva ane siddhonuM a5tva bahatva batAvyuM che. hun|24, tiya"ya, tiya yanI, manuSya, manuSya strI, heya, devI, mane siddha A AThanuM alapa bahuta kahe che zrI gautamasvAmI prazna 43 je-bAvan ? 2 // naa2|, tiya yA, tiy:cIniye, manuSya, manuSyastri, deva, devi ane siddha A ATha gatinI apekSAe saMkSepathI keNa kenI apekSAe alpa baha tulya athavA vizeSAdhika che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre bahukA thA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti, bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovAo maNussIo' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH mAnuSya:manuSyastriyo bhavanti tAsAM saMkhyeyakoTikoTipramANatvAt , tAbhyaH-'maNussA asaMkhejjaguNA' manuSyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, atra manuSyeSu saMmUrchajAnAmapi grahaNaM bhavati vedasyAvivakSitatvAt , teSAzca saMmUrchajAnAM vAntAdiSu nagaranirddhamanAnteSu utpadyamAnatayA asaMkhyeyaM bhavati, tebhyo'pi 'neraiyA asaMkhejaguNA' nairayikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, utkRSTenApi zreNyasaMkhyeyabhAgavartipradezarAzipramANatayopalabhyamAnamanuSyApekSayA agulamAtra kSetrapradezarAzivati tRtIyavargamUlaguNitaprathamavargamUlapramANa zreNigatAkAzapradezarAzipramANanairayikANAmasaMkhyeyaguNatvamavase yam , tebhyo'pi 'tirikkha joNiNIo asaM kheja guNAo' tairyagyonikyaH tiryagyonikastriyaH asaMkhyeyaguNAH bhavanti tAsAM pratarAsaMkhyeyabhAgagatA ___ zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama manuSya-striyAM haiM, kyoMki unakI saMkhyA saMkhyAta koDAkoDI pramANa hai| unakI apekSA manuSya asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki inameM veda kI vivakSA na karane se saMmUrchima manuSya bhI sammilita haiN| saMmUrchima manuSya kI uccAra Adi se lekara nagara kI moriyoM Adi meM utpatti hotI hai, ataeya ve asaMkhyAta haiN| manuSyoM kI apekSA nAraka asaMkhyAtaguNA haiN| manuSya utkRSTa saMkhyA meM pAye jAeM to bhI zreNI ke asaMkhyAtaveM bhAgavartI pradezoM kI rAzi ke barAbara upalabdha hote haiM, inakI apekSA aMgula mAtra kSetra ke pradezoM ko rAzivartI tIsare vargamUla se guNita prathama vargamUla pramANa zreNIgata pradezoM kI rAzi ke barAvara nAraka asaMkhyAta guNA haiM / nArakoM kI apekSA tiryaMcanI asaMkhyAtaguNI haiM, zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! badhAthI ochI manuSya-sviye che, kemake temanI saMkhyA saMkhyAta koDAkoDI pramANa che, temanI apekSAe manuSya asaMkhyAta guNA che, kemake teomAM vedanI vivakSA karavAthI saMmUrNima manuSya paNa saMmilita che. saMmUIima manuSyanI uccAra AdithI laIne nagaranI mArI vigeremAM utpatti thAya che. tethI ja teo asaMkhyAta che. manuSyanI apekSAe nAraka asaMkhyAta guNa che. manuSya je utkRSTa saMkhyAmAM maLe te paNa zreNinA asaMkhyAtamA bhAgavatI pradezanI rAzinA barAbara upalabdha thAya che, temanI apekSAe aMgulamAtra pradezanA kSetranI rAzivatI trIjA varga mULathI guNela prathama vargamULa pramANa zreNita pradezanI rAzinA barAbara nAraka asaMkhyAta guNa che. nArakanI apekSAe tiyacInI asaMkhyAta gaNI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam saMkhyeyazreNinabhaHpradezarAzipramANatvAt, tAbhyo'pi-'devA asaMkhejjaguNA' devAH asaMkhyeyaguNA' bhavanti, teSAm asaMkhpeyaguNapratarAsaMkhyeyabhAgagatA saMkhyeyazreNivartipradezarAzipramANatvAt tebhyo'pi 'devIbho saMkhejaguNAo' devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti tAsAM dvAtriMzadguNatvAt , tAbhyo'pi 'siddhA aNaMtaguNA' siddhAH anantaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'tirikkhajoNiyA aNaMtaguNA' tiryagyonikAH anantaguNA bhavanti prAguktayuktarityAzayaH 'dAraM' dvitIyaM gatidvAraM samAptam / sU0 3 / / mUlam-eesi NaM bhaMte ! saiMdiyANaM egidiyANaM beiMdi. yANaM teiMdiyANaM cauridiyANaM paMciMdiyANaM aNidiyANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA yA, visesAhiyA vA? goyamA ! savvatthovA paMciMdiyA ca uridiyA pisesAhiyA, teiMdiyA visesAhiyA, veiMdiyA visesAhiyA, aNidiyA aNaMtaguNA, egidiyA aNaMtaguNA, saiMdiyA visesAhiyA, eesiNaM bhaMte ! saiMdiyANaM egidiyANaM beiMdiyANaM teiMdiyANaM cauridiyANaM paMciMdiyANaM apajjattagANaM kayare kayarehito kyoMki ve pratarAsaMkhyeya bhAga meM rahe hue asaMkhyeya zreNiyoM ke AkAza pradezoM ke barAbara haiM / deva ina se bhI asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve asaMkhyAta guNa pratara ke asaMkhyAta bhAgayI asaMkhya zreNiyoM ke pradezoM kI rAzi ke barAbara haiM |devoN kI apekSA deviyAM saMkhyAtaguNI adhika haiM, kyoMki ve unase battIsa guNI haiM / deviyoM kI apekSA siddha anantaguNita haiM aura siddhoM kI apekSA tiryaca anantaguNA haiM / inakI adhikatA kA kAraNa pahale kahA jA cukA hai // 3 // gatidvAra samApta che. kemake te pratarA saMkheya bhAgamAM rahine asaMkhyaya zreNiyAne AkAza pradezanA barAbara che. deva temanAthI paNa asaMkhyAta guNa che, kemake teo asaMkhyAta gaNAprataranA asaMkhyAta bhAgavatI asaMkhya zreNiyenA pradezonI rAzinA barAbara che, devenI apekSAe daiviyA asaMkhyAta gaNI adhika che, kemake te teothI batrIsa gaNI che. devInI apekSAe siddha ananta guNita che ane siddhonI apekSAe tiryaMca anantagaNuM che. teonI adhikatAnuM kAraNa pahelAM kahi didheluM che. te 3 che gatidvAra samApta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA sava. tthovA paMciMdiyA apajjattagA, cauridiyA apajjattagA pisesAhiyA, teiMdiyA apajjattagA visesAhiyA beiMdiyA apajjatagA visesAhiyA, egidiyA apajjattagA aNaMtaguNA, saiMdiyA apajjattagA visesAhiyA, eesi NaM bhaMte! saiMdiyANaM egidiyANaM beiMdiyANaM teiMdiyANaM cauriMdiyANaM paMciMdiyANaM pajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA cauridiyA pajattagA, paMciMdiyA pajjattagA pisesAhiyA, beiMdiyA pajjattagA vise. sAhiyA, teiMdiyA pajjattagA visesAhiyA, egidiyA pajjattagA aNaMtaguNA, saiMdiyA pajjattagA visesAhiyA, eesiNaM bhaMte ! saiMdiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA! savvatthovA saiMdiyA apajjattagA, saiMdiyA pajjattagA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! egidiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayareMhiMto appA vA bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA egidiyA apajjattagA egidiyA pajja. ttagA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! veiMdiyANaM pajjattApajjatANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA! savvatthovA beiMdiyA pajjattagA, beiMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! teiM. diyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA vA bahuyA vA, tullA yA, visesAhiyA yA, goyamA ! savvatthovA teiMdiyA pajjattagA, teiMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! cauridiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 4 sendriyadvAranirUpaNam 55 " cA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA cauriMdiyA pajjattagA, cauriMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! paMciMdiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA paMciMdiyA pajjattagA, paMciMdiyA apajjatagA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! saiMdiyANaM egi diyANaM beiMdiyANaM teiMdiyANaM cauriMdiyANaM paMciMdiyANaM pajjatApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA. bahuyA vA, tulA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA cauriMdiyA pajattagA, paMciMdiyA pajjattagA visesAhiyA, paMciMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA, cauriMdiyA apajjattagA visesAhiyA, teiMdiyA apajjatagA visesAhiyA, beiMdiyA apajjattaMgA visesAhiyA egiMdiyA apajjattagA anaMtaguNA saiMdiyA apajjattagA visesAhiyA, egiMdiyA pajjattagA saMkhejaguNA saiMdiyA pajattagA visesAhiyA, saiMdiyA visesAhiyA dAraM 3 // sU0 4 // chAyA - eteSAM khalu bhadanta ! ekendriyANAM dvIndriyANAM trIndriyANAM caturindriyANAM paJcendriyANAm anindriyANAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, sendriyadvAra zabdArtha - (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina ( saiMdiyANaM) indriya yukta (egiMdiyANaM beiMdiyANaM teiMdiyANaM cauriMdiyANaM paMciMdiyANaM aniMdiyANaM) ekendriya, hIndriya, trIndriya, caturindriya, paMcendriya aura anindriyoM meM (kare kayare hito) kauna kisase (appA vA alpa haiM (bahuyA sendriya dvAra zabdArtha - (eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! yA ( saiMdiyANaM) indriya yukta (egiMdiyANaM, beiMdiyANaM, teiMdiyaNAM, caugiMdiyANaM, paMciMdiyANaM, ajiMdiyANaM) meDendriya, dvIndriya, trIndriya, yaturindriya, yathendriya mane anindriyobhAM (kayare kayare hito) aNu anAthI (appA vA ) maya che (bahuyA vA) ghaNA che (tullA vA) tujhyache, (visesa hiyA bA) vizeSAdhi4 che, (goyamA) he gautama (savvatthovA) che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre tulyA vA, vizeSAdhikA yA ? gautama ! sarvastokAH paJcendriyAH, caturindriyA vizeSAdhikAH, trIndriyA vizeSAdhikAH dvIndriyA vizeSAdhikAH, anindriyA anantaguNAH, ekendriyA anantaguNAH, sendriyAH vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sendriyANAm ekendriyANAm dvIndriyANAm, trIndriyANAm caturindriyANAm pazcendriyANAm aparyAptAnAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA tulyA vA, vizeSAdhikA yA ? gautama ! sarvastokAH paJcendriyAH aparyAptakAH caturindriyA aparyAptakAH vizeSAdhikAH trIndriyA aparyAptakA vizeSAdhikAH, dvIndriyA aparyAvA) bahuta haiM (tullA vA) yA barAbara haiM (visesAhiyA vA) yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA) saba se kama (paMciMdiyA) paMcendriya haiM (cariMdiyA visesAhiyA) cauindriya vizeSAdhika haiM (teiMdiyA) trIndriya (visesAhiyA) vizeSAdhika haiM (beiMdiyA visesAhiyA) dvIndriya vizeSAdhika haiM (aNidiyA aNaMtaguNA) anindriya anantaguNA haiM (egiMdiyA aNaMtaguNA) ekendriya anantaguNA haiM (saiM. diyA) indriya yukta (visesAhiyA) vizeSAdhika haiN| ____ (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (saiMdiyANaM) indriya yukta (egiMdiyANaM) ekendriya (beiMdiyANaM) dvIndriya (teiMdiyANaM) trIndriya (cauriMdiyA) caturindriya (paMciMdiyANaM) paMcendriya (apajjattANaM) aparyApta meM (kayara kayarehito) kauna kisase (appA yA, bahuyA cA, tullA yA, visesAhiyA thA ? ) alpa, bahuta, tulya, athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savvatthovA paMciMdiyA apajjattagA) saba se kama paMcendriya aparyApta haiM (cauriMdiyA apajattagAvisesAhiyA) mAthI mAchA (paMceMdiyA) 5 yendriya cha (cauridiyA visesAhiyA) yaturindriya vizeSAdhi4 cha (teiMdiyA) 7 chandriya (visesAhiyA) vizeSAdhi cha (beiMdiyA visesAhiyA) 2. chandriya vizeSAdhi4 che (aNidiyA aNaMtaguNA) nindriyo snt| che. (egidiyA aNaMtaguNA) mendriya ananta cha (saiMdiyA) ndriya yuddhata (visesAhiyA) vizeSAthi cha / (eesiNaM bhaMte !) mAvan ! 24(saiMdiyANaM) Cndraya yuddhata (egidiyANaM) me. ndriya (be iMdiyANaM) mendriya (teiMdiyANa) dhandriya (ca uriMdiyANaM) yA dhandriya (paMciMdiyANaM)pAMyandriya (apajjattArNa) 255ryAtabhA (kayare kayarehiMto) choera jonAthI (appA vA) 165 cha (bahuyA vA, tullAyA, visesAhiyA vA) , tulya athavA vizeSAdhi cha (goyamA ! ) gautama ? (savvatthovA paMciMdiyA apajjattagA) pAthI yoch| payandriya aparyApta cha (cariMdiyA apajjattagA visesAhiyA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam sakAH vizeSAdhikAH, ekendriyAH aparyAptakAH anantaguNAH sendriyA vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sendriyANAm ekendriyANAm dvIndriyANAm, trIndriyANAm, caturindriyANAm, paJcendriyANAm paryAptakAnAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA bA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAzcaturindriAH paryAptAH, pazcandriyAH paryAptakAH, vizeSAdhikAH, dvIndriyAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, trIndriyAH caturindriya aparyApta vizeSAdhika haiM (teiMdiyA apajjattagA visesAhyiA) trIndriya aparyApta vizeSAdhika haiM (beiMdiyA apajattayA visesAhiyA) dvIndriya aparyApta vizeSAdhika haiM (egiMdiyA apajattayA aNaMtaguNA) ekendriya aparyApta anantaguNA haiM (saiMdiyA apajattagA) sendriya-indriyavAn aparyApta (visesAhiyA) vizeSAdhika haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (saiMdiyANaM) sendriya (egidiyANaM) ekendriya (beiMdiyANaM) dvIndriya (teiMdiyANaM) trIndriya (cauridiyANaM) cauindriya (paMciMdiyANaM) paMcendriya (pajattANa) paryApta meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthoyA cariMdiyA pajjattagA) saba se kama cauindriya paryApta haiM (paMciMdiyA pajjattagA visesAhiyA) paMcendriya paryApta vizeSAdhika haiM (veiMdiyA pajjattayA visesAhiyA) dvIndriya yatandriya aparyApta vizeSAdhi cha (teiMdiya apajjattagA visesAhiyA) chandraya pani vizeSAdhi4 cha (beiMdiyA apajjattagA visesAhiyA) mendriya a5yAta vizeSAdhi cha (egidiyA apajjattagA aNaMtaguNA) mendriya 255ryAta ananta shu|| cha (saiMdiyA apajjattagA) sendriya chandriyavAn 2mati (bisesAhiyA) vizeSAdhika che (eesiNaM bhaMte !) magavan ! 2 // (saiMdiyANaM) sandriya (egidiyANe) mendriya (beiMdiyANaM) mendriya (teiMdiyANaM) ra dhandriya (cauriMdiyANaM) yA2 chandriya (paMciMdiyANa) yendriya (pajattANaM) paryAtamA (kayare kayarehiMto) ch| nAthI (appA bA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ?) 185 5 / tukSya, mA vizeSAdhi4 cha ? (goyamA ! ) 3 gautama! (savvatthovA cariMdiyA pajjattagA) mAthI soch| yA2 chandriya paryApta cha (paMciMdiyA pajjattagA visesAhiyA) payandriya paryAta vizeSAdhi4 che (beiMdiyA pajjattayA bisesAhiyA) bAndraya paryApta vizeSAdhi che. (teiMdiyA pajjattagA) ra chandriya paryAta (visesAhiyA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre paryAptakAH vizeSAdhikAH, ekendriyAH paryAptakAH, anantaguNA, sendriyAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sendriyANAm paryAptAparyAptAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sendriyAH aparyAptakA, sendriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! ekendriyANAm paryAptAparyAptAnAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH ekendriyAH aparyAptakAH ekendriyAH paryAptAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! dvIndriyANAm paryAptAparyAptAnAM paryApta vizeSAdhika haiM (teiMdiyA pajjattayA) trIndriya paryApta (visesAhiyA) vizeSAdhika haiM (egidiyA pajjattA aNaMtaguNA) ekendriya paryApta anantaguNA haiM (saiMdiyA pajjattagA) sendriya-indriyavAna paryApta (visesAhiyA) vizeSAdhika haiN| ___ (eesi NaM bhaMte ! saiMdiyANaM pajjattApajjattANaM) he bhagavan ! ina sendriya paryApto aura aparyAptoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisa se (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahata, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA saiMdiyA apajjattagA) saba se kama sendriya aparyApta haiM (saiMdiyA pajjattagA) sendriya paryApta (saMkhejjaguNA) saMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte ! egidiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto) he bhagavan ! ina paryApta aura aparyApta ekendriyoM meM kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (saccatthovA) sabase kama (egidiyA) ekendriya vizeSAdhi cha (egidiyA pajjattAgA ANaMtaguNA) mendriya paryApta mnntgue| cha (saiMdiyA pajjattagA) sendriya chandriya pati (visesAhiyA) vizeSAdhi4 che. (eesiNaM bhaMte ! saIdiyANaM pajjattApajjattANaM) hai, bhagavan ! 2 // sendriya paryAptI mane paryAptomA (kayare kayarehito) / nAthI (appA vA, bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 285, gha, tulya 2athavA vizeSAdhi cha ? (goyamA !) gautama ! (savvatthovA saiMdiyA apajjattagA) dhAthI maach| sendriya aparyApta cha (seiMdiyA pajjattagA) sendriya paryApta (saMkhejjaguNA) sabhyAta guNa cha (eesiNaM bhaMte egiMdiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto) bhagavan ! mA paryAta bhane 255ryAta mendriyAmA 1 janAthI (appA bA bahuyA vA tullAyA vA visesAhiyA vA) 265, gha, tulya 252 vizeSAdhita cha ? (goyamA) gautama (savvatthovA) adhAthI ch| (egidiyA) mendriya (apajjattA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH dvIndriyAH paryAptakAH, dvIndriyA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! trIndriyANAm paryAptAparyAptAnAm katare katarebhyo 'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA vizeSAdhikA vA gautama ! sarvastokA strIndriyAH paryAptakAH trIndriyAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, etepAM khalu bhadanta ! caturindriyANAm paryAptAparyAptAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizepAdhikA vA ? (apajjattA) aparyApta haiM (egidiyA) ekendriya (pajjattagA saMkhejjaguNA) paryApta saMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (beiM. diyANaM pajjattApajjattANaM) dvIndriya paryApta-aparyApta meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA beiMdiyA pajjattagA) saba se kama dvIndriya paryApta haiM (beIdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) dvIndriya aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM maMte !) he bhagavana ! ina (teiMdiyANaM pajjattApajjattANaM) trIndriya paryApta-aparyAsa meM se (kayare kaparehiMto) kauna kisase (appA yA bahuyA vA turalA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA teiMdiyA pajjattagA) saba se kama trIndriya paryApta haiM (teiMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) trIndriya aparyApta asaMkhyAtaguNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (caridiyANaM pajjattApajjattANaM) cauindriya maryAta cha (egidiyA) mendriya (pajjattagA saMkhejjaguNA) yAMsa se jyAta zucha (eesiNaM bhaMte !) 3 mAvan ! PAL (beiMdiyANaM pajjattApajjattANa) me ndriya 5yati 205yatibhA (kayare kayarehito) 1 janAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2565, maI, tuiya athavA vizeSAdhi cha (goyamA !) gautama ! (savvatthovA beiMdiyA pajjattagA) mAthI maach| mendriya paryApta cha (beiMdiyA apajjattagA asaMkhejja guNA) mendriya 255ryAsa PARVyAta gue cha (eesiNaM bhaMte ! ) sAvan ! 21 (teiMdiyANaM pajattApajjattANaM) dhandriya 54 255timAthI (kayare kayarehito) / nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA ? ) 585, ghA, tujhya, athavA vizeSAdhicha ? (goyamA !) he gautama (savvatthovA teiMdiyA pajjattagA) mAthI se chandriya paryAta cha (te iMdiyA apajjattagA asaMkhenja guNA) trayandriya 255yAMta 21sayAta cha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre gautama ! sarvastokAzcaturindriyAH paryAptakAH caturindriyAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! paJcendriyANAm paryAptAparyAptakAnAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH paJcendriyAH paryAptakAH, paJcandriyAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH eteSAM khalu bhadanta sendriyANAm ekendriyANAm, dvIndriyANAm, trIndriyANAm, caturindriyANAm , paJcendriyANAm paryAptAparyAptAnAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA pA, paryApta aura aparyApta meM se (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA cA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizesAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA cauridiyA pajjattagA) saba se kama cauindriya paryApta hai (cariMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) cauindriya aparyApta asaMkhyAtaguNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (paMciMdiyANaM pajjattApajjattANaM) paMcendriya paryApta aura aparyApta meM se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA paMciMdiyA pajjattagA) saba se kama paMcendriya paryApta haiM (paMciMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) paMcendriya aparyApta asaMkhyAtaguNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (saiMdiyANaM egidiyANaM yeIdiyANaM teiMdiyANaM cauriMdiyANaM paMciMdiyANaM pajjattApajjattArNa) sendriya, ekendriya, dvIndriya, vrIndriya, caturindriya, paMcendriya ke paryApta (eesiNaM bhaMte ! ) mApana ! // (caturiMdiyANaM pajjattA pajjattANaM) yA2 ghandriya paryAta bhane aparyAptamAthI (kayare kayarehito) / jonAthI (appA vA bahuyA yA tullA vA visesAhiyA vA 1) 265, ma, tulya m||2 vizeSAdhi cha (goyamA !) gautama ! (savvatthovA caturidiyA pajjattagA) pAthI ch| yatu. zidriya pati cha (eesiNaM bhaMte !) bhagavan / (paMceMdiyANaM pajjattApajjattANaM) paryAta bhane a5yati payandriyomAthI (kayare kayarehiMto) / nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2565, ghA, tujhya, 12 vizeSAghi cha (goyamA) Da gotama ! (savvattho vA paMciMdiyA pajattagA) adhAthI maach| pathandriya paryApta cha (paMciMdiyA apajjattagA asaMkhenja guNA) 5'yendriya 255. ryApta asaMkhyAta guNa che. (ee siNaM bhaMte ! ) bhagavan ! 24n (saiMdiyANaM egidiyANaM beiMdiyANaM te iMdiyANaM cauridiyANaM paMciMdiyANaM pajjattApajjattANaM) sendriya, mendriya vIndriya jIndriya, yaturindriya; pyndriyn| yati bhane 5timAthI (kayare kayare zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam 61 tulyA vA, vizeSAdhikAvA gautama ! sarvastokAzcaturindriyAH paryAptakAH, paJcendriyAH paryAptakA vizeSAdhikAH dvIndriyAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, trindriyAH paryAptAH vizeSAdhikAH, paJcendriyAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH caturindriyAH aparyAptakA vizeSAdhikAH, trIndriyAH aryAptakAH vizeSAdhikA dvIndriyA aparyAptakAH vizeSAdhikAH, ekendriyAH aparyAptakAH anantaguNAH sendriyAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH, ekendriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH sendriyAH paryAptakAH vizeSAdhikaH, sendriyAH vizeSAdhikAH / dvAram 3 // sU0 4 // aura aparyApta meM se ( kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vAtullA vA visesAhiyA cA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (gopamA) he gautama! (savvatthovA cauriMdiyA pajjattagA) saba se kama cauindriya paryApta haiM (paMciMdiyA pajjattagA visesAhiyA) paMcendriya paryApta vizeSAdhika haiM (bei diyA pajjattagA visesAhiyA) dvIndriya paryApta vizeSAdhika haiM ( tei diyA pajjattagA visesAhiyA) zrIndriya paryApta vizeSAdhika haiM ( paMciMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) paMcendriya aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (cauriMdiyA apajjattagA visesAhiyA) caundriya aparyApta vizeSAdhika haiM ( tei diyA apajjattagA visesAhiyA) trIndriya aparyApta vizeSAdhika haiM (beiM diyA apajjantagA visesAhiyA) dIndriya aparyApta vizeSAdhika haiM (egiMdiyA apajjattA anaMtaguNA ) ekendriya aparyApta anaMtaguNA hai ( saidiyA apajjattagA vise sAhiyA) sendriya aparyApta vizeSAdhika haiM (egiMdiyA pajjanttagA saMkhejjaguNA ) ekendriya paryApta saMkhyAtaguNA haiM ( saI diyA hinto) aSNu anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) mahaya, ghayA, tujhya yA vizeSAdhi che (goyamA) he gautama! (savvatthovA cauriMdiyA pajjattagA) adhAthI zochA yAra indriya paryApta che (paMciMdiyA pajjattagA visesA hiyA) pathendriya paryApta vizeSAdhi4 che (beiMdiyA pajjattagA visesAhiyA) me handriya paryApta vizeSAdhi che (te iMdiyA pajjattagA visesAhiyA) tra handriya paryApta vizeSAdhiH che (paMciMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA ) paMthendriya aya ryApta asaM jyAta guNA che (cauriMdiyA apajjattagA visesa hiyA) yAra indriya aparyApta vizeSAdhiche (teiMdiyA apajjattagA visesa | hiyA ) RNu indriya zAya ryApta vizeSAdhi che (egiMdiyA apajjattagA anaMta guNA) bheDendriya aparyApta ananta guNA che ( saiMdiyA apajjattagA visesAhiyA) sendriya aparyApta vizepAdhi che (egiMdiyA pajjatagA asaMkhejjaguNA) yeDendriya paryAsa asabhyAta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre ___TIkA-atha indriyadvAramadhikRtya prarUpayitumAha-eesiNaM bhaMte ! saIdiyANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu pUrvoktAnAm sendriyANAm sAmAnyajIvAnAm 'egidiyANaM' ekendriyANAm pRthivIkAyikAdInAm 'veiM. diyANaM' dvIndriyANAm zaGkhaprabhRtInAm 'teiMdiyANaM' trIndriyANAm-pipIlikA dInAm 'cauriMdiyANaM' caturindriyANAm bhramarAdInAm 'paMcidiyANaM' paJcendriyANAm tiryagAdInAm 'aNiMdiyANaM' anindriyANAm siddhAdInAm madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyo 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA paMciMdiyA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, pazcandriyAH bhavanti, saMkhyeyayojanakoTikoTipramANaviSkambhasUcIpramitapajjattagA visesAhiyA) sendriya paryApta vizeSAdhika haiM (sai diyA visesAhiyA) sendriya-indriyavAn vizeSAdhika haiM / dvAra 3 ||suutr 3 // TokArtha-aba indriyadvAra kI apekSA se prarUpaNA kI jAtI hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ye jo sendriya arthAt indriya vAle sAmAnya jIva haiM, pRthivIkAya Adi ekendriya haiM, zaMkha Adi dvIndriya haiM, ciuMTI Adi trIndriya haiM bhramara Adi cauiMndriya haiM, tiryaMca Adi paMcendriya haiM aura anindriya arthAt siddha haiM, ina meM se kauna-se jIva kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama paMcendriya jIva haiM, kyoMki ve saMkhyAta koDAkoDI yojana pramANa viSkaMbha sUcI se pramita pratara ke asaMkhyeya bhAga gata asaMkhyAta zreNiyoM meM rahe hue AkAza shur| che (saiMdiyA pajjatagA visesAhiyA) sendriya paryAta vizeSAdhi cha (saiMdiyA visesAhiyA) sendriya-ndriyavAn vizeSAdhi cha // sUtra 4 // TIkAtha-have indriya dvAranI apekSAe prarUpaNA karAya che-zrI gautama svAmI prazna kare che-bhagavad ! o sendriya arthAt IndriyavALA sAmAnya jIva pRthvIkAya Adi ekendriya che iyaLa zaMkha Adi be Indriya che. kIDI makoDI Adi traNe indriya che. bhramara vigere cAra Indriya che. tiryaMca vigere paMcendriya che ane anindriya arthAt siddha che, temAMthI kaye jIva kenAthI alpa, vadhAre, tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama | badhAthI ochA paMcendriya jIva che kemake teo saMkhyAta keDAkoDI jana pramANu vikhaMbha sUcIthI pramita prataranA asaMmeya bhAgagata asaMkhyAta zreNimAM rahelA AkAzanA pradezanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam / pratarAsaMkhyeyazreNivAMkAzapradezarAzipramANatyAt , tebhyaH 'cauridiyA visesAhiyA' caturindriyAH vizeSAdhikA bhavanti, viSkambhasUcyA steSAM pracura saMkhyeyayojanakoTikoTipramANasAt , tebhyo'pi 'te iMdiyA visesAhiyA' trIndriyA vizeSAdhikA bhavanti teSAM viSkambhasUcyAH pracuratarasaMkhyeyayojanakoTikoTipramANatyAt, tebhyo'pi 'beiMdiyA visesAhiyA' dvIndriyAH vizeSAdhikA bhavanti, teSAM viSkammasUcyA bahulatamasaMkhyeyayojanakoTikoTipramANatvAt , tebhyo'pi 'aNidiyA aNaMtaguNA' anindriyAH siddhAH anantaguNA bhavanti teSAmanantatvAt , tebhyo'pi 'egidiyA aNaMtaguNA' ekendriyAH anantaguNA bhavanti ekendriyANAM vanaspatikAyikAnAM siddhebhyo'pi anantaguNatvAt tebhyo'pi 'saiMdiyA visesAhiyA' sendriyAH vizeSAdhikA bhavanti, sendriyeSu dvIndriyAdInAmapi samAvezAt ityevaM rItyA samuccayajIvAnAmalpabahutvaM pratipAdya teSAmeva samuccaya jIvAnAmapradezoM kI rAzi barAbara haiM / cauindriya jIva unase vizeSAdhika haiM, kyoMki ve viSkama sUcI se pracura saMkhyAta koDAkoDI yojana pramANa haiM / trIndriya jIva unase bhI vizeSAdhika haiM. kyoMki ve viSkaMbhasUcI se pracuratara saMkhyAta koDAkoDI yojana pramANa haiN| dvIndriya jIva una kI apekSA bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki ve viSkaMbhasUcI ke pracuratama saMkhyAta koDAkoDI yojana pramANa haiM / siddha jIva dvIndriyoM se bhI anantaguNA haiM, kyoMki ve ananta haiM / anindriyoM se ekendriya jIva anantaguNA haiM. kyoM ki ekendriya vanaspatikAyika jIva siddhoM se bhI anantaguNita haiM / sendriya arthAt sabhI indriyoM vAle jIva ekendriyoM se vizeSAdhika haiM, kyoMki sendriya jIvoM meM dvIndriya Adi kA bhI samAveza hotA hai / yaha samuccaya jIvoM kA alpabahula hai| rAzinA barAbara che. caturindriya jIva temanAthI vizeSAdhika che, kemake teo vidhvaMbha sUcIthI pracura saMkhyAta keDAkoDI jana pramANa che. trIndriya jIva temanAthI paNa vizeSAdhika che, kemake teo viSkabha sUcIthI pracuratara asaMkhyAta koDAkaDI jana pramANa che. be indriya jIva temanI apekSAe paNa vizeSAdhika che, kemake teo viSkabha sUcanA pracuratama asaMkhyAta keDAkoDI jana pramANa che. siddha jIva kIndriyethI ananta guNa che, kemake teo ananta che anidrithI ekendriya jIva ananta guNa che, kemake ekendriya vanaspati kAyika jIva siddhothI paNa ananata gaNuM che. sendriya arthAt badhI indriya vALA jIva ekendriyethI vizeSAdhika che kemake sendriya jIvamAM dvIndriya Adine paNa samAveza thAya che. A samuccaya jIvanuM a5 bahu kahyuM che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre paryAptAnAmalpayahutyamAha-eesi NaM bhaMte ! saiMdiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sendriyANAm 'egidiyANaM' ekendriyANAm 'beiMdiyANaM' dvIndriyANAm , 'teIdiyANaM' trIndriyANAm 'cauridiyANaM' caturindriyANAm 'paMciMdiyANaM' paJcendriyANAm 'apajjattagANaM' aparyAptakAnAm , 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA yA, bahuyA yA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA yA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA paMciMdiyA apajjattagA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH aparyAptakAH paJcendriyAH bhavanti, ekapratare yAvanti agulAsaMkhyeyabhAgamAtrANi khaNDAni bhavanti teSAM tAvatpramANatvAt , tebhyaH 'cauridiyA apajjattagA bisesAhiyA' caturindriyA aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti, teSAM prabhUtAGgulAsaMkhyeyabhAga khaNDapramANatvAt , tebhyo'pi "teiMdiyA apajjattagA visesAhiyA' trIndriyAH - aparyApta samuccaya jIvoM kA albabahutva-he bhagavan ! ina sendriya, ekendriya, dvIndriya, trIndriya, caturindriya evaM paMcendriya aparyApta jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika hote haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! aparyApta paMcendriya jIva saba se kama haiM, kyoMki ve utane hI haiM jitane eka pratara meM aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga mAtra khaMDa hote haiM / unakI apekSA cauindriya aparyApta vizeSAdhika haiM, kyoMki ye pracura aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga khaNDa pramANa haiM / unakI apekSA trIndriya aparyApta vizeSAdhika haiM, kyoMki ve pracuratara pratarAguMla ke asaMkhyeya bhAga khaNDa pramANa haiM / bIndriya aparyApta unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki ve pracuratama pratarAMgula aparyApta samuccaya jIvonuM alpa bahuva-he bhagavan! A sendriya, ekendriya, dvIndriya, trIndriya, caturindriya, temaja paMcendriya aparyApta jIvomAM keNa kenAthI alpa, vadhu tulya athavA vizeSAdhika thAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che...he gautama aparyApta paMcendriya jIva badhAthI ochA che kemake te eTalAja che. jeTalA eka prataramAM aMgulanA asaMkhyAtamA bhAga mAtra aMDa hoya che. temanI apekSAe cAra Indriya aparyApta vizeSA dhika che, kemake teo pracura aMgulanA asaMkhyAtamA bhAga khaMDa pramANa che. temanI apekSAe triindriya aparyApta vizeSAdhika che, kemake teo pracuratara pratarAMcalanA asaMkhyaya bhAga khaMDa pramANa che. kiMindriya aparyApta temanAthI paNa vizeSAdhika che, kemake teo pracuratama pratarAMgulanA asaMkhyaya bhAga khaMDa pramANa che. ekedriya aparyApta temanAthI anantaguNita che, kemake aparyApta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam aparyAptakAH vizeSAdhikAH bhavanti pracuratarapratarAmulAsaMkhyeyabhAgakhaNDapramANatyAt 'beiMdiyA apajjattagA visesAhiyA' dvIndriyAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, teSAM pracuratamapratarAGgulAsaMkhyeyabhAgakhaNDapramANatvAt , tebhyo'pi 'egidiyA apajjattagA aNaMtaguNA' ekendriyAH pRthivyapkAyAdayaH aparyAsakAH anantaguNA bhavanti, ekendriyANAM vanaspatikAyikAnAmaparyAptAnAmanantatayA nityaM samupalabhyamAnatvAt , tebhyo'pi 'saiMdiyA apajjattagA visesAhiyA' sendriyAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti dvIndriyAdyaparyAptAnAmapi sendriyAparyAptakeSu samApAtAt ityevaM rItyA aparyAptakaudhikAnAmalpabahutvaM pratipAdya samprati teSAmeva paryAptAnAmalpabahutyaM pratipAdayati-'eesi NaM bhaMte ! saiMdiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sendriyANAm 'egidiyANaM' ekendriyANAm 'beiMdiyANaM' dvIndriyANAm , 'teiMdiyANaM' trIndriyANAm , 'cauridiyANaM' caturindriyANAm , 'paMciMdiyANaM' paJcendriyANAm 'pajjattANaM' paryAptAnAm 'kayare kayarehito' kanare katarebhyo 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA cauriMdiyA pajjattagA' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAzcaturike asaMkhyeyabhAga khaNDa pramANa haiM / ekendriya aparyApta unase anantaguNita haiM, kyoMki aparyApta vanaspatikAyika sadaiva ananta pAye jAte haiN| sa-indriya aparyApta jIva ina se bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki sa-indriya sAmAnya jIyoM meM ekendriya dvIndriya Adi sabhI sammilita haiN| yaha aparyAptaka jIvoM kA alpabahutva huaa| paryAptaka jIvoM kA alpabahutva-zrI gautamasvAmI prazna karate haiMbhagavan ! ina sa-indriya, ekendriya, dvIndriya, trIndriya, caturindriya aura paMcendriya ke paryApta jIvoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! vanaspatikAyika sadaiva ananta maLI Ave che. saIndriya aparyApta jIva temanAthI paNa vizeSAdhika che., kemake saindriya sAmAnya jemAM ekendriya, dviIndriya, Adi badhA saMmilita che. A aparyApaka jIvanuM a5 bahatva thayuM. paryApta jIvonuM apahatva-zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavana ! A saIndriya, ekendriya; kIndriya, trIndriya, caturindriya ane paMcendrinA paryApta chamAMthI keNa kenI apekSAe alpa, ghaNA tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che- he gautama ! cAra Indriya paryApta jIva badhA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ 66 prajJApanAsUtre ndriyAH paryAptakA bhavanti caturindriyANAmalpAyuSkatvena pracurakAlAvasthAnAbhAvena pRcchA samaye alpatvopalabdheH tebhyaH - 'paMciMdiyA pajjattagA visesAhiyA' paJcendriyAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti teSAM prabhUtapratarAGgula saMkhyeyabhAgakhaNDapramANatvAt tebhyo'pi 'beiMdiyA pajjatagA visesAhiyA' dvIndri yAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti teSAM prabhUtatarapratarAGgaguTa sakhyeyabhAgakhaNDapramANatvAt, tebhyo'pi ' te iMdiyA pajjattagA visesAhiyA' trIndrikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti teSAM pracuratamapratarAGgula saMkhyeyabhAgarakhaNDa pramANatvasya naisargikatvAt tebhyo'pi 'egiMdiyA pajjatagA anaMtaguNA' ekendriyAH paryAptakAH anantaguNA bhavanti, paryAptAnAM vanaspatikAyikAnAmanantapramANatvAt, tebhyo'pi 'saiMdiyA pajjattagA visesAhiyA' sendriyAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, paryAptakAnAM dvIndriyAdInAmapi tatra samAvezAt ityevamalpabahutvaM pratipAdya teSAmeva caundriya paryApta jIva saba se kama haiM, kyoMki cauindriyoM kI Ayu alpa hotI hai, isa kAraNa adhika kAla taka na rahane se prazna ke samaya ve thoDe hI pAye jAte haiN| paMcendriya paryApta unakI apekSA vizeSAdhika haiM, kyoMki ye pracura pratarAMgula ke saMkhyAta khaNDoM ke barAbara haiM / dvIndriya paryApta unakI apekSA vizeSAdhika haiM, kyAMki ye pracuratara pratarAMgula ke saMkhyAta bhAga pramANa khaMDoM ke barAbara hai / trIndriya paryApta unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki ve pracuratama pratarAMgula ke saMkhyAta bhAga pramANa khaNDoM ke barAbara haiM / ekendriya paryApta unakI apekSA anantaguNita haiM, kyoMki vanaspatikAyika paryApta ananta hote haiM / sa- indriya paryApta unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM dvIndriya Adi ke paryApta bhI sammilita haiM / thI echA che, kemake cAra indriyanuM AyuSya alpa hAya che, tethI adhika kALa sudhi na rahevAthI praznanA samaye tee gheADAja maLI Ave tema che. paMcendriya paryApta temanI apekSAe vizeSAdhika che. kemake tee pracura pratarAM gulanA asaMkhyAta kheDAnA kharAkhara che. dviindriya paryApta temanI apekSAe vizeSAdhika che. kemake teo pracuratara pratarAMgulanA asa`khyAta bhAga pramANu khaDAnA kharAkhara che. triindriya paryApta temanAthI paNa vizeSAdhika che, kemake teo pracuratama pratarAMgulanA asaMkhyAta bhAga pramANu khaDAnA kharAkhara che. ekendriya paryAsa temanI apekSAe ananta guNita che kemake vanaspatikAyika paryApta ananta hAya che. sa-indriya paryApta temanAthI paNa vizeSAdhika che, kemake teomAM dvIndriya AdinA paryApta paNa sa`milita che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam sendriyAdInAM paryAptAparyAptagatAlpabahutvamAha='eesiNaM bhaMte ! saiMdiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sendriyANAm 'pajjattApajjattAgaM' paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehi to' katare katarebhyaH 'appAvA, bahuyA vA, tullAvA, visesA hiyA vA, alpA vA' bahukA vA, tulyA yA, vizeSAdhikAvA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA saiMdiyA apajjattagA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH sendriyAH aparyAptakAH bhavanti, atra sendriyANAM madhye ekendriyAH sUkSmA eva sarvalokApannatayA bahavo bhavanti tepAzcAparyAptAnAM sarvastokatvAt, tebhyaH 'saiMdiyA pajjattagA saMkhejaguNA' sendriyAH paryAptAH saMkhyeyaguNA bhavanti, 'eesiNaM bhaMte ! egidiyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu ekendriyANAM paryAptAparyAptAnAM 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpAvA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSA isa prakAra paryAptaka jIyoM kA alpabahutva dikhalAkara aba paryApta aura aparyApta jIvoM kA alpabahutya kA nirUpaNa kiyA jAtA hai gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sa-indriya ke paryApta aura aparyApta jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama apaparyApta sa-indriya haiN| sa-indriyoM meM sUkSma ekendriya hI sarva loka meM vyApta hone ke kAraNa bahuta haiM aura unameM aparyApta sabase kama hote haiN| sa-indriya paryApta unakI apekSA saMkhyAtaguNA adhika haiN| __ gautama prazna karate haiM-he bhagavan ! ekendriya paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI A prakAre paryAptaka jenuM a5 bahutva dekhADIne have paryApta ane aparyApta nA alapa bahutvanuM nirUpaNa karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavad ! A saindriyanA paryApta ane aparyApta jemAM koNa kenAthI alpa, ghaNA tulya ane vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! badhAthI ochA aparyApta saIndriya che, IndriyamAM sUkSama ekendriya ja sarva lekamAM vyApta hovAne kAraNe ghaNA che ane temAM aparyApta badhAthI ochA hoya che. saIndriya paryApta teonI apekSAe saMkhyAta gaNA adhika che. zrI gautamasvAmI prazna kare che he bhagavan! ekendriya paryApta ane aparyAptamAM koNa tenAthI a5, ghaNA, tulya, agara vizeSAdhika che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ 68 prajJApanAsUtre ghikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA ! ' he gautama ! 'savyatyoyA egidiyA apajjattagA' sarvastokAH ekendriyAH aparyAptakAH bhavanti 'egidiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' ekendriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, 'eesiNaM bhaMte ! beiMdiyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu dvIndriyANAM paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito appAvA bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' katare katarebhyaH, alpA yA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikAyA bhavanti ! bhagavAn uttarayati-'goyamA!' he gautama ! 'savvatthovA iMdiyA pajjattagA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH dvIndriyAH paryAptakA bhavanti pratare'gulasya yAvanti saMkhyeyamAgamAtrANi khaNDAni bhavanti teSAM tAvatpramANatvAt tebhyo 'beiMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' dvIndriyAH aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAM pratarabartyagulAsaMkhyeyabhAgakhaNDapramANatvAt 'eesi NaM bhaMte ! teiMdiyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu trIndriyANAM paryAptAparyAsAnAM madhye 'kayare kayarehiMto appA vA bahuyA vA, tullA cA, visesAhiyA vA ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama aparyApta ekendriya haiM aura paryApta ekendriya unase saMkhyAtaguNA adhika haiN| gautama punaH prazna karate haiM-he bhagavan ! dvIndriya paryAptoM aura apayopto meM kauna kisase alpa, bahuta tulya yA vizeSAdhika hai ? bhaga. vAn uttara dete haiM-he gautama! dvIndriya paryApta saba se kama haiM, dvIndriya aparyApta unase asaMkhyAta guNA haiM, kyoMki dvIndriya paryApta pratarAMgula ke jitane saMkhyAta mAtra khaMDa haiM, ve unhIM ke barAbara haiM jaba ki dvIndriya aparyApta prataravartI aMgula ke asaMkhyeya bhAga khaMDa pramANa hote haiM / gautama ne prazna kiyA-he bhagavan ! paryApta aura aparyApta trIndriyoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! badhAthI ochA aparyApta ekendriya che ane paryApta ekendriya temanAthI saMkhyAta gaNuM adhika che. zrI gautamasvAmI punaHprazna kare che-bhagavad ! diindriya paryApta ane aparyAptamAM kaNa kenAthI a5, ghaNuM, tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che he gautama! dIndriya paryApta badhAthI ochA che, dvIndriya aparyApta temanAthI asaMkhyAta gaNuM che, kemake dvIndriya paryApta pratarAMgulanA jeTalA saMkhyAta mAtra khaMDa che, teo temanA barAbara che, jyAre dvIndriya aparyApta prataravI asaMkhyaya bhAga khaMDa pramANu hoya che. zrI gautama svAmIe prazna karyo-bhagavan! paryApta ane aparyApta triIndrimAM keNa tenAthI alpa, ghaNuM; tulya, agara vizeSAdhika che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam katare katarebhyaH alpA vA, vahukA yA, tulyA bA, vizeSAdhikA yA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'sabbatthovA tei diyA pajjattagA' saryastokAH-sarvebhyo'lpAH, trIndriyAH paryAptayAH bhavanti, 'te diyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' trIndriyAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAmuktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesiNaM bhaMte ! cauridiyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu caturindriyANAM paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? katare katarebhyaH, alpA vA, bahukA, vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-goyamA !' he gautama ! 'savvatyovA cauridiyA pajjattagA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAzcaturindriyAH paryAptakA bhavanti, 'cauridiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' caturindriyA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, gautamaH pRcchati-'eesiNaM bhaMte ! paMciMdiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu pazcendriyANaM madhye paryAptAparyAptakAnAM kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA yA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpAH vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarauttara dete haiM-he gautama ! trIndriya paryApta jIva saba se kama haiM aura trIndriya aparyApta unase asaMkhyAtaguNA haiN| isakA kAraNa pUrvavat hI hai| gautama ne prazna kiyA-he bhagavana ! cauindriyoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! cauindriya paryApta jIva saya se kama haiM, aparyApta unase asaMkhyAtaguNA haiN| zrIgautama svAmI punaH prazna karate haiM-he bhagavan ! ina paryApta aura aparyApta paMcendriya jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta tulya yA vizeSAdhika hai ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! paMcendriya paryApta zrI bhagavAn uttara Ape che-he gautama ! trIndriya paryApta jIva badhAthI ochA che ane trIndrika aparyApta temanAthI asaMkhyata gayuM che tenuM kAraNa pUrvanI jemaja che. zrI gautamasvAmIe prazna karyo bhagavad ! cAra IndriyanA paryApta ane aparyAptamAM kaNa kenAthI a5; ghaNA, tulya ane vizeSAdhika che zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! cAra Indriya paryApta jIva badhAthI ochA che, aparyApta temanAthI asaMkhyAta gaNA che. zrI gautamasvAmI punaH prazna kare che-bhagavad ! A paryApta ane aparyApta paMcendriya mAM ke jenAthI alpa, ghaNa, tulya agara vizeSAdhika che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre yati - 'goyamA' he gautama! 'savvatthovA paMciMdiyA pajjatagA' sarvastokAH pazcandrikAH paryAptakA bhavanti, 'paMceMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' paJcendriyA aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, ityevaMrItyA paNNAmalpahutvarUpaM caturthamalpavahatyaM pratipAdya samprati eteSAM sendriyANAM samuditAnAM paryAptAparyAptAnAmalpabahutvaM pratipAdayati- 'eesiNaM bhaMte ! saI diyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sendriyANAm 'egiMdiyANaM' ekendriyANAm, 'beidiyANaM' dvIndriyANAm ' tei diyANaM' trIndriyANAM 'cauriMdiyANaM' caturindriyANAm, paMciMdiyANaM' paJcendriyANAm 'pajjatApajjattANaM' paryAptAparyAptAnAm madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH, appA vA, bahuyA vA, tullAvA, visesAhiyA vA ? ' alpA vA, bahukA yA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti, bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA cauriMdiyA pajjatagA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAzcaturindriyAH paryAptakA bhavanti, tebhyaH 'paMcidiyA pajjattagA visesAhiyA' paJcendriyAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi - 'bei diyA pajjattagA visesAhiyA' dvIndriyAH paryAptakAH sabase kama haiM aura aparyApta unase asaMkhyAtaguNA adhika haiM / isa prakAra chaha kA alpabahutva rUpa cauthA alpabahutva batalAkara aba sendriya Adi samudita paryApta aura aparyApta jIvoM ke alpabahutva kI prarUpaNA kI jAtI hai - gautama prazna karate haiM - he bhagavan ! ina sa-indriyoM ke, ekendriyoM ke, dvIndriyoM ke, trIndriyoM ke, caturindriyoM ke aura paMcendriyoM ke paryApta aura aparyApta jIvoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM- he gautama ! cauindriya paryApta saba se kama haiM, paMcendriya paryAptaka unakI apekSA vizeSAdhika haiM, dvIndriya paryAptaka unase bhI vizeSAdhika haiM, trIndriya paryA 70 zrI bhagavAn uttara Ape che-De gautama! paMcendriya paryAptaka sauthI ochA che ane aparyApta temanAthI asakhyAta gaNA adhika che. e prakAre chAnu alpa bahutva rUpa cAkSu', alpa bahutva batAvIne have sendriya Adi samudrita paryApta ane aparyApta jIvAnA alpa bahutvanI prarUpaNA karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che.-he bhagavan ! A saindriyAnA; ekendriyanA dvIndriyanA, trIndriyAnA cAra indriyAnA ane paMcendriyanA, paryApta ane aparyApta jIvAmAMthI keNukAnAthI alpa; ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI bhagavat uttara Ape che he gautama ! cAraindriya paryAptaka badhAthI AchA che pa'cendriya paryAptaka teonI apekSAe vizeSAdhika che; dvIndriyAnA, paryAptaka temanAthI paNa vizeSAdhika che; trIndriya paryAptaka tenAthI paNa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.4 sendriyadvAranirUpaNam vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'teiMdiyA pajjattagA visesAhiyA' trIndriyAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti tebhyo'pi 'paMciMdiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' paJcendriyA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'cauridiyA apajjatagA visesAhiyA' caturindriyAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi -teI diyA apajjattagA visesAhiyA' trIndriyA aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'beiMdiyA apajjattagA visesAhiyA' dvIndriyAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH bhavanti, tebhyo'pi 'egidiyA apajjattagA aNaMtaguNA' ekenidriyA aparyAptakAH anantaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'saIdiyA apajjattagA visesAhiyA' sendriyAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti 'egidiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' tebhyo'pi ekendriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'saI diyA pajjattagA visesAhiyA' sendriyAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti tebhyo'pi 'saiMdiyA visesAhiyA' sendriyAH vizeSAdhikA bhavanti 'dAraM 3' tRtIyam indridvAraM samAptam // suu04|| kAyadvAravaktavyatAmUlam-eesiNaM bhaMte ! sakAiyANaM puDhavikAiyANaM AukAiyANaM teukAiyANaM vaNassaikAiyANe tasakAiyANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA? ptaka unase bhI vizeSAdhika haiM, paMcendriya aparyApta unase asaMkhyAta guNA haiM, cauindriya aparyApta unase vizeSAdhika haiM, trIndriya aparyApta unase bhI vizeSAdhika haiM, dvIndriya aparyAptaka unase bhI vizeSAdhika haiM, ekendriya aparyApta unase anantaguNA haiM, saindriya aparyApta unase bhI vizeSAdhika haiM / ekendriya paryApta unase saMkhyAtaguNA adhika haiM, sa-indriya paryApta unase vizeSAdhika haiM aura sa-indriya unakI apekSA bhI vizeSAdhika haiM / indriyadvAra samApta ||suu0 4 // vizeSAdhika che, paMcendriya aparyApta temanAthI asaMkhyAta gaNe che. cAraIndriya aparyApta temanAthI vizeSAdhika che; trIndriya aparyApta temanAthI paNa vizevAdhika che. dvIndriya aparyApta tenAthI paNa vizeSAdhika che ekendriyanA aparyApta temanAthI ananta gaNuM che, saIndriya aparyApta temanAthI vizeSAdhika che. ekendriya paryApta temanAthI saMkhyAta gaNuM adhika che. saIndriya paryApta temanAthI vizeSAdhika che. che indriya dvAra samApta che (sUtra 4). zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre goyamA! savvatthoyA tasakAiyA, teukAiyA asaMkhejjaguNA puDhavikAiyA visesAhiyA, AukAiyA visesAhiyA, vAu. kAiyA visesAhiyA, akAiyA aNaMtaguNA, vaNassaikAiyA aNaMtaguNA, sakAiyA visesAhiyA, eesi NaM bhaMte ! sakAiyANaM puDhavikAiyANaM AukAiyANaM teukAiyANaM, vAukAi. yANaM, vaNassaikAiyANaM, tasakAiyANaM, apajjattagANaM kayare kayarehiMto appA cA, bahuyA yA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA savatthovA tasakAiyA apajjattagA, teukAiyA apajjatagA asaMkhejjaguNA, puDhavikAiyA apajjattagA visesAhiyA, AukAiyA apajjattagA visesAhiyA, vAukAiyA apajjattagA visesAhiyA, vaNassaikAiyA apajjattagA aNaMtaguNA, sakAiyA apajjattagA visesAhiyA, eesi NaM bhaMte! sakAiyANaM puDhavikAiyANaM AukAiyANaM teukAiyANaM vAukAiyANaM vaNassaikAiyANaM tasakAiyANaM pajjattagANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthoyA tasakAiyA pajattagA, teukAiyA pajjattagA asaMkhejjaguNA, puDhavikAiyA pajjanagA visesAhiyA, AukAiyA pajjA tagA visesAhiyA, vaNassaikAiyA pajjattagA aNaMtaguNA, sakAiyA pajjattagA visesAhiyA, eesiNaM bhaMte ! sakAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA! savvatthovA sakAiyA apajjattagA, sakAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! puDhapikAiyA pajjattApajjattagANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA yA, visesAhiyA vA ? goyamA! savvatthovA puDhavIkAiyANaM apajjattagA, puDhavIkAiyA pajattagA saMkhejjaguNA, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.5 kAyadvAranirUpaNam eesi NaM bhaMte ! AukAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA yA, visesAhiyA thA ? goyamA ! savvatthovA AukAiyA apajjattagA, AukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! teukAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA, goyamA ! savvatthovA teukAiyA apajjattagA, teukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA, eesiNaMbhaMte ! vAukAiyANaM pajattApajattANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA vAukAiyA apajjattagA, vAukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA, eesiNaM bhaMte ! vaNassaikAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA yA, bahuyA vA, tullA bA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA vaNassaikAiyA apajjattagA, vaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA, eesiNaM bhaMte ! tasakAiyANaM pajattApajjattANaM kayare kayarehito appA vA. bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA tasakAiyA pajjattagA, apajjattagA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! sakAiyANaM puDhavikAiyANaM AukAiyANaM vAukAiyANaM vaNassaikAiyANa ya pajjattApajjattANaM kayare kayarohito appA vA, bahuyA vA, tullA yA, pisesAhiyA vA? goyamA! savvatthovA tasakAiyA pajjattagA, tasakAiyA apajjattagA saMkhejaguNA teukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA, puDha vikAiyA apajjattagA visesAhiyA, AukAiyA apajjattagA visesAhiyA, yAukAiyA apajjattagA visesAhiyA, teukAiyA pajattagA saMkhejaguNA, puDhavikAigA pajjattA visesAhiyA, AukAiyA pajjattA visesAhiyA, vAukAiyA pajjattA pra010 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 prajJApanAsUtre visesAhiyA, vaNassaikAiyA apajjattA aNaMtaguNA sakAiyA apajattagA visesAhiyA, vaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejaguNA, sakAiyA pajattagA visesAhiyA, sakAiyA visesAhiyA ||suu. 5 // chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! sakAyikAnAM pRthivIkAyikAnAm, apkAyikAnAm, tejaskAyikAnAm, vAyukAyikAnAm, vanaspatikAyikAnAm, trasakAyikAnAm akAyikAnAm madhye katare katarebhyaH, alpA vA, bahukA vA, tulyA cA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAstrasakAyikAH, tejaskAyikAH, asaMkhyeyaguNAH, pRthivIkAyikA vizeSAdhikAH, apkAyikA vizeSAdhikAH, vAyukAyikAH vizeSAdhikAH, akAyikAH anantaguNAH, vanaspatikAyikA ananta __kAyadvAra zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (sakAiyANaM puDhavikAiyANaM AukAiyANaM teukAiyANaM vaNassaikAiyANaM tasakAiyANaM akAiyANaM) sakAya, pRthivIkAya, apkAya, tejaskAya, vAyukAya, vanaspatikAya, trasakAya aura akAyika jIvoM meM se (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA cA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (saca. tthovA tasakAiyA) saba se kama trasakAyika haiM (teukAiyA asaMkhejaguNA) tejaskAyika asaMkhyAtaguNA haiM (puDhavikAiyA visesAhiyA) pRthivIkAyika vizeSAdhika haiM (AukAiyA visesAhiyA) apkAyika vizeSAdhika haiM (cAukAiyA visesAhiyA) vAyukAyika vizeSAdhika haiM (akAiyA aNaMtaguNA) akAyika arthAt siddha anantaguNA haiM kAya dvAra sAtha -(eesi NaM bhaMte) mAvan ! 2 // (saphAiyANaM puDhavikAiyANaM Au kAiyANaM, teukAiyANaM, vAukAiyANaM, vaNarasaikAiyANaM, tasakAiyANaM akAiyANaM) sakAya, pRthvIkAya, jaLakAya, tejaskAya, vAyukAya, vanaspatikAya, trasakAya ane sAyi4 vomAMthI (kayare kayarehito) a nAthI (appA vA bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? ) 285, gha, tulya, 2 // 2 vizeSAdhi4 cha ? / ___ (goyamA ! ) he gautama ! (savvatthovA tasakAiyA) sAthI soch| trasa 4 // 54 cha (teukAiyA asaMkhejjaguNA) te2424yi masaNyAta guNa cha (puDhavI kAiyA visesAhiya.) pRthvIyi vizeSAdhi cha (AukAiyA visesAhiyA) rm. yi vizeSAdhi4 cha (vAukAiyA visesAhiyA) vAyuAyi: vizeSAdhi4 cha (akAiyA sarakAra zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.5 kAyadvAranirUpaNam guNAH, sakAyikAH vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sakAyikAnAM pRthivIkAyikAnAm akAyikAnAma, tejaskAyikAnAm vAyukAyikAnAm vanaspatikAyikAnAm trasakAyikAnAm aparyAptakAnAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAstrasakAyikAH aparyAptakAH tejaskAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, pRthivIkAyikAH aparyAptakA vizepAdhikAH, apkAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikAH, vAyukAyikA aparyAptakA (yaNassaikAiyA aNaMtaguNA) vanaspatikAyika anantaguNA haiM (sakAiyA visesAhiyA) sakApika vizeSAdhika haiN| ___ (eesi NaM maMte !) he bhagavan ! ina (sakAiyANaM puDhavikAiyANaM AukAiyANaM teukAiyANaM vAukAiyANaM vaNassaikAiyANaM tasakAiyANaM apajjattagANaM) sakAyika, pRthivIkAyika, apkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika, sakAyika aura akAyika jIvoM ke aparyAptoM meM se (kayare kayarehito) kauna kisase (appA yA bahuyA vA tullA cA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA tasakAiyA apaattagA) trasakAyika aparyApta saba se kama haiM (teukAiyA apajjattagA asaMkhejaguNA) tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (puDhavikAiyA apajattagA visesAhiyA) pRthivIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (AukAiyA apajattagA visesAhiyA) apkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (vAukAiyA apajattagA visesAhiyA) vAyukAyika aparyApta aNaMtaguNA) A41144 arthAt sidva anta guNa che (vaNassaikAiyA aNataguNA) panaspatiya4 mana (sakAiyA visesAhiyA) sa454 vizeSAdhi4 che. (eesiNaM bhaMte ! ) bhagavan ! 2mA (sakAiyANaM, puDhavikAiyANaM, teukAiyANaM yAukAiyANaM, vaNassaikAiyANaM, tasakAiyANaM, apajjattANaM) sAyi4, pRthvIya jaLakAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika, trasakAyika, ane akAyika yAaparyAptamAthI (kayare kayarehiMto) nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2565, gha, tujhya 252 vizeSAdhi cha ? (goyamA) u gautama (savvatthovA tasakAiyA apajjattagA) sAyi4 aparyApta mAthI ch| cha (teukAiyA apajjattagA asaMkhejja guNA) te424||44 255rata asabhyAta guNA cha (puDhayikAiyA apajjattagA visesAhiyA) 2Iya aparyApta vizeSAdhi cha (AukAiyA apajjattagA visesAhiyA) yi 25ryApta vizepAdhi cha (bAukAiyA apajjatagA visesAhiyA) vAyuya 25yati vizeSAdhi cha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vizeSAdhikAH, vanaspatikAyikAH aparyAptakAH anantaguNAH, sakAyikA aparyAsakAH vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sakAyikAnAm pRthivIkAyikAnAm apkAyikAnAm tejaskAyikAnAm vAyukAyikAnAm vanaspatikAyikAnAm trasakAyikAnAm paryAptakAnAm katare katarebhyo'lpA vA bahukA vA, tulyA yA vizepAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAstrasakAyikAH paryAptakAH, tejaskAyikAH paryAtakAH asaMkhyeyaguNAH pRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, apkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, vAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, vanaspativizeSAdhika haiM (vaNassaikAiyA apajjattagA aNaMtaguNA) vanaspatikAyika aparyApta anantaguNA haiM (sakAiyA apajjattagA visesAhiyA) sakAyika aparyApta vizeSAdhika haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (sakAiyANaM puDhavikAiyA AukAiyANaM teukAiyANaM vAukAiyANaM vaNassaikAiyANaM tasakAiyANaM pajjattagANaM) sakAyika, pRthivIkAyika, apkAyika, teskApika vAyukAyika, vanaspatikAyika, tathA trasakAyika ke paryAptakoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA yA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika hai ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA tasakAiyA pajjattagA) saba se kama trasakAyika paryApta haiM (teukAiyA pajjattagA asaMkhejjaguNA) tejaskAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (puDhavikAiyA pajjattagA visesAhiyA) pRthivIkAyika paryApta viseSAdhika haiM (AukAiyA pajjattagA visesAhiyA) apkAyika paryApta vizeSAdhika haiM (vAukAiyA pajjattagA visesA(vaNassaikAiyA apajjattagA aNaMta guNA) vanaspatiya 255yati mana ta gue| che (sakAiyA apajjattagA visesAhiyA) sa4i aparyApta vizeSAdhi cha (eesi NaM bhaMte ! bhagavan ! // (sakAiyANaM, puDhavikAiyANa, AukAiyANa, teukAiyANaM, vAukAiyANaM; vaNassaikAiyANaM, tasakAiyANaM, pajjattagANaM) sAya4, pRthvIkAyika, jaLakAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika, tathA trasa Ayina paryAptamA (kayare kayarehito) 51 janAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ? ) 2565, ma4i, tulya 2512 vizeSAdhi4 cha (goyamA) 3 gautama (savvatthovA tasakAiyA pajjattagA) mAthI maach| yi paryApta cha (teukoiyA pajjattagA asaMkhejjaguNA) te12443 paryAta asaNyAta gu|| cha (puDhavikAiyA pajjattagA visesAhiyA) pRthvIya paryAta vizeSAdhi che (AukAiyA pajjattagA visesAhiyA) yi paryApta vizeSAdhi cha (yAu. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.5 kAyadvAranirUpaNam kAyikAH paryAptakAH anantaguNA sakAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sakAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAm katare katarebhyo'lpA yA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sakAyikAH aparyAptakAH, sakAyikA paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! pRthivIkAyikAnAm paryAptAparyAptAnAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH pRthivIkAyikAH aparyAptakAH, pRthivIkAhiyA) vAyukAyika paryApta vizeSAdhika haiM (vaNassaikAiyA pajjattagA aNaMtaguNA) vanaspatikAyika paryApta anantaguNA haiM (sakAiyA pajjattagA visesAhiyA) sakAyika paryApta vizeSAdhika haiN| __ (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (sakAiyANaM pajjattApajjattagANaM) paryApta aura aparyApta sakAyikoM meM se (kayare kayarehitoM) kauna kisase (appA vA bahuyA cA tullA yA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatyovA sakAiyA apajattagA) saba se kama sakAyika aparyApta haiM (sakAiyA pajjattagA saMkhejaguNA) sakAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM / (eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (puDhavikAiyANaM pajjattApajjattagANaM) pRthivIkAyika paryApta aura aparyApta meM se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA yA bahuyA cA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM (goyamA) he gautama ! (savyatyovA puDhavikAiyA apajjattagA) sabase kama pRthivIkAyika aparyApta haiM (puDhayikAiyA pajjakAiyA pajjattagA visesAhiyA) vAyu4i paryApta vizeSAdhi4 cha (vaNassai kAiyA pajjattagA aNaMtaguNA) pana:5tithi: 5ti 2mananta cha (sakAiyA pajjattagA visesAhiyA) sa4i 5yAta vizeSAdhi cha (eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (sakAiyANaM pajjattA pajjattagANaM) paryApta bhane maryAta sayamAthI (kayare kayarehito) yu nAthI (appA vA bahuyA yA tullA vA visesAhiyA vA ? ) 2585, adhira, tulya 2 vizeSA. ghi cha Da (goyamA) gautama! (savvatthovA sakAiyA apajjattagA) mAthI maach| sAyi aparyApta cha (sakAiyA pajjattagA saMkhejjattagA) sa4i paryApta sadhyAta gucha (eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (puDhavikAiyANaM pajjattApajjattagANaM) 2Iyi paryAta bhane 255ryAtamAthI (kayare kayarehito) 3Y chanAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyo vA) 2285, madhi, tulya mAra vizeSAdhi cha (goyamA!) 3 gautama! (savyatthovA puDhavikAiyA apa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ 78 prajJApanAsUtre yikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! aSkAyikAnAm paryAptAparyAptakAnAm katare katarebhyo'lpA vA bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA, gautama ! sarvastokAH aSkAyikAH aparyAptakAH, aSkAyikAH paryAptakAH saMkhye - yaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! tejaskAyikAnAm paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH tejaskAyikAH aparyAptakAH, tejaskAyikAH paryAptakA: saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! vAyukAyikAnAm paryAptAparyAptakAnAm katare katarebhyo'lpA vA, tA saMkhejjaguNA) pRthivIkAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte!) he bhagavan ! ina (AukAiyANaM pajjattApajjantANaM) apkAya ke paryApta aura aparyApta meM se ( kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA yA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savyatthovA AukAiyA apajjattA) saba se kama aSkAyika aparyAptaka haiM (AukAiyA pajjatA saMkhejjaguNA) aSkAyika paryApta saMkhyAta guNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina ( teukAiyANaM (pajjatApajjattANaM) tejaskAyika paryAptoM aura aparyAptoM meM se ( kayare kayarehiMto) kauna kisase ( appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM / (goyamA) he gautama ! (savvatthovA te kAiyA) saba se kama tejaskAyika (apajjattagA) aparyApta haiM (te kAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA) tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (vAukAiyANaM pajjantApajjattANaM) vAyukAya jjattagA madhAthI mAchA pRthvI ayi aparyApta che ( puDhavikAiyA pajjattagA asaMkhejja guNA ) pRthivI ayi paryApta asaNyAta gayA che (eesiNaM bhaMte ! ) he bhagavan ! mA (AukAiyANaM pajjattApajjanttANaM) 4jayonA paryApta bhane ayaryAptabhAMthI ( kayare kayarehiMto) azu anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) thoDA, dhA, tujhya agara vizeSAdhie che (goyamA) he gautabha ( savvatthovA AukAiyA apajjattagA ) madhAthI mochA bhaNAyi aparyApta che (AukAiyA pajjattagA saMkhejjattaguNA ) 4mAthi paryApta saMkhyAtagayA hai (eesiNaM bhaMte! ) lagavan ! mA (tejakAiyANaM pajjattApajattANaM) tenasAyi paryApto bhane aparyAptabhAMthI ( kayare kayarehiMto) aNu anAthI appA vA bahuyA vA tullA vA bisesAriyA vA ) thoDA, vadhAre, tujhya agara vizeSAdhi4 1 (goyamA) he gautama (savvatthovA te ukAiyA) madhAthI gochA tenAyi (apaantagA) aparyApta che (teukAiyA pajjattagA saMkhejja guNA ) tenAyie paryApta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.5 kAyadvAranirUpaNam pahukA yA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH vAyukAyikAH aparyAptakAH, vAyukAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! vanaspatikAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH vanaspatikAyikAH aparyAsakAH, vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sakAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA yA bahukA vA, tulyA yA, ke paryApta aura aparyApta meM se (kayare kayarehito) kauna kisa se (appA vA bahuyA vA tullA vA cisesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA yAukAiyA apajjattagA) saba se kama vAyukAyika aparyApta haiM (bAukAiyA pajattagA saMkhejjaguNA) vAyukAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM / (eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (caNassaikAiyANaM pajjattApajjattANaM) vanaspatikAya ke paryApta aura aparyApta meM se (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA vaNassai kAiyA apajjattagA) saba se kama vanaspatikAyika aparyApta haiM (vaNassaikAiyA pajjattagA sakhejjaguNA) vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (tasakAiyANaM pajjattApajjattANaM) trasakAya ke paryApta aura aparyApta meM se (kayare kayarehito) kauna kisase (appA cA bahuyA yA tullA yA visesAhiyA sajyAta guNa cha (eesiMNaM bhaMte ! ) bhagavan ! 2 // (vAukAiyANaM pajjattA pajjattANaM) vAyuya4 paryApta mane aparyAptamAthI (kayare kayarehito) anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 285, madhi, tulya mAra vizeSAdhi cha ? (goyamA) gautama (savvatthovA vAukAiyA apajjattagA) mAthI sauch| vAyu4yi4 25ryAta che. (vAukAithA pajjattagA saMkhejjaguNA) pAyuyi4 paryApta saMjyAta gucha. (eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (vaNassai kAiyANaM pajjattA pajjattANaM) pana:5ti yanA paryAta bhane aparyApta (kayare kayare hito) chInAthI (appA vA bahuyA vo tullA vA visesAhiyA vA) the|7|| gha, tukSya ma12 vizeSAdhi4 cha ? (goyamA) 3 gautama (savvatthovA vaNassai kAiyA apajjattago) sauthI ch| vanaspatithi: 255nti cha (vaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA) vanaspatiya4 paryApta samayAta! che (eesiNaM bhaMte !) lAyan ! 2(tasakAyiyANaM pajjattApajjattANaM) sayinaparyApta bhane zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH trasakAyikAH paryAptakAH, aparyAptakAH, asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sakAyikAnAM pRthivIkAyikAnAm apkAyikAnAm tejaskAyikAnAm vAyukAyikAnAm vanaspatikAyikAnAm , usakAyikAnAza paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA yA, vizeSAdhikA cA? gautama ! sarvastokAstrasakAyikAH paryAptakAH trasakAyikAH aparyAptakAH saMkhyeyaguNAH, tejaskAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthocA tasakAiyA pajjattagA) sabase kama trasakAya ke paryApta haiM (apajjattagA asaMkhejjaguNA) aparyApta asaMkhyAtaguNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (sakAiyANaM puDhavikAiyANaM AukAiyANaM teukAiyANaM vAukAiyANaM vaNassaikAiyANaM tasakAiyANaM ya pajjattApajjattANaM) sakAyika, pRthiyIkAyika, apkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika aura trasakAyika jIvoM ke paryApta evaM aparyApta meM se (kayare kayarehiMto) kauna kisa se (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA tasakAiyA pajjattagA) saba se kama trasakAyika paryApta haiM (tasakAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) trasakAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (teukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) tejaskAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (puDhavikAiyA apajjattagA visesAhiyA) pRthivIkAyika apamaryAtamAthI (kayare kayarehiMto) nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA vise sAhiyA vA ?) , 231, tulya vizeSAdhi che ? (goyamA) gautama ! (savvatthovA tasakAiyA pajjattagA) mAthI ch| savinA paryApta cha (apajjattagA asaMkhejjaguNA) 255yata madhyAta gu cha (eesiNaM bhaMte ! ) mApana ! 1 (sakAiyANaM puDhavikAiyANaM AukAiyANaM teukAiyANaM vAukAiyANaM vaNassaikAiyANaM tasakAiyANaM ya pajjattApajjattANaM) sAya, pRthvIkAyika aSkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika ane saya 90vAnA paryAsa tema08 paryAtamAthI (kayare kayarehito) / nAthI (appA vA bahuyAvA tullA vA visesAhiyA vA) the|3. dha tulya 25 // 2 vizeSAdhi cha (goyamA) gautama ! (savvatthovA tasakAiyA pajjattagA) mAthI soch| saya4 paryApta cha (tasakAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) trasa yi 55ryAta yasa cyAta gur| cha (teukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) te 454 255. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 5 kAyadvAranirUpaNam 9 pRthivIkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH, aSkAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikAH, vAyukAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikAH, tejaskAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, pRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, aSkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, tejaskAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH pRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, aSkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, vAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, vanaspatikAyikAH aparyAptakAH anantaguNAH, sakAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH, vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH sakAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sakAyikAH vizeSAdhikAH // 5 // ryApta vizeSAdhika haiM ( AukAiyA apajjantagA visesAhiyA) apakA yika aparyApta vizeSAdhika haiM (cAukAiyA apajjattagA visesAhiyA) vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (teukAiyA pajjatagA saMkhejja - guNA) tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM ( puDhavikAiyA pajjattA visesAhiyA) pRthivIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM ( AukAiyA pajjattA visesAhiyA) aSkAyika paryApta vizeSAdhika haiM (yAukAiyA pajjattA visesAhiyA) vAyukAyika paryApta vizeSAdhika haiM (vaNassaikAiyA apajattagA anaMtaguNA ) vanaspatikAyika aparyApta anantaguNA haiM ( sakAiyA apajjattagA visesAhiyA) sakAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (vaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA ) vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM ( sakAiyA pajjattagA visesAhiyA) sakAyika paryApta vizeSAdhika haiM (sakAiyA vise sAhiyA) sakAyika vizeSAdhika haiM // 5 // yasti asabhyAta guNA che ( puDhavikAiyA apajjattagA visesAhiyA) pRthvI ayi 4 aparyApta vizeSAdhi! che ( AukAiyA apajjattagA visesAhiyA ) 4jAyi aparyApta vizeSAdhiH che (vAukA iyA apajjattagA visesAhiyA) vAyuprAyie ayaryApta vizeSAdhiH che ( te ukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA ) tenAthi paryApta saMkhyAta che (puDhavikAiyA pajjattagA visesAhiyA) pRthvI ayi paryApta vizeSAdhiH che (AukAiyA pajjattA visesAhiyA) bhajAmi paryApta vizeSAas che (vAukAiyA pajjattA visesAhiyA) vAyuprAyie paryApta vizeSAdhi che ( vaNarasaikAiyA apajjattagA anaMtaguNA ) vanaspatiyiH aparyApta ananta guNa che (sakAiyA apajjattagA visesAhiyA) sAthi aparyApta vizeSAdhiH che (vaNarasaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA ) vanaspatiyiH paryApta saMkhyAta go che (sakAiyA pajjattagA visesA hiyA) sAya paryApta vizeSAdhi che (sakAiyA visesAhiyA) sAyi vizeSAdhi // 5 // pra0 11 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre TIkA - atha caturtha kAyadvAramadhikRtyAlpabahutvaM prarUpayitumAha - 'eesa pa bhaMte ! sakAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sakAyikAnAm 'puDhavikAiyANaM' pRthivIkAyikAnAm ' AukAiyANaM' aSkAyikAnAm 'teukAiyANaM ' tejaskAyikAnAM 'vAukAiyANaM' vAyukAyikAnAm, 'vaNassaikAiyANaM' vanaspatiyAyikAnAm 'tasakAiyANaM' sakAyikAnAm ' akAiyANaM' akAyikAnAm madhye 'kayare karehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA' alpA vA, cahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA' he gautama ! 'savvatthovA tasakAiyA' sarvastokAH - sarvebhyo'lpAH trasa - kAyikAH- dvIndriyAdayo bhavanti, dvIndriyAdInAmeva trasakAyikatvAt teSAJca anyakAyApekSayA alpatvAt, 'teukAiyA asaMkhejjaguNA' tadapekSayA tejaskAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAm asaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt, tebhyo'pi 'puDhavikAiyA visesAhiyA' pRthivIkAyikA vizeSAdhikA bhavanti teSAM TIkArtha- aba cauthe kAyadvAra kI apekSA alpabahutva kI prarUpaNA kI jAtI hai " 82 gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ye jo sakAyika arthAt kAya vAle sAmAnya saMsArI jIva haiM, tathA pRthivIkAyika, apkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika, trasakAyika aura akAyika arthAt kAyA se rahita siddha jIva haiM, unameM meM kauna kisa se alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! saba se kama sakAyika arthAt hIndriyAdi jIva haiM, kyoMki dIndriyAdi hI sakAyika haiM aura ve anya kAyoM kI apekSA kama hote haiM / inakI apekSA tejaskAyika asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve asaMkhyAta lokAkAza ke TIkA -have ceAthA kAyadvAranI apekSAe alpa ahutvanI prarUpaNA karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavan! je A sakAyika arthAt kAyApaannaa sAmAnya saMsArI apa hai, tathA pRthvIzrayi, ayi tenAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika, trasakAyika, ane aAyika arthAt kAyA rahita siddha jIva che. temAMthI keNa kAnAthI; ghaNA gheADA sarakhA agara vizeSAdhika che. zrI bhagavAn uttara Ape cheDe gautama! badhAthI echA trasakAyika arthAt dvIndriyAdi jIva che, kemake dvIndriyAdija trasakAyika che ane tee anya kAyikAnI apekSAe AchA haiAya che. temanI apekSAe tejaskAyika asaMkhyAta guNA che, kemake teo asaMkhyAta leAkAkAzanA pradezeAnI kharAkhara che, pRthvi zrI prajJApanA sUtra :2
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.5 kAyadvAranirUpaNam pracurAsaMkhyeya lokAkAzapradezapramANatvAt tebhyaH 'AukAiyA visesAhiyA' akAyikAH vizeSAdhikA bhavanti teSAM pracuratarAsaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt tebhyo 'bAukAiyA visesAhiyA' vAyukAyikA vizeSAdhikA bhavanti, teSAM bahulatamAsaMkhyeyalokAkAzapramANatvAt , tebhyaH 'akAiyA aNaMtaguNA' akAyikAH siddhAH anantaguNA bhavanti, siddhAnAmanantavAt , tebhyaH 'vaNassaikAiyA aNaMtaguNA' vanaspatikAyikA anantaguNA bhavanti tepAmanantalokAkAzapradezapramANatvAt , tebhyaH 'sakAiyA visesAhiyA' sakAyikA vizeSAdhikA bhavanti, pRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAt ityevaM rItyA samuccayajIvAnAmalpabahutvaM pratipAdya samprati teSAmeva samuccayajIvAnAmaparyAptAnAmalpabahutvaM prarU. pradezoM ke barAbara haiM pRSivIkAyika jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki ve pracura asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiM / apkAyika jIva unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki ve pracuratara asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiM / vAyukAya ke jIva unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki ve pracuratama asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiN| akAyika arthAt kAya rahita siddha jIva unase bhI anantaguNA haiM, kyoMki siddha ananta haiN| siddhoM kI apekSA vanaspatikAyika anantaguNA haiM, kyoMki ve ananta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiM aura sakAyika jIca unase bhI:vizeSAdhika haiM, kyoMki sakAyika jIyoM meM vanaspatikAyika bhI sammilita haiM tathA anya saba kAyoM ke jIvoM kA bhI samAveza ho jAtA hai / yaha samuccaya jIvoM kA alpabahutva hai| ___ aba inhIM ke aparyAptakoM kA alpabahutva-dikhalAte haiNkAyika jIva vizeSAdhika che, kemake teo pracura asaMkhyAta kAkAzanA pradezonI barAbara che. jaLakAyika jIva temanAthI paNa vizeSAdhika che, kemake teo pracuratara asaMkhyAta lekAkAzanA pradezanA barAbara che. vAyukAyanA jIva temanAthI paNa vizeSAdhika che. kemake teo pracuratama asaMkhyAta kAkAzanA pradezanA barAbara che. akAyika arthAta kAyAthI rahita siddhajIva temanAthI paNa ananta gaNA che, kemake siddha ananta che. siddhonI apekSAe vanaspatikAyika ananta gaNA che, kemake teo ananta kAkAzanA pradezanA barAbara che ane sakAyika jIva temanAthI paNa vizeSAdhika che, kemake sakAyika jIvamAM vanaspatikAyika paNa saMmilita che tathA anya badhI kAyAonA jIne paNa temAM samAveza ghaI jAya che. A samuccaya jIvenuM alpabadutva che. have temanA aparyAptonuM apabahutva batAve che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre payitumAha - 'eesi NaM bhaMte ! sakAiyANaM puDhavikAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sakAyikAnAM pRthivIkAyikAnAm 'AukAiyANaM' apkAyikAnAm, 'teukAiyANaM tejaskAyikAnAm 'vAukAiyANaM' vAyukAyikAnAm 'vaNassaikAiyANaM' vanaspatikAyikAnAm, tasakAiyANaM' sakAyikAnAm dvIndriyAnAm 'apajjattANaM' aparyAptAnAm madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA bA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA' he gautama ! savvatthovA tasakAiyA apajjattagA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH sakAyikAH aparyAptakAH bhavanti teSAM pUrvavat anyakAyApekSayA alpatvAt 'teukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' tejaskAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH teSAmasaMkhyeyalokAkAzapradeza pramANatvAt tebhyaH 'puDhavikAiyA apajjattagA visesAhiyA' pRthivIkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktayukteH, " 84 M zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sakAyikoM, pRthivIkAyikoM, aSkAyikoM, tejaskAyikoM, vAyukAyikoM, vanaspati kAyikoM tathA kAyikoM ke aparyApta jIvoM meM se kauna kisase alpa haiM ? kauna kisase bahuta haiM kauna kisase tulya haiM ? kauna kisase vizeSAdhika haiM ? sakAyika aparyApta saba zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! se kama haiM, kyoMki anya kAya ke jIvoM ko apekSA unakI saMkhyA alpa ho hotI hai / unakI apekSA tejaskAya ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, isake lie yukti pahale hI kahI jA cukI hai, arthAt ve asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM kI rAzi ke barAbara haiM / unakI apekSA pRthivIkAya ke aparyApta vizeSAdhika haiM, isakA kAraNa pahale batalAyA zrI gautamasvAmI prazna 42 che - bhagavan ! ma sahAyio, pRthvI ayio, jaLakAyikA, vAyukAyikA, vanaspatikAyikA, tathA trasakAyikAnA aparyaMta jIvA mAMthI kANu keAnAthI alpa AchA kANu kAnAthI ghaNA, keNu kAnAthI tulya, kANu keAnAthI vizeSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape che--he gautama ! trasakAyika aparyApta badhAthI ochA che, kemake anyakAyanA jIvanI apekSAe temanI sakhyA alpa hAya che. temanI apekSAe tejaskAyanA aparyApta asa khyAta guNA che, te mATe yukti AgaLaja kaRsidIdha che arthAt teo khadhA asa`khyAta leAkAkAzanA pradezonI rAzinA barAbara che. teonI apekSAe pRthvIkAyanA aparyApta vize zrI prajJApanA sUtra :2
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.5 kAyadvAranirUpaNam tebhyaH 'AukAiyA apajjattagA visesAhiyA' akAyikAH aparyAptakAH vizepAdhikA bhavanti, tebhyo 'vAukAiyA apajjattagA visesAhiyA' vAyukAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo 'vaNassaikAiyA apajattagA aNaMtaguNA' vanaspatikAyikA aparyAptakA anantaguNA bhavanti teSAmanantaguNatvAt 'sakAiyA apajjattagA vise sAhiyA' sakAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH bhavanti prAguktayukteH pRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAt , atha samuccayajIvAnAmeva paryAptakAnAmalpavahutvaM prarUpayati-'eesi NaM bhaMte ! sakAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sakAyikAnAm 'puDhavikAiyANaM' pRthivIkAyikAnAm 'AukAiyANaM' apkAyikAnAm 'teukAiyANaM' tejaskAyikAnAm 'vAukAiyANaM' vAyukAyikAnAm , 'vaNassaikAiyANaM' vanaspatikAyikAnAm 'tasakAiyANaM' trasakAyikAnAm dvIndriyAdInAm 'pajattagANaM' paryAptakAnAm 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA va, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA ! he jA cukA hai| unakI apekSA apkAya ke aparyApta vizeSAdhika haiN| unase vAyukAya ke aparyApta vizeSAdhika haiM / unase vanaspatikAya ke aparyApta anantaguNA haiM, kyoMki vanaspatikAyika jIya anantaguNA haiM, aura unakI apekSA sakAyika aparyApta vizeSAdhika haiM, kyoMki sakAyikoM meM vanaspatikAyika Adi sabhI kA samAveza ho jAtA hai| __ aba samuccaya paryAptaka jIvoM kA alpabahutva pradarzita kiyA jAtA hai| zrI gautama svAmI ne prazna kiyA-he bhagavan ! ina sakAyika, pRthvIkAyika, apkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika aura brasakAyika paryApta jIvoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he dhika che. tenuM kAraNa AgaLa batAvI didhela che. temanI apekSAe aSkAyanA aparyApta vizeSAdhika che. temanAthI vAyukAyanA aparyApta vizeSAdhika che temanAMthI vanaspatikAyika aparyApta ananta guNa che, kemake vanaspatikAyika jIva ananta gaNA che, ane temanI apekSAe sakAyika aparyApta vizeSAdhika che kemake sakAyikamAM vanaspatikAyika Adi badhAne samAveza thaI jAya che. have samuccaya paryAptaka jenuM alpa bahupaNuM pradarzita karAya che zrI gautamasvAmIe prazna karyo-he bhagavad A sakAyikapRthvIkAyika, aSkAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika ane trasakAyika paryApta jemAMthI ke kenAthI a5, adhika, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre gautama ! 'savyasthopA tasakAiyA pajjattagA' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH trasakApikAH dvIndriyAdayaH paryAptakA bhavanti, tatra vanaspatikAyikAdInAmasamAvezAt , tebhyaH teukAiyA pajattagA' tejaskAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAmasaMkhyAtalokAkAzapradezapramANatvAt , tebhyaH 'puDhavikAiyA pajattagA visesAhiyA' pRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti mAguktayukteH bahutra teSAM sadbhAvAt tebhyaH 'AukAiyA pajattagA visesAhiyA' apkAyikAH paryAsakAH vizeSAdhikA bhavanti teSAM dakSiNottarAdiSvapi sadbhAvAt tebhyo 'vAukAiyA pajattagA visesAhiyA' vAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktayukteH tebhyo-'vaNassaikAiyA pajjattagA aNaMtaguNA' vanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNA bhavanti, tebhyaH 'sakAiyA pajjattagA visesAhiyA' sakAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti tatra pRthivIkAyikAdInAmapi satvAt , __ arthateSAmeva sakAyikAdInAm paryAptAparyAptatakAnA malpabahutvAdikaM prarUpayigautama ! sakAyika paryApta saba se kama haiM, kyoMki inameM vanaspatikAyika AdikA samAveza nahIM hotA-kevala dIndriya Adi jIvoM kA hI samAveza hotA hai| inakI apekSA tejaskAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM kI rAzi ke barAbara haiM ina kI apekSA pRthivIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM, isakA kAraNa pUrvavat samajha lenA cAhie / inakI apekSA apkAya ke paryApta vizeSAdhika haiM, kyoMki ve dakSiNa uttara Adi dizAoM meM vidyamAna haiM / inakI apekSA vAyukAya ke paryApta vizeSAdhika haiM, isakA kAraNa pahale kahA jA cukA hai| inako apekSA vanaspatikAyika paryApta anantaguNA haiM aura inakI apekSA sakAyika paryApta vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM pRthvIkAya Adi sabhI sammilita haiN| zrI bhagavAna uttara Ape che -he gautama! trasakAyika paryApta badhAthI ochA che kemake temAM vanaspatikAyika Adine samAveza nathI thate kevala zrIndriya Adi cheneja samAveza thAya che. temanI apekSAe tejaskAyika paryApta asaMkhyAta gaNuM che, kemake teo asaMkhyAta kAkAzanA pradezanI rAzinA barAbara che. temanI apekSAe pRthvIkAyika paryApta vizeSAdhika che. tenuM kAraNa pUrvavat jANI levuM joIe tenI apekSAe aSkAyikanA aparyAva. kAdhika che. kemake teo dakSiNa uttara Adi dizAomAM vidyamAna che. temanI apekSAe vAyukAyanA paryApta vizeSAdhika che. tenuM kAraNa pahelA kahi devAyuM che. teonI apekSAe sakAyika paryApta vizeSAdhika che. kemake temAM pRthvI kAya Adi badhA saMmilita che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.5 kAyadvAranirUpaNam 87 tumAha-'eesi NaM bhaMte ! sayAiyANaM pajattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sakAyikAnAM paryAptAparyAptAnAm madhye 'kayare kayarahito' katare katarebhyaH 'apyA vA, pahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savya. tthovA saphAiyA apajjattagA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, sakAyikAH aparyAptakAH bhavanti, 'sakAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' sakAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH bhavanti, 'eesi NaM maMte ! puDhavikAiyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu pRthivIkAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA yA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA!' he gautama ! 'savvatthovA puDhavikAiyA apajjattagA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH pRthivIkAyikAH aparyAptakA bhavanti, tebhyaH 'puDhavikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' pRthivIkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, 'eesi NaM bhaMte ! AukAiyANaM pajattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu apkAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM sakAyika paryApta aura aparyApta kA alpapahukha-he bhagavan ! ina sakAyika paryApta aura aparyApta jIvoM meM se kauna kisase alpa, bahata tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama sakAyika aparyApta haiN| inakI apekSA sakAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiN| he bhagavan ! pRthivIkAyika paryApta aura aparyApta jIyoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama pRthivIkAyika aparyApta haiM, unakI apekSA pRthivIkAyika paryApta saMkhyAlaguNA haiN| bhagavan ! apkAyika paryApta aura aparyApta meM se kauna kisase alpa. bahata, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he sAyika paryApta ane aparyAptanuM alapa bahatva-bhagavana! A sakAyika paryAya ane aparyApta jIvomAMthI keNa tenAthI a85, vadhu, tulya athavA vizeSAdhita cha ? bhagavAna uttara Ape che ke-he gautama ! sauthI ochA sakAyika aparyAptaka che, tenA karatAM sakAyika paryAptaka saMkhyAta gaNA che. he bhagavana ! pRthvIkAyika paryApta ane aparyApta chamAMthI keNa kenAthI a9pa, ghaNu tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAn uttara Ape che -he gautama! badhAthI ochA pRthvIkAyika aparyApta che. temanI apekSAe pRthvIkAyika paryApta saMkhyAta gaNuM che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH, 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti? bhagavAn uttarayati-'goyamA ! savvatthovA AukAiyA apajjattagA' he gautama ! sarvastokAH akAyikAH aparyAptakA bhavanti teNaM paryAptakanizrayA utpAdAt , tebhyaH 'AukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' akAyikAH paryAptakAH saMkhyera . guNA bhavanti teSAma paryAptakAzrayatvAt , 'eesi NaM bhaMte ! teukAiyANaM pajjatApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu tejaskAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA. bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagapAn ! uttarayati-'goyamA ! savvatthovA teukAiyA apajjattagA' he gautama ! sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH tejaskAyikA aparyAptakA bhavanti pUrvoktarItyA'paptiAnAM paryAptanizrayotpAdAt tebhyaH 'teukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' tejaskAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH bhavanti prAguktayukte teSAmaparyAptakAgautama ! apkAyika aparyApta sabame thoDe haiM, kyoMki ve paryAptakoM ke Azraya se utpanna hote haiM / apkAyika paryApta unase saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ve aparyAptoM ke AdhAra haiM / bhagavan ! tejaskA. yika paryApta aura aparyApta jIvoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! tejaskAyika aparyAptaka saba se kama haiM, kyoMki paryAptakoM ke Azraya se hI aparyAptakoM kA utpAda hotA hai / inakI apekSA tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki pahale kahe anusAra ve aparyAptakoM ke Azraya bhUta haiN| he bhagavana aSkAyika paryApta ane aparyAyomAMthI keNa kenAthI alpa ghaNA, tuya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che - he gautama! akAyika aparyApta badhAthI thoDA che, kemake teo paryAyonA AzrayathI utpanna thAya che. akAyika paryApta temanAthI saMkhyAta gaNu adhika che, kemake teo aparyAptone AdhAra che he bhagavana! tejaskAyika paryApta ane aparyApta jemAMthI keNa kenAthI a5, adhika; tu agara vizeSAdhika che? zrI bhagavana uttara Ape che he gautama ! tejaskAyika aparyApaka badhAthI ochA che kemake paryAyonA AzayathI ja aparyAptonI utpatti thAya che. temanI apekSAe tejaskAyika paryApta saMkhyAta gaNA che kemake AgaLa kahyA pramANe teo aparyAptonA Azraya bhUta che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 5 kAyadvAranirUpaNam 89 dhAratvAt 'eesa NaM vAukAiyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu vAyukAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, vahukA vA, tulyA vA vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA vAukAiyA apajjatagA' sarvastokAH vAyukAyikAH aparyAptakA bhavanti atrApi saiva yuktiravaseyA tebhyaH 'vAukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' vAyukAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, 'eesi NaM bhaMte ! vaNassaikAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu vanaspatikAyikAnAm 'pajjattApajjattANaM' paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyAvA ?' alpA vA, vahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA ! savvatthovA vaNassaikAiyA apajjagA?' he gautama! sarvastokAH - sarvebhyo'lpAH vanaspatikAyikAH aparyAptakA bhavanti prAguktayukteH tebhyo - ' vaNarasaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti 'eesi NaM bhaMte tasakAiyANaM pajja - tApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sakAkikAnAm dvIndriyAdInAm paryAptAparyAptAnAM madhye 'kare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA bahUyA vA tullA he bhagavan ! ina vAyukAyika paryApta aura aparyApta jIyoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn ! uttara dete haiM- he gautama! aparyApta vAyukAyika saca se kama haiM, paryApta vAyukAyika unase saMkhyAtaguNA adhika haiM / bhagavan ! ina vanaspatikAyika paryAptaka aura aparyAptaka jIvoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM - he gautama! aparyApta vanaspatikAyika saba se kama haiM, paryApta vanaspatikAmika unase saMkhyAtaguNA adhika haiM / he bhagavan ! A vAyuAyika paryApta ane aparyaMta jIvAmAMthI kaNa kAnAthI mastha, dhaegA, tujhya agara vizeSAdhi che ? zrI bhagavAn uttara Ape che-he gautama ! aparyApta vAyukAyika badhAthI ochA che. paryApta vAyukAyika temanAthI sa`khyAta gaNA adhika che. huM bhagavan A vanaspatikAyika paryAptaka ane aparyAptaka jIveAmAMthI keNu kAnAthI alpa, ghaNA, tulya agara vizeSAyika che? zrI bhagavan ! uttara Ape cheH-he gautama ! aparyAptaka vanaspatikAyika badhAthI ochA che, paryAptaka vanaspatikAyika temanAthI asaMkhyAta guNA adhika che. pra0 12 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ 90 prajJApanAsUtra vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA tasakAiyA pajattagA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH trasakAyikAH dvIndriyAdayaH paryAptakA bhavanti teSAM tathA svAbhAvatvAt tebhyaH 'apajjattagA asaMkhejaguNA' aparyAptakAstrasakAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! sakAiyANaM puDhavikAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sakAyikAnAM pRthivIkAyikAnAm 'AukAiyANaM' apkAyikAnAm , 'teukAiyANaM' tejaskAyikAnAm , 'vAukAiyANaM' vAyukAyikAnAm 'vaNassaikAiyANaM' vanaspatikAyikAnAm 'tasakAiyANa ya' trasakAyikAnAzca dvIndriyAdInAm , 'pajattApajjattANaM' paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA tasakAiyA pajjattagA' sarvastokAH he bhagavan ! usakAyika paryApta aura aparyApta jIvoM meM kauna kisa se alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase alpa paryAptaka trasakAyika haiM, kyoMki unakA aisA hI svabhAva hai, unakI apekSA aparyAptaka trasakAyika asaMkhyAta guNA adhika haiN| ___ gautamasvAmI ! punaH prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sakAyika, pRthvIkAyika, apkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika, aura dvIndriyAdi trasakAyika jIvoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika hai ? bhagavAna uttara dete haiM-gautama ! jasakAyika paryApta saba se kama haiM, unakI apekSA vasakAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki aparyApta dvIndri he bhagavana ! trasAyika paryApta ane aparyApta jemAM keNa kenAthI alpa ghaNu, tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! badhAthI ochA paryApta trasa kAyika che, kemake temane te ja svabhAva che, temanI apekSAe aparyAptaka trasAyika asaMkhyAta gaNuM adhika che. zrI gautamasvAmI pharI prazna kare che-bhagavad A sakAyika, pRthvIkAyika, aSkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika ane be indriyAdi trasa kAyika jInA paryApta ane aparyApyomAM keNa konAthI. adhika, alpa tulya agarate vizeSAdhika che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.5 kAyadvAranirUpaNam -sarvebhyo'lpAstrasakAyikAH paryAptakA bhavanti nigodasyAnantatvAt tebhyaH 'tasakAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' trasakAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti dvIndriyAdInAma paryAptAnAM paryApta dvIndriyAdibhyo'saMkhyeyaguNavAt tebhyaH 'teukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' tejaskAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti asaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt tebhyaH 'puDhavikAiyA apajjattagA visesAhiyA' pRthivIkAyikA aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti teSAM pracurAdhikatvAt tebhyaH 'AukAiyA apajjattagA visesAhiyA' akAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti teSAM pracuratarAdhikatvAt temyo 'vAukAiyA apattagA visesAhiyA' vAyukAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti, tebhyaH 'teukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' tejaskAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti sUkSmeSu aparyAptebhyaH paryAptAnAM saMkhyeyaguNatvAt tebhyaH 'puDhavikAiyA pajjattA visesAhiyA' pRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH bhavanti aparyAptebhyaH paryAptAnAM vizeSAdhikatvAt tebhyaH 'AukAiyA pajjattagA visesAyAdi paryApta dvIndriya Adi se asaMkhyAtaguNA haiN| tejaskAya ke aparyApta unase bhI asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ve asaMkhya lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiN| pRthivIkAya ke aparyApta unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki unakI Ayu adhika hotI hai / pRthvIkAya ke aparyAptakoM kI apekSA apkAya ke aparyApta vizeSAdhika haiM, kyoMki ye bahuta adhika hote haiM / vAyukAya ke aparyAptaka unase vizeSAdhika haiM, tejaskAya ke paryApta unase saMkhyAtaguNita haiN| kyoMki sUkSma jIvoM meM aparyAptoM kI apekSA paryApta saMkhyAtaguNA haiN| pRthvIkAya ke paryApta unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki aparyAptoM kI apekSA paryApta vizeSAdhika haiN| apkAya ke paryApta unase bhI zrI bhagavAna uttara Ape che-gautama ! trasAyika paryApta badhAthI ochA che, temanI apekSAe trasakAyika aparyApta asaMkhyAta gaNA che, kemake apa, yApta hIndriyAdi paryApta dvIndriya AdithI asaMkhyAta guNa che, tejaskAyanA aparyApta temanAthI paNa asaMkhyAta gaNuM adhika che, kemake teo asaMkhyAta kAkAzanA pradezonI barAbara che. pRthvIkAyanA aparyAptaka temanAthI paNa vizeSAdhika che, kemake temanuM AyuSya adhika hoya che. pRthvIkAyanA apa, ryAptanI apekSAe jaLakAyanA aparyApta vizeSAdhika che, kemake teo ghaNA vadhAre thAya che. vAyukAyanA aparyAptaka temanAthI vizeSAdhika che. tejaskAyanA paryApe temanAthI saMkhyAta guNita che. kemake sUma jemAM aparyAptanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ 92 prajJApanAsUtre hiyA' akAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktayukteH, tebhyaH 'vAukAiyA pajjattA visesAhiyA' vAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti tebhyo - ' vaNassaikAiyA apajjattA anaMtaguNA' vanaspatikAyikA aparyAptakA anantaguNA bhavanti teSAmanantaguNatvAt tebhyaH 'sakAiyA apajjattagA visesAhiyA' sakAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti tatra dvIndriyAdInAM saccAt, tebhyo ' queskAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti tebhyaH 'sakAiyA pajjattagA visesAhiyA' sakAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyaH 'sakAiyA visesAhiyA' sakAyikA vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayukterityAzayaH // 05 // sUkSmabAdara kAyadvAravaktavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte! suhumANaM suhumapuDhavikAiyANaM suma AukAiyANaM suhumate ukAiyANaM, suhumavAukAiyANaM, suhumavaNassaikAiyANaM, suhumanioyANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA ! savatthobA suhuma teukAiyA, suhumapuDhavikAiyA visesAhiyA, suhuma AukAiyA visesAhiyA, suhumavAukAiyA visesAhiyA, vizeSAdhika haiM, isakA kAraNa pahale kahA jA cukA hai| vAyukAya ke paryApta unase bhI vizeSAdhika haiM / vanaspatikAya ke aparyApta unakI apekSA anantaguNA haiN| sakAyika aparyApta unase bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki sakAyikoM meM dvIndriya Adi sabakA samAveza hotA hai / vanaspatikAya ke paryApta unase bhI saMkhyAtaguNA adhika haiN| paryApta sakAyika unase vizeSAdhika haiN| sakAdhika jIva unase bhI vizeSAdhika hai, isakA kAraNa pUrvavat samajha lenA cAhie / apekSAe paryApta saMkhyAta gaNA che. pRthvIkAyanA paryApta temanAthIpaNu vizeSAdhika che, kemake aparyAptAnI apekSAe paryApta vizeSAdhika che. jaLakAyanA paryApta temanAthI vizeSAdhika che. tenuM kAraNa AgaLa kahevAi gaelu che. vAyukAyanA paryApta temanAthI vizeSAdhika che. vanaspatikAyanA aparyApta temanI apekSAe ananta gaNA che sakAyika aparyApta temanAthI paNa vizeSAdhika che. kemake sakAyikAmAM dvIndriya Adi badhAneAya samAveza thAya che. vanaspatikAyanA paryApta temanAthI paNu asa`khyAta gaNA adhika che. paryApta sakAyika jIva temanAthI paNa vizeSAdhika che tenu kAraNa pUrvavat samajI levu' joie 5 pA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam suhamanigodA asaMkhejjaguNA, suhumavaNassaikAiyA anaMtaguNA, suhumA visesAhiyA / eesi NaM bhaMte ! apajjattagANaM suhumapuDhavi apajjattagANaM suhuma AuapajjattagANaM suhumate uapajjatagANaM suhusavAuapajjattagANaM suhumavaNassai apajjattagANaM suhumanigodA apajjantANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tulA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA suhumate apajjattayA suhumapuDhavi apajjatayA visesAhiyA, suhuma AukAiyA apajjatayA visesAhiyA, suhumavAukAiyA apajjattayA bisesAhiyA, suhumanigodA apajjatayA asaMkhejjaguNA, suhumavaNassaikAiyA apajattayA aNaMtaguNA, suhumA apajjattayA visesAhiyA, eesi NaM bhaMte! suhumapajjattayANaM suhumapuDhavikAiyA pajjattayANaM suhuma AukAiyA pajjattayANaM suhumateukAiyA pajjattayANaM suhumabAukAiya pajjattayANaM suhumavaNassaikAiya pajattayANaM suhumanigoda pajjatayANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA samvatthovA sudumate ukAiyA pajjattayA, suhuma puDhavikAiyA pajjattayA visesAhiyA, suhuma AukAiyA pajjattayA visesAhiyA, suhumavAukAiyA pajjatayA visesAhiyA suhumanigoyA pajjattayA, asaMkhejjaguNA, muhumavaNassaikAiyA pajjattayA anaMtaguNA, suhumapajjattagA visesAhiyA, eesi NaM bhaMte! suhumANaM pajjattApajattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA suhumaapajjatAsuhumapajattagA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! suhumapuDhavikAiyANaM pajjantApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA. bahuyA vA, zrI prajJApanA sUtra :2 93
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA suhamapuDhavi. kAiyA apajjattayA suhamapuDhavikAiyA pajattayA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! suhamaAukAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA thA ? goyamA! savvatthoyA suhuma AukAiyA apajjattagA, suhamA AukAiyA pajjatagA saMkhejjaguNA, eesiNaM bhaMte ! suhama. teukAiyANaM pajattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahayA vA, tullA vA, visesAhiyA vA? goyamA! savvatthovA suhumateukAiyA apajjattayA suhumateukAiyA pajjattagA, saMkhe. jaguNA, eesi NaM bhaMte ! suhumavAukAiyANaM apajjattApajjatagANaM kayare kayarahito appA vA, bahuyA vA, tullAvA, vise. sAhiyA yA ? goyamA ! savvatthovA suhumayAukAiyA apajjattayA, bAukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! suhamavaNaslaikAiyANaM pajattApajjattANe kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA? goyamA ! savvasthovA suhamavaNassaikAiyA apajjattayA, suhumavaNassai. kAiyA pajjattagA saMkhejaguNA, eesi NaM bhaMte ! sumahanigoyANaM pajjattaapajattANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA yA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA sudumanigoyA apajjattagA, suhamanigoyA pajjattagA saMkhejaguNA, eesiNaM bhaMte ! suhumANaM suhumapuDavikAiyANaM suhumAukAiyANaM sahamateukAiyANaM, suhumavAukAiyANaM suhamavaNassaikAiyANaM suhamanigodANa ya pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA yA, tullA yA, visesAhiyA vA? goyamA! savvatthoyA suhamateukAiyA apajjattagA suhumapuDhavikAiyA apajjattagA visesAhiyA, suhumaAukAiyA apajattayA vise zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam sAhiyA, suhamavAukAiyA apajjattagA visesAhiyA, suhamateukAiyA apajattayA saMkhejaguNA, suhamapuDhavikAiyA pajjattayA visesAhiyA suhumaAukAiyA pajjattagA visesAhiyA, suhumavAukAiyA pajjattagA visesAhiyA, suhamanigodA apajjattagA asaMkhejjaguNA, suhamanigodA pajjattayA saMkhejjaguNA, suhamavaNassaikAiyA apajjattagA aNaMtaguNA, suhamaapajjattayA visesAhiyA, suhumavaNassaikAiyA pajattagA saMkhejjaguNA, suhamapajjattagA visesAhiyA, suhamA visesAhiyA ||suu.6| ___ chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmANAM, sUkSmapRthivIkAyikAnAm , sUkSmAkAyikAnAm , sUkSmatejaskAyikAnAm , sUkSmavAyukAyikAnAm , sUkSmavanaspatikAyikAnAm , sUkSmanigodAnAm katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sUkSmatejaskAyikAH, sUkSmapRthivIkAyikA vizeSAdhikAH, sUkSmApkAyikA vizeSAdhikAH, sUkSmavAyukA sUkSmabAdarakAyadvAra zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhumANaM) sUkSma (suhuma puDhacikAiyANaM) sUkSma pRthivIkAyika (suhuma AukAiyANaM) sUkSma apkAyika (suhama teukAiyANaM) sUkSma tejaskAyika (suhuma yAukAiyANaM) sUkSma vAyukAyika (suhuma vaNassaikAiyANaM) sUkSma vanaspatikAyika (suhuma nioyANaM) sUkSma nigodoM meM se (kapare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA yA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama (savvatthovA suhuma teukAiyA) saba se kama sakSma tejaskA suma bAdara kAyadvAra zahAtha-(eesiNaM bhaMte ! ) mAvan ! 240 (sahumANa) sUkSma (sahumapuDhavikAiyANaM) sUkSma pRthvIyi4 (suhuma AukAiyANaM) sUkSma 25.41044 (suhuma teu kAiyANaM) sUkSma te424654 (suhuma vAukAiyANaM) sUkSma vAyuthi: (sudubha vaNassai kAiyANaM) sUkSma vanaspatiya (suhuma nioyANa) sUkSma nigAhAmAthI (kayare kayarehito) y nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA?) ma85, ghA, tulya 2521vizeSAdhita cha ? (goyamA !) gautama ! (sabva tthovA suhuma teukAiyA) mAthI mAchA sUkSma te424||54 cha (sahuma puDhavi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre yikAH vizeSAdhikAH, sUkSmanigodA asaMkhyeyaguNAH, sUkSmavanaspatikAyikA anantaguNA, sUkSmA vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmAparyAptakAnAM sUkSmapRthivIkAyikA'paryAptakAnAM, sUkSmApkAyikA'paryAptakAnAM, sUkSmatejaskAyikA'paryAptakAnAM. sUkSmavAyukAyikAparyAptakAnAM, sUkSmavanaspatikAyikA'paryAptakAnAM, sUkSmanigodA'paryAptakAnAM ca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sUkSmatejaskAyikA'paryAyika haiM (suhuma puDhavikAiyA visesAhiyA) sUkSma pRthivIkAyika vizeSAdhika haiM (suhama AukAiyA visesAhiyA) sUkSma apkAyika vizeSAdhika haiM (suhuma bAukAiyA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika vizeSAdhika haiM (suhuma nigodA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigoda asaMkhyAta guNA haiM (suhuma vaNassaikAiyA aNaMtaguNA) sUkSma vanaspatikAyika anantaguNA haiM (suhumA visesAhiyA) sUkSma jIva vizeSAdhika haiN| (eesi NaM bhaMte ! suhuma apajattANaM) he bhagavana ! ina sUkSma aparyApta (suhama puDhavikAiyA apajattANaM) sUkSma pRthivIkAya ke apapti (suhuma AukAiya apajattANaM) sUkSma apkAya ke aparyApta (suhuma teukAiya apajattANaM) sUkSma tejaskAyika ke aparyApta (suhuma cAukAiya apajjattANaM) sUkSma vAyukAya ke aparyApta (muhuma vaNassaikAiya apajjattANaM) (sUkSma vanaspatikAya ke aparyApta (suhuma nigodA pajjattANa ya) aura sUkSma nigoda ke aparyAptoM meM (kayare) kauna (kayarehiMto) kisase (appA vA, bahuyA thA, tullA vA pisesAhiyA vA?) kAiyA visesAhiyA) sUkSma pRthvayi vizeSAdhi che (suhuma AukAiyA visesAhiyA) sUkSma 241148 vizeSAdhi cha (suhumabAukAiyA visesAhiyAM) sUkSma vAyu4Ayi4 vizeSAdhi4 cha (suhuma nigodA asaMkhejja guNA) sUkSma nigAha masadhyAta ge| che (suhuma vaNassa ikAiyA aNaMtaguNA) sUkSma vanaspatithi manata / cha (suhamA visesAhiyA) sUkSma 75 vizeSAdhi4 cha. ___ (eesiNaM bhaMte ! suhuma apajjattANaM) 7 mAvan ! Paa sUkSma 55ti (sahuma puDhavikAiya apajjattANaM) sUkSma pRthviijyn| 255ryAta (suhuma AukAiya apa. jjattANa) sUkSma 25.7yanA 255ryAta (sahuma teukAiya apajjattANaM) sUkSma tesa. 24aayn| 205ryAta (suhuma vAukAiya apajjattANaM) sUkSma vAyuyanA aparyApta (suhuma vaNarasaikAiya apajjattANaM) sUkSma vanaspatinA maryAta (sahama nigodA pajjattANaM ya) sUkSma ninA aparyAptImAthI (kayare kayarehito) Ay nAthI (appA yA bahuyA vA tullA yA ghisesAhiyA vA) 265, 55, tukSya magara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam ptakAH, sUkSmapRthivIkAyikA'paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmApkAyikA'paryAptakA vizeSAdhikAH, sUkSmavAyukAyikA'paryAptakA vizeSAdhikAH, sUkSmanigodA'paryAptakA asaMkhyeyaguNAH, sUkSmavanaspatikAyikA'paryAptakA anantaguNAH, sUkSmAH aparyAptakA vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmaparyAptakAnAM. sUkSmapRthivIkAyikAnAM paryAptakAnAm , sUkSmA kAyikAnAM paryAptakAnAM, sUkSma tejaskAyikAnAM paryAptakAnAm sUkSmavAyukAyikAnAM paryAptakAnAM, sUkSmavanaspanikAyikAnAM paryAptakAnAM, sUkSmanigodaparyAptakAnAJca katare katarebhyo'lpA alpa, bahuta, tulya yAvizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama (savvatthovA suhuma teukAiya apajjattayA) saba se alpa sUkSma tejaskAyika ke aparyApta haiM (muhuma puDhacikAiya apajjattayA visesAhiyA) sUkSma ethivIkAya ke aparyApta vizeSAdhika haiM (suhama AukAiyA apajja. ttayA visesAhiyA) sUkSma apkAya ke aparyApta vizeSAdhika haiM (suhuma bAukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (suhuma nigodA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigoda ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (suhama vaNassaikAiyA apajjattayA aNaMtaguNA) sUkSma vanaspatikAyika aparyApta ananta guNA haiM (suhumA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma aparyApta vizeSAdhika haiN| __ (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan / ina (suhuma pajjattayANaM) sUkSma paryApta (suhuma puDhayikAiyANaM pajjatANaM) sUkSma pRthivIkAyika paryApta (suhama AukAiyANaM pajjattANaM) sUkSma apkAyika paryApta (suhama teukAiyANaM pajjattANaM) sUkSma tejaskAyika paryApta (suhuma cAukA. vizeSAdhi4 cha ? (goyamA ! ) gautama ! savvatthovA suhuma teukAiyA apajjattayA) sauthI mech| sUkSma te424|yn| 255ryAta che (suhuma puDhavikAiya apajjayA visesA. hiyA) sakSama vayanA 25paryAta vizeSAdhi cha (sahuma AukAiyA apajjatayA visesAhiyA) sUkSma 44AyanA 25paryApta vizeSAdhi cha (suhama vAukAiyA apajjattayA visesa hiyA) sUkSma vAyu454 aparyApta vizeSAdhi che (sahuma nigodA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigaDhinA paryApta asaNyAta ! cha (suhuma vaNassaikAiyA apajjattayA agaMtaguNA) sUkSma vanaspatithi aryAta bhanata (muhumA apaJjattayA bisesAhiyA) sUkSma 255yAta vizeSAdhi4 cha (eesiNaM bhaMte) magavan ! 2 (suhuma pajjattayANaM) sUkSma paryAta (sahama puDhavikaiyANaM pajjattANaM) sUkSma pRthvIya paryApta (suhubha AukAiyANaM pajjattANa) sUkSma yi paryAta (suhuma teukAiyANaM pajjattANaM) sUkSma ta ya pra0 13 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ 18 prajJApanAsUtre vA, bahukA yA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sakSmatejaskAyikAH paryAptakAH, sUkSmapRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmAkAyikAH paryAptakA vizeSAdhikAH, sUkSmavAyukAyikAH paryAptakA vizeSAdhikAH, sUkSmanigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmavanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNA, sUkSmaparyAptakAH vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmANAM paryAptAparyAptAnAM katare katarebhyo'lpA vA bahukA vA, tulyA vA iya pajjantayANaM) sUkSma vAyukAyika paryApta (suhuma vaNassaikAiya pajjattayANaM) sUkSma vanaspatikAyika paryApta (suhuma nigoda pajjattANaM) sUkSma nigoda ke paryAptoM meM ( kayare kayarehiMto ) kauna kisase (appA yA bahuyA yA tullA yA visesAhiyA yA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama! ( saccatthopA suhuma teukAiyA pajjattayA) saba se kama sUkSma tejaskAyika paryApta haiM ( suhuma puDhavikAiyA pajjantayA visesAhiyA) sUkSma pRthivIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM ( suhuma AukAiyA pajjattagA visesAhiyA) sUkSma akAyika paryApta vizeSAdhika haiM (suhuma vAukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika haiM ( suhuma nigoda pajjattayA) sUkSma nigoda ke paryApta (asaMkhejjaguNA ) asaMkhyAtaguNA haiM (suma vaNassaikAiya pajjattayA) sUkSma vanaspatikAya ke paryApta ( anaMtaguNA ) anantaguNA haiM ( suhamapajjanttagA visesAhiyA) sUkSma paryAptaka vizeSAdhika haiM / paryApta (suhuma vAukAiyANaM pajjatANaM) sUkSma vAyuayi paryApta (suhuma vaNassai kAiya pajjattANaM) sUkSma vanaspatiyiH paryAsa ( suhuma nigoda pajjattANaM) sUkSma nigohanA paryAsobhAM (kayare kayarehiMto) Ayu anAthI ( appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) aya, dhA, tujhya agara vizeSAdhi4 che ? (goyamA) he gautama! ( savvatthovA suhuma teukAiyA pajjattayA) madhAthI mochA sUkSma ayi paryApta che (suhuma puDhavikAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma pRthivi prAyie paryApta vizeSAdhiche (suhuma AukAiyA pajjattayA visesohiyA) sabha bhajAmi paryApta vizeSAdhi che (suhuma vAukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyuayi paryApta vizeSAdhi che ( suhuma nigoya pajjanttayA) sakSma nigohanA paryApta (asaMkhejjaguNA) asaMkhyAta gaNA che ( suhuma vaNassaikAiya pajjattayA) sUkSma vanaspatiDAyanA paryAsa (anaMta guNA ) ananta galA che (sahuma pajjagAvisesAhiyA) sUkSma paryApta vizeSAdhi che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sUkSmAparyAptakAH, sUkSmaparyAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmapRthivIkAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sUkSmapRthivIkAyikAH aparyAptakAH, sUkSmapRthivIkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmApkAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH 99 (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhumANaM pajjattApajjagANaM) sUkSmaparyAptaka aparyAptakoM meM (kamare kayarehiMto ) kauna kisase (appA bA, bahuyA yA, tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? ( goyamA) he gautama ! (savvatthovA suhuma apajjatagA) saba se thoDe sUkSma aparyAptaka haiM ( suhuma pajjatagA saMkhejjaguNA) sUkSma paryApta saMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte ) he bhagavan ! ina (suma puDhavikAiyANaM) sUkSma pRthivIkAyika ( pajjattA pajjattANaM) paryApta aura aparyApta meM kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizebAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! savvatthocA huma puDhavikAiyA apajjanttayA) saba se kama sUkSma pRthvIkAya ke aparyApta haiM (suhuma puDhavikAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA ) sUkSma pRthvIkAya ke paryApta saMkhyAta guNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma AukAiyANaM) sUkSma apkAya ke (pajjanttApajattANaM) paryAptoM aura aparyAptoM (eesiNaM bhaMte ! ) he bhagavan ! mA ( suhumANaM pajjattApajjattagANaM) sUkSma paryApta paryAsabhA ( kayare kayare hito) azu anAthI (appA vA bahuyA vo tullA vA visesa | hiyA vA) mahaya, dhAgA, tujhya, magara vizeSAdhi che ? (goyamA) De gautama (savvatthovA suhuma apajjattagA ) adyAthI mochA sUkSma aparyApta che ( suhuma pajjattagA saMkhejja guNA ) sUkSma paryApta saMkhyAta galA che (eesiNaM bhaMte ! ) De lagavan ! yA (suhuma puDhavikAiyANaM) sUkSma pRthivI ayi (pajjattApajattANaM) paryApta bhane aparyAptabhA ( kayare kayarehito) azu Final (era at agar ar geor ar faduifga! a1) meu, ugi, gey al vizeSAdhi che ? ( goyamA) he gautama ! (savvatthovA suhuma puDhavikAiyA apajja* tayA) madhAthI chA sUkSma pRthvI DAyanA aparyApta che ( suhuma puDhavikAiyA pajjatayA saMkhejjaguNA ) sUkSma pRthvI DAyanA paryApta saMkhyAta guNA che (eesiNaM bhaMte ! ) De lagavan ! bhA (suhuma AukAyANaM) sUkSma jaDAyanA pajjattA pajjattANaM) paryAso bhane aparyAptobhAM ( kayare kayarehiMto ) athu anAthI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100 prajJApanAsUtre sUkSmApkAyikAH aparyAptakAH, sUkSmAkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmatejaskAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA yA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sUkSma tejaskAyikAH aparyAptakAH, sUkSma tejaskAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmavAyukAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sUkSma vAyukAmeM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA yA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhikA haiM ? (goyamA) he gautama ! (saccatthovA suhama AukAiyA apajattagA) saba se kama sUkSma apkAyika aparyApta haiM (suhumA AukAiyA pajattagA saMkhenaguNA) sUkSma apkAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiN| (eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! ina (suhuma teukAiyANaM pajjattApajjattANaM) sUkSma tejaskAyika ke paryAptoM aura aparyAptoM meM se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA yA visesAhiyA cA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatyovA suhuma teukAiyA apajjattayA) saba se kama tejaskAya ke aparyApta haiM (suhuma teukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma yAukAiyANaM pajjattApajjattANaM) sUkSma vAyukAyika ke paryAsoM aura aparyAptoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA yA tullA yA visesAhiyA (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 265, gha tulya athavA vizeSAdhi cha (goyamA) gautama (savvatthovA suhuma AukAiyA apajjattagA) apAthI maach| sUkSma yi maryAta che. (suhumA AukAithA pajjattagA saMkhejjaguNA) sUkSma 144 paryApta saMjyAta . ___ (eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! 2 (suhuma teukAiyA pajjattApajjattANaM) sUkSma te24yi yati mana maryAtamAthI (kayare kayarehito) / jonAthI appA vA bahayA vA tullA vA visesAeiyA vA) 265, 5 // tukSya bhane vizeSAghi cha ? (goyamA) OM gautama (savvatthovA suhuma teukAiyA apajjattayA sauthA saach| sUkSma 24AyanA aparyApta che, (suhuma teukAiyA pajattayA saMkhejaguNA) sUkSma te424Aya paryAta sadhyAtarA cha. (suhumavAukAiyANaM pajjattApajjattANaM) sUkSma vAyuyanA paryApto mane 255ryAptIbhA (kayare kayarehiMto) 4 janAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ? ) 365, , tujhya my| zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.6 sUkSmavAdarakAyadvAranirUpaNam 101 yikAH aparyAptakAH, vAyukAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH eteSAM khalu bhadanta ! sUkSma vanaspatikAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sukSma vanaspatikAyikAH aparyAptakAH, sUkSma vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSma nigodAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sUkSma nigodAH aparyAptakAH, mUkSma yA ?) alpa bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM (goyamA) he gautama ! (savvatthovA suhama vAukAiyA apajjattagA) sabase kama sUkSma vAyukAyika aparyApta haiM (suhuma vAukAiyA pajjattayA) sUkSma vAyukAyika paryApta (saMkhejjaguNA) saMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavana ! ina (suhuma caNastaikAiyANaM pajjattApajjattANaM) sUkSma vanaspatikAya ke paryApta aura aparyApta meM (kayare kayarehiMto) kauna kisa se (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA suhama yaNassaikAiyA apajjattayA) sabase kama sUkSma vanaspatikAya ke apa ryApta haiM (suhama vaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatikAya ke paryApta saMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma nigoyANaM) sUkSma nigoda ke (pajjattApajjattANaM) paryApta aura aparyApta meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahayA yA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA suhama nigodA apajjattagA) vizeSAdhi cha ? (goyamA) ra gautama (sabbatyovA suhuma vAukAiyA apajjatagA) mAthI ch| sUkSma vAyuya4 255ryAta che (suhuma vAukAiya! pajjatayA) sUkSma vAyuya4 paryAsa (saMkhejjaguNA) sadhyAta guNa cha (eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (suhuma baNarasaikAiyANaM pajjattApajjattANaM) sUkSma vanaspatizAyanA paryApta mane 255simAM (kayare kayare hito) aura nAthI (appA vA bahuyA vA tullA visesAhiyA vA) 265, ghA, tulya 25thavA vizeSAdhi4 cha ? (goyamA) gautama ! (savvatthovA suhuma vaNassaikAiyA apajjattagA) sauthA soch| sUkSma vanaspatithi: 255ryAta cha, (sahumavaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatiyanA paryAta sadhyAtamA che. (eesi NaM bhaMte ! sAyan ! 20 (suhumanigoyANaM) sUkSma nigAhonA pajjattApajjattANaM) paryApta mana maryAtamA (kayare kayarehiMto) 35 janAdhI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ 102 prajJApanAsUtre nigodA paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmANAM, sUkSmapRthivIkAyikAnAM sUkSmApkAyikAnAma, sUkSma tejaskAyikAnAM, sUkSmavAyukAyikAnAM, sUkSmavanaspatikAyikAnAM sUkSmanigodAnAJca paryAptAparyAptAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH sUkSma tejaskAyikAH aparyAptakAH sUkSmapRthivIkAyikA aparyAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmA kAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmavAyukAyikAH aparyAptakAH sabase kama sUkSma nigoda aparyApta haiM (suhuma nigoyA pajjattagA saMkhejjaguNA) sUkSma nigoda ke paryApta saMkhyAta guNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhumANaM) sUkSma (suhuma puDhavikAiyANaM) sUkSma pRthivIkAyika (suhuma AukAiyANaM) sUkSma apkAyika (suhuma teukAiyANaM) sUkSma tejaskAyika (suhuma vAukAiyANaM) sUkSma vAyukAyika (suhuma vaNassaikAiyANaM) sUkSma vanaspatikAyika (suhuma nigodANa ya) aura sUhama nigoda ke (pajjattApajjattANaM) paryAptoM tathA aparyAptoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA yA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savyasthovA suhuma teukAiyA apajjattagA) saba se kama sUkSma tejaskAyika aparyApta haiM (suhama puDhavikAiyA apajjattagA visesAhiyA) sUkSma pRthivIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (suhama AukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma apkAyika aparyAsa vizeSAdhika haiM (suhuma cAukAiyA apajjattagA (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ? ) PA65, paNa tujhya 24241 vizeSAdhi cha (goyamA) 3 gautama! (savvatthovA suhuma nigoyA apajjattagA) sAthI soch| sUkSma nigohanA 255ryApta cha (sahuma nigoyA pajjattagA saMkhejjaguNA) sUkSma nigAhanA paryAta sadhyAta guSA cha (eesiNaM bhaMte ! ) 3 mAvan ! 20 (suhumANaM) sUkSma (suhuma puDhavikAiyANaM) sakSama vI4i (suhama AukAiyANaM) sUkSma ya (suhuma teukAiyANaM) sUkSma te4454 (suhuma vAukAiyANaM) sUkSma vAyuya (suhuma vaNassakAiyANaM) sUkSma vanaspatithi: (suhuma nigohANaya) mane sUkSma nigaDanA (pajjattApajjatANaM) paryApto tathA maryAptImA (kavare kayarehito) 4 janAthI (appA vA bahayA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2565, ghA, tulya 212 vizeSAdhika cha ? (goyamA) 3 gautama ! (savvatthovA suhuma teukAiyA appajjattagA) sAthI aura sakSama te||24||yi maryAta cha (sahuma puDhavikAiyA apajjattagA visesAhiyA) sUkSma pRthivI4i bhayosa vizeSAdhi che (suhama AukAiyA apajja zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam 103 vizeSAdhikAH, sUkSmatejaskAyikA aparyAptakAH saMkhyeyaguNAH, sUkSmapRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmASkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH sUkSma vAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmanigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmanigodAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH sUkSma vanaspatikAyikAH aparyAptakAH anantaguNAH, sUkSmAH, aparyAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmavanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, sUkSmAH paryAptakAH vizepAdhikAH, sUkSmAH vizeSAdhikAH || sU0 6 || , visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (suma te kAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM (suma puDhavikAiya pajjattayA visesAhiyA) sUkSma pRthivIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM (suTuma AukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma aSkAyika paryApta vizeSAdhika haiM ( suhuma vAukAiyA pajjantagA visesAhiyA) sUkSma vAyukAdhika paryApta vizeSAdhika haiN| (suma nigodA apajjantagA asaMkhejjaguNA ) sUkSma nigoda aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suma nigodA pajjattayA saMkhejjaguNA ) sUkSma nigoda paryApta saMkhyAtaguNA haiM (suhuma caNassaikAiyA apajjatagA anaMtaguNA ) sUkSma vanaspatikAika aparyApta anantaguNA haiM (suhuma apajjattayA visesAhiyA) sUkSma aparyApta vizeSAdhika haiM (suhama vaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA ) sUkSma vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM (suma pajjattagA visesAhiyA) sUkSma paryAptaka vize tagA visesAhiyA) sUkSma bhae aparyApta vizeSAdhi che (suhuma vAukAiyAM apajjattagA visesAhiyA) sUkSma vAyuayi aparyAsa vizeSAdhi che (suhuma ( te koiyA pajjattagA saMkhejjaguNA ) sUkSma te4244 paryApta saMkhyAta che ( suhuma puDha vikAiyA pajjattayA visesa (hiyA) sUkSma pRthvI paryApta vizepAdhi che. (suhuma AukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma acchA paryApta vizeSAdhiH che (suhumavAukAiyApajjattayA visesAhiyA) sUkSmavAyumAthi paryApta vizeSAdhiche suhuma nigodA apajjattagA asaMkhejjaguNA ) sUkSma nigoha aparyApta asbhyaatglu| che (suhuma nigodA pajjattayA saMkhejjaguNA ) sUkSma nigoha paryApta sabhyAtA che (suhuma vaNassaikAiyA apajjattagA anaMtaguNA ) sUkSma vanaspatiayi atharyApta anantagaNA che (suhuma apajjattayA visesAhiyA) sUkSma aparyApta vizeSAdhika che (suhuma baNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA ) sUkSma vanaspati ayi paryApta saMkhyAta che ( suhuma pajjanttagA visesAhiyA ) sUkSma paryAsa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre thesaune e sameer 104 ___TIkA--atha kAyadvAramadhikRtyaiva sUkSmayAdarAdinA malpabahulAdikaM prarUpayitumAha-'eesi NaM bhaMte ! muhumANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmANAM, 'suhuma puDhavikAiyANaM' sUkSma pRthivIkAyikAnAM 'suhuma AukAiyANaM' sUkSmApkAyikAyikAnAm 'muhuma teukAiyANaM' sUkSma tejaskAyikAnAM 'suhuma bAukAiyANaM' sUkSma vAyukAyikAnAM 'suhuma vaNassaikAiyANaM' sUkSma vanaspatikAyikAnAM 'suhuNa nioyANa' sUkSma nigodAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA yA, tullA vA, visesAhiyA vA ?" alpA vA, pahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH 'suhuma teukAiyA' sUkSma tejAkAyikA bhavanti teSAmasaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt tebhyaH 'muhuma puDhavikAiyA visesAhiyA' sUkSmapRthivIkAyikA vizeSAdhikA bhavanti teSAM SAdhika haiM (suhumA visesAhiyA) sUkSma jIva vizeSAdhika haiM / TokArtha-kAyadvAra ke AdhAra se hI sUkSma-bAdara Adi ke alpabahutva kI prarUpaNA kI jAtI hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma, sUkSma pRthvIkAyika, sUkSma apkAyika, sUkSma tejaskAyika, sUkSma vAyukAyika, sUkSma vanaspatikAyika aura sUkSma nigoda ke jIvoM meM se kauna kisase kama haiM, kauna kisase bahuta haiM, kauna kisase tulya haiM yA kauna kisase vizeSAdhika haiM ? zrI agavAn uttara dete dete haiM-he gautama ! sUkSma tejaskAyika jIva ina saba meM alpa haiM, kyoMki ve asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiN| unakI apekSA sUkSma pRthivIkAyika vizeSAdhika haiM, vizeSAdhi4 cha (suhamA visesAhiyA) sUkSma va vizeSAdhi4 OM // 1 // TIkAtha- kAya dvArane AdhArathIja sUma bAdara-AdikanA a5 bahatvanI prarUpaNa karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavana A sUkSma, sUkSma pRthivI kAyika, sUkSma jaLakAyika, sUkSma tejasakAyika, sUkSma vAyukAyika, sUma vana spatikAyika, ane sUkSama nigadanA jIvamAMthI kaNakenAthI ochA che, keNa kenAthI ghaNA che, ke konAthI tulya che agara keNa konAthI vizeSAdhika che? zrI bhagavat uttara Ape che-he gautama ! sUma tejaskAyika jIva A badhAmAM a85 che, kemake teo asaMkhyAta kAkAzanA pradezanI barAbara che. temanI apekSAe sUkama pRthvIkAyika vizeSAdhika che. kemake teo prabhUta asaM. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.6 sUkSmavAdarakAyadvAranirUpaNam 105 prabhUtAsaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt 'suhuma AukAiyA visesAhiyA' sUkSmApkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti teSAM prabhUtatarAsaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt, tebhyaH 'muhuma vAukAiyA visesAhiyA' sUkSma vAyukAyikA vizepAdhikA bhavanti, teSAM prabhUtatamAsaMkhyeyalokAkAzapradezarAzipramANatvAt, tebhyaH 'muhuma nigodA asaMkhejaguNA' sUkSmanigodAH, nigoda:-anantajIvAzrayakazarIram asaMkhyeyaguNA bhavanti sUkSmanigodAnAM sarvalokApannatayA pratigolakamasaMkhyeyapramANatvAt tebhyaH 'muhuma vaNassaikAiyA aNataguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH anantaguNA bhavanti, pratinigodamanantAnAM jIvAnAM sadbhAvAt tebhyo'pi 'muhumA visesAhiyA' sUkSmAH samuccayajIvAH vizeSAdhikA bhavanti / sUkSma pRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAta, atha samuccayajIvAdInAmevA. kyoMki ve prabhUta asaMkhyAta lokAkAza pradezoM ke barAbara haiN| unakI apekSA sUkSma apkAyika vizeSAdhika haiM, kyoMki ve pramUtatara (aura adhika) asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiN| unakI apekSA sUkSma vAyukAyika vizeSAdhika haiM, kyoMki ve pramUtatama asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiM / unakI apekSA sUkSma nigoda asaMkhyAta guNA haiN| jo ananta jIya eka zarIra ke Azraya meM rahate haiM, ve nigoda jIva kahalAte haiM / sUkSma nigoda ke jIva samasta loka meM vyApta haiM aura eka-eka golaka meM asaMkhyAta-asaMkhyAta hote haiN| unakI apekSA sUkSma vanaspatikAyika anantaguNA haiM, kyoMki pratyeka nigoda meM ananta jIva hote haiM / samuccaya sUkSma jIva unakI apekSA bhI vizeSAdhika haiM, kyoMki sUkSma pRthivIkAyika Adi kA bhI unameM samAveza ho jAtA hai / khyAta lekAkAza pradezanA barAbara che. temanI apekSAe jaLakAya vizeSAdhika che kemake teo ati ghaNuM che. asaMkhyAta lekAkAzanA pradezanA barAbara che. temanI apekSAe sUmavAyukAyika vizeSAdhika che, kemake teo prabhUtatama asaM. khyAta kAkAzanA pradezanA barAbara che. temanI apekSAe sUkSama nigoda asaMkhyAta gaNuM che. je ananta jIva eka zarIranA AzrayathI rahe che te nigoda jIva kahevAya che. sUkSma nigodanA jIva samasta lekamAM vyApta che ane eka eka golakamAM asaMkhyAta-asaMkhyAta hoya che. temanI apekSAe sUma vanaspatikAyika anantagaNuM che, kemake pratyeka nigodamAM ananta jIva hoya che. samuccaya sUkSma jIva temanI apekSAe paNa vizeSAdhika che, kemake sUkSmapRthvIkAyika Adine paNa temAM samAveza thaI jAya che. pra0 14 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ 106 prajJApanAsUtre paryAptAnAmalpabahutvAdikaM prarUpayati-'eesi NaM bhaMte ! suhuma apajjattagANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmAparyAptakAnAM 'muhuma puDhavikAiyANaM apajjattagANaM' sUkSma pRthivIkAyikAnAm aparyAptakAnAm 'suhuma AukAiyANaM apajjattayANaM' sUkSmAkAyikAnAm aparyAptakAnAm 'suhuma teukAiyANaM apajjattagANaM' sUkSma tejaHkAyikAnAm aparyAptakAnAm 'muhuma vAukAiyANaM apajjattayANaM' sUkSma vAyukAyikAnAm aparyAptakAnAm, 'suhuma vaNassaikAiyANaM apajjattagANaM' sUkSma vanaspatikAyikAnAm aparyAptakAnAm 'suhuma nigoyANaM apajjattayANa ya' sUkSmanigodAnAm aparyAptakAnAJca madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA bA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati -'goyamA !" he gautama ! 'savvatthovA muhuma teukAiyA apajjayA' sarvastokAH -sarvebhyo'lpAH sUkSmatejAkAyikAH aparyAptakAH bhavanti, teSAmasaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt, tebhyaH 'suhumapuDhavikAiyA apajjattayA visesAhiyA' aba aparyApta sUkSma Adi jIvoM ke alpabahukha kA prarUpaNa karate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! sUkSma aparyAptaka, sUkSma pRthivIkAyika aparyAptaka, sUkSma apkAyika aparyAptaka, sUkSma tejaskAyika aparyAptaka, sUkSma vAyukAyika aparyAptaka, sUkSma vanaspatikAyika aparyAptaka aura sUkSma nigoda ke aparyAptaka jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama sUkSma teja:kAyika aparyAptaka haiM, kyoMki ve asaMkhyAta lokAkAza pradezoM ke barAbara haiN| unakI apekSA sUkSma pRthivIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiN| unakI apekSA sUkSma apkAyika aparyApta vizeSAdhika haiN| unase sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiM / sUkSma vAyukAyika apa have aparyApta sUkSama Adi jIvonA a5 bahatvanuM prarUpaNa kare che zrIgautamasvAmI prazna kare che-bhagavad ! sUkSama aparyApaka, sUphamapRthivIkAyika aparyAptaka, sUphama jaLakAyika aparyAptaka, sUkSama tejaskAyika aparyAptaka, sUma vAyukAyika aparyAptaka, sUma vanaspatikAyika aparyAptaka ane sUma nigadanA aparyAptaka mAM keNa kenAthI alpa, ghaNuM, tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama, badhAthI ochA sUma tejaskAyika aparyAptaka che, kemake teo asaMkhyAta kAkAza pradezanA barAbara che. temanI apekSAe sUkSma pRvIkAyika aparyAptaka vizeSAdhika che. temanI apekSAe sUma jaLakAyika aparyApta vizeSAdhika che temanAthI sUphama vAyukAyika aparyApta vize zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam 107 sUkSma pRthivIkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyospi 'huma AukAiyA apajjattagA visesAhiyA' sUkSmASkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi - 'suhuma bAukAiyA apajjattagA visesAhiyA' sUkSmavAyukAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'huma nigodA apajjattagA asaMkhejjaguNA' sUkSma nigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, sUkSmanigodAnAm aparyAptakAnAm sarvalokapannatayA asaMkhyeyapramANatvAt, tebhyo'pi 'suhuma vaNassaikAiyA apajjattayA anaMtaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH aparyAptakAH anantaguNA bhavanti, pratinigodamanantAnAM jIvAnAM sadbhAvAt tebhyo'pi - ' muhumA apajjattayA visesAhiyA' samuccapajIvAH sUkSmaH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, prAgukta sUkSmapRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAt, atha samuccayajIvAdInAmeva paryAptakAnAmalpabahutvaM prarUpayati- 'eesi NaM bhaMte ! suhuma pajjattagANaM' gautamaH pRcchati - he bhadanta ! eteSAmeva khalu sUkSmaparyAptakAnAm 'muhuma puDhavikAiyANaM pajjattayANaM' sUkSma pRthivI kAyikAnAm paryAptakAnAm 'suhuma AukAiyANaM pajjattagANaM' sUkSmAryAptakoM se sUkSma nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki sUkSma nigodiyA jIva sampUrNa loka meM vyApta hone ke kAraNa asaMkhyAta pramANa vAle haiM / unakI apekSA sUkSma vanaspatikAyika aparyApta anantaguNita haiM, kyoMki eka-eka nigoda meM ananta - ananta jIva hote haiN| unakI apekSA sUkSma aparyAptaka samuccaya jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM sUkSma pRthvIkAyika Adi kA bhI samAveza ho jAtA hai / aba sUkSma paryAptaka jIvoM kA alpabahutva pratipAdita karate haizrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma paryAtaka sUkSma pRthvIkAyika paryAptaka. sUkSma aSkAyika paryAsaka, sUkSma teja* SAdhika che. sUkSma vAyukAyika aparyAsothI sUkSma nigeAdanA aparyAptaka asa khyAta gaNA che, kemake niAdIyAM jIva saMpUrNa lAkamAM vyAsa hAvAnA kAraNe asakhyAta pramANu vALA che. temanI apekSAe sUkSma vanaspatikAyika aparyApta ananta gaNA che. kemake eka eka nigeAdamAM ananta-ananta jIva hAya che temanI apekSAe sUkSma aparyAptaka samuccaya jIva vizeSAdhika che, kemake temAM sUkSma pRthvIkAyika AdinA paNa samAveza thai jAya che. have sUkSma paryApaka jIvAnA apavahutvanuM pratipAdana kare che. zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan ! A sUkSma paryApta sUkSma pRthvIkAyika paryAptaka, sUkSma jaLakAyika paryAsaka, sUkSma tejaskAyika paryAptaka zrI prajJApanA sUtra :2
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ 108 prajJApanAsUtre pkAyikAnAM paryAptakAnAm 'suhuma teukAiyANaM pajjattagANaM' sUkSma tejAkApikAnAM paryAptAnAM 'suhuma vAukAiyANaM pajjattagANaM' sUkSmavAyukAyikAnAM paryAsakAnAm 'muhuma vaNassaikAiyANaM pajjattayAgaM' sUkSma vanaspatikAyikAnAM paryA kAnAm 'muhuma nigoyANaM pajjattagANaM ya sUkSma nigodAnAM paryAptakAnAzca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA yA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti, bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthoyA suhuma teukAiyA pajjattagA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH sUkSmatejAkAyikAH paryAptakAH bhavanti, teSAmasaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt, tebhyaH 'muhuma puDha vikAiyA pajjattagA' visesAhiyA' sUkSma pRthivIkAyikAH paryAptakA vizeSAdhikA bhavanti, teSAm prabhUtAsaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt , tebhyo'pi 'suhuma AukAiyA pajattagA visesAhiyA' sUkSmApkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti teSAM prabhUtatarAsaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt, tebhyo'pi 'suhuma vAukAiyA pajjattagA visesAhiyA' sUkSma vAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, teSAM bahulaskAyika paryAptaka, sUkSma vAyukAyika paryAptaka, sUkSma vanaspatikAyika paryAptaka aura sUkSma nigoda paryAptaka jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? . zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama sUkSma tejaskAyika paryAptaka haiM, kyoMki ve asaMkhyAta lokAkAza-pradezoM ke barAvara haiN| unakI apekSA sUkSma pRthvIkAyika paryAptaka vizeSAdhika haiM, kyoMki ve prabhUta asaMkhyAta lokAkAza pradezoM ke barAbara haiN| una kI apekSA sUkSma apkAya ke paryAptaka vizeSAdhika haiM, kyoM ki ve prabhUtatara asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiN| unakI apekSA vAyukAya ke paryApta vizeSAdhika haiM, kyoMki ve prabhUtatama asNsUkama vAyukAyika paryApaka, sUma vanaspatikAyika paryAptaka ane sUkSama nigoda paryAptaka jIvamAM keNa kenAthI alpa, ghaNa, tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara de che he gautama ! badhAthI ochA sUkSama tejaskAyika paryApaka che, kemake teo asaMkhyAta kAkAza pradezanA barAbara che, temanI apekSAe sUkSma pRthvIkAyika paryAptaka vizeSAdhika che, kemake teo prabhUta asaMkhyAta kAkAza pradezanA barAbara che, temanI apekSAe sUkama jaLakAyikane paryAptaka vizeSAdhika che, kemake teo prabhUtatara asaMkhyAta kAkAzanA pradezanA barAbara che, temanI apekSAe vAyukAyanA paryApta vizeSAdhika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam 109 tamAsaMkhyeyalokAkAzapradezarAzipramANatvAt, tebhyo'pi 'suhuma nigoyA pajjatagA asaMkhejjaguNA' sUkSma nigodAH paryAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM sarvalokApannatayA pratigolakamasaMkhyeyapramANatvAt, tebhyo'pi-muhuma vaNassaikAiyA pajjattagA aNaMtaguNA' sUkSmavanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNA bhavanti, pratinigodamanantAnAM jIvAnAM sadbhAvAt, tebhyo'pi 'muhuma pajattagA visesAhiyA' sUkSma paryAptakA vizeSAdhikAH bhavanti pRthivIkAyikAdInAM sarveSAM tat samAvegAt, athaiteSAmeva sUkSmAdInAM pratyekaM paryAptAparyAptakAnAmalpabahutvamAha -'eesiNaM bhaMta ! suhumANaM pajattApajjattagANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sakSmANAM paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA bA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA thA, tulyA yA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA suhuma apajattagA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, sUkSmAH aparyAptakAH khyAta lokAkAza ke pradezoM ke barAbara haiN| unakI apekSA sUkSmanigoda ke paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve samasta loka meM vyApta haiM aura eka-eka golaka meM asaMkhyAta 2 hote haiM / unakI apekSA sUkSmavanaspatikAya ke paryApta anantaguNA haiM, kyoMki eka-eka nigoda meM anantaananta jIva hote haiM / inakI apekSA bhI sUkSma paryApta vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM sUkSma pRthivIkAyika Adi paryApta bhI sammilita haiN| aba inhIM ke paryApta aura aparyApta kA alpabahutva kahate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma jIvoM ke paryAptaka aura aparyAptaka meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM che, kemake teo prabhUtama asaMkhyAta lekAkAzanA pradezanI barAbara che, temanI apekSAe sUma nigadanA paryAyaka asaMkhyAtagaNuM che, kemake teo samasta lekamAM vyApta che ane eka-eka gelakamAM asaMkhyAta asaMkhyAta thAya che, temanI apekSAe sUphama vanaspatikAyanA paryAptaka anantagaNa che, kemake eka-eka nigodamAM ananta ananta jIva thAya che, emanI apekSAe paNa sUkSma paryAptaka vizeSAdhika che, kemake teomAM sUkSma pRthvIkAyika Adi paryApta paNa saMmilita che. have temanA paryAya ane aparyAnuM a5 bahutva kahe che-he bhagavana! A sUkrama jInA paryApaka ane aparyAptakamAMthI koNa konAthI a5, ghaNA tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara Ape che he gautama ! badhAthI ochA sUkSama apaAMsaka che ane sUkSma paryAptaka temanAthI saMkhyAtagaNa adhika che ahi e zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre bhavanti tebhya:-'muhuma pajattagA saMkhejjaguNA' sUkSmaparyAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, atredamavaseyam-bAdareSu paryAptApekSayA aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, ekaikaparyAptavAdaranizrayA'saMkhyeyAnAmaparyAptabAdarANAmutpAdAt, sUkSmeSu tu nAyaM niyamo vartate aparyAptApekSayA paryAptAnAM cirakAlAvasthAyitayA sarvadaiva teSAM bahUnAmupalambhAt ityabhiprAyeNa sarvastokatvaM sUkSmANAmaparyAptakAnAM, tebhyaH sUkSmANAM paryAptakAnAM saMkhyeyaguNatvaJcoktam, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! suhuma puDhayikAiyANaM pajattApajattANa' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSma pRthivIkAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA yA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA' alpAvA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAghikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthoyA muhuma puDhavikAiyA apajjattayA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, sUkSma pRthivIkAyikAH aparyAptakA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyaH eva-'muhuma puDhavikAiyA -he gautama ! saba se kama sUkSma aparyAptaka hai aura sUkSma paryAptaka unase saMkhyAtaguNA adhika haiM / yahAM yaha bAta samajha lenI cAhie ki bAdara jIvoM meM paryAptoM kI apekSA aparyApta asaMkhyAtaguNA hote haiN| kyoMki eka-eka paryApta bAdara ke Azraya se asaMkhyAta aparyApta bAdaroM kI utpatti hotI hai, magara sUkSma jIvoM ke viSaya meM aisA niyama nahIM hai| aparyApta jIvoM kI apekSA paryApta jIva cirakAla taka rahate haiM, ataeva ve sarvadA hI adhika pAye jAte haiN| isa kAraNa sUkSma aparyApta jIva saba se kama kahe haiM aura sUkSma paryA. ptaka unase saMkhyAtaguNA batalAe gae haiN| zrI gautamasvAmI prazna karate haiM-sUkSma pRthivIkAyikoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase kama, bahuta; tulya yA vizeSAdhika haiM ? vAta samajI levI joIe ke bAdara chamAM paryAyonI apekSAe aparyApta asaMkhyAta gaNA hoya che, kemake eka-eka paryApta bAdaranA AzrayathI asa khyAta aparyApta bAdanI utpatti thAya che, paraMtu sUma jInA viSayamAM evo niyama nathI aparyApta jIvonI apekSAe paryApta jIva cirakALa saMdhi rahe che, tethI ja teo sarvadA adhika jovAmAM Ave che, e kAraNe suma aparyApta jIva badhAthI ochA kahelA che, ane sUkSma paryAptaka tethI saMkhyAta gaNuM batAvelA che. zrI gautama svAmI prazna kare che-sUma pRthvIkAyikanA paryAptI ane aparyAptomAM keNa kenAthI ochA, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! sUkama pRthvIkAyika aparyApta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam 111 pajjattayA saMkhejjaguNA' sUkSma pRthivIkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! suhuma AukAiyANaM pajattApajjattagANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmApkAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA yA visesAhiyAvA' alpA vA, bahakAvA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama! 'savvatthovA suhumaAukAiyA apajjattagA' sarvaratokA:-sarvebhyo'lpAH sUkSmApkAyikAH aparyAptakAH bhavanti, tebhyo'pi-'suhamA AukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' sUkSmA apkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! suhuma teukAiyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu svakSma tejAkAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA cA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savyasthopA muhuma teukAiyA apajjattayA' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH sUkSma teja:zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sUkSma pRthivIkAyika aparyApta sabase kama haiM, sUkSmapRthivIkAyika paryApta unakI apekSAsaMkhyAtaguNA haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! sUkSma apkAyoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-aparyApta sUkSmaakAyika sabase kama haiM, paryApta sUkSma apkAyika unakI apekSA saMkhyAtaguNA adhika haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! sUkSma tejaskAya ke badhAthI ochA che, sUma pRthvIkAyika paryApta temanI apekSAe saMkhyAtagaNI che. zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavan ! sUkSma jaLakAyikanA paryApta ane aparyAptAmAM keNa konAthI a5, ghaNu, tulya agarate vizeSAdhika che? zrI bhagavAn uttara Ape che he gautama ! sUkama pRthvIkAyika aparyApta badhAthI ochA che, sUkama pRthvIkAyika paryApta temanI apekSAe saMkhyAta gaNu che. - zrI gautamasvAmI prazna kare che -he bhagavad sUma tejaskAcikenA paryApta ane aparyAptamAM keNa kenAthI a5, ghaNA, tulya ane vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-aparyApta sUma jaLakAyika badhAthI ochA che, paryApta sUkSma jaLakAyika temanI apekSAe saMkhyAtagaNa adhika che. zrI gautama svAmI prazna kare che he bhagavad sUkama tejaskAyanA paryApta ane aparyAptAmAM koNa konAthI adhika, alpa tulya agaro vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! aparyApta sUkama tejaskAyika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kAyikAH aparyAptakAH bhavanti, tadapekSayA 'muhuma teukAiyA pajjattA saMkhejaguNA' sUkSma teja kAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesiNaM bhaMte ! suhuma vAukAiyANaM pajjattApajjattagANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSma vAyukAyikAnAM paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA yA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati -'goyamA ! sabathovA muhuma bAukAiyA apajjattagA' he gautama ! sarvastokAH -sarvebhyo'lpAH sUkSmavAyukAyikAH aparyAptakAH bhavanti, tebhyaH 'vAukAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' vAyukAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! suhuma vaNassaikAiyANaM pajjattApajjattagANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSma vanaspatikAyikAnAM paryAptAparyA sAnAM madhye 'kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA muhuma vaNassaikAiyA apajjattagA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, sUkSma vanaspatikAyikAH aparyAptakAH paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama! aparyApta sUkSmatejaskAyika sabase kama haiM, paryApta sUkSma tejaskAyika unase asaMkhyAtaguNA adhika haiM zrIgautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! sUkSma vAyukAyikoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulpa yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-sUkSma vAyukAya ke aparyApta saba se kama haiM, paryApta unase saMkhyAtaguNA adhika haiN| zrIgautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! sUkSmavanaspatikAyika paryAptakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sUkSma vnsptibadhAthI ochA che, paryApta sUkSma tejaskAyika temanAthI saMkhyAtagaNa adhika che. zrIgautamasvAmI prazna kare cheH-he bhagavana ! sUma vAyukAyikanA paryApta ane aparyAptAmAM koNa konAthI apa, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che ?, zrI bhagavAna uttara Ape che-sUkSma vAyukAyakanA aparyApta badhAthI ochA che, paryApta temanAthI saMkhyAtagaNa adhika che. zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! sUma vanaspatikAyika paryApta ane aparyAptakamAM keNu tenAthI alpa ghaNuM; tulya agara vizeSAdhika che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam sa 113 bhavanti, tebhyaH 'muhuma vaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, gautamaH pRcchati'eesi NaM bhaMte ! muhuma nigoyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSma nigodAnAM paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA yA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA bA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savyasthovA muhuma nigoyA apajjattA' sarvastokAH sUkSmanigodAH aparyAptakA bhavanti, tebhyaH 'suhuma nigoyA pajjattagA saMkhejjaguNA' sUkSma nigodAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti prAmuktayukteH, atha sarveSAM samuditAnAM paryAptAparyAptagatamalpabahutvaM gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! muhumANaM suhuma puDhavikAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmANAm, sUkSma pRthivIkAyikAnAm 'muhuma AukAiyANaM' sUkSmApkAyikAnAm 'suhuma teukAiyANaM' sUkSma teja:kAyikAnAm 'suhuma vAukAiyANaM' sUkSma vAyukAyikAnAm 'suhuma vaNassaikAiyANaM' sUkSma vanaspatikAyikAnAm 'suhuma nigodANa ya pajjattApajjattANa' sUkSma nigodAnAzca paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH kAyika aparyApta sabase kama haiM aura sUkSma vanaspatikAyika paryApta unase saMkhyAtaguNA adhika haiN| zrIgautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! sUkSma nigoda ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisa se alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama sUkSmanigoda ke aparyAptaka haiM, sUkSma nigoda ke paryAptaka unase saMkhyAtaguNA adhika haiN| zrIgautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavana ! ina sUkSma, sUkSmapRthivIkAyika, sUkSma apkAyika, sUkSmatejaskAyika, sUkSmavAyukAyika sUkSma 1 zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! sUkama vanaspatikAyika aparyApta badhAthI ochA che ane sUma vanaspatikAyika paryAptaka teothI saMkhyAtagaNa madhi che. zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavan! sUkSama nigadanA paryAptake ane aparyAptakamAM keNa kenAthI a5, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che- he gautama ! badhAthI ochA nigadanA aparyAptaka che, sUThThama nigadanA paryAptaka temanAthI saMkhyAtagaNu adhika che. zrI gautamasvAmI prazna kare che ke-he bhagavana! A sUkSama sUkSma pRthvIkAyika, sUkama jaLakAyika, sUkSama tejaskAyika, sUkama vAyukAyika, sUma vana zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ 114 prajJApanAsUtre 'appA vA, bahuyA yA, tullA vA visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA yA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati- 'goyamA' he gautama ! 'savyasthovA suhuma teukAiyA apajjattagA' sarvaratokAH-sarvebhyo'lpAH sUkSmatejAkAyikAH aparyAptakAH bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma puDha vikAiyA apajjattagA visesAhiyA' sUkSma pRthivI kAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, nebhyo'pi 'suhuma AukAiyA apajjattagA visesAhiyA' sUkSmApkAyikAH aparyAsakA vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma bAukAiyA apajjattagA visesAhiyA' sUkSma vAyukAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH kizcidadhikA bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma teukAiyA apajjattagA saMkhejjaguNA' sUkSma tejAkAyikAH aparyAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'suhuma puDha vikAiyA pajjattagA visesAhiyA' sUkSma pRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma AukAiyA pajjattagA visesAhiyA' sUkSmApkAyikAH payAptakA vizeSAdhikA bhavanti, tebhyaH 'suhama vAukAiyA pajjattagA visesAhiyA sUkSma : vAyukAyikAH paryAptakA vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma nigodA apavanaspatikAyika aura sUkSma nigoda ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisa se alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama tejaskAyika aparyApta haiM, una kI apekSA sUkSma pRthivIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM unakI apekSA sUkSma apkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA sUkSmapRthivIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM, unase sUkSma apkAyika paryApta vizeSAdhika haiM, unase sUkSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma spatikAyika ane sUkSma nigodanA paryAptaka ane aparyAptakamAM keNa kenAthI alpa, ghaNA, tulya ane vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara Ape cheH-he gautama ! badhAthI ochA tejaskAyika aparyAptaka che; temanI apekSAe sUkSma pRthvIkAyika aparyAptaka vizeSAdhika che, temanI apekSAe sUkama jaLakAyika aparyApta vizeSAdhika che, temanI ape. kSAe sUma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika che; temanI apekSAe sUkSma tejaskAyika paryApta saMkhyAtagaNuM adhika che, temanI apekSAe sUkama pRthvIkAyika paryApta vizeSAdhika che; temanAthI sUkSma ayyAyika paryApta vizeSAdhika che; temanAthI sUkSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika che, temanI apekSAe sUma nigodanA aparyAptaka saMkhyAtagaNuM adhika che; temanI apekSAe sUphama zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 6 sUkSmabAdarakAyadvAranirUpaNam 115 jjattagA asaMkhejjaguNA' sUkSmanigodA aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyospi 'muhuma nigodA pajjattagA saMkhejjaguNA' sUkSma nigodAH paryAptakAH saMkhye - yaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'guduma vaNassaikAiyA apajjatagA anaMtaguNA' sUkSma vanaspatikAyikA aparyAptakA anantaguNA bhavanti, pratinigodamanantAnAM vanaspatikAyikAnAM sadbhAvAt tebhyo'pi 'huma apajjattagA visesAhiyA' sUkSmA aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti sUkSma pRthivIkAyikAdInAmapi tatra nivezAt tebhyo'pi 'huma vaNassaikAiyA pajjattagA saMkhejjaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, sUkSmeSu aparyAptebhyaH paryAptakAnAM saMkhyeyaguNatvAt, tebhyaH 'muhuma pajjattagA visesAhiyA' sUkSma paryAptakA vize pAdhikA bhavanti sUkSma pRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAt tebhyaH 'humA visesAhiyA' sUkSmAH vizeSAdhikA bhavanti, aparyAptAnAmapi tatra samAvezAt ityAzayaH // su0 6 // nigoda ke aparyAptaka asaMkhyaguNA adhika haiM, unakI apekSA sUkSma nigoda ke paryApta saMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA sUkSma vanaspatikAya ke aparyApta atantaguNA adhika haiM, kyoMki pratyeka nigoda meM ananta vanaspatikAyika hote haiN| unakI apekSA bhI sUkSma aparyAptaka jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM sUkSma pRthvIkAyika Adi bhI sammilita haiN| unakI apekSA bhI sUkSma vanaspatikAya ke paryApta saMkhyAtaguNA haiM, kyoM ki sUkSma jIvoM meM aparyAptakoM se paryApta saMkhyAtaguNA adhika hote haiM / unakI apekSA bhI sUkSma paryApta samuccaya jIva vizeSAdhika haiM, kyoM ki unameM sUkSma pRthvIkAyika Adi kA bhI samAveza hai aura sUkSma jIva unase bhI kucha adhika haiM, kyoMki unameM aparyAptakoM kA bhI samAveza hai // 5 // nigeAdanA paryAptaka saMkhyAtagaNA adhika che, temanI apekSAe sUma vanaspatikAyanA aparyApta anantagaNA adhika che; kemake pratyeka nigeAdamAM ananta vanaspatikAyika hoya che, temanI apekSAe paNa sUkSma aparyAptaka jIva vizeSAdhika che; kemake temAM sUkSma pRthvIkAyika Adi paNa samilita che, temanI apekSAe paNa sUkSma vanaspatikAya paryAptaka saMkhyAtagaNA che, kemake sUkSma jIvAmAM aparyAptakAthI paryAptaka saMkhyAtagaNA adhika heAya che temanI apekSAe paNa sUkSma paryAptaka samuccaya jIva vizeSAdhika che, kemake temAM sUkSma pRthvIkAyika AdinA paNa samAveza che ane sUkSma jIva temanAthI kaMika adhika che, kemake temAM aparyAptakAnA paNa samAveza che // sU. // zrI prajJApanA sUtra :2
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ % 3D prajJApanAsUtre bAdarAlpabahutvavaktavyatAmUlam-eesi NaM maMte ! bAdarAANaM bAdarapuDhavikAiyANaM bAdara AukAiyANaM, bAdarateukAiyANaM, bAdaravAukAiyANaM, bAdaravaNassaikAiyANaM, patteyasarIrabAdaravaNassaikAiyANaM, bAdaranigodANaM, bAdaratasakAiyANaM, kayarekayarehito appA vA, bahuyA yA, tullA vA, visesAhiyA vA? goyamA! savatthoyA bAdaratasakAiyA, bAdarateukAiyA asaMkhejjaguNA, patteyasarIrabAdaravaNassaikAiyA asaMkhejaguNA, bAdaranigodA asaMkhejaguNA, bAdarApuDhavikAiyA asaMkhejjaguNA, bAdarA AukAiyA asaMkhejaguNA, bAdarA bAukAiyA asaMkhejaguNA, bAdarA vaNassaikAiyA aNaMtaguNA, bAdarA visesAhiyA, eesi NaM bhaMte ! bAdarapuDhavikAiya apajjattagANaM bAdaraAukAiya apajjattagANaM vAdarateukAiya apajjattagANaM, bAdaravAukAiya apajjattagANaM patteya sarIra bAdaravaNassaiapajjattagANaM bAdaranigoda apajjattagANaM vAdaratasakAiya apajjattagANaM ya kayare kayarehito appA yA, bahayA vA, tullA vA, visesAhiyA yA ? goyamA ! savvatthovA bAdaratasakAiyA apajjattagA, bAdara teukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA, patteyasarIra bAdaravaNassaikAiyA apajattagA vAdaranigodA apajjattagA asaMkheguNA, bAdarapuDhavikAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA, bAyaraAukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA, bAyaravAukAiyA apajjatagA asaMkhejjaguNA, bAdaravaNassaikAiyA apajattagA aNaMtaguNA, bAyarapajjattagA visesAhiyA, eesi NaM bhaMte! bAyarapajjattayANaM bAyarapuDhavikAiyANaM pajjattayANaMbAyaraAukAiyANaM pajjattayANaM bAyarateukAiyANaM pajjattayANaM bAyarayAukAiyANaM pajjattayANaM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM pajjatayANaM bAyaranigoda pajjattayANaM bAyaratasakAiya pajjattagANa ya kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savyatyovA bAyarateukAiyA pajjattayA, bAyaratasakAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaranigodA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyarapuDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, vAyaraAukAiyA pajja. ttayA asaMkhejjaguNA, bAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA, bAyarapajjattayA visesAhiyA, eesi NaM bhaMte! bAyarANaM pajattApajattANaM kayare kayare. hiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA bAyarapajjattayA bAyaraapajattayA asaMkhejjaguNA, eesiNaMbhaMte! bAyarapuDhavikAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA vA. bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthoyA bAyarapuDhavikAiyA pajjattayA, bAyara puDhavikAiyA apajjattayA, asaMkhejjaguNA, eesi gaMbhaMte ! bAyaraAukAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA? goyamA! savvatthoyA bAyaraAukAiyA pajjattayA, bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! bAyarateukAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA yA, tullA yA, visesAhiyA vA? goyamA! savvatthoyA, bAyarateukAiyA pajjattayA apajjatayA, asaMkhejaguNA, eesi gaMbhaMte ! bAyarayAukAiyANaM pajjatApajjattagANaM kayare kayarahito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savyatthovA, bAyarateukAiyA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ 118 prajJApanAsUtre pajjattayA, apajjattayA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! bAyaravAukAiyANaM pajjattApajjattagANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA bAyaravAukAiyA pajjattayA bAyaravAukAiyA apajjattayA, asaMkhejaguNA, eesi NaM bhaMte ! bAyaravaNassaikAiyANaM pajjatApattANaM kare karehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA vAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA, patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! bAyaranigodANaM pajjattApajjattANaM kayare kayarehitA appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA / savvatthovA bAyaranigodA pajjattA, bAyaranigoyA apajattayA asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! bAyaratasakAiyANaM pajjattApattANaM kayare kayarehiMto appA vA; bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA bAyaratasakAiyA pajjattA bAyaratasakAiyA apajattA asaMkhejaguNA, eesi NaM bhaMte ! bAyarANaM vAyarapuDhavikAiyANaM bAyaraAukAiyANaM bAyarate ukAiyANaM bAyaravAukAiyANaM vAyaravaNassa ikAiyANaM patteyasarIra bAyaravA ukAiyANaM bAyaranigoyANaM bAyarata sakAiyANaM pajjattApapajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthotrA bArate ukAiyA pajjattayA, bAyaratasakAiyA pajjattayA asaMkhejja , zrI prajJApanA sUtra :2
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ 119 prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam guNA, bAyaratasakAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaranigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyarapuDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaraAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyarateukAiyA apajja. ttayA asaMkhejjaguNA patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA aparajatayA asaMkhejjaguNA bAyaranigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyarapuDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaraAu. kAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaravAukAiyA apajja ttayA asaMkhejjaguNA, bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA, bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjagaNA, bAyaraapajjattayA visesAhiyA, bAyarA visesAhiyA ||suu.7| ___ chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! bAdarANAM bAdarapRthivIkAyikAnAM bAdarAkAyikAnAM bAdaratejAkAyikAnAM bAdaravAyukAyikAnAm vAdaravanaspatikAyikAnAM pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAnAM bAdaranigodAnAM vAdaratrasakAyi bAdara jIvoM kA alpabahutya zabdArtha-(eesi NaM bhaMte ! he bhagavan ! ina (bAdarANaM) bAdara jIyoM (bAdarapuDhavikAiyANaM) bAdara pRthivIkAyikoM (bAdaAukAiyANaM) bAdara apkAyikoM (bAdateukAiyANaM) bAdara tejaskAyikoM (bAdaravAukAiyANaM) bAdara vAyukAyikoM (bAdaravaNassaikAiyANaM) bAdara vanaspatikAyikoM (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM) pratyeka zarIra bAdaravanaspatikAyikoM (bAyaranigodANaM) bAdara nigodoM (bAdara bAdara jenuM alpabahatva zahA--(eesiNaM bhaMte !) bhagavAn ! 2 // (bAdarANa) mA42 cha! (bAdarapuDhavikAiyANa) mA62 pRthviiy| (bAdara AukAiyANaM) mA62 4aayich| (bAdarateukAiyANa) mA42 te424||y (bAdaravAukAiyANa) maa2vaayuaayi| (bAdaravaNassaikAiyANaM) mA42vanaspatiya(patteyasarIra bAdaravaNassaikAiyANaM) prtye| zarIra paarvnsptishaayi| (bAdara nigodANaM) mA42 nigAha (bAdaratasakAiyANa) mAi2sAyiThImA (kayare kayarehiMto) aY nAthA (appA vA bahuyA vA tullA vA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ 120 prajJApanAsUtre kAnAM katare katarebhyo'lpA yA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama! sarvastokAH bAdaratrasakAyikAH vAdaratejAkAyikAH asaMkhyeyaguNAH pratyekazarIrayAdaravanaspatikAyikA asaMkhyeyaguNA bAdaranigodAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarAH pRthivIkAyikAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarAH apkAyikAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarAH vAyukAyikAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarA vanaspatikAyikAH anantaguNAH, bAdarA vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! bAdarapRthivIkAyikAparyAptakAnAM tasakAiyANaM) bAdara trasakAyikoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savyatthoyo bAdaratasakAiyA) saba se kama bAdara sakAyika haiM (bAdarateukAiyA asaMkhejaguNA) bAdara tejaskAyika asaMkhyAtaguNA haiM (patteyasarIra bAdaravaNassaikAiyA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika (asaMkhejaguNA) asaMkhyAtaguNA haiM (bAdaranigodA asaMkhejaguNA) bAdara nigoda asaMkhyAtaguNA haiM (bAdarapuDhavikAiyA asaMkhejaguNA) bAdara pRthivIkAyika asaMkhyAtaguNA haiM (badarA AukAiyA asaMkhejaguNA) bAdara apkAyika asaMkhyAtaguNA haiM (bAdarA vAukAiyA asaMkhenaguNA) bAda vAyukAyika asaMkhyAta guNA haiM (bAdarA vaNassaikAiyA aNaMtaguNA) bAdara vanaspatikAyika anantaguNA haiM (bAdarA visesAhiyA) bAdara jIva vizeSAdhika haiN| (eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (bAdarapuDhavikAiya apajjattavisesAhiyA vA) 2585 tulya ma2 vizedha cha ? (goyamA !) gautama ! savyatyovA bAdaratasakAiyA) mAthI mAchA 42 saya cha (bAdara teukAiyA asaMkhejjaguNa) mA42 te424||yi4 masaNyAta guNa cha (patteyasarIkhAdara vaNassaikAiyA) pratye zarI2 mAha2 vanaspatithi (asaMkhejjaguNA) asabhyAta aae| cha (bAdaranigodA asaMkhejjaguNA) 42 nigAha 25sayAtamA cha (bAdara puDhavikAiyA asaMkhejjaguNA) mA42 pRzviyi masa jyAta gu! (bAdara AukAiyA asaMkhejjaguNA) 42 04144 masaNyAtazuSNa cha (bAdara vAukAiyA asaMkhejjaguNA) mAhavAyuyi4 madhyAtamA che (bAdarA vaNassaikAiyA aNataguNA) mA42 vanaspatithi: mananta zuza cha (bAdarA visesAhiyA) bAdara chava vizeSAdhika che. (eesi NaM bhaMte ! lan ! 2 // (bAdarapuDhavikAiya apajjattagANaM) mA42 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam yAdarApkAyikAparyAptakAnAM bAdaratejaHkAyikAparyAptakAnAM bAdaravAyukAyikAparyAptakAnAM bAdaravanaspatikAyikAparyAptakAnAM pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAparyAptakAnAM bAdaranigodAparyAptakAnAM bAdaratrasakAyikAparyAptakAnAM ca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA gautama ! sarvastokAH bAdaratrasakAyikAH aparyAptakAH, bAdaratejAkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH gANaM) bAdara pRthivIkAyika aparyAptakoM (bAdaAukAiya apajattagANaM) bAdara apkAyika aparyAptakoM (bAdarateukAiya apajjattagANa) cAdara tejaskAyika aparyAptoM (bAdaravAukAiya apajjattagANaM) bAdara vAyukAyika aparyAptoM (cAdaravaNassaikAiya apajjattagANaM) bAdara vanaspatikAyika aparyAptoM (patteyasarIra bAdaravaNassaikAiya apajattagANaM) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyAptakoM (bAdaranigoda apajattagANaM) bAdara nigoda aparyAptakoM (bAdatasakAiya apajattagANa ya) aura bAdara sakAyika aparyApkoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? __(goyamA !) he gautama ! (savyatyocA bAdatasakAiyA apajjattayA) bAdara trasakAyika aparyApta saba se kama haiM (bAdarateukAiyA apajjattagA asaMkhejaguNA) bAdara tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (patteyasarIra bAdara vaNassaikAiyA apajattagA asaMkhejaguNA) pratyeka pRthvI4i masi(bAdara AukAiya apajjattagANaM) // 12 444 255ryA / (bAdarate ukAiya apajjattagANa) mA42 te424||144 255ryA / (bAdara vAukAiya apajjattagANaM) mA42 vAyuya4 205ryaat| (bAdaravaNassaikAiya apajjattagANaM) // 12 vanaspatithi: 255ryAsta (patteyasarIra bAdaravaNassaikAiya apajattagANaM) pratye4 zarI2 // 42 vana-5tithi: 255mi / (bAdara nigoda apajjattagANaM) mA62 nigAha apryaapt| (bAdara tasakAiya apajjattagANaM ya) bhane yA sA4i 255timA (kayare kayarehiMto) / anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2565, ghA, tulya 252 te vizeSAdhi4 cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (savvatyovA bAdara tasakAiyA apajattayA) mA42 saya 25paryAsa sAthI ch| che (vAdara teukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) mA62 te2424154 255ryAta asaNyAta che (patteyasarIravAdara vaNassaikAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) pratye4 zarI2 mA62 vanaspatithi: pra. 16 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ 122 prajJApanAstre bAdaranigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarapRthivIkAyikAH aparyAsakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarApkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaravAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH bAdaravanarapatikAyikAH aparyAptakAH anantaguNAH, bAdarAparyAptakA vizeSAdhikAH eteSAM khalu bhadanta ! bAdaraparyAsakAnAM bAdarapRthivIkAyiyAnAM paryAptakAnAM bAdarApkAyikAnAM paryAptakAnAM bAdara tejAkAyikAnAM paryAptakAnAM bAdaravAyukAyikAnAM paryAptakAnAM pratyekazarIra zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAdaranigodA apajjattagA asaMkheja guNA) bAdara nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAdarapuDhacikAiyA apajjattagA asaMkhejaguNA) bAdara pRthivIkAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAdaraAukAiyA apajattagA asaMkhejaguNA) bAdara apkAya ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAdaravAukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) bAdara cAyukAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAdaravaNassaikAiyA apajjattagA aNaMta guNA) bAdara vanarapatikAya ke aparyApta anantaguNA haiM (bAdaraapajjattagA visesAhiyA) bAdara aparyApta vizeSAdhika haiN| __(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (bAyarapajjattayANaM) bAdara paryAptaka jIvoM (bAdarapuDhavikAiyANaM pajjattayANaM) bAdara pRthivIkAya ke paryAptakoM (bAyaraAukAiyANaM pajjattayANaM) bAdara apkAya ke paryAptakoM (bAyarateukAiyANaM pajjattayANaM) bAdara tejaskAyika paryAptakoM (bAyaravAukAiyANaM pajjattayANaM) bAdara vAyukAyika paryAptakoM aparyApta masaNyAtamA cha (bAdara nigodA apajjattayA asaMkhejjaguNA) (mA42 nigohanA maryAta asaNyAtamA cha. (bAdara puDhavikAiyo apajjattagA asaMkhejjaguNA) // 42 pRthvii|yi maryAHi4 21sadhyAtagAya cha (bAdara AukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) // 62 4454 aryAta 2masacyAtamA cha (bAdaravAukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA) mA62 vAyuya4 aparyApta masadhyAtamA che (bAdara vaNarasaikAiyA apajjattagA aNataguNA) mAhavanaspati4AyanA 25paryApta ananta che (bAdara apajjattagA visesAhiyA) mAhara aparyApta vizeSAdhika che. (eesi NaM bhaMte ! bhagavAn 20 (bAdara pajjattayANa) 42 547 (vAdara puDhavikAiyANaM pajjattayANa) mA62 pRthvIjayanA pryaapt| (bAdara AukAi. yANaM paJjattayANa (mA62 4Aya paryAta (bAdara teukAiyANaM pajjattayANa) HIR te2424||yi4 paryAta (bAyara vAukAiyANaM pajjattayANaM) mA12 pAyuya5 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam 123 bAdaravanaspatikAyikAnAM paryAptakAnAM bAdaranigoda paryAptakAnAM cAdaratrasakAyika paryAptakAnAM ca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokA bAdatejAkAyikAH paryAptakAH bAdaratrasakAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikA paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bAdaranigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarApkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM pajjattayANaM) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAya ke paryAptakoM (bAyaranigoda pajjattayANaM) bAdara nigoda ke paryAptakoM (vAyaratasakAiya pajjattagANa ya) aura bAdara sakAyika paryAptakoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA yAvilesAhiyA vA?) alpa, bahuta, tulya yAvizeSAdhika haiM ? ___(goyamA !) he gautama ! (savyatyocA bAdateukAiyA pajjattayA) saba se kama bAdara tejaskAya ke paryApta haiM (bAyaratasakAiyA pajjatayA asaMkhejjaguNA) bAdara trasakAyika paryApta asaMkhyAta guNA haiM (patteyaH sarIrabAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAta guNA haiM (bAdaranigodA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigoda paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAdarapuDhavikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara pRthivIkAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaraAukAiyA pajjattagA asaMkhenja5 mA (patteyasarIravaNassaikAiyANaM pajjattayANaM) pratye zarI2 mA42vanaspati4AyanA paryAta (bAyara nigoda pamjattayANaM) 7 // 2 nigohanA pryaapt| (bAyara tasakAiya pajjattagANa ya) bhane 62 saya4 paryAptImA (kayare kayarehito) era nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ? (565, 5 tulya agara vizeSAdhika che ? (goyamA !) 3 gautama ! (savvatyAvA bAdarateukAiyA pajjattayA) mAthI mAchA mA42 te424yn| paryApta cha. (bAyara tasakAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA23saya4 paryApta masaNyAta cha (patteya sarIravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) pratye: zarI2 ||42pn35tithi4 paryAsa 2masacyAta cha. (bAyara nigodA pajjattayA asaMkhejjaguNA) // 62 ni paryApta masabhyAta cha (vAyara puDhavikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA62 pRthivIyi: 5yAsa masa jyAta . (bAyara AukAivA pajjattagA asaMkhejjaguNA) 62 1. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ 124 prajJApanAsUtre anantaguNAH bAdaraparyAptakAH vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! bAdarANAm paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA yA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdaraparyAptakAH, bAdarAparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! bAdarapRthivIkAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA bA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH guNA) bAdara apkAyika paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (pAyarayAukA. iyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara vAyukAyika paryApta asaMkhyAta guNA haiM (bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) bAdara vanaspatikAyika paryApta anantaguNA haiM (bAyarapajjattayA visesAhiyA) bAdara paryAptaka vizeSAdhika haiN|| ___ (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (bAdANaM pajjattApajattANaM) bAdara paryAptoM aura aparyAptoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA cA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savvatthovA bAyarapajjattayA) saba se kama bAdara paryApta haiM (bAyara apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (bAyarapuTavikAiyANaM pajjattApajjattANaM) bAdara pRthvIkAya ke paryAptoM aura aparyApta meM se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA yi paryAta asabhyAta cha (bAyara vAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA12 pAthi4 paryApta masacyAta cha (bAyara vaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) mA42 vanaspatiya4 paryApta manatA cha (vAyara pajjattayA visesAhiyA) mA42 prati vizeSAdhi4 che. (eesi NaM bhaMte ! bhagavan ! 2 // (bAyarANaM pajjattA pajjattANaM) mA425 to aparyAptImA (kayare kayarehiMto) AY nAthI (appA vA vahuyA vA, tullA yA visesAhiyA vA ?) 2565, ghA, tuiya 252 vizeSAdhi4 cha ? (goyamA!) gautama ! (savvatthovA bAyarapajjattayA) mAthI mAchA mA2 paryApta cha (bAyara apajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 25paryApta masabhyAta cha. (eesi NaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (bAyara puDhavikAiyANaM pajjattApajjattANaM) mA62 pRthvIjayanA paryApto bhane aparyAptIbhAMthI (kayare kayarehito) / DonAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 265, ghA, tulya athavA vizeSAdhika che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH yAdarapRthivIkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH eteSAM khalu bhadanta ! yAdarAkAyikAnAM paryAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA pA, vizeSAdhikA yA ? gautama ? sarvastokAH bAdarApkAyikAH paryAptakAH, bAdarAkAyikAH aparyAptakAH, asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! bAdaratejaHkAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA bahukA vA, tulyA vA, vizepAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA bAdarapuDhavikAiyA pajjattayA) saba se kama bAdara pRthvIkAyika paryApta haiM (bAdarapuDhayikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara pRthvIkAyika aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ina (bAyaraAukAiyANaM pajjattApajjattANaM) bAdara apkAya ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA bAyaraAukAiyA pajjattayA) saba se kama bAdara apkAya ke paryApta haiM (vAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara apkAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (eesiNaM bhane) he bhagavan ! ina (bAyarateukAiyANaM pajjattApajjattANaM) bAdara tejaskAya ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM se (kayare kayarehiMto) (goyamA !) 3 gautama ! (savvatthovA bAyarapuDhavikAiyA pajjattayA) sAdhA mAchA 42 pRthvIyi paryApta cha. (bAyarapuDhavikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) 42 pRthvIvi4 255ryAta masacyAta ge| che. (eesiNaM bhaMte ! bhagavan ! 1 (bAyaraAukAiyANaM pajjattApajjattANaM) mA62 mAyanA paryAyAne 255ryAtImAMthI (kayare kayarehiMto) janAthI (appA yA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA bA) 2565, ghA, tuiya 22 vizeSAdhi cha ? (goyamA !) gautama ! (savyattho vA bAyaraAukAiyA pajjattayA) sAthI mAchA mAha2 2554AyanA paryApta che (bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA) mA62 2054|yn| aparyAsa msbhyaataae| che. (eesi gaM bhaMte !) lagavAn ! 1 (bAyara teukAiyANaM pajjattApajjattANa) mA2 te24AyanA pryaapt| mana maryAtImAthI (kayare kayarehiMto) / nAyI (appA vA bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA) -585 tulya agara vizeSAdhika che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ 126 prajJApanAsUtre bAdaratejaHkAyikAH paryAptakAH, aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! vAdaravAyukAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA yA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH, bAdaravAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! bAdaravanaspatikAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA cA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdaravanaspatikauna kisase (appA vA bahuyA cA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM (goyamA) he gautama ? (savyatyocA vAyarateukAiyA pajjattayA) saba se kama bAdara tejaskAya ke paryApta haiM (apajjattayA asaMkhejjaguNA) aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ina (bAyarayAukAiyANaM pajjattApajjattagANaM) bAdara vAyukAya ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA cA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savyatthocA bAyaravAukAiyA pajjattayA) saba se kama bAdara vAyukAya ke paryApta haiM (bAyaravAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara vAyukAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (bAyaravaNassaikAiyANaM pajjattApajjattANaM) bAdara vanaspatikAya ke paryAptako aura aparyAptakoM meM se (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA (goyamA !) 3 gItama! (savvatyo vA bAyara vAukAiyA pajjattayA) adhAthI mAchA mA62 tAyanA paryApta cha (apajjattayA asaMkhejjaguNA) aparyAptaka asaMkhyAtagaNu che. (eesi NaM bhaMte !) magavan ! 2 // (bAyara vAukAiyANaM pajjattApajjattagANaM) mA42 vAyuyanA pryaa| bhane 255ryAtImAthI (kayare kayarehito) 3g DonAthI (appA vA bahuyA yA tullA vA visesAhiyA vA ?) 465, ghA, tujhya agara te vizeSAdhika che? (goyamA !) 3 gautama ! (savvatthovA bAyara vAukAiyA) sauthI maach| mA42 vAyu454 5 / che, (bAyaravAukAiyA apajjattayA asaMkhenguNA) mA42 vAyuDAya maryAta sadhyAtamA cha, (eesi gaM bhaMte !) magan mA (bAyaravaNassaikAeyA NaM pajjattApajjattANaM mA42 vanaspatirAnA paryAta bhane apayamA (kayare kayarehito) 3 nAthI (appA vA bahuyA vA, tullA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 7 bAdarajIvAlpabahutvam kAyikAH paryAptakAH, bAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH. eteSAM khalu bhadanta ! pratyekazarIra bAdaravanaspatikAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA yA, tulyA yA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH pratyeka zarIra bAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! bAdaranigodAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama! (saccatthovA bAyaravaNassaikAikA pajjanttayA) saba se kama bAdara vanaspatikAya ke paryAptaka haiM (bAyaracaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara vanaspatikAya ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNe haiM (bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigoda ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM maMte !) he bhagavan ! ina (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM pajjattApajjattANaM) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikoM ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM se ( kayare kayarehiMto) kauna kisase ( appA yA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA yA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama! (savyatthovA patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA) sabase kama bAdara vanaspatikAya ke paryApta haiM (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) pratyeka zarIra vAdara vanaspatikAyika aparyApta visesAhiyA vA) Azu anAthI sahaya che ? Azu anAthI padhAre che. mane Ae kAnI khareAmara che tathA keNa kenAthI vizeSAdhika che ? ( goyamA !) he gautama! ( savvatthovA bAyaravaNarasaikAiyA pajjattayA) adhAthI zochA jahara vanaspatiDAyanA paryApta che (bAyara caNassa ikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) hara vanaspati ayanA aparyApta saMkhyAtagA che. 127 ( epasi NaM bhaMte!) lagavan ! yA (patteyasarIrabAyara vaNassaikAiyANaM pajjattApajjattANaM) pratye zarIra mahara vanaspatiThAyionA paryAsa bhane aparyAptabhAM ( kayare kayare hito ) Ayu anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) adaya, dhAgA, tujhya athavA vizeSAdhiH che ? ( goyamA ! ) ( savvatthovA patteyasarIra bAyaravaNassa ikAiyA pajjattayA) adhAthI gochA mahara vanaspatiprAyanA paryApta che (patteyasarI rabAyaravaNarasa ikAiyA apajjattA asaMkhejjaguNA ) pratye zarIra mAhara vanaspati adhika aparyApta asaMkhyAtagaNA che, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ 128 prajJApanAsUtre vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvaratokA bAdaranigodAH paryAptakAH bAdaranigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu vadanta ! vAdaratrasakAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'pA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA yA ? gautama ! sarvastokAH bAdaratrasakAyikAH paryAptakAH, bAdarasakAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH eteSAM khala bhadanta ! bAdarANAM cAdarapRthivIkAasaMkhyAta guNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (pAyara nigodANaM pajjattApajjattANaM) bAdara nigodakAya ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA yA tullA vA visesAhiyA yA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA vAyaranigoyA pajjattayA bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sabase alpa vAdaranigoda ke paryAptaka hai, bAdara nigoda ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (bAyaratasakAiyANaM pajjattApajjattANaM) bAdara trasakAya ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA pahuyA yA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (sabcasthovA bAyaratasakAiyA pajjattA) sabase kama bAdara sakAya ke paryApta haiM (bAyaratasakAiyA apajjattA asaMkhejjaguNA) bAda usakAya ke apayopta asaMkhyAta guNA haiM / (esi NaM bhaMte !) lAvan ! mA (bAyaranigodANaM pajjattApajattANaM) ||4nigaah 4aayn| paryApta / mane maryAtama (kAyare kayarehiMto) nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) 285, ghA, tulya 25 // 2 vizeSAdhi cha ? (goyamA !) gautama ! ((savyatthovA bAyara nigoyA pajjatayA) mAthI mAchA mA42 nigahanA paryApta cha (bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigodanA aparyApta asaMkhyAtaguNa che, (eesi NaM bhaMte !) mAvan 2 // (bAyarata tasakAiyANaM pajjattApajjattA Na) mA23sAyanA paryAsI mane 255ryAtamA (kayare kayarehito) Ay jonAthI (appA vA vahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) ma85, madhira, tulya athavA vizeSAdhika che? (goyamA !) 8 gautama ! (savvatthovA bAyara tasakAiyA pajjattA) pAthI mAchA mA62 sa DAyanA paryApta cha (bAyara tasakAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara trasakAyanA aparyApta asaMkhyAtagaNu che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ 129 prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam yikAnAM bAdarApkAyikAnAM bAdaratejAkAyikAnAM bAdaravAyukAyikAnAM bAdaravanaspatikAyikAnAM pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAnAM bAdaranigodAnAM bAdaratrasakAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA yA, bahukA vA, tulyA yA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdaratejAkAyikAH paryAptakAH bAdaratrasakAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaratrasakAyikA apaptikA asaMkhyeyaguNAH pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH asaM___ (eesi NaM bhaMte ! he bhagavan ! ina (bAyarANaM) bAdara jIvoM (vAyarapudavikAiyANaM) bAdara pRthivIkAyikoM (bAyaraAukAiyANaM) bAdara apkAyikoM (bAyarateukAiyANaM) bAdara tejaskAyikoM (bAyarayAukAiyANaM) bAdara cAyukAyikoM (bAyaravaNassaikAiyANaM) bAdara vanaspatikAyikoM (patteyasarIra vAyarayaNassaikAiyANaM) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikoM (bAyaranigoyANaM) bAdara nigodakAyoM (bAyaratasakAiyANaM) bAdara trasakAyikoM ke (pajjattApajjattANaM) paryAptakoM aura aparyAptakoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA yAvisesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savyasthovA bAyarateukAiyA pajjattayA) saba se kama cAdara tejaskAya ke paryAptaka haiM (bAyaratasakAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara trasakAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara tasakAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara trasakAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA pajjattayA (eesiM NaM bhaMte !) sAyana ! 1 (bAyarANaM) // 42 (boyara puDhavi. kAiyANaM) 62 pRthviiyi| (bAyara AukAiyANaM) mA42 44aayi| (bAyara teukAiyANaM) mA62 te424|yi| (bAyara vAukAiyANaM) mA62 paayuaayi| (bAyara vaNassaikAiyANaM) 562vnsptipich| (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM) prtye| zarI2 ||42vnsptithi| (bAyara nigoyANaM) mA42 nigAha |yo (bAyaratasakAiyANaM) mAha2 sayonA (pajjattA pajjattANaM) pryaapt| sane 25paryAptImA (kayare kayare hito) 55 janAthI (appA vA bahuyA tullA vA visesAhiyA vA ?) a5, ghaNA tulya athavA vizeSAdhika che? (goyamA !) 3 gautama ! (savvatthovA bAyara teukAiyA pajjattayA) pAthI sAmA2 te424|yn| paryAta cha (bAyaratasakAiyA pajjattayA asaMkhejaguNA) mA42 sAyi4 paryApta masaNyAtamA cha (bAyaratasakAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mAra sAyi4 aparyApta bhyAtA cha, (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pra0 17 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ 130 prajJApanAsUtre khyeyaguNAH, bAdaranigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarApkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaratejAkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH bAdaranigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH cAdarapRthivIkAyikAH apa ptikAH asaMkhyeyaguNAH bAdarApkAyikAH aparyAptakA asaMkhyeyaguNAH bAdaravAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH asaMkhejjaguNA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika paryApta asaM. khyAtaguNA haiM (bAyaranigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigoda ke paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAyarapuDhayikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) cAdara pRthvIkAya ke paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaraAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara apkAya ke paryApta asaMkhyAta guNA haiM (bAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara vAyukAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyarateukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara tejaskAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiN| (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaranigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigoda ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyarapuDhavikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara apkAyika ke aparyApta asaMkhya pajjattayA asaMkhejjaguNA) pratye4 zarI2 mA62 vanaspatiyanA paryAta asaNyAta // cha (bAyaranigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 nizAnA paryAsa sasavyAta cha. (bAyarapuDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhenjaguNA) mA62 pRthviijyn| pryaapt| 24 yAta , (bAyara AukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA62 sAyanA paryApta masaNyAtamA cha, (vAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 pAyu4i paryApta masacyAta cha (bAyarate ukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) // 42 te424|yn255ryaat 25sayatA cha (patteyasarIra bAyara vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) pratye4 zarI2 mA 2 vanaspatithi sapAsa asaNyAta cha (bAyaranigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) ||4nigaahun| aparyApta masabhyAta che (bAyarapuDhavikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) 12 pRthvii|yi 255ryAta asnnyaat|che (bAyara AukAiyA apajjattayA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam anantaguNAH, bAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA pAdarAparyAptakAH vizeSAdhikAH, bAdarA vizeSAdhikAH // 7 // TIkA-atha bAdarapRthivIkAyikAdInAmalpabahutva vaktavyatA prarUpayitumAha -'eesi NaM bhaMte ! bAdarANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! etepAM khalu bAdarANAm samuccayavAdarANAM 'bAyarapuDhavikAiyANaM' vAdarapRyivIkAyikAnAm , 'vAyaraAukAiyANaM' bAdarApkAyikAnAm , 'vAyarateukAiyANaM' yAdarateja:kAyikAnAm 'bAdaravAukAiyANaM' bAdaravAyukAyikAnAm , 'bAdaravaNassaikAiyANaM' bAdaravanaspatikAyikAnAm samuccaya vAdaravanaspatikAyikAnAm 'patteya sarIra bAdaravaNassaikAiyANaM' pratyekazarIra bAdaravanaspatikAyikAnAm 'bAdaraguNA haiM (bAyarayAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAda cAyukAya ke aparyApta asaMkhyaguNA haiM (bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) bAdara vanaspatikAya ke paryApta anantaguNA haiM (bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaraapajjattayA visesAhiyA) bAdara jIvoM ke aparyApta vizeSAdhika haiM (bAyarA visesAhiyA) bAdara samu. caya jIva vizeSAdhika haiM // 6 // TIkArtha-aba pRthvIkAyikoM Adi ke alpAhutya kI prarUpaNA kI jAtI hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! samuccaya bAdara, bAdara pRthivIkAyika, bAdara apkAyika, bAda tejaskAyika, bAdara vAyukAyika, samuccaya bAdara vanaspatikAyika, pratyeka zarIra bAdara vanappatikAyika, bAdara nigoda tathA bAdara trasakAyika arthAtU dvIndriya asakhejjaguNA) 42 44AyanA aparyApta masabhyAta cha (bAyara pAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) // 42 vAyuyanA maryAsa 2msbhyaataa|| cha (vAyara vaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) 162 vanaspatiyA paryApta manatAcha (bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 vanaspatiya4 a5yati asabhyAta (bAyara apajjattayA visesAhiyA) mA62 7vAnA 255ryAta vizeSAdhi4 cha (boyarA visesAhiyA) mA62 samusyaya 75 vizeSAdhi cha // 20 // TIkArtha-have bAdara pRthvIkAyika jI Adina alpabahatvanI prarUpaNA karAya che-zrI gautamasvAmI prazna kare che bhagavan! samuccaya bAdara, bAdara pRthvIkAyika, bAdara jaLakAyika, bAdara tejasakAyika, bAdara vAyukAyika, samuccaya bAdara vanaspatikAyika, pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyika, bAdara nigoda zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ 132 prajJApanAsUtre nigodANaM' yAdaranigodAnAm 'pAyaratasakAiyANaM' bAdaratrasakAyikAnAm pAdaradvIndriyAdInAmityarthaH, 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA yA, tullA yA, visesAhiyA vA ?? alpA yA, bahukA vA, tulyA vA. vizeSAdhikA vA bhavanti ! bhagavAn uttarayati-'goyamA !" he gautama ! 'savvatthovA pAyaratasakAiyA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH pAdaratrasakAyikAH-bAdaradvIndriyAbhavanti, dvIndriyAdInAmeva bAdaratrasapadavAcyatvena teSA manyakAyebhyo'lpalAda , tebhyaH 'bAyarateukAiyA' bAdaratejAkAyikA 'asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAm asaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt , tebhyo'pi 'patteyasarIra bAdaravaNassaikAiyA asaMkhejaguNA' pratyekazarIra bAdaravanaspatikAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, bAdaratejAkAyikAnAM manuSyakSetre eva sadbhAvena tadapekSayA cAdaravanaspatikAyikAnAM sthAnasyAsaMkhyeyaguNatvAt , tebhyo'pi 'bAdaranigodA asaMkhejaguNA' bAdaranigodAH asaMkhyeyaguNA bhavanti bAdaranigodAnAmatyanta Adi jIyoM meM se kauna kisakI apekSA alpa hai, kauna kisase adhika hai, kauna kisase tulya yA vizeSAdhika hai ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! bAdara dvIndriya Adi prasa jIva sabase kama haiM, kyoMki dvIndriya Adi hI trasa kahalAte haiM ve anya sabhI kAyoM se alpa haiM / inakI apekSA bAdara tejaskAyika asaMkhyaguNA haiM, kyoMki ye asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barApara haiN| inakI apekSA bhI pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki bAdara tejaskAya ke jIva sirpha manuSya kSetra meM hI hote haiM ataeva bAdara vanaspati kA kSetra una se asaMkhyAtaguNA adhika hai bAdara nigoda isase bhI asaMkhyaguNA haiM, kyoMki bAdara tathA bAdara trasa kAyika arthAt hIndriya Adi jIvomAM thI keNa kenAthI alpa che, keNu tenAthI adhika che, keNa tenAthI tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! bAdara dvIndriya Adi trasajIva badhAthI ochA che, kemake dvIndriya Adi ja trasa kahevAya che ane teo anya badhI kAyanA jIvothI alpa che, temanI apekSAe bAdara tejaskAyika asaMkhyAta gaNA che, kemake teo asaMkhyAta kAkAza pradezanI barAbara che, temanI apekSAe paNa pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyika asaMkhyAta gaNA che, kemake bAdara tejaskAyanA jIva phakta manuSya kSetramAM ja thAya che, tethI ja bAdara vanaspatinuM kSetra temanAthI asaMkhyAta gaNuM adhika che, bAdara nigoda tenAthI paNa asaMkhya gaNuM che, kemake bAdara nigada atyanta sUkSama ava zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam 133 sUkSmAvagAhanatayodakeSu sarvatrApi ca sadbhAvAt zaiyAlAdInAmudake'vazyaMbhAvinAM bAdarAnantakAyikakhAt, tebhyo'pi 'bAdarApuDhavikAiyA asaMkhejaguNA' bAdarAH pRthivIkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAm aSTapRthivISu sarvavimAnabhavanaparvatAdiSu sadbhAvAt, tebhyo'pi 'bAyarA AukAiyA asaMkhejjaguNA' bAdarAH akAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, samudreSu udakabAhulyAta, tebhyo'pi 'bAyarA vAukAiyA asaMkhejjaguNA' bAdarAH vAyukAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, randhra sarvatra vAyusadbhAvAt, tebhyo'pi 'vAdarA vaNassaikAiyA aNaMtaguNAH' bAdarAH vanaspatikAyikAH anantaguNA bhavanti prativAdaranigoda manantAnAM jIvAnAM sadbhAvAt, tebhyo'pi 'bAyarA visesAhiyA' bAdarAH samuccayabAdarAH jIvAH vizeSAdhikAH kizcidadhikA bhavanti, bAdaradvIndriyAdi trasakAyikAdInAmapi tatra samAvezAt, ityevaM samuccayAdi bAdarANAmalpavahutvAdikaM pratipAdya nigoda atyanta sUkSma avagAhanA vAle hone ke kAraNa jala meM sarvatra hote haiM / zaivAla Adi ananta kAyika haiM aura jala meM usakA sadbhAva avazya hotA hai| inakI apekSA bAdara pRthivIkAyika asaMkhyAta guNA haiM, kyoMki ve AThoM pRthiviyoM meM evaM samasta vimAna, bhavana tathA parvatoM Adi meM vidyamAna haiM / bAdara apkAyika unase bhI asaMkhyaguNA adhika haiM, kyoMki samudroM meM jala kI bahulatA hotI hai| bAdara vAyukAyika unase bhI asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki samI randhoM meM (polI jagaha meM) vAyu vidyamAna rahatI hai / bAdara vanaspatikAyika unase anantaguNA adhika haiM, kyoMki pratyeka bAdara nigoda meM ananta jIva hote haiM / bAdara jIva unase vizeSAdhika haiM, kyoMki bAdara dvIndriya Adi sabhI unameM sammilita haiN| isa prakAra samuccaya Adi bAda jIvoM ke alpabahutva kA prtigahanAvALA hevAnA kAraNe pANImAM sarvatra hoya che, zevALa Adi anantakAyika che, ane pANImAM tene sadUbhAva avazya hoya che, temanI apekSAe bAdara pRthvIkAyika asaMkhyAtagaNA che, kemake teo ahIM pRthvImAM tema ja samasta vimAna, bhavana tathA parvate AdimAM hayAta che, bAdara jaLakAyika temanAthI asaMkhyAtagaNuM adhika che, kemake samudromAM pANInI adhikatA hoya che, bAdara vAyukAyika tenAthI paNa asaMkhyAta gaNu che, kemake badhAM chidromAM vAyu avazya hoya ja che, bAdara vanaspatikAyika temanAthI anaMta gaNa adhika che, kemake pratyeka bAdara nigadamAM ananta jIva thAya che, bAdara chava temanAthI vizeSAdhika che, kemake bAdara kIndriya Adi badhA temanAmA saMmilita che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ 13. prajJApanAsUtre pAmevAparyAptakAnAmalpabahutyAdikaM prarUpayitumAha-eesiNaM bhaMte ! pAdarapudayikAiya apajattagANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta eteSAmeva bAdarapRthivIkAyikAparyAptakAnAm 'yAdara AukAiya apajjattagANaM' bAdarAkAyikAparyAsakAnAm 'bAyarateukAiya apajattagANaM' bAdaratejaHkAyikAparyAptakAnAma, 'bAyaravAukAiya apajjattagANaM' bAdaravAyukAyikAparyAptakAnAm 'bAdaravaNassaikAiya apajjattagANaM' bAdaravanaspatikAyikAparyAptakAnAM 'patteyasarIrabAyaravaNassaikAiya apajjattagANaM' pratyekazarIrayAdaravanaspatikAyikAparyAptakAnAm 'bAyaranigoda apajjattagANaM' bAdaranigodAparyAptakAnAm 'bAyaratasakAiya apajattagANaM' bAdaratrasakAyikAparyAptakAnAca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH, 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA vA. bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA!' he gautama ! 'savvatthovA bAyaratasakAiyA apajjattagA' sarvastokA:-sarvebhyo'lpA: bAdaratrasakAyikAH aparyAptakA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo-'bAyarateukAiyA pAdana karake aba unhIM ke aparyAptakoM kA alpabahutva prarUpita karane ke lie kahate haiM he bhagavan ! ina bAdara pRthvIkAyikoM ke aparyAptakoM, bAdara akAyikoM ke aparyAptoM, bAdara tejaskAyikoM ke aparyApsoM, bAdara vAyukAyikoM ke aparyAptoM, cAdara vanaspatikAyikoM ke aparyAptoM, pratyeka zarIra bAdara banaspatikAyikoM ke aparyAptoM, bAdara nigoda aparyAptoM tathA bAdara trasakAya ke aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama bAdara trasakAya ke aparyAptaka haiM, isakA kAraNa pahale kahA jA cukA haiM unakI apekSA - A rIte samuccaya Adi bAdara jenA alpabadutvanuM pratipAdana karIne have temanA ja aparyAptakanuM alpa bahutva prarUpita karavAne mATe kahe che he bhagavana ! A bAdara pRthivIkAyikanA aparyAptake, bAdara aSkAyikanA aparyAptake, bAdara tejaskAyikAnA aparyAptake, bAdara vAyukAyikanA aparyApta, bAdara vanaspatikAyikanA aparyAptake, pratyeka zarIra bAbara vanaspatikAyikanA aparyApta, bAdara nigada aparyApta tathA bAdara trasakAyanA apaptamAM keNa kenAthI alpa, ghaNa, tulya, agarate vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che -he gautama ! badhAthI ochA bAdara trakAyanA aparyAptaka che, tenuM kAraNa pahelAM kahevAI gaeluM che, temanI ape. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam 135 apajjattagA asaMkhejjaguNA' bAdaratejaH kAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAmasaMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt, tebhyo'pi 'patteyasarIra bAdaravaNassaikAiyA apajattagA asaMkhejjaguNA' pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikA aparyAtakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH tebhyo'pi 'bAyaranigodA apajjatagA asaMkhejjaguNA' bAdaranigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'vAyarapuDha vikAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' bAdarapRthivIkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyaraAukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' bAdarAkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'vAyaravAukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' bAdaravAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, praguktayukteH tebhyo'pi 'vAyaravaNassaikAiyA apajjattagA anaMtaguNA' bAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH anantaguNA bhavanti prAguktayukteH tebhyo'pi 'bAyara apajjattagA visesAhiyA' bAdarA aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti, atha samuccayAdi vAdarANAmeva paryAptakAnAM jIvAnAmalpabahutvamAha - bAdara tejaskAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM kyoMki ve asaMkhyAta lokAkAza pradezoM ke barAbara haiN| unakI apekSA pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, isakA kAraNa bhI pahale batalAyA jA cukA hai / unakI apekSA bAdara nigoda ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiN| unase bAdara pRthivIkAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiN| unakI apekSA bAdara aSkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara bAukAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM isakA kAraNa bhI pahale kahA jA cukA hai / unakI apekSA bAdara canaspatikAyika aparyApta anantaguNA haiM, isakA kAraNa bhI pahale batalA diyA hai / unakI apekSA aparyAptaka vizeSAdhika hai / " zrI prajJApanA sUtra :2 " kSAe khAdara tejaskAyanA aparyApta asa`khyAta gaNA che, kemake tee asa'khyAta leAkAkAza pradezenA kharAkhara che, temanI apekSAe pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asa MkhyAta gaNA che tenuM kAraNa paNa AgaLa khatAvelu che, temanI apekSAe khAdara nigeAdanA aparyApta asaMkhyAta gaNA che, teomAMthI bAdara pRthivIkAyika aparyApta asaMkhyAta gaNA che, temanI apekSAe khAdara apkAyika aparyApta asaMkhyAtagaNA che, temanAthI khAdara vAyukAyanA aparyApta asa`khyAtagaNA che, tenuM kAraNa paNa AgaLa kahevAyelu che, temanI apekSAe khAdara vanaspatikAyika aparyApta anantagaNA che, tenuM paNa kAraNa pahelA khatAvI didhu che, temanI apekSAe Adara aparyAptaka vizeSAdhika che,
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prajJApanAsUtre 'eesi NaM bhaMte ! bAyarapajjattayANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu bAdaraparyAptakAnAm 'pAyarapuDhavikAiyANaM' bAdarapRthivIkAyikAnAm, 'pajjattayANaM' paryAptakAnAm 'pAyaraAukAiyANaM' bAdarApkAyikAnAm, 'pajjattayANaM' paryAptakAnAma 'vAyarateukAiyANaM pajjattayANaM' bAdaratejAkAyikAnAM paryAptakAnAm 'bAyaravAukAiyANaM pajjattayANaM' bAdaravAyukAyikAnAM paryAptakAnAm 'patteyasarIrabAyaravaNassai kAiyANaM' pratyeka zarIra bAdaravanaspatikAyikAnAm, 'pajjattayANaM' paryAptakAnAm 'bAyaranigodapajjattayANaM' bAdaranigodaparyAptakAnAm 'bAyaratasakAiya pajjanagANa ya' bAdaratrasakAyikaparyAptakAnAzca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA yA, tullA vA, visesAhiyA yA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA yA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !" he gautama ! 'savvatthovA bAyarateukAiyA pajjattayA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH bAdaratejAkAyikAH paryAptakA bhavanti teSAM katicitsamayanyUnarAvalikAsamayaiguNitasya AvalikAsamayavargasya yAvAn samayarAzi bhavati tAvatpramANatvAt, ___ aba samuccaya Adi bAdara paryAptakoM kA alpabahutva prarUpita karate haiM he bhagavan ! ina bAdara paryAptakoM, bAdara pRthivIkAyika paryAptoM, bAdara apkAyika paryAptakoM, bAdara tejaskAyika paryApsoM, bAdara cAyakAyika paryAptoM, pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAya ke paryAptoM. bAdara nigoda ke paryAptakoM tathA bAdara sakAyika paryAptakoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! bAdara tejaskAyika paryApta sabase kama haiM, kyoMki ve kucha samaya kama eka AdhalikA ke samayoM ke sAtha eka AvalikA ke samayavarga kA guNAkAra karane para jo have samuccaya Adi bAdara paryAptakanA abadutvane prarUpita kare che he bhagavana ! A bAdara paryAptake, bAdara pRvikAyika paryApta, bAdara aSkAyika paryApta, bAdara tejaskAyika paryApta, bAdara vAyukAyika paryAptaka, pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyika paryAptake, bAdara nigadanA paryAptake tathA bAdara trasAyika paryAptakamAMthI keNu tenAthI alpa, ghaNA tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! bAdara tejaskAyika paryAptaka badhAthI ochA che, kemake teo De samaya che tevI eka AvalikAnA samayanI sAthe eka AvalikAnA samaya vargane guNAkAra karavAthI je samaya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam 137 tathAcoktam-'Avaliya vaggo UNAvaliya guNio hu bAyarAteu' chAyA-AvalikAvargaH anAvalikayA guNito bhavati bAdarAstejaHkAyikA iti, tebhyaH 'bAyaratasakAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' cAdaratrasakAyikAH bAdaradvIndriyAdayaH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM pratare yAvanti agulAsaMkhyeyabhAgamAtrANi khaNDAni bhavanti tAvatpramANakhAt, tebhyo'pi 'patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA' pratyeka zarIrabAdaravanaspatikAyikAH 'pajjattayA asaMkhejjaguNA' paryAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM pratare yAvanti agulAsaMkhyeyabhAgamAtrANi khaNDAni bhavanti tAvatpramANatvAt tathAcoktam_ 'patteya pajjattavaNakAiyAo pavaraM harati logasta / aMgulaasaMkhabhAgeNa bhAiya miti' pratyekaparyApta vanaspatikAyikAH prataraM haranti lokasya / azulAsaMkhyeyabhAgena bhAjitA iti, tebhyo'pi 'bAyaranigodA pajjattayA asaMkhejjaguNA' samaya rAzi labdha hotI hai, utanA hI unakA parimANa hai / kahA bhI hai-'AvalikA ke varga ko kucha samaya kama eka AvalikA se guNita karane para jo saMkhyA ho utane hI bAdara tejaskAyika haiN|' bAdara tejaskAyikoM kI apekSA bAdara trasakAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki pratara meM aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga mAtra jitane khaMDa hote haiM, utanI hI unakI saMkhyA hai| unakI apekSA pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki pratara meM jitane aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga mAtra khaMDa hote haiM ve utane hI haiN| kahA bhI hai-pratyeka vanaspatikAyika paryApta aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga se vibhAjita hokara loka ke pratara ko haraNa karate haiN| ina kI apekSA bAdara nigoda ke paryApta asaMkhyaguNA haiM, kyoMki rAzi labdha thAya che, teTaluM ja tenuM parimANa che, kahyuM paNa che ke--AvalikAnA vargane kAMIka samaya che tevA eka AvalikAthI guNavAthI je saMkhyA thAya, teTalA ja bAdara tejaskAyike che. bAdara tejaskAcikanI apekSAe bAdara trasakAyika paryAptaka asaMkhyAta gaNu che, kemake prataramAM aMgulanA asaMkhyAtamA bhAgamAtra jeTalA khaMDa thAya che, teTalI ja teonI saMkhyA che, temanI apekSAe pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAtagaNuM che, kemake prataramAM jeTalA aMgulanA asaMkhyAtamAM bhAga mAtra khaMDa bane che, teo teTalA ja che, kahyuM paNa che-pratyeka vanaspatikAyika paryAptake aMgulanA asaMkhyAtamA bhAgathI vilAjita banIne lekanA pratarane haraNa kare che, temanI apekSAe bAdara nigadanA paryApta asaMkhya gaNu che, kemake temanI avagAhanA atyaMta pra0 18 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ 138 prajJApanAsUtre bAdaranigodAH: paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAmatyantasUkSmAyagAhanalAt, jalAzayeSu ca sarvatra samAvAt, tebhyo'pi-'bAyarapuDhavikAiyA pajjattayA asaM. khejjaguNA' bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAmatyadhika saMkhyapratarAzulAsaMkhyeyabhAgakhaNDapramANatvAt, tebhyo'pi 'vAyaraAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdarApkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bhavanti, teSAmatyadhikatara saMkhyapratarAGgulAsaMkhyeyabhAgakhaNDapramANatvAt, tebhyo'pi-'vAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bhavanti teSAM ghanIkRtalokasya asaMkhyeyasaMkhyAtatamabhAgavAkAzapradezapramANatvAt tebhyo'pi 'bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA' bAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNA bhavanti, pratibAdaraikaika nigodamanantAnAM jIvAnAM sadbhAvAt, tebhyo'pi 'vAyarapajjattayA visesAhiyA' bAdara paryAptakAH samuccaya bAdaraparyAptakAH vizeSAdhikAH bhavanti, bAdaratejAkAunakI avagAhanA atyanta sUkSma hotI hai aura ve jalAzayoM meM sarvatra pAye jAte haiM / bAdara pRthvIkAyika paryApta unase bhI asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve atyadhika saMkhyAvAle pratarAMguloM ke asaMkhyeya bhAga khaNDoM ke barAbara haiM / bAdara apkAyika paryApta unase bhI asaMkhyAta guNA haiM / bAdara vAyukAyika paryApta unase bhI asaMkhyAta guNA haiM, kyoMki ve ghanIkRta loka ke asaMkhyAta saMkhyAtatama bhAga meM jitane AkAza pradeza hote haiM unake barAbara haiN| unakI apekSA bAdara canaspatikAyika paryApta ananta guNita haiN| kyoMki eka-eka bAdara nigoda meM ananta-ananta jIva hote haiM / samuccaya bAdara paryAptaka unase bhI kucha adhika haiM, kyoM ki ina meM bAdara tejaskAyika Adi kA bhI samAveza ho jAtA hai| sUkSma thAya che ane teo jalAmAM sarvatra maLI Ave che. bAdara pRthvI kAyika paryApta teothI paNa asaMkhyAta gaNA che, kemake teo atyadhika saMkhyA vALA pratarAMgulonA asaMkhyaya bhAga khaMDanI barAbara che bAdara aSkAyika paryApta teothI paNa asaMkhyAta gaNuM che; bAra vAyukAyika paryApta temanAthI paNa asaMkhyAta gaNA che, kemake teo ghanIkRta lekanA asaMkhyAta saMkhyAta tama bhAgamAM jeTalo AkAza pradeza hoya che, temanA barAbara che, temanI apekSAe bAra vanaspatikAyika paryApta anantaguNita che, kemake eka eka bAdara nigodamAM ananta-ananta jIva hoya che, samuccaya bAdara paryAptaka temanAthI kAMIka adhika che, kemake emAM bAdara tejaskAyika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 7 bAdarajIvAlpabahutvam 139 9 yikAdInAmapi paryAptakAnAM tatra samAvezAt, atha samuccaya bAdarANAmeva paryAptAparyAptAnAm alpabahutvAdikamAha - 'eesi NaM bhaMte ! bAyarANaM pajjattApajja - gANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu vAdarANAm - samuccayavAdarajIvAnAM paryAptA, paryAptakAnAM madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !" he gautama ! 'savvatthovA vAyarapajja - nayA' sarvastokAH - sarvebhyo'lpAH, bAdaraparyAptakA bhavanti, 'bAyaraapajjattagA asaMkhejjaguNA' vAya paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, bAdaraikaikaparyAptanizrayA asaMkhyeyAnAM vAdarAparyAptakAnAM samutpAdAt / tathAcoktam 'pajjattaga nissAe apajjattagA vakamaMti / jattha ego tattha niyamA asaMaba pUrvokta jIvoM ke hI paryAptakoM aura aparyAptakoM kA alpabahuta pradarzita karate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina bAdara jIvoM ke paryAtakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM - he gautama! saba se kama paryApta bAdara haiM, aparyApta bAdara unase asaMkhyaguNA adhika haiM, kyoM ki eka-eka paryApta ke Azraya se asaMkhyAta - asaMkhyAta bAdara aparyApta utpanna hote haiM / kahA bhI hai- 'paryAptaka ke Azraya se aparyAptaka utpanta hote haiM / jahAM eka paryAptaka hai, vahAM niyama se asaMkhyAta aparyApta hote haiM / isI prakAra paryAptakoM kI apekSA aparyAptaka sabhI jagaha asaMkhyAtaguNA kaha lene cAhie / AdinA paNa samAveza thaI jAya che. have pUrvokta jIveAnA ja paryAptaka ane aparyAptakAnu... alpa. ahutva pradarzita kare che. zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavan ! A Adara jIveAnA paryAptakA ane aparyaMtakAmAM keNu kAnAthI alpa, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape cheDe gautama ! badhAthI ochA paryApta khAdara che, aparyApta khAdara temanAthI asaMkhyAta gaNA adhika che, kemake eka eka paryApta mAttaranA AzrayathI asaMkhyAta-asaMkhyAta khAdara aparyApta utpanna thAya che, kahyuM paNa che ke-paryAptakanA AzrayathI aparyAptaka utpanna thAya che, jyAM eka paryAptaka che, tyAM niyamathI asa MkhyAta aparyAptaka thAya che, eja prakAre paryAptakAnI apekSAe aparyAptaka badhI jagyAe asaMkhyAtagaNA kahevA joie, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ 140 prajJApanAsUtre khejjA' iti, paryAptakanizrayA aparyAptakA vyutkrAmanti, yatraikastatra niyamAt asaMkhyeyAH iti, sarvatra paryAptebhyo'paryAptA asaMkhyeyaguNAvAcyAH, ___ atha teSAmevasamuditAnAM paryAptAparyAptAnAmalpatyAdikaM gautamaH pRcchati'eesiNaM bhaMte ! bAyarapuDhavikAiyANaM' he madanta ! eteSAM khalu bAdarapRthivIkAyikAnAm 'pajjattApajattayANaM' paryAptAparyAptakAnAM 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA cA, bahukA cA, tulyA yA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA' he gautama ! 'savvatthovA bAyarapuDha vikAiyA pajattayA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH bAdara pRthivIkAyikAH paryAptakA bhavanti, tebhyo 'bAyarapuDhavikAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA' bAdara pRthivIkAyikAH aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! vAyaraAukAiyANaM pajjattApajattagANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu bAdarAphAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA thA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA bAyaraAukAiyA pajjattayA' ___ aba gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina bAdara pRthivIkAyikoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! bAdara pRthvIkAyika paryApta saba se kama haiM, bAdara pRthvIkAyika aparyApta unase asaMkhyAtaguNA adhika haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina bAdara apkAya ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! paryApta yAdara aprakAyika saba se kama haiM, aparyApta unakI apekSA asaMkhyAta guNA adhika haiN| have zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavan ! A khAdara pRthvIkAyikanA paryApta ane aparyAptamAM ke tenAthI a5, ghaNA tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! bAdara pRthvIkAyika paryApta badhAthI ochA che; bAdara pRthvIkAyika aparyApta temanAthI asaMkhyAtagaNuM adhika che. zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavan ! A bAdara apakAyanA paryAptaka ane aparyAptakamAM keNa konAthI ala5, ghaNa, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH bAdarAkAyikAH paryAptakA bhavanti, tebhyo-bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdarApkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! bAyarateukAiyANaM pajjattApajjattagANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu bAdaratejaH kAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA yA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthoyA bAyarateukAiyA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH bAdaratejaH kAyikAH 'pajjattayA' paryAptakA bhavanti, tebhyaH 'apajjattayA asaMkhejjaguNA' aparyAptakA bAdara tejaHkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! bAyaravAukAiyANaM pajjattApajattagANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu cAdara vAyukAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA bA, bahukA thA, tulyA bA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! / zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina bAdara tejaskAyikoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiN| zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! bAdara tejaskAya ke paryApta saba se kama haiM, aparyApta unase asaMkhyAta guNA adhika haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina bAda vAyukAya ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! bAdara zrI bhagavAna ! uttara Ape che- he gautama ! paryApta bAdara aSkAyika badhAthI ochA che, aparyApta temanI apekSAe asaMkhyAtagaNuM adhika che. zrI gautama svAmI prazna kare che -he bhagavan ! A bodara tejaskAyikanA paryApta ane aparyAptamAM kaNa kenAthI a9pa, ghaNA tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! bAdara tejaskAyanA paryApta badhAthI ochA che, aparyApta temanAthI asaMkhyAta gaNuM adhika che. zrI gautama ! svAmI prazna kare che-he bhagavan A bAdara kAyanA paryApta ane aparyAptAmAM keNa kenAthI apa, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara Ape che -he gautama ! bAdara vAyukAyanA paryApta badhAthI ochA che, bAdara vAyukAyanA aparyApta temanAthI asaMkhyAtagaNa adhika che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ 142 prajJApanAsUtre 'savvatthovA bAyaravAukAiyA pajjattayA' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, bAdara vAyukAyikAH paryAptakA bhavanti tebhyo 'bAyaravAukAiyA apajjattagA asaMkhejjaguNA' bAda vAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! vAyaravaNassaikAiyANaM pajjattApajjattagANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu bAdaravanaspatikAyikAnAM paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA yA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA cA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA yA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH bAdara vanaspatikAyikAH paryAptakAH bhavanti tebhyo'pi 'bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA' bAdara vanavAyukAya ke paryApta saba se kama hai, bAdara vAyukAya ke aparyApta una se asaMkhyAta guNA adhika haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina bAda vanaspatikAyikoM ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisase alpa, vahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama! sabase kama bAdara vanaspatikAya ke paryApta haiM, cAdara vanaspatikAya ke aparyApta unase asaMkhyAtaguNA adhika haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikoM ke paryApta aura aparyApta jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! paryApta pratyeka zarIra yAda vanaspatikAyika saba se kama haiM, aparyApta unakI apekSA asaMkhyAtaguNA haiM, aparyAptaka | zrI gautama svAmI prazna kare che he bhagavan ! A bAdara vanaspatikAcikenA paryApta ane aparyAptakamAM keNa tenAthI ala5, ghaNuM, tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara Ape che he gautama ! badhAthI ochA bAdaravanaspa tikAyanA paryApta che, bAdara vanaspatikAyanA aparyApta temanAthI asaMkhyAtagaNA adhika che. zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavan! A pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikonA paryApta ane aparyApta jemAM keNu konAthI adhika, alpa, tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! paryApta pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAcika badhAthI ochA che, aparyApta temanI apekSAe asaMkhyAtagaNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutvam 143 spatikAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikAnAM 'pajjattApajjattagANaM' paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA patteyasarIravAyaravaNassaikAiyA pajattayA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH pratyekazarIra vAdarabanaspatikAyikA: paryAptakA bhavanti, tebhyaH 'patteyasarIra bAdaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA' pratyekazarIra bAdaravanaspatikAyikAH apaptikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, 'pajjattaganissAe apajattagA vakkamati, jattha eko tattha niyamA asaMkhejA' paryAptakanizrayA aparyAptakA vyutkrAmanti, yatra ekastatra niyamAt asaMkhyeyA iti vacanaprAmANyAca, gautamaH pRcchati-'eesiNaM bhaMte ! bAyaranigoyANaM pajjattApajjattagANaM kayare kayarehito' he bhadanta ! eteSAM khalu bAdaranigodAnAM paryAptAparyAptakAnAM madhye katare katarebhyaH 'appA bA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpAvA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA vAyaranigoyA pajjattA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH bAdara nigodAH paryAptakA bhavanti, tebhyo'pi 'vAyaranigoyA apajjattA asaMkhejjaguNA' jIvoM ke asaMkhyAtaguNA hone kA kAraNa pUrva meM kahA jA cukA hai aura vaha yaha hai ki paryAptaka jIya ke Azraya se aparyAptoM kI utpati hotI hai, ataeva jahAM eka paryAptaka ho vahAM niyama se asaMkhya aparyAptaka hote haiN| __ zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! bAdara nigoda ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! bAdara nigoda ke paryApta saba se kama haiM, bAdara nigoda ke aparyApta unakI che, aparyAptaka jIve asaMkhyAta gaNA hevAnuM kAraNa AgaLa kahevAyeluM che ane te e che ke paryAptaka jIvanA AzrayathI aparyAptakonI utpatti thAya che, tethI ja jyAM eka paryAptaka che, tyAM niyamathI asaMkhya paryAptaka thAya che. zrI gautama svAmI prazna kare che he bhagavana ! bAdara nigadanA paryAptake ane aparyAptakamAM keNa kenAthI a5, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che. zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! bAdara nigadanA paryAptaka badhAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ 144 prajJApanAsUtre bAdaranigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! ghAyaratasakAiyANaM pajjattApajjattANaM' he bhadanta ! eteSAM khala bAdaratrasakAyikAnAM-dvIndriyAdi cAdarANAm, paryAptAparyAptAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA cA, bahuyA vA, tullA yA, visesAhiyA vA' alpA vA bahukA vA, tulyA yA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA' he gautama ! 'savvatthovA bAyaratasakAiyA pajjattA' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH bAdaratrasakAyikAH dvIndriyAdi bAdarAH, paryAptakAH bhavanti, tebhyo'pi-'vAyaratasakAiyA apajjattagA asaMkhejaguNA' yAdaratrasakAyikAH dvIndriyAdi bAdarAH, aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayuktaH, arthateSAmeva samuditAnAM samuccayabAdarANAM paryAptAparyAptakAnAmalpabahutyAdikaM prarUpayati-'eesi NaM bhaMte ! bAyarANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu bAdarANAM sthUlAnAM jIyAnAm 'vAyarapuDhavIkAiyANaM' bAdara pRthvIkAyikAnAM 'ghAyaraAukAikANaM' bAdarApkAyikAnAM 'bAyarateukAiyANaM' bAdaratejAkAyikAnAM 'vAyaravAukAiyANaM' bAdaravAyukAyikAnAM 'bAyaravaNassaikAiyANaM' bAdara vanaspatikAyikAnAm 'patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM' pratyekazarIravAdara apekSA asaMkhyAta guNA haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! bAdara trasakAya ke paryApta aura aparyAptakoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! bAdara trasakAyika paryApta sabase kama haiM, sakAyika bAda aparyApta unase asaMkhyAta guNA haiN| ___ zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! samuccaya bAdara jIyoM ke, bAdara pRthvIkAyikoM ke, bAdara apkAyikoM ke, bAdara tejaskAyikoM ke, bAdara cAyukAyikoM ke, bAdara vanaspatikAyikoM ke, ochA che, bADhara nigodanA aparyApta temanI apekSAe asaMkhyAtagaNI che. zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavana ! bAdara trasakAyanA paryApta ane aparyAptamAM koNa kenAthI alpa, tulya ghaNuM athavA vizeSAdhika che. zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! bAdara trasakAyika paryApta sauthI ochA che, trasakAyika bAdara aparyApta temanAthI asaMkhyAta gaNu che. zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavana ! samuccaya bAdara jIvonA bAdara pRthvIkAyenA, bAdara jaLakAcikenA, bAdara tejaskAcikenA, bAdara vAyukAyikanA, bAdara vanaspatikAyikonA pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAcikenA, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.7 bAdarajIvAlpabahutva - i vanaspatikAyikAnAm 'bAyaranigoyANaM' bAdara nigodAnAM 'bAyaratasakAiyANaM' bAdarasakAyikAnAm 'pajjattApajjattANaM' paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ?" alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama! 'savvatthovA bAyara teukAiyA pajjattayA' sarva stokAH vAdaratejaH kAyikAH paryAptakAH bhavanti, tebhyo'pi - 'bAyaratasakAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdaratrasakAyikAH- dvIndriyAdi bAdarAH aparyAptAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'patteyasarIrabAyaravaNassa - kAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAH paryAtaar: asaMkhyeyaguNA bhavanti, temyo'pi 'vAyaranigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara nigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara puDhavikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara pRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyaraAukAiyA pajjatayA asaMkhejjaguNa ' pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikoM ke, bAdara nigodoM ke tathA bAdara kAyikoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! saba se kama bAdara tejaskAyika paryApta haiM, unakI apekSA bAdara jasakAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA bAdara trasakAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara nigoda ke paryApta asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara pRthvIkAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiN| unase bAdara aSkAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara vAyukAyika paryApta bAdara nigeAdanA tathA khAdara trasakAyikAnA paryAso ane aparyAsomAM kANa kAnAthI alpa, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape cheH-he gautama ! badhAthI echA mAdara tejaskAyika paryApta che, temanI apekSAe khAdara trasakAyika paryAsa asaMkhyAtagaNA che, temanI apekSAe khAdara trasakAyika aparyApta asaMkhyAtagaNA che, temanI apekSAe pratyeka zarIra khAdara vanaspatikAyika paryApta asa`khyAtagaNA che, temanAthI khAdara nigeAdanA paryApta asaMkhyAtagaNA che, temanAthI mAdara pRthvIkAyika paryApta asa khyAtagaNA che, temanAthI bAdara jaLakAyika paryApta asakhyAta gaNA che, temanAthI bAdara vAyukAyika paryApta asa`khyAtagaNA che, tema pra0 19 zrI prajJApanA sUtra :2 145
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ 146 prajJApanAsUtre bAda kAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'vAyara teukAiyA apajjattayA' vAdara tejaH kAyikA thaparyAptakAH 'asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'patteyasarIra vAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhajjaguNA' pratyekazarIra vAdara vanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH tebhyo'pi 'bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara nigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyarapuDhavikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara pRthivIkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'vAyaraAukAiyA apajjattayA asNkhejjgunn|' bAdarA kAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyaravAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara vAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi vAdara vAyukAyikA paryAptakebhyaH 'bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA anaMtaguNA' bAdara vanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNA bhavanti pratibAdare ke kanigodamanantAnAM jIvAnAM sadbhAvAt tebhyo'pi 'vAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara asaMkhyAta guNA haiM, unase bAdara teskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, unase pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara nigoda ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, unase bAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara aSkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara vAyukAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara vanaspatikAyika paryApta anantaguNA haiM, kyoMki eka-eka nigoda meM ananta - ananta jIva hote haiM / bAdara vanaspatikAyika paryAptoM se bAdaravanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAta nAthI mAdara tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtagaNuA che, temanAthI pratyeka zarIra khAdara vanaspatikAyika asaMkhyAta gaNA che, temanAthI mAdara nigeAdanA aparyApta asa`khyAta gaNA che, temanAthI khadara pRthvIkAyika aparyApta asaM khyAtagaNA che, temanAthI bAdara apkAyika aparyaMta asaMkhyAta gaNA che, temanAthI mAdara vAyukAyika aparyApta asa khyAta gaNA che, temanAthI bAdara vanaspatikAyika paryApta anaMtagaNA che, kemake eka eka nigeAdamAM anantaananta jIva hAya che, khAdara vanaspatikAyika paryAsothI mAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAta gaNA che ane teethI mAdara aparyAptavizeSA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam 147 apajjattayA visesAhiyA' bAdarAH sAmAnyena aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti bAdaratejaH kAyikAdInAmapi aparyAptAnAM tatra samAvezAt, tebhyo'pi 'bAyarA visesAhiyA' vAdarAH samuccayavAdarajIvAH paryAptAparyApta vizeSaNarahitA vizeSAdhikA bhavanti bAdaraparyApta tejaH kAyikAdInAmapi tatra samAvezAt ityAzayaH / sU0 7 // sUkSmabAdara samudAyAlpabahutva vaktavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte! suhumANaM suhumapuDhavikAiyANaM suhuma AukAiyANaM suhumavAdarate ukAiyANaM, suhumavAukAiyANaM, suhumavaNassaikAiyANaM suhumanigoyANaM, bAyarANaM bAdarapuDhavIkAiyANaM bAyaraAukAiyANaM vAyarate ukAiyANaM bAyaravAukAiyANaM bAyaravaNassaikAiyANaM patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyANaM bAyaranigoyANaM tasakAiyANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA / savatthovA bAyaratasakAiyA bAyara ukAiyA asaMkhejjaguMNA, patteyasarIrabAdaravaNassa ikAiyA asaMkhejjaguNA, bAyaranigoyA asaMkhejjaguNA, bAyarapuDhavIkAiyA asaMkhejjaguNA, bAdaraAukAiyA asaMkhejjaguNA, bAyaravAukAiyA asaMkhejjaguNA, suhumateukAiyA asaMkhejjaguNA, suhumapuDhavIkAiyA visesAhiyA, suhuma AukAiyA visesAhiyA, suhumavAukAiyA visesAhiyA, suhumanigoyA asaMkhejjaguNA, bAyaravaNassaikAiyA anaMtaguNA, bAyarA vise sAhiyA, suhumavaNassaikAiyA asaMguNA haiM aura unase bAdara aparyApta vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM bAdara tejaskAyika aparyApta Adi kA bhI samAveza ho jAtA hai / paryApta aura aparyApta jina meM sammilita haiM aise sAmAnya bAdara jIva unase bhI vizeSAdhika haiM // 7 // dhika che, kemake temAM khAdara tejaskAyika aparyApta AdinA paNa samAveza thai jAya che, paryAsa ane aparyApta jeemAM sa Mmilita che, evA sAmAnya mAdara jIva temanAthI paNa vizeSAdhika che 5 9 // zrI prajJApanA sUtra :2
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ 148 prajJApanAsUtre khejjaguNA, suhamA visesaahiyaa| eesi NaM bhaMte! suhamaapajjattayANaM suhumapuDhavIkAiyANaM apajjattayANaM suhumaAukAiyANaM apajattayANaM suhumateukAiyANaM apajjattayANaM, suhumavAu. kAiyANaM apajjattayANaM suhumayaNassaikAiyANaM apajjattayANaM suhamanigoyANaM apajjattayANaM bAyaraapajjattayANaM bAyarapuDhavIkAiyANaM apajjattayANaM bAyaraAukAiyANaM apajattayANaM bAyarateukAiyANaM apajjattayANaM bAyaravAukAiyANaM apajattayANaMbAyaravaNassaikAiyANaM apajjattayANaM, patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM apajjattayANaM, vAdaranigoyANaM apajjattayANaM vAdaratasakAiyANaM apajjattayANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA yA ? goyamA ! savvatthovA bAyaratasakAiyA apajjattayA, bAyarateukAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA, patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA apajattayA asaMkhejjaguNA, bAyaranigoyA apajjattayA asaMkhejaguNA, bAyarapuDhavIkAiyA apajjattayA, asaMkhejjaguNA, vAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaravAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumateukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumapuDhavIkAiyA apajjattayA visesAhiyA, suhumaAukAiyA apajjattayA visesAhiyA, suhumavAukAiyA apajjattayA visesAhiyA, suhamanigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaravaNassaikAiyA apajattayA aNaMtaguNA, bAyarA apajjattayA visesAhiyA, suhumavaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhamAapajjattayA visesaahiyaa| eesi NaM bhaMte ! suhamapajattayANaM, suhumapuDhavIkAiyA pajjattayANaM, suhumaAukAiyA pajjattayANaM, suhumateukAiyA pajjattayANaM, suhumayAukAiyA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ 149 prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam pajjattayANaM, suhumavaNassaikAiyA pajjattayANaM, patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayANaM, bAyaranigoyA pajjattayANaM, bAyaratasakAiyA pajjattayANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA bAyarate ukAiyA pajjattayA, vAyaratasakAiyA pajjattayA, asaMkhejjaguNA, patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaranigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyarapuDhacIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyara AukAiyA pajjatayA asaMkhejjaguNA, bAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumateukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA suhumapuDhavIkAiyA apajjatayA visesAhiyA suhumaAukAiyA pajjatayA visesAhiyA suhumavAukAiyA pajjattayA visesAhiyA, suhumanigoyA pajjatayA asaMkhejjaguNA, vAyaravaNassaikAiyA pajjattayA anaMtaguNA, bAtharapajjattayA visesAhiyA, suhumavaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumapajjattayA visesAhiyA, eesiNaM bhaMte! suhumANaM bAyarANa ya pajjantA pajjatANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA yA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savyasthovA bAyarA pajjattayA, bAyaraapajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumaapajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumapajjattayA saMkhejjaguNA ||suu0 8 // * chAyA - eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmANAM sUkSmapRthivIkAyikAnAM sUkSmAkAyikAnAM sUkSma tejaH kAyikAnAM sUkSmavAyukAyikAnAm sUkSmavanaspatikA sUkSma - bAdara jIvoM kA alpabahutva zabdArtha - (eesi NaM maMte !) he bhagavan ina ( suhumANaM) sUkSma zrI prajJApanA sUtra :2
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ 150 prajJApanAsUtre vikAnAm, sUkSmanigodAnAm vAdarANAm, bAdarapRthivIkAyikAnAm, bAdarAkAyikAnAm, bAyara tejaH kAyikAnAm, bAdaravAyukAyikAnAm, bAdaravanaspatikAyikAnAm, pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAnAm bAdaranigodAnAm sakAyikAnAJca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH vAdaratrasakAyikAH, bAdaratejaH kAyikA asaMkhyeya jIvoM (suma puDhacIkAiyANaM) sUkSma pRthivIkAyikoM (suhuma AukAiyANaM) sUkSma aSkAyikoM (suhuma tejakAiyANaM) sUkSma tejaskAyikoM (suma vAukAiyANaM) sUkSma vAyukAyikoM (suma vaNassaikAiyANaM) sUkSma vanaspatikAyikoM (suhuma nigoyANaM) sUkSma nigodoM (bAyarANaM) bAdara jIvoM (bAyarapuDhacIkAiyANaM) bAdara pRthvIkAyikoM (vAyaraAukAiyA) bAdara aSkAyikoM (vAyara ukAiyANaM) bAdara tejaskAyikoM (bAyara vAkAiyANaM) bAdara vAyukAyikoM (bAyara vaNassaiyANaM) bAdara vanaspatikAyikoM (patteyasarIra vAyarayaNassaikAiyANa) pratyeka zarIra bAdara banaspatikAyikoM (bAyara nigoyANaM) bAdara nigodoM (tasakAiyANa ya) aura trasakAyikoM meM ( kayare kayarehito) kauna kisa se (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA cA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama! (savvatthovA bAyaratasakAiyA) saba se kama bAdara kAyika haiM (bAyara teukAiyA asaMkhejaguNA) bAdara sUkSma-khAdara jIvAnu alpa bahutva zabdArtha - (eesi NaM bhaMte!) De bhagavan ! mA ( suhumANaM) sUkSma (suhumapaDhavIkAiyANaM) sUkSma pRthvI ayi / (suhuma AukAiyANaM) sUkSmAyi / (suhumateukAiyANaM) sUkSma tenAyionA (suhumavAukAiyANaM) sUkSmavAyuprAyi / (suhumaghaNatsaikAiyA) sUkSma vanaspati ayi / (suhumanigoyANaM) sUkSmanigAho (vAyarANaM) maahve| (bAyarapuDhavIkAiyANaM) mahara pRthvI ayi / (bAdaraAukAiyANaM) mAhara bhnnaayi| (bAyarate ukAiyANaM) mAhara te sthAyi / ( bAyaravA ukAiyANaM) jAhara vAyumayi / (bAyaravaNassaikAiyANaM) mAhara vanaspatizAyi / (patteyasarIrabAyaravaNassaika iyANaM) pratye zarIra mAhara vanaspatiyi / (bAyaranigoyANa) mAhara nigoho (tasaka iyANaya) mane sAyiabhA ( kayare kayarehiMto ) || anAthI (appAvAbahuyA vAtullA vA visesAhiyA vA ?) mahaya, dhA, tujhya agara vizeSAdhiH che ? (goyamA !) De gautama ! (savvatthovA bAyarata saphAiyA) mAthI gochA mAhara sAchei (bAyara ukAiyA asaMkhejjaguNA ) mAhara tenassAyika asabhyAtA che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam 151 guNAH, pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikA asaMkhyeyaguNAH, bAdaranigodAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarapRthivI kAyikAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarASkAyikAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaracAyukAyikA asaMkhyeyaguNAH, sUkSmatejaH kAyikA asaMrUyeyaguNAH, sUkSmapRthivI kAyikAH vizeSAdhikAH, sUkSmASkAyikA vizeSAdhikAH, sUkSmavAyukAyikA vizeSAdhikAH, sUkSmanigodA asaMkhyeyaguNAH, bAdaravanaspatikAyikA anantaguNAH, bAdarAH vizeSAdhikAH, sUkSmavanaspatikAyikAH anantatejaskAyika asaMkhyAtaguNA haiM ( panteyasarIra vAyaracaNassaikAiyA asaMkhejjaguNA ) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara nigoyA asaMkhejaguNA) bAdara nigoda asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara puDhavIkAiyA asaMkhejaguNA) bAdara pRthvIkAyika asaMkhyAta guNA haiM (bAyara AukAiyA asaMkhe jaguNA) bAdara aSkAyika asaMkhyAta guNA haiM (bAyara vAukAiyA asaMkhejaguNA) bAdara bAyukAyika asaMkhyAtaguNA haiM (suhama teukAiyA asaMkhejjaguNA ) sUkSma tejaskAyika asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma puDhavIkAiyA visesAhiyA) sUkSma pRthvIkAyika vizeSAdhika haiM (suhuma AukAiyA visesAhiyA) sUkSma aSkAyika vizeSAdhika haiM (suma vAukAiyA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika vizeSAdhika haiM (suhuma nigoyA asaMkhejjaguNA ) sUkSma nigoda asaMkhyAtaguNA haiM (bAghara vaNassaikAiyA anaMtaguNA) bAdara vanaspatikAyika anantaguNA haiM (bAyarA visesAhiyA) bAdara vizeSAdhika haiM ( suhuma vaNassaikAiyA asaMkhejjaguNA ) sUkSma vanaspatikAyika asaMkhyAtaguNA haiM (sumA visesAhiyA) sUkSma jIva vizeSAdhika haiM / (patteyasarI raba yaravaNarasa ikAiyA asaMkhejaguNA ) pratye zarIra mahara vanaspatiprAyika asa MjyAtagaNA che. (bAyaranigoyA asaMkhejjaguNA ) mAhara nigoda asaMkhyAtazazu che (bAra puDhavIkAiyA asaMkhejjaguNA ) mAhara pRthvI ayi asaNyAta che (bAyara AukAiyA asaMkhejjaguNA) mAhara jAyi asaNyAtagayA hai. (bAyaravAukAiyAasaMkhejjaguNA ) mAhara vAyuayi asaM jyAtaguNA che (suhumate ukAiyA asaMkhejjaguNA ) sUkSma tenAyi asaMkhyAtagA che (suDumapudavIkAiyA visesAhiyA) sUkSma pRthvIya vizeSAdhi che. ( suhuma AukAiyA visesAhiyA) sUkSma jAyi vizeSAdhiM che (suhumavA ukAiyA visesAhiyA) sUkSma vAyuayi vizeSAdhipu che (suhumanigoyA asaMkhejjaguNA ) sUkSma nigoha asaMkhyAta che (bAyaravaNassa i. kAiyA arNataguNA) bAhara vanaspati ayi anaMtagaNa che (bAyarA visesAhiyA) hara vizeSAdhiGa che. ( suhumavaNarasaikAiyA asaMkhejjaguNA ) sUkSma vanaspatiprAyika zrI prajJApanA sUtra :2
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ 152 prajJApanAsUtre guNAH, sUkSmA vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmAparyAptakAnAM, sUkSmapRthivIkAyikAnAm aparyAptakAnAm, sUkSmApkAyikAnAm aparyAptakAnAm, sUkSma tejaHkAyikAnAm aparyAptakAnAm sUkSmavAyukAyikAnAm aparyAptakAnAm, sUkSma vanaspatikAyikAnAm aparyAptakAnAm, sUkSmanigodAnAm aparyAptakAnAm, bAdarAparyAptakAnAm, bAdarapRthivIkAyikAnAm aparyAptakAnAm, bAdarApkAyikAnAm aparyAptakAnAm, bAdaratejaHkAyikAnAm aparyAptakAnAm, vAdaravAyukAyikAnAm aparyAptakAnAm, bAdaravanaspatikAyikAnAm aparyAptakAnAm, pratyekazarIra bAdaravanaspatikAyikAnAm aparyAptakAnAM bAdaranigodAnAm (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhama apajjattayANaM) sUkSma jIvoM ke aparyAptoM (suhuma puDhavIkAiyANaM apajjattayANaM) sUkSma pRthvIkAya ke aparyAptoM (suhuma AukAiyA apajjattayANa) sUkSma apakAya ke aparyAptoM (suhama teukAiyANaM apattajjattayANaM) sUkSma tejaskAyika aparyAptoM (suhuma cAukAiyANaM apajjattayANaM) sUkSma vAyukAyika aparyAptoM (suhuma caNassaikAiyANaM apajjattayANaM) sUkSma vanaspatikAyika aparyAptoM (suhama nigoyANaM apajjattayANaM) sUkSma nigoda ke aparyAptoM (bAyara apajjattayANaM) vAdara aparyAptoM (bAyara puDhavIkAiyANaM apajjattayANaM) bAdara pRthvIkAya ke aparyAptoM (bAyara AukAiyANaM apajjattayANaM) bAdara apkAya ke aparyAptoM (bAyara teukAiyANaM apajjattayANaM) vAdara tejaskAyika ke aparyAptoM (bAyara vAukAiyANaM apajjattayANaM) bAdara vAyukAya ke aparyAptoM (bAyara vaNassaikAiyANaM apajjattayANaM) bAdara vanaspatikAya ke aparyAptoM asabhyAta che (suhuma visesAhiyA) sUkSma va vizeSAdhi4 cha. (eesi NaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (muhumaapajjattayANaM) sUkSma vAnA 25. s| (sahumapuDhIvakAiyANaM apajjattayANaM) sUkSma pRthviiyn| apryaapt| (sahama AukAiyANaM apajjattayANaM) sUkSma 14 // 4 // // a5 / (suhumateukAiyANaM apajjatayANaM) sUkSma te424|yn| 255yAta (suhumavAukAiyANaM apajjattayANaM) sUkSma pAyuya: a5ryAta (suhumavaNarasaikAiyANaM apajjattayANaM) sUkSbhapana35tithi: saryA (suhumanigoyANaM apajattayANa) sUkSma nigohanA aparyAptI (bAyaraapajjattayANaM) mA42 255ryAptI (bodarapuDhavIkAiyANaM apajjattayANaM) maarpRthviijyn| maryApto (bAyaraAukAiyANaM apajjattayANa) mAha2 044AyanA paryApto (vAyarateukAiyANaM apajjattayANaM) mAratenayina maryAptI (bAyaravAukAiyANa apajjattayANaM) // 42 vAyuyAnA 255ryAto (bAyaravaNarasaikAiyANaM apajjattayANaM) mA42 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam aparyAptakAnAm, bAdaratrasakAyikAnAm aparyApta kAnAzca katare katarebhyaH alpA bA, bahukA vA, tulyA bA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdaratrasakAyikAH aparyAptakAH, bAdaratejaHkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdara nigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, vAdarapRthivIkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarAkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaravAyukA(patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM apajjattayANaM) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyAptoM (bAyara nigoyANaM apajjattayANaM) bAda nigoda ke aparyAptoM (bAyara tasakAiyANaM apajjattayANa) bAdara prasakAya ke aparyAptoM meM se (kayare kayarehitoM) kauna kisase (appA vA bahuyA yA tullA vA bisesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athayA vizeSAdhika haiM ? (goyamA!) he gautama ! (savvatthovA bAtharatasakAiyA) saba se kama bAdatrasakAyika (apajjattayA) aparyAptaka haiM (bAyarateukAiyA apajattayA asaMkhejaguNA) bAdaratejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA) pratyeka zarIra bAdaravanaspatikAyika aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaranigoyA apajattayA asaMkhejaguNA) bAdaranigoda aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara puDhayIkAiyA apajattayA asaMkhejjaguNA) bAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara AukAiyA apajjattayA asaMkhejapanaspatiyana PA5yAtA (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyANaM apajjattayANaM) pratye: zarIra mA42 pana25tithi: 25paryApto (bAyaranigoyANaM apajjattayANaM) 42 nigAhanA aparyApto (bAyaratasakAiyANaM apajjattayANaM) // 42 saya 255ryAsomAMthI (kayare kayarehiMto) a nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA pisesA. hiyA vA) 185, gha, tulya athavA madhita cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (savvatthovA vAyaratasakAikA) mAthI mAchA mAra sAyi: (apajjattayA) 255fH4 cha (bAyarateukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 te2424||yi4 25ryAta asnnyaat| che (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyAapajjattayA asaMkhejjaguNA) pratye4 za12 // 42 vanaspatithi: 25paryAsa asabhyAta cha (bAyaranigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) // 42 nigAha aparyApta masabhyAta che (vAyarapuDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) ||42pRthviithi A5ryAta 25syaataa|| cha (bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 pra020 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ 154 prajJApanAsUtre yikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmatejAkAyikA aparyAptakA asaMkhyeyaguNAH, sUkSmapRthivIkAyikAnAM aparyAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmApkAyikAH aparyAptakA vizeSAdhikAH, sUkSmavAyukAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH, vakSmanigodA aparyAptakA asaMkhyeyaguNAH bAdaravanaspatikAyikA aparyAptakA anantaguNAH, bAdarA aparyAptakA vizeSAdhikAH, sUkSmavanaspatikAyikAH apaptikAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmAH aparyAptaphA vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmaparyAptakAnAm, sUkSmapRthivIkAyika paryAptakAnAM, sUkSmASkAyikaguNA) bAdara apkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyarayAukAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA) bAdara vAyukAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (suhuma teukAiyA apajattayA asaMkhejaguNA) sUkSma tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma puDhavIkAiyA apajattayA visesAhiyA) sUkSma pRthvIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (suhuma AukAiyA apajattayA bisesAhiyA) sUkSma apkApika aparyApta vizeSAdhika haiM (suhama vAukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (suhuma nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigoda aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara vaNassaikAiyA apajjattayA aNaMtaguNA) bAdara vanaspatikAyika apa ryApta anantaguNA haiM (bAyarA apajjattayA visesAhiyA) yAdara aparyApta vizeSAdhika haiM (suhama vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhamA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma aparyAptaka vizeSAdhika haiN| 454 2054 21sabhyAta che (bAyaravAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mA62vAyuyi4 255ryAta asaNyAtamA cha (sahumateukAiyA apajjattayA asaMkhejja guNA) sUkSma te246454 255ryAta 21 cyAta che (suhumapuDhavIkAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma pRthvIya maryAta vizeSAdhi cha (suhumaAukAiyAapajjattayA bisesAhiyA) sUkSma 25.yi maryAta vizeSAdhi4 cha (sahamavAukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSbhapAyuyi4 aryAta vizeSAdhi che (suhumanigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigAha aparyApta sadhyAtamA cha (bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA aNaMtaguNA) mA42 vanaspatiya ati ananta cha (bAyarA apajjattayA visesAhiyA) // 42 235ryAta vizeSAdhi cha (suhumavaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatithi: 255yarata masabhyAta cha (suhumAapajjattayo visesAhiyA) sUkSma 2554 vizeSAdhi che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam 155 paryAptakAnAM, sUkSmatejAkAyikaparyAptakAnAm, sUkSmavAyukAyikaparyAptakAnAM, sUkSmavanaspatikAyikaparyAptakAnAm, sUkSmanigodaparyAptakAnAM, bAdaraparyAptakAnAm, bAdarapRthivIkAyikaparyAptakAnAma, bAdarAkAyikaparyAptakAnAm, bAdaratejaHkAyikaparyAptakAnAm, bAdaravAyukAyikaparyAptakAnAM, bAdaravanaspatikAyikaparyAptakAnAM, pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikaparyAptakAnAM, bAdaranigodaparyAptakAnAM, bAdaratrasakAyikaparyAptakAnAM ca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, ___ (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma pajjattayANaM) sUkSma paryAptakoM (suhuma puDhavIkAiya pajjattayANaM) sUkSma pRthvokAyika paryAtakoM (suhama AukAiya pajjattayANaM) sUkSma apkAya paryAptakoM (suhuma teukAiya pajjattayANaM) sUkSma tejAkAyika paryAptakoM (suhuma bAukAiya pajjattayANaM) sUkSma vAyukAyika paryAptakoM (suhuma vaNassai. kAiya pajjattayANaM) sUkSma vanaspatikAyika paryAptoM (suhuma nigoya pajjattayANaM) sUkSma nigoda paryAptakoM (bAyara pajjattayANaM) bAdara paryAtakoM (bAyara puDhavIkAiya pajjattayANaM) bAdara pRthvIkAyika paryAptakoM (bAyara AukAiya pajjattayANaM) bAdara apkAyika paryAptakoM (bAyara teukAiya pajjattayANaM) bAdara tejaskAyika paryAptakoM (bAyara vAu. kAiya pajjattayANaM) bAdara vAyukAyika paryAptakoM (bAyara vaNassai. kAiya pajjattayANaM) bAdara vanaspatikAyika paryAptakoM (patteyasarIra bAdaravaNassaikAiya pajjattayANaM) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika paryAptakoM (bAyara nigoya pajjattayANaM) bAdara nigoda ke paryAtakoM (bAyara tasakAiya pajjattayANa ya) aura bAdara trasakAya ke paryA ___ (eesi NaM bhaMte !) 3 san ! Paa (suhumapajjattayANaM) sUkSma pyaa| (suhamapuDhavIkAiya pajjattANaM) sUkSma vIya: paryAptI (suhuma AukAiyA pajjatANaM) sUkSma mayi paryAta (suhumateukAiya pajjattayANaM) sUkSma ta ya 5ryAta (suhumavAukAiyA pajjattayANaM) sUkSma vAyuya4 paryApta / (suhumavaNassaikAiyapajjattayANaM) sUkSma vanaspatiya pryaapt| (suhumanigoyapajjattayANaM) sUkSma nigAha pryaas| (bAyarapajjattayANa) // 42 5 / (bAyarapuDhavikAiyapajjattayANaM) mA42 pRthvIya: 5ti| (bAyaraAukAiyapajjattayANaM) mA62 saya paryAtahI (bAyarate ukAiyapajjattayoNaM) mA62 te44yi4 5Ho (bAyaravAukAiyapajjattayANaM) mA62 vAyuyi pryaat| (bAyaravaNassaikAiya pajjattayANaM) mAra vanaspatithi: paryA ch| (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyapajjattayANaM) pratye zarIra mAra panaspatiya pryaat| (vAyaranigoyapajjattayANaM) mA42 nigohanA paryApta (bAyaratasakAiyapajjattayANa ya) mane // 42 syn| paryAptIbhA (kayare kayare zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ 156 prajJApanAsUtre tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH vAdaratejaHkAyikaparyAptakAH, bAdaratrasakAyikAH payAptakAH asaMkhyeyaguNAH, pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bAdaranigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakA asaMkhyeyaguNAH, bAdarApkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmatejAkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmapRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmAsakoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? __(goyamA) he gautama ! (savvatthovA bAyara teukAiyA pajjattayA) saba se kama cAdara tejaskAya ke paryAptaka haiM (bAyara tasakAiyA pajja. ttayA asaMkhejjaguNA) bAdara sakAya ke paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikaparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaranigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigoda ke paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara puDhacIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara pRthvIkAya ke paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara AukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara apkAyika paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAda vAyukAya ke paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhumateukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma tejaskAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma puDhavIkAiyA pajjattayA bisesAhiyA) hito) / nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vo visesAhiyA vA ?) 2565, !, tulya agara vizeSAdhika che ? (goyamA !) 3 gautama ! (savvatthovA bAyarateukAiyA pajjattayA) mAthI mAchA mA42 te424AyanA paryApta cha (bAyaratasakAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 sa4AyanA paryApta masaNyAtamA cha (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejaguNA) pratye: zarI2 mA42 pana:5tithi paryApta masaNyAta (bAyaranigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) // 32 nigAhanA paryApta masabhyAtA cha (bAyarapuDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA62 pRthviijyn| paryApta maNyAta ge| che (bAyaraAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) // 42 255454 paryApta masabhyAta che (bAyaravA ukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 vAyuya4 paryAsa masabhyAta cha (suhumateukAiyA pajjattayA asaMkhenjaguNA) sUkSbhate4241(54 pAsa abhyaatng|| che (suhumapuDhavIkAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam 157 pkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmavAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmanigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNAH, bAdaraparyAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmavanaspatikAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma paryAptakAH vizeSAdhikAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmANAM bAdarANAzca paryAptAparyAptakAnAM katare karebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdarAH paryAptakAH, sUkSma pRthivIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM (suhama AukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma apkAyika paryApta vizeSAdhika haiM (suhama vAukApayA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika haiM (suhuma nigodA pajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigoda ke paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) bAdara vanaspatikAyika paryApta anantaguNA haiM (bAyara pajjattayA visesAhiyA) bAdara paryApta vizeSAdhika haiM (suhuma vaNassaikAiyA pajja. ttayA asaMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatikAyika paryAptaka asaMkhyAtaguNA hai (suhuma pajattayA visesAhiyA) sUkSma paryAptaka vizeSAdhika haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhamANaM bAyarANa ya pajjattApajjattANaM) sUkSma aura vAdara jIvoM ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tulA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA bAyarA pajjattayA) saba se kama bAdara paryAptaka haiM (bAyarA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara aparyAptaka yI 454 paryAta vizeSAdhi4 cha (suhumaAukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma yi paryApta vizeSAdhi4 cha (suhumavAukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma pAyayi4 paryAta vizeSAdhi che (suhumanigodA pajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigAhanA paryAta msnnyaatge| cha (bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) pAI2 panaspatithi: 5ryAta mananta cha. (vAyarapajjattayA bisesAhiyA) mAhara paryAta vizeSAdhi4 cha (suhumavaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma panaspatizAyi paryAta asaNyAta cha (suhumapajjattayA visesAhiyA) sakSama paryApaka vizeSAdhika che. (eesiNaM bhaMte !) ulagapana ! 2 // (suhamANaM bAyarANaM ya pajjattApajjattANaM) sUkSma ane mA62 7vAnA paryAta ane 255tibhA (krayare kayarehiMto) ey anAthI (appA vA bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?) 2565, gha, tulya athavA vizeSAdhi cha ? (goyamA !) gautama ! (savvatthovA bAyarA pajjattayA) mAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre bAdarAparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmAparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmaparyAptakAH sNkhyeygunnaaH||suu0 8 // TIkA-atha samuccayasUkSmavAdarasammudAyagatAlpabahukhAdikaM prarUpayitumAha-'eesi NaM bhaMte ! suhumANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmANAM jIvAnAm 'suhuma puDhavIkAiyANaM' sUkSmapRthivIkAyikAnAm, 'suhuma AukAiyANa' sUkSmApkAyikAnAm, 'suhuma te ukAiyANaM' sUkSma tejaHkAyikAnAM 'suhuma vAukAiyANaM' sUkSmavAyukAyikAnAm, 'suhumavaNassaikAiyANaM' sUkSmavanaspatikAyikAnAm, 'muhuma nigoyAgaM bAyarANaM' sUkSma nigodAnAM, bAdarANAm, 'bAyara puDhavIkAiyANaM' bAdarapRthivIkAyikAnAm. 'bAyara AukAiyANaM' bAdarApkAyikAnAm, 'vAyara teukAiyANaM' bAdara tejAkAyikAnAma, 'bAyara vAukAiyANaM' bAdara vAyukAyikAnAm. 'bAyara vaNassaikAiyANaM' bAdara vanaspatikAyikAnAm, 'patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyANaM' pratyekazarIra bAdarabanaspatikAyikAnAm 'bAyaranigoyANaM' bAdaranigodAnAm, 'tasakAiyANa ya' prasakAyikAnAca-dvIndriyAdInAm madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH, 'appA bA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA asaMkhyAta guNA haiM (suhuma apajjattayA) sUkSma aparyAptaka (asaMkhejjaguNA) asaMkhyAta guNA haiM (suhuma pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma paryAptaka saMkhyAta guNA haiN| TIkArtha-aba samuccaya sUkSma-bAdara samudAya saMbaMdhI alpabahutva kI prarUpaNA kI jAtI hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma jIvoM, sUkSma pRthvIkAyikoM, sUkSma apkAyikoM, sUkSma tejAkAyikoM, sUkSma vAyakAyikoM, sUkSma vanappatikAyikoM, sUkSma nigodoM, bAdara jIvoM, soch| mA425ryAta che (bAyarA apajjattayA asaMkhejaguNA) 142 255ryAta masaAyAtamA cha (suhumaapajjattayA) sUkSma 25yAta (asaMkhenjaguNA) mscyaat|| cha (suhumapajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma tas 25syaataa|| cha. TIkA:-have samuccaya sUma bAdara-samudAya saMbaMdhI alapa bahatvanI prarUpaNuM karAya che- zrIgautamasvAmI prazna kare che he bhagavad ! A sUkSma jI, sUkSma pRthvIkAcike, sUma aSkAcike, sUma tejaskAyika, sUkSma vAyukAyika, sUkrama vanaspatikAyika, sUkSma nide, bAdara jIve, bAdara pRthvIkAcike, bAdara akAcike, bAdara tejaskAcike, bAdara vAyukAcike, bAdara vanaspatikAyika, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA vAyara tasakAiyA' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH bAdara trasakAyikAH -dvIndriyAdi bAdarAH bhavanti, tebhyaH 'bAyara teukAiyA asaMkhejjaguNA' bAdara tejaHkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA asaMkhejjaguNA' pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara nigoyA asaMkhejjaguNA' vAdara nigodA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'bAyarapuDhavIkAiyA asaMkhejaguNA' bAdara pRthivIkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara AukAiyA asaMkhejjaguNA' bAdarAkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi vAyara vAukAiyA asaMkhejaguNA' bAdara vAyukAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, eteSAM bAdara samuccaya jIvAnAM prAguktarItyA uttarottaramasaMkhyeyaguNatvAdikamavaseyam, atha sUkSmANAM samuccayajIvAnAmalpabahukhAdikaM prarUpayati-'su huma teukAiyA cAdara pRthvIkAyikoM, bAdara apkAyikoM, bAdara tejaskAyikoM, bAdara vAyukAyikoM, bAdara vanaspatikAyikoM, pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikoM, bAdara nigodoM aura trasakAyikoM meM kauna kisase alpa haiM, bahuta haiM, tulya haiM athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama bAdara trasakAyika haiM, una se cAdara tejaskAyika asaMkhyAta guNA haiM, una kI apekSA pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika asaMkhyAta guNA haiM, una kI apekSA bAdara nigoda asaMkhyAtaguNA haiM unase cAdara pRthvIkAyika asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara apkAyika asaMkhyAtaguNA haiM, unase bAdara vAyukAyika asaMkhyAtaguNA haiN| isa prakAra samuccaya bAdara jIva pUrvokta prakAra se uttarottara asaMkhyAtaguNe samajhane caahie| bAdara nigodo ane trasakAyikamAMthI koNa konAthI a5 che, ghaNA che, tulya che athavA vizeSAdhika che ? zrIbhagavAna uttara Ape che-he gautama ! badhAthI ochA bAda trasakAyika che, temanAthI bAdara tejaskAyika asaMkhyAtagaNA che, temanI apekSAe pratyeka bAdara vanaspatikAyika asaMkhyAtagaNa che, temanI apekSAe bAdara nigoda asaMkhyAtagaNa che, temanAthI bAdara pRthvIkAyika asaMkhyAtagaNI che, temanAthI bAdara aSkAyika asaMkhyAtagaNuM che, temanAthI bAdaravAyukAyika asaMkhyAtagaNA che. A prakAre samuccaya bAdara jIva pUrvokta prakArathI uttarottara asaMkhyAtagaNA samajavA joIe, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ 160 prajJApanAsUtre asaMkhejjaguNA' sUkSmatejaHkAyikAH asakhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'sahumapuDhavIkAiyA visesAhiyA' sUkSmapRthivIkAyikAH vizeSAdhikAH - kiJcidadhikAbhavanti, tebhyo'pi 'huma AukAiyA visesAhiyA' sUkSmA kAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'suma bAukAiyA visesAhiyA' sUkSmavAyukAyikAH vizeSAfear bhavanti, tebhyo'pi 'hama nigoyA asaMkhejjaguNA' sUkSma nigodAH asaMrUyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH tebhyo'pi - 'bAyaravaNassaikAiyA anaMtaguNA' cAdara vanaspatikAyikA anantaguNA bhavanti, pratibAdaranigodamanantAnAM jIvAnAM sadbhAvAt, tebhyo'pi 'vAyarA visesAhiyA' bAdarAH sthUlA jIvAH vizeSAdhikAH - kiJcidadhikAH bhavanti vAdara tejaH kAyikAdInAmapi teSu samApAtAt, tebhyo'pi 'huma vaNassaikAiyA anaMtaguNA' sUkSma vanaspatikAyikA anantaguNAH (asaMkhyeyaguNAH) bhavanti, vAdara nigodApekSayA sUkSmanigodAnamasaMkhyeyaguNatvAt, tebhyo'pi 'surumA visesAhiyA' sUkSma jIvAH, vizeSAdhikAH - kizcidadhikA bhavanti, sUkSma tejaH kAyikAdInAmapi tatra samApAtAt, athaiteSAmeva aba sUkSma jIvoM ke alpa - bahula kI prarUpaNA karate haiM - una se arthAt bAdara vAyukAyikoM se sUkSma tejaskAya ke jIva asaMkhyAtaguNA haiM, unase sUkSma pRthivIkAyika vizeSAdhika haiM, unase sUkSma aSkAyika vizeSAdhika haiM, unase sUkSma vAyukAdhika vizeSAdhika haiM, una se sUkSma nigoda asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA bAdara vanaspatikAyika anantaguNA haiM, kyoMki pratyeka bAdara nigoda meM ananta jIvoM kA sadbhAva hotA hai bAdara vanaspatikAyikoM kI apekSA bAdara jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM bAdara tejaskAyika Adi kA bhI samAveza ho jAtA hai / bAdara jIvoM kI apekSA sUkSma vanaspatikAyika asaMkhyAtaguNA haiM kyoMki bAdara nigoda ke jIvoM kI apekSA sUkSma nigoda ke jIva asaMkhyAtaguNA haiN| sUkSma vanaspatikAyikoM kI apekSA have sUkSma jIvAnA alpa bahutvanI prarUpaNA kare che--temanAthI arthAt khAdara vAyukAyikAthI sUkSma tejaskAyanA jIva asa`khyAtagaNA che, temanAthI sUkSma pRthvIkAyika vizeSAdhika che, temanAthI sUkSma apkAyika vizeSAdhika che, temanAthI sUkSmavAyukAyika vizeSAdhika che. temanAthI sUkSma nigeAda asakhyAtagaNA che, temanI apekSAe khAdara vanaspatikAyika anantagaNA che, kemake pratyeka bAdara nigeAdamAM ananta jIveAnA saddabhAva haiAya che. mAdara vanaspatikAyikAnI apekSAe khAdara jIva vizeSAdhika che; kemake temanAmAM khAdara tejaskAyika AdinA paNa samAveza thai jAya che. mAdara jIvAnI apekSAe sUma vanaspatikAyika asa MkhyAtagaNA che, kemake mAdara nigeAdanA jIvAnI apekSAe sUkSma zrI prajJApanA sUtra :2
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam 161 aparyAptAnAM sUkSmabAdarasamuccayajIvAnAmalpabahukhAdikaM prarUpayati-'eesi NaM bhaMte ! huma apajjattayANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmAparyAptakAnAm 'muhuma puDhavIkAiyANaM apajjattayANaM' sUkSma pRthivIkAyikAnAm aparyAptakAnAm, 'suhuma AukAiyANaM apajjattayANaM' sUkSmApkAyikAnAmaparyAptakAnAm, 'muhuma teukAiyANaM apajjattayANaM' sUkSma tejaHkAyikAnAm aparyAptakAnAm, 'muhuma pAukAiyANaM apajjattayANaM' sUkSma vAyukAyikAnAm aparyAptakAnAm 'suhuma vaNassaikAiyANaM apajjattayANaM' sUkSma vanaspatikAyikAnAm aparyAptakAnAm, 'suhuma nigo. yANaM apajjattayANaM' sUkSma nigodAnAm aparyAptakAnAm, 'bAyara apajjattayANaM' bAdarAparyAptakAnAm, 'bAyara puDhavIkAiyANaM apajjattayANaM' bAdara pRthivIkAyikAnAm aparyAptakAnAm, 'bAyara AukAiyANaM apajjattayANaM' bAdarAkAyikAnAm aparyAptakAnAm, 'bAyara teukAiyANaM apajjattayANaM' bAdara tejaHkAyikAnAm aparyAptakAnAm, 'bAyara vAukAiyANaM apajattayANaM' bAdara vAyukAyikAnAm aparyAptakAnAm. 'vAyara vaNassaikAiyANaM apajjattayANaM' vAdara vanaspatikAyisUkSma jIva (samuccaya) vizeSAdhika haiM, kyoMki ina meM sUkSma tejaskAyika Adi kA bhI samAveza hotA hai| ____aba inhIM sUkSma-bAdara jIvoM ke aparyAptakoM kA alpabahutva dikhalAte haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavana ! ina sUkSma aparyAptakoM, sUkSma pRthvIkAyika aparyAptoM, sUkSma apkAyika aparyAptoM, sUkSma tejaskAyika aparyApto, sakSma vAyukAyika aparyAptoM, sUkSma vanaspatikAyika aparyApto, sUkSma nigoda ke aparyAptoM, bAdara apayoptoM, bAdara pRthvIkAyika aparyAptoM, bAdara apkAyika aparyAptoM bAdara tejaskAyika aparyAptoM, bAdara yAyukAyika aparyAptoM, bAdara vanaspatikAyika aparyAptoM, pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika nigodanA jIva asaMkhyAtagaNu che. sUkSma vanaspatikAyikanI apekSAe sUma jIva (samuccaya) vizeSAdhika che, kemake temAM sUkama tejaskAyika Adine paNa samAveza thAya che. have Aja sUma bAdara chavenA aparyAptakanA alpabadutvane dekhADe che zrIgautamasvAmI prazna kare che.-bhagavad ! A sUma aparyAptako, sUkSama pRthvIkAyika aparyAptaka sUma aSkAyika aparyApto, sUkSma tejasakAyika aparyApto, sUma vAyukAyika aparyApyo, sUkSma vanaspatikAyika aparyApyo, sUkSma nigodanA aparyApto, bAdara aparyApta, bAdara pRthvIkAyika aparyApyo, bAdara aplAyika pra0 21 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ 162 prajJApanAsUtre kAnAm aparyAptakAnAm, 'patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyANaM apajjattayANaM' pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikAnAm aparyAptakAnAm, 'bAyara nigodANaM apajjattayANaM' bAdaranigodAnAm aparyAptakAnAm 'bAyara tasakAiyANaM apajjattayANaM' bAdara sakAyikAnAm aparyAptakAnAm sthUladvIndriyAdInAm madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA vAyara tasakAiyA apajjattayA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, bAdaratrasakAyikAH sthUladvIndriyAH, aparyAptakAH bhavanti, prAguktayukteH, tebhyaH 'bAyara teukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara teja:kAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'patteya sarIra vAyara vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA' pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara nigodA aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi pAyara puDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA bAdara pRthivIkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tadapekSayA-'vAyara AukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' aparyAptoM, bAdara nigoda ke aparyApto tathA bAdara trasakAya ke apa. ryAptoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! bAdara trasakAya ke aparyAptaka jIva sabase kama haiM, isa kA kAraNa pahale kahA jA cukA hai| inakI apekSA bAdara tejaskAya ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM inakI apekSA pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, inase bAdara nigoda ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, inase bAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, inase bAdara apkAya ke aparyApto, bAdara tejaskAyika aparyApta, bodara vAyukAyika aparyApto, bAdara vanaspatikAyika aparyApyo, pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyika aparyApyo, bAdara nigadanA aparyApto tathA bAdara trasakAyanA aparyApyomAMthI keNa kenI apekSAe alpa, ghaNA tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara de che-he gautama ! bAdara trasakAyanA aparyAptaka jIva badhAthI ochA che, tenuM kAraNa pahelA kaheluM ke, temanI apekSAe bAdara tejaskAyanA aparyApta asaMkhyAtagaNI che, temanI apekSAe pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtagaNuM che, temanAthI bAdara nigadanA aparyApta asaMkhyAtagaNuM che. emanAthI bAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam 163 bAdarAkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tadapekSayA - 'bAyara vAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara vAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, bAdara vAyukAyikebhyo'paryAptakebhyaH 'muhuma teukAiyA apajjatayA asaMkhejjaguNA' sUkSma tejaHkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAm atyadhikA saMkhyeyalokAkAzapradezapramANatvAt, tebhyo'pi 'huma puDhavi kApayA apajjatayA visesAhiyA' sUkSma pRthivIkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH - kiJcidadhikA bhavanti, tebhyo'pi 'suhuma AukAiyA apajjattayA visesAhiyA' sUkSmA kAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'huma vAukAiyA apajjattayA visesAhiyA' sUkSma vAyukAyikA aparyAptakA vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSma nigodAH aparyAptakAH asNkhyeygunn| bhavanti, prAguktasUkSmaviSayakayukteH jAgarukatvAt, tebhyo'pi sUkSma nigodA paryAptakebhya: - 'vAyara vaNassaikAiyA apajjattayA anaMtaguNA' bAdara vanaspatikAyikAH aparyAptakAH anantaguNA bhavanti, aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, inase bAdara vAyukAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, bAdara vAyukAya ke aparyAptakoM se sUkSma tejaskAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve bahuta adhika asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM ke barAbara haiM / sUkSma tejaskAya ke aparyAptakoM kI apekSA sUkSma pRthivIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiN| inakI apekSA sUkSma apkAya ke aparyApta vizeSAdhika haiN| inakI apekSA sUkSma vAyukAya ke aparyApta vizeSAdhika haiM / inakI apekSA sUkSma nigoda ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, isakA kAraNa pahale batalAyA jA cukA hai / sUkSma nigoda ke aparyAtakoM kI apekSA bAdara vanaspatikAya ke aparyApta anantaguNA haiM, kyoMki eka-eka bAdara nigoda gaNA che, tenAthI bAdara apkAyanA aparyApta asaMkhyAtagaNA che, temanAthI khAdara vAyukAyanA aparyApta asaMkhyAtagaNA che, bAdara vAyukAyanA aparyAptAthI sUkSma tejaskAyanA aparyApta asa`khyAtagaNA che, kemake te ghaNA vadhAre asaMkhyAta leAkAkAzanA pradezanI kharAkhara che. sUkSma tejaskAyanA aparyAptakAnI apekSAe sUkSma pRthvIkAyika aparyApta vizeSAdhika che. temanI apekSAe sUkSma aSThAyikanA aparyApta vizeSAdhika che. temanI apekSAe sUkSma vAyukAyanA aparyApta vizeSAdhika che. temanI apekSAe sUkSma nigeAdanA aparyApta asaMkhyAta gaNA che, tenuM kAraNa pahelA khatAvI didhelu che. sUkSma nigeAdanA aparyAptakAnI apekSAe mADhara vanaspatikAyanA aparyApta anantagaNA che, kemake eka eka zrI prajJApanA sUtra :2
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ 164 prajJApanAsUtre pratibAdaraikaikanigodamanantAnAM jIvAnAM sadbhAvAt, tebhyo'pi sAmAnyena bAyarA apajjattayA visesAhiyA' bAdarAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, bAdara dvIndriyAdi trasakAyikA paryAptakAdInAmapi tatra samAvezAt, tebhyo'pi suhuma vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH aparyAptakA : asaMkhyeyaguNA bhavanti, bAdara nigodA paryAptakApekSayA sUkSmanigodA paryAsakAnAmasaMkhyeyaguNatvAt, tebhyo'pi sAmAnyena 'suhumA apajjattayA visesAhiyA' sUkSmAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, sUkSma tejAkAyikA paryAptakAdInAmapi tatra samAvezAt, atha samuccayasUkSmavAdaraparyAptakAnAmalpabahutyAdikaM prarUpayati-'eesi NaM bhaMte ! suhuma pajjattayANaM' gautamaH pRcchatihai bhadanta ! eteSAM khalu sUkSma paryAptakAnAm 'suhuma puDhavIkAiyA pajjattayANaM' meM ananta-ananta jIva hote haiM / bAdara vanaspatikAya ke aparyAptoM kI apekSA sAmAnya bAdara aparyAptaka vizeSAdhika haiM, kyoMki dvIndriyAdi trasakAyikoM ke aparyAptaka bhI sammilita haiN| bAdara aparyAsakoM kI apekSA sUkSma vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki bAdara nigoda ke aparyAptakoM kI apekSA sUkSma nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM / sUkSma vanaspatikAyika aparyAptakoM kI apekSA sAmAnya sUkSma aparyAptaka vizeSAdhika haiM, kyoMki sUkSma tejaskAya ke aparyAptaka Adi kA bhI inameM samAveza ho jAtA hai| aba samuccaya sUkSma-bAda paryAptakoM kA alpa-bahutva dikhalAte haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma paryAptakoM, sUkSma pRthvIkAyika paryAptakoM, sUkSma apkAyika paryAptoM, sUkSma tejbAdara nigodamAM ananta-anaH jIva thAya che, bAdara vanaspatikAyanA aparyAsakonI apekSAe sAmAnya bAdara aparyAptaka vizeSAdhika che, kemake teomAM kIndriyAdi trasakAyikanA aparyAptaka paNa saMmilita che. bAdara paryAptakanI apekSAe sUmavanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtagaNu che, kemake bAdara nigadanA aparyAptakanI apekSAe sUkSma nigodanA aparyAptaka asaMkhyAtaguNa che, sUkSama vanaspatikAyika aparyAptakanI apekSAe sAmAnya sUkSama aparyAptaka vizeSAdhika che, kemake temanAmAM sUma tejaskAya jenA aparyAptaka Adine paNa samAveza thaI jAya che. have samuccaya sUma-bAra paryAptakanuM apa, ghaNApaNuM dekhADe che. zrIgautamasvAmI prazna kare che he bhagavan! A sUkSma paryAptake sUkSma pRthvIkAyika paryAptake, sUkSma aplAyika paryAptake, sUkama tejakAyika paryAptake, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmavAdarajIvAlpabahutvam sUkSmapRthivIkAyikaparyAptakAnAm 'muhuma AukAiyA pajjattayANaM' sUkSmA kAyikaparyAptakAnAm 'suhuma te ukAiyA pajjattayANaM' sUkSma tejaHkAyika paryAptakAnAm 'muhuma vAukAiyA pajjattayANaM' sUkSma vAyukAyika paryAptakAnAm 'muhuma vaNassaikAiyA pajjattayANa' sUkSma vanaspatikAyika paryAptakAnAm 'muhuma nigoyA pajjattayANaM' sUkSma nigodaparyAptakAnAM 'bAyara pajjattayANaM' bAdara paryAptakAnAm 'bAyara puDhavIkAiyA pajjattayANaM' bAdara pRthivIkAyika paryAptakAnAm 'bAyara AukAiyA pajjattayANaM' bAdarApkAyika paryAptakAnAm 'bAyara teukAiyA pajjattayANaM' bAdara tejAkAyikaparyAptakAnAm 'bAyara vAukAiyA pajjattayANaM' bAdara vAyukAyika paryAptakAnAm 'vAyara vaNassaikAiyA pajjattayANaM' bAdara vanaspatikAyika paryAptakAnAm 'patteyasarIra vAyara vaNassaikAiyA pajjattayANa' pratyeka zarIra bAdaravanaspatikAyikaparyAptakAnAm 'bAyara nigoyA pajjattayANa' bAdara nigodaparyAptakAnAm 'bAyara tasakAiya pajjattayANa ya' bAdara trasakAyika paryAptakAnAzca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA bA, tulyA vA, vizepAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !" he gautama ! 'savvatthovA bAyara teukAiyA pajjattayA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, bAdara tejAkAyikAH skAyika paryAptoM, sUkSama vAyukAyika paryAptoM, sUkSma vanaspatikAyika paryAptoM, sUkSma nigoda ke paryAptakoM, bAdara paryAptakoM, bAdara pRthyokAyika paryAptoM, bAdara apkAyika paryAptoM, bAdara tejaskAyika paryAptoM, bAdara vAyukAyika paryAptoM, bodara vanaspatikAyika paryAptoM, pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika paryAptoM, bAdara nigoda paryAptakoM tathA bAdara sakAyika paryAptakoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama paryApta tejaskAyika haiM, unase paryApta bAdara trasakAyika asaMkhyAta guNA adhika sUma vAyukAyika paryAptake, sUkSma vanaspatikAyika paryAptako, sUphama nigAhanA paryAptake, bAdara paryAptake, bAdara pRthvIkAyika paryApta, bAdara aSkAyika paryApta, bAdara tejaskAyika paryApto, bAdara vAyukAyika paryApta, bAra vanaspa tikAyika paryApta, pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyika paryApta, bAdara nigoda paryAptaka tathA behara trasakAyika paryAptakamAMthI keNa kenI apekSAe apa, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che ? zrIbhagavAna uttara Ape che-he gautama ! badhAthI ochA paryApta teja zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre paryAptakAH bhavanti, tebhyaH 'bAyara tasakAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara trasakAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' pratyekazarIra bAdara vanaspatikAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara nigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara nigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'vAyara puDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'bAyara AukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdarApkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'bAyara vAu. kAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara vAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktavAdaraviSayakayukteH sattvAt, tebhyo'pi bAdara paryAptaka vAyukAyikebhyaH 'suhuma teukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSma tejAkAyika paryAptakA asaMkhye yaguNA bhavanti, bAdara vAyukAyikAnAmasaMkhyeyapratarapradezarAzipramANatayA tadapekSayA sUkSma tejAkAyikAnAM paryAptakAnAmasaMkhyeyalokAkAzapradezahaiM, unase pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika paryApta asaMkhyaguNA adhika haiM, unakI apekSA bAdara nigoda paryApta asaMkhyAta guNA adhika haiM unase bAdara pRthvIkAyika asaMkhyAta guNA haiM, unase paryApta bAdara apkAyika asaMkhyAta guNA haiM, unase bAdara vAyukAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM, bAdara vAyukAyika paryAptoM kI apekSA sUkSma tejaskAyika paryApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki bAdara vAyukAyika paryApta asaMkhyAta pratara pradezoM kI rAzi ke barAbara haiM aura unakI apekSA sUkSma tejaskAyika paryApta asaMkhyAta lokAkAza pradezoM kI rAzi ke barAbara haiM, ataeva ye asaMkhyAta guNA haiM / sUkSma tejskaaskAyanA che, temanAthI paryApta bAdara trasAyika asaMkhyAtagaNa adhika che, temanAthI pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAtagaNI adhika che, temanI apekSAe bADhara nigada paryApta asaMkhyAtagaNa adhika che, temanAthI bAhara pRthvIkAyika asaMkhyAtagaNI che, temanAthI bAdara aplAyika asaMkhyAtagaNI che, temanAthI bAra vAyukAyika paryAptaka asaMkhyAtagaNu che, bAdara vAyukAyika paryAptakanI apekSAe sUma tejaskAyika paryApta asaMkhyAta gaNA adhika che, kemake bAdara vAyukAyika paryApta asaMkhyAta pratarapradezanI rAzinA barAbara che ane temanI apekSAe sUma tejaskAyika paryApta asaMkhyAta kAkAza pradezanI rAzinA barAbara che, tethI ja teo asaMkhyAtagaNe che, sUma tejasakAyika paryAptakanI apekSAe sUkSma pRthvIkAyika paryApta vizeSA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.8 sUkSmabAdarajIvAlpabahutvam 167 " rAzipramANasAt teSAmasaMkhyeyaguNatvamavaseyam, tadapekSayA 'suma puDhavIkAiyA pajjattayA visesAhiyA' sUkSma pRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH kiJcidadhikA bhavanti, tadapekSayA - 'muhuma AukAiyA pajjattayA visesAhiyA' sUkSmAkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti tadapekSayA - 'suhuma vAukAiyA pajjatayA visesAhiyA' sUkSma vAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, prAguyukteH sUkSmaparyApta vAyukAyikebhyaH 'suhuma nigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' sakSma nigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAmatyadhikatayA pratigolaka sadbhAvAt, tebhyo'pi 'bAyara vaNassaikAiyA pajjattayA anaMtaguNA' bAdara vanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNA bhavanti teSAM pratibAraikaika nigoda manantAnAM sadbhAvAt, tebhyo'pi 'bAyara pajjattayA visesAhiyA' samuccaya bAdaraparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, paryAptakabAdara tejaH kAyikAdInAmapi tatra samAvezAt, tebhyo'pi 'suhuma vaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, bAdara nigoda paryAptakA pekSayA sUkSma nigoda paryAptakAnAmasaMkhyeyaguNatvAt tebhyo'pi 'suhuma pajjattayA yika paryAptakoM kI apekSA sUkSma pRthvIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma aSkAyika paryApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma nigoda ke paryApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA bAdara vanaspatikAyika paryAptaka ananta guNA adhika haiM, kyoMki ve pratyeka bAdara nigoda meM ananta - ananta jIva hote haiM, bAdara vanaspatikAyika paryAptoM kI apekSA samuccaya bAdara paryApta vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM bAdara tejaskAyika Adi kA bhI samAveza hai bAdara paryAptoM kI apekSA sUkSma vanaspatikAyika paryApta asaMkhya guNA haiM, kyoMki bAdara nigoda ke paryAptakoM kI apekSA sUkSma nigoda ke paryA dhika che, temanI apekSAe sUkSma aplAyika paryaMta vizeSAdhika che; temanI apekSAe sUkSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika che, temanI apekSAe nigeAdanA paryAptaka asaMkhyAtagaNA adhika che, temanI apekSAe bAdara vanaspatikAyika paryApta anantagaNA adhika che; kemake teo pratyeka khAdyara nigeAdamAM anantaananta thAya che, khAdara vanaspatikAyika paryAptAnI apekSAe samuccaya bAdara paryApta vizeSAdhika che, kemake teemAM khAdara tejaskAyika Adine paNa samAveza che. bAdara paryAptAnI apekSAe sUkSma vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAta gaNA che, kemake khAdara nigeAdanA paryAptakAnI apekSAe sUma nigeAdanA paryAptaka zrI prajJApanA sUtra :2
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ 168 prajJApanAsUtre visesAhiyA' sUkSma paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti paryAptasUkSmatejaHkAyikAdInAmapi tatra samAvezAt, athaitepAmeva sUkSma vAdarAdInAM pratyekaM paryAptAparyAptakAnAM pRthak pRthagalpabahutvAdikaM prarUpayati- 'eesi NaM bhaMte ! suhumANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmANAm 'vAyarANa ya pajjattApajjattANaM' bAdarANAJca paryAtAparyAptakAnAm madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyAvA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA kiJcidadhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA bAyarA pajjatayA' sarvastokA :- sarvebhyo'lpAH, bAdarAH paryAptakAH bhavanti teSAM parimita kSetravartitvAt tebhyaH 'vAyara apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdarA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti ekaikavAdaraparyAptanizrayA asaMkhyeya bAdarAptaka asaMkhyAta guNA adhika haiM / unakI apekSA sUkSma paryApta vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM paryApta sUkSmatejaskAyika Adi bhI sammilita haiN| aba sUkSma - bAdara Adi ke paryAptakoM evaM aparyAptakoM ke pRthakpRthak alpabahutva kA pratipAdana karate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM - he bhagavan ! ina sUkSma aura bAdara jIvoM ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM - he gautama! saba se kama bAdara paryAptaka jIva haiM, kyoMki ve parimita kSetra meM hI hote haiM, unakI apekSA bAdara aparyAptaka asaMkhyAta guNA haiM kyoMki eka-eka bAdara paryApta ke Azraya se asaMkhyAta bAdara aparyAptoM kI utpatti hotI hai / bAdara aparyAptakoM kI apekSA sUkSma aparyAptaka asaMkhyAtagaNA adhika che. temanI apekSAe sUkSma paryApta vizeSAdhika che, kemake temAM paryApta sUkSma tejaskAyika Addhi paNa saMmilita che. have sUkSma bAdara AdinA paryApta temaja aparyAptakAnA pRtha-pRthak alpa bahutvanuM pratipAdana kare che zrI gautamasvAmI prazna kare che--huM bhagavan ! A sUkSma ane bAdara jIveAnA paryAptake ane aparyAptakAmAM keNu kAnAthI alpa, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape che:-he gautama ! badhAthI echA khAdara paryAptaka jIva che, kemake teo parimita kSetramAM ja thAya che, temanI apekSAe khAdara aparyAptaka asaMkhyAtagaNA che, kemake eka eka mAdara paryAptakanA AzrayathI asakhyAta khAdara aparyAptakAnI utpatti thAya che. mAdara aparyAptakAnI ape zrI prajJApanA sUtra :2
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 3 sU. 9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 169 paryAptakAnAM samutpAdAt, tebhyo'pi 'suhuma apajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSmA apa ryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAM sarvalokavyAptatvena kSetrasyAsaMkhyeyaguNatvAt, tebhyaH 'suhuma pajjattayA saMkhejjaguNA' sUkSmAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti teSAM bahukAlAvasthAyitvena sarvadaiva saMkhyeyaguNatayA samupalabhyamAnatvAt // 8 // sUkSmavAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutva vaktavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte! suhumapuDhabIkAiyANaM vAyarapuDhavikAiyANa ya pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA vAyara puDhavIkAiyA pajjanttayA bAyarapuDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumapuDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumapuDhavIkAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte / suhuAukAiyANaM bAyara AukAiyANa ya pajjattApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA vAyaraAukAiyA pajjattayA, bAyaraAukAiyA apajattayA asaMkhe jaguNA, suhuma AukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA suhuma AukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! suhumate ukAiyANaM bAyara ukAiyANa ya pajjanttApajjattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA bAyarate ukAiyA pajjatayA, bAyarate ukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumate uasaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve sampUrNa loka meM vyApta hai, ataeva una kA kSetra asaMkhyAta guNA haiM / sUkSma aparyAptoM kI apekSA sUkSma paryApta saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve adhika kAla taka rahate haiM, ataH sadaiva saMkhyAta guNA pAye jAte haiM // 7 // kSAe sUkSma aparyAptaka asa khyAtagaNA che, kemake teo sampUrNa leAkamAM vyAsa che, tethI ja temanuM kSetra asaMkhyAtagaNuM che. sama aparyaMmonI apekSAe sUkSma paryApta asakhyAtagaNA che, kemake tee adhika kALa sudhI rahe che, tethI sahaiva saMjcyAtagAthA bhajI yAve che. // 7 // pra0 22 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumateukAiyA pajjattayA saMkhejaguNA, eesiNaM bhaMte! suhamavAukAiyANaM bAyarayAukAiyANa ya pajjattApajjattANaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA vAyaravAukAiyA pajjattayA, bAyaravAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumavAukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! suhumavaNassaikAiyANaM bAyaravaNassaikAiyANa ya pajatApajjattANaya kayare kayarehito appA vA, bahuyA bA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA vAyaravaNassaikAiyA pajjattayA, bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA, suhamavaNassai. kAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA, suhumavaNassaikAiyA pajattayA saMkhejaguNA, eesi NaM bhaMte! suhamanigoyANaM bAyaranigoyANa ya pajattApajattANaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA? goyamA ! savvatthovA bAyaranigoyA pajattayA, bAyaranigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhamanigoyA apajjattayA asaMkheja guNA, suhamanigoyA pajattayA saMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! suhumANaM suhumapuDhavIkAiyANaM, suhuma AukAiyANaM, suhumateukAiyANaM, suhumayAukAiyANaM, suhumayaNassaikAiyANaM, suhumanigoyANaM. bAyarANaM, bAyarapuDhavIkAiyANaM, bAyaraAukAiyANaM, bAyarateukAiyANaM, bAyaravAukAiyANaM, bAyaravaNassaikAiyANaM, patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyANaM bAyaranigoyANaM, bAyaratasakAiyANa ya, pajattApajjattagANaM kayare kayarehito appA cA, bahayA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA! savvatthovA bAyarateukAiyA pajattayA, bAyara tasakAiyA pajattayA asaMkhejjaguNA, vAyaratasakAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA, patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajattayA asaMkhejjaguNA, bAyara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmavAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 171 nigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyara puDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaraAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyarateukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, patteyasarIra bAyaravaNastaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyanigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyarapuDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejja. guNA bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyarabAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumateukAiyA apa. jjattayA asaMkhegujaguNA, suhumapuDhavIkAiyA apajjattayA visesAhiyA, suhamaAukAiyA apajjattayA visesAhiyA, suhamavAukAiyA apajjattayA visesAhiyA, suhumateukAiyA pajjatayA asaMkhejjaguNA, suhamapuDhavIkAiyA pajjattayA visesA. hiyA, suhamaAukAiyA pajjattayA visesAhiyA, suhamavAukAiyA pajjatayA visesAhiyA, suhamanigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhamanigoyA pajjattayA saMkhejjaguNA, bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA, bAyarapajjattayA visesAhiyA, bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, bAyaraapajjatayA visesAhiyA, bAyarA visesAhiyA suhamavaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA, suhumaapajjattayA visesAhiyA, suhumavaNassaikAiyA panjattayA saMkhejjaguNA, suhamA pajjattayA visesAhiyA, suhumA visesAhiyA ||suu0 9 // chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! sUkSma pRthivIkAyikAnAM bAdara pRthivIkAyikAnAm ca paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, vahukA vA, tulyA vA, sUkSma-bAda pRthvIkAyikAdi kA alpabahutvazabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma puDhavIkAi. sUma-Adara pRthvIkAyikAdinuM alpa-bahu 2054Atha-(eesiNaM bhaMte !) mApana ! (suhumapuDhavIkAiyANaM) sUkSma pRthvI. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ 172 prajJApanAsUtre vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH vAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH, bAdara pRthivIkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma pRthivIkAyikA apaptikAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma pRthivIkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmApkAyikAnAM bAdarApkAyikAnAm ca paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! yANaM) sUkSma pRthivIkAyikA (bAyara puDhayIkAiyANa ya) aura bAdara pRthivIkAyikoM ke (pajjattApajjattANaM) paryAptakoM evaM aparyAptakoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA yA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA bAyara puDhayIkAiyA pajjattayA) saba se kama bAdara pRthvokAyika paryApta haiM (bAyara puDhayIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara pRthvIkAthika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (suhuma puDhIvakAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma pRthivIkAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (suhuma puDhavIkAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma pRthvIkAyika paryApta saMkhyAta guNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma AukAiyANaM) sUkSma apkAyikoM (bAyara AukAiyANa ya) aura bAdara apkAyiko ke (pajjattApajjattANaM) paryAptako aura aparyAptakoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA yA bahuyA vA tullA vA pisesAhiyA yi| (bAyarapuDhavIkAiyANa ya) ane mA42 pRthvI viDIna (pajjattApajjattANaM) paryAtabha04 255mimI (kayare kayarehiMto) ra anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) 165, ghI, tulya 2512 vizeSAdhi4 cha ? _ (goyamA !) gautama ! (savvatthovA bAyarapuDhavIkAiyA pajjattayA) mAthI bhoch| // 42 pRthvI thi4 paryAta che (bAyarapuDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 pRthvIya: 255ryAta asaNyAta che (suhumapuDhavIkAiyA apajjA ttayA asaMkhejjaguNA) sUkSma vI1i4 25paryAta 21sacyAta che (suhumapuDhavIkAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma vI454 paryAta sadhyAtarA che. (eesiNaM bhaMte !) mApan ! 2 // (suhumaAukAiyANa) sUkSma 354aayi| (bAyaraAukAiyANaya) mane // 42 235||yiddiinaa (pajjattApajjattANaM) 5 / mane saryAmA (kayare kayarehiMto) enAthI (appAvA bahuyA vA tullA vA vise. sAhiyA vA ?) 2585, ghA, tulya 22 vizeSAdhi4 cha ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 173 sarvastokAH bAdarApkAyikAH paryAptakAH, bAdarApkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmApkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmApkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmatejaHkAyikAnAM, bAdara tejAkAyikAnAm ca paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, vahukA vA, tulyA bA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdara tejAkAyikAH paryAptakAH. bAdara tejAkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH sUkSma tejaHkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmatejAkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA bAyara AukAiyA pajjattayA) saba se kama bAdara apkAyika paryApta haiM (bAyara AukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara apkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhama AukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma apkAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (suhama AukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma apkAyika paryApta saMkhyAta guNA haiN| _(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhama teukAiyANaM) sUkSma tejaskAyikoM (bAyara teukAiyANa ya) aura bAda tejaskAyika (pajjattApajjattANaM) paryAptakoM aura aparyAptakoM meM (kapare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthoyA) saba se kama (bAyara teukAiyA pajjattayA) bAdara tejaskAyika paryApta haiM (bAyara teukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara tejaskAyika __(goyamA !) gautama ! (savvatthovA bAyaraAukAiyA pajjattayA) mAthI mch| // 42 mayi paryAta cha (bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mA42 2014Ayi: 25paryAta asabhyAta che (suhumaAukAiyA apajjattayAa. saMkhejjaguNA) sUkSma 25454 aparyApta masav-yAta che (suhumaAukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma 255454 paryAta sadhyAta che. (eesiNaM bhaMte !) bhagavan ? 20 (suhumateukAiyANaM) sUkSma te424||4 (bAyarateukAiyANaya) mane 42 te424Ayi4 (pajjattApajattANaM) paryAta bhane 55mimA (kayare kayarehito) / anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) 165, 54aa, tulya athavA vizeSAdhita cha ? __ (goyamA !) 3 gautama ! (savvatthovA) yAthI ch| (boyarateukAiyA pajja. tayA) mA62 te043454 paryApta cha (bAyarateukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ 174 prajJApanAsUtre eteSAM khalu bhadanta ! sUkSma vAyukAyikAnAM vAdara vAyukAyikAnAJca paryAptAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH vAdara vAyukAyikAH paryAptakAH, vAdara vAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma vAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma vAyukAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSma vanaspatikAyikAnAM bAdara vanaspatikAyikAnAJca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA aparyApta asaMkhyaguNA haiM (suhuma teukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (sutuma teukAiyA pajattayA saMkhejjaguNA ) sUkSma tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma bAukAiyANaM bAyara vAkAiyANa ya) sUkSma vAyukAyikoM aura bAdara vAyukAyikoM ke (pajjattApajjanttANaM) paryAptoM aura aparyAptoM meM ( kayare kamare hiMlo) kauna kisase ( appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthocA bAyara vAukAiyA) saba se kama bAdara vAyukAyika (pajattayA) paryApta haiM (bAyara vAukAiyA apajalayA asaMkhejjaguNA) bAdara vAyukAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM ( suhuma vAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma vAyukAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma cAukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA ) sUkSma vAyukAyika paryApta saMkhyAta guNA haiM / mAharate sthAyi aparyApta asaMkhyAtagA che (suhumatejakAiyA apajjattayA asaMkheujaguNA) sUkSma tesmAthi aparyApta asabhyAtA che (suhumateukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma terA paryApta saMkhyAtagA che. (ee siNaM bhaMte!) he bhagavan ! mI (suhumavA ukAiyANaM bAyaravA ukAiyANaya) sUkSma vAyuayi / bhane mAhara vAyuayionA ( pajjantApajjattANaM) paryAso bhane paryAptomA ( kayare kayarehiMto) aNu anAthI ( appA vA bahuyA vA tullA vA vise. sAhiyA vA ? ) mahaya, dhaSA, tujhya agara vizeSAdhi che ? (gothamA !) De gautama ! (savvatthovA bAyaravA ukAiyA) madhAthI mochA nAhara vAyunAyi (pajjattayA) paryA che (bAyaravA ukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) maharavAyu aparyApta asakhyAtagA che (suhumavA ukAiyA apajjattayA* asaMkhejjaguNA ) sUkSma vAyuayi aparyApta asaM jyAta che (suhumavAukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA ) sUkSma vAyuayi paryAsa sajyAtagA che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 175 cA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdara vanaspatikAyikAH, paryAptakAH, bAdara vanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma vanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmanigodAnAM bAdaranigodAnAJca paryAtAparyAptakAnAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA? (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma vaNassaikAiyANaM bAyara vaNassaikAiyANa ya) sUkSma vanaspatikAyikoM aura vanaspatikAyikoM ke (pajjattApajjattANaM) paryAptakoM aura aparyAptakoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA yA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savvatthovA bAyara vaNassaikAiyA pajjattayA) saba se kama bAdara vanaspatikAya ke paryAptaka haiM (bAyara vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma caNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma vanaspati kAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma vaNassaikAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM / ___(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhuma nigoyANaM bAyara nigoyANa ya) sUkSma nigodoM aura bAdara nigodoM ke (pajjattApajjattANaM) paryAptakoM aura aparyAptakoM meM (kayare kayarehito) kauna kisa (eesiNaM bhaMte !) bhavan ! 21 (sahumavaNassaikAiyANaM bAyaravaNassaikAiyANa ya) sUkSma vnsptithi| mane 62 vanaspatiyionA (pajjattApajjatANaM) paryAptI bhane aryAtamA (kayare kayare hito) AyInAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA bisesAhiyA ?) 285, paNa, tulya 25 // 2 vizeSAdhi4 cha ? (goyamA !) gautama ! (savvatyovA boyaravaNarasaikAiyA pajjattayA) apAthI mAchA pAi2 vanaspatiya paryAta cha (bAyaravaNarasaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mA62 vanaspatiya4 255ryAta 21sayAtamA cha (sahamavaNassai. kAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatiya4 25paryAta 25sayA 19 cha (suhumavaNassaikAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSbhavana35tithi: paryApta saMkhyAtagaNuM che. (eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (suhumanigoyANaM bAyaranigoyANaya) sUkSma nA bhane mA42 nigohanA (pajjattApajjattANa) paryAbho bhane 5ftwi (kayare kayarehito) by nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre gautama ! sarvastokAH bAdaranigodAH paryAptakAH, bAdaranigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmanigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma nigodAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! sUkSmANAM sUkSmapRthivIkAyikAnAM sUkSmApkAyikAnAm sUkSma tejaHkAyikAnAma, sUkSma vAyukAyikAnAm, sUkSma vanaspatikAyikAnAm, sUkSma nigodAnAm, vAdarANAm, bAdara pRthivIkAyikAnAm, bAdarAkAyikAnAm, bAdara tejAkAyikAnAm, bAdara vAyukAyikAse (appA yA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA cA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthocA bAyara nigoyA pajjattayA) saba se kama bAdara nigoda ke paryAptaka haiM (bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigoda ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma nigoyA apajjattayA) sUkSma nigoda ke aparyApta (asaMkhejjaguNA) asaMkhyAtaguNA haiM (suhama nigoyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma nigoda ke paryAptaka saMkhyAtaguNA haiN| ___ (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (suhumANaM puDhacIkAiyANaM sUkSma pRthvIkAyikoM (suhuma AukAiyANaM) sUkSma apkAyikoM (suhama teukAiyANa) sUkSma tejaskAyikoM (suhuma bAukAiyANaM) sUkSma vAyukAyikoM (suhama vaNassaikAiyANe) sUkSma vanaspatikAyikoM (suhama nigoyANaM) sUkSma nigodoM (bAyarANaM) bAdaroM (bAyara puDhavIkAiyANaM) bAdara pRthivIkAyikoM (bAyara AukAiyANaM) bAdara apkAyikoM (bAyara teukAiyANaM) bAdara tejaskAyikoM (bAyara yAukAiyANaM) bAdara vaayuapa, ghaNA, tulya agara te vizeSAdhika che ? (goyamA !) OM gautama ! (savvatthobA bAyaranigoyA pajjattayA) sAthI maach| mAnigAhanA paryA cha (bAyaranigoyA apajjattayo asaMkhejjaguNA) mAnigohanA aparyApta asaMkhyAtagaNu che. (suhumanigoyA apajjastyA) sUkSma nigAhanA aparyApta (asaMkhejaguNA) mayatA cha (suhumanigoyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSmanigohanA pati saMkhyAtagaNa che, (eesiNaM bhaMte !) san ! 1 (suhamANaM puDhavIkAiyANaM) sUkSma pRthvI thiii| (suhumaAukAiyANa) sUkSma 2024 / 4 / (suhumateukAiyANaM) sUkSma te424aayi| (sahamavAukAiyANaM) sUkSma vAyuya4 (suhamavaNassaikAiyANaM) sUkSma vnspti4aayi| (suhamanigoyANaM) sUkSma nigAha (bAyarANaM) // 62 / (bAyarapuDhavIkAikANaM) mA62 pRthviiyi| (bAyaraAukAiyANaM) // 62 mayi / (bAyarateukAiyANa) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmavAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 177 nAm, bAdara vanaspatikAyikAnAm, pratyekazarIravanaspatikAyikAm, pAdaranigodAnAm, bAdaratrasakAyikAnAzca paryAptAparyAptakAnAm katare katarebhyo'lpA yA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bAdaratejaH kAyikAH paryAptakAH, bAdaratrasakAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdara sakAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdara nigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarApkAyikAH paryAptakAH kAyikoM (vAyara vaNassaikAiyANaM) bAdara vanaspatikAyikoM (patteyasarIrayAyaravaNassaikAiyA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikoM (vAyara nigoyANaM) bAdara nigodoM (bAyara tasakAiyANaM) bAdara vasakAyikoM meM (pajjattApajjattANaM) paryAptoM aura aparyAptoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA yA bahuyA yA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savvatthovA bAyara teukAiyA pajattayA) saba se kama bAdara tejaskAya ke paryAptaka haiM (bAyara tasakAiyA panjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara trasakAya ke paryApsaka asaMkhyAta guNA haiM (vAyara tasakAithA apajattayA asaMkheja guNA) bAdara trasakAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (pattayasarIra bAyara vaNassaikAiyA pajattayA asaMkhejjaguNA) pratyeka zarIra bAda vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAta mA62 te0424||yo| (bAyaravAukAiyANaM) // 42 vAyuyo / (bAyaravaNassaikAiyANaM) mA62 vanaspati yi| (patteyasarIrabAyaravaNapsaikAiyANaM) pratye4 zarI2 mA42 vnsptithi| (bAyaranigoyANaM) // 62 nigAha (bAyaratasakAiyANaM) // 42 sa yihInA (pajjattApajjattANaM) paryA to bhane 205ryAsomA (kayare kayarehiMto) aura chInAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2585, gha, tulya agara te vizeSAdhika che? _ (goyamA !) gautama ! (savvatthovA bAyarateukAiyApajjattayA) mAthI maach| mA42 te424AyanA paryApta cha (bAyaratasakAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) 2 sAyanA paryApta masaNyAtamA cha (bAyaratasakAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) 42 saya aparyApta masayAtamA cha (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) pratye4 zarI2 ||421125tiyi 5yanti sasa bhyAta cha. (bAyaranigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA4nigAhanA paryApta asaNyAta cha. (bAyarapuDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) mA2pRthvIjayanA pra0 23 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre asaMkhyeyaguNAH, bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarateja:kAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdara nigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdara pRthivIkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarAkAyikAH apayaptikAH asaMkhyeyaguNAH bAdaravAyukAyikA aparyAptakA asaMkhyeyaguNAH sUkSma tejaHkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSma pRthivIkAyikAH apaguNA haiM (bAyara nigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigoda ke paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara puDhavIkAiyA pajjantayA asaMkhejjaguNA) bAdara pRthvIkAya ke paryAptaka asaMkhyAta guNA haiM (bAyara AukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara aSkAya ke paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara vAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara vAyukAya ke paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara teukAiyA apajjatayA asaMkhejjaguNA) bAdara tejaskAya ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara nigoda ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (bAyara puDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara pRthivIkAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM (bAyara AukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) bAdara aSkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNa haiM (bAyara vAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) bAdara vAyukAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM ( suhuma teukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) sUkSma tejaskAyika aparyApta asaMkhyAta 178 paryApta asaM jyAtagaNA che. (bAyaraAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA ) mAhara acchAyanA paryApta asaM jyAta gaNA che (bAyaravAkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA ) maharayAyuDAyanA paryApta asaNyAtalA che. (vAyara te ukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mAharate4sAyanA aparyApta asabhyAtA che. (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) pratye zarIra mAhara vanaspatiyiH ayayati asaMkhyAta che (bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) mAharanigohanA aparyApta asauMcyAtagA che (bAyarapuDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) mAhara pRthvIprAyi ayaryApta asaM jyAtalA che (bAyara AukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) mAhara acchA aparyApta asakhyAtagA che (bAyadavA ukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) mAhara vAyu aparyApta asaM jyAtagA che. (suhumateukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma tensasAyika aparyApta asaNyAtagA che (suhuma zrI prajJApanA sUtra :2
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 179 ptikAH vizeSAdhikAH, sUkSmApkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH sUkSmavAyukAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmatejAkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmapRthivIkAyikAH paryApta kA vizeSAdhikAH sUkSmASkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmavAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmanigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmanigodAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, sUkSma- bAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNAH, bAdaraparyAptakAH vizeSAdhikAH, bAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, bAdarA paryAptakAH guNA haiM (suhuma puDhacIkAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma pRthivIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (suhuma AukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma apkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (suhuma bAukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiM (suhuma teukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma tejaskAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma puDhavIkAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma pRthvIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM (suhuma AukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma apkAyika paryApta vize. SAdhika haiM (suhuma yAukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika haiM (suhuma nigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAta guNA haiM (suhama nigoyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma nigoda ke paryAptaka saMkhyAta guNA haiM (bAyara vaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) bAdara vanaspatikAya ke paryAptaka anantaguNA haiM (bAyara pajjattayA visesAhiyA) bAdara paryApta vizeSAdhika haiM (bAyara caNassaikAiyA apajjattayA puDhayIkAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSmapRthvIthi255ryAta vizeSAdhi4 cha. (suhumaAukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma yi maryAta vizepAdhi cha (suhumavAukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSmavAyuya4 aryAta vizeSAthi cha (suhumateukAiyA pajjattayo asaMkhejjaguNA) sUkSma te424||yi: payaryAta asaNyAta! che (suhumapuDhavIkAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSmapRthvIya paryAta vizeSAdhi4 cha (suhamaAukAiyA pajattayA visesAhiyA) sUkSma- mAya paryAta vizeSAdhi4 cha (suhumavIukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyuyi paryAta vizeSAdhi cha (suhumanigoyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma nigAhanA 25paryApta masadhyAtamA cha (suhumanigoyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma nigAhanA paryApta sadhyAtarI cha (bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) pA2 vanaspatiyanA 5yAsa mananta cha (bAyarapajjattayA visesAhiyA) mA62 yAta vizeSAdhira zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vizeSAdhikAH, bAdarAH vizeSAdhikAH, sUkSmavanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, sUkSmAparyAptakAH vizeSAdhikAH, sUkSmavanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, sUkSmaparyAptakAH vizeSAdhikAH sUkSmA vishessaadhikaaH,dvaarm||09|| TIkA-atha sUkSmapRthivIkAyikabAdarapRthivIkAyikAdInAM pratyekaM paryAptAparyAptakAnAM samudAyenAlpabahutyAdikamAha-'eesi NaM bhaMte ! suhumapuDhavIkAiyANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmapRthivIkAyikAnAM 'bAyarapuDhavikAiyANaya' bAdarapRthivIkAyikAnAzca 'pajattApajattANaM' paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, asaMkhejjaguNA) bAdara vanaspatikAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (bAyara apajjattayA visesAhiyA) bAdara aparyAptaka vizeSAdhika haiM (bAyarA visesAhiyA) bAdara vizeSAdhika haiM (suhama vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM (suhuma apajjattayA visesAhiyA) sUkSma aparyAptaka vizeSAdhika haiM (suhuma vaNassaikAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM (suhuma pajjattayA visesAhiyA) sUkSma paryAptaka vizeSAdhika haiM (suhumA visesAhiyA) sUkSma jIva vizeSAdhika haiN| // 7 // TIkArtha-aba sUkSma pRthvIkAyika evaM bAdara pRthvIkAyika Adi ke, pratyeka ke samudAya rUpa se alpabahutva kA pratipAdana karate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma pRthvIkAyikoM aura bAdara pRthvIkAyikoM ke paryAptakoM aura aparyAptakoM cha (bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) // 42 vanaspatiyana saya masa yaataa|| cha (bAyaraapajjattayA visesAhiyA) 542 2554 vizeSAdhi cha (vAyarA visesAhiyA) mA42 vizeSAdhi che (suhumavaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjagaNA) sUkSma vanaspatithi: 255ryAta asanyAta che (suhumaapajjattayA visesAhiyA) sUkSma aparyApta vizeSAdhi cha (suhumavaNassaikAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA) sUkSma vanaspatiya paryApta sanyAta ge| che (suhumapajjattayA visesAhiyA) sUkSma paryAta vizeSAdhi4 cha (suhumA visesAhiyA) sUkSma 71 vizeSAdhika che. chA TIkAtha-have sUkama pRthvIkAyika temaja bAira pRthvIkAyika AdinA pratyekanA samudAyarUpathI alapa bahatvanuM pratipAdana kare che - zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! A sUkSma pRthvIkAyika ane bAdara pRthvIkAcikAnA paryApaka ane aparyAptakamAM kaNa kenAthI eAchA, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 181 visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-' goyamA !' he gautama ! 'sabathovA vAyara puTavIkAiyA pajjattayA' sarvamtokA:-sarvebhyo'lpAH, bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH bhavanti, tebhyo'pi 'suhuma puDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA' sUkSma pRthivIkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'suhumapuDhavIkAiyA pajattayA saMkhejaguNA' sUkSmapRthivIkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! suhuma AukAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmApkAyikAnAm, 'vAyara AukAiyANa ya, bAdarAkAyikAnAca 'pajjattApajattANaM' paryAptAparyAptakAnAm madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpAvA, bahukA vA, tulyA vA vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA vAyara AukAiyA pajjattayA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, pAdarAkAyikAH paryAptakAH bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara AukAiyA apajjattayA meM kauna kisa se kama, adhika, tulya yA vizeSAdhika arthAta kucha adhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama bAdara pRthvIkAyika paryApta haiM, unakI apekSA bAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, sUkSma pRthvIkAyika aparyApta unase bhI asaMkhyAta guNA haiM aura sUkSma pRthvIkAyika paryApta unase saMkhyAtaguNA adhika haiM / isa viSaya meM yukti pahale kahI jA cukI hai| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma apkAyikoM aura bAdara apkAyikoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna vadhAre, tulya agara vizeSAdhika arthAt kaMIka adhika che ? - zrIbhagavAn uttara Ape che -he gautama ! badhAthI ochA bAdara pRthvI kAyika paryApta che, temanI apekSAe bAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAta gaNA che, sUphama pRthvIkAyika aparyApta temanAthI paNa asaMkhyAtagaNI che ane sUkSma pRthvIkAyika paryApta temanAthI saMkhyAtagaNuM adhika che. A viSayamAM yukti AgaLa kahelI che. zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! A sUkrama jaLakAyika ane bAdara jaLakAyikanA paryApta ane aparyAptakamAM koNa konAthI DA, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che ? zrIbhagavAna uttara Ape che he gautama ! badhAthI ochA bAdara aplAyika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ 182 prajJApanAsUtre asaMkhejjaguNA' vAdarA kAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH, tebhyo'pi sUkSmAkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 'suhuma AukAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA' sUkSmA kAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH bhavanti, gautamaH pRcchati - 'eesa NaM bhaMte! suhuma teukAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmatejaH kAyikAnAm 'bAyara teukAiyANa ya pajjattApajjattANaM' bAdara tejaHkAyikAnAzca paryApta paryAptakAnAM ' kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !" he gautama ! 'savvatthovA bAyara teukAiyA pajjattayA' sarva stokAH vAdaratejaH kAyikAH paryAptakAH bhavanti, tebhyoSpi 'bAyara teukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdaratejaH kAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'suhuma teukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSmatejaH kAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyokisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama! sabase kama bAdara aSkAyika paryApta haiM, unakI apekSA bAdara aSkAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiN| unakI apekSA sUkSma aSkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM aura unakI apekSA sUkSma aSkAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM / zrI gautama svAmI prazna karate haiM - he bhagavan ! ina sUkSma tejaskAyikoM aura bAdara tejaskAyikoM ke paryApta aura aparyApta meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! sabase kama bAdara tejaskAyika paryApta haiM, unakI apekSA bAdara tejaskAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, unakI apekSA sUkSma tejaskAyika aparyApta asNparyAptaka che, temanI apekSAe mAdara apkAyanA aparyApta asa MkhyAtagaNA che, temanI apekSAe sUkSma akAyika aparyApta asaMkhyAtagaNA adhika che ane temanI apekSAe sUma jaLakAyika paryApta saMkhyAtagaNA che. zrIgautamasvAmI prazna kare che-bhagavat A sUkSma tejaskAyikA ane Adara tejaskAyikonA paryApta ane aparyAptamAM kANu kAnAthI ochA adhika tulya agara vizeSAdhika che ? A praznanA uttara ApatAM bhagavAn zrI mahAvIrasvAmI kahe che kegautama ! badhAthI ochA khAdara tejaskAyika paryAptake che. tenA karatAM bAdara tejaskAyika aparyApta asa khyAtagaNuA che, tenA karatAM sUkSma tejaskAyika zrI prajJApanA sUtra :2
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 183 'pi 'suhuma teukAiyA pajjattayA saMkhejaguNA' sUkSmatejAkAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! suhuma vAukAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSma vAyukAyikAnAm, 'bAyara vAukAiyANa ya bAdara vAyukAyikAnAJca 'pajjattApajjattANaM' paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?" alpA vA, bahukA bA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA!' he gautama ! 'savvatthovA bAyara vAukAiyA pajattayA' saryastokA:-sarvebhyo'lpAH, bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara vAukAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA' bAdaravAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi, 'muhuma bAukAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA' hakSma vAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma khyAta guNA haiM aura unakI apekSA sUkSma tejaskAyika paryApta saMkhyAta guNA haiM / isakA kAraNa pahale batalAyA jA cukA hai| __ zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma vAyukAyikoM aura bAdara vAyukAyikoM ke paryAptoM aura aparyAptoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama bAdara cAyakAya ke paryAptaka haiM, unakI apekSA bAdara vAyukAya ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, unakI apekSA sUkSma vAyukAya ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM aura unakI apekSA bhI sUkSma vAyukAya ke paryAptaka saMkhyAta guNA haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma vnsptiaparyAptaka asaMkhyAtagaNa che, ane tenA karatAM sUma tejaskAyika paryAptaka saMkhyAtagaNu che, tenuM kAraNa pahelAM kahevAmAM AvI gayela che. gautamasvAmI pUche che ke he bhagavan ! A sUkSama vAyukAyika ane bAdara vAyukAyikonA paryAptaka ane aparyAptakamAM koNa konAthI a85, ochA, vadhAre, sarakhA ane vizeSAdhika che ? uttara ApatAM bhagavAna zrI kahe che ke--he gautama ! sauthI ochA bAdara vAyukAyanA paryAptake che, tenA karatAM bAdara vAyukAyanA aparyAptaka asaMkhyAtagaNuM che. tenA karatAM sUma vAyukAyanA aparyAptake asaMkhyAtagaNI che, ane tenA karatAM sUma vAyukAyanA paryAptaka saMkhyAlagaNa che. gautamasvAmI prazna karatAM kahe che ke he bhagavana ! A sUma vanaspati zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ 184 prajJApanAsUtre vAukAiyA pajjatayA saMkhejjaguNA' sUkSma vAyukAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, gautamaH pRcchati - 'eesi NaM bhaMte ! muhuma vaNassa ikAiyANaM' he bhadanta ! eteSAM khala sUkSma vanaspatikAyikAnAm, 'bAyara vaNassaikAiyANa ya' bAdara vanaspatikAyikAnAJca 'pajjattApajjattANaM' paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kare - hito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati'gomA !' he gautama ! 'savvatthovA bAyara vaNassaikAiyA pajjattayA' sarvastokAH - sarvebhyo'lpAH, bAdara vanaspatikAyikAH paryAptakA bhavanti, tebhyo 'vAyara vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara vanaspatikAyikAH aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'suhuma vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma vaNassaikAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, gautamaH pRcchati - 'eesi NaM bhaMte ! suhuma nigoyANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmanigodAnAm 'bAyara nigoyANa ya' bAdara nigodAnAca 'pajjattApajjattANaM' paryAptAparyAptakAnAM madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA' alvA vA bahukA kAyikoM ke tathA bAdara vanaspatikAyikoM ke paryAptakoM aura aparyAsakoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM- he gautama! saba se kama bAdara vanaspa tikAya ke paryApta haiM, unakI apekSA bAdara vanaspatikAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA sUkSma vanaspatikAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM aura unakI apekSA sUkSma vanaspatikAya ke paryApta saMkhyAtaguNA adhika haiM / zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sUkSma nigoda kAyikAnA tathA mAdara vanaspatikAyikAnA paryAptaka ane aparyAptakAmAM kANa kAnAthI AchA, ghaNA, sarakhA ane vizeSAdhika che ? zrIbhagavAn uttara Ape cheHhe gautama ! badhAthI ochA khAdara vanaspatikAyikanA paryAptaka che, temanI apekSAe khAdara vanaspatikAyanA aparyAptaka asaMkhyAtagaNA che, temanI apekSAe sUkSma vanaspatikAyanA aparyAptaka asakhyAtagaNA che, ane temanI apekSAe sUkSma vanaspatikAyanA paryAptaka saMkhyAtagaNA adhika che. zrIgautamasvAmI prazna kare cheH-bhagavan ! A sUkSma nigeAda ane bAdara zrI prajJApanA sUtra :2
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 185 vA, tulyA yA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA bAyaranigoyayA' saryebhyo'lpAH bAdaranigodakAH 'pajjattayA' paryAptakAH bhavanti, 'vAyara nigoyA ya' tebhyo'pi bAdara nigodakAzca 'apajattayA' aparyAptakAH 'asaMkhejaguNA' asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'suhuma nigoyayA apajattayA' sUkSma nigodakAH aparyAptakAzca 'asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'suhuma nigoyA pajjattayA saMkhejjaguNA' sUkSma nigodAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH sUkSmapRthivIkAyikAdInAmalpabahutvam, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! suhumANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu sUkSmANAm, 'suhuma puDhavIkAiyANaM' sUkSma pRthivIkAyikAnAm 'muhuma AukAiyANaM' sUkSmApkAyikAnAm 'suhuma teukAiyANaM' sUkSmatejaHkAyikAnAm 'muhuma vAukAiyANa' sUkSma vAyukAyikAnAm 'suhuma vaNassaikAiyANa' sUkSmavanaspatikAyikAnAm, 'muhuma nigoyANaM' sUkSmanigodAnAzca aura bAdara nigoda ke paryAptaka aura aparyAptaka jIvoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? ___ zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama bAdara nigoda ke paryAptaka haiM, unakI apekSA bAdara nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAta guNA haiM, unakI apekSA sUkSma nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM aura unakI apekSA sUkSma nigoda ke paryAptaka saMkhyAta guNA haiN| isakA kAraNa pahale kahA jA cukA hai| ___zrI gautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavana haiM ! ina sUkSma jIyoM ke, sUkSma pRthvIkAyikoM ke, sUkSma apkAyikoM ke, sUkSma tejaskAyikoM ke, sUkSma vAyukAyikoM ke, sUkSma vanaspatikAyikoM ke, sUkSma nigodoM nigadanA paryAptaka ane aparyAptaka jemAMthI keNa kenI apekSAe alpa, ghaNa, tulya yA vizeSAdhika che ? zrIbhagavAn uttara Ape che --gautama ! badhAthI ochA bAdara nigedanA paryAptaka che, temanI apekSAe bAdara nigodana aparyAptaka asaMkhyAtagaNa che, temanI apekSAe sUma nigodanA aparyAptaka asaMkhyAtagaNu che ane temanI apekSAe sUkama nigodanA paryAptaka saMkhyAlagaNA che, tenuM kAraNa AgaLa kahevAI gaeluM che. zrIgautamasvAmI prazna kare che-bhagavana ! A sUmajInA sUkama pRthvIkAcikenA, sUkSma aSkAyikenA, sUma tejakAyikanA, sUma vAyukAyikenA, sUkSma vanaspatikAyikAnA sUphama nigodanA, bAdara chavenA, bAdara pRthvIkAyikanA pra0 24 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ 186 prajJApanAsUtre 'pAyarANaM' bAdarANAzca 'bAyarapuDhavIkAiyANaM' bAdarapRthivIkAyikAnAm 'vAyara AukAiyANaM' bAdarAkAyikAnAm , 'bAyara teukAiyANaM' bAdaratejaHkAyikAnAm , 'bAyara vAukAiyANaM' vAdara vAyukAyikAnAm 'bAyara vaNassaikAiyANaM' cAdara vanaspatikAyikAnAm 'patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyANaM' pratyeka zarIrabAdara vanaspatikAyikAnAm, 'bAyara nigoyayANaM' bAdara nigodAnAm 'vAyara tasakAiyANa ya' bAdara sakAyikAnAm sthUla dvIndriyAdInAzca 'pajjattApajjatANaM' paryAptAparyAptakAnAm 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA thA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savyatthovA bAyara teukAiyA pajjattayA' sarvastokA sarvebhyo'lpAH, bAdaratejAkAyikAH paryAptakAH bhavanti, tadapekSayA 'bAyara tasakAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdaratrasakAyikAH-sthUla dvIndriyAdayaH, paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bhavanti; tebhyo'pi 'bAyara tasakAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara trasakAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'patteya sarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAH ke, bAdara jIyoM ke, bAdarapRthvIkAyikoM ke, bAdara apkAyikoM ke, bAdara tejaskAyikoM ke, bAdara vAyukAyikoM ke, bAdara vanaspatikAyikoM ke, pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyikoM ke, bAdara nigodoM ke tathA bAdara vasakAyikoM ke paryAptakoM aura aparyAptakoM meM se kauna kisa kI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama bAdaratejaskAyika paryApta haiM, unakI apekSA bAdaratrasakAyika paryApta asaMkhyAta guNA adhika haiM, unakI apekSA bAdara sakAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM. unakI apekSA pratyeka zarIra cAdara vnsptibAdara aSkAyikanA, bAdara tejakAyikenA, bAdara vAyukAyikenA, bAdara vana spatikAyikanA, pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyikenA, bAdara nigadanA, tathA bAdara trasakAyikanA paryAptake tathA aparyAptakamAM ke kenI apekSAe a5, ghaNuM, tulya agara te vizeSAdhika che ? zrIbhagavAna uttara Ape che-he gautama ! badhAthI ochA bAdara tejaskAyika paryApta che, temanI apekSAe bAdara trasakAyika paryApta asaMkhyAtagaNa adhika che, temanI apekSAe bAdara trasakAyika aparyApta asaMkhyAtagaNa adhika che, temanI apekSAe pratyeka zarIra bAra vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAtagaNa adhika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 187 paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara nigoyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdaranigodAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara puDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara pRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bhavanti, tebhyo 'bAyara AukAiyA' bAdarApkAyikAH pajjatayA' paryAptakAH 'asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara vAukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bhavanti, tebhyo'pi 'vAyara teukAiyA apajjattayA asaMkhejja - guNA ?' bAdara tejaHkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH bhavanti, tebhyo 'pi 'patteyasarIra vAyaravaNassaikAiyA apajjattayA' pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAH, aparyAptakAH 'asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'vAyara nigoyA' bAdara nigodA: 'apajjattayA' aparyAptakAH, 'asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'vAyara puDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdara pRthivIkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara AukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' bAdarANkAyikAH aparyAptakAH kAyika paryApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA bAdara nigoda paryApta asaMkhyAtaguNA adhika haiN| unakI apekSA bAdara pRthvIkAyika paryApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA bAdara apakAyika paryAptaka asaMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA bAdara vAyukAyika paryApta asaMkhyAta guNA adhika haiM, unakI apekSA bAdara tejaskAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, unakI apekSA pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, unakI apekSA bAdara nigoda aparyAptaka asaMkhyAta guNA haiM, unakI apekSA bAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI che, temanI apekSAe khAdara nigeAda paryApta asaMkhyAtagaNA adhika che, temanI apekSAe khAdara pRthvIkAyika paryApta asaMkhyAtagaNA adhika che, temanI ape kSAe khAdarajaLakAyika paryApta asaMkhyAtagaNA adhika che, temanI apekSAe khAdara vAyukAyika paryApta asakhyAtagaNA adhika che, temanI apekSAe teja skAyika aparyApta asaMkhyAtagaNA che, temanI apekSAe pratyeka zarIra khAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtagaNA che, temanI apekSAe khAtara nigeAda paryAptaka asa khyAtagaNA che, temanI apekSAe khAdara pRthvIkAyika aparyApta asaMkhyAta gaNA adhika che, temanI apekSAe mAdara jaLakAyanA aparyApta asa khyAtagaNA adhika che, temanI apekSAe khAdara vAyukAyanA aparyApta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ 188 prajJApanAsUtre asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyara vAukAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA bAdara vAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tadapekSayA 'muhuma teukAiyA apajjattayA asaMkhejaguNA' sUkSma tejAkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tadapekSayA 'suhuma puDhavIkAiyA apajjattayA visesAhiyA' sUkSma pRthivIkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tadapekSayA 'suhuma AukAikA apajjattayA visesAhiyA' sUkSmAkAyikAH aparyAptakAH vizeSAbhavanti, tadapekSayA 'muhumavAukAiyA apajjattacA visesAhiyA ?" sUkSma vAyukAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA:-kiJcidadhikAH bhavanti, tebhyaH 'muhuma teukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSma tejAkAyikAH paryAptakAH asaMkhye. yaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'muhuma puDhavIkAiyA pajjattayA visesAhiyA' sUkSma pRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti-prAguktayukteH tebhyaH 'suhuma AukAiyA pajattayA visesAhiyA' sUkSmAkAyikAH paryAptakA vizeSAdhikAH bhavanti, tebhyaH 'muhumavAukAiyA pajjattayA visesAhiyA' sUkSmavAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyopi 'suhumanigoyA apajattayA asaMkhejjaguNA' sUkSmanigodAH aparyAptakAH asaMkhyeguNA bhavanti, tebhyo'pi apekSA bAdara apkAya ke aparyApta asaMkhyAta guNA adhika haiM, una kI apekSA bAdara ghAyukAya ke aparyApta asaMkhyAta guNA haiM, unakI apekSA sUkSma tejaskAya ke aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA sUkSma pRthvIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma apkAya ke aparyApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma tejaskAyika paryApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM. unakI apekSA sUkSma pRthvIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sUkSma apkAyika paryApta vizeSAdhika haiM, unakI apekSA sakSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika haiM, asaMkhyAtagaNu che, temanI apekSAe sUkSma tejasakAyanA aparyApta asaMkhyAtagaNA che, temanI apekSAe sUkrama pRthvIkAyika aparyApta vizeSAdhika che, temanI apekSAe sUkSama jaLakAyanA aparyApta vizeSAdhika che, temanI apekSAe sUkama vAyukAyane aparyApta vizeSAdhika che, temanI apekSAe sUma tejaskAyika paryApta asaMkhyAtagaNuM adhika che, temanI apekSAe sUkrama pRthvIkAyika paryApta vizeSAdhika che, temanI apekSAe sUma jaLakAyika paryApta vizeSAdhika che, temanI apekSAe sUma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika che, temanI apekSAe sakSama niMdanA aparyAptaka asaMkhyAtagaNuM adhika che, temanI apekSAe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.9 sUkSmabAdarapRthivIkAyikAdyalpabahutvam 189 'suhumanigoyA pajjattayA saMkhejjaguNA' sUkSmanigodAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA' bAdara vanaspati kAyikAH paryAptakAH anantaguNA bhavanti tebhyo'pi 'bAyara pajjattayA visesAhiyA' bAdaraparyAptakAH samuccaya paryAptabAdarAH vizeSAdhikA bhavanti, paryAptaka bAdara tejAkAyikAdInAmapi tatra samuccayAt, tebhyo'pi,-'bAyara vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' vAdara vanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, ekaikabAdaraparyAptanigodanizrayA asaMkhyeyAnAM bAdarAparyAptakanigodAnAM samutpAdAt, tebhyo'pi 'bAyara apajjattayA visesAhiyA' samuccaya bAdarA aparyAptakAH vizeSAdhikAH bhavanti, aparyAptakAnAM bAdara tejaH kAyikAdInAmapi tatra samAvezAt, tebhyo'pi 'bAyarA visesAhiyA' bAdarAH sAmAnyajIvAH, vizeSAdhikA bhavanti, paryAptakAnAmapi teSu samAvezAta, tebhyo'pi 'muhumavaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH unakI apekSA sUkSma nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA sUkSma nigoda ke paryApta saMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA bAdara vanaspatikAyika paryApta anantaguNA adhika haiM aura unakI apekSA bAdara paryApta vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM bAdara tejaskAyika Adi kA bhI samAveza ho jAtA hai / unakI apekSA bAdara vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAta guNA adhika haiM, kyoMki eka-eka bAdara paryAptaka nigoda ke Azraya se asaMkhya 2 bAdara aparyAptaka nigodoM kI utpati hotI hai unakI apekSA bAdara aparyApta samuccaya jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM aparyApta bAdara tejaskAyika Adi kA bhI samAveza hotA haiN| unakI apekSA bhI sAmAnya bAdara jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM paryAptakoM kA bhI samAveza sUkSma nigadanA paryAptaka saMkhyAtagaNa adhika che, temanI apekSAe bAdara vanaspatikAyika paryApta anantagaNa adhika che ane temanI apekSAe bAdara paryApta vizeSAdhika che, kemake teomAM bAra tejasakAyika Adine paNa samAveza thaI jAya che, temanI apekSAe bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAta. gaNA adhika che, kemake eka eka bAdara paryAptaka nigadanA AzayathI asaMkhya asaMkhya bAdara aparyAptaka nigonI utpatti thAya che, temanI apekSAe bAdara aparyApta samuccaya jIva vizeSAdhika che, kemake temanAmAM aparyAptaka bAdara tejakAyika Adine paNa samAveza thaI jAya che. temanA karatAM paNa sAmAnya bAdara chava vizeSAdhika che, kemake teomAM paryAptakane paNa samAveza zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ 190 prajJApanAsUtre aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, bAdara nigodebhyo'paryAptakAnAM sUkSmanigodAnAmapi asaMkhyeyaguNatvAt tebhyo'pi 'muhuma apajjattayA visesAhiyA' sUkSmAH sAmAnyAH apAryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, aparyAptakAnAM sUkSma pRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAt tebhyo'pi 'suhumavaNassaikAiyA pajjattayA saMkhejjaguNA' sUkSma vanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, aparyAptakebhyo sUkSma vanaspatikAyikebhyaH paryAptakAnAM sUkSma vanaspatikAyikAnAM saMkhyeyaguNatvaM bodhyam, sAmAnyataH sUkSmeSu aparyAptakebhyaH paryAptakAnAM saMkhyeyaguNatvAt, tebhyo'pi 'suhuma pajjattayA visesAhiyA' sUkSmAH sAmAnyAH paryAptakAH vizeSAdhikAH saMkhyeyaguNatvAt kiJcidadhikA bhavanti, tebhyo'pi sUkSma paryAptakebhyaH 'suhumA vise sAhiyA' sUkSmAH sAmAnyena paryAptAparyAptavizeSaNarahitA vizeSAdhikA bhavanti, aparyAptakAnAmapi tatra samAvezAt iti ' dAraM' caturtham kAyadvAraM samAptam // mU0 9 // hotA hai| unakI apekSA sUkSma vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki bAdara nigoda ke jIvoM se aparyApta sUkSma nigoda bhI asaMkhyAtaguNA haiM / unakI apekSA sAmAnya sUkSma aparyAptaka vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM aparyApta sUkSma pRthvIkAyika Adi kA bhI samAveza hai / unakI apekSA sUkSma vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM, aparyAptaka sUkSma vanaspatikAyikoM se paryApta sUkSma vanaspatikAyika saMkhyAtaguNA samajhanA cAhie, sAmAnya rUpa se sUkSmoM meM aparyAptakoM kI apekSA paryAptaka saMkhyAtaguNA haiN| unakI apekSA bhI sAmAnya sUkSma paryAptaka vizeSAdhika haiM, kyoMki ve saMkhyAtaguNA haiM, sUkSma paryAptakoM kI apekSA sAmAnya sUkSma jIva, jinameM paryAptaka aura che. temanI apekSAe sUma vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtagaNI che, kemake bAdara nigedanA jIthI aparyApta sUkSma nigada paNa asaMkhyAtagaNuM che, temanI apekSAe sAmAnya sUkama aparyAptaka vizeSAdhika che, kemake teomAM aparyApta sUma pRthvIkAyika Adine paNa samAveza che. temanI apekSAe sUma vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtagaNu che. aparyAptaka sUma vanaspatikAyikethI paryApta sUkSmavanaspatikAyika saMkhyAtagaNu samajavA joIe. sAmAnya rUpathI sUmemAM aparyAptakanI apekSAe paryAptaka saMkhyAtagaNu che. temanI apekSAe paNa sAmAnya sUkSama paryAptaka vizeSAdhika che, kemake teo saMkhyAtagaNuM che. sUkama paryAptakanI apekSAe sAmAnya sUma jIva jemAM paryApta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.10 yogavatAmayoginAM cAlpabahutvam 191 yogadvAravaktavyatAmUlam-eesi NaM bhaMte ! jIvANaM sajogINaM maNajogINaM vaijogINaM, kAyajogINaM ajogINa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA! savvasthoyA jIvA maNajogI, vayajogI asaMkhejaguNA, ajogI aNaMtaguNA, kAyajogI, aNaMtaguNA, sajogI visesAhiyA ||suu010|| ___ chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM sayoginAM manoyoginAm, vacoyoginAm, kAyayoginAm ayoginAzca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvA manoyoginaH, vacoyoginaH aparyAptaka donoM zAmila haiM, vizeSAdhika haiM // 8 // caturtha kAyadvAra samApta yogadvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM) jIvoM ke (sajogINaM) yoga sahitoM ke (maNajogINaM) manoyoga vAloM ke (vaijogINa) vacanayogiyoM ke (kAyajogINa) kAyayoga vAloM ke (ajogINa ya) aura ayogiyoM ke madhya meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthoyA jIvA maNajogI) saba se kama jIva mana yogavAle haiM (vayajogI asaMkhejaguNA) vacana yoga vAle asaMkhyAtaguNA haiM (ajogI aNaMtaguNA) ane aparyApta bannene samAveza che, te vizeSAdhika che. 8 cothuM kAyadvAra samApta gaDhAra vaktavyatA zahAtha-(eesiNaM bhaMte !) bhagavan / (jIvANaM) vAna (sajogINa) yo sahitAnA (maNajogINaM) manAyogAnA (vaijogINaM) kyana yoziyAnA (kAyajogINaM) Aya yo pAnA (ajogINa ya) mane ayogiyonA madhyamA (kayare kayarehito) a nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2565, gha, tulya 12 vizeSAdhita cha ? / (goyamA) gautama ! (savvatthovA jIvA maNajogI) yAthI mAchA 75 bhana yo pAche (vayajogI asaMkhejjaguNA) payana yoga AAVyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ DAARE prajJApanAsUtre asaMkhyeyaguNAH, ayoginaH anantaguNA, kAyayogino'nantaguNAH, sayogino vizeSAdhikA // sU0 10 // ____TIkA-atha yogadvAramadhikRtya jIvAnAmalpa bahutyAdikaM prarUpayitumAha'eesi gaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm 'sajogINaM, maNajogiNaM, vaijogINaM, kAyajogINaM, ajogINa ya' sayoginAM, manoyogInAM, vacoyogInAM, kAyayoginAm, ayoginAJca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH, 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati -'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA maNajogI' sastokAH sarvebhyo 'lpAH, jIvAH manoyogino bhavanti, paryAptakAnAmeva saMjJinAM manoyogitayA teSAM sarvebhyo'lpatvAt, tadapekSayA 'vayajogI asaMkhejjaguNA' vacoyoginaH asaMayogI anantaguNA haiM (kAyajogI aNaMtaguNA) kAyayogI anantaguNA haiM (sajogI visesAhiyA) sayogI vizeSAdhika haiM // 9 // TIkArtha-aba yogadvAra kI apekSA se jIvoM ke alpabahutva kI prarUpaNA kI jAtI hai__zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sayogI, manoyogI, vacanayogI, kAyayogI aura ayogI jIvoM meM kauna kisa se alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! manoyoga vAle jIva saba se kama haiM, kyoMki saMjJI paryApta jIca hI manoyoga vAle hote haiM aura ve sabase alpa haiM / manoyoga vAloM kI apekSA vacanayoga vAle jIya asaMkhyaguNA adhika haiM, kyoMki saMjJI jIvoM kI apekSA dvIndriya ng cha (ajogI aNaMtaguNA) Avil mananta // cha (sajogI visesAhiyA) sagI vizeSAdhika che ke 9 che TIkAI- have gadvAranI apekSAe jInA alpa bahutvanI prarUpaNa karAya che. zrI gautama svAmI prazna kare che-bhagavad ! A sagI, manegI, vacanagI, kAyayegI, ane agI mAM keNa tenAthI a5, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavana uttara de che-he gautama! maneyegavALA jIva badhAthI ochA che, kemake saMjJI paryApta jIvaja mane gavALA thAya che ane teo badhAthI gheDA che. maneyegavALAnI apekSAe vacanagavALA jIva asaMkhyAtagaNa adhika che, kemake saMjJI jIvonI apekSAe dvIndriya Adi jIva asaMkhyAtagaNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.11 yogavatAmayoginAM cAlpabahutvam 193 khyeyaguNA bhavanti, saMjJibhyo vacoyoginAM dvIndriyAdInAmasaMkhyeyaguNatvAt tadapekSayA 'ajogI aNaMtaguNA' ayogino'nantaguNA bhavanti, ayoginAM siddhAnAmanantatvAt, tebhyo'pi 'kAyajogI aNaMtaguNA' kAyayogino'nantaguNA bhavanti, vanaspatInAmanantatvAt, tebhyo'pi 'sajogI visesAhiyA' sayoginaH sAmAnyAH vizeSAdhikA bhavanti, tatra dvIndriyAdInAmapi vAgyogAdInAM samAvezAt iti 'dAraM paJcamam yogadvAraM samAptam // 10 // vedadvAravaktavyatA mUlam-eesi NaM bhaMte ! jIvAnAM saveyagANaM, itthIveyagANaM, purisavegagANaM, napuMsagaveyagANaM, aveyagANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA? goyamA ! savvatthovA jIvA purisaveyagA, itthIveyagA, saMkhejaguNA, aveyagA aNaMtaguNA, napuMsagaveyagA aNaMtaguNA, saveyagA visesAhiyA ||daarNgsuu011|| Adi jIva asaMkhyAtaguNA haiN| vacanayoga vAloM kI apekSA ayogI arthAt siddha jIva anantaguNA haiM / ayogiyoM kI apekSA kAyayogI jIva anantaguNA adhika haiM, kyoMki vanaspatikAya ke jIva anantaguNA haiM aura ve saba kAyayogI haiM / kAyayogiyoM kI apekSA sAmAnya sayogI jIva vizeSAdhika haiM, kyoM ki ina meM vacanayogI Adi bhI sammilita haiM // 10 // pAMcavAM yogadAra samAsa cedadvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIyANaM) jIvoM che. vacanagavALAonI apekSAe agI arthAta siddha jIva anantagaNa che. agiyenI apekSAe kAyayogI jIva anantagaNa adhika che, kemake vanaspatikAyanA jIva anaHgaNA che ane te badhA kAyagI che. kAyamI onI apekSAe sAmAnya sagI jIva vizeSAdhika che, kemake temanAmAM vacana yogI Adi paNa saMmilita che 10 che che pAMcamuM gadvAra samApta che veda dvAranI vaktavyatA zA-(eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (jIvANaM) 73 (saveyagANaM) veha. pra0 25 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM savedakAnAm, strIvedakAnAm, puruSavedakAnAm, napuMsagavedakAnAm, avedakAnAJca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH puruSavedakAH strI vedakAH saMkhyeyaguNA avedakAH anantaguNAH, napuMsaka vedakAH anantaguNAH, savedakA vizeSAdhikAH, dvAram 5 // sU0 11 // TIkA-atha vedadvAramadhikRtyAlpabahutyAdikaM prarUpayitumAha-'eesiNaM bhaMte jIvANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm 'saveyagANaM' savedakAnAm samuccayavedakAnAm 'itthIveyagANaM' strIvedakAnAm, 'purisaveyagANaM' puruSavedakAnAm 'napuMsagaveyagANaM' napuMsakavedakAnAm, 'aveyagANa ya' avedakAnAJca siddhAnAm (saveyagANaM) veda sahitoM (itthI veyagANaM) strIvedakoM (purisaveyagANaM) puruSa vedakoM (napuMsagaveyagANaM) napuMsaka vedakoM (aveyagANa ya) aura avedakoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA yA bahuyA tullA yA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA jIyA purisaveyagA) sabase kama jIva puruSavedI haiM (itthIveyagA saMkhejjaguNA) strIvedI saMkhyAtaguNA adhika haiM (aveyagA aNaMtaguNA) avedI anantaguNA haiM (napuMsagayeyagA aNaMtaguNA) napuMsakavedI anantaguNA haiM (saveyagA visesAhiyA) saveda jIva vizeSAdhika haiN| __ aba vedavAra kI apekSA alpabahutva pradarzita kiyA jAtA hai TIkArya zrI gautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina saveda arthAt veda se yukta jIvoM meM, strIveda vAloM meM, puruSaveda vAloM meM, sahita (ityIveyagANaM) strI ho| (purisa veyagANaM) 53534 / (napuMsagaveyagANaM) nasa4 vh| (aveyagANa ya) mane mavehImA (kayare kayarehito) nAthI (appAvA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) 2585; 5e, tukSya 22 vizeSAdhiH cha ? ___ (goyamA) 3 gautama ! (savvatthovA jIvA purisaveyagA) mAthI ch| 535 vahI cha (itthIveyagA saMkhejjaguNA) strI vahI sAtA aghi cha (aveyagA arNataguNA) avehI mananta cha (napuMsagaveyagA aNaMtaguNA) napuMsavahI mananta ge| che (saveyagA visesAhiyA) saveDha4 75 vizeSAdhi che. have vedadvAranI apekSAe alpa bahutva pradarzita karAya che TIkArya-zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavan! A saveda arthAt vedathI yukta jIvamAM, strI vedanALAmAM, purUdavALAmAM, napuMsaka vedanALAmAM tathA aveda zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.11 vedakAvedakajIvAlpabahutvam madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA bA bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA yA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jovA purisaveyagA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, jIvAH purupavedakA bhavanti, tiryagyonikamanuSyANAM devAnAJca saMjJinAmeva puruSavedatvAt, tebhyaH 'itthI veyagA saMkhejjaguNA' strIvedakAH, saMkhyeyaguNA bhavanti, tathA coktaM jIvAbhigame-"tirikkha joNiya purisehito tirikkhajoNiya itthIo tiguNIo tirUvAhiyAo ya, tahA maNussa purisehito maNussa itthIo sattAvIsaguNAo sattAvIsarUvuttarAo ya, evameva, devapurisehiMto devitthIo battIsaguNAbho battIsarUvuttarAo" tiryagyonika puruSebhyastiryagyonika striyaH triguNAH, trirUpAdhikAzca tathA manupya puruSebhyo manuSya striyaH saptaviMzatiguNAH saptaviMzati rUpottarAzca, tathA devapuruSebhyo deva striyo dvAtriMzatnapuMsakaveda vAloM meM tathA avedakoM arthAt veda rahita siddha Adi jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama jIya puruSaveda vAle haiM, kyoMki saMjJI tiryacoM manuSyoM aura devoM meM hI puruSaveda pAyA jAtA hai| puruSavediyoM kI apekSA strIvedI jIva saMkhyAtaguNA adhika haiN| jIvAbhigama sUtra meM kahA hai-tiryaca puruSoM se tiryaMca striyAM tigunI haiM, aura trirUpAdhika arthAt tigunI aura tIna hotI haiM, manuSya puruSoM kI apekSA manuSya striyAM sattAIsa guNI haiM aura sattAIsarUpottara arthAt sattAIsa hotI haiM tathA deva puruSoM kI apekSA deva striyAM dvAtriMzati guNA (battIsaguNI) aura dvAtriMzati rUpottara arthAtU battIsa gunI aura battIsa hotI haiM / strIvediyoM kI apekSA avedaka kemAM, arthAt darahita siddha Adi jemAM kaNakonAthI a5, ghaNA tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama badhAthI ochA jIva purUSa veda vALA che, kemake saMjJI tiryaMca ane manuSya ane hemAMja purUSadavALA maLI Ave che. purUSavediyenI apekSAe strIvedI jIva saMkhyAtagaNa adhika che. jIvAbhigama sUtramAM kahyuM che-tiryaMca purUSathI tiryaMca stri traNa gaNI hoya che, ane trirU5ghika arthAt traNa gaNI ane traNa hoya che. manuSya purUSonI apekSAe manuSya stri sattAvIsa gaNI ane sattAvIsa rUpetara arthAt sattAvIsa thAya che tathA deva purUSanI apekSAe deva stri batrIsa gaNI ane batrIsa rUpittara arthAt batrIsa gaNuM ane batrIsa thAya che, strI vediyenI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ CE prajJApanAsUtre guNAH dvAtriMzatrUpottarAH iti, 'tebhyopi-'aveyagA aNaMtaguNA' avedakAH siddhAH anantaguNA bhavanti avedakAnAm-strIpuruSAdivedarahitAnAM siddhAnAmanantatvAt, tebhyo'pi 'napuMsagaveyagA aNaMtaguNA' napuMsakavedakAH anantaguNA bhavanti, siddhebhyo'pi avedakebhyo vanaspatikAyikAnAmanantaguNatvAt, 'saveyagA' visesAhiyA' savedakAH sAmAnyato vedasahitAH vizeSAdhikA bhavanti, strIveda puruSavedakAnAmapi teSu samAvezAt 'dAra' SaSTham dvAram-vedadvAra samAptam // sU0 11 // kaSAyadvAravaktavyatAmUlam-eesi NaM bhaMte ! sakasAINaM, kohakasAINaM, mANakasAINaM, mAyAkasAINaM, lohakasAINaM, akasAINa ya kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA! savvatthovA jIvA akasAI, mANakasAI aNaMtaguNAH, kohakasAI visesAhiyA, mAyAkasAI visesAhiyA, loha. kasAI visesAhiyA, sakasAI visesAhiyA, dAraM ||suu0 12 // arthAt siddha Adi jIva anantaguNA haiM kyoMki jo strIveda, puruSaveda aura napuMsakaveda se rahita ho aise sabhI jIya, jo nauveM guNasthAna ke kucha Upari bhAgase Age ke tathA Age ke guNasthAnoM ke jIva se Upara ke haiM tathA siddha haiM, ve sabhI avedI kahalAte haiM aura siddha jIva ananta haiN| avedakoM kI apekSA napuMsakavedI anantaguNA haiM, kyoMki sabhI vanaspatikAyika jIva napuMsakavedI haiM aura ve siddhoM se bhI anantaguNita haiM / napuMsakavediyoM kI apekSAsAmAnya savedI jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM strIvedI aura puruSavedI bhI sammilita haiM // 11 // chahA cedavAra samApta apekSAe avedaka arthAt siddha Adi jIva anaMta gaNuM che, jemake je strIveda, purUSada ane napuMsaka vedathI rahita hoya evA badhA jIva, je navamAM guNasthAnanA kAMIka UparanA bhAgathI AgaLanA tathA guNasthAnanA jIvathI UparanA che tathA siddha che, teo badhA avedI kahevAya che. ane siddha jIva ananta che. adakanI apekSAe napuMsaka vedI ananta gaNuM che, kemake badhA vanaspatikAyika jIva napuMsaka vedI che ane teo siddhothI paNa ananta guNita che. napuMsaka vediyenI apekSAe sAmAnya savedI jIva vizeSAdhika che kemake teomAM strIvedI ane purUSavedI paNa saMmilita che ke 11 chaThuM vedadvAra samAsa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.12 kaSAyavatAmakaSAyavatAM cAlpabahutvam 197 chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! sakapAyiNAm, krodhakaSAyinAm mAnakRSAyiNAm , mAyAkapAyiNAm, lobhakapAyiNAm, aSAyiNAzca katare katarebhyaH alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIyAH akaSAyiNaH, mAnakaSAyiNo'nantaguNAH, krodhakapAyiNo vizeSAdhikAH, mAyA kaSAyiNo vizeSAdhikAH, lobha kaSAyiNo vizeSAdhikAH, sakaSAyiNo vishessaadhikaaH|||12|| TIkA--atha kaSAya dvAramadhikRtya jIvAlpabahutvAdikaM prarUpayitumAha kaSAyadvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (sakasAINaM) kaSAya vAloM (kohakasAINaM) krodha kaSAya vAloM (mANakasAINaM) mAnakaSAya vAloM (mAyA kasAINaM) mAyA kaSAya vAloM (loha kasAINa) lobha kaSAya vAloM (akasAINa ya) aura akaSAyoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA yA ?) alpa bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM / (goyamA) he gautama ! (savyatthovA jIvA akasAI) sabase kama jIva akaSAyI haiM (mANakasAI aNaMtaguNA) mAnakaSAya cAle anantaguNA haiM (kohakasAI visesAhiyA) krodha kaSAya vAle vizeSAdhika haiM (mAyAkasAI visesAhiyA) mAyA kaSAya vAle vizeSAdhika haiM (lohakasAI visesAhiyA) loma kaSAya vAle vizeSAdhika haiM (sakasAI visesAhiyA) sakaSAya jIva vizeSAdhika haiN| aba kaSAyoM kI apekSA se jIvoM kA alpabahatva kahate haiM kaSAya dvAra vaktavyatA hAtha-(eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! // (sakasAIi) pAyo pANA (koha kasAINaM) Dodha pAya vANA (mANakasAINaM) mAna 4Aya pANA (mAyAkasAINaM) mAyA 4Aya va (lohakasAINaM) sAla SAya pANA (akasAINaM ya) bhane mAyAmA (kayare kayarehito) 1 nAthI (appA vA bahuyA vA tullA v| visesAhiyA vA) 165, gha, tulya 25 // 2 vizeSAdhicha ? (goyamA) 3 gautama ! (savvatthovA jIvA akasAI) 55AthI maach| 71 54AyI cha (mANakasAI aNaMtaguNA) bhAna 4Ayava mananta cha (koha kasAI visesAhiyA) ogha 4AyA vizeSAdhira cha (mAyA kasAI visesAhiyA) bhAyA 4SAya vA vizeSAdhi cha (lohakasAI visesAhiyA) khAla 4Aya paNA vizeSAdhi4 cha (sakasAI visesAhiyA) sa4AyI 75 vizeSAdhi che. have kaSAyonI apekSAe jenuM a5- bahetva kahe che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ 198 prajJApanAsUtre 'eesiNaM bhaMte ! sakasAINaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khala sakaSAyiNAM-kaSAyodayavatAm kaSAyaH kaSAyodayaH kaSAyeNa kaSAyodayena sahitAH sakaSAyAH kaSAyodayabanta ityarthaH, vipAkAvasthAM gatAH svodayamupadarzayantaH kaSAyakarmaparamANavaste vidyante yeSAM te sakaSAyiNaH kapAyodayasahitA ityAzayaH, 'kohakasAINaM' krodhakaSAyiNAm-krodhakapAyapariNAmavatAm, 'mANakasAINaM' mAnakaSAyiNAm-mAnakaSAyapariNAmavatAm mAyAkasAINaM mAyAkapAyiNAm-mAyAkaSAyapariNAmavatAM 'lohakasAINaM' lobhakaSAyiNAm-lobhakaSAyaparimANavatAm 'akasAINa ya' akaSAyiNAca kaSAyapariNAmarahitAnAm madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA thA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA akasAI sarvastokAH -sarvebhyo'lpAH, jIvAH aSAyiNa:-kaSAyaparimANarahitA bhavanti, katipayAnAmahatprabhRtInAM manuSyANAM siddhanAzca apAyitvAt tebhyaH 'mANakasAI aNaMta___TIkArtha-zrI gautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina saka SAyI arthAt jinameM kaSAya kA udaya vidyamAna hai aise jIvoM meM tathA krodhakaSAyI arthAt krodhakaSAya ke pariNAma vAle, mAnakaSAyI arthAt mAnakaSAya ke pariNAma vAle, mAyAkaSAyI arthAt mAyAkaSAya ke pariNAma cAle, lobhakaSAyI arthAt lobhakaSAya ke pariNAma vAle tathA akaSAyI arthAt kaSAya rUpa pariNAma se rahita jIvoM meM kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! akaSAyI arthAt kaSAya pariNAma se rahita jIva sabase kama haiM kyoMki katipayakSINa kaSAya Adi guNasthAnoM vAle tathA siddha jIva kaSAya se rahita hote haiN| 1 TIkArya-zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavad ! A sakaSAyI arthAta jeomAM kaSAyano udaya vidyamAna che evA jemAM tathA krodha kaSAyI arthAt krodhaSAyanA pariNAmavALA, mAnakaSAyI arthAta mAnakaSAyanA pariNAmavALA, mAyA kaSAyI arthAt mAyAkaSAyanA pariNAmavALA, lebhakaSAyI arthAt lAbhakaSAyanA pariNAmavALA tathA akaSAthI arthAt kaSAya rUpa pariNAmathI rahita jemAMthI koNa konI apekSAe apa, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! akaSAyI arthAt kaSAya pari. zumathI rahita badhAthI ochA che, kemake keTalAka kSINakaSAya Adi guNasthAne vALA tathA siddha jIvana kaSAyathI rahita hoya che. akaSAyI jInI apekSAe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.12 kaSAyavatAmakaSAyavatAM cAlpabahutvam 199 guNA' mAnakaSAyiNaH mAnakaSAyapariNAmavantaH anantaguNA bhavanti, SaTsvapi jIvanikAyeSu mAnakaSAyaparimANasya samupalabhyamAnattAt, tebhyaH 'kohakasAI visesAhiyA' krodhakapAyapariNAmavantaH, vizeSAdhikAH, kizcidadhikA bhavanti, mAnakaSAyapariNAmakAlApekSayA krodhakaSAyapariNAmakAlasya vizeSAdhikatvAta, tebhyo'pi-'mAyAkasAI visesAhiyA' mAyAkaSAyiNaH-mAyAkaSAya parimANavantaH vizeSAdhikA bhavanti, krodhakapAya pariNAmakAlApekSayA mAyAkaSAyapariNAmakAlasya vizeSAdhikakhAt, tebhyo'pi 'lohakasAI visesAhiyA' lobhakaSAyiNa:-lobhakapAyapariNAmavantaH, vizeSAdhikA bhavanti, mAyAkaSAyapariNAmakAlApekSayA lobhakaSAyapariNAmakAlasya kizcidadhikatvAt, lobhakapAyibhyo'pi 'sakasAI visesAhiyA' sakapAyiNaH sakaSAyodayAH vizeSAdhikA:-kizcidadhikA bhavanti, mAnAdi kaSAyapariNAmavatAmapi teSu samAvezAt 'dAra' samAptam kaSAyadvAra samAptam ||suu0 12 // akaSAyI jIvoM kI apekSA mAnakaSAyI anantaguNA haiM, kyoMki chahoM jIvanikAyoM meM mAnakaSAya pAyA jAtA hai| unakI apekSA krodha kaSAyI jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki mAnakaSAya rUpa pariNAma kI apekSA krodhakaSAya ke pariNAma kA kAla kucha adhika hai| krodhakapAyI jIvoM kI apekSA mAyAkaSAyI jIya vizeSAdhika haiM, kyoMki krodhakaSAya rUpa pariNAma ke kAla kI apekSA mAyAkaSAya rUpa pariNAma kA kAla vizeSAdhika hai / mAyAkaSAyI jIvoM kI apekSA lobha kaSAyI vizeSAdhika haiM, kyoMki mAyAkaSAya pariNAma ke kAla kI apekSA lobhakaSAya pariNAma kA kAla kucha adhika hai / lobhakaSAyI jIvoM kI apekSA sakaSAya arthAt sAmAnya kaSAyodaya vAle jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki mAnakaSAyI Adi sabhI kA inameM samAveza hai| sAtamAM kaSAyadvAra samApta // 12 // mAnakavAyI anantagaNa che, kemake chae jIvanikAmAM mAnakaSAya maLI Ave che. temanI apekSAe krodha kaSAyI jIva vizeSAdhika che, kemake mAnakaSAya rUpa pariNAmanI apekSAe kokaSAyanA pariNAmanekALa kAMIka adhika che. koI kaSAyI jIvonI apekSAe mAyAkaSAyI jIva vizeSAdhika che, kemake kodhakaSAya rUpa pariNAmanA kALanI apekSAe mAyAkaSAya rUpa pariNAmane kALa vizeSAdhika che. mAyAkaSAyI jIvonI apekSAe lebha kavAyI vizeSAdhika che, kemake mAyA kaSAya pariNAmanI apekSAe lebha kaSAya pariNAmane kALa koIka adhika che, lebhakaSAyI jInI apekSAe sakaSAya arthAt sAmAnya kaSAyadaya vALA jIva vizeSAdhika che, kemake mAyAkaSAyI Adi badhAne emanAmAM samAveza che12AA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ 200 pratApanAsUtre _lezyAdvAravaktavyatAmUlam-eesi gaMbhaMte ! jIvANaM salessANaM kiNhalessANaM, nIlalessANaM, kAulessANaM, teulessANaM, pamhalessANaM, sukkalessANaM, alessANa ya kayare kayarehiMto appA yA, bahuyA vA, tullA yA, visesAhiyA vA ? goyamA ! sabvatthovA jIyA sukalestA, pamhalessA saMkhejjaguNA, teulessA saMkhejjaguNA, alessA aNaMtaguNA, kAulessA aNaMtaguNA, nIlalessA visesAhiyA, kaNhalessA visesAhiyA, salessA visesAhiyA, dAraM ||suu0 13 // chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM salezyAnAM, kRSNalezyAnAM, nIlalezyAnAM, kApotale zyAnAm, tejolezyAnAM, padmale zyAnAm, zulkalezyAnAm alezyAnAzca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH zulkalezyAH, padmalezyAH saMkhyeyaguNAH, tejolezyAH saMkhye lezyAdvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM) jIvoM (salessANaM) lezyA sahitoM (kiNhalessANaM) kRSNa lejhyA vAloM (nIlalessANaM) nIlalezyA vAloM (kAulessANaM) kApota lezyA vAloM (teulessANaM) tejolezyA vAloM (pamhalessANaM) padma lezyA vAloM (sukkalessANaM) zukla lezyA cAloM (alessANa ya) aura lezyA rahitoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA yA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savyasthovA jIvA sukkalessA) saba se kama jIva zukla lezyAdvAra vaktavyatA hAtha-(eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! *n (jIvANaM) 7 (salessANaM) tezyA shit| (kiNhalessANaM) 48 vezyA (nIlalerasANaM) nale lezyAvA (kAu lessANaM)) pota dozyAva (teulessANaM) tasezyA (pamhalessANa) 5vezyAvA (sukkalehasANaM) zu4 sezyA (alessANaM ya) mana vezyA 2hitAmA (kayare kayarehito) Ae jonAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2565, 54, tukSya 252 vizeSAdhita cha ? (goyamA) 3 gautama (savyatthovA jIvA sukkalessA) pAthI maach| 75 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.13 lezyAvatAmalezyAvatAnAJcAlpabahutvam 201 yaguNAH, roser: anantaguNAH kApotalezyAH [: anantaguNAH, nIlezyAH vizepAdhikAH, kRSNalezyAH vizeSAdhikAH salezyAH vizeSAdhikAH, dvAram // 13 // TIkA -- atha lezyAdvAramadhikRtya lezyAvatAmalpabahutvAdikaM prarUpayitumAha - 'eesiNaM bhaMte ! jIvANaM salessANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAM salezyAnAM samuccaya lezyAvatAm, 'kiNhalessANaM' kRSNalezyAnAM 'nIlalessANaM' nIlalezyAnAm 'kAulessANaM' kApota lezyAnAm, 'teulessANaM ' tejolezyAnAm 'pamhalessANaM' padmalezyAnAm, 'sukkalessANaM' 'zuklalezyAnAm, 'alessANa ya' alezyAnAJca - lezyA rahitAnAm madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? ' alpA vA bahukAvA, lezyA vAle haiM (pamhalessA saMkhejjaguNA) padmalezyA vAle saMkhyAtaguNA haiM (telessA saMkhejjaguNA) tejolezyA vAle saMkhyAtaguNA haiM (alessA anaMtaguNA ) lezyA rahita anantaguNA haiM ( kAulessA anaMta guNA) kapota leiyAvAle anantaguNA haiM (nIlalessA bisesAhiyA) nIlalezyA vAle vizeSAdhika haiM ( kaNhalessA visesAhiyA) kRSNalezyA vAle vizepAdhika haiM (salessA visesAhiyA) salezya vizeSAdhika haiM / TIkArtha - aba lezyAoM kI apekSA jIvoM kA alpabahutva kahate haiMzrI gautama svAmI ne prazna kiyA- he bhagavan ! ina salezya arthAt lezyA vAle samuccaya jIvoM meM, kRSNalezyA vAle, nIla lezyA vAle, kApota lezyA vAle, tejolezyA vAle, padma lezyA vAle, zuklalezyA are aura aleya arthAt lezyA rahita jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zuddha sezyAvANA che (pamhalessA saMkhejjaguNA ) pahUma bezyAvANA saMkhyAtagaNA che (teulessA sakhejjaguNA ) tele zyAvANA saMkhyAtagA che (alessA aNataguNo) sezyA raDita anantagaNA che (kAulessA aNataguNA) pota bezyAvANA anantagaNa che (nIlalessA visesAhiyA) nIsa sezyAvANA vizeSAdhiH che ( kaNharasA visesAhiyA) uSNuvezyAvANA vizeSAdhi4 che (salessA visesAhiyA) salezyA vizeSAdhika che. have lezyAonI apekSAe jIvAnu alpa bahutva kahe che TIkA-zrI gautamasvAmIe prazna karyo-bhagavan ! A salezya arthAt lezyAvALA samuccaya jIveAmAM, kRSNalezyAvALA, nIlalekSAvALA, kApAtalezyA vALA tejalezyAvALA, padmamalezyAvALA, zukalalezyAvALA ane alezya arthAt lezyArahita jIvAmAM kANu keAnAthI alpa, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che ? pra0 26 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ 202 prajJApanAsUtre tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti, bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA sukkalessA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, jIvAH zulkalezyA bhavanti, zuklA lezyA yeSAM te zuklalezyAH ityarthaH, lAntakAdiSu anuttarAnteSu vaimAnikadeveSu katipayeSu ca garbhavyutkrAntikeSu karmabhUmikeSu saMkhyeyavarSAyuSkeSu manuSyeSu tiryAstrIpuMsemu ca katipayesu saMkhyeyavarSAyuSkeSu zuklalezyAyAH saMbhavAt, tebhyaH 'pamhalessA saMkhejjaguNA' padmalezyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, padmalezyAyAH sanatkumAramAhendrabrahmalokakalpavAsideveSu pracuragarbhavyuskrAntikeSu garbhabhUmijeSu saMkhyeyavarSAyuSkeSu manuSyastrIpusesu tathA garbhavyutkrAntikatiryagyonikastrIpuMsesu saMkhyeyavarSAyuSkeSu sadbhAvAt, sanatkumArAdi devAdInAzca samuditAnAM lAntakAdidevAdibhyaH saMkhyeyaguNatvAt zuklalezyA zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama jIva zuklalezyA vAle haiM, kyoMki zuklalezyA sirpha lAntaka se lagA kara anuttaropapAtika vaimAnika devoM meM, katipaya garbhaja karmabhUmi ke saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM meM tathA katipaya saMkhyAta varSa kI Ayu vAle tiryaca strI-puruSoM meM hI pAI jAtI hai| zuklalezyA cAloM kI apekSA padmalezyA vAle saMkhyAta guNA haiM, kyoMki vaha sanatkumAra, mAhendra tathA brahmaloka kalpa ke nivAsI devoM meM, bahusaMkhyaka garbhaja karmabhUmija saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSya strIpuruSoM meM tathA saMkhyAta varSa kI Ayu vAle garbhaja tiryaMca strI-puruSoM meM pAI jAtI hai aura ye sanatkumAra deva Adi lAntaka deya Adi se saMkhyAtaguNA adhika haiM, isa kAraNa zuklalezyA vAloM se padmalezyA vAle saMkhyAta zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! badhAthI ochA jIva zukla lezyAvALA che, kemake zukala lezyA phakata lAntakathI laIne anuttarIyapAtika vimAnika demA, keTalAka gajakarma bhUminA saMkhyAta varSanI AyuvALA manuSyamAM tathA katiya saMkhyAta varSanI AyuvALA tiryaMca strI purUSomAM ja maLI Ave che. zukala lezyAvALAonI apekSAe 5malezyAvALa saMkhyAta gaNa che, kemake te sanakumAra, mahendra tathA brahmaleka kalpanA nivAsIdemA, bahusaMkhyaka garbha ja karmabhUmija saMkhyAta varSanI AyuSyavALA manuSya strI purUmAM tathA rakhyAta varSanI AyuSyavALA garbhaja tiryaMca strI purUmAM maLI Ave che ane A sanakumAradeva Adi lAntaka deva AdithI saMkhyAta gaNa adhika che, e kAraNe zukala leNyA vALAethI padma vezyAvALA saMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.13 lezyAvatAmalezyAvatAnAJcAlpabahutvam 203 kebhyaH padmalezyAkAnAM saMkhyeyaguNatvaM yuktam, tebhyo'pi 'teulessA saMkhejjaguNA' tejolezyAH saMkhye guNA bhavanti, tejolezyAyAH sarveSu saudharmezAnajyotiSkadeveSu katipayeSu ca bhavanapativAnavyantaragarbha vyutkrAntikatiryagyonikapaJcendriya manuSyeSu vAdaraparyApta kendriyeSu ca sadbhAvAt, madheyam - yadyapi jyotiSkANAM bhavanavAsibhyaH sanatkumArAdi devebhyavAsaMkhyeyaguNatvena tejolezyAkAnAmasaMkhyeyaguNatvaM prAptaM tathApi padmalezyA kemyastejolezyAkAnAM saMkhyeyaguNatvameva yuktam, tirthamizrakebhya eva padmalezyAkebhyastiryagra mizrANAmeva tejolezyAkAnAM prarUpitatvena, tirazcAMca padmalezyAkAnAmapi atibahutvena saMkhyeyaguNatvameva tejolezyAkAnAM nAsaMkhyeyaguNatvamiti, guNA adhika kahe gae haiN| padmalezyA vAloM se tejolezyA vAle saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki tejolezyA sabhI saudharma aura IzAna kalpa ke vaimAnika devoM meM, jyotiSka devo meM, katipaya bhavanapati aura vAnavyantara devoM meM, garbhaja paMcendriya tiryaMcoM aura manuSyoM meM tathA bAdara paryApta ekendriyoM meM bhI pAI jAtI hai / yahAM yaha bAta dhyAna dene yogya hai - yadyapi jyotiSka deva, bhavanavAsiyoM tathA sanatkumAra Adi devoM kI apekSA asaMkhyAta guNA haiM, ataeva tejolezyA vAle jIva asaMkhyAtaguNe hone cAhie, tathApi padamalezyA vAloM se tejolezyA vAle jIva saMkhyAtaguNe hI haiM, kyoMki padmalezyA vAle jo kahe gae haiM unameM tiryaca zAmila haiM aura tejolezyA vAloM meM bhI tiryaca zAmila haiM aura tica bahuta se padmalezyA vAle bhI hote haiM, ataeva tejolezyA vAle saMkhyAtaguNe hI ho sakate haiM, asNgaNA adhika kahelA che. paddamalezyA vALAthI teolezyAvALA sa`khyAtagaNA adhika che, kemake teolezyA badhA saudharma ane izAna kalpanA vaimAnika devAmAM, jyA tiSka devomAM, keTalAka bhavanapati ane vAnabhyantara devAmAM, gaja pacendriya tiyacA ane manuSyeAmAM tathA mAdara paryApta ekendriyAmAM paNa maLI Ave che. ahiM A vAta dhyAna devAyAgya che--yadyapi jyAtiSTha deva, bhavana vAsiceA tathA sanakumAra Adi devAnI apekSAe asakhyAta gaNA che, tethI ja te lezyAvALA jIva asa`khyAtagaNuA haiAvA joie tathApi padmalezyA vALAethI tejolezyAvALA jIva saMkhyAta gaNA che, kemake padmalezyAvALA je kahelA che, teomAM ti ca sAmela che ane tejolezyAvALAemAM paNu tiryaMca sAmela che ane tiryaMcomAM ghaNA padmalezyA vALA paNa hoya che, tethI ja tejolezyAvALA saMkhyAtagaNA ja khanI zake che. asaMkhyAtagaNuA nahi. zrI prajJApanA sUtra :2 -
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ 204 prajJApanAsUtre tebhyo'pi 'alessA agataguNA' alezyAH lezyArahitAH siddhAH anantaguNA bhavanti siddhAnAmanantatvAt, tebhyo'pi - 'kAulessA anaMtaguNA' kApotalezyAH anantaguNA bhavanti, vanaspatikAyikeSvapi kApotalezyAyAH sadbhAvAt vanaspatikAyikAnAJca siddhemyopi anantaguNatvAt, tebhyopi 'nIlalessA visesAhiyA' freeter: vizeSAdhikA bhavanti, atyadhikAnAM nIlalezyAyAH sadbhAvAt, tebhyopi 'kahalessA visesAhiyA' kRSNalezyAH vizeSAdhikA bhavanti, atyadhikatamAnAM kRSNa lezyAyAH sadbhAvAt, tebhyo'pi 'salessA bisesAhiyA' salezyAH sAmAnyena lezyAvantaH, vizeSAdhikA bhavanti tatra nIlalezyA kAdInAmapi samAvezAt iti 'dAra' aSTamam lezyAdvAraM samAptam // 13 // , dRSTidvAravatavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte ! jIvANaM sammaddiTTINaM micchAdiTTINaM sammAmicchadiTTINaM kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIvA sammAmicchadiTThI, sammadiTTI anaMtaguNA, micchAdiTThI anaMtaguNA, dAraM // sU0 14 || khyAtaguNA nahIM / tejolezyA vAloM se alezya - lezyA rahita jIva ananta guNA haiM, kyoMki alezyoM meM siddha ananta haiM / alezyoM kI apekSA kApota lezyAvAle ananta guNA haiM, kyoMki vanaspatikAyikoM meM bhI kApotalezyA kA sadabhAva hai aura vanaspatikAyika siddhoM se bhI anantaguNA he / kApota lezyA vAloM kI apekSA nIla lezyA vAle vizeSAdhika haiM aura nIlalezyA vAloM se kRSNalezyA vAle vizeSAdhika haiM / unakI apekSA sAmAnya salezya jIva vizeSAdhika haiM kyoMki unameM nIla lezyA vAle Adi bhI zAmila haiM / AThavAM lezyAdvAra samApta // 13 // tejalezyA vALAethI alezyavezyA rahita jIva anantagaNA che, kemake alezyAmAM siddha ananta che, alezyAnI apekSAe kApAtalezyAvALA anantagaNA che, kemake vanaspati kAyikomAM paNa kApAtalezyAnA sadbhAva che ane vanaspatikAyika siddhothI paNa anantagaNA che. kApAtalezyA vALAonI apekSAe nIlalezyAvALA vizeSAdhika che ane nIlalezyA vALAethI kRlezyAvALA vizeSASika che. teonI apekSAe sAmAnya saazya jIva vizeSAdhika che kemake temAM nIlalezyAvALA vigerepaNu maLelA che. AThamu' lezyAdvAra samAsa // 13 // zrI prajJApanA sUtra :2
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 14 samyagmithyAdRSTivatA malpabahutvam 205 chAyA - eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM samyagRdRSTInAM mithyAdRSTInAM, samyagramidhyAdRSTinAM ca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tujhyA vA, vizepAdhikA vA ? he gautama ! sarvastokAH jIvAH samyagramidhyAdRSTayaH samyagRdRSTayo 'nantaguNAH, mithyAdRSTayo'nantaguNAH, dvAram // 14 // TIkA -- atha samyaktvadvAramadhikRtya jIvAlpabahutvAdikaM prarUpayitumAha'eesi NaM bhaMte ! jIvANaM' he madanta ! eteSAM khalu jIvAnAM 'sammaddiTThINaM' samyagdRSTInAm 'micchAdiTThIgaM' mithyAdRSTInAM 'sammAmicchAdidvINaM ya' samyagdRSTidvAra vaktavyatA zabdArtha - (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM sammadiTTINaM) samyagdRSTi jIvoM (micchAdiTThINaM) mithyAdRSTiyoM (sammAmicchadiTThINa ya) aura sampagmithyAdRSTiyoM meM (kare karehiMto ) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tulA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama! (savyatyovA jIvA) sabase kama jIva ( sammAmicchadiTThI) samyagmithyAdRSTi arthAt mizradRSTi haiM ( sammadiTThI anaMtaguNA ) samyagdRSTi anantaguNA haiM, (micchAdiTThI anaMtaguNA) midhyAdRSTi anantaguNA haiM | // 13 // TIkArya - aba dRSTi kI apekSA se jIvoM ke alpabahutva kI prarUpaNA kI jAtI hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina samyagdRSTi dRSTidvAra vaktavyatA che ? zabdArtha - (eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! mA ( jIvANaM sammaddidvINaM) sabhyadRSTi lavo (micchAdiTThIgaM) mithyAdRSTiyo ( samma micchadiTThINaM ya) mane sabhyabhidhyAdRSTiyAmAM (kayare kayarehiMto) aNu anAthI ( appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) akSya, dhaNI, tujhya athavA vizeSAdhi (goyamA) he gautama! (savvatthovA jIvA ) madhAthI micchadiTThI) sabhya mithyA dRSTi arthAt mizradRSTi che. ( sammadiTThI anaMta guNA) samyagdRSTi ananta gae che (micchAdiTThI anaMtaguNA ) mithyAdRSTi ananta gaNA che ! 13 // chAva (sammA have dRSTinI apekSAe jIvAnA alpa khaDunI prarUpaNA karAya cheHTIkA -- zrI gautama svAmI prazna kare che:-he bhagavAn ! A sabhya RRSTi, mithyAdRSTiane mizraSTi jIvAmAM kANu keAnAthI alpa, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ 206 prajJApanAsUtre mithyAdRSTInAzca 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA!' he gautama ! 'savvatthovA jIvA sammamicchAdiTThI' sarvastokAH jIvAH samyagmithyAdRSTayo bhavanti, samyakamithyAdRSTipariNAmakAlasyAntarmuhUrtapramANamAtratayA'tyalpatvena teSAM praznakAle alpAnAmevopalabhyamAnatvAt, tebhyaH 'sammadiTThI' samyagdRSTayaH siddhatIrthakarAdayaH anantaguNA bhavanti, siddhAnAmanantatvAt, tebhyo'pi-micchAdiTThI aNaMtaguNA' mithyAdRSTayaH ekendriyAdayaH, anantaguNA bhavanti, siddhebhyo'pi vanaspatikAyikAnAm mithyAdRSTInAmanantaguNatvAt, ityAzayaH 'dAra' navamaM dRSTidvAram samAptam ||suu014|| jJAnadvAravaktavyatAmUlam-eesiNaM bhaMte ! jIyANaM AbhiNibohiyaNANINaM suyaNANINaM, ohiNANINaM, maNapajavaNANINaM, kevalaNANINa ya kayare kayarehito, appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyAvA ? goyamA! sabbatthovA jIyA maNapajjayaNANI, ohiNANI asaMkhejjaguNA, AbhiNibohiyanANI, suyanANI do yi mithyAdRSTi aura mizradRSTi jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiN| zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama jIva samyagmithyAdRSTi arthAt mizradRSTi vAle haiM, kyoMki mizradRSTi kA kAla antarmuharta mAtra hai, isa kAraNa prazna ke samaya ve thoDe se hI ho sakate haiM / unakI apekSA samyandRSTi anantaguNA haiM, kyoMki siddha ananta haiM aura ve samyagdRSTiyoM meM hI sammilita haiM / samyagdRSTiyoM kI apekSA mithyAdRSTi anantaguNA haiM, kyoMki vanaspatikAyika Adi mithyAdRSTi siddhoM se bhI anantaguNA haiN| nauvAM dRSTidvAra smaapt||14|| | zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! badhAthI ochA jIva samyamithyA daSTi arthAt mizra daSTi vALA che, kemake mizra dRSTino kAla anta harta mAtra che, e kAraNe praznanA samaye teo thoDAja hoI zake che. temanI apekSAe samyagdaSTi anantagaNa che, kemake siddha ananta che ane teo samyagdaSTimAM ja sammilita che. samyagdaSTiyenI apekSAe mithyASTi anantagaNA che, kemake vanaspatikAyika Adi mithyAdaSTi siddhothI paNa anantagaNuM che. navamuM daSTidvAra samApta che 14 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.15 jJAnavatAmajJAnavatAJyAlpabahutvam 207 tullA visesAhiyA, kevalaNANI aNaMtaguNA, eesi NaM bhaMte! jIvANaM mai annANINaM suya annANoNaM, vibhaMgaNANINa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesA. hiyA vA ? goyamA! savvatthovA jIyA vibhaMganANI, mai annANI suya annANI do vi tullA aNaMtaguNA, eesi NaM bhaMte ! jIvANaM AmiNibohiyaNANINaM, suyaNANINaM, ohinANINaM, maNapajjavanANINaM, kevalanANINaM, mai annANINaM, suya annANINaM, vibhaMgaNANINa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA! savvatthovA jIvA maNapajjavanANI, ohiNANI asaMkhejjaguNA, AbhiNibohiyanANI, suyanANI do vi tullA visesAhiyA, vibhaM. ganANI asaMkhejaguNA, kevalanANI aNaMtaguNA mai annANI suya aNNANI ya do vi tullA aNaMtaguNA dAraM ||suu0 15 // chAyA--eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAm AbhinibodhikajJAninAm, zrutajJAninAma, avadhijJAninAm, manaH paryavajJAninAm, kevalajJAninAzca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! jJAnadvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) bhagavan ! ina (jIvANaM AbhiNabohiyaNANINaM) Abhinibodhika jJAnI jIvoM (suyaNANINa) zrutajJAniyoM (ohiNANINaM) avadhijJAniyoM (maNapajjavaNANINaM) manaH paryava jJAniyoM (kevalaNANINa ya) aura kevala jJAniyoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA cA?) alpa jJAnadvAra vaktavyatA za -(eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! 2 // (jIvANaM AbhiNibohiyaNANINa) mAninimAdhi4 jJAnI / (suyaNANINaM) zratajJAnIyA (ohiNANINa) adhi zAnIyo (maNapajjavaNANINaM) mana:5vajJAnIya (kevalaNANINa ya) mane 340jJAnIyAmA (kayare kayarehito) 1 DonAthI (appAM vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) 2585, gha, tulya m||2 vizeSAdhita cha ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ 208 prajJApanAsUtre sarvastokAH jIvAH manaHparyavajJAninaH, avadhijJAninaH asaMkhyeyaguNAH, AbhinibodhikajJAninaH zrutajJAnino dvaye api tulyAH vizeSAdhikAH, kevalajJAninaH anantaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM matyajJAninAM zrutAjJAninAM vibhaGgajJAninAJca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA vizeSAghikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH vibhaGgajJAninaH, matyajJAninaH zrutAjJAnino dvaye'pi tulyAH anantaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAm Abhinibahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA jIvA maNapajjavanANI) sabase kama jIva manaH paryavajJAnI haiM (ohinANI asaMkhejjaguNA) avadhijJAnI asaMkhyAtaguNA haiM (AbhiNibohiyanANI suyanANI doSi tullA visesAhiyA) Abhinibodhika jJAnI aura zrutajJAnI donoM tulya haiM aura avadhijJAniyoM se vizebAdhika haiM (kevalanANI anaMtaguNA (kevalajJAnI anantaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte!) he bhagavan ! ina (jIvANaM maiannANINaM) mati ajJAnI jIvoM (suya amnANINaM) zruta- ajJAniyoM (vibhaMgaNANINa ya) aura vibhaMgajJAniyoM meM ( kayare kayarehiMto) kauna kisase ( appA vA bahuyA vA tulA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizedhika haiM ?) (goyamA) he gautama ! (saJcasthovA jIvA vibhaMganANI) vibhaMgajJAnI jIva saba se kama haiM ( maiannANI suya annANI dovi tullA anaMtaguNA ) mati - ajJAnI aura zruta ajJanI donoM tulya haiM aura vimaMgajJAniyoM se anantaguNA haiM / ( goyamA !) he gautama (savvatthovA jIvA maNapajjavanANI) madhAthI gochA lava mana:paryayajJAnI che (ohinANI asaMkheja guNA ) avadhi jJAnI asaNyAta che (AbhiNitrohiyanANI suyanANI do vi tullA visesAhiyA) mAlini. edhika jJAnI ane zrutajJAnI banne tulya ane avadhijJAnIyAthI vizeSAdhi che (kevalavANI anaMtaguNA ) vaNajJAnI anantagA che. (ee siNaM bhaMte!) he bhagavan ! A (jIvANaM mai annANINaM) bhatiajJAnI lava (suyaannANI) zruta - ajJAnIyA (vibhaMgaNANINa ya) bhane vilaMgajJAniyomAM ( kare karehito ) rA anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) mahaya, dhANA, tujhya agara vizeSAdhiH che ? (goyamA) he gautama! (savvatthovA jIvA vibhaMganANI) vilajJAnI va adhArthI chAche (mai annANI suya annANI do vi tullA anaMta guNA ) bhati ajJAnI ane zruta ajJAnI anne sarakhA che ane vibhagajJAniyAthI ananta gaNA vadhAre che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.15 jJAnAjJAnavatAmalpabahutvam 209 bodhikajJAninAm, zrutajJAninAm, avadhijJAninAm, manaHparyavajJAninAm, kevalajJAninAM. matyajJAninAM, zrutAjJAninAM, vibhaGgajJAninAzca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvA manAparyavajJAninaH, avadhijJAnino'saMkhyeyaguNAH, AbhinibodhikajJAninaH zrutajJAnino dvaye'pi tulyAH vizeSAdhikAH, vibhaGgajJAninaH asaMkhyeyaguNAH, kevalajJAninaH anantaguNAH, matyajJAninaH, zrutAjJAninazca dvaye'pi tulyAH anantaguNAH. dvAram 10 // 15 // ___ (eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM) jIvoM (abhiNighohiyaNANINaM) matijJAniyoM (suyaNANINaM) zrutajJAniyoM (ohinANINaM) avadhijJAniyoM (maNapajjayanANINaM) manaH paryavajJAniyoM (kevalanANINaM) kevalajJAniyoM (maiannANINaM) matiajJAniyoM (suyaanA NINaM) zruta-ajJAniyoM (vibhaMgaNANINa ya) aura vibhaMgajJAniyoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA cA visesAhiyA yA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthocA jIvA maNapaja vanANI) manaH paryavajJAnI jIva saba se kama haiM (ohiNANI asaMkhejaguNA) avadhi jJAnI asaMkhyAtaguNA haiM (AbhiNabohiyanANI suyanANI dovi tullA visesAhiyA) AbhinabodhikajJAnI aura zrutajJAnI donoM barAbara haiM aura avadhijJAniyoM se vizeSAdhika haiM (vibhaganANI asaMkhejaguNA) vibhaMgajJAnI asaMkhyAtaguNA haiM (kevalanANI aNaMtaguNA) kevalajJAnI anantaguNA haiM (maiaNNANI suyaaNNANI ya doSi tullA aNaMta. (eesiNaM bhaMte !) he mAvan ! yA (jIvANaM) 73 (AbhinibohiyaNANINa) bhatijJAniyo (suyaNANINaM) zrutajJAniyo (ohiNANINa) apavijJAnIyo (maNa pajjabaNANINa) mana:5vajJAniyo (kelavaNANINaM) sAniyo (maiannANINaM) bhatimajJAnIyA (suya annANINaM) zruta mazAniya (vibhaMgaNANINa ya) mane vi jJAniyomA (kayare kayare hito) nAthI (appA vA tullA vA bahuyA vA visesAhiyA vA ?) 2565, gha, tulya 25212 vizeSAdhi4 cha ? (goyamA) gautama ! (savvatthovA jIvA maNapajjavanANI) bhanA5vajJAnI 1 mAthI mch| cha (ohiNANI asaMkhejjaguNA) 25vadhijJAnI mnyaatge| cha (AbhiNibohiyanANI suyanANI do vi tullA visesAhiyA) maaninbedhika jJAnI ane zrutajJAnI banne barAbara che ane avadhijJAniyethI vizepaadhi che (vibhaMganANI asaMkhejjaguNA) vijJAnI 21sayAta // cha (kevalanANI aNataguNA) jJAnI manantA cha (maiaNNANI suyaaNNA pra0 27 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 210 TIkA--atha jJAnadvAramadhikRtya jIvAlpabahutvAdikaM prarUpayitumAha-eesi NaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm AbhiNibohiyaNANINaM' AbhinivodhikajJAninAm, 'muyanANINa' zrutajJAninAm, ohiNANINaM' abadhijJAninAm, 'maNapajjavaNANINaM' manaHparyavajJAninAM 'kevalaNANINaM ya' kevalajJAninAJca, madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA' he gautama ! 'savvatthovA jIvA maNapajjavanANI' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH jIvAH manaHparyavajJAnino bhavanti, saMyamazAlinAmevAmoSadhyAdi RddhiprAptAnAM manaHparyavajJAnasaMbhavAt, tebhyaH 'ohinANI asaMkhejaguNA' abapijJAninaH asaMkhyeyaguNA bhavanti, nairayikatiryagyonikapaJcendriya manuSya devAnAmapyavadhijJAnasaMbhavAt, tebhyopi 'AbhiNiguNA) mati-ajJAnI aura zruta-ajJAnI donoM barAbara haiM aura kevala jJAniyoM se anantaguNA haiM // 15 // TIkArtha-aba jJAna kI apekSA se alpabahutva kI prarUpaNA karate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina Abhinavodhika jJAnI, zrutajJAnI, avadhijJAnI, manaHparyavajJAnI aura kevalajJAnI jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama jIva manaH paryavajJAnI haiM, kyoMki manaHparyavajJAna unhIM saMyamazAlI puruSoM ko hotA hai jo AmarSAMSadhi Adi RddhiyoM se sampanna hoM / manaHparyavajJAniyo kI apekSA avadhijJAnI asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ayavijJAna nArakoM, devoM, manuSyoM aura paMcendriya tiryacoM ko bhI hotA NIya do vi tullA aNaMtaguNA) bhati majJAnI mane zruta PAzAnI bhanne 521bara che ane kevala jJAnithI anaMtagaNu che. TIkAI-have jJAnanI apekSAe alpa bahutvanI prarUpaNa kare che zrI gautama svAmI prazna kare che -he bhagavAna ! A Abhinibodhika jJAnI, zrutajJAnI, avadhijJAnI, mana:paryavajJAnI ane kevalajJAnI jemAM koNa konAthI apa, ghaNA, tulya, agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara de che -he gautama ! badhAthI ochA jIva mana:paryava jJAnI che, kemake mana:paryavajJAna eja saMyamazIla purUne thAya che jeo Ama Sadhi Adi RddhithI saMpanna hoya che. mana:paryavajJAniyenI apekSAe avadhijJAnI asaMkhyAtagaNa che, kemake avadhijJAna nArake, de manuSya ane zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.15 jJAnAjJAnavatAmalpabahutva bohiyanANI muyanANI do vi tullA visesAhiyA' Abhinibodhika jJAninaH zrutajJAninazca ime do vi tullA visesAhiyA' vizeSAdhikA bhavanti, saMjJi. pazcendriya tiyAyonika manuSyANAmivAvadhijJAnarahitAnAmapi katipayAnAmAbhinibodhikazrutajJAnasadbhAvAt svasthAne tulyA dvaye'pi tulyAH-parasparaM sadRzA bhavanti, tathAcoktam___ 'jattha mainANaM tastha suyanANaM, jattha suyanANaM tattha mainANa' yatra matijJAnaM tatra zrutajJAnaM, yatra zrutajJAnaM tatra matijJAnam' iti vacanaprAmANyAta, tebhyo'pi 'kevalanANI aNaMtaguNA' kevalajJAnino'rhat siddhAdayo'nantaguNA bhavanti, siddhAnAmanantakhAt, ityevaM rItyA jJAninAmalpabahutvaM pratipAdya samprati tviruddhaahai| avadhijJAniyoM kI apekSA AbhiniyodhikajJAnI aura zrutajJAnI vizeSAdhika haiM / tathA ye donoM paraspara meM tulya haiM, kyoMki jina manuSyoM aura tiryacoM ko avadhijJAna nahIM hotA hai unheM bhI Abhinibodhika aura zrutajJAna ho sakatA hai / donoM ko barAbara kahane kA kAraNa yaha hai ki ye donoM jJAna sahacara haiM / kahA bhI hai-'jahAM matijJAna hai yahAM zrutajJAna hai jahAM zrutajJAna haiM vahAM matijJAna hai / ' matizrutajJAniyoM kI apekSA kevalajJAnI anantaguNA haiM, kyoMki siddha jIva ananta haiM aura ve sabhI kevalajJAnI hote haiN| isa prakAra jJAna kI apekSA jIvoM kA alpabahutva pratipAdana karake aya ajJAna (mithyAjJAna) kI apekSA alpabahutva dikhalAte haiNpaMcendriya tiryaMcane paNa thAya che. avadhijJAniyenI apekSAe Amini nodhikajJAnI ane zrutajJAnI vizeSAdhika che tathA A bane parasparamAM tulya che, kemake je manuSya ane tiryaMcone avadhijJAna nathI thatuM. teone paNa Abhinidhika ane zrutajJAna thaI zake che banene barAbara kahevAnuM kAraNa A che ke e bane jJAna sahacara che. kahyuM paNa che-"jyAM matijJAna che tyAM zrutajJAna che, "jyAM zrutajJAna che tyAM matijJAna che, mati kRtajJAninI apekSAe kevalajJAnI anantagaNu che, kemake siddha jItra ananta che ane te badhA kevalajJAnI hoya che. A rIte jJAnanI apekSAe jIvenuM alpa bahuta pratipAdana karIne have ajJAna (mithyAjJAna) nI apekSAe apa bahutva dekhADe che zrI gautama svAmIe prazna karyo he bhagavan! matiajJAnI chUtaajJAnI ane vibhaMga nI jemAM keNa kenAthI alpa, adhika, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre nAmajJAninAmalpabahutvaM pratipAdayati - 'eesi NaM bhaMte ! jIvANaM maiannANI ' he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm matyajJAninAM 'suya annANINa' zrutAjJAninAM 'vibhaMgaNANINa ya' vibhaGgajJAninAzca madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA vibhaMganANI' sarvastokA :- sarvebhyo'lpAH, jIvAH vibhaGgajJAnino bhavanti, pAzcidevanairayikatiryagyonikapaJcendriya manuSyadevAnAm vibhaGgajJAnasadbhAvAt, tebhyo'pi 'mai annANI suya annANI do vi tullA arNataguNA' matyajJAninaH zrutAjJAninazca anantaguNA bhavanti, vanaspatInAmapi anantAnAM matyajJAnazrutAjJAnasadbhAvAt, svasthAne tu ime dvaye'pi parasparaM tulyA bhavanti ' jattha mai annANaM tattha suya amnANaM, jattha suya amnANaM tattha mai annANaM' yatra matyajJAnaM tatra zrutAjJAnaM, yatra zrutAjJAnaM tatra matyajJAnam' iti vacanaprAmANyAta, ityevaM rItyA ajJAninAmalpabahutvaM pratipAdya samprati jJAnyajJAninAmubhayeSAM samudAyenAlpabahutvaM pratipAdayati- 'eesi NaM maMte / jIvANa 212 zrI gautama svAmI ne prazna kiyA he bhagavan ! mati-ajJAnI, zruta- ajJAnI aura vimaMgajJAnI jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn ne uttara diyA - he gautama ! sabase kama jIva vibhaMgajJAnI haiM, kyoMki midhyAdRSTi devoM, nArako ko tathA kinhIM - kinhIM paMcendriya tiryaco aura manuSyoM ko hI vibhaMgajJAna hotA hai / vibhaMgajJAniyoM kI apekSA mati - ajJAnI aura zrutaajJAnI anantaguNA haiM, kyoM ki vanaspatikAyika ananta jIvoM ko mati - ajJAna aura zruta-ajJAna hotA hai, para vibhaMgajJAna nahIM hotA / kintu mati - ajJAnI aura zruta-ajJAnI Apasa meM barAbara haiM, kyoMki - 'jahAM mati - ajJAna hai vahAM zruta- ajJAna hotA hai aura jahAM zrutaajJAna hotA hai vahAM mati-ajJAna hotA hai' yaha Agama kA vacana hai / zrI bhagavAne uttara ApyuM-De gautama ! badhAthI ochA jIva vibhaMgajJAnI che, kemake mithyAdaSTi devA, nArako tathA kAi kAi paMcendriya tiryaMcA ane manuSyAne ja vibhagajJAna thAya che. vabhagajJAnIyAnI apekSAe mati ajJAnI ane zruta ajJAnI anantagaNA che kemake vanaspati kAyika ananta jIvAne mati--ajJAna ane zrutaajJAna thAya che. paraMtu vibhagajJAna nathI thatuM. parantu mati ajJAnI ane zruta ajJAnI parasparamAM barAbara che, kemake jyAM mati ajJAna che tyAM zruta ajJAna thAya che, ane jyAM zrutaajJAna hAya che tyAM mati ajJAna haiAya che, A pramANe AgamanuM vacana che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 15 jJAnAjJAnavatAmalpabahutva 213 AbhiNibohiyaNANINaM' gautamaH pRcchati - he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm AbhinibodhikajJAninAm, 'suyanANINaM' zrutajJAninAm 'ohinANINaM' avavijJAninAm, 'maNapajjavanANINaM' manaH paryavajJAninAm, 'kevalanANINaM' kevalajJAninAm ' maI annANI' matyajJAninAm 'suya annANINaM' zrutAjJAninAm vibhaMgaNANINa ya' vimaMGgajJAninAJca madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA maNapajjavanANI' sarvastokAH jIvAH manaH paryavajJAnino bhavanti, tebhyaH 'ohiNANI asaMkhejjaguNA' avadhijJAnino'saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'abhiNibohiyanANI suyanANI dovi tullA visesAhiyA' AbhininabodhikajJAninaH, zrutajJAninazca vizeSAdhikA bhavanti, svasthAne tu ime yespi parasparaM tulyA bhavanti tebhyo'pi 'vibhaMganANI asaMkhejjaguNA' vibhaGga isa prakAra ajJAnI jIvoM ke alpabahutva kA pratipAdana karake aba jJAniyoM tathA ajJAniyoM kA sammilita alpabahutva nirUpaNa kiyA jAtA haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM - he bhagavan ! ina AbhiniyodhikajJAnI, zrutajJAnI avadhijJAnI, manaH paryavajJAnI, kevalajJAnI, matyajJAnI, zrutAjJAnI aura vibhaMgajJAnI jIvoM meM kauna kisa se alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! sabase kama jIva manaHparyajJAnI hote haiM, unakI apekSA avadhijJAnI asaMkhyAtaguNita haiM aura unakI apekSA bhI AminibodhikajJAnI tathA zrutajJAnI vizeSAdhika haiM, magara AbhiniyodhikajJAnI aura zrutajJAnI paraspara meM tulya haiM, e rIte ajJAnI jIvAnA alpa bahutvanuM pratipAdana karIne have jJAniye tathA ajJAniyAnuM saMmilita alpa bahutva nirUpaNa karAya cheH zrI gautamasvAmI prazna kare che:-he bhagavAn ! A AbhiniaiAdhikajJAnI zrutajJAnI, avadhijJAnI, manaHpavajJAnI kevalajJAnI matyajJAnI, zrutAjJAnI ane vibha'gajJAnI jIveAmAM kANu kAnAthI alpa, adhika, tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape che-hai gautama ! badhAthI ochA jIva manaH pa`vajJAnI hAya che, temanI apekSAe avadhijJAnI asa`khyAta guNita che ane temanI apekSAe paNa AbhiniSeAdhikajJAnI tathA zrutajJAnI vizeSAdhika che. parantu AbhinibeAdhika jJAnI ane zrutajJAnI parasparamAM tulya che, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ 214 prajJApanAsUtre jJAnino'saMkhyeyaguNA bhavanti, devagatau narakagatau ca / samyagdRSTibhyo mithyAdRSTInAmasaMkhyeyaguNatvena, devanairayikANAzca samyagdRSTInAmavadhijJAnitvena, mithyAdRSTInAzca vibhaGgajJAnityenAsaMkhyeyaguNatvenAsaMkhyeyaguNatvAt, tebhyo'pi 'kevalanANI aNaMtaguNA' kevalajJAninohat siddhAdayo'nantaguNA bhavanti siddhAnAmanantatvAt, tebhyo'pi 'mai annANI suyaannaNI ya do vi tullA aNaMtaguNA' matyajJAninaH zrutAjJAninazca anantaguNA bhavanti, matyajJAni zrutAjJAninAM vanaspatikAyikAnAM siddhebhyo'pi anantatvAt, svasthAne tu ime dvaye'pi parasparaM tucyA bhavanti ityAzayaH, 'dAraM' dazamam jJAnadvAraM samAptam ||suu0 15 / / darzanadvAra vaktavyatAmUlam-eesi gaMbhaMte ! jIvANaM cakkhudaMsaNINaM, acakkhudaMsaNINaM, ohidaMsaNINaM, kevaladaMsaNINa ya, kayare kayarehito appA yA, bahuyA yA, tullA yA, visesAhiyA vA ? goyamA ! unakI apekSA vibhaMgajJAnI asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki deva gati aura narakagati meM samyagdRSTi jIvoM kI apekSA mithyAdRSTi asaMkhyAtaguNA haiM aura jo deva-nAraka samyagdRSTi hote haiM unameM avadhijJAna tathA jo mithyAdRSTi haiM unameM vibhaMgajJAna pAyA jAtA hai| vibhaMgajJAniyoM kI apekSA kevalajJAnI anantaguNA haiM kyoMki kevalajJAna arhantoM aura siddhoM ko hotA hai aura siddha ananta haiM / kevalajAniyoM kI apekSA mati-ajJAnI aura zrutaajJAnI anantaguNA haiM, kyoMki mati-ajJAnI evaM zruta-ajJAnI vanaspatikAyika siddhoM se anantaguNA haiM / kintu mati-ajJAnI aura zruta-ajJAnI paraspara meM tulya haiM / yaha dazavAM jJAnadvAra samApta huA // 15 // temanI apekSAe virbhAgajJAnI asaMkhyAtagaNa che, kemake devagati ane narakagatimAM samyagdaSTi jInI apekSAe mithyAdaSTi asaMkhyAtagaNI che ane je deva nAraka samyagdaSTi hoya che temAM avadhijJAna tathA je mithyASTi che, temAM virbhAgajJAna maLI Ave che. virbhAgajJAnInI apekSAe kevala jJAnI anantagaNa che. kemake kevala jJAna ahaMnta ane siddhone thAya che ane siddha ananta che. kevala jJAnInI apekSAe mati-ajJAnI temaja zrata ajJAnI anantagaNuM che, kemake mati ajJAnI temaja zruta ajJAnI vanaspati, kAyika siddhothI anantagaNA che, paraMtu mati-ajJAnI ane zruta-ajJAnI parasparamAM tulya che A dazamuM jJAnadvAra samApta thayuM. te 15 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.16 darzanAvatAmalpabahutva 215 savvatthovA jIvA ohidasaNI, cakkhudaMsaNI, asaMkhejjaguNA, keva ladaMsaNI aNaMtaguNA, acakkhudaMsaNI arNataguNA, dAraM 11|suu.16| chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM cakSurdarzaninAm, acakSurdarzaninAm, avadhi darzaninAM, kevaladarzaninAzca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA bA, tulyA vA, vizepAdhikA vA ? gautama ! sarvastokA jIvAH avadhidarzaninaH, cakSurdarzanino'saMkhyeyaguNAH, kevaladarzanino'nantaguNAH, acakSurdarzaninaH anantaguNAH dvAram 11 // 16 // TokA-atha darzanadvAramadhikRtya jIvAlpa bahutyAdikaM prarUpayati-'eesiNaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm 'cakkhu darzanadvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM) jIvoM (cakkhudaMsaNINaM) cakSudarzaniyoM (acakkhudaMsaNINa) acakSudarzayinoM (ohidasaNINaM) avadhi darzaniyoM (kevaladasaNINa ya) aura kevala darzaniyoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA pisesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (sabvatthovA jIvA ohidaMsaNI) saba se kama jIya avadhi darzanI haiM (cakkhudaMsaNI asaMkhejaguNA) cakSudarzana vAle asaMkhyAtaguNA haiM (kevaladasaNI aNaMtaguNA) kevaladarzanI ananta guNA haiM (acakkhudaMsaNI aNaMtaguNA) acakSudarzanI anantaguNA haiM / TIkArtha-aba darzanakI apekSA se jIvoM ke alpabahutva kA prarUpaNa kiyA jAtA hai dazana dvAra vaktavyatA zahAtha-(eesiNaM bhaMte) De magavan ! 20 (jIvANaM) / (cakkhudaMsaNIrNa) yakSu zanIya (acakkhudasaNINaM) mayakSu zaniyo (ohiMdasaNINa) madhizanIyA (kevala dasaNINa ya) mane para zaniyomA (kayare kayare hito) / nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vo ?) 2585, adhika, tulya agara vizeSAdhika che? (goyamA) 3 gautama (sabvatyovA jIvA ohiMdaMsaNI) pAyI maach| 04 madhiza nI cha (cakkhudaMsaNI asaMkhejjaguNA) yaza navA masaNyAta ge| cha (kevaladasaNI aNaMtaguNA) vaNazanI paNa manantamA cha (acakkhu daMsaNI aNaMtaguNA) 2mayazu zanI mananta cha TIkArtha-have darzananI apekSAe jInA apa bahatvanuM prarUpaNa karAya chezrI gautamasvAmI prazna kare che he bhagavAna ! A cakSu darzanI, acakSu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ 216 prajJApanAsUtre daMsaNI'' cakSurdarzaninAm ' acakkhudaMsaNINaM' acakSurdarzaninAm 'ohidaMsaNINaM' avadhidarza ninAM 'kevaladaMsaNINa ya' kevaladarzaninAM ca madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA yA bahukAvA, tulyA vA vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA ' he gautama! 'savvatthovA jIvA ohidaMsaNI' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, jIvAH avadhidarzanino bhavanti, devanairayikANAM katipayAnAJca saMjJi paJcendriyatiryagyonika manuSyANAmavadhidarzanasadbhAvAt tebhyazca 'cakkhudaMsaNI asaMkhejjaguNA' cakSudarzanano'saMkhyeyaguNA bhavanti sarveSAM devanArakamanuSyANAM tiryagyonika paJcandriyANAm asaMjJitiryagyonikapaJcendriyANAm caturindriyANAJca cakSurdarzana sadbhAvAt, tebhyo'pi kevaladaMsaNI anaMtaguNA' kevaladarzaninaH siddhAdayo'nantaguNA bhavanti, siddhAnAmanantatvAt, tebhyo'pi ' acakkhudaMsaNI anaMtaguNA' acakSurdarzanino'nantaguNA bhavanti, vanaspatikAyikAnAM siddhebhyo'pi anantatvAt, ityAzayaH, 'dAraM' ekAdazam darzanadvAram samAptam 11 / / sU0 16 // zrI gautama svAmI prazna karate haiM- he bhagavan ! ina cakSudarzanI, acakSudarzanI, avadhidarzanI aura kevaladarzanI jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! sabase kama jIva avadhidarzana vAle haiM, kyoMki devoM, nArakoM aura katipaya saMjJI paMcendriya tiryacoM tathA manuSyoM ko hI avadhidarzana hotA hai / unakI apekSA cakSudarzanI asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki sabhI devoM, sabhI nArakoM, sabhI manuSyoM aura sabhI paMcendriya tiryacoM meM tathA cakSurindriya jIvoM meM cakSudarzana pAyA jAtA hai| cakSudarzanI jIvoM kI apekSA kevaladarzanI anantaguNA haiM, kyoMki siddha jIva ananta guNA haiM, aura kevaladarzaniyoM kI apekSA acakSudarzanI anantaguNA darzInI, avadhidarzonI ane kevala darzInI jIvAmAM kaNu kAnAthI alpa ghaNA tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape che:--De gautama ? madhAthI echA jIva avidhadarzana vALA che, kemake deva, nArakA ane keTalAka sannI pacendriya tiya cA tathA manuSyane ja aviSe `na thAya che. temanI apekSAe cakSudanI asa khyAtagaNA che, kemake badhA deve, dhA nArake, badhA manuSye ane badhA paMcendriya tiya cAmAM tathA caturindriya jIvAmAM cakSu darzana maLI Ave che. cakSudano jIvAnI apekSAe kevala nI anantagaNA che. kemake siddha jIva anantagaNA che ane kevala darzaniyAnI apekSAe acakSu danI ananta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.17 saMyatAsaMyatAdi jIvAlpabahutvam saMyatadvAra vaktavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte! jIvANaM saMjayANaM, asaMjayANaM, saMjayA saMjayANaM no saMjaya no asaMjaya no saMjayA saMjayANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIvA saMjayA, saMjayA saMjayA asaMkhejjaguNA, no saMjayA no asaMjayA no saMjayA saMjayA anaMtaguNA, asaMjayA anaMtaguNA, dAraM 12 // sU0 17 // 217 chAyA - eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM saMyatAnAm, asaMyatAnAm, saMyatAsaMyatAnAM no saMyata no 'saMyata no saMyatAsaMyatAnAzca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH saMyatAH, haiM, kyoMki sabhI vanaspatikAyikoM meM acakSudarzana pAyA jAtA hai aura ve siddhoM se ananta haiM / gyArahavAM darzanadvAra samApta // 16 // saMyatadvAra vaktavyatA zabdArtha - (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM) jIvoM (saMyatANaM) saMyatoM (asaMyatANaM) asaMyatoM (saMjayA saMjayANaM) saMyatAsaMyata (no saMjaya - no asaMjaya no saMjayAsaMjayANa ya) saMyatoM asaMyatoM evaM saMyatAsaMyatoM se bhinna yarthAta siddha jIvoM meM ( kayare kayarehiMto ) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama | (savvatthocA jIvA saMjayA) sabase kama jIva saMyata haiM (saMjayA saMjayA gaNA che. kemake khadhA vanaspatikAyikAmAM acakSudana maLI Ave che ane tee siddhothI ananta che, agIyAramu inadvAra samApta 516 5 sayata dvAra vaktavyatA zabdArtha - (eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! yA (jIvANaM) vA (saMyatANaM) sayato (asaMyatANaM) asaMyato (saMjayA saMjayANaM) saMyatAsaMyata (no saMjaya no asaMjaya-no saMjayA saMjayANa ya) saMyato, asaMyato, tebhana saMyatA sayatothI linna arthAt siddha vAmAM ( kayare kayarehiM to) aNu anAthI ( appA vA bahuyA vAtullA vA visesAhiyA vA) sahaya, ghANA, tujhya, agara vizeSAdhi4 che ? (goyamA) he gautama (savvatthovA jIvA saMjayA) adhAthI thoDA va saMyaMta pra0 28 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ 218 prajJApanAsUtre saMyatAsaMyatA asaMkhyeyaguNAH, no saMyatA no 'saMyatA no saMyatAsaMyatAH anantaguNAH, asaMyatAH anantaguNAH, dvAram 12||suu0 17 // ____TIkA-atha saMyatadvAramadhikRtya jIvAlpa bahukhAdikaM prarUpayitumAha-'eesi gaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu vakSyamANAnAM jIvAnAm 'saMyatANaM' saMyatAnAm 'asaMjayANaM' asaMyatAnAm 'saMjayAsaMjayANaM' saMyatAsaMyatAnAm 'no saMjaya no asaMjaya no saMjayAsaMjayANa ya kayare kayarehito' no saMyata no 'saMyata no saMyatAsaMyatAJca madhye katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA asaMkhejaguNA) saMyatAsaMyata asaMkhyAtaguNA haiM (no saMyatA no asaM. jayA no saMyatAsaMyatA aNaMtaguNA) jo saMyata nahIM, asaMyata nahIM, saMyatAsaMyata nahIM ve ananta guNA haiM (asaMjayA) asaMyata (anaMtaguNA) ananta guNA haiN| TIkArtha-aba saMyatadvAra ke AdhAra para jIvoM ke alpabahutva kA nirUpaNa kiyA jAtA hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina saMyata arthAt saMyamavAn , asaMyata arthAt asaMyamI, saMyatAsaMyata arthAt saMyamAsaMyamI tathA no saMyata no asaMyata no saMyatAsaMyata arthAt jo saMyamavAn , asaMyamI yA saMyamAsaMyatrI arthAt dezasaMyamI nahIM hai arthAt siddha jIva haiM, unameM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athayA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama jIva saMyamI che (saMjayAsaMjayA asaMkhejjaguNA) sayatAsayata 21-yAta cha (no saMjayA no asaMjayA no saMyatAsaMyatA aNaMtaguNA) 2 sayata nathI 21sayata nathI, sayAyata nathI te| ananta cha. (asaMyatA) 21sayata (anantaguNA) mananta cha. TIkArthahave saMyata dvAranA AdhAra para janA a5 bahatvanuM nirUpaNa karAya che- zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! A saMyata arthAt saMyamavAnuM, asaMyata arthAt asaMyamI, saMyatAsaMyata arthAt saMyamasaMyamI tathA ne saMyata ne asaMyata ne saMyatAsaMyata arthAt je saMyamavAnuM asaMyamI agara saMyamAsaMyamI arthAt deza saMyamI nathI arthAt siddha jIva che, temAM keNa kenAthI alpa, ghaNA, tulya, athavA vizeSAdhika che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TokA pada 3 sU.17 saMyatAsaMyatAdi jIvAlpavahutvam 219 jIvA saMjayA' sarvastokAH jIvAH saMyatA bhavanti, teSAmutkRSTenApi koTisahasrapRthaktva pramANatvenopalabhyamAnatvAt, tathAcoktam___ 'koDIsahassa puhuttaM maNuyaloe saMjayANaM / ' koTisahasrapRthaktvaM navasahasrakoTayaH manuSyaloke saMyatAnAmiti, tebhyo'pi 'saMjayAsaMjayA asaMkhejaguNA' saMgratAsaMyatAH dezaviratAH asaMkhyeyaguNA bhavanti pazcendriyatiryagyonikAnAm asaMkhyeyAnAM dezaviratisadbhAvAt, tebhyo'pi 'no saMjayA no asaMjayA no saMjayAsaMgayA aNaMtaguNA' no saMyata no'saMyata no'saMyatAsaMyatAH anantaguNA bhavanti, uktapratiSedhatrayayuktAnAM siddhAnAmanantatvAt, tebhyo'pi 'asaMjayA aNaMtaguNA' asaMyatAH anantaguNA bhavanti, vanaspatikAyikAnAM siddhebhyo'pi anantatyAt, 'dAraM' dvAdazam saMyatadvAraM samAptam ||suu0 17 // upayogadvAra vaktavyatAmUlam -eesi NaM bhaMte ! jIvANaM sAgarovauttANaM, aNAgArovauttANa ya kayare kayarehito appA bA, bahuyA vA, tullA vA haiM, kyoM ki ve adhika se adhika koTi sahasra pRthaktva arthAt do hajAra karoDa se lekara nau hajAra karoDa taka hI pAye jAte haiN| kahA bhI hai-'manuSyaloka meM saMyata koTi sahasrapRthaktva hote haiN|' saMyatoM kI apekSA saMyatAsaMyata jIva asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki asaMkhyAta paMcendriya tiryacoM meM bhI dezavirati pAI jAtI hai / jo saMyamI asaM. yamI yA saMyamAsaMyamI nahIM kahe jA sakate, aise siddha jIva ananta guNA haiN| unakI apekSA asaMyamI jIya ananta guNA haiM, kyoM ki vanaspatikAyika jIva siddhoM se anantaguNA haiM aura ve sabhI asaMyamI haiN| bAharavAM saMyatadAra samApta // 17 // zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! badhAthI ochA jIva saMyamI che. kemake teo vadhAremAM vadhAre keTisahastra pRthakatva arthAt be hajAra karoDa thI laIne nau hajAra karoDa sudhInAja maLe che. kahyuM paNa che ke manuSyalokamAM saMyata keTisahasa pRthaphatva hoya che. saMyatonI apekSAe saMyatAsayaMta jIva asaMkhyAta gaNuM che. kemake asaMkhyAta paMcendriya tiyAmAM paNa deza virati maLI Ave che. je saMyamI asaMyamI agara saMyamasaMyamI nathI kahevAtA evA siddha jI anantagaNa che. temanI apekSAe asaMyamI jIva ananta gaNuM che, kemake vanaspati kAyika jIva siddhothI ananta gaNA che ane te badhA asaMyamI che bAramuM saMyatadvAra samAsa che 17 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ 220 prajJApanAsUtre visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIyA aNAgArovauttA, sAgArovauttA saMkhejjaguNA, dAraM 13 // 90 18 // chAyA-eteSAM khala bhadanta ! jIvAnAM sAkAropayuktAnAm, anAkAropayuktAnAca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH anAkAropayuktAH, sAkAropayuktAH, saMkhyeyaguNAH, dvAram // 13 // ____TIkA-athopayogadvAramadhikRtya jIvAlpabahutvaM prarUpayati-'eesi NaM bhaMte ! jIvANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAM 'sAgArovauttANaM' sAkAropayuktAnAm -sAkAropayogAnAm 'aNAgArova uttANaM' anAkAropayuktAnAJca madhye 'kayare upayogadvAra vaktavyatA / zabdArtha-(eeesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANa) jIvoM (sAgArovauttANaM) sAkAropayoga vAloM (aNAgArovauttANa ya) aura anAkAropayoga vAloM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA cA tullA cA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA jIyA aNAgArovauttA) saba se kama anAkAropayoga vAle haiM (sAgArovauttA saMkhejjaguNA) sAkAra upayoga vAle saMkhyAtaguNA haiN| TIkArtha-aba upayoga kI apekSA se jIvoM ke alpabahutva kA pratipAdana kiyA jAtA hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina sAkAropayoga arthAt jJAnopayoga vAle tathA anAkAropayoga arthAt darzanopayoga upaga dvAra vaktavyatA zahAtha- (eesiNaM bhaMte !) 3 lAyan // (jIvANaM) / (sAgArovauttANaM) saa4|5yaa vANa (aNAgArovauttANa ya) mane manAropayogavANAsomA (kayare kayarehiMto) nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) 2565, 5 // tulya a||2 vizeSAdhi4 cha ? (goyamA !) 3 gautama (sabvatthovA jIvA aNAgArovauttA) 3 gautama ! sAthI mAchA mAnA5yogavA chAcha (sAgArovauttA saMkhejjaguNA) s||412 upagavALa saMkhyAtagaNuM che TIkAIhave upaganI apekSAe jInA alpa bahatvanuM pratipAdana 42rAya che. zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! A sAkAro paga arthAt jJAnapaga vALA tathA anAkAre paga arthAt dazane pagavALA jIvamAMthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.18 upayogIjIvAlpabahutvam 221 karehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?" alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - goyamA !" he gautama ! 'savvatthovA jIvA aNAgArovauttA' sarvastokA:sarvebhyo'lpAH jIvAH anAkAropayuktAH bhavanti, anAkAropayogakAlasya sarvebhyo'lpatvAt anAkAropayogopayuktAnAmapi sarvastokatvam praznakAle teSAM sto kAnAmevopalabdheH 'sAgArovauttA saMkhejjaguNA' sAkAropayuktAH saMkhye yaguNAH, bhavanti sAkAropayogakAlasya dIrghatvena praznakAle teSAM bahUnAmupalabdheH 'dAraM ' trayodazam upogadvAraM samAptam ||sU0 18 // AhAradvAra vaktavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte ! jIvANaM AhAragANaM anAhAragANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIvA aNAhAragA AhAragA asaMkhejjaguNA, dAraM 14 // sU0 19 // chAyA - eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAm AhArakANAm, anAhArakANAzca katare katarebhpo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! vAle jIvoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM - he gautama! saba se kama jIva anAkAropayoga vAle haiM, kyoMki anAkAra upayoga kA samaya alpa hai, ataeva anAkAropayoga se upayukta jIva bhI alpa hI haiM / prazna ke samaya ve thoDe hI pAye jAte haiN| unakI apekSA sAkAra upayoga vAle arthAt jJAnopayoga se upayukta jIva saMkhyAtaguNA haiM, kyoM ki sAkAra upayoga kA kAla lambA hotA hai, ataeva prazna kAla meM ve bahuta pAye jAte haiM / terahavAM upayogadvAra samApta // 18 // keNukAnAthI alpa, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape che-he gautama! adhAthI echA jIva anAkA rApayoga vALA che, kemake anAkArane samaya alpa che, tethIja anAkAropayogathI upayukta jIva paNa alpa ja che. praznanA samaye te thADA ja maLI Ave che. temanI apekSAe sAkAra upayoga vALA arthAt jJAnApayAgathI upa yukta jIva sakhyAta gaNA che, kemake sAkAra upayoganA kALa lAMkhe hAya che, tethIja praznakALamAM teo ghaNA maLI Ave che. teramuM upayAga dvAra samApta // 18 5 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ 222 prajJApanAsUtre sarvastokA jIvAH anAhArakAH, AhArakA asaMkhyeyaguNAH, dvAram 14 || sU0 19 // TIkA - athAhArakadvAramadhikRtyAha - 'eesi NaM bhaMte! jIvANaM' gautamaH pRcchati - he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAM 'AhAragANaM ' AhArakANAm 'aNAhAragANa ya' anAhArakANAJca madhye 'kayare kayarehiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyAvA, tullA vA visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA vizepAdhikA vA bhavanti ? bhagavAna uttarayati - 'goyamA ! he gautama ! 'savvatthovA jIvA aNAhAragA' sarva stokA :- sarvebhyo'lpAH, jIvAH anAhArakA bhavanti AhAradvAra vaktavyatA zabdArtha - (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM) jIyoM AhAragANaM aNAhAragANa ya) AhArakoM aura anAhArakoM meM ( kayare karehiMto ) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama! (savvatthovA jIvA aNAhAragA) saba se kama jIva anAhAraka haiM (ahAragA asaMkhejaguNA) AhAraka asaMkhyAtaguNA haiM / TIkArtha-apa AhAradvAra kI apekSA alpabahutva prarUpita karate haiMzrI gautama svAmI ne prazna kiyA - he bhagavan ! ina AhAraka aura jIvoM meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeanAhAraka pAdhika haiM ? bhagavAn ne uttara diyA- he gautama ! saba se kama jIva anAhAraka haiM, kyoMki siddha tathA vigrahagati vAle jIva hI anAhA AhAra dvAra vaktavyatA zabdArtha - (eesiNaM bhaMte !) lagavan bhmA (jIvANaM) bhavAnA (AhAragANaM ANAhAragANa ya) bhADAra bhane anAhAromA ( kayare karehiMtA) a anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) maya ghAlA, tujhya agara vizeSAdhika che ? (goyamA) De gautama ! (savvatthovA jIvA aNAhAragA) madhAthI zochA va anADA24 che (AhAragA asaMkhejaguNA) AhAra asaMkhyAta gAyA che. TIkA-have AhAra dvAranI apekSAe alpa bahutva prarUpita kare che zrIgautamasvAmIe prazna karyo:-he bhagavan ! A AhAraka ane anAhAraka jIvAmAMthI keNukAnI apekSAe alpa, ghaNA; tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAne uttara ApyA:-he gautama ! badhAthI echA jIva anAhAraka che, kemake siddha tathA vigrahagati vALA jIva ja anAhAraka hAya che, kahyuM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.19 AhArakAnAharakajIvAlpabahutvam 223 siddhavigrahagatyApanAdInAmevAnAhArakatvAt , tayAcoktam___'viggahagaimAvanA kevaliNo samuhayA ayogI ya / siddhA ya aNAhArA sesA AhAragA jIvA' // 1 // vigrahagatimApannAH kevalinaH samuddhatAzcAyoginizca / siddhAzcAnAhArAH zeSA AhArakA jIvAH // 1 // iti, tebhyaH anAhArakebhyaH 'AhAragA asaMkheja guNA' AhArakA jIvA asaMkhyeyaguNA bhavanti, atha vanaspati kAyikAnAmAhArakANAM siddhebhyo'nantatvAt kathaM teSAM nAnantaguNatyamiti iticetrocyate-sUkSmanigodAnAM sarvasaMkhyayApyasaMkhyeyatayA antarmuhUrta samayarAzi tulyatayA ca sarvakAlaM vigrahAvasthAyitvopalabdheranAhArakANAmapi ati bahutvena samastajIvarAzyasaMkhyeyabhAgatulyatvAt tadapekSayA AhArakANAmasaMkhyeyaguNatvameva nAnantaguNatvamiti bhAvaH, ' dAraM ' caturdazam AhAradvAraM samAptam ||suu0 19 // raka hote haiM / kahA bhI haiM-'vigrahagati karate hue jIva, samudghAta prApta kevalI aura siddha anAhAraka hote haiN| inake sivAya sabhI jIva AhAraka haiM / anAhArakoM kI apekSA AhAraka jIva asaMkhyAta guNA haiM / yahAM prazna kiyA jA sakatA hai ki vanaspatikAyika AhAraka jIva siddhoM se anantaguNA haiM, ataeva AhAraka anantaguNA kyoM nahIM kahe gae ? uttara-sUkSma nigoda saba mila kara bhI asaMkhyAta haiM aura antarmuharta kI samayarAzi ke barAbara haiM, ve sarvakAla meM vigrahagati prApta rahate haiM, ataeva unameM anAhAraka bhI bahuta adhika hote haiM, sampUrNa jIca rAzi ke asaMkhyAtaveM bhAga ke barAbara hote haiM, ataH unakI apekSA AhAraka jIva asaMkhyAtaguNA hI haiM, anantaguNA nahIM haiN| caudahavAM AhAradvAra samApta // 19 // paNa che-vigraha gati karI rahelA jIva, samuddaghAta prApta kevalI ane siddha anAhAraka hoya che, temanA sivAya badhA jIva AhAraka che. anAhArakonI apekSAe AhAraka jIva asaMkhyAtagaNuM che. ahiM prazna karI zakAya ke vanaspakiAyika AhAraka jIva siddhathI ananta gaNuM che, tethI ja AhAraka anantagaNuM kema nathI kahelAM? uttara-sUma nigoda badhA maLIne paNa asaMkhyAta che ane antamuhUrtanI samaya rAzinA barAbara che, teo badhA kALamAM vigraha gati prApta rahe che, tethI ja teomAM anAhAraka paNa ghaNA adhika hoya che, saMpUrNa jIvarAzinA asaMkhyAtamA bhAganA barAbara thAya che, tethI teonI apekSAe AhAraka jIva asaMkhyAta gaNuM ja che. ananta gaNuM hetA nathI. caudamuM AhAra dvArA samApta che 19 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ 224 prajJApanAsUtre bhASakadvAravaktavyatAmUlam-eesi NaM bhaMte ! jIvANaM bhAsagANaM abhAsagANa ya kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIvA mAsagA, abhAsagA aNaMtaguNA, dAraM 15 ||suu0 20 // ___chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM bhASakANAm, abhASakANAJca katare katarebhyaH alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH bhASakAH, abhASakAH anantaguNAH, dvAram ||15||suu0 20 // TIkA-atha bhASaka dvAramadhikRtya jIvAlpabahutvAdikaM prarUpayitumAha-'eesi NaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAM 'bhAsagANaM' bhASakANAm, 'abhAsagANaya' abhASakANAJca madhye 'kayare kayarehito' katare katare bhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA vA, bahukA vA, bhASakadvAra vaktavyatAzabdArtha-(eesi NaM bhate!) he bhagavan ! ina (jIvANaM bhAsagANaM abhAsagANa ya) bhASakoM aura abhASakoM meM se (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthoyA jIvA bhAsagA) saba se kama jIva bhASaka haiM (abhAsagA aNaMtaguNA) abhASaka anantaguNA haiN| TIkArtha-aba bhASakadvAra kI apekSA se jIvoM kA alpabahutva kahate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina bhASaka aura abhASaka jIvoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya athavA bhASaka dvAra vaktavyatA hAtha-(eesiNaM bhaMte !) se lagavan ! 2mA (jIvANaM bhAsagANaM abhAsa. gANa ya) bhaassch| ane bhASAmA (kayare kayarehito) o nAthI (appA bA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 265, gha, tukSya 2512 to vizeSAdhita cha? __(goyamA) gautama ! (savvatthovA jIvA bhAsagA) pAthI maach| 75 lApa4 cha (abhAsagA aNaMta guNA) 2mamA manantA cha ? TIkAtha- have bhASaka dvAranI apekSAe jenA alpa bahutvane kahe che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.20 bhASakAbhASakajIvAlpabahutvam 225 tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA' he gautama ! 'savvatthovA jIvA bhAsagA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH' jIvAH bhASakA, bhASAlabdhiviziSTA bhavanti, dvIndriyAdInAmeva bhASakatvAt, tadapekSayA 'abhAsagA aNaMtaguNA' abhASakAH-bhASAlabdhivikalAH jIvAH anantaguNA bhavanti, vanaspati kAyikAnAmanantatvAt, 'dAraM' iti pazcadazam bhApakadvAraM samAptam // sU0 20 // parItadvAra vaktavyatA____ mUlam-eesiNaM bhaMte ! jIvANaM parIttANaM aparIttANaM no parIttA no aparIttANa ya kayare kayarehito appA yA, bahuyA vA tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIvA parIttA, no parIttA no aparIttA aNaMtaguNA, aparIttA aNaMtaguNA, dAraM 16 ||suu0 21 // ___ chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM parItAnAm aparItAnAm no parIta no'parItAnAJca katare katarebhyolpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama jIva bhASaka arthAt bhASA labdhi se sampanna haiN| unakI apekSA abhASaka anantaguNA haiM, kyoM ki vanaspatikAyika ananta haiM aura ve sabhI abhASaka hai / pandrahavAM bhASakadvAra samApta // 21 // parItadAra vaktavyatAzabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM parittArNa aparittANaM no parittA no aparittANa ya) parIta, aparIta aura no parIta no aparIta jIvoM meM (kayare kayarehiMtoM) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavana ! A bhASaka ane abhASaka jImAM kaNa konAthI a5, ghaNA, tulya ke vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! badhAthI ochA jIva bhASaka arthAt bhASA labdhithI saMpanna che temanI apekSAe abhASaka anantagaNa che, kemake vanaspatikAyika ananta che ane teo badhA abhASaka che. paMdaramuM bhASaka dvAra samApta che 21 che parIta dvAra vaktavyatA zahAtha-(eesiNaM bhaMte) magavan ! 21 (jIvANaM, parittANaM aparittANaM no parittA no aparittANa ya) parIta, aparIta bhane ne parIta / / 25parIta pra0 29 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ 226 prajJApanAsUtre gautama ! sarvastokAH jIvAH parItAH, no parIta no'parItAH anantaguNAH, aparItA anantaguNAH dvAram 16 ||suu0 21 // ____TIkA-atha parItAdi dvAramadhikRnya jIvAlpabahutvAdikaM prarUpayitumAha'eesi NaM bhaMte ! jIvANaM parIttANaM' gautamaH pRcchati he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAM parItAnAm-zuklapAkSikANAm, pratyekazarIriNAzca, 'aparIttANaM' aparItAnAm-kRSNapAkSikAnAm, sAdhAraNavanaspatInAzca, no parIttA no aparIttANa ya' no parIta no'parItAnAJca-siddhAnAm madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA ! 'he gautama ! 'savvatthovA jIvA parIttA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, jIvAH parItAH vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthoyA jIvA parittA) sabase kama parIta jIya haiM (no parittA no aparittA arNataguNA) no parIta-no aparIta anantaguNA hai (aparItA arNataguNA) aparIta jIva anantaguNA hai // 21 // TIkArtha-aba parItadvAra kI apekSA jIvoM ke alpabahutva kA kathana karate haiM__ zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina parIta jIvoM arthAt zukla pAkSikoM tathA pratyeka zarIra vAloM, aparIta jIvoM arthAt kRSNapAkSiyoM tathA sAdhAraNa vanaspati ke jIvoM evaM no parIta no aparIta arthAt siddhoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! parIta jIva sabase kama haiM, kyoM ki jina jIvoM ne saMsAra ko parimita kara vemA (kayare kayarehito) Ae anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 265, 5, tujhya 22 // 2 vizeSAdhi4 cha ? (goyamA) gautama ! (savvatthovA jIvA parittA) mAthI soch| parIta 1 cha (no paritA no aparittA aNaMtaguNA) no parIta n| 55rIta ananta 7 // cha (aparItA aNaMtaguNA) 255rIta 71 ananta // cha TIkAtha-have parIta dvAranI apekSAe jInA a5 bahatvanuM kathana kare che -zrI gautamasvAmI prazna kare che -he bhagavan ! A parIta che arthAt zukala pAkSika tathA pratyeka zarIravALA "aparIta che arthAt kRSNapAkSike tathA sAdhAraNa vanaspatinA che temaja ne parata ne aparIta arthAt siddhomAMthI koNa konI apekSAe a5, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.21 parItAparItAdi jIvAnAmalpabahutvam 227 zuklapAkSikarUpabhavaparItAH, pratyeka zarIrirUpakAyaparItAzca bhavanti, zuklapA. kSikANAM bhavaparItAnAM, pratyeka zarIriNAzca kAyaparItAnAm sakala jIvApekSayA'tyalpatvAta, tebhyaH-'no parItA no aparItA aNataguNA' no parIta no'parItAH ubhayapratiSedhaviziSTAH siddhAH anantaguNA bhavanti, siddhAnAmevomayapratiSedhaviziSTatvAt anantatvAcca, tebhyo'pi siddhebhyaH 'aparItA aNaMtANA' aparItAH kRSNapAkSikAH sAdhAraNavanaspatayazca ananta guNA bhavanti tadubhayeSAm aparItAnAM siddhebhyo'pi anantaguNatvAt, iti 'dAraM poDazam parItadvAras samAptam ||suu0 21 // paryAptakadvAravaktavyatA mUlam-eesi NaM bhaMte ! jIvANaM pajattANaM apajattANaM no pajattA no apajattANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahayA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIyA no pajattA no apajattagA, apajjattagA aNaMtaguNA, pajattagA saMkhijaguNA, dAraM 17 ||su0 22 // __ chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM paryAptakAnAm, aparyAptakAnAM no paryAptano'paryAptakAnAJca katare kadarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizediyA hai aura jo pratyeka zarIra haiM, ve sakala jIvoM kI apekSA atyanta alpa haiM / jo parIta bhI nahIM aura aparIta bhI nahIM haiM, aise siddha jIva unase ananta guNA haiM aura unakI apekSA bho aparIta arthAt kRSNapAkSika tathA sAdhAraNa vanaspati ke jIya anantaguNA haiM; kyoMki ye donoM mila kara siddhoM se anantaguNA haiM 16vAM parItadvAra samApta // 21 // paryAptakadvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM pajjattANaM | zrI bhagavAna uttara Ape che he gautama! parIta jIva badhAthI ochA che kemake je jIvoe saMsArane parimita karI dIdho che ane je pratyeka zarIra che teo sakala nI apekSAe atyata thoDA che. jeo parIta paNa nathI ane aparIta paNa nahIM ema hoya che evA siMddha jIva temanAthI ananta gayuM che ane temanI apekSAe paNa aparIta arthAt kRSNapAkSika tathA sAdhAraNa vanaspatinA jIva ananta gaNuM che, kemake te bane maLIne siddhothI ananta gaNuM che. soLamuM parIta dvArA samApta che 21 che paryAptaka dvAra vaktavyatA zahAtha-(eesiNaM bhaMte !) 3 agavan ! 2 // (jIvANaM pajjattANaM apajja zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ 228 prajJApanAsUtre SAdhikA yA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH no paryAptakA no'paryAptakAH, anantaguNAH, paryAptakAH saMkhyeyaguNAH, dvAram 17 ||bhuu0 22 // TIkA-atha paryAptakadvAramadhikRtya jIvAlpatvabahutvAdikaM prarUpayitumAha-'eesiNaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm 'pajattANaM' paryAptakAnAm, 'apajjattANaM' aparyAptakAnAm, 'no pajjattA no apajjatANa ya' no paryAptaka no'paryAptakAnAM ca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH, 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! apajjattANaM no pajjattA no apajattANa ya) paryApta, aparyApta aura no paryApta no aparyApta jIvoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA yA bahuyA cA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savyatyovA jIvA no pajattA no apajattagA) saba se kama no paryApta-no aparyApta jIva haiM (apajattagA aNaMtaguNA) aparyAptaka anantaguNA haiM (pajjatA saMkhijaguNA) paryAptaka saMkhyAta guNA haiM // 22 // TIkArtha-aba paryAptaka dvAra kI apekSA jIvoM ke alpabahutva kA pratipAdana kiyA jAtA hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina paryApta, aparyApta aura no paryApta-no aparyApta jIvoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiMttANaM no pajattA no apajjattANa ya) paryAsa, 255yAsa, mane na paryAsa hai na aparyApta mAM (kayare kayarehitto) / nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) 185, ghasA tukSya athavA vizeSAdhi cha ? (goyamA) OM gautama! (savvatthovA jIvA no pajjattA no apajjattA) sAthI cha / paryApta na aparyApta 71 cha (apajjattagA aNaMtaguNA) aparyAsa ananta // cha (pajjattagA saMkhijjaguNA) paryAta sadhyAtamA cha TIkAtha-have paryAptaka dvAranI apekSAe jInA a9pa bahuvanuM prati pAdana karAya che - zrI gautamasvAmI prazna kare che he bhagavana ! A paryApta aparyApta ane na paryApta-na aparyApta jemAMthI keNa kenI apekSAe theDA, ghaNA tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-gautama ! badhAthI ochA jIva paryApta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 21 parItAparItAdi jIvAnAmalpabahutvam 229 'savvatthovA jIvA no pajjattA no apajjattagA' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH jIvAH, no paryApta nosparyAptakA siddhAH bhavanti siddhAnAmevobhayapratiSedhaviziSTatayA teSAJcAparyAtakAdibhyaH sarvAlpatvAt, tebhyaH 'apajjattagA anaMtaguNA' aparyAptakAH sAdhAraNa vanaspatayo'nantaguNA bhavanti siddhebhyo'pi sAdhAraNa vanaspatikAyikAnAmantaguNAnAM sarvakAlamaparyAptatve nopalabhyamAnatvAt, tebhyo'pi - 'pajjattagA saMkhijjaguNA' paryAptakAH sUkSmA: saMkhyeyaguNA bhavanti, sarvebhyo bahUnAM jIvAnAM sUkSmatayA sUkSmANAJca sarvakAlam aparyAptakebhyaH paryAptakAnAM saMkhyeyaguNatvAt, iti 'dAraM ' saptadazam paryAptakadvAraM samAptam / / sU0 22 // sUkSmadvAravatavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte! jIvANaM suhumANaM bAyarANaM, no suhuma no bAyarANa ya, kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIvA no suhumA no bAyarA bAyarA anaMtaguNA, suhumA asaMkhejjaguNA dAraM 18 // 23 // he gautama! saba se kama jIva no paryApta no aparyApta arthAt siddha haiM, kyoMki jo paryApta bhI nahIM aura aparyApta bhI nahIM, aise jIva siddha hI ho sakate haiM aura ve paryAptoM evaM aparyAptoM se kama haiN| unakI apekSA aparyAptaka jIva anantaguNA haiM, kyoMki sAdhAraNavanaspatikAya ke jIva ananta guNA haiM aura ve sadA aparyApta bahuta hI pAye jAte haiN| unakI apekSA paryApta jIva saMkhyAta guNA haiM / 17vAM paryAptaka dvAra samApta ||22|| sUkSmadvAra caktavyatA zabdArtha - (eesi NaM bhaMte!) he bhagavana ! ina (jIvANaM suhumANaM baaynA aparyApta arthAt siddha che, kemake je paryApta paNa nahIM ane aparyApta paNa nahI' evA jIva siddha ja hAI zake che ane te paryApta temaja aparyAsothI AchA che. temanI apekSAe aparyAptaka jIva ananta gaNA che kemake sAdhAraNa vanaspati kAyanA jIva anantagaNA che ane te sadA aparyApta ghaNA ja maLI Ave che. temanI apekSAe paryApta jIva saMkhyAtagaNA che. sattaramuM paryAptaka dvAra samAsa // 22 // sama dvAra vaktavyatA zabdArtha - (eesiNaM bhaMte ) he bhagavan ! mA (jIvANaM suhumANaM bAyarANaM no zrI prajJApanA sUtra :2
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ 230 prajJApanAsUtre chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM sUkSmANAm, bAdarANAm, no sUkSmanobAdarANAzca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti 'gautama ! sarvastokA jIvAH no sakSma no bAdarAH, bAdarAH anantaguNAH, sUkSmA asaMkhyeyaguNAH, dvAram 18||suu0 23 // TIkA-atha sUkSmadvAramadhikRtya jIvAlpatva bahutyAdikaM prarUpayitumAha-eesi NaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAM 'muhumANaM' sUkSmANAm, 'bAyarANaM' bAdarANAm, 'no suhumano bAyarANa ya' no sUkSma no bAdarANAzca siddhAnAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH, 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA no rANaM no suhuma no bAyarANa ya) sUkSma, bAdara tathA no sUkSma-no bAdara jIvoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama (savvatthoyA jIyA no suhumA no bAyarA) sabase kama jIva no sUkSma-no bAdara haiM (bAyarA aNaMtaguNA) bAdara anantaguNA haiM (suhumA asaMkhejaguNA) sUkSma asaMkhyAta guNA haiM // 23 // TIkArya-aba sUkSmadvAra kI apekSA jIvoM ke alparahutya kA kathana karate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM -he bhagavana ! ina sUkSma, bAdara tathA no sUkSma-no bAdara arthAt siddha jIvoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAna uttara dete haiM-gautama ! saba se kama jIva no sUkSma-no bAdara haiM, kyoMki aise suhama no bAyarANa ya) sUkSma // 42 tathA na-sUkSma nA // 42 (kayare kayare hito) a nAthI (appA vA bahuyA bA tullA vA visesAhiyA vA) 265, gha, tukSya mathavA vizeSAdhita cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (savvatyovA jIvA no suhumA no bAyarA) mAthI soch| nA sUkSma nA mA62 cha (bAyarA aNata guNA) 42 ananta ma ta (suhumA asaMkhejjaguNA) sUkSma masaNyAtamA cha have sUma dvAranI apekSAe jInA a85 bahatvanuM kathana kare che TIkArya-zrI gautama svAmI prazna kare che he bhagavan! A sUma bAdara tathA no sUma, no bAdara arthAt siddha chamAMthI kaNakanI apekSAe a5. ghaNuM, tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama badhAthI ochA jIva ne sUkSma zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ mameyabodhinI TIkA pada 3 sU.22 sUkSmavAdarAdi jIvAlpabahutvam 231 suhamA no bAyarA' sarvastokAH-sarvebhyolpAH, jIvAH no sUkSmA no bAdarAH siddhAH bhavanti teSAM sUkSmajIvarAzyapekSayA bAdAnIvarAzyapekSayA cAnantatvAt, tebhyaH 'bAyarA aNaMtaguNA' bAdarAH-sthUlA jIvAH, anantaguNA bhavanti, bAdaranigodajIvAnAM siddhebhyopi anantaguNatvAt, tebhyo'pi 'muhumA asaMkhejaguNA' sUkSmAH jIvAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, bAdaranigodApekSayA sUkSmanigodAnAmasaMkhyaguNatvAt |iti| 'dAraM' aSTAdazam sUkSmadvAraM samAptam / / sU0 23 / / saMjJidvAravaktavyatAmUlam-eesiNaM bhaMte! jIvAnAM sannINaM asaMnnINaM, nosapaNI no asaNNINaM kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIyA saNNI, no sapaNI no asaNNI aNaMtaguNA, asaNNI aNaMtaguNA, dAraM 19 ||suu0 24 // chAyA--eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM saMjJinAm, asaMjJinAm ,no saMjJino'saMjJinAM ca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA jIva siddha haiM aura ve sUkSma jIvarAzi aura bAdara jIvarAzi kI apekSA ananta haiN| bAdara arthAt sthUla jIva ananta guNA haiM, kyoMki bAdara nigoda ke jIva siddhoM kI apekSA bhI anantaguNA adhika haiN| bAdara jIvoM kI apekSA sUkSma jIva asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki bAdara nigoda kI apekSA sUkSma nigoda jIya asaMkhyAta guNA adhika haiN| 18vAM sUkSma dvAra samApta // 23 // saMjJidvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesiNaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM sanINaM, asannINaM, no saNNI no asaNNINaM) saMjJI, asaMjJI aura no sNjiinAbAdara che kemake evA jIva siddha che ane te sUma jIva rAzi ane bAdara rAzinI apekSAe ananta che. bAdara arthAt sthala jIva anantagaNuM che, kemake bAdara nigadanA jIva siddhonI apekSAe paNa anantagaNa adhika che. bAdara jenI apekSAe sUkSama jIva asaMkhyAtagaNu che. kemake bAdara nigadanI apekSAe sUkSama nigoda jIva asaMkhyAtagaNa adhika che. aDhAramuM sUkSyadvAra samApta. ra3 saMsiddhAra vaktavyatA. zahA--(eesiNaM bhaMte ?) he bhagavan mA (jIvANaM sannINaM, asannINaM nosannI noasaNNINaM) sabhI sasazI bhane nAsazI-nAsasazI vomAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ 232 prajJApanAsUtre vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH saMjJinaH, no saMjhino'saMjJinaH anantaguNAH, asaMjJi no'nantaguNAH, dvAram 19 // 50 24 // TIkA-atha saMjJidvAramadhikRtya jIyAlpabahutyAdikaM prarUpayitumAha-'eesiNaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAm 'saNNINaM' saMjJinAm 'asaNNINaM' asaMjJinAm, no saNNI no asaNNINaM' no saMjJino asaMjJinAm ca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA kA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA!' he gautama ! 'savvatthovA jIvA saNNI' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, jIvAH saMjJino bhavanti, samanaskAnAmeva saMjJitvAt, tadapekSayA-'no saNNI no asaNNI aNaMtaguNA' no saMjJino'saMjJino'nantaguNA bhavanti, siddhAnAmevobhayapratiSedhaviziSTatayA teSAM saMjJibhyo'nantaguNatvAt, no asaMjJI jIvoM meM (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savyatthocA jIvA saNNI) saba se kama jIva saMjJI haiM (no saNNI-no asaNNI aNaMtaguNA) no saMjJI no asaMjJI ananta guNA haiM (asaNNI aNaMtaguNA) asaMjJI jIva ananta guNA haiM // 24 // ____TIkArtha-aba saMjJIdvAra kI apekSA se jIvoM kA alpabahutva dikhalAte haiM-zrI gautamasthAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina saMjJI, asaMjJI aura no saMjJI no asaMjJI jIcoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika hai| zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! saba se kama jIya saMjJI haiM, kyoMki viziSTa mana vAle jIva hI saMjJI kaha lAte haiM aura aise jIva saba se kama haiM / saMjJiyoM kI apekSA no saMjJI (kayare kayarehito) / nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA?) 165, ghA, tuTya 252 vizeSAdhi4 cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (savyatyovA jIvA saNNI) yAthI ch| 01 sajJI cha (asaNNI aNataguNA) masI 01 manantA cha TIkArtha ---have saMjJI dvAranI apekSAe jIvenuM a5 bahatva dekhADe che. zrI gautama svAmI prazna kare che-bhagavad ! A saMsI, asaMsI ane narsarI na asaMjJI jemAM keNa kenAthI alpa, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che - he gautama ! badhAthI ochA jIva saMjJI che, kemake viziSTa manavALA jIva ja saMjJI kahevAya che ane evA jIva zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sa. 23 saMjJyasaMjJi jIvAlpabahutvam 233 tebhyo'pi - ' asaNNI anaMtaguNA' asaMjJino vanaspatikAyikAdayo 'nantaguNatvAt, vanaspatikAyikAnAM sidvebhyo'nantaguNatvAt, 'dAraM' iti ekonaviMzam saMjJidvAram samAptam / / sU0 24 // bhavasiddhikadvAravaktavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte! jIvANaM bhavasiddhiyANaM, abhavasiddhiyANaM, no bhavasiddhiyA no abhavasiddhiyANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA ! samvatthovA jIvA abhavasiddhiyA, No bhavasiddhiyA No abhavasiddhiyA anaMtaguNA, bhavasiddhiyA anaMtaguNA, dAraM 0 // sU025 // chAyA -- eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM bhavasiddhikAnAm, abhavasiddhikAnAm, nobhavasiddhika no 'bhavasiddhikAnAJca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA no asaMjJI ananta guNA haiM, kyoMki aise jIva siddha haiM aura ve saMjJIyoM kI apekSA anantaguNA haiM / unakI apekSA bhI asaMz2I jIva anantaguNA haiM, kyoMki vanaspatikAyika Adi jIva anantaguNA haiM aura ye saba siddhoM se bhI anantaguNA haiM / 19vAM saMjJIdvAra samApta || 24|| bhavasiddhikadvAra vaktavyatA zabdArtha - (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM bhavasi - dvidyANaM abhavasiddhiyANaM no bhavasiddhiya no abhavasiddhiyANa ya) bhavasiddhikoM, abhavasiddhikoM tathA no bhavasiddhika-no abhavasi siddhikoM meM (kare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? badhAthI ochA che. saMniyAnI apekSAe nanI-na asanI anantagaNA che, kemake evA jIva siddha che ane teo sanniyAnI apekSAe ananta gaNA che, temanI apekSAe paNa asa'nI jIva anantagaNA che, kemake vanaspatikAyika ADhijIva ananta gaNA che ane tee badhA siddhothI paNa ananta gaNA adhika che. egaNIsamuM sannidvAra samApta 5 245 bhavasiddhidvAra vaktavyatA zabdArtha - (eesiNaM bhaMte !) he bhagavAn ! gA (jIvANaM bhavasiddhiyANaM abhava siddhiyANaM nobhavasiddhiya no abhavasiddhiyANa ya) lavasiddhi, alavasiddhi, tathA nolavasiddhie-nAgalavasiddhi mAM ( kayare kayare hito) aNu bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) madaya, dhANA, tujhya pra0 30 zrI prajJApanA sUtra :2 anAthI (appA vA vizeSAdhi che ?
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 234 vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH abhavasiddhikAH, no bhavasiddhikano'bhavasiddhikAH anantaguNA bhavasiddhikA anantaguNAH, dvAram 20 ||suu026|| ___TIkA--atha bhavasiddhikadvAramadhikRtya jIvAlpabahutvAdikaM prarUpayitumAha'eesiNaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he-bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm 'bhavasiddhiyANaM' bhavasiddhikAnAm bhave siddhiryeSAM te bhavasiddhikAsteSAM, tasmin bhaye bhavAntare vA muktigAminAm 'abhavasiddhiyANaM' abhavasiddhikAnAm, 'no bhavasiddhiyA no abhavasiddhiyANa ya' no bhavasiddhika no'bhavasiddhikAnAca siddhA nAM madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA abhavasiddhiyA' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH jIvAH abhavasiddhikA:-abhavyAH bhavanti, teSAM jaghanyayuktAnantakaparimANatvAt, tathA coktamanuyogadvAre(goyamA!) he gautama ! (savvatthocA jIvA abhavasiddhiyA) abhavasiddhika jIva sabase kama haiM (NobhavasiddhiyA NoamavasiddhiyA aNaMtaguNA) no bhayasiddhikano abhavasiddhika anantaguNA haiM (bhavasiddhiyA aNaMtaguNA) bhavasiddhika anantaguNA haiM // 25 // _ aba bhavasiddhikadvora kI apekSA jIvoM kA alpabahutva kahate haiM TIkArtha-zrI gautama prazna karate haiM-he bhagavan ! ina bhavasiddhikoM arthAt mokSagamana ke yogya-bhavya jIvoM, abhavasiddhiko arthAt mokSagamana ke ayogya jIvoM tathA no bhavasiddhika-no abhavasiddhiko arthAt siddha jIvoM meM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! sabase kama jIva ___ (goyamA !) gautama ! (savvatthovA jIvA abhavasiddhiyA ) samayasiddhi 71 sauthI soch| cha. (No bhavasiddhiyA No abhava siddhiyA aNaMtaguNA) nAmasiddhi na samasiddhi mana ta ma cha, ( bhavasiddhiyA aNaMtaguNA) bhavasiddhika anaMtagaNa che. rakSA TIkArtha-have bhavasiddhikadvAranI apekSAe jIvenuM alpa bahutva kahevAmAM Ave che, e saMbaMdhamAM gautama svAmI zrI kahe che ke-he bhagavana A bhavasiddhike arthAt mokSa gamana -bhavya cha abhayasiddhike mokSa gamanane ayogya cha tathA ne bhavasiddhika-no abhAvasiddhike arthAta siddhajImAMthI keNa kenAthI a5, ghaNA, tulya athavA vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-gautama ! badhAthI ochA jIva abhayasiddhika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.25 bhavyAmavyAdi jIvAlpabahutyam 235 "ukosae parittANatae rUve pakkhitte jahannayaM juttANatayaM hoi, abhavasiddhiyAvi tattiyA ceva" iti, utkRSTena parItAnantake rUpe prakSipte jaghanyayuktAnantakaM bhavati, abhavasiddhikAzcApi tRtIyAzcaiva" iti, tebhyaH 'no mavasiddhiyA no amavasiddhiyA aNataguNA' no bhAsiddhika no'bhavasiddhikA anantaguNA bhavanti, siddhAnAmeva tadumayapratiSedhaviziSTatayA teSAm ajaghanyotkRSTayuktAnantakaparimANatvAt tebhyo'pi- bhavasiddhiyA aNaMtaguNA' bhavasiddhikAH anantaguNA bhavanti, ekasya bhavyanigodasyAnantabhAgakalpAnAM siddhAnAM bhavyajIvarAzinigodAnAzca loke 'saMkhyeyatvAt 'dAraM' vizam bhavasiddhikadvAraM samAptam ||suu0 25 // astikAyadvAravaktavyatAmUlam-eesi NaM bhaMte ! dhammatthikAya adhamathikAya AgA. sasthikAya jIvasthikAya poggalasthikAya addhAsamayANaM davaTrayAe kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! dhammatthikAe, adhammatthi. abhavasiddhika arthAt abhavya haiM, kyoMki ve jaghanya yuktAnanta pramANa vAle haiM / anuyogadvAra sUtra meM kahA hai-'utkRSTa parItAnanta meM eka saMkhyA milAne se jaghanya yuktAnanta kA pramANa AtA hai, abhavya jIva utane hI hai| no bhavasiddhika-no abhavasiddhika unase anantaguNA adhika haiM, kyoMki jo bhavya bhI nahIM aura abhavya bhI nahIM, aise jIva siddha haiM aura ve ajaghanyotkRSTa yuktAnanta saMkhyA vAle haiM / una kI apekSA bhI bhayasiddhika arthAt bhavya jIva anantaguNA haiM, kyoMki siddha eka bhavya nigoda rAzi ke anantaveM bhAga haiM, aura aisI bhavya nigoda rAzi loka meM asaMkhyAta haiM / 20vAM bhavasiddhikadAra smpuurnn|25| arthAt abhavya che, kemake teo jaghanya yuktAnaMta pramANa vALA che, anugadvAra sUtramAM kahyuM che- utkRSTa parItAnagna mAM eka saMkhyA meLavavAthI jaghanya yuktAnantanuM pramANa Ave che, abhavya jIva eTalAja che, ne bhavasiddhika no abhAvasiddhika tethI anantagaNa adhika che. kemake je bhavya paNa nathI ane abhavya paNa nathI, evA jIva siddha che ane teo ajaghajekTa yatAnaH saMkhyA vALA che. temanI apekSAe paNa bhavasiddhika arthAt bhavya jIva ananta gaNuM che, kemake siddha eka bhavya nigoda rAzinA anantame bhAga che ane AvI bhavya nigada rAzi lekamAM asaMkhyAta che. vIsamuM bhavasiddhikadvAra saMpUrNa che 25 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ 236 prajJApanAsUtre kAe, AgAsasthikAe, eeNaM tinni'vi tullA davvaTyAe savvatthovA jIvatthikAe dabaTrayAe aNaMtaguNe, poggalatthikAe davaTrayAe aNaMtaguNe, addhAsamae davyaTrayAe aNaMtaguNe, eesiNaM bhaMte ! dhammasthikAya adhammatthikAya AgAthikAya jIva sthikAya poggalasthikAya addhAsamayANaM paesaTrayAe kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! dhammasthikAe, adhammatthikAe, ee NaM dovi tullA paesaTayAe samvatthovA, jIvasthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe, poggalasthikAe paesaTrayAe aNaMtaguNe, addhAsamae paesaTrayAe aNaMtaguNe, AgAlasthikAe paesaTrayAe aNaMtaguNe, eyasta NaM bhaMte ! dhammasthikAyassa davyaTrapaesaTTayAe kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA? goyamA savvatthove ege dhammatthikAe davyaTTayAe se ceva paesaTAe asaMkhe jagaNe, epassaNaM bhaMte ! adhammatthikAyassa davvaTupaesaTTayAe kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? gothamA ! savvatthove ege adhammasthikAe davyaTayAe, se ceva paesaTTayAe asaMkhejaguNe, eyassa NaM bhaMte ! AgAsasthikAyassa davyaH paesaTrayAe kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA yA ? goyamA ! savvatthove ege AgAsatthikAe davvaTTayAe, se ceva paesaTrayAe aNaMtaguNe, eyassa NaM bhaMte ! jIvasthikAyassa davaTa paesaTyAe kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthove jIva. thikAe davvaTTayAe, se ceva paesaTayAe asaMkhejaguNe, eyassa NaM bhaMte ! poggalasthikAyassa davaTrapaesaTrayAe kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam 237 savvatthoye poggalasthikAe davvaTrayAe, se ceva paesaTrayAe asaMkhejaguNe, addhAsamae na pucchijjai, pae sabhAyA, eesi NaM bhaMte ! dhammatthikAya adhammasthikAya AgAsasthikAya jIvathikAya poggalatthikAya addhAsamayANaM davvaTupaesTrayAe ya kayare kayarehito appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! dhammasthikAe, adhammatthikAe, AgA satthikAe ee tinni vi tullA davaTyAe savvatthovA, dhammatthikAe adhammasthikAe ya eesi NaM donni vi tullA paesaTrayAe asaMkhejaguNA, jIvasthikAe davvaTayAe aNaMtaguNe, se ceva paesaTrayAe asaMkhejaguNe, poggalatthikAe davaTrayAe aNaMtaguNe, se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe, addhAsamae davaTupaesaTTayAe aNaMtaguNe, AgAsasthikAe paesaTrayAe aNaMtaguNe, dAraM 21 ||muu0 26 // chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! dharmAstikAya adharmAsti kAya AkAzAstikAyajIbAstikAya pudagalAstikAya-addhAsamayAnAM dravyArthatayA katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! dharmAstikAyaH, adharmA astikAyadvAra vaktavyatA zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (dhammatthikAya) dharmAstikAya (adhammatthikAya) adharmAstikAya (AgAsatthikAya) AkAzAstikAya (jIvatthikAya) jIvAstikAya (poggalatthikAya) pudagalAstikAya (addhAsamayANa ya) aura addhAsamaya-kAla meM se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA yA tullA yA visesAhiyA astikAkaDhAra vatavyatA hAtha-(eesiNaM bhaMte !) mAvan 2 // (dhammatthikAya) dhaasti|5 (adha. mmasthikAya) astAya (AgAsasthikAya) 22stiya (jIvatthikAya) taya (poggalatthikAya) pu sta (addhAsamayANa ya) mane maddhAsamaya thI (kayare kayarehito) 4 nAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 85, padhAre, tutya maya vizeSAdhi cha ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ 238 prajJApanAsUtre stikAyaHAkAzAstikAyaH, ete khalu trayo'pi tulyAH dravyArthatayA sarvastokAH, jovAstikAyo dravyArthatayA anantaguNaH, pudgalAstikAyo dravyArthatayA anantaguNaH, advAsamayo dravyArthatayA ananta guNaH, eteSAM khalu bhadanta ! dharmAstikAya adharmAstikAya AkAzAstikAya-jIvAstikAya -pudgalAstikAya-addhA-samayAnAM pradezArthatayA katare katarebhyaH alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! dharmAstikAyaH, adharmAstikAyaH, etau khalu dvAvapi tulyau pradezArthatayA yA ?) alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM / (goyamA) he gautama (dhammatthikAe) dharmAstikAya (adhammatthikAe) adharmAstikAya (AgAsatthikAe) AkAzAstikAya (eeNaM tinni vi tullA) ye tInoM hI barAbara haiM (vvaTTayAe) dravya kI apekSA se (savvatthoyA) saba se kama haiM (jIvatthikAe) jIvAstikAya (dabaTTayAe) dravya kI apekSA se (aNaMtaguNA) anantaguNA hai / (poggalasthikAe) pudgalAstikAya (davyaTUyAe aNaMtaguNe) dravya kI apekSA anantaguNA hai (addhAsamae caTThayAe aNaMtaguNe) addhAkAla dravya kI apekSA se anantaguNA haiN| ___ (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (dhammasthikAya-adhammatthikAya AgAsasthikAya-jIvasthikAya -poggalasthikAya-addhAsamayANaM) dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAzAstikAya, jIvAstikAya, pudagalAstikAya aura addhAkAla meM (paesaTTayAe) pradezoM kI apekSA se (kayare kayarehito) kona kisase (appA vA bahuyA cA tullA cA visesAhiyA yA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) (goyamA !) gautama (dhammasthikAe) yAstiya (adhammatthikAe) PAdhAstiya (AgAsAthikAe) mAzAstiya (eeNaM tinni tullA) mAtraNe parAmara cha (davvayAe) dravyanI apekSAye (savvatthovA) mAthI maach| che (jIvatthikAe) stiya (davyayAe) dravyanI apekSAye (aNataguNe) ananta cha (poggala. sthikAe) stAya (davvaTThavAe aNataguNe) dravyanI apekSA manantamA cha (addhAsamae dabaTTayAe aNataguNe) Age dravyanI apekSA ananta . (eesiNaM bhaMte !) 3 lagavan ! (dhamasthikAya adhammatthikAya AgAsasthikAyajIvatthikAya- pAgalatyikAya addhAsamayANaM) yAtiya, ayastAya zA. stiya stipAya dhumAstAya sane maddhA 47 (paesaTrayAe) prazAnI apekSA (kayare kayarehiMto) nAthI (appo vA bahuyA vA tullA vA vise. sAhiyA vA ?) 2065 5 tulya 2 // 2 vizeSAdhita cha ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam 239 sarvastoko jIvAstikAyaH pradezArthatayA anantaguNA pudgalAstikAyaH pradezArthatayA anantaguNaH, addhAsamayaH pradezArthatayA anantaguNaH, AkAzAstikAyaH pradezArthatayA anantaguNaH, etasya khalu bhadanta ! dharmAstikAyasya dravyAryapradezArthatayA katare katarebhyo'lpAvA, bahukAvA, tulyA vA, vizeSAdhikAH vA ? gautama ! sarvastokaH eko dharmAstikAyo dravyArthatayA, sacaiva pradezArthatayA asaMkhyeyaguNaH he gautama ! (dhammatthikAe, adhammatthikAe ee NaM doSi tullA pae. saTTayAe savvatthovA) dharmAstikAya aura adharmAstikAya, ye donoM paraspara tulya haiM aura pradezoM se sabase alpa haiM (jIvasthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe) jIvAstikAya pradezoM se anantaguNA haiM (poggalatthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe) pudgalAstikAya pradezoM kI apekSA anantaguNita hai (uddhAsamae paesaTTayAe aNaMtaguNe) addhAsamaya pradezoM kI apekSA ananta guNA hai (AgAsatthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe) AkAzAstikAya pradezoM kI apekSA anantaguNA hai| (eyassaNaM bhaMte !) he bhagavan ! isa (dhammatthikAyassa) dharmAstikAya ke (davvaTThapaesaTTayAe) dravya aura pradezoM kI apekSA se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthove ege dhammatthikAe davaTTayAe) sabase alpa eka (goyamA !) hu gautama ! (dhammasthikAe adhammatthikAe ee NaM do vi tullA paesaTTayAe savvatthovA) dharmAsti4Aya mane mAstiya te panne 52252 s2|| cha bhane prazAthI mAthI 285 che (jIvasthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe) 7. stiya pradezAnI apekSAthI mananta cha (poggalasthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe) pustiya prazAnI apekSA anantazuNita cha (addhAsamae parasadRyAe aNaMtaguNe) maddhAsamaya prazAnI apekSArI mananta cha (Aga,satthikAe paesaTTayA aNaMtaguNe) 2mAstiya pradezAnI apekSAye manantA cha !) (eyassa NaM bhaMte !) 3 lAvan ! 2 // (dhammatthikAyassa) ghAstiyanA (davvadupaesaTTayAe) dravya mane pradezAnI apekSAye (kayare kayarehito) ra thI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesa hiyA vA) 265, 5, tulya athavA vizeSAdhika che? ) (goyamA !) 3 gautama ! (savvatthove ege dhammatthikAe davvaTThayAe) mAthA moch| me4 ghastiya cha, dravyanI apekSAye (se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe) pradezanI apekSAe teja asaMkhyAtagaNa che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ 240 prajJApanAsUtre etasya khalu bhadanta ! adharmAstikAyasya dravyArthapradezArthatayA katarebhyaH katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ! gautama ! sarvastokaH eko 'dharmAstikAyo dravyArthatayA sacaiva pradezArthatayA asaMkhyeyaguNaH, etasya khalu bhadanta ! AkAzAstikAyasya dravyArthapradezArthatayA katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA vizeSAdhikA vA gautama ! sarvastokaH ekaH AkAzAstikAyo dravyArthatayA, sacaiva pradezArthatayA aNaMtaguNaH, etasya khalu bhadanta ! jIvAstidharmAstikAya hai dravya kI apekSA se (se ceva paesaTTayAe asaMkhejaguNe) vahI pradezoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA hai| (eyarasa NaM bhate ! adhammasthikAyassa) he bhagavan ! isa adharmAstikAya ke (davyadupaesaTTayAe) dravya aura pradezoM kI apekSA se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA yA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savyatthove ege adhammasthikAe davaTTayAe) saba se kama eka adharmAstikAya hai dravya kI apekSA se (se ceca paesaTTAe asaMkhejaguNe) pradezoM kI apekSA se vahI asaMkhyAtaguNA haiM / (eyarasa NaM bhaMte ! AgAsasthikAyassa) he bhagavan ! isa AkAzAstikAya ke (davaTTapaesaTTayAe) dravya aura pradezoM kI apekSA se (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahayA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA viDoSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvasthove ege AgAmayikAe davvaTThayAe) sabase kama eka AkAzAstikAya hai dravya kI apekSA se yasa NaM bhate ! aghammatthikAyassa ) 3 mApan 2 // 235stiyana (dabbaTrapaesaTUyAe) dravya bhane prazAnI mapekSAthI ( kayare kayarehiMto appA vA bahayA vA tullA vA visesiyA vA) ch| dhAre tujhya mayA vizeSAdhi ? (goyamA ! ) gautama ! (savvatthove ege adhammatthikAe davayAe) sauthA soch| me astiya dravyanI mapekSA cha, (se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe) prazAnI apekSAyenI 4 A dn cha. (yassa Na bhaMte ! AgAsatyikAyassa) 8 lagavan ! 25 // 21||stiyn| (davvaTupaesayAe) dravya bhane prazAnI apekSAye (kayare kayarehito) / chInAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA) 185, ghA, tukSya maga to vizeSAdhika che? (goyamA !) gautama ! (savvatthove ege AgAsatthikAe davyadvayAe) mAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam 241 kAyasya dravyArthapradezArthatayA katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ? saryastoko jIvAstikAyo dravyArthatayA sacaiva prade. zArthatayA asaMkhyeyaguNaH, etasya khalu bhadanta ! pudgalAstikAyasya dravyArthapradezArthatayA katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokaH pudgalAstikAyo dravyArthatayA sacaiva pradezArthatayA asaMkhyeya. guNaH addhAsamayo na pRcchayate pradezAbhAvAt, eteSAM khalu bhadanta ! dharmAsti(se ceva paesaTTayAe aNaMtaguNe) yahI pradezoM kI apekSA se anantaguNA hai / (eyassa NaM bhate ! jIvatthikAyassa) he bhagavan ! isa jIvAstikAya ke (dacaTTapaesaTTayAe) dravya aura pradezoM kI apekSA (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthove jIvatthikAe davaTTayAe) sabase kama jIvAstikAya dravya kI apekSA se hai (se ceva paesaTTayAe asaMkhejaguNe) vahI pradezoM kI apekSA se asaMkhyAtaguNA haiM / (eyassa NaM bhaMte ! poggalatthikAyassa davcaTThapaesaTTayAe) he bhagavan ! ina pudgalAstikAya ke dravya aura pradezoM kI apekSA se (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA vA pahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthoce poggalasthikAe davvaTThayAe) sabase kama pudgalAstikAya dravya kI apekSA se hai (se moch| 4 ma stiya che dravyanI apekSA (se ceva parasaTTayAe aNaMtaguNe) teja pradezonI apekSAe anantagaNu che) (eyassa NaM bhaMte ! jIvasthikAyassa) bhagavan ! 2 // vAstiyanA (davyadapaesayAe) dra08 ane. prazAnI apekSA (kayare kayarehito) ra chInAthI appA vA vahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA 2565, gha, tukSya mathavA vizeSAdhi cha ? (goyamA !) gautama ! (savvatthove jIvasthikAe davaTThayAe) dravyanI apekSAye apAthI mAchA pAritAya che (se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe) te praha zonI apekSAe asaMkhyAtagaNuM che (eessa NaM bhate! poggalasthikAyarasa davvadrupaesaTTayAe) hai bhagavan ! mA puzAstiyanA dravya mane prazAnI apekSA (kayare kayarehiMto) ! anAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 285, ghI, tulya, agara vizeSAdhika che ? pra0 31 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kAyaadharmAstikAya-AkAzAstikAya jIvAstikAyapudgalAstikAyAddhAsamayAnAM dravyAryapradezArthatayA katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA yA ? gautama ! dharmAstikAyaH, adharmAstikAyaH, AkAzAstikAyaH, ete trayo'pi tulyAH dravyArthatayA sarvastokAH, dharmAstikAyaH, adharmAstikAyazca, etau khalu dvAvapi tulyau pradezArthatayA asaMkhyeyaguNau, jIvAstikAyo dravyArthatayA anantaceca paesaTTayAe asaMkhejaguNe) vahI pradezoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA haiM (addhAsamae na pucchijjai paesAbhAvA) kAla ke viSaya meM prazna nahIM karanA kyoMki usameM pradeza nahIM haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (dhammatyikAya-adhammatthikAya-AgAsasthikAya-jIvatthikAya- poggalathikAya-addhAsamayANa) dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAzAstikAya, jIvAstikAya, pudgalAstikAya aura addhAsamaya ke (davvaTThapaesaTTayAe ya) dravya aura pradezoM kI apekSA (kayare kayarehiMto) kauna kisase (appA yA bahuyA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (dhammatthikAe) dharmAstikAya (adhammatthikAe) adharmAstikAya (AgAsatthikAe) AkAzAstikAya (ee tinni vi) ye tInoM hI (tullA) tulya haiM (dacaTThayAe savvatthovA) dravya se saba se alpa haiM (dhammatthikAe adhammatthikAe ya ee NaM (goyamA !) gautama ! (savvatthove pAggalatthikAe davvadvayAe) mAthI maach| purAtAtiya dravyanI apekSAye cha (se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe) te| prazAnI apekSA maNyAta (addhAsamae na pucchijjai paesA bhAvA) kALanA viSayamAM prazna na kare kema ke temAM pradeza nathI (eesiNa bhaMte !) 3 mApana ! 21 (dhammatthikAya-adhammatthikAya AgAsatthikAya-jIvatthikAya-poggalatthikAya,-addhA samayANa) ghastiya, adhrbhaastikAya, AkAzAstikAya, jIvAstikAya, pagalAstikAya ane adudhA samayanA (davvadrupaesaTuyAe ya) dravya bhane pradezAnI apekSAye (kayare kayarehito) ey DonAthI (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2585, 5, tujhya, agara vizeSAdhika che? (goyamA !) gautama ! (dhammatthikAe) stiya (adhammatthikAe) 255bhAstAya (AgAsatthikAe) ||4||stiy (ee tinni vi) 2 // RNe (tullA) tulya (davvaTThayAe sabvatthovA) dravyanI apekSAthI mAthI 2565 (dhammasthikAe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam 243 guNaH, sacaiva pradezArthatayA asaMkhyeyaguNaH, pudgalAstikAyo dravyArthatayA anantaguNaH, sacaiva pradezArthatayA asaMkhyeyaguNaH, addhAsamayo dravyArthapradezArthatayA anantaguNaH, AkAzAstikAyaH pradezArthatayA anantaguNaH, dvAram 21 ||suu0 26 // TIkA-athAstikAyadvAramadhikRtya alpatyAdikaM prarUpayitumAha-'eesiNaM bhaMte !' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu 'dhammasthikAya adhammatthikAya jIvatthikAya poggalatthikAya addhAsamayANaM' dharmAstikAya-adharmAstikAyaAkAzAstikAya-jIvAstikAya-pudgalAstikAya addhAsamayAnAM madhye 'dabvaTTayAe' donni vi tullA) dharmAstikAya aura adharmAstikAya ye donoM tulya haiM (paesaTTayAe asaMkhejaguNA) pradezoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA haiM (jIvatthikAe davvaTThayAe aNaMtaguNe) jIyAstikAya dravya kI apekSA anantaguNA haiM (se ceva paesaTTayAe) vahI pradezoM kI apekSA (asaMkhejaguNe) asaMkhyAtaguNA haiM (poggalatthikAe davaTTayAe aNaMtaguNe) pudgalAstikAya dravya kI apekSA anantaguNA hai (se ceca paesaTTayAe) vahI pradezoM kI apekSA (asaMkhejaguNe) asaMkhyAtaguNA hai (addhAsamae) addhAsamaya (davvaTThapaesaTTayAe aNaMtaguNe) dravya aura pradezoM kI apekSA anantaguNA hai (AgAsasthikAe) AkAzAstikAya (paesaTTayAe) pradezoM kI apekSA (aNaMtaguNe) anantaguNA haiN| aba astikAya kI apekSA se alpabahukha ko prarUpaNA karate haiMTIkArtha-zrI gautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina dharmAstiadhammatthikAe ya eeNaM donni vi tullA) yAtiya bhane mastiya se manne tulya cha (paesaTUThayAe asaMkhejjaguNA) praTezAnI apekSA asaNyAta. / che (jIvatthikAe davvaTThayAe aNaMtaguNe) vAstiya dravyanI apekSA mananta cha (se ceva paesaTTayAe) 4 prazAnI apekSAye (asaMkhejjagaNe) masabhyAtA cha (poggalasthikAe davvaTUThayAe aNaMtaguNe) 5sAstiya dravyanI apekSAthI mana ta cha. (se ceva paesaTTayAe) te prazAnI apekSAthI (asaMkhejjagaNe) asacyAtamA cha (addhAsamae) madhAsamaya (dabvaTThapaesaTThayAe aNaMta. guNe) dravya mana prazAnI apekSA annt||(aagaastthikaae) 11stiya (paesaTUThayAe) prazAnI apekSAye (aNaMtaguNe) mananta cha have astikAyanI apekSAe apa bahutvanI prarUpaNa kare che TIkArya-zrI gautamasvAmI prazna kare che he bhagavana ! A dharmAstikAya, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre dravyArthatayA dravyApekSayA 'katare-katarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSA. dhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'dhammatthikAe, adhammatthikAe, AgAsatthikAe' dharmAstikAyaH, adharmAstikAyaH, AkAzAstikAyaH 'eeNaM tini'vi tullA davvaTTayAe savvatthovA' ete khalu trayo'pi dharmAstikAyAdayo, dravyArthatayA-dravyamevAoM dravyArthastasya bhAvo dravyArthatA tayA, dravyatvenetyarthaH, tulyAH-samAnA bhavanti, pratyekamekasaMkhyAkatvAt, ata eva sarvastokA:-sarvebhyo'lpA bhavanti, tebhyaH, 'jIvatthikAe davaTTayAe aNaMtaguNe' jIvAstikAyo dravyArthatayA dravyatvena, anantaguNo bhavati, pratyekaM jIvAnAM dravyarUpatayA teSAM jIvAstikAye'nantatvAt, tadapekSayApi-'poggalatthikAe davvaTayAe aNaMtaguNe' pudgalAstikAyo dravyArthatayA-dravyarUpatayA anantaguNo bhavati, paramANu dvipradezikAdInAM pRthaka pRthak pratyekadravyatvena, teSAJca sAmAnyena prayogakAya, adharmAstikAya, AkAzAstikAya, jIvAstikAya, pudgalAstikAya aura addhAsamaya meM se dravya kI apekSA kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! dharmAstikAya, adharmAstikAya aura AkAzAstikAya, ye tInoM dravya kI apekSA se tulya haiM, kyoMki tInoM hI eka-eka saMkhyA vAle haiM, isa kAraNa ye sabase alpa haiM / jIvAstikAya ina tInoM se dravya kI apekSA ananta guNA haiM, kyoMki jIva ananta haiM aura ve pratyeka pRthak-pRthaka dravya haiN| jIvAstikAya kI apekSA pudgalAstikAya dravya se anantaguNA haiM, kyoMki paramANu, dvipradezI Adi skaMdha svataMtra dravya haiN| samAnya rUpa astikAya, AkAzAstikAya, jIvAstikAya, pudgalAstikAya ane addhAsamayamAMthI dravyanI apekSAe keNa konAthI apa, ghaNuM, tulya agara vizeSAdhika che zrI bhagavAn uttara Ape che-he gautama! dharmAstikAya, adharmAstikAya, ane AkAzAstikAya A traNe dravyanI apekSAe tulya che, kemake traNe eka eka saMkhyAvALA che, e kAraNe e badhAthI ochA che. jIvAstikAya A traNethI dravyanI apekSAe ananta gaNuM che ane teo pratyeka pRthaka pRthaka dravyaja che. jIvAstikAyanI apekSAe pudgalAstikAya dravyathI ananta gaNe che. kemake paramANu, kripradezI Adi skaMdha svataMtra dravya che. sAmAnya rUpe teo traNa prakAranA che-ga pariNuta, mizra pariNata ane visasApariNata, temAMthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ 245 prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam pariNata - mizrapariNata vizvasApariNata bhedena traividhyAt teSu tAvat kevalaM prayogapari - NatAnAmapi jIvebhyo'nantaguNatvaM bhavati ekaikasya jIvasya pratyekamanantai jJanAvaraNIya darzanAvaraNIyavedanIyAdikarma pudgalaskandhaiH pariveSTitatvAt kiM punaH zeSANAm ? prayogapariNatebhyopi mizrapariNatAnAmanantaguNatvaM bhavanti tebhyo'pi vizrasApariNatAnAmanantaguNatvaM bhavanti, tathoktaM prajJApanAyAm 'savvatthovA puggalA payogapariNayA, mIsapariNayA, anaMtaguNA, vIsasApariNayA anaMtaguNA" iti sarvastokA : pudgalAH prayogapariNatAH, mizrapariNatA anantaguNAH, vizrasApariNatAH anantaguNAH, iti, ata eva jIvAstikAyApekSayA pudgalAstikAyasya dravyArthikanayenAnantaguNatvaM bhavati, tasmAdapi - ' addhA - samae davhayAe agaMtaguNe' addhAsamayaH kAlavizeSo dravyAyatayA - dravyatvena, anantaguNo bhavati ekasyaiva paramANoranAgatakAle dvipradezikAdi dazapradezikAntase ve tIna prakAra ke haiM-prayogapariNata, mizrapariNata aura visrasA pariNata / ina meM se sirpha prayogapariNata pudgala bhI jIvoM se ananta guNita haiM / isake atirikta eka-eka jIva ananta - ananta jJAnAvaraNIya darzanAvaraNIya vedanIya Adi karma-paramANuoM se saMbaddha hai| prayogapariNata pudgaloM kI apekSA mizrapariNata pudgala anantaguNA haiM aura unakI apekSA bhI visrasApariNata pudgala anantaguNA haiM / isI prajJApanA meM kahA hai- 'sabase kama pudgala prayogapariNata haiM, mizrapariNata unase anantaguNA haiM aura vistrasApariNata una se bhI anantaguNita haiN|' isa prakAra dravya kI apekSA se jIvAstikAya pudgalAstikAya anantaguNA hai / pudgalAstikAya kI apekSA addhAkAla dravya kI apekSA anantaguNA hai / addhAsamaya kAla ko kahate haiN| vaha kAla dravya kI dRSTi se pudgalAstikAya kI apekSA anantaguNita hai / bhviphkata prayAga pariNata puddagala paNa jIveAthI ananta guNita che. tenA sivAya eka eka jIva ananta-ananta jJAnAvaraNIya danAvaraNIya vedanIya Adi ka paramANuethI saMbaddha che. prayAga pariNuta pudgalAnI apekSAe paNa visrasApariNata yugala anantagaNA che A prajJApanAmAM kahyuM che ke- badhAthI AchA pudgala prayoga pariNata che, mizra pariNata temanAthI ananta gaNA che ane vizvasA pariNata temanAthI paNa ananta guNita che' e rIte dravyanI apekSAe jIvAstikAyathI pudgalAstikAya anantagaNA che. pudgalAstikAyanI apekSAe addhAkAla dravyanI apekSAe ananta gaNA che. ahrAsamaya kALane kahe che. te kALa dravyanI dRSTie puddagalAstikAyanI apekSAe anantaguNita zrI prajJApanA sUtra :2
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ 246 prajJApanAsUtre saMkhyAtapradezikAsaMkhyAtapradezikAnantapradezikaskandhAntaH pariNAmitvenAnantAbhAvinaH saMyogAH minnabhinnakAlAH kevala vedopalabdhA bhavanti, yathA caikasya paramANostathaiva sarveSAM pratyekaM dvipradezikAdiskandhAnAM cAnantAH saMyogA bhinnabhinnakAlAH upalabdhA bhavanti, sarveSAmapi manuSyalokakSetrAntarvatitayA pariNAmasaMbhayAt evameva kSetrato'pi ayaM paramANuramuSmin AkAzapradeze amuSmin kAle avaghAkSyate ityevamekasya paramANo ranantAH bhAvinaH saMyogA bhavanti, yathA caikasya paramANostathaiva sarveSAM paramANUnAM, tathaiva dvipradezikAdInAmapi skandhAnAmanantapradezaskandhAnAM pratyekaM tattadekapradezAdhavagAhabhedena bhinnabhinnakAlAH jyat kAla meM eka paramANu dvipradezI, yAvatU dazapradezI yahAM taka ki saMkhyAta pradezI, asaMkhyAtapradezI aura anantapradezI skaMdha ke sAtha milakara ananta pariNAmoM ko dhAraNa karegA, ataeva eka hI paramANu ke bhAvI saMyoga ananta haiM aura ve ananta saMyoga bhinna-bhinna kAloM meM hone vAle haiM jo kevala jJAna se jAne jA sakate haiM / aura jaise eka paramANu ke bhAvI saMyoga ananta haiM usI prakAra sabhI vipradezI Adi skaMdhoM ke bhI vibhinna kAloM meM hone vAle ananta saMyoga haiN| isI prakAra kSetra kI dRSTi se bhI eka-eka paramANu ke bhAvI saMyoga ananta haiN| yaha paramANu amuka kAla meM amuka AkAza pradeza meM avagAhana karegA, dUsare samaya meM kisI dUsare AkAza pradeza meM / jaise eka paramANu ke bhAvI saMyoga ananta haiM, usI prakAra sabhI paramANuoM ke samajha lene cAhie / isI prakAra dvipradezI skaMdha se lekara che. bhaviSyat kALamAM eka paramANu kripradeza, tripradezI, yAvat daza pradezI tyAM sudhI ke saMkhyAta pradeza, asaMkhyAta pradezI, ane ananta pradezI kaMpanI sAthe maLIne ananta pariNAmone dhAraNa karaze. tethI ja eka ja paramANunA bhAvI saMga anantagaNuM che ane te ananta saMyoga bhinna-bhinna kALamAM thanAra che. je kevaLajJAnathI jaNAya che. ane jema eka paramANune bhAvi. saMga ananta che teja prakAre badhA dhripradezI Adi skandhanA paNa vibhinna kALamAM thanArA ananta saMga che eja prakAre kSetranI draSTie paNa eka eka paramANunA bhAvI saMga ananta che. A paramANu amuka kALamAM amuka AkAzapradezamAM avagAhana karaze ane bIjA samayamAM kaI bIjA pradezamAM jemake eka paramANune bhAvI saMga ananta che, te prakAre badhA paramANunA samajI levA joIe te ja prakAre kripradeza skaMdhathI laIne ananta pradezI kaMdha sudhImAM pratyeka vibhinna AkAza pradezamAM ava zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutyam 247 bhAvinaH saMyogAH anantA bhavanti, tathaiva kAlato'pi ayaM paramANuramuSmin AkAzapradeze ekasamayasthitiko dvayAdisamayasthitiko vartate ityevamekasyApi paramANorekasmin AkAzapradeze bhAvinaH saMyogAH asaMkhyAtA bhavanti, tathaiva sarveSvapi AkAzapradezeSu pratyekamasaMkhyeyA bhAvinaH saMyogAH bhavanti, tataH paunaH punyena teSu AkAzapradezeSu kAlasya parAvartane'nantatvAt anantAH kAlato bhAvinaH saMyogA bhavanti, yathA caikasya paramANostathA sarveSAM paramANu dvipradezikAdiskandhAnAM pratyekaM kAlato bhAvinaH anantAH saMyogA avaseyAH, evaM bhAvato'piayaMparamANuramuSmin kAle ekaguNakAlako bhavati ityeva mekasyApi paramANoH ananta pradezI skaMdha taka meM se pratyeka vibhinna AkAza pradezoM meM avagAhana karegA, ataeva bhinna-bhinna kAloM meM hone vAle bhAvI saMyoga ananta haiN| isI prakAra kAla kI apekSA bhI yaha paramANu isa AkAza pradeza meM eka samaya kI sthiti vAlA, do Adi samayoM kI sthiti vAlA hai isa prakAra eka hI paramANu ke eka AkAzapradeza meM bhAvI saMyoga asaMkhyAta hote haiM, phira punaH punaH una AkAza. pradezoM meM kAla kA parivartana hone para kAla kI apekSA bhI bhAvI saMyoga ananta hote haiM / jaise eka paramANu ke viSaya meM kahA gayA hai usI prakAra sabhI paramANu, dipradezI skaMdha Adi pratyeka ke kAla kI apekSA bhAvI saMyoga ananta samajha lene cAhiye / isI prakAra bhAva se samajhanA cAhie, yathA-yaha paramANu isa kAla meM eka guNa kAlA hogA, isa prakAra eka hI paramANu ke bhinna-bhinna kAlIna saMyoga ananta haiN| aura jaise eka paramANu ke usI prakAra sabhI paramANuoM gAhana karaze tethIja bhinna bhinna kALamAM thanArA bhAvI saMga ananta che eja rIte kALanI apekSAe paNa A paramANu A AkAzapradezamAM eka samayanI sthitivALA be Adi samayanI sthitivALA che. e prakAre eka ja paramANunA eka AkAza pradezamAM bhAvI saMga asaMkhyAta thAya che; pharI vAraMvAra e AkAza pradezamAM kALanuM parivartana thatAM kALanI apekSAe paNa bhAvI saMga ananta thAya che. jema eka paramANunA viSayamAM kaheluM che, te ja rIte badhA paramANu, kripradeza skaMdha Adi pratyekanA kALanI apekSAe bhAvI saMga ananta samajI levA joIe. e ja prakAre bhAvathI samajavuM joIe yathA A paramANu A kALamAM eka guNa kALe thaze. e prakAre ekaja paramANunA bhinna-bhinna kAlIna saMga ananta che. ane jema eka paramANunA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ 248 prajJApanAsUtre pRthakpRthakkAlAH anantAH saMyogAH bhavanti, yathA caikasya paramANostathaiva sarveSAM paramANu dvipradezikAdi skandhAnAM pRthak pRthak anantAH saMyogAH bhAvato bhavanti, ityevaM rItyA ekasyApi paramANo vyakSetrakAlabhAvavizeSasambandhavazAdanantA bhAvinaH samayA upalabdhA bhavanti yathaivaikasya paramANostathaiva sarveSAM paramANUnAM sarveSAzca dvipradezikAdi skAndhAnAmavaseyam tacca pariNAmikAla vastu vinA pariNAmipudgalAstikAyAdi vastu vinA ca nopapannaM bhavati, tathA coktam___'saMyogapuraskArazca nAma bhAvini hi yujyate kAle / na hi saMyogapuraskAro hyasatAM keSAMcidupapannaH // 1 // iti / yathA ca sarveSAM paramANudvipradezi kAdi skandhAnAM pratyekaM dravyakSetrakAlabhAvavizeSasambandhavazAdanantA bhAvino'ddhAsaevaM vipradezI Adi skaMdhoM ke pRthak-pRthak ananta saMyoga bhAva kI apekSA haiN| isa prakAra vicAra karane para eka hI paramANu ke dravya, kSetra, kAla aura bhAva vizeSa ke sambaMdha se ananta bhAvI samaya siddha hote haiN| aura jo bAta eka paramANu ke viSaya meM haiM vahI saba paramANuoM evaM dvipradezika Adi skaMdhoM ke viSaya meM bhI samajha lenA caahie| yaha saba pariNamanazIla kAla nAmaka vastu ke cinA aura pariNamanazIla pudgalAstikAya Adi vastuoM ke binA saMgata nahIM ho sktaa| kahA bhI hai-'bhAvI kAla kI vidyamAnatA hone para hI bhAvI saMyoga saMyoga bana sakate haiM aura asatU padArthoM kA saMyoga ho nahIM sakatA, ataeva pudgalAstikAya Adi ko bhI sat ho mAnanA caahie|' jisa prakAra paramANu, dvipradezika Adi skaMdhoM meM se pratyeka ke dravya kSetra kAla bhAya vizeSa ke sambandha se ananta bhAvI addhAkAla te ja prakAre badhA paramANuo temaja dvipradezI Adi skaMdhanA prathaka-prathaka ananta saMyegI bhAvanI apekSA che. A rIte vicAra karavAthI ekaja paramANunA dravya, kSetra, kAla ane bhAva vizeSanA sambandhathI ananta bhAvI samaya siddha thAya che. ane je vAta eka paramANunA viSayamAM che, te ja badhA paramANuo temaja dvi pradezika Adi kalpanA viSayamAM paNa samajI levI joie. A badhuM pariNamanazIlakALa nAmaka vastunA sivAya ane pariNamana zIla pudgalAstikAya Adi vastuonA vinA saMgata nathI thaI zakatu. kahyuM paNa che ke-"bhAvI kAlanI vidyamAnatA hoya te ja bhAvI saMga saMga banI zake che ane asat padArthone saMga thaI nathI zakato. tethI ja pudgalAstikAya Adine paNa asat ja mAnavuM joIe. je rIte paramANa, Dhipradezika Adi skamAMthI pratyekanA dravya kSetra zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam 249 mayAH pratipAditAstathaiva atItA api addhAsamayAH pratipattavyAH iti pudgalAstikAyAdanantaguNo'ddhAsamayo dravyArthatvena siddho bhavati, atha dharmAstikAyAdInAmeva pradezArthatayA'lpabahutvAdikaM prarUpayitumAha-'eesi NaM bhaMte !" gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu 'dhammatthikAya adhammatthikAya AgAsatthikAya jIvasthikAya poggalasthikAya addhAsamayANaM' dharmAstikAyAdharmAstikAyAkAzAstikAyajIvAstikAyapudgalAstikAyAddhAsamayAnAm madhye 'paesaTTayAe' pradezArthatayA 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA cA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-goyamA !' he gautama ! 'dhammatthikAe adhammatthikAe' dharmAstikAyaH, adharmAstikAyaH 'eeNaM do vi tullA paesaTTayAe savvasthovA' etau khalu dvAvapi pradezArthatayA tulyau parasparaM samAnau bhavataH, dvayorapi pratipAdita kie gae haiM, usI prakAra bhUta addhAkAla bhI samajha lene cAhie / isa prakAra advAkAla pudgalAstikAya se dravya kI apekSA anantaguNA siddha hotA hai| ___ aba dharmAstikAya Adi kA pradezoM kI apekSA alpabahutva batalAyA jAtA hai zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAzAstikAya, jIvAstikAya, pudgalAstikAya aura addhAsamaya meM pradezoM kI apekSA se kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! dharmAstikAya aura adharmAstikAya, ye donoM pradezoM se tulya haiN| ina donoM ke pradeza lokAkAza ke pradezoM ke barAbara hI haiM tathA anya dravyoM kAla bhAva vizeSanA sambandhathI anantabhAvI addhAkAla pratipAdita karAela che, teja rIte bhUta addhAkALa paNa samajI levA joIe. e rIte addhAkAla pugalAstikAyathI dravyanI apekSAe ananta gaNe siddha thAya che. have dharmAstikAya AdinA pradezanI apekSAe alpa, bahatva batAvAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavan! A dharmAstikAya adharmAstikAya AkAzastikAya jIvAstikAya, palAstikAya ane aDhA samayamAM pradezanI apekSAe kaNa kenAthI alapa, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che he gautama ! dharmAstikAya, ane adharmIstikAya, A baMne pradezathI sarakhe che. e bannene pradeza kAkAzanA pradezonI barAbara ja che tathA anya dravyonI apekSAe temanA pradeza badhAthI pra0 32 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ 250 prajJApanAsUtre lokAkAzapradezaparimANapradezatvAt anyAstikAyAddhAsamayApekSayA ca imau dvAvapi sarvastokau bhavataH, tAbhyAmapi 'jIvatthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe' jIvAstikAyaH pradezArthatayA anantaguNo bhavati, jIvAstikAye jIvAnAmanantatvAt, ekaikasya ca jIvasya lokAkAzapradezaparimANapradezatvAt, tadapekSayApi 'poggalasthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe' pudgalAstikAyaH pradezArthatayA anantaguNo bhavati, karmaskandhapradezAnAmapi sarvajIvapradezebhyo'nantaguNatvena ekaikasya jIvapradezasyAnantAnantaiH karma paramANubhirAveSTitapariveSTitatvena ca sakalapudgalAstikAyapradezAnAM sutarAmanantAnantaiH karmaparamANubhirAveSTitatatvasiddheH pudgalAstikAyasya jIvAstikAyAt pradezArthatayA'nantaguNatvaM siddham, tasmAdapi-'addhAsamae paesaTTayAe aNaMtaguNe' addhAsamayaH pradezArthatayA anantaguNo bhavati, ekaikI apekSA inake pradeza saba se kama haiM / ina donoM kI apekSA jIvAstikAya pradezoM se ananta guNA haiM / kyoMki jIva dravya ananta haiM aura unameM se pratyeka ke pradeza lokAkAza ke pradezoM ke barAbara haiN| jIvAstikAya kI apekSA pudgalAstikAya pradezoM se anantaguNA haiM, kyoMki pudgala kI anya vargaNAoM ko choDa diyA jAya aura sirpha karma vargaNAoM ko hI liyA jAya to jIva kA eka-eka pradeza ananta -ananta karma paramANuoM se AvRta hai arthAt jIva ke pratyeka pradeza ke sAtha ananta-ananta kArmaNa vargaNA ke paramANu cipaTe hue haiM, ataeva sahaja hI yaha siddha ho jAtA hai ki jIvAstikAya ke pradezoM kI apekSA pudgalAstikAya ke pradeza anantaguNita haiN| karmavargaNA ke atirikta audArika, vaikriya Adi anya aneka vargaNA bhI haiN| pudgalAstikAya kI apekSA bhI addhAkAla ke pradeza anantaguNita haiM, ochA che. A bannenI apekSAe jIvAstikAya pradezathI ananta gaNa che, kemake jIva dravya ananta che ane temanAmAMthI pratyekanA pradeza kAkAzanA pradezanI barAbara che. jIvAstikAyanI apekSAe pudgalAstikAya pradezathI ananta gaNuM che, kemake pudgalanI anya vargaNAone ja levAmAM Ave jIvanA eka eka pradeza ananta ananta karma paramANuothI AvRtta che arthAt jIvanA pratyeka pradezanA sAthe ananta-ananta kAmaNa vagaNanA paramANa coTelA hoya che, tethI ja svAbhAvika rIte A siddha thaI jAya che ke jIvA stikAyanA pradezonI apekSAe pudgalAstikAyanA pradeza ananta guNita che. kama vagaNAthI atirikta dArika, vikriya Adi anya aneka vagaNa paNa che. pudgalAstikAyanI apekSAe paNa addhAkALano pradeza ananta guNita che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam 251 kasya pudgalAstikAya pradezasya pUrvoktAnusAreNa tattad dravyakSetrakAlabhAvavizeSasambandhavazAdanantAnAmatItAddhAsamayAnAm anantanAmanAgatasamayAnAM sadbhAvAt, tasmAdapi-'AgAsasthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe' AkAzAstikAyaH pradezArthatayA anantaguNo bhavati, sarvApekSayApi alokasya anantatvasadbhAvAt ityAzayaH, atha pratyekaM dharmAstikAyAdInAm dravyArthapradezArthatayA'lpabahutvaM prarUpayitumAha'eyassa NaM bhaMte ! dhammatthikAyassa' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! etasya khalu dharmAstikAyasya' 'davaTThapaesaTTayAe' dravyArthapradezArthatayA 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA' he gautama ! 'savvatthove ege dhammatthikAe davaTTayAe' sarvastokaH-sarvebhyo'lpaH kyoMki eka-eka pudgalAstikAya ke pahale kahe anusAra vibhinna dravya kSetra kAla aura bhAva ke sambandha ke kAraNa atIta aura anAgata samaya ananta-ananta haiN| addhAkAla ko apekSA AkAzAstikAya pradezoM kI dRSTi se anantaguNA hai, kyoMki lokAkAza ananta-asIma haiN| ____aba dharmAstikAya Adi kA dravya aura pradeza-donoM kI apekSA se alpabahutva prarUpita karate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! isa dharmAstikAya ke dravya aura pradeza meM se kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! dharmAstikAya dravya kI apekSA saba se kama alpa eka hai aura pradezoM kI apekSA vaha asaMkhyAta guNA haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! adharmAstikAya ke dravya aura pradezoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika kemake eka eka pudgalAstikAyanA AgaLa kahyA anusAra, vibhinna dravya, kSetra, kAla ane bhAvanA sambandhanA kAraNe atIta ane anAgata samaya ananta ananta che. addhAkALanI apekSAe AkAzAritakAya pradezanI dRSTie ananta gaNe che, kemake ekAkAza ananta asIma che. have dharmAstikAya AdinA dravya ane pradeza banenI apekSAe a95 bahuva prarUpita kare che zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavana! A dharmAstikAyanA dravya ane pradezamAM keNa tenAthI alpa, ghaNuM, tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! dharmAstikAya dravyanI apekSAe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre dharmAstikAyo dravyArthatayA-dravyatvena bhavati, ekatvAt, 'se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe' sa caiva dharmAstikAyaH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNo bhavati, tasya lokAkAzapradezaparimANapradezatvAt, ___ athAdharmAstikAyasyAlpabahutvaM prarUpayitumAha-'eyassa NaM bhaMte ! adhammathikAyassa' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! etasya khalu adharmAstikAyasya 'davvaTupaesaTTayAe' dravyArthapradezArthatayA 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA bA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! savvatthove ege adhammatthikAe davaTThayAe' sarvastokaH-sarvebhyo'lpaH, adharmAstikAyo dravyArthatayA bhavati, ekatvAt, 'se ceva paesaTTayAe asaMkhejaguNe' sa caiva-adharmAstikAyaH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNo bhavati tasya lokAkAzapradezaparimANapradezAtmakatvAt, ___ athAkAzAstikAyasya dravyArthapradezArthatayA alpabahutvAdikaM prarUpayitumAha'eyassa NaM bhaMte ! AgAsasthikAyassa' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! etasya khalu AkAzAstikAyasya 'dabaDhapaesaTTayAe' dravyArthapradezArthatayA 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati'goyamA !" he gautama ! 'savvatthove ege AgAsasthikAe davvaTThayAe' sarvastoka:haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-saba se alpa adharmAstikAya dravya kI apekSA se hai, kyoMki vaha eka dravya hI hai, magara asaMkhyAta pradezI hone ke kAraNa pradezoM kI dRSTi se vaha asaMkhyAtaguNA hai| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! dravya aura pradeza kI dRSTi se AkAzAstikAya kA alpa-bahutva kyA hai ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! AkAzAstikAya dravya kI apekSA se saba badhAthI ochA eka che ane pradezanI apekSAe te asaMkhyAta gaNu che. zrI gautama svAmI prazna kare che-bhagavad ! adharmAstikAyanA dravya ane pradezamAM ke konAthI alpa, ghaNA, tulya agarato vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-badhAthI ochA adharmAstika dravyanI ape. kSAe che kemake te eka dravya ja che, paraMtu asaMkhyAta pradezI hevAnA kAraNe pradezanI daSTie te asaMkhyAta gaNuM che. zrI gautama svAmI prazna kare che-bhagavad ! dravya ane pradezanI daSTie AkAzAstikAyanuM apa bahutva zuM che ? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! AkAzAstikAya dravyanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam 253 sarvebhyo'pi alpaH, AkAzAstikAyo dravyArthatayA bhavati, tasya ekasAt 'se ceva paesaTTayAe aNaMtaguNe' sa caiva AkAzAstikAyaH pradezAryatayA anantaguNo bhavati, tasyAparimitatvAt, ___ atha jIvAstikAyasya dravyArthapradezArthatayA'lpabahutvAdikam prarUpayati'eyassa NaM bhate! jIvatthikAyasya davaTThapaesaTTayAe' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! etasya khalu jIvAstikAyasya dravyArthapradezArthatayA 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizepAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama 'savvatthove jIvasthikAe davadvayAe' sarvastokaH-sarvebhyo'lpo jIvAstikAyo dravyArthatayA bhavati, 'se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe' sa caiva pradezArthatayA asaMkhyeyaguNo bhavati. prati nIvaM lokAkAzapradezaparimANapradezatvAd, se alpa hai, kyoMki eka hai, magara pradezoM kI apekSA se vaha anantaguNA hai arthAt usake pradeza ananta haiM / tAtparya yaha hai ki dravya se AkAzAstikAya eka hai aura pradezoM se ananta hai, ataH dravya kI apekSA pradezoM se use anantaguNA kahanA ucita hI hai| __ zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! dravya aura pradeza kI apekSA se jIyAstikAya meM kauna kisase alpa, bahuta tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! dravya kI apekSA jIvAstikAya alpa hai aura pradezoM kI apekSA se asaMkhyAtaguNA hai, kyoMki eka-eka jIva ke lokAkAza ke pradezoM ke barAbara asaMkhyAta -asaMkhyAta pradeza haiN| zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! dravya aura pradeza apekSAe badhAthI alpa che kemake eka che. paraMtu pradezonI apekSAe te ananya gaNe che arthAt temanA pradeza ananta che. tAtparya e che ke dravyathI AkAzAstikAya eka che ane pradeza ananta che. tethI dravyanI apekSAe pradezathI tene ananta gaNuM kahevuM joIe. zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavad ! dravya ane pradezanI apekSAe jIvAstikAyamAM keNa konAthI alpa, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! dravyanI apekSAe jIvAsti kAya a85 che ane pradezanI apekSAe asaMkhyAta gaNuM che, kemake eka eka jIvanA kAkAzanA pradezanA barAbara asaMkhyAta-asaMkhyAta pradeza che. zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavad ! dravya ane pradezanI apekSAe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre ___ atha pudgalAstikAyasya dravyArthapradezArthatayA'lpa bahatvaM pratipAdayati-'eyassa gaMbhaMte ! poggalasthikAyasya, dabaTTapaesaTTayAe' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! etassa khalu pudgalAstikAyasya dravyArthapradezArthatayA 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH, 'appA vA, vahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA. vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savvatthove poggalasthikAe dabaTTayAe' sarvastokaH-sarvebhyo'lpaH, pudgalAstikAyo dravyAryatayA bhavati, dravyANAM sarvatraivAlpatvAt 'se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe' sa caiva-pudgalAstikAyaH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNo bhavati, atha bahUnAM loke'nantapradezikAnAM skandhAnAM satvenAnantaguNatvameva pudagalAstikAyasya, nAsaMkhyeyaguNatvamiti cedatrocyate-'savvatthovA aNaMtapaesiyA khaMdhA davyaTTayAe. paramANu poggalA dabaTTayAe aNaMtaguNA, saMkhejjapaesiyA khaMdhA davvaTTayAe saMkhejjaguNA, asaMkhejjapaesiyA khaMdhA davyaTTayAe asaMkhejjakI apekSA se pudgalAstikAba meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! dravya kI apekSA pudgalAstikAya kama haiM, kyoMki pradezoM se dravya kama hI hote haiM, pradezoM kI apekSA vaha asaMkhyAtaguNA hai / prazna kiyA jA sakatA hai ki loka meM anantapradezI skandha bahuta haiM, ataeva pudgalAstikAya dravya kI apekSA pradezoM se anantaguNA honA cAhie, asaMkhyAta guNA nahIM ? isakA samAdhAna karane ke lie kahA gayA hai'dravya kI dRSTi se anantapradezI skaMdha saba se kama haiM, paramANu pudagala unakI apekSA anantaguNA haiM, saMkhyAtapradezI skaMdha saMkhyAtaguNA haiM aura asaMkhyAtapradezI skaMdha asaMkhyAtaguNA haiN|" yaha kathana Age kiyA jAegA, isa ke anusAra anantapradezI skaMdha atyanta alpa haiM pudgalAstikAyamAM keNu tenAthI alpa, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che? ( zrI bhagavAna uttara Ape che-dravyanI apekSAe pudgalAstikAya ochA che, kemake pradezathI dravya ochAM ja hoya che. pradezanI apekSAe te asaMkhyAta gaNA che. prazna karI zakAya che ke lekamAM ananta pradeza skaMdha ghaNuM che. tethI ja pudgalAstikAya dravyanI apekSAe pradezothI ananta gaNuM hovA joIe, asaMkhyAtagaNuM nahIM? tenuM samAdhAna karavA mATe kahyuM che ke "dravyanI draSTie asata pradezI skandha badhAthI svalpa che, paramANu pudgala temanI apekSAe ananta gaNuM che, saMkhyAta pradezI skandha saMkhyAta gaNuM che ane asaMkhyAta pradezI skanya asaMkhyAta gaNuM che A kathana AgaLa karavAmAM Avaze. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ 255 prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam guNA' iti vakSyamANavacanaprAmANyAt, anantapradezikaskandhAnAM svalpatvena paramANvAdInAmatibahutvena, sarvasyaiva pudgalAstikAyasya pradezArthatayA prarUpaNeanantapradezika skandhAnAmatistokatvAt paramANUnAzcAtibahutvena teSAM pRthakra pRthak dravyatvAt asaMkhyeyapradezikAnAJca skandhAnAm paramANvApekSayA'saMkhyeyaguNatvAt asaMkhyeyaguNatvameva pudgalAstikAyasya pradezArthanayA bhavati, nAnantaguNatvamiti bhAvaH, 'addhAsamae na pucchijjai, paesAbhAvA' addhAsamayo na pRcchayate - dravyArtha pradezArtha tayA na prarUpyate, pradezAbhAvAt, atha addhAsamayAnAM dravyArthatA niyame vA vAco yuktiH ? teSAM pradezArthatAyA api vaktuM zakyatvAt yathA'nantAnAM paramANUnAM samudAyAtmakasya skandhasya dravyatvaM tadavayavapradezatvaJca bhavati tathaiva sakalasyaiva kAlasya dravyatvaM tadavayavatvaJca samayAaura paramANu unakI apekSA atyadhika haiM aura ye saba pRthaka-pRthaka dravya haiM, kAraNa asaMkhyAta pradezI skaMdha paramANuoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA hI haiM / isa prakAra pudgalAstikAya pradezoM kI dRSTi se asaMkhyAtaguNA hI ho sakatA hai, anantaguNA nahIM ho sakatA / addhAsamaya arthAt kAla dravya ke viSaya meM dravya aura pradezoM ke alpa - bahutva ko lekara prazna nahIM karanA cAhie kyoMki kAla ke pradeza nahIM hote haiM / prazna ho sakatA hai ki kAla dravya hI hai, usake pradeza nahIM haiM, isa viSaya meM yukti kyA hai ? jaise ananta paramANuoM kA samUha rUpa skaMdha dravya kahalAtA hai aura usake avayava pradeza kahalAte haiM, usI prakAra sampUrNa kAla ko dravya aura avayavoM ko pradeza kahA jA sakatA hai ? isakA uttara yaha hai ki yahAM dRSTAnta aura tadanusAra ananta pradezI skandha atyanta alpa che ane paramANu temanI apekSAe atyadhika che ane te badhA pRthaka pRthaka dravya che, e kAraNe asakhyAta pradezI skandha paramANuonI apekSAe asaMkhyAta gaNA ja che. A prakAre pudgalAstikAya pradezeAnI dRSTie asaMkhyAta gaNAja hAi zake, anantagaNA thaI zakatA nathI. addhA samaya arthAt kAla dravyanA viSayamAM dravya ane pradezeAnA apa ahutvane laIne prazna na karavA joie kemake kALane pradeza nathI hAtA. prazna karI zakAya che ke kAla dravya ja che tene pradeza nathI, A viSayamAM yukti kaI che? jema ananta paramANuone samUha rUpa skandha dravya kahevAya che ane tenA avayava pradeza kahevAya che, teja rIte sapUrNa kALane dravya ane tenA avayavAne pradeza kahI zakAya che? tenA uttara A che ke ahIM dRSTAnta ane zrI prajJApanA sUtra :2
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 256 smakapradezatvaM saMmabatIti cedatrocyate prakRte dRSTAntadAAntikayomahAvaiSamyAta, tathAhi-'parasparasApekSatayA pariNamanakAle eva paramANUnAM samudAyaraya skandharUpatayA parasparanirapekSANAM kevalaparamANunAmiva skandhakhAyogAt, addhAsamayAnAntu paraspara nirapekSatvameva, vartamAnasamayabhAve pUrvAparasamayayorabhAvena skandhakha pariNAmAbhAvaH, tadabhAvAcca nAddhAsamayAH pradezAH saMbhavanti, kintu pRthageva dravyANi ityAzayaH / athAmISAM dharmAstikAyAdInAM sameSAM sahaiva dravyAryapradezAryatayA'lpabahutvAdikaM prarUpayati-'eesi NaM bhaMte ! dhammatthikAya adhammatthikAya AgAsakAya jIvatthikAya poggalatthikAya addhAsamayANaM davaTThapae saTTayAe ya' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu dharmAstikAyAdharmAstikAyAkAzAstikAya jIvAstikAyapudagalAstikAyAddhAsamayAnAM dravyArthapradezArthatayA ca 'kayare kayaredArdAntika meM mahAn viSamatA hai / jaba paramANu paraspara sApekSa ho kara arthAt ekameka hokara pariNata hote haiM tabhI unakA samudAya skaMdha kahalAtA hai / yadi ve paramANu paraspara nirapekSa hoM to unake samUha ko skaMdha nahIM kaha sakate / advAsamaya paraspara nirapekSa haiM, skaMdha ke samAna paraspara sApekSa dravya nahIM haiM / jaba vartamAna samaya hotA hai to usase Age aura pIche ke samaya kA abhAva hotA hai, ataeva una meM skandha rUpa pariNAma kA abhAva hai aura isI kAraNa addhAsamaya ke pradezoM kA abhAva kahA gayA hai / addhAkAla pRthaka-pRthak dravya haiN| ___aba pUrvokta dharmAstikAya Adi saba kA eka sAtha dravya aura pradeza kI apekSA se alpabahutya batalAyA jAtA hai__ zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina dharmAstikAya, daSTanikamAM mahAna viSamatA che jyAre paramANu paraspara sApekSa thaIne arthAt ekameka thaIne pariNata thAya che tyAre temane samudAya skandha kahevAya che je te paramANuo paraspara nirapekSa hoya te temanA samUhane skandha nathI kahi zakAte. addhA samaya paraspara nirapekSa che. skandhanA samAna paraspara sApekSa dravya nathI. jyAre vartamAna samaya hoya che to tenA AgaLa ane pAchaLanA samayano abhAva hoya che. tethI ja temanAmAM skanda rUpa pariNAmane abhAva che ane te ja kAraNe addhAsamayanA pradezane abhAva kahela che. addhAkAla pRthaka pRthaka dravya che. have pUrvokta dharmAstikAya Adi badhAnA eka sAthe dravya ane pradezanI apekSAe apa bahutva batAvAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavad ! A dharmAstikAya, adharmAstikAya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.26 dharmAdharmAstikAyAdi jIvAlpabahutvam 257 hiMto' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' appA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati -'goyamA !' he gautama ! 'dhammatthikAe, adhammatthikAe, AgAsasthikAe' dharmAstikAyaH, adharmAstikAyaH, AkAzAstikAyazca 'ee tinni vi tullA davvadvayAe savvatthovA' ete trayo'pi dharmAstikAyAdayo dravyArthatayA-dravyArthikanayena tulyAH samAnAH, sarvastokAzca-sarvebhyo'lpAH santi, teSAM pratyekamekasaMkhyAkakhAt, tebhyo'pi-'dhammasthikAe adhammasthikAe ya' dharmAstakAyaH, adharmAstikAyazca 'eesi NaM donni vi tullA paesaTTayAe asaMkhejaguNA' etau khalu dvAvapi pradezArthatayA asaMkhyeyaguNau bhavataH, svasthAne tu parasparaM tulyau staH, tAbhyAmapi 'jIvatthikAe davaTTayAe aNaMtaguNe' jIvAstikAyo dravyArthatayA anantaguNo adharmAstikAya, AkAzAstikAya, jIvAstikAya, pudgalAstikAya aura addhAsamaya meM se dravya aura pradeza kI apekSA kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM. he gautama ! dharmAstikAya, adharmAstikAya aura AkAzAstikAya, ye tInoM paraspara meM tulya haiM, kyoMki tInoM hI eka-eka dravya haiM, ataeya sabase alpa haiM / dharmAstikAya aura adharmAstikAya ye donoM pradezoM kI apekSA paraspara tulya haiM magara pradezoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA haiN| tAtparya yaha hai ki dravya se dharmAstikAya eka hai aura adharmAsti kAya bhI eka haiM, magara donoM ke pradeza asaMkhyAta-asaMkhyAta haiM, inake pradezoM meM koI nyUnAdhikatA nahIM hai / isa kAraNa dravya se pradeza asaMkhyAtaguNA haiM / dravya kI apekSA jIvAstikAya, dharmAstikAya aura adharmAstikAya se anantaguNA hai. kyokiM jIva dravya ananta AkAzAstikAya, jIvAstikAya, pudgalAstikAya ane addhA samayamAMthI dravya ane pradezanI apekSAe keNa kenAthI a9pa, ghaNA, tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! dharmAstikAya, adharmAstikAya ane AkAzAstikAya A traNe parasparamAM tulya che. kemake traNe eka eka dravya che, tethIja badhAthI ochA che, dharmAstikAya ane adharmAstikAya A banne pradezonI apekSAe paraspara tulya che paraMtu pradezonI apekSAe asaMkhyAta gaNA che. tAtparya A che ke dravyathI dharmAstikAya eka che ane adharmAstikAya paNa eka che. paNa bannenA pradeza asaMkhyAta-asaMkhyAta che, temanA pradezomAM keI nyUnAdhikatA nathI. e kAraNe dravyathI pradeza asaMkhyAta gaNA che. dravyanI apekSAe jIvAstikAya, dharmAstikAya ane adharmAstikAyathI anantagaNu che pra0 33 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ 258 prajJApanAsUtre bhavati anantAnAM jIvadravyANAm sad bhAvAt, 'se ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNe' sa caiva-jIvAstikAyaH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNo bhavati, pratijIvamasaMkhyeyAnAM pradezAnAM sadmAvAt, tasmAdapi pradezArthikajIvAstikAyAt 'poggalatthikAe davvaTThayAe aNaMtaguNe' pudgalAstikAyo dravyArthatayA anantaguNo bhavati, prati jIvapradezam jJAnAvaraNIyadarzanAvaraNIyAdikarmapudgalaskandhAnAmapi anantAnAM sadbhAvAt, 'se ceva paeTTayAe asaMkhejaguNe' sa caiva pudgalAstikAyaH pradezArthatayA'saMkhyeyaguNo bhavati, prAguktayukteH vakSyamANavacanaprAmANyAt, tasmAdapi 'addhAsamae davvaTThapaesaTTayAe aNaMtaguNe' addhAsamayo dravyArthapradezArthatayA anantaguNo bhavati, prAguktayukteH, tasmAdapi-'AgAsatthikAe paesaTTayAe aNaMtaguNe' AkAzAstikAyaH pradezArthatayA anantaguNo bhavati, sarvAsvapi dikSu AkAzAstikAyasyAnantAbhAvAt / addhAsamayasya ca manuSyakSetramAtra sadbhAvAt, iti 'dAraM' ekonaviMzam astikAyadvAram samAptam // sU0 26 // haiM / jIvAstikAya pradezoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA hai, kyoMki ekaeka jIva ke asaMkhyAta-asaMkhyAta pradeza hote haiM / pradezarUpa jIvAstikAya se dravya rUpa pudgalAritakAya anantaguNA hai, kyoMki jIva ke eka-eka pradeza ke sAtha ananta-ananta karma pudgala dravya saMbaddha haiN| dravyarUpa pudgalAstikAya kI apekSA pradezarUpa pudgalAstikAya asaMkhyAta guNA hai / isa viSaya meM yukti pahale kahI jA cukI hai, Age kahA jAne vAlA vacana isa viSaya meM pramANa hai / usakI apekSA bhI addhAsamaya dravya aura pradeza se ananta guNA hai / isa viSaya meM bhI yukti pahale kahI jA cukI hai| addhAsamaya kI apekSA AkAzAstikAya pradezoM kI dRSTi se anantaguNA hai, kyoMki AkAzAstikAya sabhI dizAoM meM ananta hai, usakI kahIM koI sImA nahIM hai jaba ki kemake jIva dravya ananta che. jIvAstikAya pradezonI apekSAe asaMkhyAtagaNa che, kemake eka-eka jIvana asaMkhyAta-asaMkhyAta pradeza thAya che. pradeza rUpa jIvAstikAyathI dravya rUpa pudgalAstikAya anantagaNu che, kemake jIvano ekaeka pradezanI sAthe ananta ananta karmapudgala dravya saMbaddha che. dravya rUpa pudgalAstikAyanI apekSAe pradeza rUpa pudgalAstikAya asaMkhyAtagaNuM che. A viSayamAM yukti pahelA kahevAelI che, AgaLa kahevAmAM AvanArA vacana A viSayamAM pramANa che. tenI apekSAe paNa addhAsamaya dravya ane pradezathI anantagaNuM che. A viSayamAM paNa yukita pahelA kahevAI gaI che. addhAsamayanI apekSAe AkAzAstikAya pradezonI daSTithI anatagaNu che, kemake AkAzAstikAya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.27 caramAcaramajIvAlpabahutvam 259 - caramadvAravaktavyatAmUlam-eesi NaM bhaMte ! jIvANaM carimANaM acarimANa ya kayare kayarehiMto appA vA, vahuyA vA, tullA vA, visesA. hiyA yA ? goyamA! savvatthovA jIvA acarimA, carimA aNaMtaguNA, dAraM 22 ||suu0 27 // chAyA--eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM caramANAm acaramANAJca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH jIvAH acaramAH, caramAH anantaguNAH, dvAram 22 ||suu0 27 // TIkA-atha caramadvAramadhikRtya jIvAlpabahutyAdikaM prarUpayitumAha-'eesi NaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRchati-he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm 'carimANaM' caramANAm 'acarimANa ya' avaramANAJca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH addhAsamaya sirpha manuSya meM hI hotA hai / ikkIsavA~ astikAyadvAra sampUrNa // 26 // caramadvAra vaktavyatAzabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM carimANaM acarimANa ya) carama aura acarama jIvoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA yA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savvatthovA jIvA acarimA) acarama jIva saba se kama haiM (carimA aNaMtaguNA) carama ananta guNA haiM / 27 // TIkArtha-aba caramadvAra ko lekara jIvoM ke alpabahutva kA prarUpaNa kiyA jA rahA haibadhI dizAomAM ananta che, temanI kyAMya koI sImA nathI. jyAre addhAsamaya phakata manuSya kSetramAM ja hoya che. ekavIsamuM astikAya dvAra sapUrNa che 26 ! caramadvAra vaktavyatA zahAtha-(eesiNaM te !) bhagavan ! 2mA (jIvANaM carimANaM acarimANa ya) ya2ma mane. 2mayarabha mAM (kayare kayarehito) nAthI (appA yA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 2585, , tu! 24 // 2 vizeSAdhi cha ? (goyamA) gautama ! (savvatthovA jIvA acarimA) anya sAthI myoch| che (carimA aNaMtaguNA) ya2ma mananta garI cha have carama dvArane laIne jIvenA a5 bahatvanuM prarUpaNa karAI rahyuM che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ 260 prajJApanAsUtre 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA avarimA sarvasvokA :- sarvebhyo'lpAH, jIvAH acaramAH abhavyAH siddhArtha bhavanti; abhavyAnAM siddhAnAJca caramabhavAbhAvAt stokA evA caramAH tadubhayeSAM samuditAnAmapi ajayanyotkRSTa viziSTAnantaka pariNAmatvAt, tebhyo'pi 'caramA anaMtaguNA' caramAH bhavyAH anantaguNA bhavanti teSAm ajaghanyotkRSTAnantAnantakaparimANatvAt / yeSAM caramo bhavaH saMbhavaH te'pi tadyogyatvAt caramA iti vyapadizyante iti 'dAraM ' dvAtriMzam caramadvAraM samAptam / / 027 / / jIvadvAravaktavyayatA " mUlam - eesi NaM bhaMte ! jIvANaM poggalANaM addhAsamayANaM, savyadavyANaM, savvapaesANaM savvapajavANa ya kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ? goyamA ! savvatthovA jIvA, poggalA anaMtaguNA, addhAsamayA zrI gautama svAmI prazna karate haiM - he bhagavan ! ina carama aura acarama jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? bhagavAn uttara dete haiM - he gautama! sabase kama jIva acarama arthAta abhavya aura siddha haiM, kyoMki abhavyoM aura siddhoM kA carama panA nahIM hotaa| ye donoM milakara bhI ajaghanyotkRSTa ananta hI hote haiN| carama arthAt bhavya jIva unakI apekSA anantaguNA haiM, kyoMki unakA ajaghanyotkRSTa anantAnanta parimANa hai / jinakA carama bhava saMbhava hai ve bhI carama bhava kI yogyatA ke kAraNa carama kahalAte haiM / 22vAM caramadvAra samApta // 27 // TIkA -zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavat A carama ane acarama jIvAmAM keNu kAnAthI adhika, alpa, tulya agara vizaSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape che hai gautama ! badhAthI echA jIva acarama arthAt abhavya ane siddha che, kemake abhaLye ane siddhonu caramapaNuM nathI hetuM. e banne maline pazu ajaghanyatkRSTa ananta ja heAya che. carama arthAt bhavyajIva temanI apekSAe anantagaNA che, kemake temanu ajaghanyAtkRSTa anantAnaMta parimANu che, jenA carama bhavanA sabhava che tee paNa caramabhavanI yAgyatAne kAraNe carama kahevAya che. khAvIsamu' carama dvAra samAsa ! 27 // zrI prajJApanA sUtra :2
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.28 jIvapudgalAdInAmalpabahutvam aNaMta guNA, savvadavyA visesAhiyA savvapaesA aNaMtaguNA, savvapajjavA aNaMtaguNA / dAraM 23 ||suu0 28 // chAchA -eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM pudgalAnAm addhAsamayAnAM srvdrvyaannaam| sarvapradezAnAm sarvaparyavAnAm ca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA; vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokA jIvAH, pudgalA anantaguNAH sarvadravyANi vizeSAdhikAni, sarvapradezAH anantaguNAH sarvaparyavA anantaguNAH dvAram 23 ||suu0 28 // . TIkA--atha jIvadvAramadhikRtyAlpabahutvAdikaM prarUpayitumAha-'eesiNaM bhaMte ! jIvANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm 'pogga jIvadAra vaktavyatA zabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (jIvANaM) jIvoM (poggalANaM) pudgaloM (addhAsamayANaM) addhAsamayoM (sabya davANaM) sarva dravyoM (savva paesANaM) sarva pradezoM (savva pajavANa ya) aura saba paryAyoM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA) he gautama ! (savvatthovA jIyA) jIva saba se kama haiM (poggalA aNaMtaguNA) pudgala ananta guNA haiM (addhAsamayA aNaMtaguNA) addhAsamaya anantaguNA haiM (savya vyA visesAhiyA) sarya dravya vizeSAdhika haiM (savvapaesA aNaMtaguNA) sarva pradeza anantaguNA haiM (savyapajavA aNaMtaguNA) sarva paryAya anantaguNA haiM / ___aba jIyadvAra ko lekara alpabahutva kI prarUpaNA kI jAtI hai-- jIvaDhAra vaktavyatA zA--(eesiNaM bhaMte !) bhagavan ! PAL (jIvANaM) / (poggalANaM) Ya (addhA samayANaM) HddhA smy| (savva davvANaM) sdr0ye| (savva paesANaM) sarva prazo (savvapajjavANa ya) mane 55 5yomA (kayare kayarehito) yonAthI (appA vA bahuyA yA tullA vA bisesAhiyA ?) 2165 ghA, tulya agara vizeSAdhika che? (goyamA !) 3 gautama! (savvatthovA jIvA) 75 pAthI ch| cha (poggalA aNaMtaguNA) pugata manantalA che (addhA samayA aNaMtaguNA) mAdA samaya mananta // cha (savya davyA visesAhiyA) sadravya vizeSAdhi cha. (savva paesA agataguNA) sarva pradeza mana-tamA cha (savvapajjavA aNaMtaguNA) sarva paryAya mananta cha. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ 262 prajJApanAsUtre , lANaM' pudgalAnAm addhAsamayANaM' addhAsamayAnAm, 'savvadavvANaM' sarvadravyANAmU 'savvaparasANaM' sarvapradezAnAm 'savvapajjavANa ya' sarvaparyavANAJca madhye 'kayare karehiMtI' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ?" alpAvA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati'goyamA !' he gautama ! 'savvatthovA jIvA' sarvastokAH sarvebhyo'lpA jIvA bhavanti, tebhyaH 'poggalA anaMtaguNA' pudgalAH anantaguNA bhavanti, tebhyaH 'addhAsamayA anaMtaguNA' addhAsamayAH anantaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'savvadacyA visesAhiyA' sarvadravyANi vizeSAdhikAni bhavanti, pudagalebhyo'nantaguNatvena uparyuktAnAmaddhAsamayAnAM pratyekaM dravyatvena dravyanirUpaNe teSAmapi parigraheNa teSAM madhye sarvajIvadravyANAm sarvapudgaladravyANAm, dharmAdharmAkAzAstikAyadravyANAJca prakSepeNa, teSAJca samuditAmapi addhAsamayAnantabhAgakalpanayA " TIka the- zrI gautamasvAmI prazna karate haiM - he bhagavan ! ina jIvoM, puloM addhAsamayoM, samasta dravyoM, samasta pradezoM aura samasta paryAyoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama! sabase kama jIva haiM, jIvoM se pudgala ananta guNA haiM, pugaloM se addhAsamaya anantaguNA haiM, addhAsamayoM se sarva dravya vizeSAdhika haiM / pudgaloM se anantaguNA hone se pratyeka addhAsamaya bhI dravya hai, ataH dravya ke nirUpaNa meM unako bhI grahaNa kiyA gayA hai aura sAtha hI samasta jIva dravyoM, pudgala dravyoM, dharma, adharma evaM AkAzAstikAya dravyoM ko milAyA gayA hai aura ve sabhI mila kara bhI advAsamayoM ke anantayeM bhAga hone ke kAraNa unheM milA dene para bhI addhAsamayoM se sarvadravya vizeSAdhika hI hote haiM / sarva TIkA-have jIva dvArane laine alpa bahutvanI prarUpaNA karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavat A jIvA pudgale, ahvAsamA samasta dravyo, samasta pradeze, ane samasta paryAyamAM kaNu kAnAthI alpa adhika tulya agara vizeSAdhika che ? zrI bhagavAn uttara Ape che--huM gautama ! badhAthI echA jIva che. jIve thI pudUgala ananta gaNA che. pudgalAthI ahrAsamaya ananta gaNA che, addhA samayeAthI sa` dravya vizeSAdhika che. puddagaleAthI ananta gaNA haiAvAthI pratyeka addhA samaya paNa dravya che, tethI dravyanA nirUpaNamAM temane paNa grahaNa karyAM che ane sAthe ja samasta jIva dragaiA, pudgala drA, dhama adhama, temaja AkAzAstikAya drabyAne meLavelA che. ane te badhA maLIne paNu addhAsamayanA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.28 jIyapudgalAdInAmalpabahutvam 263 teSAM prakSepe'pi kizcidadhikatvena addhAsamayebhyaH sarvavyAnAm vizeSAdhikatvaM bhavati, tebhyo'pi 'savvapaesA aNaMtaguNA' sarvapradezA anantaguNA bhayanti, AkAzasyAnantatvAt, tebhyo'pi savvapajavA aNaMtaguNA' sarvaparyavAH anantaguNA bhavanti, ekaikAkAzapradeze'nantAgurulaghuparyAyANAM sadbhAvAt iti 'dAraM' trayovi. zam jIvadvAraM samAptam // sU0 28 // kSetradvAravaktavyatAmUlam-khettANuvAe savyasthovA jIvA uDaloyatiriyaloe aholoya tiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejaguNA, telukke asaMkhejaguNA, uDDaloe asaMkhejaguNA aholoe visesAhiyA 24 ||suu0 29 // chAyA-kSetrAnupAtena sarvastokA jIvA Urdhvalokatiryagloke adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, dravyoM kI apekSA sarva pradeza anantaguNA haiM, kyoMki AkAza ananta pradezI haiM / sarvapradezoM kI apekSA sarva paryAya anantaguNA haiM, kyoMki eka-eka AkAzapradeza meM ananta-ananta agurulaghu paryAya vidyamAna haiM / 23yAM jIvahAra samApta // 28 // kSetradvAra vaktavyatA zabdArtha-(khettANucAeNaM) kSetra kI apekSA se (saJcatyocA jIyA) sabase kama jIya (uDaloya tiriyaloe) Urdhvaloka-tirchaloka meM haiM (aholoyatiriyaloe) adholoka-tiryakloka meM (vise sAhiyA) vizeSAdhika haiM (tiriyaloe) tiryakloka meM (asaMkhejaguNA) asaMkhyAtaguNA anantame bhAga levAnA kAraNe temane meLavI devAthI paNa addhA samayathI sarva dravya vizeSAdhika ja thAya che. sarvadravyanI apekSAe sarva pradeza ananta gaNuM che, kemake AkAza ananta pradeza che. sarva pradezonI apekSAe sarva paryAya ananta gaNA che, kemake eka-eka AkAza pradezamAM ananta-ananta agurU laghu paryAya vidyamAna che. tevIsamuM jIva dvAra samApta che 28 che kSetra dvAra vaktavyatA zahAtha - (khettAguvAeNa) kSetranI apekSA (savvatthovA jIvA) sAthI mAchA 1 (uiDhaloyatiriyaloe) vasA tirtha sabhA (aholoya tiriyaloe) adhoso tiya sabhA (visesAhiyA) vizeSAdhi4 cha (tiriya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ 264 prajJApanAsUtre Uryaloke asaMkhyelaguNAH, aholoke vizeSAdhikAH 24 ||suu0 29 // TIkA- atha kSetradvAramadhikRtyAlpabahutvAdikaM prarUpayitumAha-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrasyAnupAtaH kSetrAnupAtastena, kSetrAnusAreNetyarthaH prarUpyamANAH 'sabbatthovA jIvA uDDhaloyatiriyaloe' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH jIvAH Urdhvalokatiryagloke bhavanti, UrdhvalokastanAkAzapradezaprataraM tiryaglokasya sarvoparitanAkAzapradezapratarazca Urdhvalokatiryaglokapadena vyapadizyate atredaM bodhyam-sAmastyena caturdazarajjvAtmaka lokasya bhAgatrayam-UrdhvalokaH, tiryaglokaH, adholokazca, etat trayANAM vibhAgo rucaka ucyate tathA ca rucakasyAdhastAt navayojanazatAni rucakopari navayojanazatAni tiryagloko vartate tasya ca tiryaglokasyAdharatAt adholokaH, upariSTAt, Uloko vartate, sa ca dezonahaiM (telukke asaMkhejaguNA) trailokya meM asaMkhyAta guNA haiM (uDaloe asaMkhejaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAta guNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| ___ aba kSetradvAra kI apekSA se alpabahutva kI prarUpaNA karate haiM TIkArtha-kSetra kI apekSA se sabase kama jIya Urdhvaloka-tiryakaloka meM haiM Urdhvaloka kA nIce kA pradeza pratara aura tirchaloka kA sabase Upara kA AkAza pradezapratara Urdhvaloka-tiryakloka kahalAtA hai| yahAM yaha samajha lenA cAhie ki caudaha rAjaparimita sampUrNa loka ke tIna bhAga haiM-Uryaloka, tiryakloka aura adholoka ye vibhAga rucaka pradezoM meM hote haiN| rucaka ke nau sau yojana nIce aura nau sau yojana Upara tiryakloka hai / tiryakloka ke nIce adholoka hai aura loe) tiya sabhA (asaMkhejjaguNA) adhyAta // cha (telukke asaMkhejja guNA) toyamA masaNyAta cha (uDhaloe asaMkhejjaguNA) alawi manyAta ge| cha (aholoe visesAhiyA) ghosAmA vizeSAdhi cha. TIkAI-have kSetra dvAranI apekSAe alpa bahatvanI prarUpaNa kare che kSetranI apekSAe badhAthI ochA jIva Urvalaka-tirthaMkalekamAM che. Urva lekanA nIceno pradeza pratara ane ticha lekanA badhAthI Uparano AkAza pradeza pratara Urvaka tirthaMkaleka kahevAya che. ahiM A samajI levuM joIe caudarAja parimita sapUrNa lekanA traNa bhAga che-rvaloka, tirthaMkaleka ane aleka A vibhAge rUcaka pradezamAM hoya che. rUcakanA navase jana nIce ane navaso jana Upara tirthaMkaleka che. tirthaMkalekanA nIce aleka che ane Upara Urvalaka che. Urvaka kAMika ochA sAta rajaju pramANa che ane adhe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ " prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 29 kSetrAnusAreNajIvapudgalAdInAmatpabahutvam 265 saptarajjupramANo bodhyaH, adholokazca samadhikasaptarajjupramANo vartate, tiryaglokatha tayormadhye'STAdazayojanazatocchrAyo vartate tatra rucakasamatalAd bhUbhAgAnnapayojanazatAni gamanAnantaraM jyotizcakrasyoparitanaM tiryaglokasambandhi ekaprAdezikamAkAzaprataraM tiryaglokaprataraM vartate, tasya coparitanam ekaprAdezikamAkAzaprataram Urdhvaloka prataram vartate, te dve api Urdhvalokatiryagloko vyapadizyate, tatra vidyamAnA jIvAH sarvastokA bhavanti, tebhyo'pi 'aholoya tiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke jIvAH vizeSAdhikA bhavanti, adholokasyoparitane eka prAdezike AkAzapradezapratararUpe tiryaglokasya sarvAdhastane eka prAdezike AkAzapradezapratararUpe cAdholokatiryagloke ye vigrahagatyA tatrasthatayA vA Upara Urdhvaloka hai / Urdhvaloka kucha adhika sAta rajju pramANa hai aura adholoka kucha adhika sAta rajju pramANa hai / ina donoM ke madhya meM aThAraha sau yojana UMcA tiryakloka hai / rucaka ke samatala bhUmibhAga se nau sau yojana jAne para, jyotizcakra ke Upara tiryakloka saMbaMdhI AkAza pratara hai jo eka prAdezika hai / vaha tiryakloka kA pratara hai / isake Upara kA eka pradezI AkAza pratara Urdhvaloka pratara kahalAtA hai / inhIM donoM prataroM ko 'Urdhvaloka tiryakloka' kahate haiM / isa Urdhvaloka tiryakloka meM saba se kama jIva haiN| unakI apekSA adholoka - tiryakloka meM jIva vizeSAdhika haiM / adholoka ke Upara kA eka pradezI AkAza pratara aura tiryakloka ke nIce kA eka pradezI AkAzapratara 'adholoka tiryakloka' kahalAtA hai / vigrahagati karate hue yA vahIM para sthita jIva vizeSAdhika hai| tiryakloka meM jIva unakI apekSA asaM lAka kAMika adhika sAta rajju pramANa che. A mannenI vacamA aDhAra sA ceAjana UMcA tiryaMka leka che. rUcakanA samatala bhUmibhAgathI navase ceAjana javAthI jyAtiSTha cakranA Upara tikalAka sambandhI AkAza pratara che je eka prAdezika che. te tirthaMkaleAkanu pratara che. tenA uparanu eka pradezI AkAza pratara UlAka pratara kahevAya che. A banne pratAne UrvIlAka ti kalAka he che. A UrdhvaleAka ti kalAkamAM sauthI ochA jIva che. temanI apekSAe adheAlAka tiya kalAkamAM jIva vizeSAdhika che. apeAleka Uparanu eka pradezI AkAza pratara ane ti kalAkanA nIcenuM eka pradezI AkAza pratara adheleAka tiya kalAka kahevAya che. vigraha gati karatA agara tyAMja sthita jIva vizeSAdhika che. tiya kaleAkamAM jIva temanI apekSAe asa MkhyAta gaNA che' pra0 34 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ 266 prajJApanAsUtre vartante te vizeSAdhikA bhavanti, tebhyopi 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryaglo ke asaMkhyeya jIvA bhavanti, uparyukta kSetradvayAt tiryagloka kSetrasyAsaMkhyeyaguNasvAt, tebhyo'pi 'telukke asaMkhejjaguNA' trailokye trilokasaMsparzinaH asaMkhye yaguNA jovA bhavanti, atra vigrahagatyApannA lokatraya saMsparzakA eva grahItavyAH, te ca tiryaglokavartibhyo'saMkhyeyaguNA eva vodhyAH, tebhyo'pi 'uiDaloe asaMkhejjaguNA, Urdhvaloke Urdhvaloke UrdhvalokAvasthitA jIvAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, utpAtakSetrasyAtivahutvAt, asaMkhyeyAnAM bhAgAnAmudvartanAyAzca saMbhavAt tebhyoSpi 'aholoe bisesAhiyA' adholoke - adholokavartino vizeSAdhikA jIvA bhavanti saptarajjvadhikasya adholokasya kathitatvAt ityevaM sAmAnyena jIvAnAM kSetrAnupAtenAlpabahutvaM pratipAditam iti, caturviMzatitama dvAraM samAptam / sU0 29| nairayikAdyalpabahutvavaktavyatA mUlam - khettANuvAeNaM savvatthovA neraiyA telokke, aho - loya tiriyaloe asaMkhejaguNA, aholoe asaMkhejaguNA, khettAkhyAtaguNA haiM, kyoMki Upara jina do kSetroM kA kathana kiyA hai, unakI apekSA tiryakloka kA vistAra asaMkhyAtaguNA hai / tiryakloka ke jIvoM kI apekSA trailokyavarttI jIva asaMkhyAtaguNA haiM yahAM vigraha gati karate hue tInoM lokoM ko sparza karane vAle jIva hI grahaNa karanA cAhie aura ve tiryaklokavarttI jIvoM se asaMkhyAta guNita haiN| unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA jIva haiM, kyoMki upapAta kSetra kI atyanta bahulatA hai aura asaMkhya bhAgoM kI uvarttanA kA bhI saMbhava hai| unakI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM kyoMki adholoka sAta rajjU se bhI kiMcit adhika pramANa vAlA kahA gayA hai / isa prakAra kSetra ke anusAra sAmAnya rUpa se jIvoM kA alpabahutva huA // 29 // kemake Upara je e kSetrAnu kathana karyu che, temanI apekSAe tiya leAkanA vistAra asaMkhyAta gaNA che. tika lAkanA jvAnI apekSAe taiyaloka vartI jIva asaMkhyAta gaNA che, ahiM vigraha gati karI rahela traNe leAkane sparA karanArA jIvanuM ja grahaNa karavuM joie ane tetiya kalekavatI jIvAthI asaMkhyAta guNita che. temanI apekSAe adhelAkamAM vizeSAdhika che. kemake adheleka sAta rajuthI paNa thADA vizeSa pramANu vALe kahevAyela che. A rIte kSetranA anu. sAra sAmAnya rUpathI jIvAnu alpa bahutva thayuM // 29 u zrI prajJApanA sUtra :2
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinIM TokA pada 3 sU. 30 kSetrAnusAreNanairayikAdyalpabahutvam NuvAeNaM savvatthovA tirikkhajoNiyA uDaloya tiriyaloe aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejaguNA, tellokke asaMkhejaguNA, uDDaloe asaMkhejaguNA, aholoe visesAhiyA, khettANuvAeNaM savvatthovAo tirikkhajoNi 267 uDDhalo, uDaloyatiriyaloe asaMkhejaguNAo telokke saMkhejaguNAo aholoya tiriyaloe saMkhejjaguNAo, aholoe saMkhejjaguNAo, tirithaloe saMkhejjaguNAo, khettANuvAeNaM, sabatthovA maNussA telokke, uDDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe saMkhejaguNA, uDDaloe saMkhejjaguNA, aho - loe saMkhejaguNA, tiriyaloe saMkhejaguNA, khettANuvAeNaM savasthovA maNussIo telloke, uDDaloyatiriyaloe saMkhejjaguNAo, aholoya tiriyaloe saMkhejjaguNAo, uDDhaloe saMkhejjaguNAo, aholoe saMkhejjaguNAo, tiriyaloe saMkhejjaguNAo, khettANuvAeNaM savvatthovA devA uDaloe, uDaloya tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke saMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA, aholoe saMkhejjaguNA, tiriyaloe saMkhejjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovAo devIo uDDUloe, uDUloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo, telokke saMkhejjaguNAo, aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNAo, aholoe saMkhejaguNAo, tiriyaloe saMkhejjaguNAo ||suu0 30 // chAyA -- kSetrAnupAtena sarvastokA nairayikA trailokye, adholokatiryagloke nairayikAdi - alpabahutva vaktavyatA zabdArtha - (khettANuvAraNa) kSetra ke anusAra (savvatthovA neraiyA telokke) sabase kama nAraka trailokya meM haiM ( aholoyatiriyaloe narayikAdi--alpa matva vaktavyatA zabdArtha - (khettANuvAeNaM) kSetranA anusAra (savvatthovA neraiyA telokke) adhAthI gochA nA traiseo'yamAM che (aholoyati riyaloe asaMkhejjaguNA) zrI prajJApanA sUtra :2
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ 268 prajJApanAsUtre asaMkhyeyaguNAH, adholoke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAstiryagyonikAH Urdhvalokatiryagloke, agholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAstiryagyonikAH ardhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarva asaMkhejjaguNA) adholoka-tiryakloka meM asaMkhyAta guNA haiM (aholoe asaMkhejjaguNA) adholoka meM asaMkhyAtaguNA haiM (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savyatthoyA tirikkha joNiyA uDaloyatiriyaloe) saba se kama tiryaMca Urdhvaloka-tiryakloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tiryakloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyA loe asaMkhejjaguNA) tiryakloka meM asaMkhyAta guNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDDaloe asaMkhejaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiM (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovAo tirikkhajoNiNIo (sabase kama tiryacanI (uddaloe) avaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhejaguNAo) Urdhvaloka-tiryakloka meM asaMkhyAtaguNI haiM (telokke saMkhejaguNAo) trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM (aholoya tiriyaloe saMkhejaguNAo) adholoka-tiryakloka meM pos| tiya bhai AvyAta cha. (aholoe. asaMkhejjaguNA) adhIsabhA asaNyAta // cha (khettANuvAeNa) kSetrana anusA2 (sabvatthovA tirikkhajoNiyA uDUDhaloyatiriyaloe) mAthI maach| tiyayo tiyomA cha (aholoe tiriyaloe visesAhiyA) madhAlA tiya sabhA vizeSAdhi cha (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiya sabhA sadhyAta (telokke asaMkhejjaguNA) traiToyamA masaNyAta ge| che (uDaDhaloe asaMkhe. jjaguNA) Saraswi masaNyAta ! che (aholoe visesAhiyA) madhI mA vizeSAdhi4 cha (khettANuvAeNa) kSetramA bhanusAra (savvatthovAo tirikkhajoNiNIo) apAthI mAchI tiya yanI (uDDhaloe) asabhA (uDaDhaloya tiriyaloe asaMkhejjaguNAo) aas tiya sImA madhyAtagaNI che (telokke saMkhejjaguNAo) traisoyamA sadhyAta ga cha (aholoya tiriyaloe saMkhejjaguNAo) adhosA tiya sabhA sadhyAtagaNI cha (aholoe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ 269 prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 30 kSetrAnusAreNanairayikAdyalpabahutvam stokAH manuSyAstrailokye, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyapuNAH, adholokatifroth saMkhyeyaguNAH Urdhvaloke saMkhyeyaguNAH, agholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH manuSyA strailokye, Urdhvalokatiryagloke saMkhyeyaguNAH, apolokatiryagloke saMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvasaMkhyAtaguNI haiM / (aholoe saMkhejaguNAo) adholoka meM saMkhyAta guNI haiM (tiriyaloe saMkhejjaguNAo ) tiryakloka meM saMkhyAtaguNI hai / (khettANuvAraNa) kSetra ke anusAra (savvatthovA maNussA telokke) saba se kama manuSya trailokya meM haiM ( uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNa) Urdhvaloka - tiryakloka meM asaMkhyAta guNA haiM / (aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA ) adholoka - tiryakloka meM saMkhyAtaguNA haiM (uDDUloe saMkhejjaguNA ) Urdhvaloka meM saMkhyAta guNA (aholoe saMkhejjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA (tiriyaloe saMkhejjaguNA ) tiryakraloka meM saMkhyAtaguNA haiM / (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA maNussIo telokke) sabase kama manuSyanI trailokya meM haiM (uDUlo yatiriyaloe saMkhejjaguNAo ) Urdhvaloka tiryakloka meM saMkhyAtagunI hai (aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNAo) adholoka - tiryakloka meM saMkhyAtaguNI (uDaloe saMkhejjaguNAo ) Urdhvaloka meM saMkhyAtaguNI ( aholoe saMkhejjaguNAo) adholoka meM saMkhyAtaguNI (tiriyaloe saMkhejjaguNAo) madhosobhAM saMkhyAtI che (tiriyaloe saMkhejjaguNAo ) tika leAkamAM saMkhyAtagaNI che. (khettANuvAeNaM) kSetranA anusAra (savvatthovA maNussA telokke) madhAthI zochA manuSya traiobhAM che ( uDUDhaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA ) ardhyA tiryasamAM asaNyAta gaNA che ( aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA ) adholo tiryalobhAM sauMcyAtagA che ( uDDhaloe saMkhejjaguNA) avAmAM sadhyAtagA ( aholoe saMkhejjaguNA ) adhomAM saMdhyAtA ( tiriyalora saMkhejjaguNAo) tiyakalokamAM saMkhyAtagaNA che. (khettANuvAraNaM) kSetranA anusAra (savvatthovA maNussIo telokke) madhAthI mochI bhAnuSINI traiseo'yamAM che (uDDhaloya tiriyaloe saMkhejjaguNAo) a so! tiya sAmbhAM sabhyAtANI ( aholoe tiriyaloe saMkhejjaguNoo) adhoso tiryauloGamAM sabhyAtagI ( uDDhaloya saMkhejjaguNAo) ardhaso mAM saMjyAtagaNI (aholoe saMkhejjaguNAo) adholobhAM sakhyAtI che. tiriyaloe saMkhe zrI prajJApanA sUtra :2
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ 270 prajJApanAsUtre stokAH devAH Urdhvaloke, alokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNAH, adholoka tiryagloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH,tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokA devyaH Urdhvaloke Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH // 30 // saMkhejjaguNAo) tiryakloka meM saMkhyAtaguNI haiN| ___ (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA devA uDaloe) sabase kama deva Urdhvaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka-tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke saMkhejjaguNA) trailokya meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoya tiriyaloe saMkhejjaguNA) adholoka-tiryakloka meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhejjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe saMkhejjaguNA) tirchaloka meM saMkhyAtaguNA haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra kI apekSA se (samvatthoyAo devIo) saba se kama deviyAM (uddaloe) Urdhvaloka meM haiM (ur3aloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo) Urdhvaloka-tiryakloka meM asaM. khyAtaguNI haiM (telokke saMkhejjaguNAo) trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM (aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNAo) adholoka-tiryakloka meM saMkhyAtaguNI haiM (aholoe saMkhejjaguNAo)adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe saMkhejjaguNAo) tiryakloka meM saMkhyAta guNI haiN| jjaguNAo) tiyoxbhA sajyAtangI cha. (khettANuyAeNa) kSetranA anusAra (savvatthovA devA uDDhaloe) mAyA mech| heva zobhA cha (uDDhaloyatiriyaloe asaMkhejaguNA) asA tiya sabhA masa jyAtamA cha (telokke saMkhejaguNAM) yama sadhyAta cha (aholoe tiriyaloe saMjjaguNA) adhotI tiyaxaxbhA se jyAta cha (aholoe saMkhejjaguNo) madhAsamA sayAta cha (tiriyaloe saMkhejjaguNA) tiya. lekamAM saMkhyAtagaNuM che (khetANuvAeNaM) kSetranI mapekSAye (savvatthovAo devIo) pAthI mAchI vIsI (uDaDhaloe) asabhA cha (uDDhaloyatiriyaloe asaMkhejaguNAo) 4 tayomA 25sayAtangI cha (telokke saMkhejjaguNAo) sAyamA yAta cha (aholoyatiriyaloe sakhe jaguNAo) aghoTAtiya sabhA sajyAta mI cha (aholoe sakhejjaguNAo) adhosobhA sadhyAtagaNI cha (tiriyaloe sakhejjaguNAo) (taya sabhA saNyAtI cha. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.30 kSetrAnusAreNa rayikAdyalpabahutvam 271 __TIkA--pUrva sAmAnyena jIvAnAM kSetrAnupAtenAlpabahutvaM pratipAditaM samprati caturgatidaNDakakrameNAlpabahutvaM pratipAdayitumAha-khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa prarUpyamANAH 'savvatthovA neraiyA telokke' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH nairayikAH trailokye-lokatrayasaMsparzino bhavanti, atha kathaM lokatraya saMmpazino nairayikAH ? kathaM vA te sarvastokAH ? iti vedatrocyate-meruzikhare aJjanadadhimukhagirizikharAdiSu vA vApISu vartamAnA matsyAdayo narakeSu utpattumicchaca IlikAgatyA pradezAn vikSipantastrailokyamapi spRzanti nairayikavyapadezazza prApnuvanti tan kAlameva narakeSu utpatte nairayikAyuSkapratisaMvedanAt, te cetthaMbhUtAH __ isase pUrva kSetra kI apekSA se sAmAnya rUpa se jIvoM kA alpabahutya pratipAdita kiyA gayA, aba cAroM gatiyoM ko lekara unake alpabahutva kA prarUpaNa kiyA jAtA hai TIkArtha-kSetra kI dRSTi se vicAra kiyA jAya to saba se kama nAraka trailokya meM haiM arthAt tInoM loka ko sparza karane vAle haiN| prazna ho sakatA hai ki nAraka jIva tInoM lokoM ko sparza karane vAle kaise ho sakate haiM ? aura ve sabase kama kaise haiM ? isakA uttara yaha haimeruparvata ke zikhara para athavA aMjana yA dadhimukha parvatAdi ke zikhara para jo vAvaDiyAM haiM, unameM rahane vAle jo matsya Adi nAraka meM utpanna hone vAle haiM, ve ilikAgati se apane AtmapradezoM ko phailAte hue tInoM lokoM kA sparza karate haiM aura usa samaya ve nAraka hI kahalAte haiM, kyoMki tatkAla hI unakI utpatti naraka meM hone vAlI hai aura ve narakAyu kA vedana karate haiN| isa prakAra ke nAraka AnAthI pahelAM kSetranI apekSAe sAmAnya rUpathI jIvenuM alpa bahatva pratipAdita karAyuM, have cAre gatine laIne temanA alpa bahatvanuM prarUpaNa karAya che TIkAryakSetranI daSTie vicAra karAyate badhAthI ochA nAraka zailejyamAM che arthAta traNe lekane sparza karavAvALA che. prazna thaI zake che ke nAraka jIva traNe lekane sparza karavAvALA kevI rIte thaI zake che? ane te badhAthI ochA kaI rIte che? tene uttara A pramANe che ke-merU parvatanA zikhara para athavA aMjana agara dadhi mukha parvatAdinA zikhara para je vAvaDiya che. temAM rahevA vALAM je matsya Adi narakamAM utpanna thanArA che, teo IlikAgatithI pitAnA Atma pradezane phelAvatA rahine traNe lokane sparza kare che ane te samaye teo nAraka ja kahevAya che, kemake tatkAla temanI utpatti narakamAM thanAra che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra7ra prajJApanAsUtre katipayA eveti sarvastokatvaM teSAmuktam, tebhyaH 'aholoyatiriyaloe asaMkhejaguNA' adholoka tiryagloke-adholoka tiryaglokasaMjJakapUrvoktaprataradvayasya saMsparzino'saMkhyeyaguNAH bhavanti nairayikAH yasmAt bahavo'saMkhyeyeSu dvIpasamudreSu pazcandriyakiryagyonikAH narakeSu utpadyamAnAH prAguktaM prataradvayaM spRzanti tasmAt pUrvApekSayA' saMkhyeyaguNA bhavanti, kSetraspAsaMkhyeyaguNatvAt, mervAdikSetrAdasaMkhyeyadvIpasamudrAtmakaM kSetramasaMkhyeyaguNamityato'saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'aholoe asaMkhejaguNA' adholoke nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, ityevaM nairayikagati manusRtya kSetrAnupAtenAlpabahutvaM pratipAdya samprati tiryaggatithoDe hI hote haiM, ataeva unheM saba se kama kahA hai / trilokasparzI nArako kI apekSA adholoka-tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA nAraka haiN| yahAM adholoka-tiryakloka se vahAM pUrvokta Azaya arthAt adholoka ke UparI aura tiryakloka ke nicale do prataroM ko sparza karane vAle samajhanA caahie| aise nAraka asaMkhyAtaguNA haiN| kyoMki asaMkhyAta dvIpa samudroM meM rahane vAle bahuta-se paMcendriya tiryaca jaba narakoM meM utpanna hote haiM to pUrvokta do prataroM kA sparza karate haiM, kAraNa ve isa trailokyasparzI nArakoM se asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki unakA kSetra asaMkhyAtaguNA haiM / meru Adi kSetra kI apekSA asaMkhyAta dvIpa-samudra rUpa kSetra asaMkhyAtaguNA haiM / yaha kSetra ke anusAra nArakoM kA alpabahukha hai| tiryacoM kA alpabahutva kSetra ke anusAra saba se kama tiryaca ane te narakAyanuM vedana kare che. A prakAranA nAraka thoDAka ja thAya che. tethI ja temane badhAthI ochA kahela che. trileka sparza nArakanI apekSAe aleka-tirthaMkalekamAM asaMkhyAta gaNa nAraka che. ahiM aleka tiryaka lekathI teja pUrvokta Azaya arthAt alekanA Upara ane tirthaMkalekanA nicalA be pratane sparza karavA vALA samajavA joIe. AvA nAraka asaMkhyAta gaNa che. kemake asaMkhyAta dvIpa samudramAM rahenArA ghaNu paMcendriya tiryaMca jyAre narakamAM utpanna thAya che te pUrvokta be pratane sparza kare che. e kAraNe teo gelekaya spazI nArakethI asaMkhyAta gaNA che, kemake temanuM kSetra asaMkhyAtagaNuM che. merU Adi kSetranI apekSAe asaMkhyAta dvIpa samudra rUpa kSetra asaMkhyAtagaNuM adhika che. emanI apekSAe alekamAM nAraka asaMkhyAta gaNuM che. A kSetranA anusAra nArakanuM a5 bahatva che. tiyAnuM a5-bahatva-kSetranA anusAra badhAthI ochA tiryaMca Urdhva zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU 30 kSetrAnusAreNa nairayikAdyalpabahutvam manussRtya tadanupAtenaivAlpabahutvaM pratipAdayati- 'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa, 'savvatthovA tirikkhajoNiyA uDDhaloyatiriyaloe' sarvastokAH - sarvebhyo'lpAH, tiryagyonikAH Urdhvalokatiryagloke - Urdhvalokatiryagloka saMjJaka prAguktaprataradvayasya saMsparzino bhavanti, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke - adholokatiryaglokasaMjJakaprAguktaprataradvayasya saMspazinaH tiryagyonikA vizeSAdhikA bhavanti, prAgukta sAmAnyajIvasU trayukteH, tebhyopi 'tiriyaloe asaMkhejaguNA' tiryagloke - tiryaglokasaMjJakapUrvokta pratarasya saMsparzinastiryagyonikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyopi 'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye lokatrayasaMsparzinastiryagyonikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'ur3aDhaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke prAguktordhvalokasaMjJaka pratarasaMsparzinastiryagyonikA : asaMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' adholoke - adholoka saMsparzinastiryagyonikA vizeSAdhikA bhavanti, atha tiryagyonika strI viSayakA'lpabahutvamAha - 'khettANuvAraNaM kSetrAnusAreNa Urdhvaloka- tiryakloka meM haiM arthAt tiryakloka ke uparilokavarttI aura Urdhvaloka ke adholoka varttI do prataroM meM haiM inakI apekSA adholoka - tiryakloka meM arthAt adholoka ke UparI aura ticheMloka ke nicale do prataroM meM vizeSAdhika haiM / isakA kAraNa pUrva sUtra kI vyAkhyA meM kahA jA cukA hai / inakI apekSA tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / sant apekSA bhI trailokya meM arthAt tInoM lokoM ko sparza karane vAle tiryaca asaMkhyAtaguNA haiM / isakA kAraNa bhI pahale batalAyA jA cukA hai| trailokya saMsparzI tiryacoM kI apekSA Urdhvaloka meM arthAt pUrvokta Urdhvaloka saMjJaka pratara meM asaMkhyAtaguNA tiryaca haiM / inakI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / 273 leka-tika lAkamAM che. arthAt ti ka leAkanA UparavatI ane UlAkanA adhAvatI e pratImAM che. temanI apekSAe adhelAka-tika leAkamAM arthAt adheAlekanA uparanA ane tirchA leAkanA nIcalA be pratAmAM vizeSAdhika che. enu kAraNa pUrva sUtranI vyAkhyAmAM kahevAI gaeluM che. temanI apekSAe tirthaMka lAkamAM asaMkhyAta gaNA che. emanI apekSAe paNa AlekayamAM arthAt traNe lokane sparza karavAvALA tiryaMca asakhyAta gaNA che. enu kAraNu pazu pahelA batAvI didhelu che. treleAkaya spazI tiya cAnI apekSAe UlAkamAM arthAt pUrvokta leAka sajJaka prataramAM asaMkhyAta gaNA tiyaMca che. emanI apekSAe adheAlokamAM vizeSAdhika che, pra0 35 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 prajJApanAsUtre prarUpyamANA:-'savvatthovAo tirikkhajoNiNIo uDDhaloe' sarvastokAHsarvebhyo 'lpAH, tiryagyonikastriyaH, Urdhvaloke-Urdhvaloka saMsparzinyo bhavanti, mervA divApIpramRtiSu api pazcendriyatiryagyonikastrINAM sadbhAvAt tAsAca kSetrasyAlpatvAt sarvastokatvaM bodhyam, tAbhyo'pi 'uDUDhaloyatirayaloe asaMkhejaguNAo' alokatiryagloke-prAguktorbalokatiryaglokaprataradvayasaMsparzinyaH pazcandriyatiryagyonikastriyaH asaMkhyeyaguNA bhavanti sahasrAradevalokaparyantasthAyinAM devAnAmapi garbhavyutkrantikapaJcendriyatiryagyoniSu utpadyamAnatayA zeSakAyAnAzca sutarAM tatrotpadyamAnatvena yathAsaMbhavamuparivartinAM sahasrArAntadevAnAmanyepAca zeSakAyAnA mUrkhalokAttiryagloke paJcendriyatiryagyonikastrItvena tadAyuH pratisaMvedyamAnAnAM samutpadyamAtnatvena, tirthaglokavartinInAM paJcendriyatiryakastrINAm tiryaMca striyoM kA alpabahutva-kSetrakI apekSA se saba se kama tiryacaniyAM Urdhvaloka kA sparza karane vAlI haiM, kyoMki meru Adi kI vApI Adi meM bhI paMcendriya tiryacastriyAM vidyamAna haiN| unakA kSetra alpa hai, ataeva ve saba se kama kahI gaI haiN| inakI apekSA Urdhvaloka-tiryakloka meM arthAt Urdhvaloka aura tirchaloka ke do prataroM ko sparza karane vAlI tiryacastriyAM asaMkhyAtaguNI haiN| isakA kAraNa yaha hai-sahasrAra devaloka taka ke deva garbhaja paMcendriya tiryaMcastriyoM meM utpanna ho sakate haiM aura zeSa kAryoM ke jIva bhI unameM utpanna ho hI sakate haiN| jaba sahasrAra devaloka taka ke deva yA zeSakAyoM ke jIya Urdhvaloka se tirchaloka meM paMcendriya tiryacastrI ke rUpa meM utpanna hone vAle hote haiM, taba ve tiryacanI kI Ayu kA vedana karate haiM / isake atirikta tiryakloka vartI paMcendriya tiryaMcastriyAM tiya" liyonu-585-mahuva-kSetranI apekSA mAthI sAchI tiya"ya. niye Urvalakane sparza karanArIo che, kemake merU AdinI vApI AdimAM paNa paMcendriya tiryaMca stri vidyamAna che. temanuM kSetra apa che, tethI ja te badhAthI ochI kahelI che. temanI apekSAe Urvalaka tiryalokamAM arthAt Urvaka ane niyaMkalekanA be pratane sparza karanArI tiryaMca stri asaMkhyAta gaNI che. tenuM kAraNa A che sahastrAra devaloka sudhInA deva garbhaja paMcendriya tiya"ca strimAM utpanna thaI zake che ane zeSa kAnA jIva paNa temAM utpanna thaI ja zake che. jyAre sahasAra devaleka sudhInA deva agara zeSa kAnA jIva UrvalakathI tichalekamAM paMcendriya tiryaMca strInA rUpamAM utpanna thanArA hoya che. tyArathI tiryaMcanInA AyuSyanuM vedana kare che. tenA sivAya tiryaka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU 30 kSetrAnusAreNa nairayikAdyalpabahutvam 275 Urdhvaloka devatvena zeSakAyatvena cotpadyamAnAnAM mAraNAntika samudghAtenotpattideze nijanijAtmapradezadaNDAn vikSipantInAm prAguktaprataradvayasaMsparzanAt, sarveSAJca tiryagyonikastrItvAt bhavati asaMkhyeyaguNatvam, tAbhyo'pi-'telokke saMkhejaguNAo' trailokye-lokatrayasaMsparzinyaH paJcandriyatiryagyonikastriyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, adholokAd bhavanavAsivAnavyantaranairayikANAM zeSakAyikAnAzcApi Urdhvaloke pazcandriyatiryagyonikastrItvenotpadyamAnatayA, UlokAd devAdInAmapi adholoke paJcandriyatiryagyonikastrItvena samutpadyamAnatayA teSAzca samavahatAnAM svasvAtmapradezadaNDe lokatrayasaMsparzanAt, prabhUtAnAzca teSAM tiryagyonikastryAyuH pratisaMvedanAt tiryagyonikastrINAM saMkhyeyaguNatvamupapadyate, tAbhyazca 'aholoyatijaba Urdhvaloka meM deva rUpa se yA anya kisI rUpa meM utpanna hone cAlI hotI haiM, taba ve mAraNAntika samudghAta karake apane utpatti deza meM apane AtmapradezoM ko phailAtI haiN| usa samaya ve ukta do prataroM ko sparza karatI haiN| ye saba usa samaya tiryakyonika striyAM haiM, ataeva asaMkhyaguNI kahI gaI haiM / inakI apekSA tInoM lokoM ko sparza karane vAlI tiryaMcastriyAM saMkhyAtaguNI haiN| jaba adholoka se bhayanavAsI, vAna-vyantara, nairayika tathA anya kAyoM ke jIva Urdhvaloka meM paMcendriya tiryacastrI ke rUpa meM utpanna hote haiM athavA jaba Urdhvaloka se devAdi koI adholoka meM tiryacastrI ke rUpa meM utpanna hotA hai aura ve samudghAta karake apane AtmapradezoM ko phailAte haiM to tInoM lokoM kA sparza karate haiM / aise jIca vahuta haiM ataeva unako saMkhyAta guNI kahanA susaMgata hI hai / inakI apekSA adholoklekavatI paMcendriya stri jyAre udghalekamAM deva rUpathI agara anya koI rUpamAM utpanna thanArI hoya che, tyAre te mAraNAntika samuddaghAta karIne pitAnA utpatti dezamAM potAnA Atmapradezane phelAve che. te samaye ukta be pratane sparza kare che. te badhI te samaye tiyonika stri che, tethI ja asaMkhyAta gaNuM kahelI che. temanI apekSAe traNe lekane sparza karanArI tiryaMca si. saMkhyAta gaNI che. jyAre aleka bhavanavAsI, vyAnavyantara, nairayika tathA anya kAnAM jIva Urva lekamAM paMcendriya tiryaMca strInA rUpamAM utpanna thAya che athavA jyAre urvalokathI devAdi kaI alokamAM tiya ca strInA rUpamAM utpanna thAya che, ane teo samudraghAta karIne pitAnA Atma pradezane phelAve che te traNe lokane sparza kare che. evA jIva ghaNuM che tethI ja temane saMkhyAtagaNuM kahevuM te susaMgata che, temanI apekSAe aleka tirthaMkalekane sparza karanArI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ 276 riyaloe saMkhejjaguNAo' adholokatiryagloke - adhIlokatiryaglokasaMsparzinyaH paJcendriya tiryagyonika striyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, bahunAM nairayikAdInAM samudraghAtaM vinApi tiryagloke paJcendriyatiryagyoni katrItvenotpadyamAnatayA tiryaglokavartinAzca jIvAnAM tiryagyonikatritvena adholaukikagrAmeSvapi teSAM tadrUpeNotpadyamAnatayA prAguktaprataradvayasaMsparzanAt tiryagyonikastryAyuH pratisaMvedanAcca tiryagyonistrItvena saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tAbhyo'pi 'aholoe saMkhejjagugAo' adholoke - adholokasya pratare vartamAnAH paJcendriyatiryagyo kastriyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, adholaukikagrAmANAM sarveSAM ca samudrANAM yojanasahasrAvagADhatvena tato navayoja - nazatAnAmadhastAt matsIprabhRtitiryagyonikastrINAM svasthAtvena prabhUtatvAt saMkhyeyaguNatvaM bhavati, kSetrasya saMkhyeyaguNatvAt, tAbhyopi 'tiriyaloe saMkhejjaguNAo' tiryagloke vartamAnAH paJcendriyatiryagyonikastriyaH saMkhyeyaguNAH bhavati, prajJApanAsUtre tiryakloka kA sparza karane vAlI tiryagyonika striyAM saMkhyAtaguNI adhika haiM / bahuta-se nAraka Adi samudghAta kiye vinA hI tiryakloka meM tiryacanI ke rUpa meM utpanna hote haiM tathA tirche loka ke jIvAdi tiryacastrI ke rUpa meM adholaukika grAmoM meM bhI utpanna hote haiM / usa samaya ve pUrvokta do prataroM kA sparza karate haiM aura tiryacastrI ke AyuSya kA vedana karate haiM, ataH unheM saMkhyAtaguNI kahA hai / ina kI apekSA bhI adholoka meM arthAt adholoka ke pratara meM vidyamAna tiryacastriyAM saMkhyAtaguNA haiM / adholaukika grAma aura sabhI samudra eka hajAra yojana avagAha vAle haiM, ataH nau sau yojana se nIce matsI Adi tiryacastriyoM ke svasthAna haiM aura svasthAna hone ke kAraNa ve pracura haiM, isa kAraNa unheM saMkhyAtaguNI kahA hai / unakA tiya kayeAnika sTriyA sakhyAta gaNI adhika che. ghaNA badhA nAraka Adi samughAta karyAM sivAya ja ti kalAkamAM tiya ca strInA rUpamAM adhelaukika grAmAmAM paNa utpanna thAya che. te samaye teo pUrNAMkata e pratanA sparza kare che ane tiya`ca strInA AyuSyanu vedana kare che. tethI teone sakhyAta gaNI kahI che. emanI apekSAe paNa adhelAkamAM arthAt adheAlekanA prataramAM vidyamAna tiyaca striyA sakhyAta gaNI che. edheAlaukika grAma ane badhA samudra eka hajAra ceAjana avagAha vALA che, tethI nau se ceAjanathI nIce matsI Adi tiya ca striyAnA svasthAna che, ane svasthAna hAvAne kAraNe pracura che. e kAraNe temane sakhyAta gaNI kahela che, temanuM kSetra paNa saMkhyAta gaNu zrI prajJApanA sUtra :2
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pad 3 sU 30 kSetrAnusAreNa nairayikAdyalpabahutvam 277 atha manuSyagativiSayamadhikRtyAlpabahutvamAha-khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa prarUpyamANAH 'savvatthovA maNussA telokke sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, manuSyAH trailokye-lokatrayavartino bhavanti, UrdhvalokAdadholaukikagrAmeSu samutpadyamAnAnA~ mAraNAntikasamudghA tena samavahatAnAM madhye kecit samudghAtavazAda bahinirgataiH svAtmapradezastrInapi lokAn spRzanti, anye ca kecid vaikriyasamudghAtam AhArakasamudghAtaM vA prAptAH santastathAvidhaprayatnavizeSAdrataramAdhovikSiptAtmapradezAH, kevalisamudghAtagatAzca kecittrInapi lokAn saMspRzanti stokAzca te bhavanti iti sarvastokatvaM teSAM bhavati, tebhyo'pi-ur3Dhaloya tiriyaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvalokatiryagloke-Urbalokatiryagloka saMsparzino kSetra bhI saMkhyAtaguNA adhika hai / adholoka kI apekSA tiryakloka meM tiryacastriyAM saMkhyAtaguNI adhika haiN| __ manuSyagati kA alpabahutva-kSetra kI apekSA se prarUpaNA kI jAya to tInoM lokoM meM vartamAna manuSya saba se kama haiN| Urcaloka se adholaukika grAmoM meM utpanna hote hue aura mAraNAntika samudghAta karane vAloM meM se koI-koI samudghAta ke kAraNa bAhara nikAle hue apane AtmapradezoM se tInoM lokoM kA sparza karate haiN| koI-koI vaikriya yA AhAraka samudghAta ko prApta hokara vizeSa prayatna ke dvArA bahuta dUra taka Upara aura nIce apane AtmapradezoM ko phailAte haiM aura kevali samudghAta ko prApta koI-koI tInoM lokoM ko sparza karate haiN| aise manuSya thoDe hI hote haiM, ataeva unheM sabase kama kahA hai| inakI apekSA Uryaloka-tiryagloka ko sparza karane vAle manuSya adhika che. alekanI apekSAe tiyaka lekamAM tiryaMca striyo saMkhyAta gaNI adhika che manuSya gatinuM alpa-bahatva-kSetranI apekSAe prarUpaNa karAya te traNe lekamAM vartamAna manuSya badhAthI ochA che. UrvalakathI alaukika gAmomAM utpanna thaIne ane mAraNAntika samudughAta karanArAomAMthI koI kaI samudra ghAtanA kAraNe bahAra kADhelAM pitAnA AtmapradezothI traNe lekano sparza kare che. kaI kaI vakriya agara AhAraka samughAtane prApta thaIne eka vizeSa prayatnanA dvArA ghaNe dUra sudhI Upara ene nIce pitAnA Atmapradezone phelAve che ane kevalI samuddhAtane prApta kaI kaI traNe lokone sparza kare che. evAM manuSya thaDAja thAya che, tethI ja temane badhAMthI ochAM kahyAM che. temanI apekSAe Urdhaleka tirthaMkalekane sparza karavA vALA manuSya asaMkhyAta gaNuM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 278 manuSyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, vaimAnikadevAnAm zeSakAyikAnAzca yathAsaMbhavamUrdhvalokAt tiryagloke manuSyatvena samutpadyamAnatayA pUrvoktaprataradvaya saMsparzitvaM teSAm, tathA vidyAdharANAmapi ca mervAdiSu gamanaM teSAzca zukrarudhirAdi pudgaleSu saMmUcchimamanuSyANAmutpAda iti te vidyAdharAH rudhirAdipudgalasammizrAH yadA gacchanti tadA saMmUcchimamanuSyA api pUrvoktaprataradvayasaMsparzina upajAyante teSAJcAti bahutvAd bhavati, asaMkhyeyaguNatvaM teSAm tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe saMkhejaguNA' adholokatiryagloke adholokatiryaglokasaMjJakaprataradvaya saMspazino manuSyAH saMkhyeyaguNAH bhavanti, adholaukikagrAmeSu nisargAdevabahUnAM manuSyANAM sattvena, tiryaglokAt manuSyebhyaH zeSakAyebhyo vA'dholaukikaasaMkhyAtaguNA haiM / vaimAnika deva yA anya kAyika jIva jaba yathA saMbhava Urdhvaloka se tiryagloka meM manuSya ke rUpa meM utpanna hote haiM taba ve pUrvokta do prataroM kA sparza karate haiN| inake atirikta vidyAdhara bhI meru Adi para gamana karate haiM aura unake zukra yA rudhira Adi ke pudgaloM meM yadi saMmUrchima manuSyoM kI utpatti hotI hai aura ve vidyAdhara una pudgaloM ke sAtha jaba lauTate haiM taba pUrvokta do prataroM kA sparza karate haiN| ve atyadhika hote haiM, ataeva asaMkhyAtaguNA haiM / inakI apekSA bhI adholoka-tiryagloka nAmaka do prataroM ko sparza karane vAle manuSya saMkhyAtaguNA haiM / adholaukika grAmoM meM svamAvataH bahuta-se manuSyoM kA sadbhAva hai / tathA tirchaloka se manuSyoM yA anya kAyoM se adholaukika grAmoM meM garbhaja manuSya yA saMmUrchima manuSya ke rUpa meM utpanna hote hue, athavA adholaukika grAmoM se yA che. vaimAnika deva agara anya kAyika jIva jyAre yathA saMbhava UrvalakathI tirthaMkalekamAM manuSyanA rUpamAM utpanna thAya che. tyAre teo pUrvokta be pratarane sparza kare che. te sivAya vidyAdhara paNa merU Adi para gamana kare che ane temanA zuka agara rUdhira AdinA pudgalemAM yadi saMmUrNima manuSyanI utpatti thAya che ane te vidyAdhara te pudgalenI sAthe jyAre pAchA vaLe che tyAre pUrvokta be pratane sparza kare che. teo atyadhika hoya che, tethIja asaMkhyAtagaNI che. temanI apekSAe paNa adhaleka-tiryakarloka nAmaka be pratone sparza karavA vALA manuSya saMkhyAta gaNu che. adhelaukika grAmomAM svabhAvathI ghaNuM manuSyane sabhAva che. tathA tichalakathI manuSya agara anyakAthI adhelaukika grAmamAM garbhaja manuSya agara saMmUrNima manuSyanA rUpamAM utpana thaIne athavA alaukika grAmathI agara saMmachima zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU 30 kSetrAnusAreNa nairayikAdyalpabahutvam 279 grAmeSu garbhavyutkrAntikamanuSyatvena yA saMmUchimamanuSyatvena vA utpitsUnAm, adholokAd adholaukikagrAmarUpAt zeSAd vA manuSyebhyaH zeSakAyebhyo vA tiryagloke garbhavyutkrAntikamanuSyatvena vA saMmUcchimamanuSyatvena vA samu. pitsunAJca pUrvoktaprataradvayasaMsparzanAd teSAM bahutaratvAcca tathA svasthAnAdapi kepAzcidadholaukikagrAmeSu pUrvoktaprataradvayasaMsparzitvAcca prAguktebhyaH saMkhyeyaguNatvaM bodhyam, tebhyo'pi 'uDDhaloe saMkhejaguNA' Urdhvaloke-Urdhvaloka pratarasaMspazino manuSyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, saumanasAdikrIDAtha pracuratarANAM vidyAdharAdInAM gamanAgamanasadbhAvAt, teSAM ca yathAsaMbhavaM rudhirAdi pudgalayogAt saMmUcchimamanuSyasadbhAvAt, tebhyo'pi-'aholoe saMkhejaguNA' adho. loke-adholokasaMspazino manuSyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, adholokasya svasthAnatvena bahutvasaMbhavAt tebhyo'pi 'tiriyaloe saMkhejjaguNA' tiryaglokeadholokavartI kisI anya sthAna se tirchaloka meM garbhaja athavA saMmUrchima manuSya ke rUpa meM utpanna hote hue manuSya pUrvokta do prataroM kA sparza karate haiN| ataeva inheM saMkhyAtaguNA kahA hai / ina kI apekSA Urdhvaloka meM arthAt Urdhvaloka ke pratara ko sparza karane vAle manuSya saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki saumanasa Adi vanoM meM krIDA karane ke lie pracuratara vidyAdharoM Adi kA gamanAgamana hotA hai aura unake rudhira Adi pudgaloM ke yoga se saMmUrchima manuSyoM kI utpatti hotI hai / inakI apekSA bhI adholoka kA sparza karane vAle manuSya saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki adholoka svasthAna hone se adhikatA honA svAbhAvika hai| inakI apekSA bhI tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika manuSyanA rUpamAM utpanna thaIne, athavA alaukika grAmothI agara adhelakavatI ke anya sthAnathI tichalekamAM gabheja athavA saMmUIima manuSyanA rUpamAM utpanna thaIne manuSya pUrvokta be pratane sparza kare che. tethIja temane saMkhyAta gaNuM kahyA che. temanI apekSAe UrdhalekamAM arthAt UlekanA pratarane sparza karavA vALA manuSya saMkhyAta gaNuM adhika che. kemake saumanasa Adi vanamAM kIDA karavAne mATe pracuratA vidyAdharo AdinuM Agamana thAya che ane temanA rUdhira Adi pudgalenA yegathI saMmUrNima manuSyanI utpatti thAya che. temanI apekSAe paNa avelekane sparza karavA vALA manuSya saMkhyAta gaNA che, kemake adhaleka svasthAna havAthI adhikatA thavI svAbhAvika che. temanI apekSAe paNa tiyaka lekamAM saMkhyAta gaNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ 280 prajJApanAsUtre tiryaglokavartino manuSyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tiryaglokakSetrasya saMkhyAta. guNatyAt, svasthAnatvena bahutva saMmavAcca, atha kSetrAnupAtena mAnuSI viSayakamalpabahutvaM prarUpayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa prarUpyamANA 'samatthovA. maNussIo telokke' sarvastokA:-sarvAbhyo'lpAH mAnuSyaH-manuSyastriyastrailokye-lokapatraya saMspazinyo bhavanti, UrdhvalokAdadholoke samutpitsnA mAraNAntikasamudghAtayazAda viniHsRtadUratarAtmapradezAnAM vaikriyasamudghAtagatAnAM kevalisamudghAtagatAnAM vA loktrasaMsparzanAt tAsAM cAti stokatva bodhyam, tAbhyo'Si-'uDDhaloyatiriyaloe saMkhejjaguNAo' Urdhvalokatiryagloke - Urdhvaloka tiryaglokasaMjJakaprAguktaprataradvayasaMsparzinyo mAnuSyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, paimA. nikadevAH zeSakAyAzcordhvalokAt tiryagloke manuSyastrItvenotpadyamAnAH, tiryahaiM, kyoMki tiryagloka kA kSetra saMkhyAtaguNA adhika hai aura manuSyoM kA vaha svakSetra hai, isa kAraNa unakI adhikatA kA saMbhava hai| manuSyastriyoM kA alpabahutva-kSetra kI apekSA se saba se kama manuSyastriyAM tInoM lokoM kA sparza karane vAlI haiM / avaloka se adholoka meM utpanna hone vAle mAraNAntika samudghAta karake jo apane AtmapradezoM ko bahuta dUra taka bAhara nikAlate haiM athavA jo caikriya samudghAta yA kevalo samudghAta karate haiM ve tInoM lokoM kA sparza karatI haiM aura aisI manuSya striyAM kama haiM / inakI apekSA Urdhvalokatiryagloka nAmaka pUrvokta do prataroM ko sparza karane vAlI saMkhyAtaguNI haiN| vaimAnika deva Adi koI jIva jaba ardhvaloka se tiryagloka meM manuSya strI ke rUpa meM utpanna hone vAlA hotA hai aura jaba koI tiryadhika che, kemake tiyaka lekanA kSetra saMkhyAta gaNA adhika che ane manuSyanuM te svakSetra che, te kAraNe temanI adhikatAne saMbhava che. manuSya strionuM a5-bahatva-kSetranI apekSAe badhAthI ochI manuSya zciye traNekano sparza karanArI che. UrvalakathI alakamAM utpanna thanArA mAraNAntika samudhAta karIne je Atma pradezane ghaNe dUra sudhI bahAra kADhe che athavA je vikriya samuddaghAta yA kevalI samughAta kare che, teo traNe lokane sparza kare che ane AvI manuSya stri ochI che. temanI apekSAe Urdhaka-tiryaka leka nAmaka pUrvokta be pratane sparza karavA vALI saMkhyAta gaNuM che. vimAnika deva Adi kaI jIva jyAre UrvalokathI tiyaka lekamAM manuSya strInA rUpamAM utpanna thanAra thAya che ane jyAre koI tiryakalAkamAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 30 kSetrAnusAreNa nairayikAdyalpabahutvam 281 gloka partimAnuSyazcordhvaloke samutpitsavo mAraNAntikasamudghAtavazAt dUrataramUrddhavikSiptAtmapradezAH pUrvoktaprataradvayaM saMspRzanti, tAzca dvayyo'pi bahutarA bhavanti, tAbhyo'pi 'aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNAoM' adholoka tiryagloke - adholokatiryaglokasaMjJakaprataradvayasaMsparzinyo mAnuSyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, tiryaglokAda manuSya strIbhyaH, zeSebhyo vA gholaukikagrAmeSu, adholokikagrAmarUpAt zeSAdavA tiryagloke manuSyastrItvenotpitsavaH kAzit adholaukikagrAmeSu avasthAnenApi pUrvoktapratadvayaM saMspRzanti, tAtha praguktAbhyo'ti banyo bhavati, tAbhyo'pi 'uDaloe saMkhejjaguNAo' Urdhvaloke - UrdhvalIka saMjJakamataravartinyo mAnuSyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, saumanasAdiSu krIDArtha pracura - tarANAM vidyAgharINAM gamanasaMbhavAt, tAbhyo'pi - ' aholoe saMkhejjaguNAo' adholoke - adholokavartinyo manuSya striyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, adholokasya gloka meM sthita manuSyastrI Urdhvaloka meM utpanna hone vAlI ho taba mAraNAntika samudghAta karate samaya vaha pUrvokta do prataroM kA sparza karatI hai| ye donoM prakAra kI striyAM bahutara hotI haiM, inakI apekSA bhI adholoka - tiryagloka meM arthAta adholoka tiryagloka ko sparza karane vAlI mAnuSiyAM saMkhyAtaguNA haiM jo tirghagloka se manuSya strI paryAya se yA anya paryAya se adholaukika grAmoM meM yA agholaukika grAma se tiryagloka meM manuSyastrI ke rUpa meM utpanna hoM unameM se koI adholaukika grAmoM meM avasthAna karake bhI pUrvokta donoM prataroM kA sparza karatI haiN| aisI striyAM pUrvokta kI apekSA bahuta adhika hotI haiN| inakI apekSA bhI Urdhvaloka meM arthAt Urdhvaloka sthita manuSya strI UlAkamAM utpanna thanArI thAya tyAre mAraNAntika samud ghAta karatI vakhate pUrvokta be pratAne sparza kare che. A banne prakAranI striyA ghaNI badhI hAya che. temanI apekSAe paNa adheAleAka ti kalAkamAM arthAt adheleAka ti kane spa karavAvALI mAnuSiyA sa MkhyAta gaNI che. je tiyaka leAkathI manuSya srI paryAyathI agara anya paryAyathI adheAlaukika grAmAmAM agara adhelaukika grAmathI tiya kalAkamAM manuSya strInA rUpamAM utpanna thAya temAMthI koI adhoalaukika grAmemAM avasthAna karIne paNa pUrvokta banne pratAnA sparzI kare che (AvI zriye pUrvoktanI apekSAe ghaNI adhika che. temanI apekSAe paNa UlAkamAM arthAt UlAka nAmaka prataramAM rahelI manuSyaniyA saMkhyAtagaNI adhika che, kemake saumanasa Adi vanAmAM kIDA karavA mATe ghaNI adhI vidyAdharIe jaI zake che, ulAkanI apekSAe adheAleAkamAM manuSya zriyA ma0 36 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ 282 prajJApanAsUtre svasthAnatvena tatrApi bahvInAM mAnuSINAM sadbhAvAt, tAbhyo'pi 'tiriyaloe saMkhejaguNAo' tiryagloke-tiryaglokasaMkhyakaprataravartinyo mAnuSyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, tiryaglokakSetrasya saMkhyeyaguNatvAt, svasthAnatvena bahutvasaMbhavAcca, ___ ityevaM manuSyagatimAzrityAlpabahukha pratipAdya samprati devagatimAzrityAlpabahutvAdikaM prarUpayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa prarUpyamANAH 'savvatthovA devA uDaloe' sarvastokA--sarvebhyo'lpAH, devAH UrdhvalokeUrdhvalokavatino bhavanti, tatra vaimAnikAnAmeva devAnAM sadbhAvena tepA malpatvAt, tIrthakarajanmamahotsavAdau mandarAdiSu gamanakurvatAM bhavanapati prabhRtInAmapi svalpatvAt sarvastokatvaM devAnAmUrdhvaloke siddham, tebhyo'pi 'uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvalokatiryagloke-Urzvalokaprataradvayavatino devAH asaMkhyeyaguNA nAmaka pratara meM rahI manuSyaniyAM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoM ki saumanasa Adi vanoM meM krIDA karane ke lie bahuta-se vidyAdharI jA sakatI haiN| Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM manuSya striyAM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki adholoka svasthAna hai, ataeva vahAM bahuta manuSya striyoM kA sadbhAva hai / adholoka se bhI tiryagloka meM arthAt taryagloka nAmaka pratara meM rahI huI manuSya striyAM saMkhyAtaguNI haiM, kyoMki tiryagloka kSetra saMkhyAtaguNA adhika hai aura vaha svasthAna hai, ataeva unakA bAhulya saMbhava hai / devagati kA alpabahutva-kSetra kI apekSA se saba se kama deva Urdhvaloka meM haiM, kyoMki vahAM sirpha vaimAnika deva hI pAye jAte haiN| tIrthakara ke janma mahotsava Adi ke avasara para sumeru Adi para gamana karane vAle bhavanapati Adi deva bhI svalpa hote haiM, ataeya saMkhyAta gaNI adhika che, kemake aleka svasthAna che. tethI ja tyAM ghaNu manuSya striyone sadUbhAva che. alakathI paNa tirthaMkalekamAM arthAt tirthaMkaleka nAmaka prataramAM rahelI manuSya stri saMkhyAtagaNI che, kemake tirthaMkalekakSetra saMkhyAta gaNuM adhika che ane te svasthAna che, tethI ja temanuM bAhulya saMbhavita che. devagatinuM a5-bahatva-kSetranI apekSAe badhAthI ochA deva Urva lekamAM che, kemake tyAM phakata vimAnika deva ja maLI Ave che. tIrthakaranA janma mahesUvAdinA avasara upara sumerU Adi para gamana karavA vALA bhavana pati Adi deva paNa thaDA hoya che, tethI ja Urva lekamAM badhAthI ochA devenuM hovuM siddha thAya che. temanI apekSAe Urvalaka, madhyaka nAmaka be pratanA deva asaMkhyAta gaNuM adhika che, kemake A baMne pratara tiSka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU 30 kSetrAnusAreNa nairayikAdyalpabahutvam 283 bhavanti, tasya pratara dvayasya jyotiSkANAM pratyAsannatvena svasthAnatvAt, bhavanapativAnavyantarajyotiSkANAM mandarAdau saudharmAdikalpagatAnAM svasthAne gamanAgamanAt, saudharmAdiSu devatvena utpitsUnAM devAyuH pratisaMvedayamAnAnAM svotpattidezamabhigacchatAm pUrvoktaprataradvayasaMsparzanAt, sAkalyena pUrvoktaprataradvayasaMsparzinAM prarUpaNe'ti bahutvAcca prAguktebhyo'saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi 'telokke saMkhejaguNA' trailokye-lokatrayavartino devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, bhavanapativAnavyantarajyotiSkavaimAnikAnAM devAnAM tathAvidhaprayatnavizeSavazAt baiMkriyasamudghAtena samavahatAnAM lokatrasaMsparzanAta, teSAM pUrvoktaprataradvayasaMsparzibhyaH saMkhyeyaUrdhvaloka meM saba se kama devoM kA honA siddha hotA hai| unakI apekSA Urdhvaloka-madhyaloka nAmaka do prataroM ke deva asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ye donoM pratara jyotiSaka devoM ke samIpavartI haiM, ataeva unake svasthAna haiN| isake atirikta bhavanapati, cAnavyantara aura jyotiSka deva sumeru Adi para gamana karate haiM / saudharma Adi kalpoM ke deva apane sthAna meM Ate jAte haiM, yA saudharma Adi deva lokoM meM devarUpa se utpanna hone vAle jo devAyu kA vedana kara rahe haiM, ve jaba apane utpatti deza meM jAte haiM taba pUrvokta donoM prataroM kA sparza hotA hai / aise deva pUrvokta devoM se asaMkhyAtaguNA adhika haiN| unakI apekSA bhI trailokya meM arthAt lokatrayavartI deva saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki bhavanapati, vAnavyantara, jyotiSka aura vaimAnika deva eka prakAra ke vizeSa prayatna se jaba vaikriya samudghAta karate haiM, taba tInoM lokoM kA sparza karate haiN| ve pUrvokta donoM prataroM ko sparza karane vAloM kI apekSA saMkhyAtaguNA adhika haiN| unakI apekSA adholokdenA samI pavatI che. tethI ja temanA svasthAna che. tenA sivAya bhavanapati vyAnavyantara ane jatiSka deva sumerU Adi para gamana kare che, saudharma Adi kalpanA deva pitAnA sthAnamAM Ave jAya che, agara saudharma Adi vikamAM devarUpathI utpanna thanAra je devAyunuM vedana karI rahela che, teo jyAre potAnA utpatti dezamAM jAya che tyAre pUrvokta ane pratirono sparza thAya che. evA deva pUrvokta devethI asaMkhyAta gaNuM adhika che, temanI apekSAe paNa zrelakamAM arthAt lakatrayavatI deva saMkhyAta gaNA che, kemake bhavanapati, vanavyantara, tiSka ane vaimAnika deva eka prakAranA vizeSa prayatnathI jyAre vaikiya samughAta kare che, tyAre traNe lokone sparza kare che. teo pUrvokata bane pratane sparza karanAranI apekSAe saMkhyAta gaNuM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ 284 prajJApanAsUtre guNatvaM bhavati, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe saMkhejaguNA' adholoka tiryagloke-adholokatiryagloka prataradvayasaMsparzino devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tasya prataradvayasya bhavanapativAnavyantaradevAnAM pratyAsannatayA svasthAnatvAt, bahUnAM bhavanapatInAM svabhavanasthAnAM tiryaglokagamanAgamanAt. tathodvartamAnAnAM, vaikriyasamudghAtena samavahatAnAm, tiryaglokavartinAM, pazcendriyatiryagmanuSyANAM yA bhavanapatitvenotpadyamAnAnAM ca bhavanapatyAyuranubhavatAM pUrvoktaprataradvayasaMsparzitvenAtibahusAt saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi 'aholoe saMkhejaguNA' adholoke --adholokavartino devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, adholokasya bhavanapatInAM svasthAnatyAt, tebhyo'pi 'tiriyaloe saMkhejaguNA' tiryagloke-tiryaglokavartino devAH saMkhyeyaguNA bhavanti tiryaglokasya jyotiSkavAnavyantarANAM svasthAnatvAt / tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiM arthAt adholoka tiryagloka nAmaka donoM prataroM ko sparza karane vAle saMkhpAta guNA haiM, kyoMki ve donoM pratara bhavanapati tathA vAnavyantara devoM ke samIpavatoM hone se unake svasthAna haiM / bahusaMkhyaka bhavanapati tiryagloka meM gamanAgamana karate haiM, udvartana karate haiM, vaikriya samudghAta karate haiM athavA tiryagloka ke paMcendriya tiryaca yA manuSya jaba bhavanapati ke rUpa meM utpanna hone vAle hote haiM aura bhayanapati kI Ayu kA anubhava karate haiM taba pUrvokta donoM prataroM kA sparza hotA hai / aise jIva bahuta hone ke kAraNa saMkhyAtaguNA kahe gae haiN| unakI apekSA adholoka meM saMkhyAta guNA haiM, kyoMki adholoka bhavanavAsI devoM kA svasthAna hai / adholoka kI apekSA tiryagloka meM rahane vAle deva saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki tiryagloka jyotiSka aura vAnavyantaroM kA svasthAna hai| adhika che. temanI apekSAe aleka tirthaMkalekamAM saMkhyAta gaNu che arthAt aleka tirthakveka nAmaka ane pratirone sparza karanArA saMkhyAta gaNuM che kemake teo bane pratara bhavanapati vAnavyantara devenA samI pavatI hovAthI temane svasthAna che. bahusaMkhyaka bhavanapati tirthaMkalekamAM gamanAgamana kare che, udvartana kare che, vikiya samuddaghAta kare che, athavA utpanna thanArA bane che ane bhavanapatinA AyuSyane anubhava kare che, tyAre pUrvokata bane pratane sparza thAya che. evA jIva ghaNuM hovAne kAraNe saMkhyAta gaNuM kahelA che temanI apekSAe alakamAM saMkhyAta gaNA che, kemake aleka bhavanavAsI devonA svasthAna che. alokanI apekSAe nikalekamAM rahenArA deva saMkhyAta gayuM che, kemake tirthaMkaleka tiSka ane vAnagaMtonA svAsthAna che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU 30 kSetrAnusAreNa nairayikAdyalpabahutvam 285 atha devIrAzrityAlpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena kSetrAnusAreNa, 'savvatthovAo devIo uddaloe' sarva stokAH-sarvAbhyo'lpAH, devyaH, Urdhva loke, Urdhva lokavartinyo bhavanti, tatra vaimAnikadevInAmeva sattvena tAsAmatistokatvAt, tAbhyo devIbhyaH 'uDaloyatiriyaloe asaMkhejaguNAo' Urdhvalokatiryagloke-Ulokatiryaglokaprataradvayavartinyo devyaH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktadevaviSayakayukteH, tAbhyo'pi 'telokke saMkhejamuNAo' trailokye-lokatrayavartinyo devyaH saMkhyeguNA bhavanti, prAguktayukteH, tAbhyo'pi 'aholoyatiriyaloe saMkhejaguNAo' adholokatiryagloke-adholokatiryaglokasaMkhyakaprataradvayavartinyo devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktadevaviSayakayukteH, tAbhyo'pi 'aholoe saMkhejaguNAo' adholoke-adholoka vatinyo devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tAbhyo'pi 'tiriyaloe saMkhejaguNAo' tiryagloke-tirthaglokavartinyo devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktadevaviSayakayukteH sattvAt ||suu0 30 // deviyoM kA alpabahutva-kSetra kI apekSA se saba se kama deviyAM Urdhvaloka meM haiM, kyoMki Urdhvaloka meM sirpha vaimAnika deviyAM hI hotI haiM, ataeva sabase kama haiN| unakI apekSA Urdhvaloka-tiryagloka nAmaka prataroM meM asaMkhyAtaguNI haiM / isa kA kAraNa vahI samajha lenA cAhie jo devoM ke viSaya meM kahA gayA hai / unakI apekSA tInoM lokoM kA sparza karane vAlI deviyAM saMkhyAta guNI haiM / isa kA kAraNa pahale devoM ke prasaMga meM kahA jA cukA hai| unakI apekSA adholoka-tiryagloka meM saMkhyAtaguNI haiN| yahAM bhI pUrvokta yukti samajha lenI cAhie / una kI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNI adhika haiN| devoM ke viSaya meM jo yuktiyAM kahI haiM ve yahAM bhI samajha lenA cAhie // 30 // devinuM a5 bahatva-kSetranI apekSAe badhAthI ochI devIo Urva lekamAM che, kemake UrvIlokamAM phakata vaimAnika deviye ja hoya che, tethI ja badhAthI ochI che. temanI apekSAe Urvalaka-tirthaMkaleka nAmaka prataramAM saMkhyAta gaNI che. tenuM kAraNa teja samajI levuM joie je devenI bAbatamAM kaheluM che. temanI apekSAe traNe lekane sparza karavAvALI devi saMkhyAta gaNI che. tenuM kAraNa pahelA devAnA prasaMgamAM kahi didheluM che. temanI apekSAe adhaloka-tirdhaka lokamAM saMkhyAta gaNI che ahiM paNa pUrvokata yukita samajI levI joIe. temanI apekSAe alakamAM saMkhyAta gaNuM adhika che. ane temanI apekSAe paNa tiya kalAkamAM saMkhyAta gaNI adhika che. denA viSayamAM je yukitao kahI che te ahiM paNa samajI levI joIe che 30 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ 286 prajJApanAsUtre bhavanapatyAdi devAlapabahutvavaktavyatAmUlam-khettANuvAeNaM savvatthovA bhavanavAsI devA uDDa. loe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke saMkhajja guNA, aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, tiriyaloe asaMkhe. jjaguNA, aholoe asakhejjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovAo bhavaNayAsiNIo devIo uDDaloe, uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo, telokke saMkhajaguNAo, aholoyatiriya. loe asaMkhejjaguNAo, tiriyaloe asaMkhejjaguNAo, aho. loe asaMkhejjaguNAo, khettANuvAeNaM savvatthovA vANamaMtarA devA uDDaloe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke saMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, aholoe saMkhajjaguNA, tiriyaloe saMkhejjaguNA, khettANuvAeNaM samvatthoyAo vANamaMtarIo devIo uDDaloe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo, telokke saMkhejjaguNAo, aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo, aholoe saMkhejjaguNAo, tiriyaloe saMkhejjaguNAo, khettANuvAeNaM savyasthoyA joisiyA devA ur3a. loe, uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke saMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, aholoe saMkhejja. guNA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovAo joisiNIo devIo uDDaloe, uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo, telokke saMkhejjaguNAo, aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo, aholoe saMkhejjaguNAo, tiriyaloe asaMkhejjaguNAo, khettANuvAeNaM savvatthoyA vemANiyA devA umra loyatiriyaloe, telokke saMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA, aholoe saMkhejjaguNo, tiriyaloe saMkhejjaguNA, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.31 bhavanapatidevAnAmalpabahutvam 287 uDDhaloe asaMkhejjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovAo vemANi. NIo devIo uDDaloyatiriyaloe, telokke saMkhejjaguNAo, aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNAo, aholoe saMkhejaguNAo, tiriyaloe saMkhejaguNAo, uDDaloe asNkhejjgunnaao| sU. 31 // __chAyA-kSetrAnupAtena sarvastokA bhavanavAsino devAH Urdhvale ke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokA bhavanavAsinyo devya Urdhvaloke, Urdhvalokatirya gloke asaMkhyeya guNA trailokye saMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, tiryagloke bhavanapati Adi devoM kA alpabahutva zabdArtha-(khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthothA bhavaNacAsI devA uDaloe) saba se kama bhavanavAsI deva Urdhvaloka meM haiM (ur3aloyatiriyaloe asaMkhejaguNA) Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke saMkhejaguNo) trailokya meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoya tiriyaloe asaMkhejjaguNA) adholoka -tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe asaMkhejjaguNA) adholoka meM asaMkhyAtaguNA haiM (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (sancathovAo bhavaNavAsiNIo devIo uDuloe) saba se kama bhavanavAsinI deviyAM Urdhvaloka meM haiM (uDaloya tiriyaloe asaMkhejjaguNAo) Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAta bhavanapati Adi devenuM a5 bahatva hAtha-(khettANuvAeNaM) kSetranA anusAra (savvatthovA bhavaNavAsI hevA uDDhaloe) adhAthI soch| bhavanavAsI heva avamA cha. (uDhaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) aalas tiyomA masacyAta cha. (telokke saMkhejjaguNA) soyamA saMnyAtamA cha (aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) -4pI. atx-tiya sabhA asaNyAta che, (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiyomA masa yAta che (aholoe asaMkhejjaguNA) madhAsomA madhyAta che. (khettANuvAeNaM) kSetranA anusAra (sabvatthovA bhavanavAsiNIo devIo uDUDhaloe ) mAthI mAchI bhavanavAsinI viyo vAma cha. ( uiDhaloe tiriyaloe asaMkhejjaguNAo) aaaax-tiyomA masabhyAtI che. (telo zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ 288 prajJApanAsUtre asaMkhyeSaguNAH, adholoke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokA vAnavyantarA devA Urdhvaloke, upralokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokA vAnavyantayoM devyaH Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNA, adholokatiryagloke asaMguNI haiM (telokke saMkhejjaguNAo) trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM (aho. loyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo adholoka-tiryagloka meM asaMkhyAta guNI haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNAo) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNI haiM (aholoe asaMkhejjaguNAo) adholoka meM asaMkhyAtaguNI haiN| __ (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savyatthovA vANamaMtarA devA uDaloe) sabase kama vAnavyantara deya Urdhvaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka-tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke saMkhejjaguNA) trailokya meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe) adholoka-tirya gloka meM (asaMkhejjaguNA) asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhejjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe saMkhejjaguNA) tirya gloka meM saMkhyAtaguNA haiN| (khettANuvAeNa) kSetra ke anusAra savyatthovAo vANamaMtarIo devIo) sabase se kama pAnavyantara deviyAM (uddaloe) Urdhvaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo) Uryaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNI haiM (telokke saMkhejjaguNAo) trailokya meM saMkhyAtaguNI kke saMkhejjaguNAo) 4yamA sacyAtI cha. (aholoyatiriyaloe asaM. khejjaguNAo) pos|4-tiy sabhA 2sayAtagaNI cha ( tiriyaloe asaMkhajjaguNAo) tisomA asaNyAtagaNI che (aholoe asaMkhejjaguNAo) adhalekamAM asaMkhyAtagaNI che. (khettANuvAeNaM) kSetra anusAra (savvatthovA vANamaMtarA devA uDDhaloe) mAthI soch| pAna-yanta2 hepa auratbhA che. (uDDhaloya tiriyaloe asaMkhejaguNA) recAtiya sabhA 25 cyAta / che. (telloke saMkhejjaguNA) 4yamAM sadhyAtacha (aholoyatiriyaloe) madhAlA timai (asaMkhejjaguNA) masa jyAtamA cha (tiriyaloe saMkhejjaguNA) tiyasabhA sAyAtamA che. (khettANuvAeNaM) kSetranA anusAra (sabbatthovA vANamaMtarIo devIo) mAthI mAchI pAnavyatirIviyA (uDDhaloe) 64sobhA che. (uDDhaloyatiriyaloe asakhejaguNAo) 4tiyasabhA masabhyAta cha. (telloke sakhejjaguNAo) koyamA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.31 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 289 khyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH jyotiSkA devA Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH kSetrAnupAtena sarvastokAH jyotiSkyo devyaH Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNAH, adhohaiM (aholoyatiriyaloe) adholoka-tiryagloka meM (asaMkhajjaguNAo) asaMkhyAtaguNI haiM (aholoe saMkhejjaguNAo) adholoka meM saMkhyAtaguNI haiM (tiriyaloe saMkhejjaguNAo) tirya gloka meM saMkhyAtaguNI haiN| ___(khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA joisiyA devA uDaloe) saba se kama jyotiSka deva Urdhvaloka meM haiM (uDuloyatiriyaloe asaMkhajjaguNA) Urdhvaloka-tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke saMkhejjaguNA) trailokya meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe asaMkhajjaguNA) adholoka-tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhejjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| __ (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovAo joisaNIo devIo uDaloe) saba se kama jyotiSka deviyAM Urdhvaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo) Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNI haiM (telokke saMkhejjaguNAo) trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM (ahosabhyAta che (aholoyatiriyaloe) aghoso tiya sabhA (asaMkhejjaguNAo) asabhyAta cha (aholoe saMkhejjaNAguo) ayomA sabhyatA cha (tiriyaloe sakhejjaguNAo) niyama sabhyAta . (khettANuvAeNaM ) kSetranA anusA2 (savvatthovA joisiyA devA uDUDhaloe) sauthI mauch| yati04 hera ma cha. (uDUDhaloe tiriyaloe asaMkhejja guNA) aakaas timai masacyAta che. (tellokke sakhejjaguNA) sAyamA sacyAta / cha. (aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) AdhAtA tiyomA masabhyAtamA che. (aholoe saMkhejjaguNA) adhosobhA sadhyAta gayA che. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiya 4 asaNyAta cha. (khettANuvAeNaM) kSecanI anusAra (savvatthovAo joisiNIo devIo) sauthI mAchI nyoti04 hevIyo Answi . (uDDhaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo) sitalaas tiya sabhA asabhyAta g|| cha. (telokke sakhejjaguNAo) sAyamA sadhyAtarI cha. (aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo) madhAso pra. 37 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ 290 prajJApanAsUtre lokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH vaimAnikA devAH, Urdhvalokatiryagloke, trailokye saMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, Uryaloke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH vaimAnikyo devya Uryalokatiryagloke, trailokye saMkhyeyaguNAH adholokatiryagloyatiriyaloe asaMvajjaguNAo) adholoka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNI haiM (aholoe saMkhajjaguNAo) adholoka meM saMkhyAtaguNI haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNAo) tirya gloka meM asaMkhyAtaguNI haiN| (khettANucAeNaM) kSetra kI apekSA se (savvatthovA yemANiyA devA uDaloyatiriyaloe) saba se kama vaimAnika deva Urdhvaloka tirya gloka meM haiM (telokke saMkhejjaguNA) trailokya meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA) adholoka tiryagloka meM saMkhyAtaguNI haiM (aholoe saMkhajjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNI haiM (tiriyaloe saMkhajjaguNA) tirya gloka meM saMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| __ (khettANuvAeNaM) kSetra kI apekSA se (savvatthocAo vemANiNIo devoo uDaloyatiriyaloe) saba se kama vaimAnika deviyAM Urdhvaloka -tiryagloka meM haiM (telokke saMbajjaguNAo) trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM (aholoyatiriyaloe) adholoka tirya gloka meM (saMkhajja guNAo) saMkhyAtaguNI haiM (aholoe saMkhajjaguNAo) adholoka me tiyomA masaNyAta jii cha. (aholoe sakhejjaguNAo) adhosomA sadhyAtarI cha. (tiriyaloe asaMkhejjaguNAo)tiyomA ma sadhyAta . (khettANuvAeNaM) kSetranI apekSAye (savvatthovA vemANiyA devA uDDhaloya tiriyaloe) pAthI ch| vaimAnideva asA tiyAmA cha (telokkesakhejaguNA) vayama sacyAta cha. (aholoyatiriyaloe sakhejjaguNA) apolo-tiya sabhA sadhyAtamA che. (aholoe saMkhejjaguNA) adhosamAM sacyAta cha. (tiriyaloe saMkhejjaguNA) tiyomA sajyAta che. (uDhaloe asakhejjaguNA) mA masacyAta cha. (khettANuvAeNaM) kSetranI apekSAye (sabvatthovAo vemANiNIo devIo uDDhaloya tiriyaloe) sauthI thoDI vaimAni heviyo acax-tiyobha che. (telokke sakhejjaguNAo) TAyamA sayAlI cha. (aholoyatiriyaloe) madhomo manatiya eawi (sakhajaguNAo) sadhyAtaNI che. (aholoe sakhejjaguNAo) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.31 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 291 loke saMkhyeyaguNAH adholoke saMkhyeyaguNAH, tirthagloke saMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asNkhyeygunnaaH|| ____TIkA-itaH pUrva nairayikAdi devasAmAnyaviSayakamalpabahutvaM pratipAditam, samprati bhavanapatyAdi devaviSayakAlpabahutvapratipipAdayiSayA sarvaprathamaM bhavanapativiSayakamalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa prarUpyamANAH 'savvatthovA bhavaNavAsI devA uDaloe' sarvastokAH bhavanavAsino devAH Urdhvaloke-Urdhvalokaprataravartino bhavanti, kecid bhavanapatayo devAH saudhamAdiSyapi kalpeSu pUrvasaMgatikanizrayA gamanaM kurvanti, kecid merau jinendrajanmamahotsavamupalakSya, aJjanadadhimukheSu aSTAhnikamahotsavamupalakSya, apare ca kecid saMkhyAtaguNI haiM (tiriyaloe saMkhajjaguNAo) tirya gloka meM saMkhyAtaguNI haiM (uDDhaloe asaMkhajjaguNAo) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNI haiM / TIkArtha-isa se pUrva nairayika Adi cAroM gatiyoM ke jIvoM kA sAmAnya rUpa se alpabahutya pratipAdita kiyA gayA hai, aba bhavanapati Adi deva-vizeSoM ke alpabahutva kA pratipAdana karate hue sarvaprathama bhavanapati deyoM ke alpabahutva ko pradarzita karate haiM kSetra ke anusAra yadi prarUpaNA kI jAya to saba se kama bhavanavAsI deva Urdhvaloka meM haiN| koI-koI bhavanapati deva saudharma Adi kalpoM meM apane pUrvabhava ke saMgatika deva kI nizrA se jAte haiN| koI koI meruparvata para tIrthakara bhagavAna ke janma mahotsava ke upalakSa meM, koI aSTAhika mahotsava karane ke lie aMjana evaM dadhimukha Adi madhAsamA sabhyAtagaNI che. (tiriyaloe sakhejjaguNAo) tiya sabhA sabhyAta. gaNI che. (uDaDhaloe akhajjaguNAo) EqAma maNyAta NI cha. 1 TIkAAnI pahelAM narayika vagere cAre gativALA ja jIvenuM sAmAnyarIte alpa bahuta pratipAdita karavAmAM Avela che. have bhavanapati vagere deva ane deviyenA a95 bahatvanuM pratipAdana karavA mATe sauthI pahelAM bhavanapati denA alpa bahutva ne pradarzita kare che - kSetra pramANe je prarUpaNa karavAmAM Ave te sauthI ochA bhavanavAsI de urvalokamAM che. saudharma vigere kapinA kaI kaI bhavanapati pitAnA pUrva bhavamAMnA saMgatika devanI nizrAthI jAya che. keI kaI merU parvata para tIrthakara bhagavAnanA janma mahotsavanA upalakSyamAM keI aSTAddhika mahotsava karavA mATe aMjana ane dadhimukha vagere parvatanI upara ane kaI kaI kIDA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ 292 prajJApanAsUtre bhavanapatayo mandarAdipu krIDanArtha gamanaM kurvanti, eteSAzca sarveSAM svalpatayA, Urbaloke teSAM sarvastokatvaM bhavati, tebhyaH -'uDaloyatiriyaloe asaMkhejaguNA' Urzvalokatiryagloke-UrdhvalokatiryaglokasaMjJakaprataradvayavartino bhavanapatayo'saMkhyeyaguNA bhavanti, tiryaglokasthAnAM vaikriyasamudghAtena samavahatAnAm UrdhvalokatiryaglokasaMsparzanAt, tathA tiryaglokasthAnAmeva mAraNAntikasamudghAtena samavahatAnA mUrdhvaloke saudharmAdiSu devakalpeSu bAdaraparyAptapRthivIkAyikatayA bAdaraparyAptApkAyikatayA, bAdaraparyAptapratyekavanaspatikAyikatayA ca zubheSu maNividhAnAdisthAneSu samutpitsUnAM svabhavAyureva pratisaMvedayamAnAnAM svabhavAyuH pratisaMvedanAcca teSAmutpattideze vikSiptAtmapradezadaNDAnAm bhavanavAsitvasyaivopalabhyamAnatvAt, Urdhvaloke gamanAgamanAt tatprataradvayasamIpavatikrIDAsthAnatazca parvatoM para aura koI-koI krIDA ke hetu mandara parvata Adi para gamana karate haiN| magara ye saba svalpa hI hote haiM, ataeva unheM saba se kama kahA hai / Urdhvaloka kI apekSA Uryaloka-tiryagloka nAmaka pUrvokta do prataroM meM asaMkhyAtaguNA haiM, kyoki tirya glovatI bhavanapati jaba caikriya samudghAta karate haiM taba ve Urdhvaloka-tirya gloka kA sparza karate haiM / ina ke atirikta tirya glokavatI bhavanapati mAraNAntika samudghAta karake Urdhvaloka meM saudharmakalpa Adi meM bAdara pRthvIkAyika, bAdara akAyika, yA bAdara pratyeka vanaspatikAyika rUpa se athayA zubha maNibhedoM meM utpanna hone vAle hote haiM aura apane bhava kI hI Ayu kA ghedana karate haiM aura apane bhaya kI Ayu kA vedana karane ke kAraNa bhavanapati hI kahalAte haiM taba bhI ve Urcaloka-tiryagloka kA sparza karate haiM / Urdhvaloka meM gamanAgamana karane se pUrvokta karavAnA hetuthI paMdara vagere parvata para gamana kare che. paraMtu e badhA alpaja hoya che. tethI ja teone sauthI kama kahelA che. udghalekanI apekSAthI urvale tiryazloka nAmanA pUrvokta be pratamAM asaMkhyA gaNuM che. kemake tiryazloka mAM rahevAvALA bhavanapati deva jyAre vaikriyasamudaghAta kare che, tyAre teo urvalaka ane tiryazkekane sparza kare che. te sivAya tiryazlokamAM rahevA vALA bhavanapati mAraNAntika samudughAta karIne urthakamAM saudharma vagere kapamAM bAdara pRthvIkAyika, bAdara aSkAyika, athavA bAdara pratyeka vanaspati kAyika paNuthI athavA zubha maNinA bhedomAM utpanna thavAvALA hoya che. ane pitAnA bhava saMbaMdhI AyunuM vedana kare che. ane pitAnA bhavanI AyunuM vedana karavAnA kAraNe bhavanapatI ja kahevAya che. te paNa teo urva zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 3 sU. 31 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 293 pUrvoktaprataradvaya saMsparzanAt teSAM prAguktebhyo'saMkhyeyaguNatvamava seyam / temyo'pi 'telo saMkhejjaguNA' trailokye lokatrayavartino bhavanapatayaH saMkhyeyaguNA bhavanti Urdhvaloke paJcendriyatirathAM bhavanapatitvenotpitsUnAM tathA svasthAne vaikriya samudghAtena, mAraNAntika prathama samudghAtena vA tathAvidhAtyadhika prayatnavizeSeNa samavahatAnAM lokatrayasaMsparzitvAt saMkhyeyaguNatvaM teSAM bhavati anyasthAnasamavahatebhyaH svasthAnasamavahatAnAM saMkhyeyaguNatvAt tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' adholokatiryagloke - adholokatiryaglokasaMjJakaprAguktaprataradvayavartino bhavanapatayaH asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM tiryagyonikasya svasthAnasamIpavartitayA gamanAgamanabhAvena, svasthAnasthita krodhAdi samudghAtaprAptyA ca donoM prataroM ke samIpavartI krIDAsthAna se una donoM prataroM kA sparza karate haiM / ye deva pUrvokta devoM se asaMkhyAtaguNA haiM / inakI apekSA trilokavarttI bhavanapati saMkhyAtaguNA haiN| Urdhvaloka meM paMcendriyatiryaca jaba bhavanapati rUpa se utpanna hone vAlA hotA hai, tathA svasthAna meM vaikriya samudghAta yA mAraNAntika prathama samudghAta ke dvArA tathAvidha atyadhika prayatna vizeSa se samudghAta karate haiM, taba ve tInoM lokoM kA sparza karate haiM / ve saMkhyAtaguNA isa kAraNa haiM ki anya sthAna meM samudghAta karane vAloM kI apekSA svasthAna meM samuddhAta karane vAle saMkhyAtaguNA hote haiM / adholoka - tiryagloka meM unakI apekSA bhI asaMkhyAtaguNA haiN| tiryagloka unake svasthAna se samIpa hone se gamanAgamana hone ke kAraNa tathA svasthAna meM sthita rahate hue bhI krodhAdi leka ane tiglAkanA sparza kare che. ulAkamAM gamanAgamana karavAthI pUrvokata anne pratarA nA samIpavatI krIDAsthAnathI e banne pratarAnA spa kare che. A deva pUrvakata devAthI asaMkhyAta gaNA che. tenI apekSAthI tenA karatAM trileAkavatI bhavanapatI deva sakhyAta gaNA che. ulAkamAM pace ndriya tiya ca jyAre bhavanapatipaNAthI utpanna thavAnA thAya che, tathA svasthAnamAM kriyasamuddAta athavA mAraNAntika pahelA samuddAta dvArA tevA prakAranA atyadhika prayatna vizeSa thI samudghAta kare che. tyAre teo traNelAkanA sparzI kare che. tee saMkhyAtagaNA e kAraNathI che ke--khIjA sthAnamAM samuddhAta karavA vALA karatAM svasthAnamAM samuddAta karavA vALA sakhyAta gaNA hAya che. tenA karatAM paNa adheleAka ane tiya glAkamAM asaMkhyAta gaNA che. tiAAka temanA svasthAnathI najIka hAvAthI gamanAgamana thaI zakavAnA kAraNe tathA svasthAnamAM sthita rahIne paNa krodha vagere kaSAya samuddhAtanI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ 294 prajJApanAsUtre bahavaH pUrvokta prataradvayasaMsparzino bhavanti, tebhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke-tiryaglokaprataravartino bhavanapatayo'saMkhyeyaguNA bhavanti, tIrthaGkarANAM samavasaraNAdau vandanArya, ramaNIyadvIpeSu krIDArtha teSAmAgamanasaMbhavAt, AgatAnAzca cirakAlamapyavasthAnasadbhAvAta, tebhyo'pi 'aholoe asaMkhejjaguNA' adholoke-adholokamataravartino bhavanapatayo'saMkhyeyaguNA bhavanti, bhavanapatInAm adholokasya svasthAnatvenAsaMkhyeyaguNatvasaMbhavAta, ____ atha bhavanapati devInAmalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAtupAtena -kSetrAnusAreNa 'savvatthovAo bhavaNavAsiNIo devIo uDaloe' sarvastokAHsarvAbhyo'lpAH bhavanavAsinyo devyaH upraloke-Ulokaprataravartinyo bhavanti bhavanapativiSayakapUrvoktayukteH, tAbhyaH-'uDloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' kaSAya samudghAta kI prApti ke kAraNa bahuta-se bhavanapati pUrvokta donoM prataroM kA sparza karate haiM / unakI apekSA tirtha gloka meM bhavanapati asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve tIrthakaroM ke samavasaraNa meM unakI vandanA ke lie tathA ramaNIya dvIpoM meM krIDA karane ke lie jAte haiM aura jaba vahAM pahuMcate haiM to cirakAla taka Thaharate bhI haiN| unakI apekSA bhI adholoka meM asaMkhyAtaguNA haiM / adholoka bhavanapatiyoM kA svasthAna hai ataeva unakA vahAM asaMkhyAtapaNA honA saMbhava hI hai| bhavanapati deviyoM kA alpabahutva-kSetra kI apekSA saba se kama bhavanavAsinI deviyAM Urdhvaloka meM arthAt ava'lokapratara meM haiM / isa kA kAraNa pahale bhavanapati devoM ke prakaraNa meM batalAyA jA cukA hai| una kI apekSA Urdhvaloka-tiryagloka nAmaka prataroM meM saMkhyAtaguNI prAptinA kAraNe ghaNA bhavanapati pUrvokta bane pratane sparza kare che. tenA karatAM paNa tiryazlokamAM bhavanapati asaMkhyAta gaNA che, kemake teo tIrtha karenA samavasaraNamAM teone vaMdanA karavA mATe tathA ramaNIya dvIpamAM kIDA karavA mATe jAya che. ane jyAre teo tyAM pahoMce che. te lAMbA samaya paryanta tyAM rahe paNa che. temanI apekSAthI paNa adhalekamAM asaMkhyAtagaNa che. aleka bhavanapatinuM svAsthAna che tethI ja teonuM tyAM asaMkhyAtapaNuM hovuM saMbhavita che. bhavanapati deviyonuM a5 bahupaNu kSetranI apekSAe sauthI ochuM che. bhavanavAsInI devi UrvakamAM arthAt udghaleka prataramAM che. tenuM kAraNa pahelAM bhavanapati denA prakaraNamAM batAvavAmAM AvI gayela che. tenA karatAM Uleka tiryazleka nAmanA pratomAM asaMkhyAta gaNI devI che. tenA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.31 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 295 Urdhvalokatiryagloke-Urdhvalokatirthaglokaprataravartinyo bhavanavAsinyo'saMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, tAbhyo'pi-'telokke saMkhejjaguNAo' trailokyelokatrayavartinyo bhavanavAsinyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, uparyukta bhavanapativiSayaka yukteH, tAbhyo'pi-'aholoyatiriyaloe asaMkhejaguNAo' adholokatiryagloke -adholokatiryaglokavatino bhavanavAsinyo'saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH. tAbhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhejaguNAo' tiryagloke-tiryaglokavartinyo bhavanapateH striyaH asaMkhyeyaguNA bhavanti, bhavanapativiSayaka prAguktayukteH sadbhAvAt, tAbhyo'pi-'aholoe asaMkhejaguNAo' adholoke-adholokavatinyo bhavanapatnyo'saMkhyeyaguNA bhavanapatnInAmadholokasya svasthAnatvena asaMkhyeyaguNatvasaMbhavAt, ___ atha vAnavyantarANAmalpabahutvaM prarUpayitumAha-'khettANuvAeNa' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa prarUpyamANAH 'savvatthovA vANamaMtarA devA uDuloe' sarvastokAHsarvebhyo'lpAH vAnavyantarA devAH Urdhvaloke-UrdhvalokasaMsparzino bhavanti tatra paNDakavanAdau katipayAnAmeva vAnavyantarANAM, sadbhAvAt, tebhyaH 'uDaloyatiriyaloe asaMkhejaguNA' Uloka tiryagloke-UrdhvalokatiryaglokasaMjJaka prAgukta prataradvayavartino vAnavyantarAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, katipayAnAM vyantarANAM haiN| unakI apekSA trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM, una kI apekSA bhI adholoka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNI bhayanavAsinI deviyA~ haiM aura unakI apekSA bhI tiryagloka meM asaMkhyAtaguNI haiN| unakI apekSA adholoka meM asaMkhyAtaguNI haiM / isa nyUnAdhikatA kA kAraNa vahI samajha lenA cAhie jo bhavanapati devoM ke viSaya meM kahA gayA hai| vAnavyantara devoM kA alpabahutya-kSetra ke anusAra prarUpaNa karane para saba se kama cAnavyantara deva UdhvaMloka meM arthAt Urdhvaloka sparzI haiM, kyoMki paNDakavana Adi meM katipaya vAnavyantara hI pAye jAte haiM / unase Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiN| kyoMki karatAM trileyamAM saMkhyAta gaNI devi che. tenA karatA aleka tiryaglekamAM asaMkhyAta gaNI bhavanavAsI devi che. ane tenA karatAM paNa tiblekamAM asaMkhyAta gaNI devi che. tenA karatAM alokamAM asaMkhyAta gaNI che. A nyunAdhika paNAnuM kAraNa eja samajavuM joIe ke je kAraNa bhavanapati denA saMbaMdhamAM kahevAmAM Avela che. vAvyantara devenuM a95bahupaNuM kSetra anusAra prarUpaNa karavAthI sauthI ochA vAna vyatara deve udarvalokamAM arthAta urvIloka spazI che. kemake-paMDaka vagere vanamAM keTalAka vAnavyaMtaroja maLe che. tenA karatAM Uviloka tirthaMkamAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 296 prajJApanAsUtre svasthAnAntarvatitayA, katipayAnAM svasthAnasamIpavartitvena bahUnAzca mediau gamanAgamanabhAvena prAguktaprataradvayasaMsparzitvAt, samudAyena teSAM prarUpyamANAnAmatyadhikatvAt tebhyo'pi 'telokke saMkhejaguNA' trailokye-lokatrayavartino vyantarAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tiyaMglokavartinAmapi vAnavyantarANAM tathA vidhatIvraprayatnavizeSavazAt caikriyasamudghAtena samavahatAnAmAtmapradezailaukatrayasaMsparzanena prAguktebhyo'tyadhikatayA saMkhyeyaguNatvamavaseyam tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' adholokatiryagloka-adho lokatiryaglokaprataradvayavartino vAnavyantarA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prataradvayasya bahUnAM vAnavyantarANAM svasthAnatvena bahUnAM tatsaMspazitvAtteSAm asaMkhyeyaguNatvaM bodhyam tebhyo'pi 'ahaloe saMkhejjaguNA' adholoke-adholokaprataravartino vAnavyantarAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tatra adholaukikagrAmeSu vAnavyantarANAM svasthAnatayA kucha vyantara svasthAna ke antargata hone se, kucha svasthAna ke nikaTavartI hone se aura bahutoM ke meru Adi para gamana karane ke kAraNa ve pUrvokta donoM prataroM kA sparza karate haiM / ina saba ko sammilita kara de to atyadhika ho jAte haiM / una kI apekSA trailokyavartI vyantara saMkhyAta guNA adhika haiM, kyoMki tiryaklokavartI yAnavyantara eka prakAra ke tIna prayatna ke dvArA vaikriyasamudghAta karake AtmapradezoM ko jaba bAhara nikAlate haiM taba ye trilokasparzI hote haiN| ve pUrvokta vyantaroM se atyadhika hone ke kAraNa saMkhyAtaguNA kahe gae haiN| inakI apekSA bhI adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM kA sparza karane vAle asaM. khyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ye donoM pratara bahuta se vAnavyantaroM ke svasthAna haiM aura bahuta se unakA sparza karate haiN| inakI apekSA adhoasaMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake thaDA vyaMtara svasthAnanI aMdara hovAthI kaMika svasthAnanI najIka hovAthI ane ghaNAkharAnA merU vigere para gamana karavAnA kAraNe teo pUrvokta bane pratane sparza kare che. A badhAne meLavavAmAM Ave te ghaNA vadhAre thaI jAya che. temanA karatAM geleksavatti vAnarthAtara eka prakAranA tIvra prayatna dvArA vekiya samughAta karIne Atma pradezane jyAre bahAra kahADe che, tyAre teo trileka spazI hoya che. teo pUrvokta vAtavyantarathI atyaMta adhika hovAthI saMkhyAta gaNa kahevAmAM Avela che. tenA karatAM paNa alaka- tibleka nAmanA pratane sparza karavA vALA asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake-e banne prataro ghaNuM kharA vanavyaMtaronu svasthAna che. ane ghaNA kharA tene sparza kare che. tenA karatAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.31 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 297 bahUnAmadholoke krIDAnimittaM gamanasadbhAvAt tebhyo'pi-'tiriyaloe saMkhejaguNA' tiryagloke-tiryaglokavartino vyantarAH saMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM vyantarANAM tiryaglokasya svasthAnatayA saMkhyeyaguNatvasaMbhavAt, atha vAnavyantarINAmalpabahutvaM pratipAdayati / 'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovAo yANamaMtarIo devIo uDaloe' sarvastokAH sarvAbhyo'lpAH, vAnavyantoM devyaH Urdhvaloke-Urdhvalokaprataravartinyo bhavanti prAguktavyantaraviSayakayukteH satvAt, tAbhyaH 'uDDhaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNAo' Urdhvalokatiryagloke-UrdhvalokatiryaglokasaMjJaka prAguktapataradvayatinyo vAnavyanto 'saMkhyeyaguNA bhavanti, prAmuktavyantaradeva viSayakayukteH, tAbhyopi-'telokke saMkhejaguNAo' trailokye-lokatrayaprataravartinyo vAnavyantaradevyaH saMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayuktaH, tAbhyopi-'aholoyatiriyaloe asaMkhejaguNAo' adholokatiryaglAke-adholokatiryaglokaprataradvayasaMsparzinyo vAnavyantayoM devyo'saMkhyeyaguNA bhavanti, vyantaraviSayaka prAguktayuktaH, tAbhyopi 'aholoe saMkhejjaguNAo' adholoke-adholokaprataravartinyo vAnavyantaryaH saMkhyeyaguNA bhavanti vyantaraviSayakapUrvoktayuktaH, tAbhyopi 'tiriyaloe saMkheja. loka meM saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki adholaukika grAmo meM yAnavyantaroM ke svasthAna haiM aura bahuta se yahAM krIDA ke nimitta jAte haiN| unakI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki tiryagloka unakA svasthAna hai| cAnavyantarI deviyoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra saba se kama vAnavyantarI deviyoM Urdhyaloka prataravartinI hai| unakI apekSA Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNI haiN| unakI apekSA trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM / trailokya kI apekSA adholoka tiryagloka meM asaMkhyAtaguNI haiN| unakI apekSA adholoka prataravartinI saMkhyAtaguNI haiN| adhalekamAM saMkhyAtagaNI che, kemake-alekapatti gAmamAM vAvyantanA svasthAna che. ane ghaNA kharA vAnavyantare tyAM kIDA karavA mATe jAya che. tenA karatAM tiglekamAM saMkhyAlagaNA vadhAre che. kemake tiryaka teonuM svAsthAna che. vAnantarI deviyenuM a85 bahupaNuM-- kSetranA kathana pramANe sauthI ochI vAnavyantarI devi urvalokamAM arthAta UrvakanA prataramAM Avela che. tenA karatAM Urvaka tirthaMkamAM asaMkhyAta gaNI che. tenA karatAM lokyamAM saMkhyAta gaNuM che. geleksanA karatAM alaka tiryazlekamAM asaMkhyAta gaNI che. tenA karatAM aleka pratara pra0 38 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ 298 prajJApanAsUtre guNAo' tiryagloke-'tiryaglokaprataravartinyo vAnavyantaradevyaH saMkhyeyaguNA bhavanti vAnavyantaradeva vissypraaguktyukteH| __ atha jyotiSkANA malpabahutvaM prtipaadyti| khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa prarUpyamANA 'savvatthovA joisiyA devA uDDhaloe' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH jyotiSkA devA ardhvaloke-UlokapratarasaMrapazino bhavanti, mandare katipayAnAM jinendrajanmamahotsavAdau katipayAnAm aJjanadadhimukheSu aSTAhnikArtham katipayAnAM mandarAdiSu krIDArtha gamanasaMbhavAta, tebhyaH-'uDuloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvalokatiryagloke prAguktaprataradvaye santa jyotiSkA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tatprataradvayasya pratyAsamnaunakI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNI haiN| ina ke alpabahutva meM vahI yuktiyoM yathAyogya samajha lenI cAhie jo devoM ke sambandha meM kahI gaI hai| ___jyotiSka devoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra saba se kama jyotiSka deva Urdhvaloka meM arthAt UrdhvalAka nAmaka pratara kA sparza karanevAle haiM, kyoMki kucha jyotiSka deva tIrthaMkara ke janmamahotsava Adi ke avasara para mandara parvata para jAte haiM, kucha aMjanaparvata evaM dadhimukha nAmaka parvata para aThAI mahotsava karane jAte haiM aura kati paya mandara Adi para krIDA karane ke nimitta jAte haiN| ye saba thoDe hI hote haiN| inakI apekSA Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ye donoM pratara sannikaTa hone se koI-koI jyotiSka apane sthAna meM sthita rahakara bhI inakA sparza karate haiM, koI vaikriyasamudaghAta karake AtmapradezoM se sparza karate haiM aura koI koI Urdhvaloka meM vitinI saMkhyAtagaNI che. tenA karatAM tiblekamAM saMkhyAtagaNI che. teonA a5bahupaNAmAM eja yukti ke je denA sabaMdhamAM kahevAmAM Avela che. teja yathAyogya rIte samajI levI. tiSka denA alpa bahu paNAnuM kathana- kSetranA pramANe sauthI ochA tiSka deve urvalokamAM arthAt Uddha. leka nAmanA pratareno sparza karavA vALA che. kemake keTalAka jyotiSka devo tIrthakaranA janma mahotsava vigere avasarapara maMdara parvata para jAya che. keTalAka aMjanI parvata para ane dadhimukha nAmanA parvata para aThAI mahetsava karavA mATe jAya che. ane keTalAka maMdara vigere parvatenI upara kIDA karavA nimitte jAya che. e badhA thaDAja hoya che. temanA karatAM UrvIleka-tiya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 31 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 299 tayA ke pAzcit jyotiSkANAM svasthAnasthAnAmapi saMsparzanAt keSAJcittu Urdhvaloke gamanAgamanabhAvataH saMsparzanAcca prAguktebhyo'saMkhyeyaguNatvaM prakRtaprataradvayasaMspazinAM jyotiSkANAM bhavati, tebhyo'pi 'telokke saMkhejjaguNA' trailokye lokayavartino jyotiSkAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tathAvidha tIvra prayatnavazAd vaikriya samudghAtena samavahatAnAmAtmapra dezailoM katraya saMsparzinAM naisargikAni bahutvAt prAgutebhyaH saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyopi 'aholoe tiriyaloe asaMkhejjaguNA' adholokatiryaglokaprAguktaprataradvaye vartamAnA jyotiSkA asaMkhyeyaguNA bhavanti, bahUnAM jyotiSkANAmadholaukikagrAmeSu bhagavatAM samavasaraNAdau adholoke krIDArtha gamanAgamanabhAvAt, bahUnAJcAdholokAt jyotiSkalokeSu samutpadyamAnAnAm Ate-jAte unakA sparza karate haiM / isa kAraNa ina donoM prataroM kA sparza karanevAle Urdhvaloka vAloM se asaMkhyAtaguNA haiM / inakI apekSA bhI trailokyavartI jyotiSka saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoM ki viziSTa tIvra prayatna karake jo vaikriya samudghAta karate haiM ve apane AtmapradezoM se tInoM lokoM kA sparza karate haiM ataH svabhAvataH unakI adhikatA hai / unakI apekSA bhI adholoka - tiryakrloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki bahuta-se jyotiSkadeva adholaukika grAmoM meM bhagavAna ke samavasaraNa Adi meM tathA bahuta-se adholoka meM krIDA karane ke liye jAte haiN| bahuta se aise bhI haiM jo adholoka se jyotikadevoM meM utpanna hote haiM / ve bhI ukta donoM prataroM kA sparza karate AAkamAM asa`khyAta gaNA vadhAre che. kemake A banne pratA samIpa vRti hAvAthI kAI kAI jyAtiSka deva pAtAkA sthAnamAM sthita rahIne paNa tene sparzI kare che. koi koi vaikriya samudghAta karIne Atma pradezeAthI sparzI kare che, ane kAi kAi urdhva leAkamAM AvatA jatAM tenA sparzI kare che. A kAraNathI A banne pratarAne sparza karavAvALA UlAka vALAethI asaMkhyAtagaNuA vadhAre che. tenA karatAM paNa trailokayavRti jyotiSTha daiva saMkhyAtagaNuA vadhAre che. kemake-vizeSa prakArathI tIvra payatna karIne tee vaikriya samuddhAta kare che. teo peAtAnA Atma pradezeAmAMthI traNe leAkanA sparza kare che. tethI svAbhAvika rIteja tanu adhikapaNuM che. tenA karatAM paNa adheAlAka tiglAkamAM asaMkhyAtagaNA vadhAre che. kemake ghaNA jyAtiSTha devA adheAleAka saMbadhI gAmAmAM bhagavAnanA samavasaraNa vigeremAM krIDA karavA mATe jAya che. tathA ghaNA kharA adheAlAkamAM krIDA karavA jAya che. ghaNA kharA evA paNa che jeo adhelekamAMthI jyAtiSka deveAmAM utpanna thAya che. teo paNa upara kahela zrI prajJApanA sUtra :2
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ 300 prajJApanAsUtre upayuktaprataradvayasaMsparzAt prAguktebhyo'saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyopi 'aholoe saMkhejjaguNA' adholoke vartamAnA jyotiSkAH saMkhyeyaguNA bhavanti, adholoke bahUnAM krIDArtham adholaukikagrAmeSu bhagavatAM samavasaraNAdau cirakAlAvasthAnAt saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyopi 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA tiryagloke vartamAnAH jyotiSkAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, jyotiSkANAM tiryaglokasya svasthAnatvena asaMkhyeyayuNatvasaMbhavAt / atha jyotiSkadevI viSayakAlpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa, 'sabatthovAo joisiNIo devIo uDDhaloe' sarvastokA:-sarvAbhyo'lpAH, jyotiSkyo devya Urdhvaloke tatprataravartinyo bhavanti, jyotiSkadevaviSayaka prAguktayukteH, tAbhyaH-'uDaloyatiriyaloe asaMkhejaguNA' Urdhvalokatiryagloke-tatprataradvayavartinyo jyotiSkadevyo'saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktajyotiSkayukteH, 'teloke saMkhejjaguNAo' trailokye-loktryhaiN| isa kAraNa ve pUrvokta devoM se asaMkhyAtaguNA haiN| unakI apekSA bhI adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM, kyoM ki bahuta-se jyotiSka adholoka meM krIDA ke nimitta jAte haiM aura koI-koI adholaukika grAmoM meM bhagavAna ke samavasaraNa Adi meM cirakAla taka Thaharate haiM, ataeva saMkhyAtaguNA haiN| unakI apekSA bhI tiryakUloka meM asaMkhyAta guNA haiM, kyoMki yaha unakA svasthAna hai| __jyotiSkadeviyoM kA alpabahutva-kSetra kI apekSA se saba se kama jyotiSkadeviyAM Urdhvaloka nAmaka pratara meM haiN| unakI apekSA Urcaloka-tiryakUloka meM asaMkhyAtaguNI haiM, unakI apekSA bhI-trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM, unakI apekSA adholoka-tiryakloka meM asNkhyaabane pratarane sparza kare che. tethI teo pUrvokta dethI asaMkhyAtagaNI che. tenA karatAM paNa alekamAM saMkhyAtagaNa che. kemake ghaNuM kharA tiSka deve alekamAM kIDA karavA mATe jAya che. ane kaI kaI aleka saMbaMdhI gAmamAM bhagavAnanA samavasaraNa vigeremAM ghaNuM kALa sudhI rahe che. tethIja teo saMkhyAtagaNI che. tenA karatAM paNa tiryakamAM asaM yAta gaNuM che. kemake A teonuM svAsthAna che. jyoti viyonA 25655hupayAnu thana--- kSetranI apekSAthI sauthI kama tiSka devi Urvalaka nAmanA prataramAM che. tenA karatAM urvalekatiyaMkalekamAM asaMkhyAta gaNuM che. tene karatAM paNa kaeNlejyamAM saMkhyAtagaNI che. tenAM karatAM aloka-tiyazlokamAM asaMkhyAtagaNI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.31 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 301 prataravartinyo jyotiSkadevyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tAbhyo'pi 'aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartinyo jyotiSkadevyo'saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH satvAt tAbhyo'pi 'aholoe saMkhejaguNA' adholoke-vartamAnA jyotiSkadevyaH saMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, tAbhyopi 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnA jyotiSkadevyo'saMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayuktyA tAsAM tiryaglokasya svasthAnatvenAsaMkhyeyaguNatvasaMbhavAt atha vaimAnikA nAmalpabahutvamAha-'khettANuvAeNa' kSetrAnupAtena prarUpyamANAH 'savvatthovA vemANiyA devA uDUDhaloyatiriyaloe' sarvastokA vaimA. nikA devA Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti tatra katipayAnAmeva vaimAnikadevAnAM prAguktarItyA saMparkasaMbhavena sarvastokatvaM bhavati, tebhyaH 'telokke saMkhejjaguNA' trailoke vartamAnA vaimAnikAH saMkhyeyaguNAH, praguktayukteH, 'tebhyopi taguNI haiM, unakI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNI haiM, unakI apekSA bhI tiryakloka meM asaMkhyAtaguNI haiM / isa alpa bahutya kA kAraNa pahale devoM ke viSaya meM kahe anusAra hI yathAyogya samajha lenA caahie| vaimAnikadevoM kA alpa bahutva-saba se kama vaimAnika deva Urdhvaloka-tiryakaloka nAmaka pUrvokta do prataroM meM haiM, kyoM ki vahAM thoDese hI vaimAnika devoM nA samparka saMbhava hai / unakI apekSA trailokya meM vartamAna vaimAnika deva pUrvokta yukti ke anusAra saMkhyAtaguNA adhika haiN| unase bhI adholoka-tiryakUloka nAmaka prataroM meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoM ki bhagavAn ke samavasaraNa Adi meM adholaukika grAmoM meM unakA gamanAgamana hotA hai| unakI apekSA che. tenA karatAM alokamAM saMkhyAtagaNI che. tenA karatAM paNa tirthaMkalekamAM asaMkhyAtagaNI che. A alapagapaNanuM kAraNa pahelAM denA saMbaMdhamAM je pramANe kahevAmAM Avela che. te ja pramANe yathA yegya rIte samajI levuM. vaimAnika devanA apabahupaNAnuM kathana sauthI ochA vaimAnika de ulaka-tirthaMkaleka nAmavALA pUrvokta be pratarAmAM che. kemake-tyAM thoDAja vaimAnika denA saMparkane saMbhava che. tenA karatAM rolekyamAM rahevAvALA vaimAnika deve pUrvokta yukti anusAra saMkhyAta gaNA vadhAre che. tenAthI paNa aleka tirthaMkaleka nAmanA pratamAM asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. tenAthI paNa adhaloka tirthaMkaleka nAmanA prataramAM asaM. khyAta gaNA vadhAre che. kemake bhagavAnanA samavasaraNa vigeremAM alekavALA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ 302 prajJApanAsUtre 'aholoyatiriyaloe saMkhenaguNA' apolokatiyagloke tatprataradvayavartino vaimAnikAH saMkhyeyaguNAH, bhagavatAM samavasavaraNAdau adholaukikagrAmeSu gamanAgamanabhAvena, prakRtaprataradvayAdhiSThita samavasaraNAdau cAvasthAnAt bahUnAM vaimAnikAnAM tatprataradvayasaMsparzanAt saMkhyeyaguNatvaM bodhyam tebhyo'pi 'aholoe saMkhejaguNA' adholoke saMkhyeyaguNAH vaimAnikAH, bahUnAM vaimAnikAnAM bhagavatsama vasaraNAdau adholaukikagrAmeSu avasthAnasadbhAvAt, tebhyopi 'tiriyaloe saMkhejaguNA' tiryagloke tatpratarasaMsparzino vaimAnikAH saMkhyeyaguNAH, bahUnAM vaimAnikAnAM bahuSu samavasaraNeSu bahuSu krIDAsthAneSu avasthAnasabhAvAt tebhyo'pi 'ur3Dhaloe asaMkhejaguNA' Urdhvaloke vartamAnA vaimAnikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, vaimAnikAnAM tallokasya svasthAnatvAt, tatra ca svabhAvAdeva vaimAnikAnAM bahutvasadbhAvAta, ____ atha vaimAnikadevIviSayakAlpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa, savvatthovAo vemANiNIo devIo uDDhaloyatiriyaloe' bhI adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoM ki bahuta-se vaimAnika deva bhagavAna ke samavasaraNa Adi meM adholaukika grAmoM meM rahate haiN| unakI apekSA tiryakloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoM ki bahuta se vaimAnika bahuta-se samavasaraNoM meM tathA bahusaMkhyaka krIDAsthAnoM meM avasthita hote haiM, unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoM ki UryalAka vaimAnikadevoM kA svasthAna hai, ataeya vahAM unakI adhikatA honA svAbhAvika hI hai| vaimAnikadeviyoM kA alpa bahutva-kSetra ke anusAra saba se kama vaimAnikadeviyAM Urdhvaloka-tirthakUloka meM haiM arthAt ina donoM prataroM kA sparza karanevAlI haiM, unakI, apekSA trailokya meM saMkhyAtaguNI haiM, gAmomAM teonuM gamanAgamana thAya che. tenA karatAM paNa alekamAM saMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake ghaNAkharA vaimAnika de bhagavAnanA samavasaraNa vigeremAM alekavati gAmamAM rahe che. tenA karatAM tirthaMkalekamAM saMkhyAtagaNuM vadhAre che. kemake ghaNA kharA vaimAnika ghaNuM samavasaraNomAM tathA bahusaMkhyaka kIDA sthAnamAM avasthita rahe che-tenA karatAM urthakamAM asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake-urthaka vimAnika devenuM svAsthAna che. tethI ja tyAM teonuM adhika paNa hovuM svAbhAvika che. vaimAnika deviyenA adhikapaNAnuM kathana kSetranA anusAra sauthI ochI vaimAnika devi urthaka-tirthaMkalekamAM che. arthAt A banne pratane sparza karavAvALI che. tenA karatAM rAjyamAM saMkhyAtagaNI vadhAre che. tenA karatAM aleka-tirthaMkalekamAM saMkhyAtagaNI vadhAre zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.31 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 303 sarvastokA sarvAbhyo'lpAH, vaimAnikyo devyaH Urdhvalokatiryagloke-tatprataradvayapatinyo vaimAnikadevyo bhavanti, prAguktavaimAnikaviSayakayukteH, tAbhyo'pi'telokke saMkhejjaguNAo' trailokye-lokatrayavartinyo vaimAnikadevyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktavaimAnikaviSayakayukteH, tAbhyo'pi-'aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNAo' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartinyo vaimAnikadevyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, vaimAnikaviSayakaprAguktayukteH, tAbhyo'pi 'aholoe saMkhejjaguNAoM' adholoke vartamAnA vaimAnikadevyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktavaimAnikayukteH, tAbhyo'pi 'tiriyaloe saMkhejjaguNAo' tiryagloke vatinyo vaimAnikadevyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, tAbhyo'pi-'uDDhaloe asaMkhejjaguNAo' Urdhvaloke vartamAnA vainAnikadevya asaMkhyeyaguNA bhavanti, tAsAM vaimAnikadevInAmUlokasya svasthAnatvena tatra bahInAM tAsAM sthiti sadbhAvAdityAzayaH // sU031 // mUlam-khettANuvAeNaM savvatthovA egidiyA jIvA uDa. loyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhijjaguNA, telokke asaMkhijjaguNA, uDuloe asaMkhijjaguNA, aholoe visesAhiyA, khettAguvAeNaM savyatthovA egidiyA jIvA apajjattagA uDUloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhijjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDDaloe asaMkhejjaguNA, aholoe visesAhiyA, khettANuvAeNaM savvatthovA egidiyA jIvA pajatagA uDaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, unakI apekSA adholoka tiryakloka meM saMkhyAtaguNI haiM, unase bhI tiryakUloka meM saMkhyAtaguNI haiM aura unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNI haiM / inake alpa bahutva kA kAraNa vaimAnika devoM ke alpa bahusya ke anusAra hI samajha lenA cAhie ||suu0 31 // che. tenA karatAM adholekamAM saMkhyAtagaNI che. tenA karatAM paNa tikalAkamAM saMkhyAtagaNI che. tenA karatAM urvalekamAM asaMkhyAtagaNI che. teonA apabaha. paNAnuM kAraNa vimAnika denA alpabahupaNa pramANe ja samajI levuM sU. 31 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ 304 prajJApanAsUtre tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhijjaguNA, uDaloe asaMkhijjaguNA, aholoe visesAhiyA ||suu0 32 // " chAyA - kSetrAnupAtena sarvastokAH ekendriyA jIvAH, Urdhvalokatiryagloke, ratorsarath vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMrUyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNA, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokA ekendriyAH jIvAH aparyAptakAH Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryaglokaM vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH ekendriyajIvoM kA alpa bahutva zabdArtha - (khettANucAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA egiMdiyA jIyA uDDhaloyatiriyaloe) saba se kama ekendriya jIva Urdhvalokatiryakraloka meM haiM ( aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka- tiryakraloka meM vizeSAdhika haiM ( tiriyaloe asaMkhijjaguNA ) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM ( telokke asaMkhejjaguNA ) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (ur3aDhaloe asaMkhejjaguNA ) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe bisesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika (khettANuvAraNaM) kSetra ke anusAra (saccatthovA) egiMdiyA jIvA apajjantagA uDDhaloyatiriyaloe) saba se kama ekendriya aparyApta jIva Urdhvaloka- tiryakuloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka - tiryakrloka meM vizeSAdhika haiM ( tiriyaloe asaMkhijaguNA) ticheloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (tellokke asaMkhejjaguNA) trailokya ekendriya jIvAnA alpamahupaNAnuM kathana zabdArtha - (khettANuvAeNaM) kSetra anusAra (savvatyovA egiMdiyA jIvA uDDhaloyatiriyaloe) sauthI sochA me indriyavAjA ko artha yo tiryo bhAM che. ( aholoya tiriyaloe visesAhiyA) ghoDe tiryo mAM vizeSAdhi che. (tiriyaloe asaMkhijjaguNA ) tiyakheobhAM asaNyAtagA che. (telokke asaMkhejjaguNA) yAMga jyAtagaNA che (uDDhaloe asaMkhejaguNA ) se mAM asaNyAtalA che. ( aholoe visesAhiyA) adholomA vizeSAdhi che. (khettANuvAeNaM) kSetra anusAra (sanvatthovA egiMdiyA jIvA apajattagA uDUDhaloya tiriyalopa) sauthI mochA me indriyavANA bhayo sou-tiryalAbhAM che. ( aholoe tiriyaloe visesAhiyA) gholo tiryamA vizeSAdhi4 che. (tiriyaloe asa khijjaguNA ) tichato mAM asaNyAtagA che, (telokke asaMkhejja - zrI prajJApanA sUtra :2
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.32 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 305 ekendriyA jIvAH paryAptakAH, Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, ||suu0 32 // ___TIkA-atha samuccayaikendriyANAM paryAptAparyAptakaikendriyajIvAnAM cAlpabahutvaM prarUpayitumAha-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa prarUpyamANAH 'savvatyoyA egidiyA jIvA uDaloyatiriyaloe' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, ekendriyAH sAmAnyajIvAH, Urdhvalokatiryagloke-tatprataradvayavartino bhavanti, tatrameM asaMkhyAtaguNA haiM (uDDhaloe asaMkhejaguNA) Urdhvaloka meM asaM. khyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiM / ____ (khettANuvAeNaM) kSetra kI apekSA se (savyatyovA egidiyA jIvA pajjattagA' uDaloyatiriyaloe) saba se kama ekendriya jIva paryAptaka Urdhvaloka-tiryakaloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tiryakraloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA hai (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDDaloe asaMkhijaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| TIkArtha-aba sAmAnyataH ekendriya, aparyApta ekendriya aura paryApta ekendriya jIvoM ke alpabahutva kI prarUpaNA karate haiM-kSetra ke anusAra prarUpaNA karane para saba se kama eka ekendriya jIya Urcaloka guNA) traizAyamA asanyAta cha. (uDaDhaloe asaMkhijjaguNA) Busi masa jyAta cha. (aholoe visesAhiyA) vizeSAdhi4 che. (khettANuvAeNa) kSetranI apekSAthI (savvatthovA egidiyA jIvA pajjattagA uDDhaloyatiriyaloe) sauthI mch| mehendriya 75 paryApta aas tiya:dobhA che. (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) mAtA-tiyomA vizeSAdhi cha. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiya somA masabhyAtamA cha (telokke asaMkhejjaguNA) TAyamA 2sayAtamA cha. (uDDhaloe asaMkhijjaguNA) AqobhA adhyAta cha, (aholoe visesAhiyA) adhosAmA vizeSAdhi cha. // 32 // TIkAI-have sAmAnya rIte ekendriya, aparyApta ekendriya ane paryApta ekendriya jIvonA alpa bahupaNAnI prarUpaNa karavAmAM Ave che. kSetranI anusAra prarUpaNa karavAmAM Ave te udghalekamAM ane tiryakapr0 39 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ 306 prajJApanAsUtre sthitAnAmeva kepAzcicco_lokAttiryagloke tiryaglokAccordhvaloke samupitsUnAM mAraNAntikasamudghAtena samavahatAnAM prakRtaprataradvayasaMsparzanAt, teSAM svalpatvAcca sarvastokatvaM bhavati, tebhyaH 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartina ekendriyAH sAmAnya jIvAH vizeSAdhikA:kizcidadhikA bhavati, adholokAttiryagloke, tiryaglokAd vA adholoke IlikAgatyA samutpadyamAnAnAmekendriyANAM prastutaprataradvayasaMsparzanAt, tatrasthAnAcco_lokAdadholoke vizeSAdhikatvAt, bahUnAmevAdholokAttiryagloke samutpadyamAnAnAmupalabdhe steSAM vizeSAdhikatvaM bhavati, tebhyo'pi-'tiriyaloe asaMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnA ekendriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti, uparyukta prataradvayakSetrA-tiryakUloka nAmaka do prataroM meM haiN| koI-koI ekendriya vahIM sthita rahate haiM aura koI-koI Urdhyaloka se tiryakaloka meM yA tiryakaloka se Urdhvaloka meM utpanna hone vAle jaba mAraNAntika samudghAta karate haiM taba ukta donoM prataroM kA sparza karate haiN| aise jIya svalpa hote haiM, ataeva unheM saba se kama kahA hai| unakI apekSA adholoka tiryakaloka nAmaka prataroM meM ekendriya jIva vizeSAdhika haiM / jo jIva adholoka se tiryakUloka meM yA tiryakaloka se adholoka meM IlikAgati se utpanna hote haiM, ve ina donoM prataroM kA sparza karate haiN| vahIM rahane vAle jIva Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM adhika hote haiM, aura adholoka se tiryakraloka meM utpanna hone vAle bhI adhika hote haiM, isa kAraNa ve vizeSAdhika kahe gae haiN| ina adholoka-tiryakaloka ke ekendriyoM kI apekSA tiryakaloka meM ekendriya jIva asNleka nAmanA be pratamAM sauthI ochA eka IndriyavALA jIvo che. kaI kaI ekendriya tyAMja sthita rahe che. ane kaI kaI ekendriya urvalakathI tirthaMkalekamAM athavA tirthaMkalekamAMthI udghalekamAM utpanna thavA vALA ja jyAre mArAntika samudraghAta kare che. tyAre ukata bane pratane sparza kare che. evA je ghaNA ochA hoya che. tethI ja teone sauthI ochA kahyA che. tenA karatAM aleka-tiryakalaMka nAmanA pratamAM ekendriya jI vizeSAdhika che. je jIva adhelakamAM ilikA gatithI utpanna thAya che. teo A beu pratane sparza kare che. tyAM ja rahevAvALA jIvo urthaka karatAM alokamAM vadhAre hoya che. ane eka karatAM tiyakalekamAM utpanna thavAvALA paNa adhika hoya che. tethI teone vizeSAdhika kahyA che. A aleka-tirthaMkalekanA ekendriya karatAM tirthaMkalekamAM ekendriya ja asaMkhyAtagaNuM che. kemake zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.32 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 307 ttiryaglokakSetrasyAsaMkhyeyaguNatvAt tebhyo'pi telokke asaMkhijaguNA' trailokye -lokatranavartina ekendriya jIvAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, bahUnAmekendriyANAmUrdhvalokAdadholoke, adholokAccoyaloke samutpadyamAnatvena teSAzca madhye bahUnAM mAraNAntikasamudghAtavazAtprasAritAtmapradezAnAm lokatrayasaMsparzanAt teSAmasaMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi 'uDuloe asaMkhijjaguNA' arvaloke vartamAnA ekendriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti, ekendriyANAmupapAtakSetrasyordhvaloke atyadhikatvAt, tebhyazca-'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA ekendriyAH vize pAdhikA bhavanti, tepAmUrdhvalokakSetrAdadholokakSetrasya vizeSAdhikatvAt , ___ athAparyAptakaikendriyANAmalpabahutvaM prarUpayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa, 'savvatthovA egidiyA jIvA apajjattagA uDDhaloyatiriyaloe' khyAtaguNA haiM, kyoM ki pUrvokta do prataravarti kSetra kI apekSA tiryakUloka kA kSetra asaMkhyAtaguNA adhika hai / tiryakloka kI apekSA tIna lokavartI ekendriya jIva asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki bahuta-se ekendriya Urdhvaloka se adholoka meM aura adholoka se Urdhvaloka meM utpanna hote haiM aura unameM se bahuta-se mAraNAntika samudghAta karake apane AtmapradezoM ko phailAkara tInoM lokoM kA sparza karate haiN| unako apekSA bhI Urzvaloka meM ekendriya jIva asaMkhyAtaguNA hai, kyoM ki ekendriya jIyoM kA upapAtakSetra Urdhvaloka meM atyadhika hai| Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM ekendriya vizeSAdhika haiM, kyoMki ekendriyoM kA Uloka kI apekSA adholoka kSetra vizeSAdhika hai| ___aparyApta ekendriyoM kA alpa bahutva-kSetra ke anusAra vicAra karane para saba se kama aparyApta ekendriya Urdhvaloka-tiryakUloka meM haiM pUrvokata be prataravati kSetra karatAM tirthaMkalekanuM kSetra asaMkhyAtagaNu vadhAre che. tirthaMkaleka karatAM traNa lokamAM rahelA ekendriya jIve asaMkhyAtagaNu che. kemakeghaNuM kharA ekendriya udghalekamAMthI alekamAM ane alakamAMthI udbhUlAkamAM utpanna thAya che. ane te pikI ghaNA kharA mAraNAntika samuddaghAta karIne pitAnA Atmapradezane phelAvIne traNe lekeno sparza kare che. tenA karatAM udghalekamAM ekendriya che asaMkhyAtagaNuM che; kemake ekendriya jIne upapAta kSetra urvalokamAM atyadhika che. urthaka karatAM alekamAM ekendriye vizeSAdhika che. kemake ekendriyanuM udghalaka karatAM aleka kSetra vizeSAdhika che. aparyApta ekendriyenuM alpa bahatva kSetranA kathana pramANe vicAra karavAthI sauthI ochA aparyApta ekendri zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ 308 prajJApanAsUtre sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH ekendriyA jIvA aparyAptakAH, Uryalokatiryagloketatprataradvayavartino bhavanti, prAguktayukteH, tebhyopi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartinaH ekendriyA aparyAptakA jIvA vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnA aparyAptakA ekendriyajIvA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukte, tebhyo'pi-'telokke asaMkhejaguNA' trailokye-lokatrayayartinaH aparyAptakAH ekendriyA jIvA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyopi 'uDDhaloe asaMkhejaguNA' Urdhvaloke vartamAnA aparyAptakA ekendriya jIvAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, tebhyo'pi-'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA aparyAptakA ekendriya jIvA vizeSAdhikA bhavanti, prAguktaughikaikendriyaviSayakayukteH ___ atha paryAptakaikendriyajIvAnAmalpabahutvaM prarUpayati-khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovA egidiyA jIvA pajatagA uDDhaloyatiriyaloe' sarvastokA:-sarvebhyo'lpA, ekendriyA jIvAH paryAptakAH UrdhvalokatiryaarthAt pUrvokta do prataroM meM hote haiM, isakA kAraNa pahale kahA jA cukA hai| unakI apekSA adholokatiryakloka meM vizeSAdhika haiM, isakA kAraNa bhI pUrvavat hI samajhalenA cAhie / unakI apekSA tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / unakI apekSA trailokyavartI apa ryApta ekendriya asaMkhyAtaguNA haiM / unakI apekSA Urdhvaloka meM asaM. khyAtaguNA haiM / Urcaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiN| isa alpa bahutva kA kAraNa pUrvavat hI samajha lenA caahie| paryApta ekendriya jIvoM kA alpa bahutva-kSetra kI apekSA se sava se kama ekendriya paryApta jIya Urdhvaloka-tiryakloka meM haiN| isakA urthaka-tirthaMkalekamAM che. arthAt pUrvokata be pratamAM hoya che. tenuM kAraNa pahelA kahevAmAM AvI gayela che. temanA karatAM alaka-tirthaMkalekamAM vize. SAdhika che. tenuM kAraNa paNa pahelA kahyA pramANe ja samajI levuM. tenA karatAM tirthaMkalekamAM asaMkhyAta gaNA che. tenA karatAM geleksamAM rahevAvALA aparyApta ekendriye asaMkhyAta gaNuM che tenA karatAM urvakamAM asaMkhyAta gaNuM che. urvalaka karatA alekamAM vizeSAdhika che. A alapa bahutvanuM kAraNa pahelA nA kathana pramANe ja samajI levuM. paryApta ekendriya jIvanuM a5 bahatva kSetranI apekSAthI sauthI cheDA ekendriya paryApta chava udghalaka tiryaka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.32 kSetrataH bhavanapatyAdi devAnAmalpabahutvam 309 gloke-tatprataradvayavartino bhavanti, prAguktaikendriyaudhikaviSayakayukteH sadbhAvAt, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartinaH paryAptakA ekendriyajIvAH vizepAdhikA bhavanti, prAguktayukteH sakhAt, tebhyopi-'tiriyaloe asaMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnAH paryAptakA ekendriya jIvAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi teloke asaMkhijjaguNA' trailokye-lokatrayavartinaH paryAptakA ekendriya jIvA asaMkhyeyaguNA bhavanti upayuktayukteH tebhyo'pi 'uDUDhaloe asaMkhijjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH paryAptakAH ekendriya jIvAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnAH paryAptakA ekendriyajIvAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktayukteH // 32 // dvIndriyAdyalpabahutvavaktavyatA mUlam-khettANuvAeNaM savyatyovA beiMdiyA uDDaloe, uDva. loyatiriyaloe asaMkhijjaguNA. telokke asaMkhijjaguNA, aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA, aholoe saMkhijjaguNA, tiriyaloe saMkhijjaguNA / khettANuvAeNaM savvatthovA beiMdiyA apajjattayA uDDaloe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA telokke asaMkhejjaguNA. aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA. kAraNa vahI hai jo sAmAnya ekendriyoM ke viSaya meM kahA gayA haiN| unakI apekSA adholoka-tiryakaloka nAmaka do prataroM meM ekendriya paryApta jIva vizeSAdhika haiN| isakA kAraNa bhI pUrvavat hI hai| unakI apekSA tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM / tiryakaloka kI apekSA trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiN| unakI apekSA bhI Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM aura Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vartamAna paryApta ekendriya jIya vizeSAdhika haiM ||suu032|| lekamAM che. enuM kAraNa e ja che ke je sAmAnya ekendriyenA saMbaMdhamAM kahevAmAM Avela che. tenA karatAM aleka- tibleka nAmanA be pratomAM ekendriya paryApta jIva vizeSAdhika che. tenuM kAraNa paNa pUrvavata ja samajavuM. tenA karatAM tiblekamAM asaMkhyAtagaNuM adhika che. tiyaka karatAM rolekyamAM asaM. khyAtagaNu che. tenA karatAM paNa udghalekamAM asaMkhyAtagaNu che. ane udghaleka karatAM alekamAM rahevAvALA paryApta ekendriya jo vizeSAdhika che. sU. 3rA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ 310 prajJApanAsUtre aholoe saMkhijjaguNA, tiriyaloe saMkhijjaguNA / khettANu. vAeNaM savvatthoyA beiMdiyA pajjattA uDDaloe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA, telokke asaMkhijjaguNA, aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA, aholoe saMkhijjaguNA, tiriyaloe saMkhijjaguNA / khettANuvAeNaM samvatthovA teiMdiyA uDDhaloe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA, telokke asaMkhijjaguNA, aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA. aholoe saMkhijjaguNA, tiriyaloe saMkhijjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovA teiMdiyA apajjattagA uDDaloe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA, telokke asaMkhijjaguNA; aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, aholoya saMkhejjaguNA, tiriyaloe sNkhejjgunnaa| khettANuvAe savvatthovA teiMdiyA pajjattayA uDDaloe, uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhijjaguNA, aholotiriyaloe asaMkhejjaguNA, aholoe saMkhejjaguNA, tiriyaloe saMkhijjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovA cauridiyA jIvA uDaloe, uDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA, telokke asaMkhijjaguNA, aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA, aholoe saMkhijjaguNA, tiriyaloe sNkhijjgunnaa| khettANuvAeNaM savvatthoyA cauriMdiyA jIvA apajjattayA uDDaloe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA; telokke asaMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA, aholoe saMkhejjaguNA tiriyaloe sNkhejjgunnaa| khettANuvAeNaM savvatthovA cauridiyA jIvA pajjattagA uDDaloe uDDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, aholoe saMkhejjaguNA, tiriyaloe saMkhejjaguNA ||suu033|| zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.33 kSetrAnusAreNa dvIndriyAdyalpabahutvam 311 chAyA-kSetrAnupAtena sarvastokAH dvIndriyAH Urdhvaloke, Urzvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokA dvIndriyA aparyAptakAH Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhye dvIndriyajIvoM kA alpabahutva / zabdArtha--(khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthoyA veI. diyA uDaloe) saba se kama dvIndriya Urdhvaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) Urdhvaloka-tiryakUloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (te lokke asaMkhejaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriya loe asaMkhijaguNA) adholoka-tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| (aholoe saMkhijjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe saMkhijaguNA) tiryakloka meM saMkhyAtaguNA haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savyatthovA beiMdiyA apajjatayA uDaloe) saba se kama dvIndriya aparyApta jIya Urdhvaloka meM haiM (uDuloyatiriyaloe asaMkhijaguNA) Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe asaMkhejaguNA) adholoka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhijaguNA) adholoka meM saMkhyAta kIndriya jIvanuM alpa bahutva zahAtha-(khettANuvAeNaM) kSetranA 4thana pramANe (sabvatthovA beiMdiyA uDDha loe) sauthI thaa| dIndriya 01 che (uDDhaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) Saas tiya sabhA adhyAta che. (telokke asaMkhejjaguNA) yo. dhyamA masaNyAta cha. (aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) adhosAtiyobhA asaNyAta cha. (aholoe sakhijjaguNA) adhosomAM sadhyAtamA cha. (tiriyaloe saMkhijjaguNA) tiyobhA yaataa|| cha. __(khettANuvAeNa) kSetra manusAra (sabbatyovA beiMdiyA apajjattayA uDDhaloe) sauthI sochavindriyo 255ryAta 71 mA che. (uDDhaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) 34'so -tiyasobhA asaNyAta cha. (telokke asakhejjaguNA) dozyamA masaNyAta cha. (aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) madhAsotiya sImA masaNyAtamA cha, (aholoe sakhijjaguNA) madhoTomA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ 312 prajJApanAsUtre yaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokA dvIndriyAH paryAptakAH Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokA strIndriyA Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokA guNA haiM (tiriyaloe saMkhijaguNA) tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiN| __ (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA beiMdiyA pajjattA uDuloe) saba se kama dvIndriya paryAptaka Urdhvaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) Urdhvalokatiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoya tiriyaloe asaMkhijjaguNA) (adholoka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhijjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe saMkhijjaguNA) tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra kI apekSA se (savyatthoyA teiMdiyA uDuloe) saba se kama trIndriya arghyaloka meM haiM (uDraloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) adholoka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhijjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe sadhyAta cha. (tiriyaloe sakhijja guNA) tidobhA sabhyAtA cha. (khettANuvAeNaM) kSetrana 25nusA2 (savvatthovA beiMdiyA pajjattA uDDhaloe) sauthI maach| dIndriya paryApta cha SaxbhAM che. (uDDhaloya tiriyaloe asaMkhijjaguNA) Surs tiyomA masaNyAta che. (telokke asaMkhejagaNA) yojyamA asaNyAtamA cha. (aholoyatiriyaloe asaMkhejaguNA) ghosA tiyamA masaNyAtama che. (aholoe saMkhijaguNA) adhI. somAMsa jyAta cha. (tiriyaloe saMkhejjaguNA) tiya sabhA syaataa|| cha (khettANuvAeNaM) kSetranI apekSAmethI (savvatthovA teiMdiyA uDDhaloe) sauthA maach| trIndriya | SuobhA che, (uDDhaloyatiriyalAe asaM khijja guNA) Bulaas tiyasabhA 2sayA // cha. (telokke asaMkhejjaguNA) soyamA masacyAta / che. (aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) madhIaa4-tiya 424sai Aaula on cha. (aholoe saMkhijjaguNA) adhoma zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.33 kSetrAnusAreNa dvIndriyAdyalpabahutvam 313 strIndriyA aparyAptakAH Urdhvaloke, Urdhvalokatirthagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarva stokA strIndriyAH paryAptakAH Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, kailokye asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyesaMkhijjaguNA ) tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiM / (khettANuvAraNa) kSetra kI apekSA (savvatthovA teiMdiyA apajjanagA) saba se kama trIndriya aparyApta (uDhaloe) Urdhvaloka meM haiM (uDUTaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA ) Urdhvaloka- tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (teloke asaMkhijjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM ( aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA ) adholoka - tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhejjaguNA ) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM ( tiriyaloe saMkhejjaguNA) tiryagloka meM saMkhyAta guNA haiM / khettANuvANa) kSetra kI apekSA (savcatthovA teiMdiyA pajjantayA) saba se kama trIndriya paryAtaka ( uDDhalopa) Urdhvaloka meM haiM ( uDUloyatiriyaloe asaMkhajjaguNA ) Urdhvalokatiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM ( telokke asaMkhijjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA ) adholoka - tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aho - loe saMkhejjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM ( tiriyaloe saMkhijjaguNA ) tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiM / sauMdhyAta gnnu| che. (tiriyaloe saMkhijjaguNA ) tirya usobhAM saMkhyAta che. ( khettANuvAeNaM) kSetranI apekSA (savvatthovA teiMdiyA pajjanttayA) sauthI zochA trIndriya paryAsa ( uDDhaloe) sobhAM che. ( uDUDhaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA ) use 4 - tiryoubhA asaNyAtagA che. (telokke asaMkhejja - guNA) traiAbhAM asaM jyAta che. ( aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) adha so tiryalobhAM asabhyAtA che. ( aholoe saMkhijjaguNA ) adholo bhAM sadhyAtagaNA che. (tiriyaloe saMkhejjaguNA ) tiryakheobhAM sabhyAtA che. (khettANuvAeNaM) kSetranI apekSAo (savvatthovA teiMdiyA pajjattayA) sauthI gochA trIndriya paryAsa ( uDDhaloe) sobhAM che. ( uDDhalo yatiriyaloe asaMkhejjaguNA ) ase tiryo mAM asabhyAtA che. (telloke asaM khijjaguNA ) trailouyamAM asaMkhyAta che ( aholoyatiriyaloe asa khejjaguNA ) adholo tiryakheobhAM asaM jyAtalA che ( aholoe saMkhijjaguNA ) adhosobhAM sabhyAtagaNA che (tiriyaloe saMkhijjaguNA ) tiryagyoubhAM saMkhyAtagaNA che. pra0 40 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ 314 prajJApanAsUtre yaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAzcaturindriyA jIvAH Urdhvaloke, avalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAzcaturindriyA jIvA aparyAptakA Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena __(khettANuvAeNa) kSetra kI apekSA (savvatthoyA cauriMdiyA jIvA uDaloe) saba se kama cauindriya jIya Urdhvaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka-tiyagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhijjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) adholoka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhijjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe saMkhijjaguNA) tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra kI apekSA se (savvatthovA cauridiyA jIyA apajjattayA uiloe) saba se kama cauindriya jIva aparyApta Urdhvaloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) adholokatiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhejjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe saMkhejaguNA) tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiN| (khettANuvAeNaM) kSetranI apekSAye (savvatthovA cauriMdiyA jIvA uDDhaloe) sauthI mch| yA2 driya 7 // Burwi che. (uDaDhaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) Bratiya sabhA 25sayAta gaeche. (telokke- asaMkhijjaguNA) toyamA msnnyaat|| che. (aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) adhoso -tiya sobhA asaNyAta cha. (aholoe saMkhejaguNA) aghosomAM sajyAta cha. (tiriyaloe sakhijjaguNA) tiya sabhA sadhyAta cha. (khettANuvAeNaM) kSetranI apekSA (savvatthovA cauriMdiyA jIvA apajjattayA uDaDhaloe) sauthI gch| yAra diyavA / aparyApta BalabhA che. (uDDhaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA) uts tiya samaya masaNyAta cha. (telokke asaMkhijjaguNA) traivoyamA masaNyAta cha. (aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) ghAsa-tiya sabhA masaNyAta che. (aholoe saMkhijjaguNA) Alwi sadhyAta cha. (tiriyaloe saMkhijjaguNA) tiya. lAkamAM asaMkhyAta gaNu che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 33 kSetrAnusAreNa dvIndriyAdyalpabahutvam 315 sarvastokAturindriyA jIvAH paryAptakAH Urdhvaloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke saMkhyeyaguNAH / / sU0 33 // TIkA - atha dvIndriyAdInAmalpabahutvavaktavyatAM prarUpayitumAha- 'khettANubAraNaM' kSetrAnupAtena kSetrAnusAreNa prarUpyamANA 'sacvatthovA beiMdiyA uDaloe' sarvastokA :- sarvebhyo'lpAH, dvIndriyAH Urdhvaloke tatprataravartino bhavanti teSAmUrdhvalokasyaikadeze meruzikharasya vApyAdau zaGkhAdi sadbhAvAt, sarvastokatvaM bodhyam, - (khettANuvAeNaM) kSetra kI apekSA (savyatthovA cauriMdiyA jIvA pajjantagA uDDhaloe) saba se kama cauindriya paryApta jIva Urdhvaloka meM haiM (uDDhalo patiriyaloe asaMkhejjaguNA ) Urdhvaloka tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM ( telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe asaMkhejjaguNA ) agholoka - tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhejjaguNA ) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM ( tiriyaloe saMkhejjaguNA ) tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiM // 33 // aba dvIndriya aura cauindriya jIvoM ke alpa bahutva kI prarUpaNA karane ke lie kahate haiM / TIkArtha- kSetra ke anusAra prarUpaNA karane para saba se kama dIndriya jIva Urdhvaloka meM haiM kyoM ki Urdhvaloka ke eka bhAga- meruzikhara kI cAvaDI Adi meM hI zaMkha Adi pAye jAte haiN| unakI apekSA Urdhva (khettANuvAeNaM) kSetranI apekSA (savvatthovA cauriMdiyA jIvA pajjattagA uddaDhaloe) sauthI bhochA yaudriya va paryAsa va sobhAM che. ( uDDhaloya tiriyaloe asa khejjaguNA ) u lAka-tiya kalAkamAM asaMkhyAta gaNA che. (telokke asaMkhijjaguNA) trailouyamAM asaM dhyAta gae che. (aholoyatiriya - loe asaM khijjaguNA ) adholo - tiryoubhA asaNyAta ge| che. (aholoe sakhijjaguNA ) ghosobhAM saMkhyAtagA che. (tiriyaloe saMkhejjaguNA ) tirtha . lAkamAM saMkhyAta gaNA che. // 32 ! TIkA-have sUtrakAra dvIndriya--trIndriya-ane cauindriya jIvAnA alpa bahutvanI prarUpaNA karavA mATe kahe che, kSetranA anusAra prarUpaNA karavAthI sauthI ochA dvIndriya-e indriyavALA ulAkamAM che. kemake-urdhva leAkanA eka bhAga rUpa merU zikharanI vAvaDI vigaremAM ja za'kha vigere maLI zake che. tenA karatAM urdhvaleAka-tiya kalAka nAmanA e pratAmAM asakhyAta gaNA che, kemake je jIva tiya kalAkamAMthI lAkamAM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ 316 prajJApanAsUtre tebhyaH 'uDaloyatiriyaloe' Urdhvalokatiryagloke-tatprataradvayavartino dvIndriyAH 'asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyaguNA bhavanti, tiryaglokAdRryaloke, apralokAt tiryagloke dvIndriyatayA samutpitsUnAM tadAyuranubhavatAm IlikAgatyA samutpadyamAnAnAm, dvIndriyANAmeva UryalokAttiryagloke, tiryaglokAdvo_loke dvIndriyatayA tadanyatvena vA samutpittsUnAm kRtaprathamamAraNAntikasamudghAtAnAM dvIndriyAyuH pratisaMvedayamAnAnAM samudghAtakazAcca dUrataraprasAritanijAtmapradezadaNDAnAJca, uparyuktaprataradvayAdhiSThitakSetravartinAzca prakRtaprataradvayasaMsparzitvAt bahutvAcca prAguktebhyo'saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi-'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye-lokatrayavartino dvIndriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti, adholoke dvIndriyANAM prabhUtatvenotpattisthAnatvena, tasmAdapi tiryagloke'tiprabhUtatvenotpaloka tiryagloka nAmaka do prataroM meM asaMkhyAtaguNA haiM, kyoM ki jo jIva tiryagloka se Uloka meM yA Urdhvaloka se tiryagloka meM dvIndriya rUpa se utpanna hote haiM aura dvIndriyAyu kA anubhava kara rahe hote haiM aura IlikAgati se utpanna ho rahe hoM athavA dvIndriya jIva hI Urdhvaloka se tiryagloka meM yA tiryagloka se Urdhvaloka meM dvIndriya rUpa se yA anya kisI rUpa se utpanna hone vAle hoM, jinhoMne mAraNAntika samudghAta kiyA ho aura jo dvIndriya kA AyuSya vedana kara rahe hoM tathA samudghAta ke kAraNa jinhoMne AtmapradezoM ko dUra taka phailAyA ho, ye hI ina do prataroM kA sparza karate haiN| aise jIva bahuta hote haiM, ataeca Urdhvaloka vAloM kI apekSA asaMkhyAtaguNA kahe gae haiN| unakI apekSA bhI trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM, kyoM ki adholoka meM dvIndriyoM ke utpatti sthAna bahuta haiM tiryagloka meM athavA urvakamAMthI tirthaMkalekamAM kIndriya paNAthI utpanna thAya che, ane kriIndriyapaNane anubhava karI rahela hoya che, tathA Ilika gatithI utpanna thaI rahyA hoya, athavA hIndriyajIveja urthelekamAMdvIndriya paNathI athavA bIjA keI rUpe utpanna thavAnA hoya, jeNe mAraNAntika samuddaghAta karela hoya, ane jeo dvIndriyanAM AyuSyanuM vedana karI rahela hoya, tathA samudraghAtanA kAraNe jeoe Atmapradezane dUra sudhI phelAyela hoya, teoja A be pratane sparza kare che. evA jIvo ghaNuM hoya che. tethI urvaka vALAo karatAM temane asaMkhyAta gaNuM kahevAmAM Avela che. tenA karatAM paNa zaileAkyamAM asaMkhyAta gaNuM che. kemake-alekamAM dvIndriya jInA utpattisthAne ghaNuM che. tirthaMkalekamAM te tenA karatAM paNa vadhAre che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.33 kSetrAnusAreNa dvIndriyAdyalpabahutvam 317 ttisthAnatayA adholokAdRrzvaloke dvIndriyatvena tadanyatvena vA samutpitsUnAM prathamamAraNAntikasamudghAtasamahatAnAM samudghAtavazAccotpattidezaM yAvat prakSitAtmapradezadaNDAnAm , dvIndriyAyuH pratisaMvedayamAnAnAm, UrdhvalokAdadholoke dvIndriyANAM tadanyeyAM vA dvIndriyatayA samutpadyamAnAnAM dvIndriyAyuranubhavatAM trailokya saMsparzanAt, teSAM bahutyAcca prAguktebhyo'saMkhyeyaguNatvaM saMbhavati, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe asaMkhejaguNA' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartino dvIndriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tiryaglokAdadholoke, adholokAd vA tiryagloke dvIndriyatayA samutpitsUnAM tadAyuranubhavatAm IlikAgatyA samutpadyaH mAnAnAm, tiryaglokAdadholoke dvIndriyatvena tadanyatvena vA samutpitsUnAM dvIndrito aura bhI adhika haiM tathA adholoka se Urvaloka meM dvIndriya rUpa se yA kisI anya rUpa se jo utpanna hone vAle hoM, prathama mAraNAntika samudghAta kara rahe hoM, jinhoMne samudghAta ke kAraNa apane AtmapradezoM ko utpatti sthAna taka phailAyA ho aura jo dIndriyAyu kA vedana kara rahe hoM, tathA Urdhvaloka se adholoka meM jo dvIndriya yA anya jIva dIndriya rUpa meM utpanna hone vAle hoM aura dvIndriya kI Ayu kA vedana kara rahe hoM, vahI trailokya kA sparza karate haiN| vaise jIva bahuta hote haiM, ataH ye pUrvokta jIvoM se asaMkhyAtaguNA haiN| inakI apekSA bhI adholoka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki tiryagloka se adholoka meM athavA adholoka se tirya gloka meM jo dvIndriya rUpa meM utpanna ho rahe hoM aura dvIndriya ke AyuSya kA vedana kara rahe hoM tathA IlikAgati se utpanna ho rahe hoM, athavA tathA alekathI udbhUlekamAM dvIndriya paNAthI athavA koI anya rUpe je utpanna thavAnA heya pahelAM mAraNAntika samudraghAta karI rahela hoya jeoe samudyAtanA kAraNe pitAnA Atmapradezane utpatti sthAna sudhI phelAyela hoya, ane je dvIndriya AyuSyanuM vedana karI rahela hoya, tathA urvalakathI alakamAM je dvIndriyanA athavA bIje koI jIva hIndriya paNuthI utpanna thavAnuM hoya, ane zrIndriyanA AyuSyanuM vedana karI rahela hoya, eja kya no sparza kare che. evA che ghaNuja hoya che. tethI teo pUrvokta karatAM saMkhyAta gaNA che. tenA karatAM paNa adholeka-tiyaMkalekamAM asaMkhyAta gaNA che. kemake tiya kalekathI alakamAM athavA alekathI tirthaMkalekamAM jeo dvIndriya paNAthI utpanna thaI rahela hoya, ane dvIndriyanA AyuSyanuM vedana karI rahela hoya, tathA IlikA gatithI utpanna thaI rahela haiya, athavA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ 318 prajJApanAsUtre yANAzca prathamamAraNAntikasamudghAtasamavahatAnAM dvIndriyAyuranubhavatAM samudghAtavazAcotpattidezaM yAvat prakSiptAtmapradezadaNDAnAm uparyuktaprataradvayasaMsparzanAt teSAM pracuratvAcca prAguktebhyo'saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyaH-'aholoe saMkhejaguNA' adholoke vartamAnA dvIndriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tatra teSAmutpattisthAnabAhulyAt saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi-'tiriyaloe saMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnAH dvIndriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tatra teSAmatiprabhUtAnAmutpattisthAnAnAM sadbhAvAt, saMkhyeyaguNatvaM saMbhavati / ___ athAparyAptaka dvIndriyANAmalpabahutvaM prarUpayitumAha-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovA beiMdiyA apajjattayA uDaloe' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH dvIndriyA aparyAptakAH ardhvaloke tatprataravartino bhavanti, prAguktajo dvIndriya jIya tiryagloka se adholoka meM dvIndriya yA jo anya rUpa meM utpanna hone vAle hoM, jo prathama mAraNAntika samudghAta kara rahe hoM aura dvIndriya ke AyuSya kA vedana kara rahe hoM aura jinhoMne samudghAta ke kAraNa utpatti deza taka AtmapradezoM ko phailAyA ho, ve ina do prataroM kA sparza karate haiM / aise jIya adhika hote haiM, ataeva inheM pUrvoktoM se asaMkhyAtaguNA kahA hai / inakI apekSA bhI adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki vahAM unake utpatti sthAnoM kI bahulatA hai, unakI apekSA bhI tirya gloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki tiryagloka meM unake utpatti sthAna aura bhI adhika haiN| ____ aparyAptaka dvIndriyoM kA alpabahukha-kSetra kI apekSA se saba se kama aparyApta dvIndriya Urdhvaloka meM haiM / isa kA kAraNa pahale kahA je dvIndriyajIva tiryakalakathI alekamAM kIndriya paNAthI athavA anya rUpe utpanna thavAnA hoya, je pahelAM mAraNAtika samughAta karI rahela hoya, ane jeoe samudraghAtanA kAraNe utpatti deza paryanta Atmapradezane phelAvela hoya teo A be pratarone sparza kare che. evA che ghaNuM hoya che. tethI ja teone pUrvokta ja karatAM asaMkhyAta gaNuM kahyA che. tenA karatAM paNa adhelokamAM saMkhyAtagaNuM che. kemake tyAM temanA utpattI sthAnonuM bahANu che. tenA karatAM paNa tirthaMkalekimAM saMkhyAtagaNA vadhAre che. kemake tiryakalekamAM tenA utpattisthAne ethI paNa vadhAre che. aparyApta dvIndriyenuM alpabatva kSetranI apekSAthI sauthI ochA aparyApta kIndra urvilekamAM che. tenuM kAraNa pahelA kahevAmAM AvI gayela che, udarvaka karatAM urvIleka-tirthaMkalekamAM asaMkhyAta gaNuM che. tenuM kAraNa paNa pahelA kahevAmAM AvI gayela che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.33 kSetrAnusAreNa dvIndriyAdyalpabahutvam 319 yukteH, tebhyaH 'uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartino dvIndriyAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyaH 'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye-lokatrayavartino'paryAptakadvIndriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi-'aholoyatiriyaloe asaMkhejaguNA' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartino dvIndriyA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, tebhyo'pi 'aholoe saMjjjaguNA' adholoke vartamAnA dvIndriyA aparyAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'tiriyaloe saMkhejaguNA' tiryagloke vartamAnAH dvIndriyA aparyAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH / ____ atha paryAptakadvIndriyANAmalpabahutvaM prarUpayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovA beiMdiyA pajjattayA uDDaloe' sarvastokA:-sarvebhyojA cukA hai| Urcaloka kI apekSA Uloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / isakA kAraNa bhI pahale kaha cuke haiN| arcalokatiryagloka kI apekSA tIna lokavartI aparyApta dvIndriya asaMkhyAtaguNA haiM / isake viSaya meM pUrvokta yukti hI samajha lenA caahie| trailokya kI apekSA adholoka tiryagloka nAmaka prataroM meM asaMkhyAta guNA adhika haiN| adholoka-tiryagloka kI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| adholoka kI apekSA tirya gloka meM saMkhyAta guNA adhika haiN| yahAM sarvatra nyUnAdhikatA kA kAraNa pahale kahe anusAra jAna lenA caahie| paryAptaka dvIndriyoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra saba se kama paryAptaka dvIndriya Urdhvaloka meM haiN| unakI apekSA Uryaloka-tiryagaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / Urdhvaloka-tiryagloka kI apekSA loka urvaleka tirthaMkaleka karatAM traNa lekavati aparyApta hIndriye asaMkhyAta gaNA che. tenA saMbaMdhamAM pUrvokta yukti ja samajI levI. vailokyanA karatAM adhe. leka tirthaMkaleka nAmanA prataramAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. aleka tiryaka lekanA karatAM alekamAM saMkhyAta gaNA vadhAre che. adhalaka karatAM tiryaka lekamAM saMkhyAta vadhAre che. ahIM badhe ThekANe jUnAdhikanuM kAraNa pahelAM kahyA pramANenuM samajI levuM paryApta dvIddhinuM apabahatva kSetranI apekSAthI sauthI kama paryAptaka kIndriya jIvo urvalekamAM che. tenA karatAM urvalaka tiryakalAkamAM asaMkhyAta gaNuM che. urvaka-tirthaMkaleka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ 320 prajJApanAsUtre 'lpAH, dvIndriyAH paryAptakAH Urdhvaloke tatprataravartino bhavanti, tebhyo'pi 'uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' alokatiryagloke-tatprataradvayavartino dvIndriyAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye-lokatrayavatino dvIndriyAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi-'aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayavatino dvIndriyAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, yuktrukttvaat| tebhyo'pi-'aholoe saMkhijjaguNA' adholoke- tatprataravartino dvIndriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'tiriyaloe saMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnAH paryAptakA dvIndriyA saMkhyeyaguNAH bhavanti, praaguktyukteH| ___ atha trIndriyANAmalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM savvatthovA teiMdiyA uddaloe' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa, sarvastokAstrIndriyAH Urdhvaloke tatprataravartino bhavanti, tebhyo'pi 'uDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA' ardhvalokatiryagloke tatprataradvayavartina strIndriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi'telokke asaMkhijjaguNA' trailokye-lokatrayavartinastrIndriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'aholoya tiriyaloe asaMkhejjaguNA' adhotrayavartI asaMkhyAtaguNA adhika haiM / unakI apekSA bhI adholokatiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / adholoka-tiryagloka kI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM / adholoka kI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM / yahAM bhI sarvatra pUrva kathanAnusAra hI kAraNa samajha lenA caahie| trIndriya jIvoM kA alpabahutya-kSetra ke anusAra saba se kama trIndriya jIva aprailoka meM haiM / Urcaloka kI apekSA UZlokatiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiN| Urdhva loka-tirya gloka kI apekSA trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM / trailokya kI apekSA adholoka nA karatAM lekavati jevo asaMkhyAta gaNA vadhAre che. tenA karatAM paNa adholeka-tirthaMkalekamAM asaMkhyAta gaNA che. aleka tirthaMkaleka karatAM ane lokamAM asaMkhyAta gaNuM che. alaka karatAM tiya kalAkamAM saMkhyAta gaNA vadhAre che. ahIMyA paNa badhe ja pahelA kahela kathana pramANe ja kAraNa samajI levuM trIndriya jInuM a5hatva kSetranA anusAra sauthI ochA trIndriya jIva urvale kamAM che. urvileka karatAM ulaka-tirthaMkalekamAM asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. udghaleka-tirthaMkaleka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 33 kSetrAnusAreNa dvIndriyAdyalpabahutvam 321 lokatiryagloke tatprataradvayavartinIndriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, tebhyo'pi 'aholoe saMkhijjaguNA' adholoke vartamAnAH trIndriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi - ' tiriyaloe saMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnA strIndriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH / aparyApta trIndriyANAmalpabahutvaM prarUpayati- 'khettANuvA eNaM' kSetrAnupAtena kSetrAnusAreNa 'savvatthovA teiMdiyA apajjattayA' uDaloe' sarvastokA :- sarvebhyo'lpAH, trIndriyA aparyAptakAH Urdhvaloke vartamAnA bhavanti, tebhyo'pi 'uDDUloya tiriyaloe asaMkhijjaguNA' Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartinastrIndriyA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi - 'telokke asaMkhijjaguNA' trailokye - lokatrayavartino'paryAtakAstrIndriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartino'paryAptakA strIndriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH tebhyo'pi - aholoe saMkhijjaguNA' adholoke vartamAnA aparyAptakAkhIndriyA saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'tiriyaloe saMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnA aparyAptaka trIndriyAH saMkhye guNA bhavanti, prAguktayukteH / - tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / adholoka - tiryagloka nAmaka prataroM kI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM / adholoka kI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| isa kA kAraNa pUrvavat hI hai / aparyApta trIndriyoM kA alpabahutva - kSetra kI apekSA saba se kama aparyApta trIndriya Urvaloka meM haiN| Urdhvaloka kI apekSA Urdhvalokatiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika hai| Urdhvaloka-tiryagloka kI apekSA trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM / trailokya kI apekSA adholoka - tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| adholoka-tiryagloka kI apekSA karatAM leAkayamAM asaMkhyAtagaNA che. traleAkayanA karatAM adhelAka-tiya kalAkamAM saMkhyAtagaNA che, adheAle katiya glAkanAmanA pratarA karatAM adheleAkamAM saMkhyAtagaNA vadhAre che. adhelAkanA karatAM tiya kalAkamAM saMkhyAtagaNA vadhAre che. tenu kAraNa pahelAnA kathana pramANe ja che. tema samajavuM, aparyAptaka trIndriyAnuM alpa ahutva kSetranI apekSAthI sauthI echA aparyAptaka trIndriya ulAkamAM che urdhva leka karatAM leAka-tiya kalAkamAM asa`khyAta gaNA vadhAre che. ulAka tiya kalAka karatAM traleAkayamAM asakhyAta gaNA che, traleAkayanA karatAM adheAlAka pra0 41 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre atha paryAptakatrIndriyANAmalpabahutvamAha - 'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa, 'savvatthovA teiMdiyA pajjattayA uDaloe' sarvastokA :- sarvebhyoalpAH, trIndriyAH paryAptakAH Urdhvaloke vartamAnA bhavanti, tebhyo'pi - 'uDUloya tiriyaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvalokati gloke - tasprataradvayavartinaH paryAptakA strIndriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH tebhyo'pi 'telokka asaMkhijjaguNA' trailokye - lokatrayavartinaH paryAptakatrIndriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA' adholokatiryagUloke tatprataravartinaH paryAptakAkhIndriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti, temyo'pi - 'aholo saMkhijjaguNA' adholoke vartamAnAH paryAptakAkhIndriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'tiriyaloe saMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnAH paryAptakA strIndriyAH saMkhye guNA bhavanti, prAguktayukteH / 322 " adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| adholoka kI apekSA tiryag loka meM saMkhyAtaguNA haiM / kAraNa pUrvavat jAnanA cAhie / - paryApta trIndriyoM kA alpapatya kSetra ke anusAra saba se kama paryApta trIndriya Urdhvaloka meM haiM / Urdhvaloka kI apekSA Urdhvalokatiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiN| Urdhvaloka-tirya gloka kI apekSA trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiN| trailokya kI apekSA adholoka - tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM / adholoka - tiryagloka kI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM / adholoka kI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM / kAraNa pahale kahe anusAra jAnanA cAhie / cauindriya jIvoM kA alpabahutya - kSetra ke anusAra vicAra karane tiya kalAkamAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. adheAlAka tiglAka karatAM adhAleAkamAM asa'khyAtagaNA vadhAre che. adheAlAka karatAM ti kalAkamAM saMkhyAtagaNA che. tenuM kAraNa pUrvavat samajI levuM. paryAptaka trIndriyAnuM alpa bahutva kSetranA kathana pramANe sauthI kama paryAptaka trIndriya ulAkamAM che. udhva lekanA karatAM leAka-tiya kalAkamAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. urdhvaleka tiya kalekanA karatAM AleAkayamAM asaMkhyAtagaNA che. traleAkayanA karatAM adheAlAka tiya kalekamAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. adheleka-tika lekanA karatAM adhelAkamAM saMkhyAta gaNA vadhAre che. aleAkanA karatAM tiya kalAkamAM sakhyAta gaNA vadhAre che. tenuM kAraNa pahelA kahela anusAra samajI levuM. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 33 kSetrAnusAreNa dvIndriyAdyalpabahutvam 323 atha caturindriyANAmalpabahutvaM pratipAdayati- 'khettANuvA eNaM' kSetrAnupAtena - kSetrAnusAreNa 'savvatthovA cauriMdiyA jIvA uDaloe' sarvastokA :- sarvebhyosepAH, caturindriyA jIvA Urdhvaloke vartamAnA bhavanti, prAguktayukteH tebhyospi 'uDaloyatiriyaloe asaMkhijaguNA' Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartinacaturindriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti, yukteruktatvAt, tebhyo'pi 'telokke asaM khijjaguNA' trailokye - lokatrayavartinazcaturindriyA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH tebhyo'pi - 'aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA' adholokatiryaglo ke tatprataradvayavartinazcaturindriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH tebhyo'pi 'aholoe saMkhijjaguNA' adholoke vartamAnAturindriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, tebhyopi 'tiriyaloe saMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnAzcaturi ndriyAH saMkhye guNA bhavanti, prAguktayukteH, athAparyAptacaturindriyANAmalpabahutvamAha - 'khettANuvA eNaM' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa, 'savvatthovA cauriMdiyA jIvA apajjattagA uDaloe' sarvastokA:para saba se kama cauindriya jIva Urdhvaloka meM haiM / Urdhvaloka-tiryag loka nAmaka prataroM meM asaMkhyAtaguNA adhika haiN| Urdhvaloka-tiryagUloka kI apekSA trilokavarttI asaMkhyAtaguNA adhika haiM / trilokavatiyoM kI apekSA adholoka - tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM / unakI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM aura adhoI loka kI apekSA tirtha gloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM / aparyAptaka caturindriya jIvoM kA alpabahutva - kSetra kI apekSA se saba se kama cauindriya aparyAtaka jIva Urdhvaloka meM haiN| Urdhvaloka kI apekSA Urdhvaloka - tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM cau indriya jIvAnuM alpa mahuva kSetra anusAra vicAra karavAthI sauthI ochA cAra indriyavALA jIve urdhvalAkamAM che. ulAka karatAM urdhva leAka-tiya kaleAka nAmanA pratarAmAM asa'khyAtagaNA vadhAre che. lAka-tiya glAka karatAM OlAkamAM asakhyAtagaNA che. triaAkavati caiA karatAM adheAleAka-ti kalAkamAM asaMkhyAtagaNA vadhAre che. tenA karata! adheAlAkamAM sakhyAtagaNA vadhAre che, ane adheAleAka karatAM tiya kalAkamAM saMkhyAtagaNA vadhAre che, aparyAptaka caturiMdriya jIvAnu alpa mahatva kSetranI apekSAthI sauthI ochA cauindriya aparyAptaka jIvA urdhva leAkamAM che. upalAka karatAM ulAka -ti kalAkamAM asaMkhyAtagaNA vadhAre che. u zrI prajJApanA sUtra :2
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre sarvebhyo'lpAH caturindriyA jIvAH aparyAptakA Uryaloke vartamAnA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi-'uDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA' Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartinazcaturindriyA aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH tebhyopi-telokke asaMkhijjaguNA' trailokye-lokatrayavartinazcaturindriyA aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, tebhyo'pi-'aholoyatiriyaloe asaMkhijaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinazcaturindriyA aparyAsakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi-'aholoe saMkhijaguNA' adholoke vartamAnAzcaturindriyA aparyAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, tebhyopi 'tiriyaloe saMkhejANA' tiryagloke vartamAnAzcaturindriyA aparyAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH ____ atha paryAptaka caturindriyANAmalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovA cauriMdiyA jIvA pajjattagA uDaloe' sarvastokAH sarvebhyo'lpAzcaturindriyA jIvAH paryAptakA Uloke vartamAnA bhavanti, prAguktayuktaH, tebhyo'pi-'uDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA' Urdhvalokatiryagloke-tatprataradvayavartinazcaturindriyAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi telokke asaMkhijaguNA' trailokye-lokatrayavartinazcaturindriyAH Uloka-tirya gloka kI apekSA trailokya meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM / trailokya kI apekSA adholoka-tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiN| unakI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| adholoka kI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| paryApta cauindriya jIvoM kA alpabahutya-kSetra ke anusAra saba se kama paryApta cauindriya jIya Urdhvaloka meM haiM / Urdhyaloka kI apekSA Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| Urdhvaloka-tirya gloka leka-tiyakaleka karatAM treleksamAM asaMkhyAtagaNuM vadhAre che. lokayanA karatAM aleka-tirthaMkalekamAM asaMkhyAtagaNI vadhAre che. tenA karatAM alekamAM saMkhyAtagaNu vadhAre che. alekanA karatAM tirthaMkalekamAM saMkhyAtagaNuM vadhAre che. paryApta cAra indriyavALA jIvonuM a5 bahuta kSetranA anusAra sauthI ochA paryApta cAra IndriyavALA jI ulekamAM che. udghaleka karatAM uleka-tirthaMkalekamAM asaMkhyAta gaNA che. uleka tiryakalokanA karatAM zaileyamAM asaMkhyAtagaNu che. kyanA karatAM aleka tiryaklakamAM asaMkhyAta gaNu che. alekatiyaMkaleka karatAM tirthaMkalekamAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 34 kSetrAnusAreNa pazcendriyAdyalpabahutvam paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe asaMkhijjaguNA' adholoka tiryagloke - tatprataradvayavartinazcaturindriyAH paryAzakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, yukteruktatvAt, tebhyo'pi - 'aholoe saMkhejaguNA' agholoke vartamAnAJcaturindriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi - 'tiriyaloe saMkhijjaguNA' tiryagloke vartamAnAzcaturindriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH // 33 // paJcendriyAlpabahutva vaktavyatA mUlam - khettANuvAeNaM savvatthovA paMciMdiyA telloke uDDUloyatiriyaloe saMkhijjaguNA, aholoyatiriyaloe saMkhijjaguNA, aholoe saMkhijjaguNA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA / khettANuvAraNaM savvatthovA | paMciMdiyA apajattayA telokke, uDDUloyatiriyaloe saMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe saMkhejaguNA, uDDaloe saMkhijjaguNA, aholoe saMkhijaguNA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovA paMciMdiyA pajattA uDDUloe, uDDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke saMkhijjaguNA, aholoyatiriyaloe saMkhijjaguNA, aholoe saMkhejjaguNA, tiriyaloe asaMkhijaguNA || sU0 34 // chAyA - kSetrAnupAtena sarvastokAH paJcendriyAstrailokye, Urdhvalokatiryaglo ke saMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke saMkhyeyaguNAH Urdhvaloke saMkhyeyaguNAH, kI apekSA trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM / trailokya kI apekSA adholoka- tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / adholoka - tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| ina saba kI nyUnAdhikatA kA kAraNa pUrvavat hI samajha lenA cAhie // 33 // paMcendriyoM kA alpabahutva zabdArtha - (khetAnuvANaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA pNcisakhyAta gaNA vadhAre che. A badhAnA nyUnAdhika paNAnu kAraNa pahelA kahevAmAM AvI gayela che. e ja pramANanu samajI levuM. // sU. 33 5 paMcendriyAnuM alpa bahutva zabdArtha-(khettANuvAeNaM) kSetranA prabhAge (savvatthovA paMciMdiyA telokke) zrI prajJApanA sUtra :2 325 ,
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ 326 prajJApanAsUtre adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH pazcendriyA aparyAptakAstrailokye, Urdhvalokatiryagloke saMkhyeyaguNAH, adholoka tiryagloke saMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH pazcendriyAH paryAptakAH apraloke, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye saMkhyeyaguNAH, adholoka diyA telokke) saba se kama paMcendriya triloka sparzI haiM (uDaloyatiriyaloe saMkhijaguNA) Urdhyaloka-tirya gloka meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe saMkhijaguNA) adholoka-tiryagloka meM saMkhyAta guNA haiM (uDaloe saMkhejaguNA) avaloka meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhenaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA hai (tiriyaloe asaMkhejaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| (khe tANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA paMciMdiyA apajjattayA tilokke) saba se kama aparyApta paMcendriya trilokasparzI haiM (uDuloyatiriyaloe saMkhejjaguNA) Urcaloka-tirya gloka meM saMkhyAta guNA haiM (aholoyatiriyaloe sakhejjaguNA) agholoka-tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiM (uDaloe sakhijjaguNA) aprailoka meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhijjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| (khettANuvAeNa) kSetra ke anusAra (savvatthovA paMciMdiyA pajjattA uDaloe) saba se kama paryApta paMcendriya Uloka meM haiM (uDaloyatirisauthI maach| 5yendriya triva 25zI che. (uDUDhaloyatiriyaloe saMkhijja gaNA) eepal tiyAmA sanyAta ga cha. (aholoyatiriyaloe saMkhijagaNA) adhosA tirthamA yAta gaNa che. (uDDhaloe saMkhijjaguNA) sabhA sadhyAta gae cha. (aholoe saMkhijjaguNA) adhAsabhA sabhyAta 16 // cha, (tiriyaloe asakhijjaguNA) taya sImA masayAta ge| cha. ___ (khettANuvAeNaM) kSetra anusA2 (savvatthovA paMciMdiyA apajjattayA telokke) sothI goch| 255ryApta pAyendriya 4i 25zI cha. (uDDhaloyatiriyaloe nijagaNA) Bruar-tiya sabhA saNyAta cha. (aholoe tiriyaloe saMkhijjaguNA) adhokhA-tiya sImA sayAta cha. (uDDhaloe sakhijjaguNA) sabhA sayAta cha. (aholoe sakhijjaguNA) adhosobhA sadhyAta. gayA cha. (tiriyaloe asaM khijjaguNA) tibhA asaNyAta cha. (khettANuvAeNaM) kSetra anusA2 (savvatthovA paMciMdiyA pajjattA uDDhaloe) sothI thaa| pAsa pathendriya bhA che. (uDUDhaloyatiriyaloe asaMkheja zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.30 kSetrAnusAreNa paJcendriyAdyalpabahutvam 327 tiryagloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryazloke asaMkhyeyaguNAH / / TIkA-- atha pazcendriyANAmalpabahutvamAha-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa prarUpyamANAH 'savvatthovA paMcidiyA telokke' sarvastokA:-sarve. bhyolpAH paJcendriyAstrailokye-lokatrayavartino bhavanti, adholokAloke, apralokAdvA'dholoke anyakAyAnAM paJcendriyAyuranubhavatAm IlikAgatyA samutpadyamAnAnAM, paJcendriyANAzcordhvalokAdadholoke, adholokAloke vA paJcendriyatvena anyakAyatvena vA samutpitsanA mAraNAntikasamudghAtena samavahatAnAM samudghAtavazAccotpattidezaM yAvat prakSiptAtmapradezadaNDAnAM pazcandriyAyuH pratisaMveyalIe asaMkhejaguNA) Ucaloka-tiglioka meM asaMkhyAtaguNA haiM / (telokke saMkhejaguNA) trailokya meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe saMkhijjaguNA) adholoka-tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhejjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe asaMkhijjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| aba paMcendriya jIvoM kA alpabahutva kahate haiM TIkArtha-kSetra ke anusAra prarUpaNA kI jAya to saba se kama paMcendriya jIva trilokasparzI haiM, kyoMki yahI jIva tInoM lokoM ko sparza karate haiM jo Urdhvaloka se adholoka meM yA adholoka se Urdhvaloka meM utpanna ho rahe hoM, paMcendriya kI Ayu kA anubhava kara rahe hoM aura IlikAgati se utpanna ho rahe hoM, athavA jo paMcendriya Urcaloka se adholoka meM yA adholoka se Urdhvaloka meM paMcendriya rUpa se yA anya rUpa se utpanna hote hue mAraNAntika samudghAta kara rahe hoM aura apane utpattideza paryanta jinhoMne AtmapradezoM ko phailAyA ho guNA) 4 tiyomA majyAta che. (telokke sakhejjaguNA) traitI4yamA saNyAta cha. (aholoyatiriyaloe sakhejjaguNA) adhokhA-tiya. mA sacyAta cha. (aholoe sakhejjaguNA) 2madhAsabhA snnyaatge| che. (tiriyaloe asakhijjaguNA) tiya 434mA madhyAta che. TIkAI-have sUtrakAra pacendriya jIvonA alpabahuvanuM kathana kare che. kSetra anusAra prarUpaNA karavAmAM Ave te. sauthI ochA paMcendriya jIvo triloka spazI che. kemake e ja jIvo traNe lokone sparza kare che. ke je urvalakathI adhalekamAM athavA adhalekathI urthakamAM utpanna thatA hoya, paMcendriyenA AyuSyane anubhava karI rahela hoya ane ilikA gatithI utpanna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ 328 prajJApanAsUtre dayamAnAnAM trailokyasaMsparzanAt teSAmalpatvAcca sarvastokatvaM bhavati, tebhyopi'uDaloyatiriyaloe saMkhejjaguNA' Urzvaloka tiryagloke tatprataradvayavartinaH paJcendriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM pracuratarANAmupapAtena samudghAtena vA prAgukta prataradvayasaMsparzasadbhAvAt, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayasaMsparzinaH paJcandriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti teSAm atipracuratamAnAmupapAtasamudghAtAbhyAM tatprataradvayasaMsparzanAtsaMkhyeyaguNatvaM bhavati tebhyo'pi 'uDaloe saMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH pazcandriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tatra vaimAnikadevAnAM paJcendriyANAM sadbhAvAt saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi-'aholoe saMkhejjaguNA' adholoke vartamAnAH paJcendriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tatra vaimAnikadevApekSayA saMkhyeyaguNAnAM nairayikANAM sadbhAaura paMcendriyAyu kA vedana kara rahe hoM, aise jIya alpa hote haiM, ataeca unheM saba se kama kahA gayA hai| trilokasparzI paMcendriya jIvoM kI apekSA Urdhyaloka-tiryagloka nAmaka do prataroM meM rahane vAle paMcendriya saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki upapAta yA samudghAta ke dvArA ina prataroM kA sparza karane vAle apekSAkRta adhika hote haiM / ina kI apekSA bhI adholoka-tiryagloka nAmaka do prataroM kA sparza karane vAle paMcendriya saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki upapAta evaM samudghAta ke dvArA ina prataroM kA sparza karane vAle jIva bahuta adhika hote haiM / una kI apekSA bhI avaMloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki vahAM paMcendriya vaimAnika deyoM kA sadabhAva hai| una kI apekSA bhI agholoka meM saMkhyAtaguNA adhika thatA hoya, athavA je paMcendriya urvalokamAMthI alekamAM athavA ardhalokamAMthI urvilekamAM paMcendriya paNAthI athavA anya rUpe utpanna thatA thakA mAraNAnika samudughAta karI rahela hoya ane pitAnA utpattideza paryanta jeoe Atmapradezane phelAvela hoya ane paMcendriyanA AyuSyanuM vedana karI rahela hoya evA che a5 hoya che. tethI ja temane sauthI kama kahevAmAM Avela che. trileka pazI paMcendriya jIva karatAM udarvaka-tirthaMkaleka nAmanA be prataramAM rahevAvALA paMcendriya saMkhyAta gaNA adhika che. kemake upapAta ane samuddaghAta dvArA A pratirone sparza karavAvALA apekSAkRta adhika hAya che. tenA karatAM paNa aleka-tirthaMkaleka nAmanA be pratane sparza karavA vALA paMcendriye saMkhyAta gaNA vadhAre che. kemake upapAta ane samudraghAta dvArA A pratAno sparza karavAvALA jIve ghaNuM vadhAre hoya che. tenA karatAM paNa urthalAkamAM saMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake tyAM paMcendriya vaimAnika devone zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa paJcendriyAdyalpabahutvam 329 vAt, tebhyo'pi-tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnAH paJcandriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti saMmUcchimajalacarakhecarAdInAM vyantarajyotiSkANAM saMmUcchimamanuSyANAzca paJcendriyANAM tatra sadbhAvenAsaMkhyeyaguNatvaM bhavati, ___ athAparyAptakapazcendriyANAmalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovA paMciMdiyA apajjattayA telokke' sarvastokAH -sarvebhyo'lpAH, pazcendriyAH aparyAptakAH trailokye-lokatrayavartino bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'uDDaloyatiriyaloe saMkhejjaguNA' Urdhvalokatiryagloke-tatprataradvayavartinaH paJcandriyA aparyAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'adholoyatiriyaloe saMkhijjaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartino'paryAptakAH pazcandriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, haiM, kyoMki adholoka meM vaimAnikoM kI apekSA saMkhyAtaguNA adhika nAraka vidyamAna haiM / adholoka kI apekSA tiryagloka meM vartamAna paMcendriya asaMkhyAtaguNA haiM, kyoM ki tirya gloka meM jalacara, khecara, bhUcara, vyantara, jyotiSka tathA saMmUrchima manuSya Adi paMcedriya jIva bahuta baDI saMkhyA meM haiN| ___ aparyAptaka paMcendriya jIvoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra saba se kama paMcendriya aparyApta trilokasparzI haiM, isa viSaya meM yukti pUrvavat hI samajhanA cAhie / trilokasparzI paMcendriyoM kI apekSA Urdhvaloka-tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM / unakI apekSA adholoka -tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| unakI apekSA Urdhvaloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiN| Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM sNkhyaatsaddabhAva rahe che. tenA karatAM paNa adhomAM saMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake alekamAM vimAnikonA karatAM saMkhyAta gaNuM vadhAre nArake vidyamAna che. aleka karatAM tirthaMkalekamAM rahevAvALA paMcendriye asaMkhyAta gaNA che. kemake tirthaMkalekamAM jalacara-khecara-bhUcara-yantara-tiSka tathA saMmUrNima manuSya vigere paMcendriya jIve ghaNu moTi saMkhyAmAM che. aparyApta paMcendriya nuM a5 bahatva kSetranA anusAra sauthI ochA paMcendriya aparyApta trileka spazI che. A saMbaMdhanI yukti pahelA je pramANe kahevAmAM Avela che. te ja pramANe samajavI. trilekaspazI paMcendriyenA karatAM udghaleka-tiya kalekamAM saMkhyAta gaNA vadhAre che. tenA karatAM alaka-tirthaMkalekamAM saMkhyAtagaNuM vadhAre che, tenA karatAM ulekamAM saMkhyAta gaNA vadhAre che, urthaka karatAM adhelakamAM pra0 42 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ 330 prajJApanAsUtre tebhyo'pi - 'uDUloe saMkhijjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH paJcendriyAH aparyA taar: saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyopi 'aholoe saMkhejjaguNA' adholoke vartamAnA aparyApta kapaJcendriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti yukteruktatvAt, tebhyo'pi - 'tiriyaloe asaMkhijjaguNA tiryagloke vartamAnAH paJcendriyA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH / atha paryApta paJcendriyANAmalpabahutvamAha - 'khettANuvAraNaM' kSetrAnupAtena - kSetrAnusAreNa prarUpyamANAH savvatthoyA paMcidiyA pajjattA uDaloe' sarvastokAH - sarvebhyo'lpAH paJcendriyAH paryAptakAH Urdhvaloke vartamAnA bhavanti prAgukyukteH prAyo vaimAnikAnAmeva sadbhAvAt tebhyo'pi - 'uDaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' Urdhva lokatiryagloke - tatprataradvayavartinaH paryAptakapaJcendriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti uparyukta prataradvayasamIpavarti jyotiSkAstadadhiSThita kSetrapartivAnavyantara paJcendriyatiryaJca vaimAnikavAnavyantarajyotiSkavidyAdharacAraNamuni paJcendriya tiryaJcacordhvaloke tiryagloke ca gamanAgamane kurvantaH urdhvalokaguNA adhika haiM aura adholoka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM / isa alpabahutva meM pUrvavat hI kAraNa samajha lenA cAhie / paryApta paMcendriyoM kA alpabahutva-saba se kama paryApta paMcendriya Urdhvaloka meM haiM, kyoMki vahAM prAyaH sirpha vaimAnika deva hI rahate haiN| unakI apekSA Urdhvaloka- tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiN| unakI apekSA trilokasparzI paryApta paMcendriya saMkhyAtaguNA adhika haiN| kyoMki jaba adholoka meM sthita bhavanapati, cAnavyantara, jyotiSka, vaimAnika yA vidyAdhara vaikriya samuddhA karate haiM aura tathAvidha viziSTa prayatna ke dvArA Urdhvaloka meM apane AtmapradezoM ko phailAte haiM, taba ve tInoM lokoM kA sparza karate haiM / isa kAraNa unheM sakhyAta gaNA vadhAre che, ane adheAlekanA karatAM tiya kalAkamAM asa'khyAta gaNA vadhAre che. A apa bahutvamAM tenuM kAraNa pahelA kahyA anusAra ja che. paryApta paMcendriya alpa ahutva sauthI AchA paryApta pAMcendriya uleAkamAM che. kemake tyAM prAyaH vaimAnika devAja rahe che. tenA karatAM ulAka ti kaleAkamAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. tenA karatAM trileAka spazI paryApta paMcendriya sakhyAta gaNA vadhAre che, kemake adhelekamAM rahevAvALA bhavanapati, vAnabhyantara, jyeAtiSka, vaimAnika athavA vidhAdhara jyAre vaikriya samuddAta kare che ane tevA prakAranA vizeSa prayatna dvArA ulAkamAM peAtAnA Atma pradezAne phelAve che. tyAre teo traNelAkanA spa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.30 kSetrAnusAreNa paJcendriyAdyalpabahutvam 331 tiryaglokaprataradvayaM saMspRzanti, tebhyo'pi 'teloke saMkhijjaguNA' trailokyelokatrayavartinaH paryAptakapazcendriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti, bhavanapati vAnavyantarajyotiSkavaimAnikAnAM vidyAdharANAM vA'dholokasthAnAm vaikriyasamudghAtasamavahatAnAM tathAvidhA prayatnavizeSavazAt avaloke prakSiptAtmapradezadaNDAnAM lokatrayasaMsparzanAt saMkhyeyaguNatvaM teSAmupapadyate, tebhyo'pi--'aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinaH paryAptakapaJcandriyAH saMkhyeyaguNA bhavanti tatra bahUnAM vAnavyantarANAM svasthAnapratyAsamnatayA tiryagloke Urdhvaloke vA bhavanapatInAm abolaukikagrAmeSu bhagavatAM samavasaraNAdau adholoke krIDArya ca gamanAgamanakaraNena, samudreSu kapAJcitpazcendriyatirazcAM svasthAna pratyAsannatayA keSAzcit tadadhiSThitakSetrAzritatvena uparyuktaprataradvayasaMsparzanAt saMkhyAtaguNA kahA gayA hai| trilokasparzI paryApta paMcendriyoM kI apekSA adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ye pratara vAna-vyantara devoM ke svasthAna se samIpa vartI haiM, ataeva jaba ye tiryagloka yA Urdhvaloka meM jAte haiM to ina prataroM kA sparza karate haiM / bhayanapati deva adholaukika grAmoM meM tIrthakara ke samayasaraNa Adi meM yA krIDA ke lie jaba Ate jAte haiM to ve bhI ina prataroM kA sparza karate haiM / samudravartI kinhIM-kinhIM paMcendriya tiryacoM ke svasthAna se sannikaTa hone ke kAraNa aura kinhIM-kinhIM ke vahIM rahane ke kAraNa ukta donoM prataroM kA sparza hotA hai, ataeva inheM saMkhyAtaguNA kahA hai| kare che. tethI teone saMkhyAta gaNa kahevAmAM Avela che. vileka sparzI paryApta paMcendriyenA karatAM alaka-tiryakalaMka nAmane prataramAM saMkhyAta gaNA kahevAmAM Avela che. trilekaspazI paryApta paMcendriyenA karatAM adhika tirthaMkaleka nAmanA pratomAM saMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake prataramAM vAnavyantara deva svasthAnathI samIpamAM che. tethI ja jyAre teo tirthaMkaleka athavA urvilokamAM jAya che. tyAre teo A pratone sparza kare che. bhavanapati devo alakavati gAmamAM tIrthakaranA samavasaraNa vigeremAM athavA kIDA karavA mATe jAya che, ane Ave che. tyAre teo paNa A pratane sparza kare che. samadravati kaI kaI paMcendriya tiryacenA svAsthAna samIpamAM hovAthI ukta e ane pratano sparza thAya che. tethI ja tene saMkhyAta gaNA kahela che. adhaloka tiya kalekanA karatAM alekamAM paryApta paMcendriya jIva saMkhyAta gaNA che. kemake-adhelakamAM nAraka ane bhavanapati nivAsa kare che adhaleka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ 332 prajJApanAsUtre saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi 'aholoe saMkhejjaguNA' adholoke vartamAnAH paryAptakapazcendriyajIvAH saMkhyeyaguNA bhavanti tatra nairayikANAM bhavanapatInAM cAvasthAnAt tebhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnAH paryApta paJcendriyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti tatra paJcendriyatiryagmanuSyavyantara jyotiSkANAmavasthAnAdityAzayaH || sU0 34 // pRthivIkAyikAdyalpabahutvavaktavyatA mUlam - khettANuvAeNaM savvatthovA puDhavikAiyA uDaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDUloe asaMkhejja - guNA, aholoe visesAhiyA / khettANuvAeNaM savvatthovA puDhavikAiyA apajjattayA uDaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDaloe asaMkhejjaguNA, aholoe visesAhiyA / khettANuvAeNaM savvatthovA puDhavikAiyA pajjattayA uDDaloyatiriyaloe, aholoya tiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDaloe asaMkheujaguNA, aholoe visesAhiyA / khettANuvAeNaM savvatthovA AukAiyA, ur3aDhaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDDUloe asaMkhejjaguNA, aholoe visesAhiyA / khettANuvAeAM savvatthovA AukAiyA apajattayA uDaloyatiriyaloe, adholoka - tiryagloka kI apekSA adholoka meM paryApta paMcendriya jIva saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki adholoka meM nAraka aura bhavanapati nivAsa karate haiM / adholoka kI apekSA bhI madhyaloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki madhyaloka meM paMcendriya tiryeca, manuSya, vyantara aura jyotiSka deva nivAsa karate haiM // 34 // karatAM paNa madhyaleAkamAM asakhyAta gaNA vadhAre che. kemake madhyaleAkamAM pacendriy tiryaya, manuSya-vAnavyantara bhane jyotiSDa heva nivAsa pure che. sU. 34 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 333 aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhajjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDDaloe asaMkhejjaguNA, aholAe visesaahiyaa| khettANuvAeNaM savvatthoyA AukAiyA pajjattayA uDDaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDuloe asaM. khejjaguNA, aholoe visesaahiyaa| khettANuvAeNaM savvatthoyA teukAiyA uDaloyatiriyaloe aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhe jaguNA, telokke asaMkhejaguNA, aholoe visesaahiyaa| khettANuvAeNaM savatthovA teukAiyA apajjattayA uDDhatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokake asaMkhejjaguNA, uDDaloe asaMkhejjaguNA, aholoe visesaahiyaa| khettANuvAeNaM savvatthovA teukAiyA pajjattayAM uDDaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDDaloe asaMkhejaguNA, aholoe visesAhiyA, khettANuvAeNaM savvatthovA vAukAiyA uDDaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telAkke asaMkhejjaguNA uDDaloe asaMkhejjaguNA, aholoe visesaahiyaa| khettANuvAeNaM savvatthovA vAukAiyA apajattayA uloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriya. loe saMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDDhaloe asaMkhejaguNA, aholoe visesaahiyaa| khettANuvAeNaM savvatthovA bAukAiyA pajattayA uDDaloyatiriyaloe aholoetiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDaloe asaMkhejjaguNA, aholoe visesAhiyA / khettANuvA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ 334 prajJApanAsUtre eNaM savyasthovA vaNassaikAiyA uDDaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhenaguNA, uDDaloe asaMkhejjaguNA, aholoe visesAhiyA, khetANuvAeNaM savatthovA caNassaikAiyA apajjattayA uDDaloyattiriyaloe, aholoyatiriyaloe visesAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, telokke asaMkhejjaguNA, uDDaloe asaMkhejja. guNA, aholoe visesAhiyA, khettANuvAeNaM savatthovA vapAssaikAiyA pajattayA uDDaloyatiriyaloe, aholoyatiriyaloe vilepsAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA,, telokke asaMkhajaguNA, aholoe,visesAhiyA ||suu035|| chAyA-kSetrAnupAtena sarvastokAH pRthivIkAyikAH arzvalokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena __ pRdhiyIkAyika Adi kA alpabahutva zabdArtha-(khittANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthoyA puDhavikAiyA uDaloyatiriyaloe) saba se kama pRthvIkAyika Urdhvalokatirya gloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka tiryagloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiM / pRthvIkAyika vigerenuM apa bahuta hAtha-(khettANuvAeNa) kSetra anusAra (savvatthovA puDhavikAiyA uDDhaloya tiriyaloe) sauthI mech| pI4s 64degax- tibhA che. (aholoya tiriyaloe visesAhiyA) adhoso - timAma vizeSAdhi cha, (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiyasobhA masaNyAta ge| che, (telokke asaMkhejjaguNA) sozyamA masabhyAta // cha (uDDhaloe asakhejjaguNA) mA masa bhyAta // . (aholoe visesAhiyA) AdhAmA vizeSAdhi che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 335 sarvastokAH pRthivIkAyikAH aparyAptakAH alokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMraTameyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH pRthivIkAyikA paryAptakAH Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena saryastokAH apphAyikAH Ulokatiryagloke, agholokatiryagloke vizeSAdhikAH tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vize___ (khettANucAeNaM) kSetra ke anusAra (savyatthovA puDhavikAiyA apajjattayA uDaloyatiriyaloe) saba se kama pRthvIkAyika aparyApta Urdhvaloka-tirya gloka meM haiM (aholoyatiriyaloe bisesAhiyA) adholoka-tiryagloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhijjaguNA) tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhijjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhejjaguNA) Uyaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| ___ (khettANuyAeNaM) kSetra ke anusAra (savyatyoyA puDhavikAjhyA pajjattayA) saba se kama pRthvIkAyika paryApta (uDaloyatiriyaloe) urdhvaloka-tirya gloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka -tirya gloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhijjaguNA) trailokya meM (khettANuvAeNaM) kssetrn| manusA2 (sadhyatthovA puDhapikAiyA apajjattayA uDDhaloyatiriyaloe) sauthI ch| pRthvI4i4 255ryAta po-tiyos bhA che. (aholoya-tiriyaloe visesAhiyA) AdhA-tiyomA vizeSAdhi4 cha, (tiriyaloe asaM khijja guNA) tiya sImA masaNyAta 9 // cha. (telokke asa khijja guNA) seyamA masaNyAta gaecha. (uDDhalora asa khijja guNA) GufbhA masaNyAta ! che. (aholoe visesAhiyA) 25pAsomA vizeSAdhi cha (khettANuvAerNa) kSetranA 4thana prabhA (savyatthovA puDhavikAiyA pajjattayA uDaDhaloyatiriyaloe) sauthI ch| vIyi paryAta 4tiya sImA cha. (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) Alts tiyA vizeSAdhi4 che. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiyomA masaNyAta . (lokke asakhijjaguNA) traima4yama asaNyAta . (uDDhaloe asakhijguNA) 34. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ 336 prajJApanAsUtre pAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH apkAyikA aparyAptakA Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhpeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizepAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH aSkAyikAH paryAptakAH Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryaasaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhijjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAta guNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| ___ (khetANucAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthocA AukAiyA uDaloyatiriyaloe) saba se kama apkAyika Urdhvaloka-tirya gloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tiryagloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDraloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visasA hiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiM / ___ (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthoyA AukAiyA apajjattayA uDaloyatiriyaloe) saba se kama apkAyika aparyApta Urdhvalo-tiryagloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka -tirya gloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryag. loka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uloe asaMkhejjaguNA) aprailoka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe bisesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| somA manyAta 12, (aholoe visesAhiyA) madhAsomA vizeSAdhi che. (khettANuvAeNaM) kssetrn| mnus||2 (savvatthovA AukAiyA uDDhaloyatiriyaloe) sauthI maach| 2014 // 4 dalais-tiyomA cha. (aholora tiriyaloe visesAhiyA) agho| tiyomA vizeSAdhi che. (tiriyaloe asakhejjaguNA) tiyAmA sayAta che. (DDhaloe asakhijjaguNA) sabhA masaNyAta // cha. (aholoe visesAhiyA) AghosobhA vizeSAdhi che. (khettANuvAeNaM) kSetranA 25nusAra (savvatthovA AukAiyA apajjattayA uDaDhaloya tiriyaloe) sauthA soch| 204Ayi aparyApta so-tiya somAM cha. (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) madhAso tiyomA vizeSAdhi: cha. (tiriyaloe asa khejjaguNA) tiya sabhA mayAtamA che. (telokke asaMkhe. jjagaNA) soyamA madhyAtamA cha. (uDUDhaloe asa khejjaguNA) aawi masa jyAta cha. (aholoe visesAhiyA) madhAsomA vizeSAdhi che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 337 gloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urcaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH tejaH kAyikAH Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH tejaH kAyikAH aparyAptakAH Urdhvaloka__ (khittANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA AukAiyA pajjattayA uDaloyatiriyaloe) saba se kama apkAyika paryApta Uryalokatiryagloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholokatirya gloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhijjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uddaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| __ (khettANucAeNaM) kSetra ke anusAra (savyatthobA teukAiyA uddaloyatiriyaloe) saba se kama tejAkAyika Urdhvaloka-tiryagloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tirya gloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhijjaguNA) tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhijjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (khettANuvAeNaM) kSetramanusA2 (sabvatthovA AukAiyA pajjattyA uDDhaloya loyatiriyaloe) soch| 251.43 pati pado-tiya sabhA cha. (aholoya tiriyaloe visesAhiyA) aghosA tiyomA vizeSAdhi che. (tiriyaloe asaM khejjaguNA) tisabha asaNyAta gA che. (aholoe visesAhiyA) alakamAM vizeSAdhika che. (khettANuyAeNa) kSetranI anusAra (savvatthovA teukAiyA uDaDhaloyatiriyaloe) sauthI ch| te 454 Max- tima cha. (aholoe tiriyaloe visesAhiyA) madhAsAra tiya sabhA vizeSAdhita cha. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiyomA 21sadhyAta cha. (telokke asaMkhejjaguNA) traimA asabhyAta cha. (uDhaloe asaMkhenja guNA) mA madhyAta ge| che. (aholoe visesAhiyA) 25pAsomA vizeSAdhi4 cha. (khettANuvAeNaM) kSetramA pramANe (savvasthovA teukAiyA apajjattayA uDDhaloya. tiriyalo0) sauthI mch| 255ryAta te42424 vasa-tiyomA che. (aho. loe tiriyaloe visesAhiyA) 24ghoDo tiyomA vizeSAdhi4 cha. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiyamA 2sadhyAtarA cha. (uDDhaloe asakhejjaguNA) 34 pra0 34 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ 338 prajJApanAsUtre tiryagloke, adholokatiryagloke vartamAnA tejaskAyikAH vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH teja:-kAyikAH paryAptakAH Urdhvalokatiryaloke, adholokatiryagloloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhye yaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSA(uDaloe asaMkhijjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthoyA teukAiyA apajjattayA uDaloyatiriyaloe) saba se kama aparyApta tejaskAyika Urdhvaloka-tirya gloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tirya gloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDuloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe bisesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| ___ (khettANucAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthoyA teukAiyA pajja. ttayA uDaloyatiriyaloe) sabase kama paryApta tejaskAyika Urdhvalokatiryagloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tirya: gloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM bhai AsabhyAtA cha. (aholoe visesAhiyA) mosobhA vizeSAdhi che. (khettANuvAeNaM) kSetranA 4thana pramANe (savvatthovA te ukAiyA pajjattayA uDUDhaloyatiriyaloe) sauthI mch| paryAta te42443 Balax-tiya sabhA che. (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) motiyomA vizeSAdhi cha. (tiriyaloe asa khejjaguNA) tiyomA masadhyAtamA cha. (telokke asa khejjaguNA) sayamA 2AAD-yAtamA cha. (uDDhaloe asakhejjaguNA) BafmA masajyAta che. (aholoe visesAhiyA) madhomA vizeSAdhi4 cha. (khettANuvAeNaM) kSetranA 4thana pramANe (savvatthovA bAukAiyA uDDhaloya. tiriyaloe) sauthI ch| vAyuya mAM-tiyomA cha. (aholoya. tiriyaloe visesAhiyA) madho tayamA vizeSAdhi che. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiya sabhA masacyAta cha. (telokke asakhejjaguNA) TIdhyamA maNyAta cha. (uDDhaloe asa khejjaguNA) BuomA masaNyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 339 dhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH vAyukAyikAH Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH vAyukAyikAH aparyAptakAH Urdhva lokatiryagloke, adholokatiryaglokevizeSAdhikAH, tirya gloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH aloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokA vAyukAyikAH (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA vAukAiyA uDaloyatiriyaloe) saba se kama vAyukAyika Urdhvaloka-tirya gloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tirya gloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| (khettANuyAeNa) kSetra ke anusAra (savvatthovA vAukAiyA apajjattayA saba se kama vAyukAyika aparyApta (uDaloyatiriyaloe) Uloka-tiryagloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka tiryagloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| (khettANuyAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA vAukAiyA) saba se kama vAyukAyika (pajjattathA) paryAptaka (uDaloyatiriyaloe) Urdhvagae cha. (aholoe visesAhiyA) adhosamA vizeSAdhi cha. (khettANuvAeNaM) kSetramA 4thana pramANu (savvatthovA vAukAiyA apajjattayA) sothI ch| pAyayi aparyApta5 (uDDhaloyatiriyaloe) Bufa tiya zobhA cha. (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) apAnA timavizeSAdhi: che. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiyAmA madhyAta che, (telokke asakhejjaguNA) soyamA masacyAta cha. (uDDhaloe asa khejjaguNA) Brashi yasa cyAta gaNa cha. (aholoe visesAhiyA) madhAsamA vizeSAdhi cha. (khettANuvAeNaM) kSetranAthana pramANu (savvatthovA vAukAiyA) sauthI yaach| pAyuyi4 (pajjattayA) 544 (uDDhaloyatiriyaloe) Bulal tiyomA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ 340 prajJApanAsUtre paryAptakAH Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagUloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urzvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH vanaspatikAyikAH Urdhvalokatiryagloke adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH vanaspatikAyikAH aparyAptakAH Urdhvalokatiryagloke, loka tiryakloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka -tiryagloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkheja guNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDDaloe asaMkhijaguNA) arghyaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| (khettANuvAeNa) kSetra ke anusAra (savvatthovA vaNassaikAiyA uDaloyatiriyaloe) saba se kama vanaspatikAyika Uryaloka-tiryagloka meM haiM (aholoyatiriyaloevisesAhiyA) adholoka-tiryagloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhijaguNA) apraloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) agholoka meM vizeSAdhika haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savyatthovA vaNassaikAiyA apajjattayA uDaloyatiriyaloe) saba se kama vanaspatikAyika apacha. (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) maghoDo tiyomA vizeSAdhi cha. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) timI masa-yAta cha. (telokke asaMkhejjaguNA) sAyama asaNyAta cha. (uDUDaloe asaMkhejjaguNA) Bqawi asaMkhyAta gaNe che. (khettANuvAeNaM) kSetranA 4thana pramANe (savvatthovA vaNassakAiyA uDaDhaloya tiriyaloe) sauthI mAchA panaspatiya Balax-tiyomA cha. (aholoya tiriyaloe visesAhiyA) adhAtA-tiyamA vizeSAdhi cha. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiya sImA masaNyAta cha. (telokke asaMkhejjaguNA) sAyama asaNyAta // cha. (uDDhaloe asaMkhejjaguNA) Saawi masadhyAta ! cha. (aholoe visesAhiyA) madhAsamA vizeSAdhi che. (khettANuvAeNaM) kSetranAthana prabhANe (savvatthovA vaNassakAiyA apajjattayA uDDhaloyatiriyaloe) sauthI mAchA pana35tithi: 25544 saas tiya'. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 341 adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokA vanaspatikAyikAH paryAptakAH Urdhvalokatiryagloke, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trailokye asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH ||suu035|| / ryApta Urdhvaloka-tiryagloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tiryagloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhejaguNA) Urdhvaloka asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA vaNassaikAiyA pajjattayA) saba se kama vanaspatikAyika paryApta (uDaloyatiriyaloe) Urdhvaloka-tiryagloka meM haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholoka-tiryakloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhijjaguNA) tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (telokke asaMkhejjaguNA) trailokya meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDUloe asaMkhejjaguNA) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiN| aba pRthvIkAyika Adi pAMcoM ekendriya samuccaya jIvoM kA tathA paryAptaka aura aparyAptaka bhedoM kA, yoM tIna prakAra kA alpasabhA cha. (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adhokhA- tibhA vizeSAdhi cha. (tiriyaloe asaMkhejjaguNA) tiyomA masaNyAtamA cha, (telokke asaMkhejjaguNA) bodhyamA msnnyaatgaa| che. (uDDhaloe asaMkhejjaguNA) Blasti yasa cyAta cha. (aholoe visesAhiyA) BApAmA vizeSAdhi4 cha. (khettANuvAeNaM) kSetranAthana pramANe (savvatthovA vaNassaikAiyA pajjattayA) sauthI mAchI vanaspatiya paryAsa (uDDaloyatiriyaloe) Bras tiyasaxbhA che. (aholoyatiriyaloe visesAhiyA) yI-tiyomA vize. pAdhi cha. (siriyaloe asaMkhejjaguNA) tiya sabhA 2masa yAta ! che. (telokke asaMkhejjaguNA) sayamA 2masa yAta / che. (uDDhaloe asaMkhe. jaguNA) Buma masa'cyAta mA che. (aholoe visesAhiyA) madhAsamA vizeSAdhika che. je sU. 34 che TIkAI-have pRthvIkAyika vigere ekendriya samuccaya jIvenuM tenA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ 342 prajJApanAsUtre TIkA- athaikendriyavizeSANAM pRthivIkAyikAdInAM paJcAnAM samuccayaparyAptApaya takabhedena pratyekaM trINi trINi alpabahutvAni prarUpayitumAha'khetAvAraNaM' kSetrAnupAtena - kSetrAnusAreNa 'sanvatthovA puDhavikAiyA uDaloya tiriyaloe' sarvastokAH - sarvebhyo'lpAH pRthivIkAyikAH Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti prAguktaikendriyaviSayakayukteH tebhyaH 'aholoyatiriyaate visesAhiyA' adholokatiryagloke - tatprataradvayavartinaH pRthivIkAyikA vizepAdhikA bhavanti ekendriyaprakaraNe yukteruktatvAt, sebhyo'pi - ' tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnAH pRthivI kAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH satvAt, tebhyo'pi 'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye lokatrayavartinaH pRthivIkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti samuccayaikendriyavat, tebhyopi 'uDaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH pRthivIkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti audhikaikendriyavat, tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' agholoke vartamAnAH pRthivIkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, ekendriyasamuccayavat, bahutva prarUpita karate haiM TIkArtha- kSetra kI apekSA saba se kama pRthvIkAyika Urdhvalokatiryagloka meM haiM arthAt pUrvokta do prataroM meM hote haiN| isa saMbaMdha meM vahI yukti samajha lenI cAhie jo ekendriyoM ke viSaya meM kahI jA cukI hai| inakI apekSA adholoka - tiryagloka nAmaka prataroM meM vizepAdhika haiM / yukti ekendriyoM ke prakaraNa meM kahI jA cukI hai / ina kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, isakA kAraNa bhI pahale kahA jA cukA hai / inakI apekSA trilokavarttI pRthvIkAyika asaMkhyAtaguNA haiM, inase Urdhvaloka meM varttamAna pRthvIkAyika asaMkhyAta guNA haiM, ina se adholoka meM vizeSAdhika haiM / ina saba ke viSaya meM paryAptaka aparyAptakanA bhedonuM e rIte traNa prakAranA alpabahupaNAnI prarUpaNA karavAmAM Ave che. kSetranI apekSAthI sauthI ochA pRthvIkAyika ulAka tiya gleAkamAM che. arthAt pUrvokta e pratarAmAM heAya che. A saMbaMdhamAM ekendriyAnA viSayamAM je kathana karavAmAM Avela che. e ja kathana samajavuM joie. tenA karatAM adheAleAka-tiglAka nAmanA pratAmAM vizeSAdhika che. tenA saMbaMdhI yukti ekendriyAnA prakaraNamAM kahevAmAM AvI gayela che. tenA karatAM tiya glAkamAM asakhyAta gaNA che, tenu kAraNa paNa pahelAM kahevAmAM AvI gayela che. tenA karatAM trileAkavatI pRthvIkAyika asaMkhyAta gaNA che. tenA karatAM u leAkamAM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 343 athAparyAptakapRthivIkAyikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa, 'savvatthovA puDhavIkAiyA apajjattayA uDDaloyatiriyaloe' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH pRthivIkAyikAH aparyAptakAH Urdhvalokatiryagloke-tatprataradvayavartino bhavanti, prAguktaikendriyayuktaH, tebhyo'pi'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartinaH pRthivIkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, te samuccayaikendriyavat, tebhyo'pi-'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnAH aparyAptakapRthivIkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyopi 'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye lokatrayavartinaH pRthivIkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, ephendriyasamuccayavat, tebhyo'pi 'uDDaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH aparyAptakapRthivIkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAgu ktaikendriyayuktaH, tebhyo'pi-'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA apaptikapRthivIkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, praaguktaikendriyyuktH|| vahI yukti jAnanA cAhie jo samuccaya ekendriyoM ke alpabahutva ke viSaya meM kahI jA cukI hai| ____ aparyAptaka pRthvIkAyikoM kA alpabahutva-saba se kama aparyApta pRthvIkAyika Urdhvaloka tiryagloka meM haiM / unakI apekSA adholokatiryagloka meM vizeSAdhika haiN| adholoka-tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM / tiryagloka kI apekSA trilokavartI asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiN| inake isa alpabahutva kA kAraNa vahI samajhanA cAhie jo ekendriyoM ke alpabahutva meM kahA gayA hai| rahelA pRthvIkAyika asaMkhyAta gaNuM che. tenA karatAM alekamAM rahelAM pRthvI kAyika vizeSAdhika che. A badhAnA saMbaMdhamAM yukti je samuccaya ekendriyonA apabahatvapaNAnA saMbaMdhamAM kahevAmAM Avela che e ja rIte samajavI. aparyApaka pRthvIkAyikanuM alpabaDutva sauthI ochA aparyAptaka pRthvIkAyika, udghalekatiblekamAM che. tenA karatAM adholeka-tiryazlekamAM vizeSAdhika che. aleka tiryaglekanA karatA tirya. kamAM asaMkhyAtagaNI che. tiryazlokanA karatAM vilekavati asaMkhyAtagaNA che. udalekanA karatAM alekamAM vizeSAdhika che. A alapabahatvanA saMbaMdhamAM paNa eja rIta samajavI ke je ekendriyonA saMbaMdhamAM kahevAmAM AvI gayela che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ 344 prajJApanAsUtre ___ atha paryAptaka pRthivIkAyikAnAmalpabahutvamAha-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovA puDhavikAiyA pajjattayA uDaloyatiriyaloe' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, pRthivIkAyikAH paryAptakAH Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti, pAguktasamuccayaikendriyavat , tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' agholokatiryagloke tatprataradvayavartinaH paryAptakapRthivIkAyikA vizeSAdhikA bhavanti prAgukta yukteH tebhyo'pi-tiriyaloe asaMkhejja guNA' tiryagloke vartamAnAH paryAptakapRthivIkAyikAH asaMkhyeya guNA bhavanti, pUrvoktaikendri yasamuccayavat , tebhyo'pi 'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye-lokatrayavartinaH paryAptakapRthivIkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAmuktayukteH, tebhyo'pi 'uDaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH pRthivIkAyikAH paryAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, samuccayaikendriyavat, tezyo'pi-'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnAH paryAptaka pRthivIkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti prAgukta yukteH athApkAyikAnAmarUpabahutvamAha-'khettANuvAe NaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusA paryAptaka pRthvIkAyikoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra saba se kama paryApta pRthvIkAyika Urdhvaloka-tiryagloka meM haiM arthAt Urcaloka -tiryagloka nAmaka do prataroM ko sparza karane vAle haiM / unakI apekSA adholoka tiryagloka meM vizeSAdhika haiN| unakI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / tiryagloka kI apekSA trilokacI arthAt tInoM lokoM kA sparza karane vAle asaMkhyAtaguNA haiM / unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM aura Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiN| ___ apkAyikoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra sabase kama apkA paryAptaka pRthvIkAyikanuM alpabadutva kSetranA anusAra sauthI ochA paryAptaka pRthvIkAyika urthaka tiblekamAM che, arthAt udghaleka-tiryazkeka nAmanA be pratane sparza karavAvALA che. tenA karatAM aleka-tirthaMkalekamAM vizeSAdhika che, tenA karatAM tirthaMkalekamAM asaMkhyAtagaNu che. tiryakalokanA karatAM trilekati arthAt traNe loko sparza karavAvALA asaMkhyAtagaNu che. tenA karatAM urvalekamAM asaMkhyAtagaNuM che. ane udghalekanA karatAM alekamAM vizeSAdhika che. aSkAyikanuM alpabahatva kSetranA anusAra sauthI ochA akAyika urdhaleka tirthaMkaleka nAmanA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 345 reNa 'savvatthovA AukAiyA uDaloyatiriyaloe' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, akAyikAH alokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartino'kAyikAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktayukteH, tebhyo'pi-'tiriyaloe asaMkhejaguNA' tiryagloke vartamAnAH apkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktakendriyasamuccayavat , tebhyo'pi telokke asaMkhejaguNA' trailokyelokatrayavartino'pkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, tebhyo'pi'uDuloe asaMkhejaguNA' Urvaloke vartamAnA apkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi-'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA akAyikAH vizeSAdhikA bhavanti samuccayaikendriyavat , ____ athAparyAptakApkAyikAnAmalpabahutvamAha-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa, 'savvatthovA AukAiyA apajjattayA uDaloyatiriyaloe' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH aSkAyikAH aparyAptakAH Urdhvalokatiryagloke-prataradvayavartino bhavanti, prAgutasamuccayakendriyayukteH, tebhyo'pi-'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke-tatprataradvayavartino'paryAptakAH apkAyikAH vizeSAdhikAH bhatanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhejaguNA' tiryagloke vartamAnA apkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, tebhyo'pi-'telokke asaMkhejaguNA' trailokye-lokatrayavartino'paryAptakA apkAyika Urdhvaloka tiryagloka nAmaka prataroM meM haiM / unakI apekSA adholoka-tiryagloka meM vizeSAdhika haiM / adholoka-tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / tiryagloka kI apekSA trilokacI asaMkhyAtaguNA haiM / trilokapattiyoM kI apekSA Urzvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiN| yahAM bhI yukti samuccaya ekendriyoM ke viSaya meM jo kahI hai vahI samajhanA caahie| aparyAptaka apkAyikoM kA alpabahutva-saba se kama apkayika prataramAM che. aleka- tikanI apekSAe tiryazlokamAM asaMkhyAtagaNI che. tiryazlekanI apekSAe trilekavati asaMkhyAtagaNuM che, urvalekanA karatAM alekamAM vizeSAdhika che. ahiyAM paNa samuccaya jIva ekendrinA saMbaMdhamAM je yukti kahI che eja yukti samajavI. aparyApaka akAyikonuM a5mahatva sauthI ochA apakAyika aparyAptaka jIva urdhaka-tiryakaloka nAmanA pra0 44 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre yikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, samuccayaikendriyAt, tebhyo'pi-'uDaloe asaMkhejaguNA' Urdhvaloke vartamAnA aparyAptakA apkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhatranti prAguktayukteH, tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA aparyAptakA apkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktayuktaH ___ atha paryAptakAkAyikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati 'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovA AukAiyA pajattayA uDaloyatiriyaloe' sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH apkAyikAH paryAptakAH Uryalokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti prAguktayukteH tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke prataradvayavartinaH paryAptakA apkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayukteH tebhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhejaguNA' tiryagloke vartamAnAH paryAptakA akAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'teloke asaMkhejjaguNA' trailokye -lokatrayavartinaH paryApta kA apkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH aparyAptaka jIca Urdhvaloka-tiryagloka nAmaka do prataroM meM haiM, Urdhva loka-tiryagloka kI apekSA adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiM, adholoka-tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, tiryagloka kI apekSA trilokavartI asaMkhyAtaguNA haiM, trilokavartiyoM kI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / isa alpabahutva ke saMbaMdha meM bhI vahI yuktiyAM samajhanI cAhie jo ekendriyoM ke viSaya meM kahI haiN| paryAptaka akAyikoM kA alpavahutya-kSetra ke anusAra saba se kama apkAyika paryApta Uryaloka-tiyagloka nAmaka prataroM meM haiM, Uryaloka-tiryagloka kI apekSA adholoka tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiM, adholoka tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM be pratomAM che. uleka -tiya klekanA karatAM alaka-tikileka nAmanA pratamAM vizeSAdhika che. alaka-tiya lekanA karatAM tiryakamAM asaMkhyAtagaNA che. tiryalekanA karatAM trilekavati asaMkhyAtagaNa che. udghalekanA karatAM adholekamAM vizeSAdhika che. A alpabahatvanA saMbaMdhamAM paNa eja yuktio samajavI ke je ekendriyenA saMbaMdhamAM kahI che. paryApta aSkAyikonuM alpa bahutva kSetranI anusAra sauthI ochA aSkAyika paryAptaka urdhaleka tika nAmanA prataromAM che. urva leka tiryokanA karatAM aloka tirthaMkaleka nAmanA prataramAM vizeSAdhika che. adholeka tiya lekanA karatAM tiryaglekamAM asaMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 347 tebhyo'pi 'uDDaloe asaMkhejaguNA' avaloke vartamAnAH paryAptakApkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktaikendriyavat , tebhyo'pi-'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnAH paryAptakApkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti prAgukta kendriyayuktaH ___ atha tenAkAyikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena -kSetrAnusAreNa 'savvatthovA teukAiyA uDaloyatiriyaloe' sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, tejAkAyikAH Urvalokatiryagloke tatprataradvayavatino bhavanti tebhyo'pi-'aholoyatiriyaloe vise sAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinastejaHkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktasamuccayaikendriyavat , tebhyo'pi 'tiriyaloe saMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnastejaHkAyikAH saMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH tebhyo'pi 'teloke asaMkhejjaguNA' trailokye-lokatrayavartinastejaHkAyikAH asaMkhyeyaguNA' bhavanti, samuccayaikendriyayukteH sasyAt / tebhyo'pi 'unaloe asaMkhejaguNA' Urdhvaloke vartamAnAstejaHkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayuktaH, tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' agholoke vartamAnAstejaHkAyikA vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayuktakendriyasamuccayavat / ____ athAparyAptaka tejAkAyikAnAmalpabahutvaM prarUpayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnuasaMkhyAtaguNA haiM, tiryagloka kI apekSA trilokavI asaMkhyAtaguNA haiM, trilokayattiyoM kI apekSA Uloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, arcaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / yukti pUrvavata jAnanI cAhie / tejaskAyikoM kA alpabahutva-saba se kama tejaskAyika Urdhvaloka-tiryagloka meM haiM, Urdhvaloka-tiryagloka kI apekSA adholokatiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiM, adholoka-tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiM, tiryagloka kI apekSA trilokavI asaMkhyAtaguNA haiM, trilokayartiyoM kI apekSA Uloka gaNA che. tiryazlokanA karatAM trilekamAM asaMkhyAta gaNA che, trileka vatinA karatAM urvalokamAM asaMkhyAta gaNuM che. urvalakanA karatAM alakamAM vizevAdhika che. A saMbaMdhamAM pahelAM kahevAmAM AvyA pramANenI rIta samajavI. tejaskAyikanuM alapa bahutva sauthI ochA tejaskAyike urvileka-tiyakamAM che, urvIleka tiryazlokanA karatAM alaka-tiryazleka nAmanA pratamAM vizeSAdhika che. aleka tiya. kanA karatAM tiyakamAM saMkhyAtagaNuM che. tiglekanA karatAM trilokavati asaMkhyAtagaNu che. trilekavatinA karatAM udghalekamAM asaMkhyAtagaNA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ 348 prajJApanAsUtre pAtena-kSetrAnusAreNa 'savvatthovA teukAiyA apajjattayA uDaloyatiriyaloe' sarvastokAH sarvebhyo'lpAstejaHkAyikAH aparyAptakAH alokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti, prAguktasamuccayaikendriyavat , tebhyo'pi-'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartino'paryAptakAstejaHkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, prAguktayuktaH, tebhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhejaguNA' tiryagloke vartamAnAH aparyAptakAstejaHkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti samuccayaikendriyavat, tebhyo'pi 'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye-lokatrayavartinaH aparyAptakAstejAkAyikAH asaMkhyeya guNA bhavanti, prAguktasamuccayaikendriyavat , tebhyo'pi 'uDuloe asaMkhejaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH aparyAptakAH tejaHkAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktaikendriyayukta, 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnAH aparyAptakAH tenAkAyikA vizeSAdhikA bhavanti, prAguktaikendriyayuktaH, atha paryAptakatejaHkAyikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati-khettANuvAeNaM savvatthovA teukAiyA pajjattayA uDDhaloyatiriyaloe' kSetrAnupAtena-kSetrAnasAreNa prarUpyamANAH paryAptakAste nAkAyikAH sarvastokA:-sarvebhyolpA UrdhvameM asaMkhyAtaguNA haiM aura Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / yukti pUrvavat hI samajhanA cAhie / ___ aparyApta tejaskAyikoM kA alpabahutya-saba se kama aparyAptaka tejaskAyika Urdhvaloka-madhyaloka nAmaka prataroM meM haiN| Urdhvalokamadhyaloka kI apekSA adholoka-madhyaloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiM / adholoka-madhyaloka kI apekSA madhyaloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| madhyaloka kI apekSA trilokavartI asaMkhyAtaguNA haiM / trilokavatiyoM kI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / Urdhvaloka kIapekSA adholoka meM asaMkhyAtaguNA haiN| yukti pUrvavat smjhnaacaahie| che. ane urvIlokanA karatAM alakamAM vizeSAdhika che. A saMbaMdhI rIta pahelAnI jema ja samajavI. aparyApta tejaskAyikanuM a5bahutva sauthI ochA aparyApta tejaskAyika urvalaka-madhyaleka nAmanA prataramAM che. urvaka-madhyalekanA karatAM alaka-madhyaleka nAmanA pratamAM vizeSAvika che, alaka malekanA karatAM madhyalekamAM asaMkhyAtagaNuM che. ardhaleka madhyalekanA karatAM madhyakamAM asaMkhyAta gaNu che. madhyalokanA karatAM trilekavatI asaMkhyAtagaNu che. trilekavatIcenA karatAM udghalekamAM asaM khyAtagaNu che. udghalekanA karatAM alekamAM asaMkhyAtagaNuM che. A kathana saMbaMdhI rIta pahelAnI jema ja che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ , prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 349 loke tiryagloke tatprataradvaye vartamAnA bhavanti prAguktasamucvayaikendriyavat, temyopi-'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinaH paryAptAstejaH kAyikAH vizeSAdhikAH kiJcidadhikA bhavanti, prAguktaikendriyayukteH tebhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnA stejaHkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti samuccayai kendriyavat, tebhyo'pi - 'teloke asaMkhejjaguNA' trailokye - lokatrayavartinaH paryAptakAstejaH kAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, audhikai kendriyayukteH tebhyo'pi 'uDUloe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH paryAptAstejaH kAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti pUrvoktai kendriyayukteH sakhAt tebhyopi - 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnAH paryAptakAH tejaH kAyikA vizeSAdhikA bhavanti, prAguktaudhikaikendriyayukte rupapAditatvAt / atha vAyukAyikAnAmalpabahutvaM prarUpayitumAha- 'khetANuvAraNaM savvatthovA cAukAiyA uDUloyatiriyaloe' kSetrAnupAtena - kSetrAnusAreNa sarvastokAH sarvebhyo paryApta tejaskAyikoM kA alpabahutva - kSetra ke anusAra saba se kama paryApta tejaskAyika Urdhvaloka- tiryagloka meM haiM, Urdhvaloka-tirthagloka kI apekSA adholoka - tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAghika haiN| adholoka - tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAta guNA adhika haiM / tiryagloka kI apekSA trilokayata asaMkhyAtaguNA adhika haiM, trilokavartiyoM kI apekSA Urghyaloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM aura Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / yukti pUrvavat samajhanA cAhie / I vAyukAyika jIvoM kA alpabahutva-saba se kama vAyukAyika jIva Urdhyaloka - tiryagloka nAmaka donoM prataroM meM haiM, unakI apekSA adhoparyApta tejaskAyikAnuM alpa ahutva kSetra pramANe sauthI ochA paryAsa tejaskAyika ulAka tiglAkamAM che. udhva leAka tiglAkanA karatAM adheAlAka tiglAka nAmanA prataramAM vize SAdhika che. adhelAka-tiya glAkanA karatAM tiglAkamAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. (ta blekanA karatAM trileAkavatI asaMkhyAta gaNA vadhAre che. trileAkati ceAnA karatAM urdhvaleAkamAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. ane urdhvalAyanA karatAM adhelekamAM vizeSAdhika che. tenI rIta pahelAnI jemaja samajavI, vAyukAyika jIvanuM alpabahutva sauthI echA vAyukAyika jIva urdhvaleAka-tiyaAka nAmanA ane pratomAM che. tenA karatAM adheleAka tibleka nAmanA pratarAmAM vizeSAdhika che. adhe zrI prajJApanA sUtra :2
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ 350 prajJApanAsUtre 'lpAH, vAyukAyikAH Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayatino bhavanti prAgukta samuccayuyaikendriyavat, tebhyo'pi 'aholoyatiriyalo visesAhiyA' adholoka tiryagloke tatprataradvayavartino vAyukAyikAH vizeSAdhikA bhavanti, prAgukta samuccayaikendriyavat, tebhyopi 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnA vAyukAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, samuccayakendriyoktayukteH, tebhyopi'teloke asaM khejjaguNA' trailokye-lokatrayavartino vAyukAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti prANuktakendriyodhikayuktarupapAdanAt tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA vAyukAyikA vizeSAdhikA bhavanti prAguktayukteH, athAparyAptakavAyukAmikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM savvatthovA vAyukAiyA apajattayA uDaloyatiriyaloe' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa, sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, vAyukAyikA aparyAptakAH Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti, prAguktaikendriyayukteH tebhyo'pi 'aholoya. tiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartino vAyukAyikA aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, prAguktaikendriyaudhikavat tebhyo'pi-'tiriya loe asaMkhejaguNA' tiryagloke vartamAnA apayoptakavAyukAyikAH asaMkhyeyaguNA loka-tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiM, adholoka-tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, tiryagloka kI apekSA trilokavartI asaMkhyAtaguNA haiM, trilokavatiyoM kI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / pUrva meM kathita yukti yahAM bhI samajha lenI caahie| aparyAptaka vAyukAyikoM kA alpavahusa-kSetra ke anusAra sabase kama aparyAptaka vAyukAyika Uryaloka-tiryagloka nAmaka prataroM meM haiN| unakI apekSA adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiN| adholoka-tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA leka tiryazkekanA karatAM tiblekamAM asaMkhyAta gaNu che. tiblokanA karatAM trilekavati asaMkhyAta gaNA che. trilekavatienA karatAM urvalokamAM asaM. khyAta gaNA vadhAre che. ane udghalekanA karatAM adhelakamAM vizeSAdhika che. pahelAM kahevAmAM Avela rIta ahIMyAM paNa badhe ja samajI levI. aparyApta vAyukAyikanuM apamahatva kSetranI apekSAe sauthI ochA aparyAptaka vAyukAyika udghaleka-tiryakanAmanA be prataramAM che. tenA karatAM aleka-tiryaMgleka nAmanA pratiromAM vizeSAdhika che. aleka-tiryaglekanA karatAM tiryazlokamAM asaMkhyAtagaNu che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 351 bhavanti trAguktayuktarupapAditatvAt tebhyo'pi-'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye lokatrayavartino'paryAptakavAyukAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH sattvAt tebhyo'pi-'uDDhaloe asaMkhejjaguNA' Urzvaloke vartamAnA aparyAptaka vAyukAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktaikendriyavat tebhyo'pi-'aholoe vise sAhiyA' adholoke vartamAnA aparyAptakavAyukAyikAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktaikendriyasamuccayavat / atha paryAptakavAyukAyikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati-'khettANuvAeNaM savvatthovA vAyukAiyA pajjattayA uDaloyatiriyaloe' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa, sarvastokAH sarvebhyo'lpAH, vAyukAyikAH paryAptakAH Urzvalokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinaH paryAptakavAyukAyikAH, vizeSAdhikA bhavanti prAguktaikendriyasamuccayavat tebhyo'pi-tiriyaloe amaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnAH paryAptakavAyukAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, pUrvoktaikendriyaudhikayakteH, tebhyo'pi-'telokke asaMkhejjaguNA' prailokye-lokatrayavartinaH paryAptakavAyukAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti tAkteH pUrvamupapAditatvAt temyo'pi-'ur3a. haiM / tiryagloka kI apekSA trilokavartI asaMkhyAtaguNA haiM, trilokavartiyoM kI apekSA Uloka meM asaMkhyAtaguNA haiM aura Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiN| ina saba alpabahutva kA kAraNa samuccaya ekendriyoM ke alpabahutva ke samAna hI samajha lenA caahie| paryApta vAyukAyikoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra sabase kama paryApta vAyukAyika Urdhvaloka-tiryagloka nAmaka prataroM meM haiM, unakI apekSA adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiN| adholoka-tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM, tikanA karatAM trilokavati asaMkhyAta gaNuM che. trilekavatienA karatAM ulakamAM asaMkhyAtagaNuM che. ane urvakanA karatAM alekamAM vizeSAdhika che. A badhAnA a85 bahatvanuM kAraNa samuccaya ekendriyonA alabahatvanA pramANe ja samajavuM. paryApta pAyuyituM 2065 maat5kSetranA anusAra sauthI ochA paryApta vAyukAyika urvalaka tigleka nAmanA pratiromAM che. tenA karatAM adholeka-tiryazloka nAmanA prataromAM vizepAdhika che. aleka-tiryazlekanA karatAM tiya zlokamAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. tiryazlekanI apekSA trilekavati asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. tenA karatAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ 352 prajJApanAsUtre loe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH paryApta kavA yukAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktai kendriya samuccayavat tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnAH paryApta kavAyukAkAyikAH vizeSAdhikA bhavanti audhikai kendriyavat / atha vanaspati kAyikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati- 'khettANuvAraNaM savvatthovA vaNassaikAiyA uDaloyatiriyaloe' kSetrAnupAtena kSetrAnusAreNa, sarvastokAH - sarvebhyolpA vanaspatikAyikA Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartino bhavanti prAguktasamuccayai kendriyavat tebhyo'pi - 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke vartamAnAH vanaspatikAyikAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktaikendriyayukteranusArAt tebhyo'pi - 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnA vanaspatikAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktayukteH, tebhyo'pi - 'te lokeasaMkhejjaguNA' trailokye - lokatrayavartino vanaspatikAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktasamuccayai kendriyavat, tebhyo'pi - 'uDDuloe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnA vanaspatikAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktai kendriyaudhikayukteH, tebhyo'pi tiryagloka kI apekSA trilokavarttI asaMkhyAtaguNA adhika haiM, unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM aura Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / yuktiyAM ekendriyoM ke viSaya meM jo kahI haiM, vahI yahAM jAna lenA cAhie | -- vanaspatikAyikoM kA alpabahutya-kSetra ke anusAra saba se kama vanaspatikAyika jIva Urdhvaloka-tiryagloka nAmaka donoM prataroM meM haiN| Urdhvaloka- tiryagloka kI apekSA adholoka - tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiM / adholoka - tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, tiryagloka kI apekSA trilokavarttI asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM aura Urdhvaloka kI ulAkamAM asaMkhyAta vadhAre che, ane ulAkanA karatAM aveleAkamAM vizeSAdhika che. ekendriyAnA saMbaMdhamAM je rIte kahevAmAM Avela che. eja rIta AnA saMbaMdhamAM paNa samajI levI. vanaspatikAyikAnuM alpa bahutva kSetranI anusAra sauthI echA vanaspatikAyika jIva ulAka tibleka nAmanA ane pratAmAM che. ulAka-tiyaAAkanA karatAM adhelAka tiya gleka nAmanA pratarAmAM vizeSAdhika che. aAleka-tiya blekanA karatAM tiyaAAkamAM asaMkhyAtagaNA che. tiya gvAkanA karatAM trileAkavatI asaMkhyAtagaNA che. tenA karatAM ulAkamAM asaMkhyAta gaNA che, ane uleAkanA karatAM adheAleAkamAM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU. 35 kSetrAnusAreNa pRthivIkAyikAdyalpabahutvam 353 - 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA vanaspatikAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktai kendriyaudhikayukteH tebhyo'pi - 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA vanaspatikAyikAH vizeSAdhikA bhavanti prAguktasamuccayai kendriyayukteH / " , athAparyApta kavanaspatikAyikAnAmalpabahutvamAha - 'khettANuvAraNaM savvatthovA vaNassaikAiyA apajjattayA uDaloyatiriyaloe' kSetrAnupAtena - kSetrAnusAreNa, sarvastokAH - sarvebhyo'lpAH, vanaspatikAyikAH aparyAptakA Urdhvalokatiryaglo ke tatprataradvayavartino bhavanti yuktaH pUrvamupapAditatvAt tebhyo'pi - 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartino'paryAptakavanaspatikAyikA vizeSAdhikA bhavanti, prAguktai kendriyayukteH tebhyo'pi 'tiriyaate asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnAH aparyAptakavanaspatikAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayukteH, tebhyo'pi - 'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye - loka zravartino'paryApta vanaspatikAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktai kendriyasamuccayavat, tebhyo'pi 'uDaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnA aparyAptakavanaspa apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / isakA kAraNa samuccaya ekendriyoM ke alpabahutva meM kahe anusAra hI samajha lenA cAhie / aparyAptaka vanaspatikAyikoM kA alpabahutva - kSetra ke anusAra sabase kama aparyApta vanaspatikAyika Urdhvaloka- tiryagloka meM haiM, Urdhvaloka- tiryagloka kI apekSA adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiM, adholoka - tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, tiryagloka kI apekSA trilokasparzI asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM aura Urdhyaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / yukti pUrvavat hI samajha lenA cAhie / vizeSAdhika che. tenu kAraNa samuccaya ekendriyAnA alpamahutvanA prakaraNamAM kahyA pramANe ja samajavu, aparyApta vanaspatikAyikAnuM alpamahatva kSetranA anusAra sauthI ochA aparyaMta vanaspatikAyika uleSu-tiya. zlokamAM che. uleka-tiya blekanA karatAM adheleka-tiya glAka nAmanA pratarAmAM vizeSAdhika che. adheleAka tiblekanA karatAM tiyablekamAM asa khyAta gaNA che. tiblekanA karatAM trilekavati asakhyAta gaNA che. tenA karatAM ulAkamAM asakhyAta gaNA che, ane leAkanA karatAM adhelAkamAM vizeSAdhika che. tenI rIta pahelA kahyA pramANe samajavI. ma0 45 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ 354 prajJApanAsUtre tikAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, audhikaikendriyavat tebhyo'pi-'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnA aparyAptakA vanaspatikAyikA vizeSAdhikA bhavanti / __ atha paryAptakavanaspatikAyikAnAmalpabahutvamAha-'khettANuvAeNaM savvatthovA yaNassaikAyA pajjattayA uDaloyatiriloe' kSetrAnupAtena sarvastokA vanaspatikAyikAH paryAptakA Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayapatino bhavanti, tebhyo'pi'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinaH paryAptakavanaspatikAyikA vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi-'tiriyaloe asaM. khejjaguNA' tiryagloke vartamAnAH paryAptakavanaspatikAyikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'telokke asaMkhejjaguNA' trailokye-lokatrayavartinaH paryAptakavanaspatikAyikA asaMkhye yaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'uDuloe asaMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH paryAptakavanaspatikAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' adholoke vartamAnAH paryAptakavanaspatikAyikA vizeSAdhikA bhavanti prAmuktasamuccayaikendriyayuktarupapAdanAdityAzayaH ||suu035|| trasakAyikAlpabahutvavaktavyatA mUlam-khettANuvAeNaM savyasthoyA tasakAiyA telokke uDvaloyatiriyaloe, asaMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe saMkhe___ paryApta vanaspatikAyikoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra saba se kama paryApta vanaspatikAyika Urvaloka-tiryagloka nAmaka do prataroM meM haiM, unakI apekSA adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM meM vizeSAdhika haiM / adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM kI apekSA tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiM, tiryagloka kI apekSA trilokavartI asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM aura Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM vizeSAdhika haiM / yukti pUryayat hI samajhanA cAhie // 35 // paryApta vanaspatikAyikanuM alpabaddhatva kSetranI apekSAe sauthI ochA paryApta vanaspati kAvika uSpaleka-tiya leka nAmanA be prataromAM che. tenA karatAM adholoka-tiryagleka nAmanA pratamAM vizeSAdhika che. aloka-tiryoka nAmanA pratonA karatAM tiryaglekamAM asaMkhyAta gaNA che. tirthaMkanA karatAM trilekavati asaMkhyAta gaNa che. tenA karatAM udghalekamAM asaMkhyAta gaNe che, ane urvIlekanA karatA adhelekamAM vizeSAdhika che. tenI rIta pahelAnI jema ja samajavI. che sU. 35 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.36 kSetrAnusAreNa trasakAyikAnAmalpabahutvam 355 jjaguNA, uDDaloe saMkhejjaguNA, aholoe saMkhejjaguNA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovA apajjattayA telokke, uDDaloyatiriyaloe, asaMkhejjaguNA, aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA, uDDaloe saMkhejjaguNA, aholoe saMkhejjaguNA, tiriyaloe asaMkhenjaguNA, khettANuvAeNaM savvatthovA tasakAiyA pajattayA telokke, uDDaloyatiriyaloe, asaMkhejja. guNA, aholoyatiriyaloe saMkheja guNA, uDDaloe saMkhejjaguNA, aholoe saMkhejaguNA, tiriyaloe asaMkheja guNA ||suu0 36 // ___ chAyA-kSetrAnupAtena sarvastokAH trasakAthikAstrailokye, alokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholokatirthagloke saMkhyeya guNAH, Urdhvaloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAH trasakAyikAH aparyAptakAstrailokye, Urdhvalokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, trasakAyikoM kA alpabahutva zabdArtha-(khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA tasakA. kAiyA telokke) saba se kama trasakAyika triloka meM haiM (uDaloyati. yaloe asaMkhijaguNA) Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaMguNA haiM (aholoyatiriyaloe saMkhijaguNA) adholoka-tirya gloka meM saMkhyAta guNA haiM (uDaloe saMkhijaguNA) Urdhvaloka meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhijaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe asaMkhijaguNA) tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiM / (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA tasakAiyA apajjattayA) saba se kama aparyApta trasakAyika (telokke) trailokya meM haiM trasakAyikanuM a5bahutva zA-(khettANuvAeNaM) kSetranA manusAra (savvatthovA tasakAiyA telokke) trisabhA sauthI mAchA saabich| che. (uDDhaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) Balax-tiya sabhA maNyAta cha. (aholoya-tiriyaloe saMkhijjaguNA) bhyo| tiya sabhA sabhyAta cha. (uDDhaloe saMkhijjaguNA) fashi sadhyAta . (aholoe saMkhijjaguNA) mosoma sabhyAta cha. (tiriyaloe asaMkhijjaguNA) tiy|4maa masa-yAta cha. (khettANuvAeNaM) kSetra anusAra (savvatthovA tasakAiyA apajjattayA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 356 adholokatiryagloke saMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, kSetrAnupAtena sarvastokAstrasakAyikAH paryAptakAstrailokye, Ulokatiryagloke asaMkhyeyaguNAH, adholokatiryagloke saMkhyeya. guNAH, Urdhvaloke saMkhyeyaguNAH, adholoke saMkhyeyaguNAH, tirthagloke asaMkhyeyaguNAH // 36 // TIkA-atha trasakAyikAnAmalkhabahutvavaktavyatAM prarUpayati-'khettANuvAeNaM' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa, 'savvatthovA tasakAiyA telokke' sarvastokA:-sarve(uDaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) Urdhvaloka-tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe saMkhijaguNA) adholoka-tiryakaloka meM saMkhyAtaguNA haiM (uDDaloe saMkhijaguNA) Urdhvaloka meM saMkhyAta guNA haiM (aholoe saMkhijaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe asaMkhijaguNA) tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| __ (khettANuyAeNaM) kSetra ke anusAra (savyathoyA tasakAiyA pajattayA telokke) saba se kama paryApta trasakAyika triloka meM haiM (uDaloya tiriyaloe asaMkhijjaguNA) Urdhvaloka-tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoyatiriyaloe saMkhijaguNA) adholoka-tirya gloka meM saMkhyAtaguNA haiM (uDaloe saMkhijaguNA) UZloka meM saMkhyAtaguNA haiM (aholoe saMkhijjaguNA) adholoka meM saMkhyAtaguNA haiM (tiriyaloe asaMkhijjaguNA) tirya gloka meM asaMkhyAtaguNA haiN| __ aba trasakAyika jIvoM ke alpabahutya kI prarUpaNA kSetra kI apekSA sauthI ma aparyApta sAya: (telokke) yAyamA cha. (uDDhaloyatiriyaloe asaMkhijjaguNA) Balas tiya sabhA asaNyAta garI cha. (aholoyatiriyaloe saMkhijjaguNA) adhosA tiyAmA saMnyAta ge| cha. (uDDhaloe saMkhijja guNA) mA sAta cha. (aholoe saMkhrijjaguNA) apAnAmA sadhyAta che. (tiriyaloe asaM khijjaguNA) tiya sabhA asaNyAta yA che. (khettANuvAeNaM) kSetranAmanusAra (savvatthovA tasakAiyA pajjattayA telokke) sauthI soch| paryAta saya 73 sayamA che. (uDUDhaloyatiriyaloe asa. khijjaguNA) Baftiya sabhA majyAta cha. (aholoyatiriyaloe sakhijjaguNA) adhosA tiya sabhA sayAtamA che. (uDDhalora saMkhijjaguNA) SulsobhA saMnyAta cha. (aholoe sakhijjaguNA) madhAsomA sabhyAta cha. (tiriyaloe asaM khijaguNA) ti soma madhyAtama cha. // sU. 6 // TIkAtha-have kSetranI apekSAthI trasakAyika jIvanA alpa bahutvanI prarU zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TokA pada 3 sU.36 kSetrAnusAreNa trasakAyikAnAmalpabahutvam 357 bhyo'lpAH, trasakAyikAH-ekendriyabhinnAdvIndriyAdayasailokye-lokatrayavartino bhavanti prAguktaikendriyaudhikavat , tebhyaH-'uDaloyatiriyaloe asaMkhejaguNA' Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartinastrasakAyikAH dvIndriyAdayaH asaMkhyeyaguNA bhavanti, samuccayaikendriyoktayukteH, tebhyo'pi-'aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinastrasakAyikAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktakendriyayukteH, tebhyo'pi 'uDaloe saMkhejaguNA' Urdhvaloke vartamAnAstrasakAyikAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktaikendriyayukteH, tebhyo'pi-'aholoe saMkhejjaguNA' agholoke vartamAnAstrasakAyikAH saMkhyeyaguNA bhavanti, samuccayaikendriyoktayukteH, tebhyo'pi 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnAstrasakAyikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, praaguktyukteH| __ athAparyAptaka trasakAyikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati- khettANuvAeNa' kSetrA. nupAtena-kSetrAnusAreNa, 'savvatthovA tasakAiyA apajjatayA telokke' sarvastokAH -sarvebhyo'lpAH, trasakAyikAH dvIndriyAdayaH, aparyAptakAH, trailokye - lokatrayavartino bhavanti prAguktaikendriyasamuccayavat, tebhyaH-'uDDhaloyatiriyaloe asaMkI jAtI hai___TIkArtha-kSetra ke anusAra sabase kama trasakAyika jIya triloka meM haiN| triloka kI apekSA Urdhvaloka-tiryagloka nAmaka prataroM meM asaMkhpAtaguNA adhika haiM / Urdhvaloka-tiryagloka nAmaka prataroM kI apekSA adholokatiryagloka nAmaka bhataroM meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, unase Urdhyaloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNo adhika haiM aura adholoka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiN| ___ aparyApta trasakAthikoM kA alpabahutva-kSetra ke anusAra saba se kama aparyAptaka usakAyika jIva triloka meM haiM, inakI apekSA uurypaNa karavAmAM Ave che. kSetranA anusAra sauthI ochA trasakAyika jIva trilekamAM che. trilokanI apekSAe urva leka-tiyakaleka nAmanA pratiromAM asaMkhyAtagaNa vadhAre che. urvalaka tiblaka nAmanA pratonA karatAM aleka- tibleka nAmanA prataramAM saMkhyAta gaNA vadhAre che. tenAthI saMkhyAta gaNA vadhAre urvakamAM che. udghalekanA karatAM alekamAM saMkhyAtagaNuM vadhAre che, ane adholekanA karatAM tirpalekamAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. aparyAptaka trasakAyikonuM a5hatva kSetranA anusAra sauthI ochA aparyApaka trasa kAyika jI trikamAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ 358 prajJApanAsUtre khejjaguNA' Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavartinastrasakAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktai kendriyasamuccayayukteH, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinastrasakAyikA aparyAzakA: saMkhyeyaguNA bhavanti samuccayai kendriyoktayukteH tebhyo'pi 'uDDhaloe saMkhejjaguNA' Urdhvaloke vartamAnAH aparyAptAH trasakAyikA saMkhyeyaguNA bhavati prAgukkai kendriyasamuccayavat, tebhyo'pi - ' tiriyaloe asaM khejjaguNA' tiryagloke vartamAnAsakAyikA aparyAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktasamuccayaikendriyavat atha paryApta kAyikAnAmalpabahutvaM pratipAdayati- 'khettANuvAeNaM' kSetrAnusAreNa 'savvatthovA tasakAiyA pajjattayA telokke' sarvastokA :- sarvebhyo'lpAH, kAyikAH- dvIndriyAdayaH paryAptakAH, trailokye - lokatrayavartino bhavanti, prAguktasamuccayaikendriyavat, tebhyaH - 'uDDhaloyatiriyaloe asaMkhejjaguNA' Urdhvalokatiryaglo ke tatprataradvayavartinakhasakAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktai kendriyaudhika yukteH, tebhyo'pi - 'aholoyatiriyaloe saMkhejjaguNA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinastrasakAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, loka- tiryagloka nAmaka prataroM meM asaMkhyAtaguNA adhika haiM, Urdhvaloka - tiryagloka prataroM kI apekSA adholoka - tiryagloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, adholoka - tiryagloka kI apekSA Urdhvaloka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM, adholoka kI apekSA tiryagloka meM asaMkhyAtaguNA adhika haiN| paryAtaka sakAyikoM kA alpabahutya-kSetra kI apekSA se sabase kama paryApta sakAyika jIva triloka meM haiM, unakI apekSA Urdhvaloka - niryagloka nAmaka prataroM meM asaMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA adholoka - tiryagloka nAmaka prataroM meM saMkhyAtaguNA haiM, unakI apekSA bhI che. tenA karatAM uleAka-tiglAka nAmanA pratAmAM asaMkhyAta gaNA vadhAre che. ulAka-tiyaJlAka nAmanA pratAnA karatAM adholeka-tiya glAkamAM saMkhyAta gaNA vadhAre che. adholeAka-ti plAkanA karatAM ulAkamAM saMkhyAta gaNA vadhAre che. lekanA karatAM adholeAkamAM sakhyAta gaNA vadhAre che. adholeAkanA karatAM ti zleSThamAM asakhyAta gaNA vadhAre che. paka trasakAyikAnuM alpa bahutva kSetranA anusAra sauthI ochA paryAptaka trasa kAyika jIva trileAkamAM che. tenA karatAM ulAka tiglAka nAmanA pratAmAM asaMkhyAta gaNA che. tenA karatAM adholeAka-tiya gleka nAmanA pratarAmAM sakhyAtagaNA che. ulAkanA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TokA pada 3 sU. 36 kSetrAnusAreNa trasakAyikAnAmalpabahutvam 359 prAguktasamuccayai kendriyavat, tebhyo'pi 'uDaloe saMkhejjaguNA' Urvaloke vartamAnAH paryApta kAkAyikAHsaMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, tebhyo'pi - 'aholoe saMkhejjaguNA' adholoke vartamAnA sakAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, prAguktayuktaH, tebhyo'pi - 'tiriyaloe asaMkhejjaguNA' tiryagloke vartamAnarUsakAyikAH paryAptakA asaMkhyeyaguNA bhavanti prAguktai kendriyasamuccayayukterityAzayaH / iti caturvizaM kSetradvAraM samAptam ||sru0 36 / / bandhadvAravaktavyatA mUlam - eesi NaM bhaMte! jIvANaM Auyassa kammarasa baMdhagANaM, abaMdhagANaM, pajattANaM, apajattANaM, suttANaM, jAgarANaM, samohayANaM, asamohayANaM sAyAveyagANaM, asAyAveyagANaM, iMdioca uttANaM, no iMdiovauttANaM, sAgArovauttANaM, aNAgArovauttANa ya, kayare kayarehiMto appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! sabvatthovA jIvA Auyassa kammassa baMdhagA 1 apajattayA saMkhejaguNA 2, suttA saMkhejaguNA3, samohayA saMkhejjaguNA4, sAyAveyagA saMkhejaguNA5, iMdiovauttA saMkhe jaguNA6, aNAgArova uttA saMkhejjaguNA7, sAgarovauttA saMkhe jaguNAda, no iMdiovauttA visesAhiyA 9, asAyAyeyagA visesAhiyA 10, asamohayA visesAhiyA 11 jAgarA viseUrdhvaloka meM saMkhyAtaguNA haiM, Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM saMkhyAtaguNA adhika haiM aura adholoka kI apekSA tiryagloka meM varttamAna paryApta sakAyika asaMkhyAtaguNA adhika haiM / ina ke isa alpa bahuta meM vahI yukti samajhanA cAhie jo samuccaya paJcendriyoM ke viSaya meM kahI gaI hai // 36 // caubIsamAM kSetradvAra samApta karatAM adholekamAM saMkhyAta gaNA vadhAre che. ane adholokanA karatAM tiblokamAM vamAna paryApta trasakAyika asaMkhyAta gaNA vadhAre che. AmanA A alpa bahutvamAM e ja yukti samajavI ke je samuccaya paMcendriyAnA sabaMdhamAM vAmAM Ave che. // sU. 36 // cAvIsamuM kSetradvAra samApta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ 360 prajJApanAsUtre sAhiyA12, pajjattayA visesAhiyA13, Auyassa kammassa abaMdhayA visesAhiyA 14 ||suu037|| chAyA-eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAmAyuSkamya karmaNo bandhakAnAm, abandhakAnAm , paryAptakAnAm , aparyAptakAnAm , muptAnAm , jAgratAm , samabahatAnAm, asamavahatAnAm , sAtavedakAnAm , asAtavedakAnAm , indriyopayuktAnAm, no indriyopayuktAnAm, sAkAropayuktAnAm, anAkAropayuktAnAJca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH bandhadvAra vaktavyatAzabdArtha-(eesi NaM bhaMte !) he bhagavana (jIvANaM) jIvoM ke (Auyassa kammassa) Ayu karma ke (baMdhagANaM abaMdhagANaM) baMdha karane vAloM, na baMdha karane vAloM (pajjattANaM apajjattANaM) paryAptoM, aparyAptoM (suttANaM jAgarANaM) suptoM aura jAgRtoM (samohayANe asamohayANaM) samudghAta karate huoM, na samudghAta karate huoM, (sAyAveyagANaM asAyAveyagANaM) sAtAvedakoM, asAtAvedakoM (iMdiovauttANaM no iMdiovauttANaM) indriyoMpayuktoM, no indriyopayuktoM (sAgArovauttANaM aNAgArovauttANaM) sAkAra upayoga meM upayuktoM, anAkAropayoga meM upayuktoM meM se (kayare) kauna (kayarehiMto) kisase (appA yA) alpa (bahuyA cA) yA bahuta (tullA vA) yA tulya (visesAhiyA vA) yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (savyatyovA jIvA) saba se kama jIya bandhadvAranI vaktavyatA zA-(eesiNaM bhaMte ! ) 3 mApan 20 (jIvANaM) vona (Auyassa kammassa) mAyubhanA (baMdhagANaM abaMdhagANaM) 55 42vaavaa|| mane mana 425 // pANamA (pajjattANaM apajjattANaM) paryApto mane aparyAptomA (suttANaM jAgarANaM) sutemA bhane sAsAmA (samohayANaM asamohayANaM) samuddhAta 42vA mane samAdhAta na 42vApaNAsabhA (sAyAveyagaNaM asAyAveyagANaM) sAtA vomA mana masAta vehobhA (iMdiovauttANaM no iMdiovauttANaM) driyopayogavANAsImA bhane / driyo5yutImA (sAgArova uttANaM aNAgArovauttANaM) saa4|2upyogvaajaasmaaN mane manA5yogavANAsabhA (kayare) 1 (kayarehito) nayI (appA vA) 2585 cha ? 25052 (bahuyA vA) gahu ? (tullA vA) 25thavA tukSya cha ? (visesAhiyAvA) vizeSAdhi cha ? (goyamA ! ) 3 gautama ! (savvatthovA jIvA) sauthI maach| 71 (Auya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.37 bandhadvArAnusAreNAlpabahutvam jIyAH AyuSkasya karmaNo bandhakAH 1, aparyAptakAH saMkhyeyaguNAH 2, suptAH saMkhyeyaguNAH 3, samavahatAH saMkhyeyaguNAH 4, sAtavedakAH saMkhyeyaguNAH 5, indriyopayuktAH saMkhyeyaguNAH 6, anAkAropayuktAH saMkhyeyaguNAH 7, sAkAropayuktAH saMkhyeyaguNAH 8, no indriyopayuktA vizeSAdhikAH 9, asAtAvedakA vizeSAdhikA 10, asamavahatA vizeSAdhikAH 11, jAgrato vizeSAdhikAH 12, paryAptakA vizeSAdhikAH 13, AyuSkasya karmaNo'bandhakA vishessaadhikaaH|| (Auyassa kammassa baMdhagA) Ayukarma ke bandhaka haiM (apajjattayA saMkhejjaguNA) aparyAptaka saMkhyAtaguNA haiM (suttA saMkhejjaguNA) supta saMkhyAtaguNA haiM (samohayA saMkhejjaguNA) samudghAta cAle saMkhyAtaguNA haiM (sAyAveyagA saMkhejjaguNA) sAtAvedaka saMkhyAtaguNA haiM (iMdiyovauttA) indriyopayukta saMkhyAtaguNA haiM (aNAgArovauttA saMkhejjaguNA) anAkAra upayoga meM upayukta saMkhyAtaguNA haiM (sAgArovauttA saMkhejjaguNA) sAkAropayoga vAle saMkhyAtaguNA haiM (noiMdiyoyauttA visesAhiyA) noindriya ke upayoga vAle vizeSAdhika haiM (AsAyAveyagA visesAhiyA) asAtAvedaka vizeSAdhika haiM (asamohayA visesAhiyA) samudghAta na karate hue vizezAdhika haiM (jAgarA visesAhiyA) jAgRta vizeSAdhika haiM (pajjattayA visesAhiyA) paryApta vizeSAdhika haiM (Auyassa kammassa abaMdhayA visesAhiyA) Ayu karma ke abandhaka vizeSAdhika haiN| aba bandhadvAra kI apekSA se jIvoM ke alpabahutva kA pratipAdana ssa kammassa baMdhagA) Ayu manA mandha cha (apajjattayA sakhejjaguNA) 255. H3 seNyAta // cha. (suttA saMkhejjaguNA) suta sacyAta ge| che. (samohayA saMkhejjaguNA) samuddhAta sayAta // che. (sAyAveyagA sakhejjaguNA) sAtAvaha4 sayAta cha. (iMdiyova uttA saMkhejjaguNA) driyA5yuta sadhyAta AzA cha. (aNAgArobauttA sakhejjaguNA) 2mn|25yutvaay yAta cha. (sAgArobauttA saMkhejjaguNA) saa2|5yog sacyAta cha. (no iMdiyo. bauttA visesAhiyA) no driyopyog17|| vizeSAdhi cha. (asAyAveyagA visesAhiyA) masAtavaha vizeSAdhi4 cha. (asamohayA visesAhiyA) samuddhAta na 421AvA vizeSAdhi4 cha, (jAgarA visesAhiyA) optavizeSAdhi cha, (pajjattayA visesAhiyA) paryAyo vizeSAdhi cha, (Auyassa kammassa abaMdhayA visesAhiyA) 2mAyubhanA 2544 vizeSAdhi cha. // 9 // TIkArtha-have baMdhadvAranI apekSAthI jenA alpa bahutvanuM nirUpaNa pra0 46 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ 362 prajJApanAsUtre ____TIkA-atha bandhadvAramadhikRtyAlpabahutvaM prarUpayitumAha-'eesi NaM bhaMte ! jIvANaM' he bhadanta ! eteSAM khalu jIvAnAm 'Auyassa kammassa baMdhagANaM' AyuSyasya karmaNo bandhakAnAm, 'avaMdhagANaM' abandhakAnAm, 'pajjattANaM' paryAsakAnAm, 'apajjattANaM' aparyAptakAnAm, 'suttANaM' suptAnAm, 'jAgarANaM' jAgratAm, 'samohayANaM' samavahatAnAm, 'asamohayANaM' asamavahatAnAm, 'sAyAveyagANaM' sAtAvedakAnAm, 'asAyAveyagANaM' asAtAvedakAnAm 'iMdiobauttANaM' indriyopayuktAnAm 'no iMdiovauttANaM' no indriyopayuktAnAm 'sAgArovauttANaM' sAkAropayuktAnAm, 'aNAgArovauttANa ya' anAkAropayuktAnAM ca madhye 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH, 'appA vA, bahuyA vA, tullA yA, visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ?' bhagavAn uttarayati-'goyamA ! he gautama ! 'savvatthovA jIvA Auyassa kammassa kiyA jAtA hai-- TIkArtha-zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina Ayu karma kA baMdha karane vAle, Ayukarma kA bandha na karane vAle, paryAptaka, aparyAptaka, supta, jAgRta, samudghAta ko prApta arthAt samudghAta karate hue, samudghAta na karate hue, sAtA kA vedana karane vAle, asAtA kA vedana karane vAle, indriyoM ke upayoga ke upayukta, no indriya ke upayoga cAle, sAkAropayoga arthAtU jJAnopayoga vAle, anAkAropayoga arthAt darzanopayoga vAle jIvoM meM kauna kisase alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiN| zrI bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama jIva Ayukarma ke bandhaka haiM, kyoMki Ayukarma ke bandha kA kAla pratiniyata aura svalpa karavAmAM AvyuM che. zrI gautama svAmI prazna kare che-he bhagavana A Ayukamane baMdha na karavAvALA paryAptaka aparyAptaka susa, jAgRta-samuddaghAtane prApta arthAt samRdughAta karatA hoya tevA samuddaghAta na karatA hoya tevA sAtA vedana karatA hoya tevA, asAtA vedana karavAvALA. IndriyenA upayogathI upayukta no IndriyonA upagavALA sAkara paga eTale ke jJAnapayogavALA anAkAro gaga eTale ke dazano pagavALA jemAM koNa jenAthI alpa padhAre-tujhya-athavA vizeSAdhi cha. ? zrI bhagavAna uttara Ape che- he gautama sauthI ochA jIva Ayukarmane baMdha karavAvALA che. kemake AyukamanA baMdhane kAla pratiniyata ane svalpa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.37 bandhadvArAnusAreNAlpabahutvam 363 baMdhagA ?' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH jIvAH, AyuSyasya karmaNo bandhakA bhavanti AyurvandhakAlasya pratiniyatatvAt ? tebhyaH 'apajjattayA saMkhejjaguNA' aparyAtakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, aparyAptAnAm anubhUyamAnabhavatribhAgAdyavazeSAyuSAM pArabhavikAyurvandhakatvAt dvau tribhAgau abandhakAlaH, ekazca bandhakAla iti bandhakAlAdabandhakAlasya saMkhyeyaguNatvAt Ayurvandhakebhyo'paryAptakAnAM saMkhyeyaguNatvaM bhavati tebhyo'paryAptebhyo'pi-'muttA saMkhejjaguNA' suptAH saMkhyeyaguNA bhavanti paryApteSu aparyApteSu ca suptAnAmupalambhena, aparyAptebhyazca paryAptAnAM sNkhyeygunntvaat| aparyAptebhyaH suptAnAM saMkhyeyaguNatvaM bodhyam 3, tebhyo'pi muptebhyaH 'samohayA saMkhajjaguNA 4' samavahatAH saMkhpeyaguNA bhavanti, paryApteSu hai| Ayukarma ke baMdhakoM kI apekSA aparyApta jIva saMkhyAtaguNA adhika haiM / aparyApta jIva anubhUyamAna bhava ke tIna bhAgoM meM se do bhAga vIta jAne para aura eka bhAga zeSa rahane para Ayu ke bandhaka hote haiN| isa prakAra tIna bhAgoM meM se do bhAga abandhakAla aura eka bhAga bandhakAla hai| ataH bandhakAla se abandhakAla saMkhyAtaguNA hone ke kAraNa Ayu bandhakoM kI apekSA aparyApta saMkhyAtaguNA adhika kahe gae haiN| aparyAptakoM kI apekSA supta jIva saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki supta jIva paryAptakoM aura aparyAptakoM-donoM meM pAye jAte haiM aura apaptikoM kI apekSA paryAptaka saMkhyAtaguNA adhika haiM / supta jIvoM kI apekSA samavahata (samudghAta vAle) jIva saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki bahuta-se paryApta aura aparyApta jIva sadA mAraNAntika smuche. AyukamanA baMdhanI apekSAthI aparyApta jIva saMkhyAtagaNuM vadhAre che. aparyApta jIva anubhUyamAna bhavanA traNa bhAgamAMthI be bhAgo vItI jAya tyAre ane eka bhAga zeSa rahe tyAre AyunA baMdhaka hoya che. A pramANe traNa bhAgemAMthI be bhAga aba kALa ane eka bhAga bandhakALa che. AthI ba. kALathI abana kALa saMkhyAlagaNa hovAnA kAraNe AyubandhakanI apekSA aparyApta saMkhyAtagaNuM vadhAre kahevAmAM Ave che. aparyAptakanI apekSAthI susa jIva saMkhyAta gaNuM che. kemake sapta jIva paryAya ane aparyApta banemAM paNa meLavI zakAya che, aparyAptakanI apekSA paryApta saMkhyAta gaNA vadhAre che. supta jIvonI apekSA samavahata (samudaghAta vALA) jIva saMkhyAtagaNuM vadhAre che. kema ke ghaNuM kharA paryApta ane aparyApta jIva sadA mAraNablika samuddaghAta karatA hoya tevA maLI Ave che. saghaLA jInI apekSA sAtAnA vedaka jIva saMkhyAta gaNuM che. kemake zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ 364 prajJApanAsUtre ca aparyApteSu ca mAraNAntikasamudghAtena bahUnAM samavahatAnAM samudghAtaM kurvatAm sarvatopalabhyamAnatvAt, tebhyo'pi samavahatebhyaH-'sAyAveyagA saMkhejjaguNA 5' sAtavedakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, AyurvandhakA paryApta supteSvepi sAtavedakAnAmupalabhyamAnatvAt, tebhyo'pi sAtAvedakebhyaH 'iMdiovauttA saMkhejjaguNA 6' indriyopayuktAH saMkhyeyaguNA bhavanti, asAtavedakAnAmapi indriyopayogasyopalabhyamAnatvAt, tebhyo'pi 'aNAgArovauttA saMkhejjaguNA 7' anAkAropayogo payuktAH saMkhyeyaguNA bhavanti, indriyopayogeSu cAnAkAropayogasyopalabhyamAnatvAt, tebhyo'pi 'sAgArovauttA saMkhejjaguNA 8' sAkAropayuktAH saMkhyeyaguNA bhavanti, indriyopayogeSu ca sAkAropayogakAlasya bahutvena tatkAla viziSTAnAmapi saMkhyeyaguNatvasaMbhavAt, tebhyo'pi 'no iMdiovauttA visesAhiyA 9 no dghAta karate hue pAye jAte haiM / samavahata jIvoM kI apekSA sAtA ke vedaka jIva saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki Ayu ke bandhaka, aparyApta aura supta jIvoM meM bhI sAtA kA vedana karane vAle upalabdha hote haiM / sAtAvedakoM kI apekSA indriyopayukta jIva saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki indriyoM kA upayoga lagAne vAle, sAtAvedakoM ke atirikta asAtAvedaka bhI hote haiM / indriyo payuktoM ko apekSA anAkAropayukta arthAt darzana kA upayoga lagAye hue jIva saMkhyAtaguNA adhika hote haiM, kyoMki indriyopayoga aura noindriyoM ke upayoga vAloM meMdonoM meM anAkAra upayoya dekhA jAtA hai| anAkAropayuktoM kI apekSA sAkAropayukta saMkhyAtaguNA adhika haiM kyoMki anAkAropayoga kI apekSA sAkAropayoga kA kAla adhika hai, isa kAraNa sAkAropayoga vAle bhI adhika haiM / sAkAropayoga vAloM kI apekSA bhI noindriyopayoga vAle vizeSAdhika haiM, kyoMki ina meM noindriya-anAkAra AyunA baMdhaka, aparyApta ane susa jImAM paNa sAtAnuM vahana karavAvALA upalabdha thAya che. sAtavedakenI apekSAthI indripayukta jIva saMkhyAtagaNa vadhAre che. kemake IndriyenA upaga lagAvavA vALA sAtA vedakonA zivAya asAtA vedake paNa hoya che. indriyopayuktonA karatAM anAkAreSayukta arthAt darzanano upaga lagAvavALA jIva saMkhyAta gaNA vadhAre hoya che, kemake Indripaga ane no indriyenA upagavALAomAM ema banemAM anAkAra upaga jovAmAM Ave che. anAkAropayuktonA karatAM sAkArapagavALA saMkhyAta gaNA vadhAre che. kemake anAkArapagavALAnI apekSA sAkAropayogane kALa vadhAre che. e kAraNe sAkArapagavALA vadhAre che. sAkArapagavALAone karatAM paNa te IndriyopagavALA vizeSAdhika che, kemake-temanAmAM neIdriya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.37 bandhadvArAnusAreNAlpabahutvam 365 indriyopayogoyuktA vizeSAdhikA bhavanti, tatra no indriyAnAkAropayuktAnAmapi samAvezena vizeSAdhikatvasaMbhavAt, tebhyo'pi-'AsAyAveyagA visesAhiyA 10' asAtAvedakA vizeSAdhikA bhavanti, indriyopayuktAnAmapi asAtavedakatvAt, tebhyo'pi-'asamohayA visesAhiyA 11' asamavahatAH vizeSAdhikA bhavanti, sAtavedakAnAmapi asamavahatatvasadabhAvena asamavahatAyAM vizeSAdhikatvasaMbhavAt, tebhyo'pi-'jAgarA visesAhiyA 12' jAgarAH vizeSAdhikA bhavanti, katipayAnAM samavahatAnAmapi jAgaratvasadbhAvena jAgarANAM vizeSAdhikatvasaMbhavAt, tebhyo'pi 'pajjattayA visesAhiyA 13' paryAptakA vizeSAdhikA bhavanti, katipayAnAM suptAnAmapi paryAptatvena paryAptakAnAM vizeSAdhikatvasaMbhavAt, jAgarANAM paryAptatvasyaiva sattvena suptAnAM paryAptatvaniyamAt, tebhyo'pi paryAptebhyaH 'Auyarasa kammassa abaMdhayA visesAhiyA 14' AyuSyasya karmaNo'bandhakAH vizeSAupayoga vAle bhI sammilita haiM / inakI apekSA asAtAvedaka vizeSAdhika haiM, kyoMki indriyopayukta bhI asAtA ke vedaka hote haiM / asAtAvedakoM kI apekSA asamavahata (samudghAta na kiye hue) vizeSAdhika haiM, kyoMki sAtAvedaka bhI samayahata hote haiM, ataeva samavahatoM kI vizeSAdhikatA hai / samavahatoM kI apekSA jAgRta vizeSAdhika haiM, kyoM ki katipaya samayahata jIva bhI jAgRta hote haiM / jAgRtoM kI apekSA paryApta vizeSAdhika haiM, kyoMki bahuta-se jIva aise bhI haiM jo jAgRta na hote hue bhI arthAtU supta hokara bhI paryApta haiM / jo jAgRta haiM ve paryApta hI hote haiM magara supta jIvoM ke viSaya meM aisA niyama nahIM hai / paryApta jIvoM kI apekSA Ayukarma ke abandhaka jIva vizeSAdhika hai, kyoMki aparyAptaka bhI Ayukarma ke bandhaka hote haiN| yahAM anAkAra upagavALA paNa maLelA che. tenA karatAM asAtavedaka vizeSAdhika che. kemake indripayukata paNa asAtAnuM vedana karavAvALA hoya che. asAtavedakanA karatAM asamavahata-(samudaghAta na karanArA) vizeSAdhika che. kemake sAtavedaka paNa asamavaData hoya che. tethI ja asamavahanuM vizeSAdhika paNuM che. asamavahatenA karatAM jAgrata vizeSAdhika che. kemake keTalAka samavahata jIva paNa jAgrata hoya che. jAtenA karatAM paryApta jIva vizeSAdhika che. kemake ghaNA kharA jIva evA paNa hoya che jeo jAgrata na hovA chatAM paNa arthAt supta thaIne paNa paryApta che. je jAgrata che, teo paryApta ja hoya che. paraMtu suta jInA saMbaMdhamAM evo niyama nathI, paryApta jIvanA karatAM Ayu karmanA abaMdhaka jIva vizeSAdhika che. kemake aparyApta paNa AyukarmanA baMdhaka hoya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ 366 prajJApanAsUtre ghikA bhavanti, aparyAptakAnAmapi AyuH karmabandhakatyasadmAvAt, atredaM bodhyam -AyuSyakarmabandhakAbandhakAnAM paryAptakAparyAptakAnAm, suptajAgarANAm, samavahatAsamavahatAnAM sAtavedakAsAtavedakAnAm . indriyopayukta no indriyopayuktAnAM sAkAropayuktAnAkAropayuktAnAM samudAyenAlpabahutvaM pratipAditam-tadabhiprAyajJAnArthaM pratyekamalpabahutvaM vineyajanAnugrahAya pratipAdyate tatrAyuSyakarmabandhakAH sarvastokAH bhavanti, tadabandhakAH saMkhyeyaguNAH, anubhUyamAnabhavAyuSi tribhAgAvazeSe tribhAgatribhAgAvazeSevA jIvAH pArabhavikAyuSyaM badhnanti tato dvau tribhAgau yaha samajhanA cAhie-Ayukarma ke bandhaka avandhakoM kA, paryAptakaaparyAptakoM kA, supta-jAgRtoM kA, samavahata-asamavahatoM kA, sAtA asAtA vedakoM kA, indriyopayukta-noindriyopayuktoM kA tathA sAkAra -anAkAropayuktoM kA sAmudAyika rUpa se alpabahutva pratipAdita kiyA gayA hai, kintu ziSyajanoM ke anugraha ke lie aba pratyeka yugala ke alpabahutya kA pratipAdana kiyA jAtA hai____ AyuSya karma ke bandhaka kama haiM, usa se avandhaka saMkhpAtaguNA adhika haiN| anubhUyamAna bhava kA AyuSya jaba do bhAga vyatIta ho jAne para tIsarA bhAga zeSa rahatA hai yA tIsare bhAga kA tIsarA bhAga zeSa rahatA hai, tava jIva AgAmI bhava ke AyuSya kA bandha karate haiM isa prakAra tIna bhAgoM meM se do bhAga abandhakAla hai, sirpha tIsarA bhAga bandhakAla hai aura vaha bandhakAla bhI antamuharta mAtra hotA hai, pUrA tIsarA bhAga nahIM, isa kAraNa bandhakoM kI apekSA abandhaka saMkhyAtaguNA adhika haiN| che. ahIM e samajavuM joIe ke-AyukarmanA baMdhaka abaMdhakanuM paryAptaka aparyAptakanuM supta ane jAgratAnuM indripayukta ane ne Idri payuktonuM samavahata asamavahatenuM sAtA ane asAtA vedakanuM tathA sAkAra anAkArapayuktonuM sAmudAyikapaNAthI apabahuMtvanuM pratipAdana karavAmAM AvyuM che paraMtu ziSyajananA anugraha mATe have dareka yugalane a95bahatvanuM pratipAdana karavAmAM Ave che. AyuSya karmane bandhaka ochA che. tenAthI abaMdhaka saMkhyAta gaNA vadhAre che. anubhava karAtA bhavanuM AyuSya jyAre be bhAga patita thaI jAya tyAre trIjo bhAga bAkI rahe che. athavA trIjA bhAgane trIjo bhAga bAkI rahe che. tyAre jIva AgAmI bhavanA AyuSyane baMdha kare che. A rIte traNa bhAgamAMthI be bhAgane abaMdha kALa che. kevaLa trIjo bhAga baMdhakALa che, ane te baMdhakALa paNa aMtamuhUrta mAtra hoya che, pure trIjA bhAga nahIM te kAraNe bandhakonA karatAM abaMdhaka saMkhyAta gaNA vadhAre che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.37 bandhadvArAnusAreNAlpabahutvam abandhakAlaH, ekatribhAgo bandhakAlaH iti bandhakebhyo'bandhakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, evam aparyAptakAH sarvastokA bhavanti, paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti sUkSmajIvApekSayA etaduktamavaseyam, sUkSmeSu bAhyavyAghAtAbhAvAt bahUnAM niSpatti bhavati stokAnAmeva cAniSpattiH, evameva sarvastokatyaM suptAnAM bhavati, tadapekSayA jAgarANAM saMkhyeyaguNatvam, etaccApi sUkSmaikendriyApekSayA'vase yam, yato'paryAptAnAM suptAnAmeva upalabdheH, paryAptAnAntu jAgarANAmapi, tathaiva samavahatAnAM sarvastokatvaM bhavati, yataH samavahatAnAM mAraNAntikasamudghAtenaivAtra parigrahAt, mAraNAntikasamudghAto maraNakAle eva na zeSakAle, so'pi na sarveSAM bhavati iti sarvastokAste bhavanti, tebhyo'samavahatA asaMkhyeyaguNA bhavanti, ____ isI prakAra aparyApta jIva alpa haiM, paryAptaka una se saMkhyAtaguNA adhika haiM / yaha kathana sUkSma jIyoM kI apekSA samajhanA caahie| sUkSma jIvoM meM bAhya vyAghAta na hone se niSpatti (utpatti) bahutoM kI hotI hai aura aniSpatti (anutpatti) thoDoM kI hotI hai| isI prakAra supta jIva thoDe haiM, unakI apekSA jAgRta saMkhyAtaguNA adhika haiN| yaha kathana bhI sUkSma ekendriyoM kI apekSA se samajhanA cAhie, kyoM ki aparyApta jova supta hI pAye jAte haiM, paryApta jAgRta bhI hote haiN| ___ isI prakAra samaghahata jIva thoDe haiM, kyoMki yahA~ mAraNAntika samudghAta se samavahata hI liye gaye haiM aura mAraNAntika samudaghAta maraNakAla meM hI hotA hai, zeSa samaya meM nahIM / yaha bhI saba jIya nahIM karate, ataeva samavahata thoDe kahe gae haiM, unakI apekSA asamavahata jIva asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki jIvanakAla adhika hai| e ja pramANe aparyApta jIva thaDA che, paryAptaka tenAthI saMkhyAta gaNu vadhAre che, A kathana sUma nI apekSAthI samajavuM joIe, sUkrama jIvomAM bAhya vyAghAta na hovAthI ghaNunI utpattI thAya che, ane aniSpatti-anatpatti thoDAonI thAya che. eja rIte susa jI theDA che, tenA karatAM jAgrata jIvo saMkhyAta gaNuM vadhAre che, A kathana paNa sUkSama ekendriyanI apekSAe samajavuM joIe kemake aparyAptaka jIva sukha ja maLI Ave che, paryApta jAgrata paNa hoya che. eja rIte samavahatajIva thaDA che, kemakeahIM mAraNAntika samughAtathI samavahata ja levAmAM Avela che, ane mAraNAnika samudraghAta maraNa kALamAM ja hoya che, bAkInA samayamAM nahIM te paNa badhA jIva nathI karatA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ 368 prajJApanAsUtre jIvanakAlasyAtyadhikatvAt, tathaiva sAtavedakAnAM sarvastokatvaM bhavati, bahUnAM sAdhAraNazarIratayA alpAnAJca pratyekazarIritayA, sAdhAraNazarIrANAJca bahUnAmasAtavedakatayA sAtavedakAH svalpA bhavanti, pratyekazarIriNAntu bAhulyaM sAtavedakAnAm bhavati, stokatvam asAtavedakAnAM bhavati, tasmAt sAtavedinaH stokAH bhavanti, tadapekSayA asAtavedinaH saMkhyeyaguNAH, evameva indriyopayogasya pratyutpannakAlaviSayatvena tadupayogakAlasya sarvastokatvAt, no indriyopayogasya atItAnAgatakAlaviSayatayA bahukAlatvena no indriyopayuktAH saMkhyeyaguNAH tathaiva anAkAropayogakAlasya sarvastokatvAt anAkAropayuktAH sarvastokA isI prakAra sAtA kA vedana karane vAle jIva kama haiM, kyoM ki sAdhAraNa zarIrI jIya bahuta haiM aura pratyeka zarIrI alpa haiN| bahuta sAdhAraNa zarIrI jIva asAtA ke vedaka hote haiM, isa kAraNa sAtA vedaka kama haiN| pratyekazarIrI jIvoM meM to sAtAvedakoM kI bahulatA hai aura AsAtAvedakoM kI alpatA hai / ataeva sAtAvedaka kama aura asAtA vedaka saMkhyAtaguNA adhika samajhanA caahie| ___ isI prakAra indriyopayukta kama haiM aura noindriyopayukta saMkhyAtaguNA adhika haiM / indriyopayoga vartamAna viSayaka hI hotA hai, ataeva usakA kAla svalpa hai, noindriyopayoga atIta-anAgata kAla viSayaka bhI hotA hai, ataH usakA samaya bahuta hai| isa kAraNa noindriyopayukta saMkhyAtaguNe kahe gae haiN| tethIja samavahata zeDA kahevAmAM Avela che, tenA karatAM asamavahata jIva asaMkhyAta gaNuM vadhAre che, kemake jIvanakALa vadhAre che. e ja pramANe sAtAnuM vedana karavAvALA jIva ochA che. kemake-sAdhAraNa zarIra jIva ghaNuM che, ane pratyeka zarIrI thaDA che. ghaNA sAdhAraNa zarIrI jIva asAtAnuM vedana karanArA hoya che. te kAraNathI sAtA vedaka cheDA che. pratyeka zarIrI jemAM sAtA vedanuM adhikapaNuM che, ane asAtA vedake - apa paNuM che. tethI ja sAtavedaka ochA ane asatA vedaka saMkhyAtagaNA vadhAre samajavA joIe. e ja rIte IndriyopagavALA ochA che, ane na I ddhipayoga vALA saMkhyAta gaNuM vadhAre che. Indripaga vartamAna viSayaka ja hoya che. tethI ja tene kALa spaSTa che. Indriyo paga atIta anAgata kALa saMbaMdhI paNa hoya che. tethI tene samaya ghaNe che. te kAraNathI IndriyegavALA saMkhyAta gaNuM kahevAmAM Avela che. eja rIte anAkAro paga (dazane paga) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.38 pudgaladvArAnusAreNAlpabahutvam 369 bhavanti, tadapekSayA sAkAropayuktAH saMkhyeyaguNA bhavanti, sAkAropayoga kAlasthAnAkAropayogakAlAt saMkhyeyaguNatvAditi bhAvaH / iti paJcaviMzaM bandhadvAraM samAptam ||m037|| pudgaladvAra vaktavyatA mUlam - khettANuvAeNaM savvatthovA puggalA telokke uDDa loyatiriyaloe anaMtaguNA, aholoyatiriyaloe vise sAhiyA, tiriyaloe asaMkhejjaguNA, uDDUloe, asaMkhejjaguNA, aholoe visesAhiyA, disANuvAeNaM savvatthovA puggalA uDDhadisAe, aholoe visesAhiyA, uttarapuratthimeNaM dAhiNapaccatthimeNa ya do vi tullA asaMkhejjaguNA, dAhiNapuracchimeNa, uttarapaccatthimeNa ya do vivisesAhiyA, puracchimeNaM asaMkhejjaguNA, paJccatthimeNaM visesAhiyA, dAhiNeNaM visesAhiyA, uttareNaM visesAhiyA, khettANuvAeNaM savvatthovAiM telokke, uDDaloyatiriyaloe anaMtaguNAI, aholoyatiriyaloe visesAhiyAI, uDDaloe asaMkhejjaguNAI, aholoe anaMtaguNAI, tiriyaloe saMkhejjaguNAI, disANuvAeNaM savvatthovAI davAI ahodisAe, uDhadisAe anaMtaguNAI, uttarapuracchimeNaM dAhiNapaccatthimeNa ya dopitullAI asaMkhejjaguNAI, dAhiNapuracchi meNaM uttarapaccatthimeNa ya do vi tullAI visesAhiyAI, puracchimeNaM isI prakAra anAkAropayoga (darzanopayoga ) kA kAla alpa hai, ataeva anAkAra upayoga vAle alpa haiM, una kI apekSA sAkAropayoga vAle saMkhyAtaguNA adhika haiN| anAkAropayoga kI apekSA sAkAropayoga kA kAla saMkhyAtaguNA hai // 37 // paccIsamAM dvAra samApta nA kALa alpa che. tethIja anAkAra upayAgavALA alpa che. tenA karatAM sAkAre pacegavALA sa`khyAta gaNA vadhAre che. anAkArApayega karatAM sAkAre payognaa Aja saMdhyAta gaNa che. // 37 // paccIsamuM' dvAra samApta pra0 47 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre asaMkhejjaguNAI, paccatthimeNaM visesAhiyAI, dAhiNeNaM visesAhiyAI, uttareNaM visesAhiyAI ||sU0 38 // chAyA - kSetrAnupAtena sarvastokAH pudgalAstrailokye, Urdhvalokatiryaglo ke anantaguNAH, adholokatiryagloke vizeSAdhikAH, tiryagloke asaMkhyeyaguNAH, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAH, adholoke vizeSAdhikAH, diganupAtena sarvastokAH pudgalAH Urdhvadizi, adholoke vizeSAdhikAH, uttarapaurastyena dakSiNapazcimena cadvaye'pi tulyAH asaMkhyeyaguNAH, dakSiNapaurastyena uttarapazcimena ca dvaye'pi pudgaladvAra vaktavyatA 370 zabdArtha - (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovA poggalA telokke) sabase kama pudgala triloka meM haiM (uDDaloyatiriyaloe anaMtaguNA ) Urdhvaloka- tiryakloka meM anantaguNA haiM (aholoyatiriloe visesAhiyA) adholoka - tiryakloka meM vizeSAdhika haiM (tiriyaloe asaMkhejjaguNA ) tiryakloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (uDaloe asaMkhijjaguNA ) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe visesAhiyA) adholoka meM vizeSAdhika haiM / (disANuvAraNa) dizAoM ke anusAra (savvatthovA poggalA uDDadisAe) saba se kama pudgala UrdhvadizA meM haiM ( ahodisAe visesAhiyA) adhodizA meM vizeSAdhika haiM (uttarapuracchimeNaM dAhiNapaccatthi - megaM ya doSi tullA) uttara-pUrva tathA dakSiNa-pazcima donoM meM tulya haiM (asaM vijjaguNA) asaMkhyAtaguNA haiM (dAhiNapuracchimeNa uttrpccpudgala dvAranuM kathana zabdArtha - (khettANuvAeNaM) kSetranA anusAra (savvatthovA poggalA telokke) sauthI sochA pudgalo trilobha che, ( uDDhaloyatiriyaloe anaMtaguNA ) urdhva sA ane tiryoma anaMta galA che, ( aholoyatiriyaloe visesAhiyA) adholo tiryakheobhAM vizeSAdhi che. (tiriyaloe asa khejjaguNA ) tiryagsomA asadhyAta gaNA che, ( uDDhaloe asa khijjaguNA) sobhAM asaNyAtalA che, ( aholoe visesAhiyA) adhomAM vizeSAdhi che. (disANuvAeNaM) hizAnI anusAra (savvatthovA poggalA uDDha disAe) sauthI gochA yudgateo urdhva dizAmA che. ( ahodisAe visesAhiyA) adhohizAmAM vizeSAdhi che. ( uttarapuracchimeNaM dAhiNapaccatthimeNaM ya do vi tullA) uttara pUrva tathA dakSiNa pazcima me mannemAM tujhya che, mane (asaMkhijjaguNA ) asaMkhyAta gAyA che. (dAhiNapurasthi meNaM uttarapaccatthimeNa ya do vi tullA vise zrI prajJApanA sUtra :2
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.38 pudgaladvArAnusAreNAlpabahutvam 371 tulyAH asaMkhyeyaguNAH, dakSiNapaurastpena uttarapazcimena ca dvaye'pi vizeSAdhikAH, paurastyena asaMkhyeyaguNAH, pazcimena vizeSAdhikAH, dakSiNena vizeSAdhikAH, uttareNa vizeSAdhikAH, kSetrAnupAtena sarvastokAni dravyAni trailokye, Urdhvalokatiryagloke anantaguNAni, adholokatiryagloke vizeSAdhikAni, Urdhvaloke asaMkhyeyaguNAni, adholoke anantaguNAni, tiryagloke saMkhyeyaguNAni, diganupAtena sarvastokAni dravyANi adhodizi, Urdhvadizi anantaguNAni, uttarapaurathimeNa ya do vitullA visesAhiyA) dakSiNapUrva aura uttarapazcima donoM meM tulya haiM aura vizeSAdhika haiM (puracchimeNaM asaMkhijaguNA) pUrva meM asaMkhyAtaguNA haiM (paccatthimeNaM visesAhiyA) pazcima meM vizeSAdhika haiM (dAhiNaNaM visesAhiyA) dakSiNa meM vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyA) uttara meM vizeSAdhika haiN| (khettANuvAeNaM) kSetra ke anusAra (savvatthovAiM vvAI teloke) saba se kama dravya triloka meM haiM (uDaloyatiriyaloe aNaMtaguNAI) Urdhvaloka-tiryagloka meM anantaguNA haiM (aholoyatiriyaloe visesAhiyAI) adholoka-tiryagloka meM vizeSAdhika haiM (uDaloe asaMkhijjaguNAI) Urdhvaloka meM asaMkhyAtaguNA haiM (aholoe aNaMtaguNAI) adholoka meM anantaguNA haiM (tiriyaloe saMkhijjaguNAI) tiryagloka meM saMkhyAtaguNA haiN| (disANuvAeNa) dizA ke anusAra (savvatthoyAI davAiM ahodisAe) saba se kama dravya adhodizA meM haiM (udisAe aNaMtaguNAI) sAhiyA) dakSiNa pUrva bhane uttara pazcima se mannemA tukSya cha, bhane vizepAdhi cha. (purasthimeNaM asaMkhijjaguNA) pUrvamA madhyAta mA cha. (paccatthi meNaM visesAhiyA) pazcimamA vizeSAdhi cha. (dAhiNeNaM visesAhiyA) kSamA vizeSAdhi4 cha. (uttareNaM visesAhiyA) uttaramA vizeSAdhi4 che. (khettANuvAeNaM) kSetranA manusA2 (savvatthovAI davvAiM telokke) sauthI mocha dravya trisabhA che. (ur3aDhaloyatiriyaloe aNaMtagaNAI) Baetiya. sabhA mana // cha. (aholoe tiriyaloe visesAhiyAiM) maghA tiya. ma. vizeSAdhi4 cha. (uDDhaloe asaMkhejjaguNAI) BufabhA asaNyAta // cha. (aholoe aNaMtaguNAI) madhAsomA mntaae| cha. (tiriyaloe saMkhijjaguNAI) tiyomA sayAta ma che. (disANuvAeNaM) hinA manusAra (savvatthovAiM ahodisAe) sauthI machu dravya mAhizAmA cha. (uDDhadisAe agaMtaguNAI) zAma manatAcha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ 372 prajJApanAsUtre styena dakSiNapazcimena ca dvayAnyapi tulyAni asaMkhyeyaguNAni, dakSiNapaurastyena uttarapazcimena ca dvayAnyapi tulyAni vizeSAdhikAni, paurastyena asaMkhyeyaguNAni pazcimena vizeSAdhikAni, dakSiNena vizeSAdhikAni, uttareNa vizeSAdhikAni // TIkA-bandhadvAravaktavyatAnantaraM pudgaladvAramadhikRtyAha-'khettANuvAeNaM savvatthovA puggalA teloke' kSetrAnupAtena-kSetrAnusAreNa, kSetrApekSayetyarthaH prarUpyamANAH sarvastokA:-sarvebhyo'lpAH, pudgalAH trailokye-lokatrayavartino bhavanti, pudgaladravyANi lokatrayavyApakAni sarvastokAni bhavantItyAzayaH, mahAskandhAnAmeva pudgaladravyANAM trailokyavyApitvAt teSAcAlpatvAt, tadapekSayA'uDDaloyatiriyaloe aNaMtaguNA' Urdhvalokatiryagloke-tatprataradvayavartinaH pudgalAH Urdhva dizA meM anantaguNA haiM (uttarapuracchimeNaM dAhiNapaccatthimeNa ya dovi tullAiM asaMkhijjaguNAI) uttarapUrva aura dakSiNapazcima donoM meM tulya asaMkhyAtaguNA haiM (dAhiNapuracchimeNaM uttarapaccatthimeNa ya dovi tullAiM visesAhiyAI) dakSiNapUrva aura uttarapazcima donoM meM tulya aura vizeSAdhika haiM (puracchimeNaM asaMkhijjaguNAI) pUrva meM asaMkhyAtaguNA haiM (paccatthimeNaM visesAhiyAI) pazcima meM vizeSAdhika haiM (dAhiNeNaM visesAhiyAI) dakSiNa meM vizeSAdhika haiM (uttareNaM visesAhiyAI) uttara meM vizeSAdhika haiN| __bandhadAra kI vaktavyatA ke pazcAt pudgaladvAra vaktavyatA prAraMbha kI jAtI hai TIkArtha-kSetra ke anusAra vicAra kiyA jAya to aise pudgala sabase kama haiM jo trilokavartI hoM arthAt tInoM lokoM ko vyApta hoM / trilo(uttarapuracchimeNaM dAhiNapaccasthimeNaya do vi tullAiM asaM khijjaguNAI) uttara pUrva mane dakSiNa pazcima se mannemA tulya bhane 2masabhyAta // che. (dAhiNa purasthimeNaM uttara paccatthimeNa ya do vi tullAI visesAhiyAI) dakSiNa pUrvamane uttara pazcima se mannamA tulya bhane vizeSAdhi cha. (purathimeNaM asaM khijja gaNAiM) pUrva bhI masa-yA / che. (paJcatthimeNaM visesAhiyA) pazcimamA vizepAdhi cha. (dAhiNeNaM visesAhiyAI) dakSiNamA vizeSAdhi che. (uttareNaM visesAhiyAi) uttaramA vizeSAdhi4 cha. // 7 // TIkAI-bandha dvAranuM kathana karyA pachI pugala dvAranA kathanane prAraMbha karavAmAM Ave che. kSetranI anusAra vicAra karavAmAM Ave te evA pudgalo sauthI ochA che ke je trilokavati hoya arthAt traNe lokamAM vyApta hoya; trilakavati zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.38 pudgaladvArAnusAreNAlpabahutvam 373 anantaguNA bhavanti, tiyaglokasya sarvoparitanaikaprAdezikapratarasya, Ulokasya sarvAdhastanaikaprAdezika pratarasya ca tiryaglokopralokapadavAcyatvena tayozca anantasaMkhyeyaprAdezikAnantAsaMkhyeyaprAdezikAnantAnantaprAdezikaskandhaiH saMsparzanAt teSAM dravyArthatayA'nantaguNatvaM bodhyam, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyA' adholokatiryagloke tatprataradvayavartinaH pudgalAH vizeSAdhikA bhavanti, tatkSetrasyAyAmaviSkambhAbhyAM kiJcid vizeSAdhikatvAt, tebhyo'pi-'tiriyaloe asaMkhejaguNA' tiryagloke vartamAnAH pudgalA dravyarUpA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tatkSetrasyAsaMkhyeyaguNatvAt, tebhyo'pi-'uDaloe asaMkhejaguNA' Urdhvaloke vartamAnAdravya rUpapudgalA asaMkhyeyaguNA bhavanti, UrcalokakSetrasya tiryaglokakSetrApekSayA saMkhyekavI pudgaloM kI apekSA Uryaloka-tiryagloka nAmaka do prataroM meM anantaguNA hai, kyoMki tiryagloka kA saba se Upara kA eka pradeza vAlA pratara aura Urdhvaloka kA saba se nIce kA eka pradezAtmaka pratara yahA~ 'Urghaloka-tiryagloka' mAnA gayA hai / ina donoM prataroM meM ananta saMkhyAtapradezI, ananta asaMkhyAtapradezI aura ananta anantapradezI skaMgha vidyamAna haiM, ataeva dravya kI apekSA anantaguNA samajhanA caahie| Urdhvaloka-tiryagloka kI apekSA adholokatiryagloka nAmaka do prataroM meM pudgala vizeSAdhika haiM, kyoMki isa kSetra kI lambAI-cauDAI kucha adhika hai / adholoka-tiryagloka kI apekSA tiryagloka meM vidyamAna pudgala asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki yaha kSetra asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki tiryagloka kI apekSA Urdhvaloka meM vidyamAna pudgala asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki tiryagloka se Urdhvaloka kA kSetra asaMkhyAtaguNA adhika hai / Urdhvaloka kI apekSA pudgalenA karatAM udghaleka tiryazleka nAmanA be pratamAM anaMta gaNa che. kemake tiryazkekanuM sauthI uparanuM eka pradezavALuM pratara ane urvalakanuM sauthI nIcenA eka pradezavALA pratarane ahIM urvilaka tibleka mAnavAmAM Avela che. A baMne pratarAmAM anaMta saMkhyAta pradeza anaMta asaMkhyAta pradezI ane ananta ananta pradezI skandha vidyamAna che, tethIja dravyanI apekSAthI anaMtagaNuM samajavA joIe. urvalaka tiya lekanA karatAM aleka tiryazleka nAmanA be pratamAM pudgala vizeSAdhika che. kemake-A kSetranI laMbAI pahoLAI kaMika vadhAre che. aleka tiryakanA karatAM tiyakamAM rahelA pudgala asaMkhyAta gaNe che. kemake A kSetra asaMkhyAta gaNuM che. kemake tiryalokathI urvakanuM kSetra asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. urvalakanI apekSAthI alekamAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ 374 prajJApanAsUtre yaguNatvAt, tebhyo'pi-'aholoe visesAhiyA' apoloke vartamAnAH dravyarUpapudgalA vizeSAdhikA bhavanti, Urdhvalokasya dezonasaptarajjupramANatvena adholokasya samadhikasaptarajjupramANatayA UrdhvalokApekSayA'dholokasya vizeSAdhikatvAt, ___ atha diganupAtena pudgaladravyANAmalpabahutvaM prarUpayati-'disANuvAeNaM savvatthovA puggalA udisAe' diganupAtena-diganusAreNa prarUpyamANAH sarvastokAH sarvebhyo'lpAH pudgalAH-dravyarUpAH Urdhvadizi bhavanti, ratnaprabhAsamabhUtalamerumadhye'STaprAdezikarucakAMd vinirgatAyAM catuHpradezAtmikAyAmUrdhvadizi yAvallokAnte sarvastokatvaM pudgalAnAM bodhyam, tebhyo'pi 'aholoe visesAhiyA' adholoke-adhodizi vartamAnAH pudgalA dravyarUpAH vizeSAdhikA bhavanti, adhodizo'pi catuSpradezarUpAyAH yAvallokAntasya vizeSAdhikatvena tatra pudgaladravyANAmapi vizeSAvikatvaM sabhavati, tebhyo'pi-'uttarapuracchimeNaM dAhiNapaccatthimeNa ya dovi tullA asaMkhejjaguNA' uttarapaurastyena uttarapUrvasyAm, dakSiNaadholoka meM pudgala vizeSAdhika haiM, kyoMki Urdhvaloka dezona sAta rAja kA hai jabaki adholoka kucha adhika sAta rAjU pramANa hai, ataeca adholoka kA kSetra vizeSAdhika hai| dizAoM kI apekSA pudgala dravya kA alpabahutva-dizAoM kI apekSA se prarUpaNa kiyA jAya to saba se kama pudgala UryadizA meM haiN| kyoMki ratnaprabhA pRthvI ke samatala bhUbhAga se meruparvata ke madhya meM jo ATha pradezoM kA rucaka hai, usase nikalI huI cAra pradezAtmaka UrdhvadizA meM lokAnta paryanta saba se kama pudgala haiM, Urdhva dizA kI apekSA adhodizA meM pudgala vizeSAdhika haiM / yadyapi adhodizA bhI cAra pradezAtmaka hI haiM magara lokaparyanta vaha kucha adhika hai, isa kAraNa usameM pudgala bhI kucha adhika haiM / uttara-pUrva dizA meM tathA padagala vizeSAdhika che, kemake urvalaka dezena sAta rAjane che, tyAre aleka kaMIka vadhAre sAta rAju pramANane che, tethI ja adhokanuM kSetra vizeSAdhika che. | dizAonI apekSAthI pudgala dravyanuM a5 bahatva dizAonI apekSAthI prarUpaNa karavAmAM Ave te sauthI ochA pugala uddha dizAmAM che. kemake ratnaprabhA pRthvInA samatala bhUbhAgathI merU parvatanA madhyamAM ra ATha pradezane rUcaka che. temAMthI nIkaLela cAra pradezavALI urva dizAmAM lokAnta paryanta sauthI ochA pudgala che. urva dizAnA karatAM adizAmAM vichAdhika padAla che. je ke dizA paNa cAra pradezAtmaka ja che, paraMtu leka paryanta te kaMika vadhAre che. te kAraNathI temAM pudgala paNa kaMIka vadhAre che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.38 pudgaladvArAnusAreNAlpabahutvam 375 pazcimena - dakSiNapazcimAyAM pratyekaM vartamAnAH ca asaMkhyeyaguNA bhavanti, svasthAne tu parasparaM dvaye'pi tulyAH sadRzA bhavanti rucakAdvinirgatayoH muktAvali saMsthAnasaMsthitayostiryaglokAntamadholokAntamRddharvalokAntaM paryavasitayoH tayordvayorapi dizo : kSetrasyAsaMkhyeyaguNatvAt tatra pudgalAnAmapi asaMkhyeyaguNatvaM tat kSetrasya tu svasthAne tulyatvAt pudgalAnAmapi svasthAne tulyatvamayaseyam, tebhyospi - ' dAhiNapuracchrimeNa uttarapaccatthimeNa ya doSi tullA visesAhiyA' dakSiNa paurastyena - dakSiNapUrvasyAm uttarapazcimena uttarapazcimAyAJca pratyekaM dizi vartamAnA: pudgalAH vizeSAdhikA bhavanti, svasthAne tu parasparaM tulyA bhavanti saumanasagandhamAdaneSu saptasaptakUTeSu vidyutprabha mAlyavato navanavakUTeSu ca dhUmikAdakSiNa-pazcima dizA meM barAbara-barAbara pudagala haiM, magara adhodizA kI apekSA asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki rucaka se nikalI huI muktAvalI ke AkAra kI aura tiryagloka, adholoka evaM Urdhvaloka taka phailI huI ina donoM dizAoM kA kSetra asaMkhyAtaguNA adhika haiM, ataeva una meM pudgala bhI asaMkhyAtaguNA haiN| magara donoM dizAoM kA kSetra cUMki barAbara hai, ataeva una donoM meM pudgala bhI barAbara kahe gae haiN| ina donoM dizAoM kI apekSA dakSiNa pUrva aura uttara pazcima dizAoM meM donoM meM paraspara tulya pudgala haiM, magara uttarapUrva evaM dakSiNapazcima dizAoM kI apekSA vizeSAdhika haiM / isa kA kAraNa yaha hai ki saumanasa evaM gandhamAdana parvatoM ke sAta-sAta kUToM (zikharoM para tathA vidyutprabha aura mAlyavat parvatoM ke nau-nau kUToM para kohare evaM osa Adike sUkSma pudgala bahuta hote haiM / magara uttara pUrva dizAmAM tathA dakSiNa pazcima dizAmAM sarakhe sarakhA pudgalo che. paNa adhAdizAnA karatAM asa khyAta gaNA vadhAre che. kemake rUcakathI nIkaLela muktAvalInA AkAranI ane tiglAka, adheAlAka ane uleAka sudhI phelA celI A banne dizAonuM kSetra asaMkhyAta gaNu vadhAre che. tethI ja temAM pudgala paNa asaMkhyAta gaNA che. paraMtu khanne dizAonu` kSetra AmatA barakhara che. tethIja e bannemAM pudgalA paNa sarakhA kahevAmAM Avela che. A anne dizAenA karatAM dakSiNa pUrva ane uttara pazcima e anne dizAomAM paraspara sarakhA pudgaleA che. paNa uttara pUrva ane dakSiNa pazcima dizAonA karatAM vizeSAdhika che. tenu kAraNa e che ke-saumanasa ane gadhamAdana parva tAnA sAta sAta phUTa ( zikharApara ) tathA vidyutprabha ane mAlyavAn patAnA nava nava phUTo para keharA ane jhAkaLa vigerenA sUma pudgalA ghaNA heAya che; zrI prajJApanA sUtra :2
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 'vazyAyAdi sUkSmapudgalAnAM pracurANAM sadbhAvena vizeSAdhikatvAt svasthAne kSetrasya parvatAzca samAnatvena tulyatvAt. tebhyopi-'puracchi meNaM asaMkhejjaguNA' paurastyena pUrvasyAM dizi vartamAnAH pudgalAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tatkSetrasyA saMkhyeyaguNatvAt pudgalAnAmapi asaMkhyeyaguNatvaM bodhyam, tebhyo'pi paccasthimeNaM visesAhiyA' pazcimena pazcimAyAM dizi vartamAnAH pudgalAH vizeSAdhikAH bhavanti, tatrAdholaukikagrAmeSu zupirasadbhAvena prabhUtAnAM pudgalAnAmavasthAnasadbhAvAt, tebhyo'pi-'dAhiNeNaM visesAhiyA' dakSiNena dakSiNasyAM dizi vartamAnAH pudgalA vizeSAdhikA bhavanti, prabhUtabhuvanazupirasadbhAvAt, tebhyo'pi'uttareNaM visesAhiyA' uttareNa uttarasyAM dizi vartamAnAH pudgalAH vizeSAdhikA bhavanti, uttarasyAM dizi AyAmaviSkambhAbhyAM saMkhyeyayojanakoTikoTimAne mAnasasarasi jalacarANAM panakazaivAlAdInAJca satvAnAmatiprabhUtatvena teSAM taijasakArmaNapudgalAnAmadhikatayopalabdhatayA pUrvokobhyo vizeSAdhikatvaM bhavati, donoM dizAoM meM kSetra evaM parvata Adi kI samAnatA hone ke kAraNa tulya hI pudgala haiM / ina donoM dizAoM kI apekSA pUrvadizA meM pudgala asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki yaha kSetra asaMkhyAtaguNA hai| pUrva dizA kI apekSA pazcimadizA meM pudgala vizeSAdhika haiM, kyoMki vahAM adholaukika grAmoM meM raMdhra (polAra) hone se bahuta pudgala vidyamAna rahate haiN| pazcima kI apekSA dakSiNadizA meM vizeSAdhika haiM, kyoMki vahAM pola adhika hai / dakSiNa dizA kI apekSA uttara meM pudagala vizeSAdhika haiM, kyoMki uttaradizA meM saMkhyAta koDAkoDI yojana lambA-cauDA mAnasa sarovara hai, usa meM jalacara aura panaka tathA sevAra Adi jIva bahuta adhika haiM aura una ke sAtha lage hue paraMtu banne dizAmAM kSetra ane parvata vigerenuM sarakhApaNuM hovAnA kAraNe sarakhA ja pugale che. A baMne dizAonA karatAM pUrva dizAmAM pudgale asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake e kSetra asaMkhyAta gaNuM che. pUrva dizAnA karatAM pazcima dizAmAM pudgale vizeSAdhika che. kemake tyAM adhelekika gAmamAM chidra (pilANuM) hovAthI ghaNuja pugale rahelA hoya che. pazcima dizAnA karatAM dakSiNa dizAmAM vizeSAdhika che. kemake tyAM pilaNa vadhAre che. dakSiNa dizAnA karatAM uttaradizAmAM pudgale vizeSAdhika che. kemake uttara dizAmAM saMkhyAta keDAcheDI jana lAMbu paheluM mAnasa sarovara che. temAM jalacara, panaka ane sevALa vigere jevo ghaNAja vadhAre che, ane tenI sAthe lAgelA tejasa ane kAmaNa vagaNanA pudgale paNa ghaNA ja che. tethI ja ahIyAM pudgale zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.38 pudgaladvArAnusAreNAlpabahutvam 377 ityevaM pudgalaviSayakamalpabahutvaM pratipAdya saMprati sAmAnyena dravyaviSayakamalpabahu tvaM kSetrAnupAtenAha-'khettANuvAeNaM savvatthovAiM davAiM telokke kSetrAnupAtenakSetrAnusAreNa prarUpyamANAni sarvastokAni-sarvebhyo'lpAni dravyAni trailokyelokatrayasaMsparzIni bhavanti, dharmAstikAyAdharmAstikAyAkAzAstikAyadravyANAM pudgalAstikAyasya mahAskandhAnAM jIvAstikAyasya mAraNAntikasamudghAtenAtoyasamavahatAnAM jIvAnAM lokatrayavyApitayA teSAJcAlpatvAt sarvastokatvaM bhavati, tebhyo'pi 'uDaloyatiriyaloe aNaMtaguNAI' Urdhvalokatiryagloke tatprataradvayavatIni dravyANi anantaguNAni bhavanti, tatprataradvayasyAnantaiH anantairjIvadravyaizca saMsparzanAt, tebhyo'pi 'aholoyatiriyaloe visesAhiyAI' adholokatiryagloke tejasa evaM kArmaNa vargaNA ke pudgala bhI bahuta haiM, ataeva yahAM pudgala vizeSAdhika kahe gae haiM / yaha pudgaloM kA alpabahutva huaa| aba sAmAnya rUpa se dravyoM saMbaMdhI alpabahutva prarUpita kiyA jAtA hai kSetra kI apekSA se prarUpaNA kI jAya to saba se kama dravya aise haiM jo triloka meM hoM, kyoMki dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAzAstikAya, pudgalAstikAya ke mahAskaMdha aura jIvAstikAya meM se mAraNAntika samudghAta se atIva samavahata jIva hI triloka meM vyApta hote haiM aura ve kama haiM / trilokasparzI dravyoM kI apekSA Urdhvalokatirya gloka nAmaka do prataroM meM anantaguNA dravya haiM, kyoMki ina donoM prataroM kA ananta pudgala dravya aura ananta jIva dravya sparza karate haiN| aloka-tiryagloka kI apekSA adholoka-tiryagloka nAmaka prataroM paNa ghaNAja vizeSAdhika kahevAmAM AvelA che. A pudgalenA alpa bahu saMbaMdhI kathana thayuM have sAmAnya paNAthI dravya saMbaMdhI a5 bahuvanuM prarUpaNa karavAmAM bhAva cha. kSetranI apekSAthI prarUpaNA karavAmAM Ave te sauthI ochuM dravya e che ke je trilokamAM hoya kemake dharmAstikAya, adharmAstikAya, AkAzAstikAya, puduMgalAstikAyanA mahAtkaMdha ane jIvAstikAyamAMthI mAraNArtika samadughAtathI atyaMta samavahata jIvaja trilokamAM vyApta hoya che. ane teo ochA che. trileka spezi dravyanA karatAM urvalaka tigleka nAmanA pratAne anaMta pudgala dravya ane anaMta jIva dravya sparza kare che. uvaleka tiryazlekanA karatAM aleka tiryazleka nAmanA pratomAM kaMIka vadhAre dravya che aleka pra048 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ 378 prajJApanAsUtre tatprataradvayavartIni dravyANi vizeSAdhikAni bhavanti, adholokatiryaglokaprataradvayasyordhvalokatiryaglokaprataradvayAt kizcidadhikatvAt, tebhyo'pi-'uDuloe asaMkhejjaguNAI' Urdhvaloke vartamAnAni dravyANi asaMkhyeyaguNAni bhavanti, tatkSetrasyAsaMkhyeyaguNakhAt, tebhyo'pi-'aholoe aNaMtaguNAI' adholoke vartamAnAni dravyANi anantaguNAni bhavanti, adholaukikagrAmeSu vartamAnasya kAlasya tattatparamANu saMkhyeyAsaMkhyeyAnantaprAdezikadravyakSetrakAlabhAvaparyAyasambandhavazAt pratiparamANvAdi dravyamAnantyena adholoke'nantaguNatvaM saMbhavati, tebhyo'pi 'tiriyaloe saMkhejjaguNAI' tiryagloke vartamAnAni dravyANi saMkhyeyaguNAni bhavanti, adholaukikagrAmapramANAnAM khaNDAnAm kAladravyAdhArabhUte manuSyaloke saMkhyeyAnAmavApyamAnatvAt / atha diganupAtena sAmAnyato dravyANAmalpabahutvaM prarUpayitumAha-'disANuvAeNaM savvatthovAI davAiM ahodisAe' diganupAtena-diganusAreNa prarUpyamAmeM kiMcit adhika dravya haiM / adholoka-tiryagloka kI apekSA Urdhvaloka meM dravya asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki vaha kSetra asaMkhyAtaguNA vistRta hai| Urdhvaloka kI apekSA adholoka meM anantaguNA adhika dravya haiM, kyoMki adholaukika grAmoM meM vartamAna kAla kA vibhinna paramANuoM, saMkhyAtapradezI, asaMkhyAtapradezI, anantapradezI dravya, kSetra kAla aura bhAva ke sAtha saMbaMdha hone ke kAraNa pratyeka paramANu Adi dravya ananta prakAra kA hotA hai adholoka kI apekSA tiryagloka meM saMkhyAtaguNA dravya haiM, kyoMki adholaukika grAma pramANakhaNDa kAladravya ke AdhArabhUta manuSyaloka meM saMkhyAta pAye jAte haiN| dizAoM kI apekSA sAmAnyadravyoM kA alpabahutva-dizAoM kI apekSA saba se kama dravya adhodizA meM haiM, adhodizA kI apekSA tiryazlekanA karatAM urvalakamAM dravya asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. kemake te kSetra asaMkhyAtagaNa vistAravALuM che. udghalekanA karatAM alakamAM anaMtagaNuM vadhAre dravya che. kemake alaukika grAmamAM vartamAna kALanA judA judA paramANuo saMkhyAta pradezI asaMkhyAtapradezI anaMtapradezI kSetrakALa ane bhAvanI sAthe saMbaMdha hovAnA kAraNe dareka paramANu vigere dravya anaMta prakAranuM hoya che. alekanA karatAM tiyakamAM saMkhyAtagaNuM dravya che, kemake alaukika grAma pramANa khaMDa kALa dravyanA AdhArabhUta manuSyalekamAM saMkhyAta maLI Ave che. dizAonI apekSAthI sAmAnya dravyanuM alapa bahatva dizAonI apekSAe sauthI ochuM dravya adhodizAmAM che. adhodizAnA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.38 pudgaladvArAnusAreNAlpabahutvam 379 NAni sarvastokAni sAmAnyena dravyANi adhodizi vartamAnAni bhavanti, tebhyaH 'udisAe aNaMtaguNAI' Urdhvadizi vartamAnAni dravyANi anantaguNAni, bhavanti, Urdhvaloke meroH pazcayojanazataka sphaTikamayabhittau candrasUryaprabhAnupravezAt dravyANAM kSaNAdikAlapratibhAgasya samAbena kAlasya ca pUrvoktarItyA pratiparamANyAdi dravyamAnantyena tebhyo'nantaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi-'uttarapuracchimeNaM dAhiNapaccatthimeNa ya dovi tullAiM asaMkhejAI' uttarapaurastyena-uttarapUrvasyAmaizAnyAm, dakSiNapazcimena-dakSiNapazcimAyAzca-naiRtakoNe vartamAnAni dravyANi asaMkhyeyaguNAni bhavanti, tatkSetrasyAsaMkhyeyaguNatvAt, svasthAne tu dvayAnyapi parasparaM tulyAni bhavanti samAnakSetrakhAt, tebhyo'pi 'dAhiNapuracchimeNaM uttarapaccatthimeNa ya dovi tullAI visesAhiyAI' dakSiNapaurastyena-dakSiNapUrvasyAmAgneyakoNe, uttarapazcimena-uttarapazcimAyAM vAyavyakoNe vizeSAdhikAni bhavanti, UryadizA meM anantaguNA haiM, kyoMki Urdhvaloka meM meru parvata kI pAMca sau yojana kI sphaTikamaya bhitti meM candra aura sUrya kI prabhA kA praveza hone se, dravyoM ke kSaNa Adi kAla kA pratibhAga hone aura pratyeka paramANu Adi dravya kI apekSA pUrvokta prakAra se kAla ananta hone se dravyoM kA anantaguNA honA siddha hai / UrdhvadizA kI apekSA uttarapUrva tathA dakSiNapazcima dizA meM asaMkhyAtaguNita dravya hai uttara pUrvadizA IzAnakoNa hai aura dakSiNa pazcimadizA nairRtya koNa hai| inameM asaMkhyAtaguNA dravya hone kA kAraNa kSetra kA asaMkhyAtahonA hai, magara ina donoM dizAoM meM barAbara-barAbara hI dravya haiM, kyoMki ina donoM kA kSetra barAbara hai| ina donoM kI apekSA dakSiNa pUrvadizA arthAt AgneyakoNa meM aura uttarapazcima arthAt vaayvykaratAM urva dizAmAM anaMtagaNuM che. kemake udghalekamAM merU parvatanI 500 pAMcase lejananI sphaTikamaya bhIMtamAM caMdra ane sUryanA tejane prakAza hovAthI dravyanA kSaNa vigere kALane vibhAga thavAthI ane dareka paramANu vigere dravyanI apekSAe pUrvokta prakArathI kALa anaMta hovAthI dravyanuM anaMta gaNuM tevuM siddha thAya che. urdhva dizAnA karatAM uttara pUrva tathA dakSiNa pazcima dizAmAM asaMkhyAta gaNuM dravya che. uttara pUrva dizA e IzAna khUNe che. ane dakSiNa pazcima dizA e nairUtya khUNe che. temAM asaMkhyAta dravya hovAnuM kAraNa kSetranuM asaMkhyAta gaNuM hovuM e che. paraMtu baMne dizAomAM sarakhe sarakhA ja dravya che. kemake e bannenuM kSetra sarakhuM ja che, e bannenA karatAM dakSiNa pUrva dizA arthAt agni khUNAmAM ane uttara pazcima arthAt vAyavya khUNAmAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ 380 prajJApanAsUtre vidyutpramamAlyavatkUTAzritAnAM dhUmikA'vazyAyAdi zlakSNapudgaladravyANAM bahUnAM sadbhAvAt, svasthAne tu dvayAnyapi dravyANi tulyAni bhavanti samAnakSetrasAt , tebhyo'pi-'puracchimeNaM asaMkhejjaguNAI' paurastyena-pUrvasyAM dizi vartamAnAni dravyANi asaMkhyeyaguNAni bhavanti, tatkSetrasya asaMkhyeyaguNavAt, tebhyo'pi'paccatthimeNaM visesAhiyAI' pazcimena pazcimAyAM dizi vartamAnAni dravyANi vizeSAdhikAni bhavanti, adholaukikagrAmeSu zuSirasadbhAvena tatra bahUnAM pudgala dravyANAmavasthAnasabhAvAt, tebhyo'pi 'dAhiNeNaM visesAhiyAi" dakSiNenadakSiNasyAM dizi vartamAnAni dravyANi vizeSAdhikAni bhavanti, tatra prabhUtabhavana zuSirasabhAvAta, tebhyo'pi-'uttareNaM visesAhiyAI' uttareNa-uttarasyAM dizi vartamAnAni dravyANi vizeSAdhikAni bhavanti, tatra mAnasasarasi jIvadravyANAMtadAzrita taijasakArmaNapudgalaskandhadravyANAJca prabhUtAnAM sadbhAvAt ||suu0 38 // koNa meM dravya vizeSAdhika haiM, kyoMki ina dizAoM meM vidyutprabha evaM mAlyavanta parvatoM ke kUToM para kohare evaM osa Adi zlakSNa pudgala dravya bahuta hote haiM, kintu Apasa meM ina donoM dizAoM meM dravya tulya haiM, kyoMki donoM kA kSetra tulya hai / ina dizAoM kI apekSA pUrvadizA meM asaMkhyAtaguNA adhika dravya haiM, kyoMki isakA kSetra asaMkhyAtaguNA adhika hai| pUrva kI apekSA pazcimadizA meM dravya vizeSAdhika haiM, kyoMki adholaukika grAmoM meM pola hone ke kAraNa vahAM bahutapudgala dravyoM kA sadbhAva hai pazcima kI apekSA dakSiNa meM dravya vizeSAdhika haiM, kyoMki vahAM pahusaMkhyaka bhavanoM ke raMdhra maujUda haiM dakSiNa kI apekSA uttaradizA meM dravya vizeSAdhika haiM, kyoMki mAnasa sarovara meM rahane vAle jIvoM ke Azrita taijasa evaM kArmaNa vargaNA ke pudgalaskaMdha dravya bahuta haiM // 38 // vizeSAdhika dravya che, kemake A dizAomAM vidhutaprabha ane mAlyavanta parvatanA zikhare para keharA ane jhAkaLanuM zlaNa pugala dravya ghaNuM hoya che. paraMtu parasparamAM A banne dizAomAM sarakhuM dravya che. kemake banenuM kSetra sarakhuM ja che. A dizAonA karatAM pUrva dizAmAM asaMkhyAta gaNuM vadhAre dravya che. kemake-tenuM kSetra asaMkhyAta gaNuM vadhAre che. pUrva dizAnA karatAM pazcima dizAmAM vizeSAdhika dravya che. kemake-adholaukika grAmomAM pilANa hovAnA kAraNathI tyAM ghaNA pudgala dravyone sadbhAva che. pazcima dizAnA karatAM dakSiNa dizAmAM vizeSAdhika dravya che. kemake-tyAM adhika saMkhyAvALA bhavanamAM pilANa rahela che. dakSiNa dizAnA karatAM uttara dizAmAM dravya vizeSAdhika che. kemake zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 381 paramANupudgalAlpabahulavaktavyatAmUlam-eesiNaM bhaMte ! paramANupoggalANaM saMkhejjapae. siyANaM asaMkhejjapaesiyANaM, aNaMtapaesiyANa ya khaMdhANaM davaTThayAe paesaTTayAe davaTupaesaTTayAe kayare kayarehito appA vA. bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA? goyamA! savvatthovA aNaMtapaesiyA khaMdhA davyaTrayAe, paramANupoggalA davvaTrayAe aNaMtaguNA. saMkhejjapaesiyA khaMdhA davyaTyAe saMkhejjaguNA, asaMkhejjapaesiyA khaMdhA davvaTTayAe asaMkhejjaguNA, savvatthovA aNaMtapaesiyA khaMdhA paesaTTayAe; paramANupoggalA apaesaTrayAe aNaMtaguNA, saMkhejapaesiyA khaMdhA paesaTrayAe saMkhejjaguNA, asaMkhejjapaesiyA khaMdhA paesaTrayAe asaMkhejjaguNA, savvatthovA aNaMtapaesiyA khaMdhA davaTyAe, te ceva paesaTyAe aNaMtaguNA, paraNANupoggalA dabvaTupaesaTrayAe aNaMtaguNA saMkhejapaesiyA khaMdhA, davyaTyAe saMkhejjaguNA, te ceva paesaTTayAe saMkhejjaguNA, asaMkhejjapaesiyA khaMdhA damaTyAe asaMkhejjaguNA, te ceva paesaTayAe asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte! egapaesogADhANaM, saMkhejjapaesogADhANaM, asaMkhejjapaesogADhANa ya poggalANaM davyaTrayAe pae. saTTayAe dabaTupaesaTTayAe kayare kayarehito, appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA! savyasthovA ega. paesogADhA poggalA davvaTrayAe, saMkhejjapaesogADhA poggalA davbaTrayAe saMkhejjaguNA, asaMkhejjapaesogADhA poggalA davva TrayAe asaMkhejjaguNA, paesaTTayAe savvatthovA egapaesogADhA poggalA, saMkhejjapaesogADhA poggalA paesaTrayAe saMkhejjaguNA, mAnasa sarovaramAM rahevAvALA jInA Azraya vALa taijasa ane kAzmaNa varga NAnA pudgala skaMdha dravya ghaNuM che. che 38 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ 382 prajJApanAsUtre asaMkhejjapaesogADhA poggalA paesaTrayAe asaMkhejjaguNA, davyaTrapaesaTrayAe savvatthovA egapaesogADhA poggalA dabaTTapaesaTrayAe, saMkhejjapaesogADhA poggalA dabaTyAe saMkhejjaguNA te ceva paesaTrayAe saMkhejja guNA, asaMkhejjapaesogADhA poggalA davaTyAe asaMkhejja guNA, te ceva paesaTrayAe asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! egasamayaThiiyANaM besamayaThiiyANaM jAva asaMkhejjapsamayaThiiyANaM poggalANaM davyaTrayAe, pae saTTayAe, davaTThapaesaTTayAe kayare kayarehito appA yA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ? goyamA ! savatthovA ekasamayaThiiyA poggalA davvaTyAe, saMkhejjasamayaThiiyA poggalA davaTyAe saMkhejjaguNA, asaMkhejjasamayaThiiyA poggalA davyaTTayAe asaMkhejjaguNA, paesaTTayAe savvatthoyA egasamayaThiiyA poggalA paesaTThayAe, saMkhejjasamayaThiiyA poggalA paesaTThayAe saMkhejjaguNA, asaMkhejjasamayaThiiyA poggalA paesaTThayAe asaMkhejjaguNA, davvaTThapaesaTrayAe savvatthovA egasamayaThiiyA poggalA davvaTupaesaTTayAe, saMkhejjasamaThiigA poggalA davyaTyAe saMkhejjaguNA te ceva paesaTuyAe saMkhejjaguNA, asaMkhejjasamayaThiiyA poggalA davvaTrayAe asaMkhejjaguNA te ceva paesaTrayAe asaMkhejjaguNA, eesi NaM bhaMte ! egaguNakAlagANaM saMkhejjaguNakAlagANaM, asaMkhejjaguNakAlagANaM, aNaMtaguNakAlagANa ya poggalANaM davaTTayAe paesaTThayAe davaTupaesaTrayAe ya kayare kayarehito appA vA, bahuyA yA, tullA bA, visesAhiyA vA ? goyamA ! jahA poggalA tahA bhANiyavA, evaM saMkhejjaguNakAlagANa yi, evaM sesA vi, vaNNA, gaMdhA, rasA phAsA bhANiyabA, phAsANaM kakkhaDamauyagaruyalahuyANaM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ 383 prabodhinI TIkA pada 3 sU. 39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam jahA egapaesogADhANaM bhaNiyaM tahA bhANiyavaM, avasesA phAsA jahA vaNNA tahA bhANiyavvA, dAraM 26 // sU0 39 // chAyA - eteSAM khalu bhadanta ! paramANupudgalAnAM saMkhyeyapradezikAnAm, asaMkhyeyapradezikAnAm, anantapradezikAnAM ca skandhAnAM dravyArthatayA pradezArthatayA dravyArtha pradezArthatayA katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokA anantapradezikAH skandhAH dravyArthatayA, paramANupudgalAH dravyArthatayA anantaguNAH, saMkhyeyapradezikAH skandhAH dravyArthatayA saMkhyeyaguNAH, asaMkhyeyapradezikAH skandhAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNAH, sarvaparamANu pudgala kA alpabahutva zabdArtha - (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (paramANu poggalANaM) paramANu pugaloM (saMkhejjapa esiyANaM) saMkhyAta pradeza bAloM (asaMkhejja esiyANa) asaMkhyAta pradeza vAloM (anaMta paesiyANa ya) aura ananta pradeza vAloM (khaMdhANaM) skaMdhoM meM (baTTayAe) dravya kI apekSA se ( pasAe) pradezoM kI apekSA se (davyaTupae sahayAe) dravya aura pradezoM kI apekSA se ( kayare) kauna ( kayarehito) kisa se (appA vA bahuyA vA tulyA vA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizebAdhika haiM ? (goyamA) he gautama! (savvatthovA anaMta paesiyA khaMdhA davyAe) dravya kI apekSA saba se kama ananta pradezI skaMdha haiM (paramANu poggalA dabAe anaMtaguNA) dravya kI apekSA paramANu pudgala anantaguNA haiM (saMkhejjapaesiyA khaMdhA davyaTTayAe saMkhejjaguNA ) dravya se paramANu pudgalanuM alpa ahutva zabdArtha - (eesiNaM bhaMte ! ) he bhagavan bhA ( paramANupoggalANaM) paramANu yugse| (saMkhejjapaesiyANaM) saMdhyAta pradezavANA ( asaMkhejjapaesiyANaM) asa dhyAta pradezavANA (aNatapae siyANa ya) mane manatapradezapANA (khaMdhANaM) sundhAbhAM (davyaTTayAe) dravyanI apekSAo (parasaTTayAe) pradezonI apekSAthI ( davvaTupae saTTayAe) dravya bhane pradezonI apekSAthI ( kayare) Azu ( kayare hito ) anAthI ( appA vA bahuyA vAtullA vA visesAhiyA vA) aya, vadhAre tulya athavA vizeSAdhi4 che ? (goyamA) De gautama (savvatthovA aNatapaesiyA khaMdhA davvaTTayAe) dravyanI apekSAthI sahuthI elluM anaMta pradezI skandha che. ( paramANupoggalA davvaTTayAe anaMtaguNA ) dravyanI apekSAthI parabhAnu yugala anaMta galA che. (saMkhejjapae siyA khaMghA davvaTTayAe saMkhejjaguNA ) dravyathI sAMdhyAta pradezI aMdha saMkhyAtagA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ 384 prajJApanAsUtre stokAH anantapradezikAH skandhAH pradezArthatayA paramANupudgalAH, apradezArthatayA anantaguNAH, saMkhyeyapradezikAH skandhAH pradezArthatayA saMkhyeyaguNAH, asaMkhyeyapradezikAH skandhAH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNAH, sarvastokAH anantapradezikAH skandhAH dravyArthatayA, te caiva pradezArthatayA anantaguNAH, paramANupudgalAH dravyArthapradezAryatayA anantaguNAH, saMkhyeyapradezikAH skandhAH dravyArthatayA saMkhye. saMkhyAtapradezI skaMdha saMkhyAtaguNA haiM (asaMkhejjapaesiyA khaMdhA dacaTThayAe asaMkhejaguNA) asaMkhyAtapradezI skaMdha dravya se asaMkhyAtaguNA haiN| (paesaTTayAe) pradezoM kI apekSA alpabahutva-(savvatthovA aNaMta paesiyA khaMdhA paesaTTayAe) pradezoM kI apekSA saba se kama skaMdha ananta pradezI haiM (paramANu poggalA apaesaTTayAe aNaMtaguNA) paramANu pudgala apradezI kI apekSA aNaMtaguNA haiM (saMkheja paesiyA khaMdhA paesaTTayAe saMkhejjaguNA) saMkhyAtapradezI skaMdha pradezoM kI apekSA saMkhyAtaguNA haiM (asaMkhejjapaesiyA khaMdhA paesaTTayAe asaMkhejjaguNA) asaMkhyAtapradezI skaMdha pradezoM kI apekSA se asaMkhyAtaguNA haiN| (davyapaesaTTayAe) dravyArtha pradezArtha kI apekSA-(savvatthoyA aNaMtapaesiyA khaMdhA caTTayAe) saba se kama ananta pradezI skaMdha dravya kI apekSA se haiM (te ceva paesaTTayAe aNaMtaguNA) ve hI pradezoM kI apekSA se anantaguNA haiM (paramANupoggalA vvaTThapaesaTTayAe aNaMtaguNA) paramANu pudgala dravya-evaM pradeza kI apekSA anantaguNA haiM che. (asaMkhejjapaesiyA khaMdhA davvaTThayAe asaMkhejjaguNA) asaNyAta pr2|| 24.5 dravyathI asaMkhyAtagaNa che. (paesayAe) pradezAnI apekSAthI ma85 padhAre pANu (savvatthovA aNaMta paesiyA khaMdhA paesaTrayAe) prazAnI mapekSAthI sAthI 245 sanata azI che. (paramANupoggalA apaesaTThayAe aNaMtaguNA) 52mA hAla 25prazInI apekSAthI mana ta cha. (saMkhejjapaesiyA khaMdhA paesaTTayAe saMkhejaguNA) saNyAzI 24 prazAnI apekSAyI sacyAta cha. (asaMkhejapaesiyA khaMdhA paesaTTayAe asaM. khejjaguNA) manyAta azI 245 prazAnI apekSA asaNyAta . (davyaTrapaesadrayAe) dravyA prazAnI mapekSA (savvatthovA aNaMta paesiyA khaMdhA vvadvayAe) sAthI sAchu mana ta pradezI 245 dravyanI apekSAthI cha. (te ceva paesaTTayAe aNaMtaguNA) te prazAnI mapekSAthI mana ta cha. (paramANupAggalA davaTThapaesaTTayAe aNaMtaguNA) 52mA 50 dravya mane prazanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 385 yaguNAH, te caiva pradezArthatayA saMkhyeyaguNAH, asaMkhyeyapradezikAH skandhAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNAH, te caiva pradezArthatayA asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! ekapradezAvagADhAnAma, saMkhyeyapradezAvagADhAnAm, asaMkhyeyapradezAvagADhAnAm ca pudgalAnAM dravyAryatayA, pradezArthatayA, dravyArthapradezArthatayA katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH ekapradezAvagADhAH pudgalAH dravyArthatayA, saMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH dravyA(saMkhejjapaesiyA khaMdhA vaTTayAe saMkhejjaguNA) saMkhyAtapradezI skaMdha dravya se saMkhyAtaguNA haiM (te ceva paesaTTayAe saMkhejjaguNA) ve hI pradezoM kI apekSA saMkhyAtaguNA haiM (asaMkhejjapaesiyA khaMghA dacaTThayAe asaMkhejjaguNA) asaMkhyAtapradezI skaMdha dravya se asaMkhyAtaguNA haiM (te ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNA) ve hI pradezoM kI apekSA asaMkhyAta guNA haiN| (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina (egapasogADhANaM) eka pradeza meM avagADha (saMkhejjapaesogADhANaM) saMkhyAta pradezoM meM avagADha (asaMkhejja paesogADhANa ya) aura asaMkhyAta pradezoM meM avagADha (poggalANaM) pudgaloM meM (davaTThayAe) dravya se (paesaThyAe) pradezoM se (davapaesaTTayAe) dravya aura pradezoM se (kayare) kauna (kayarehito) kisase (appA yA bahuyA vA tullA yA visesAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA!) he gautama ! (savvatthovA egapaesogADhA poggalA dacaTThayAe) saba se kama eka pradeza meM avagADha pudgala apekSAthI -mana che. (saMkhejjapaesiyA khaMdhA davvaTThayAe saMkhejjaguNA) sabhyAta azI 24ndha dravyanI mapekSA sadhyAtamA che. (te ceva paesaTTayAe saMkhejjaguNA) te prazAnI apekSA sadhyAta cha. (asaMkhejjapaesiyA khaMdhA davyadvayAe asaMkhejjaguNA) 25sayAta azI 245 dra0yathI manyAta che. (te ceva paesadvAe asaMkhejaguNA) te pravezAnI apekSAye masa yaataa||. (eesiNaM bhaMte) bhagavAna 21(egapaesogADhANaM) 28 pradezamA 2512 // (saMkhejjapaesogADhANaM) sajyAta pradezamA 23 // (asaMkhejjapaesogADhANa ya) bhane masaNyAta pradezamA 28 (poggalANaM) pugAmA (davvaTrayAe) dra0yathA (paesaThThayAe) pradezothI (davvadrupaesaTTayAe) dravya bhane pradezathI (kayare) choe (kayarehito) chInAthI (appA bA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ?) 2585, yathAre, tukSya vizeSAdhi4 che. (goyamA !) 3 gautama ! (savvatthovA egapaesogADhA pAggalA vyadvayAe) pra049 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ 386 prajJApanAsUtre thatayA saMkhyeyaguNAH, asaMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNAH, pradezArthatayA sarvastokAH ekapradezAvagADhA: pudgalAH saMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH pradezArthatayA saMkhyeyaguNAH asaMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNAH, dravyArthapradezArthatayA sarvastokAH ekapradezAvagADhAH pudgalAH, dravyArthapradezArthatayA saMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH dravyAyatayA saMkhyeyaguNAH, te caiva pradezArthatayA saMkhyeyaguNAH, asaMkhyeyapradezAdravya se haiM (saMkhejja paesogADhA poggalA davaTTayAe saMkhejjaguNA) saMkhyAta pradezoM meM ayagADha pudgala dravya se saMkhyAtaguNA haiM (asaMkhejjapaesogADhA poggalA davvaTTayAe asaMkhejjaguNA) asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala dravya se asaMkhyAtaguNA haiM (paesaTTayAe savvatthovA egapaesogADhA poggalA) pradezoM kI apekSA saba se kama eka pradezAvagADha pudgala haiM (saMkhijjapaesogADhA poggalA paesaTTayAe saMkhijjaguNA) saMkhyAtapradezoM meM avagADha pudgala pradezoM kI apekSA saMkhyataguNA haiM (asaMkhijja paesogADhA poggalA paesaTTayAe asaMkhejaguNA) asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala pradezoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA haiN| (vya?paesaTTayAe-savyasthovA egapaesogADhA puggalA davyaTThapaesaTTayAe) saba se kama eka pradeza meM avagADha pudgala dravya aura pradeza kI apekSA se haiM (saMkhijjapaesogADhA puggalA dabaTTayAe saMkhijjaguNA) saMkhyAtapradezoM meM avagADha pudgala dravya kI apekSA saMkhyAtaguNA haiM (te ceya paesaTTayAe saMkhijjaguNA) ve hI pradeza kI apekSA saMkhyAta sAthI cha / pradezamA a|| 5 // dravya cha (saMkhejjapaesogADhA poggalo dabbayAe saMkhejjaguNA) sayAta pradezamA 21 // pugata prazAnI apekSA sajyAta cha. (asaMkhejjapaesogADhA poggalA dabbaThyAe asaMkhejjaguNA) mskhyAta pradezamAM avagADha pudgala pradezanI apekSA asaMkhyAtagaNa che. (paesaTTayAe savvatthovA egapaesogADhA poggalA) prazAnI apekSAthI sauthI sAchu me zAyada pusa . (saMkhijjapaesogADhA poggalA paesaTTayAe saMkhijjaguNA) sacyAta pradezamA Aq8 Y prazAnI apekSAthI saNyAta gagu che. (asaMkhijjapaesogADhA poggalA paesaTrayAe asaMkhejjaguNA) masacyAta pradezamAM avagADha pudgala pradezanI apekSAthI asaMkhyAtagaNu che. __ (davyaTupaesaTayAe savvatthovA egapaesogADhA poggalA davvaTupaesaTTayAe) sauthI ochA eka pradezamAM avagADha pudgala dravya ane pradezanI apekSAthI che. (saMkhijjapaesogADhA poggalA davvaTThayAe saMkhijjaguNA) sayAta pradezamA 18 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 3 sU. 39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 387 vagADhA: pudgalAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNAH, te caiva pradezArthatayA asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! ekasamayasthitikAnAm, dvisamayasthitikAnAM yAvat asaMkhyeyasamayasthitikAnAm pudgalAnAM dravyArthatayA pradezArthatayA dravyArtha pradezArthatayA katare katarebhyo'lpA vA bahukA vA, tulyA vA vizeSAdhikA vA ? gautama ! sarvastokAH ekasamayasthitikAH pudgalAH dravyArtha - tayA, saMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH dravyArthatayA saMkhyeyaguNAH, asaMkhyeyaguNA haiM (asaMkhijja esogADhA puggalA dacvaTTayAe asaMkhijjaguNA) asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala dravya se asaMkhyAtaguNA haiM (te ceca paTTayAe asaMkhijjaguNA) ve hI pradezoM se asaMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte !) he bhagavan ! ina ( egasamayaThiyANaM) eka samaya kI sthiti vAle (besamayaThijhyANaM) do samaya kI sthiti vAle (jAva) yAvat (asaMkhejja samayaThiyANaM) asaMkhyAta samaya kI sthiti vAle ( puggalANa) pudgaloM meM (davvahayAe) dravya se ( paesa yA e) pradezoM se (davyapa saTTayAe) dravya aura pradezoM se ( kayare) kauna ( kayarehiMto ) kisa se (appA vA bahuyA vA tullA vA vise sAhiyA vA ?) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (satthovA ega samayaThiyA puggalA davhayAe) saba se kama eka samaya kI sthiti vAle pudgala haiM dravya se (saMkhijjasamayaThiyA puggalA davvaTTayAe saMkhijjaguNA ) saMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala dravya se saMkhyAta guNa haiM (asaMkhijasamapaThiyA puggalo davyapAe asaMkhijjaguNA) thuGgA dravyanI apekSAthI saMkhyAta gAyA che. (te ceva parasaTTayAe saMkhijjaguNA ) te pradezAMnI apekSAthI saMkhyAtagaNA che. (asaMkhijjapaesogADhA puggalA davya yA asaMkhajjaguNA) asaNyAta pradezamA avagADha pudgala dravyathI asaNyAta che. (te ce paesaThuyAe asaMkhijjaguNA ) me 4 pradezothI asaNyAtaguNA che. (eesiNaM bhaMte!) he bhagavan bhA ( egasamayaThiiyANaM) meDa samayanI sthiti vANA (ve samayaThiiyANaM) me samayanI sthitivAjA ( jAva ) yAvat (asaMkhejja samayaThiiyANaM) asakhyAta samayonI sthitipANA (pumgalANaM) yugaseobhAM (davyaTTayAe) dravyathI ( pasaTTayAe ) ahezothI ( davvaTTapaesaThThayAe) dravya bhane pradezAthI ( kayare ) | ( kayarehiMto ) anAthI (appAvA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA cA) maya dhA; tujhya agara vizeSAdhi che ? (goyamA !) De gautama ! ( savvatthovA egasamayaThiiyA puggalA davbaTTayAe) sauthI gochA ! samayanI sthitipANA yugasa dravyathI che. (saMkhijjasamayaTThiiyA puggalA davbaTTayAe saMkhijjaguNa) sauMdhyAta sabhayanI sthitivAjA yugasa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre , samayasthitikAH pudgalAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNAH, pradezArthatayA sarvastokAH ekasamayasthitikAH pudgalAH pradezArthatayA saMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH pradezArthatayA saMkhyeyaguNAH, asaMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNAH, dravyArtha pradezArthatayA sarvastokAH ekasamayasthitikAH pudgalAH, dravyArtha pradezArthatayA saMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH dravyArthatayA saMkhyeyaguNAH, te caiva pradezArthatayA saMkhyeyaguNAH, asaMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH dravyAtayA asaMkhyeyaguNAH, te caiva pradezArthatayA asaMkhyeyaguNAH, eteSAM khalu bhadanta ! asaMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala dravya se asaMkhyAtaguNA haiM ( pasaTTayAe savvatthovA egasamayaThijhyA puggalA parasahayAe) pradezoM kI apekSA saba se kama eka samaya kI sthiti vAle pudgala haiM pradezoM se (saMkhijja samayaThijhyA puggalA paesaTTayAe saMkhejjaguNA ) saMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala pradezoM se saMkhyAtaguNA haiM (asaMkhijja samayaThayA puggalA paesaiyAe asaMkhejjaguNA ) asaMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala pradezoM se asaMkhyAtaguNA haiM (davvadvapae saTTayAe savyatthovA egasamayaThijhyA puggalA) dravya aura pradezoM se sabase kama eka samaya kI sthiti vAle pudgala (davyadvapae sahayAe) dravya aura pradezoM se (saMkhijjasamaThiyA) saMkhyAta samaya kI sthiti vAle ( puggaThA ) pudgala (dAeM) dravya se (saMkhijjaguNA ) saMkhyAtaguNA haiM (te caiva esae) ve hI pradezoM kI apekSA ( saMkhejjaguNA ) saMkhyAtaguNA haiM (asaMkhijjasamayaThiyA puggalA davyadvayAe asaMkhijjaguNA ) asaM 388 dravyathI saMkhyAtagA che. (asaMkhijjasamayaThiyA puggalA davbaTTayAe asaMkhijjaguNA) asabhyAta sabhayanI sthitipANA yugala dravyathI asaM jyAtathA che. ( paTTayAe savvatthovA egasamayaTUTThiiyA puggalA paesaTTayAe) pradezAnI apekSAthI sauthI gochA me samayanI sthitipANA yugale che. (saMkhijjasamayaThiiyA puggalA parasaTTayAe saMkhejjaguNA ) sAMdhyAta sabhayanI sthitivANA yudgalo ahe. zothI saMkhyAtagA che. (asaMkhijjasamayaTU ThiiyA puggalA paesaTTayAe asaMkhejjaguNA ) asa MkhyAta sabhayanI sthitivANA yugaseo pradezothI asaNyAtalA che. (davya paTTayAe savvatthovA egasamaya TThiiyA puggalA) dravya bhane pradezAthI sauthI mochA ye sabhayanI sthitivANA yugalo che. (saMkhijja samayaThiiyA) sabhyAtasabhayanI sthitipANA (puggalA) yugaseo (dabbaTTayAe) dravyathI (saMkhijjaguNA ) saMkhyAtagAthA che, (te ceva pasaTTayAe) me4 pradezonI apekSAthI ( saMkhejaguNA ) sabhyAtAyA che. (asaMkhijjasamaya TThiiyA puggalA davvaTTayAe asaMkhejjaguNA) asaNyAta sabhayanI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 3 sU. 39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 389 ekaguNakAlakAnAm, saMkhyeyaguNakAlakAnAm, asaMkhyeyaguNakAlakAnAm, anantaguNakAlakAnAJca pudgalAnAM dravyArthatayA pradezArthatayA dravyArtha pradezArthatayA ca katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA ? gautama ! yathA pudgalAstathA bhaNitavyAH, evaM saMkhyeyaguNakAlakA api evaM asaMkhyeya " khyAta samaya kI sthiti vAle pudgala dravya se asaMkhyAtaguNA haiM (te caiba paesaTTayAe asaMkhijjaguNA ) ve hI pradezoM se asaMkhyAtaguNA haiM / (eesi NaM bhaMte!) he bhagavan ! ina ( egaguNakAlagANaM) eka guNa kAle ( saMkhijjaguNakAlagANaM) saMkhyAtaguNa kAle (asaMkhijjaguNakAlagANaM) asaMkhyAtaguNa kAle (anaMtaguNa kAlagANa ya) aura ananta guNa kAle ( puggalANa) pudgaloM meM (davvaTTayAe) dravya se ( pasaTTayAe) pradezoM se (davyapaesaiyAe ya) dravya evaM pradezoM se ( kayare kamare hiMto ) kauna kisa se ( appA vA bahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA ? ) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? (goyamA !) he gautama ! (jahA puggalA tahA bhANiyaccA) jaise pudgala kahe vaisA hI kahanA cAhie ( evaM ) isI prakAra (saMkhijjaguNakAlagANa vi) saMkhyAta guNa kAle bhI ( evaM asaMkhejjaguNakAlagANa ci) isI prakAra asaMkhyAta guNa kAle bhI ( evaM sesA vi) isI prakAra zeSa bhI (caNNA) varNa (gaMdhA) gaMdha ( rasA) rasa ( phAsA) sparza (bhANiyavcA) kahane cAhie (phAsANaM ) sthitivAjA yugasa dravyathI asaM jyAtagA che. (te caiva parasaTTayAe asaMkhijjaguNA ) me 4 pradezothI asabhyAtagAyA che. (eesiNaM bhaMte!) he bhagavan bhA ( egaguNakAlagANaM) meDa zuzulA (saMkhijjaguNakAlagANaM) sabhyAta guNu aNA (asaMkhijjaguNakAlagANaM) asaNyAta a (anaMta guNakAlagANa ya) ane anaMta guNu aNA (pumAlANaM) yugasobhAM (goagar) scual (qgugang) ubdial (geagq1azam) gou ma ueaual ( kayare karehiMto ) aNu anAthI ( appA vA vahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) mahaya, vadhAre, tujhya athavA vizeSAdhi che ? (goyamA !) De gautama ! ( jahA puggalA tahA bhANiyavvA) prema yugasa udyA che tebhana devA leI the. (evaM) se 4 pramANe (saMkhijjaguNakAlagANaM vi) saMkhyAtagu NA pudgala pazu ( evaM asaMkhe jaguNakAlagANa vi) bhe 4 pramANe asauMcyAta guzuNA pazu ( evaM sesA vi) 4 pramANe mADInA yugaseo nA saMbaMdhabhAM pazu sabhavu (vaNNA) varSA (gaMdhA) gaMdha (rasA) 2 ( phAsANaM) zrI prajJApanA sUtra :2
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ 390 prajJApanAsUtre guNakAlakA api zeSA api, varNAH, gandhAH, rasAH, sparzAH bhaNitavyAH, sparzAnAM karkazamRdukagurukalaghukAnAM yathA ekapradezAvagADhAnAM bhaNitaM tathA bhaNitavyam , avazeSAH sparzAH yathA varNAstathA bhaNitavyAH // 39 // TIkA-atha paramANupudgalAnAM saMkhyAtapradezAnAmasaMkhyAtapradezAnAmananta pradezAnAJca parasparamalpabahutvavaktavyatAM prarUpayati-'eesi NaM bhaMte ! paramANu poggalANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu paramANupudgalAnAm 'saMkhejapaesiyANaM asaMkhejapaesiyA NaM aNaMtapaesiyANa ya khaMdhANaM' saMkhyeyapradezikAnAm asaMkhyeyapradezikAnAm, anantapradezikAnAzca skandhAnAm madhye 'davvaTThayAe paesaTTayAe davaTThapaesadvayAe' dravyArthatayA-dravyAthikanayena, pradezArthatayA-pradezArthikanayena dravyArthapradezArthatayA ca-tadubhayanayApekSayetyarthaH, 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA cA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' spoM meM (kakkhaDamauyaguruyalahuyANaM) karkaza, mRdu, guru, laghu kA kathana (jahA egapaesogADhANaM bhaNiyaM) jaisA ekapradezAyagADhoM kA kahA (tahA bhANiyavyaM) vaisA kahanA cAhie (aksesA phAsA) zeSa sparza (jahA vaNNA tahA bhANiyacA) vargoM ke samAna kahanA caahie| aba paramANu pudgaloM, saMkhyAta pradezI skaMdhoM, asaMkhyAta pradezI skaMdhoM aura ananta pradezI skaMdhoM kA pArasparika alpabahutya nirUpaNa kiyA jAtA hai TIkArtha-zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina paramANupudgaloM, saMkhyAtapradezI skaMdhoM, asaMkhyAtapradezI skaMdhoM aura anantapradezI skaMdhoM meM se dravya kI apekSA se, pradezoM kI apekSA se 15 (bhANiyavvA) 4aa naye. (phAsANaM) 25bhA (kakkhaDamauyaguruya lahayANaM) 44degza, bhRDa, zurU, laghu, 25zanu 4thana zu. (jahA egapaesogADhANaM bhaNiya) ma se pradeza pugatAnA sadhamA 4thana yu che. (tahA bhANiyavya) se pramANe nase. (abasesA phAsA) mInA 25za (jahA vaNNA tahA bhANiyavvA) paNenA sara Davana . // sU. 38 // TIkAtha-have paramANu pudgale, saMkhyAta pradezI ska, asaMkhyAta pradezI skaMdhe ane anaMta pradezI audhanuM pArasparika a5 bahatva nirUpaNa karavAmAM Ave che. zrI gautamasvAmI prazna kare che ke-he bhagavan ! A paramANu pudgale, saMkhyAta pradezI kaMdho, asaMkhyAta pradezI kaMdho ane anaMtapradezI skamAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 3 sU. 39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 391 he gautama ! 'savvatthovA aNatapaesiyA khaMdhA davvaTTayAe' sarvastokAH - sarvebhyo'lpA, sepAH, anantapradezikAH skandhAH dravyArthatayA - dravyArthikanayena bhavanti teSAmanantapradezikAnAM tathA svAbhAvyAt tebhyaH - 'paramANupoggalA davvaTTayAe anaMtaguNA' paramANupudgalAH dravyArthatayA - dravyArthikanayena, anantaguNA bhavanti, tepAmapi tathA svAbhAvyAt, tebhyo'pi - 'saMkhejjapayaesiyA khaMdhA davvaTTayAe saMkhejjaguNA' saMkhyeyapradezikAH skandhAH dravyAryatayA saMkhyeyaguNA bhavanti, tathA svabhAva evAtrApi kAraNamavaseyam tebhyo'pi - ' asaM khejjapaesiyA khaMdhA davvaiyAe asaMkhejjaguNA' asaMkhya pradezikAH skandhAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, tepAmapi tathA svabhAvatvAt, tebhyo'pi - 'savvatthovA aNatapaesiyA khaMdhA pasAe' sarva stokA :- sarvebhyo'lpAH anantapradezikAH skandhAH pradezAryatayA bhavanti teSAmanantapradezikAnAM skandhAnAM tathA svabhAvatvAt, tebhyo'pi - paramANupoggalA apaesadvayAe anaMtaguNA' paramANupudgalAH apradezArthatayA anantaguNA bhavanti, paramANupudgalAnAM niravayavatayA pradezatvAbhAvena apradetathA dravya aura pradeza-donoM kI apekSA se kauna kisa se alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! saba se kama anantapradezI skaMdha dravya kI apekSA se haiM, kyoMki unakA svabhAva hI aisA hai / paramANupudgala dravya kI apekSA se anantaguNA haiM / ina kI apekSA saMkhyAta pradezI skaMdha dravya se saMkhyAtaguNA haiN| asaMkhyAtapradezI skaMdha dravya se asaMkhyAtaguNA haiM / pradezoM kI apekSA, saba se kama anantapradezI skaMdha haiN| unase paramANu pudgala apradeza kI vivakSA se anantaguNA hai / paramANupudgala nirayayaca hotA hai, usa meM pradeza nahIM hote, ataeva use sUtra meM 'apedravyanI apekSAthI pradezeAnI apekSAthI tathA dravya ane pradeza-khannenI apekSAthI kANu kAnAthI ochA, vadhAre; sarakhA agaratA vizeSAdhika che ? zrIbhagavAn uttara ApatAM kahe che ke he gautama ! sauthI echA ana Mta pradezI ssadha dravyanI apekSAthI che. kemake-tenA svabhAva ja evA che. paramANu puddagala dravyanI apekSAe anaMtagaNuA che. tenA karatAM saMkhyAta pradezI smudha dravyathI saMkhyAtagaNA che. asaMkhyAtapradezI -dha dravyathI asakhyAtagaNA vadhAre che. pradezanI apekSAthI sauthI echA anaMta pradezIska dha che. tenAthI paramANu pudgala apradezInI vivakSAthI anaMtagaNuA che. paramANu pudgale nirava yava hoya che. temAM pradezo hotA nathI. tethIla tene sUtramAM (apaesaTTayAe) zrI prajJApanA sUtra :2
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ 392 prajJApanAsUtre zArthatyamuktam, tadapekSayA'nantaguNatvaM teSAM bodhyam, tebhyo'pi 'saMkhejapaesiyA khaMdhA paesaTTayAe saMkhejaguNA' saMkhyeyapradezikAH skandhAH pradezArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti, teSAmapi tathA svabhAva evAtrApi kAraNam, tebhyo'pi-'asaMkhejapaesiyA khaMdhA paesaTTayAe asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyapradezikAH skandhAH pradezArtha: tayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAmapi tathA svabhAvatvAt, tebhyo'pi-'savvattho yA aNaMtapaesiyA khaMghA davaTThayAe' dravyArthatayA-dravyAthikanayApekSayA, sarvastokAHsarvebhyo'lpAH, anantapradezikAH skandhAH bhavanti, teSAmapi tathA svabhAva evAtra nidAnam, tebhyo'pi 'te ceva paesaTTayAe agaMtaguNA' te caiva-ananta pradezikAH skandhAH pradezArthatayA anantaguNA bhavanti, tebhyo'pi paramANupoggalA davbaTTa apaesaTTayAe aNaMtaguNA' paramANupudgalAH dravyArthatayA apradezArthatayA anantaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'saMkhejjapaesiyA khaMdhA davvaTThayAe saMkhejjaguNA' saMkhyeyapradezikAH skandhAH dravyArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti, 'te ceva paesaTayAe saMkhejaguNA' te caiva-saMkhyAtapradezikAH skandhAH pradezArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti tepAmapi tathA svabhAvatvAt tebhyo'pi 'asaMkhejapaesiyA khaMdhA davvaTThayAe saTTayAe' kahA hai| paramANupudgaloM kI apekSA saMkhyAtapradezI skaMdha pradezoM kI vivakSA se saMkhyAtaguNA haiN| unase asaMkhyAta pradezI skaMdha pradezoM kI vivakSA se asaMkhyAtaguNA haiN| dravyArtha pradezArtha kI apekSA-anantapradezI skaMdha dravya sabase thoDe haiM kintu pradezoM se ve hI ananta guNA hote haiM / una se paramANupudgala dravyapradeza kI vivakSA se anantaguNe haiN| unase saMkhyAtapradezI skaMdha dravya kI vivakSA se saMkhyAtaguNA haiM, ve hI pradezoM kI vivakSA se saMkhyAtaguNA adhika haiN| unase bhI asaMkhyAtapradezI skaMdha dravya kI vivakSA se asaMkhyAtaguNA haiM, ve hI pradezoM kI vivakSA se una se asaMkhyAta guNA haiN|| ema kahela che. paramANu yugalenA karatAM sakhyAta pradezI skaMdha pradezonI vivekSAthI asaMkhyAtagaNa che. dravyartha pradezArthanI apekSAthI anaMta pradezI kaMdha dravyathI sauthI cheDA che. paraMtu pradezathI e ja anaMtagaNuM thAya che. tenAthI paramANu pudgala dravya pradezanI vivekSAthI anaMtagaNuM che. tenAthI saMkhyAta pradezI skaMdha dravyanI vivakSAthI anaMtagaNuM che. e ja pradezanI vivekSAthI saMkhyAtagaNuM vadhAre che. tenAthI paNa asaMkhyAta pradeza skaMdha dravyanI vivakSAthI asaMkhyAta gaNA che. e ja pradezanI vivakSAthI asaMkhyAtagaNu che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 393 asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyapradezikAH skandhAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAmapi tathA svabhAvatvAt 'te ceva paesaTTayAe asaMkhejaguNA' te caiva-asaMkhyeyapradezikAH skandhAH pradezArthatayA asaM dhyeyaguNA bhavanti, athai teSAmeva kSetra prAdhAnyenAlpabahutvamAha-'eesi NaM bhaMte / egapaesogADhANaM' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu ekapradezAvagADhAnAm, 'saMkhejapaesogADhANaM' saMkhyeyapradezAvagADhAnAm, 'asaMkhejjapaesogADhANaya' asaMkhyeyapradezAvagADhAnAca 'poggalANaM' pudgalAnAm madhye 'davvaTThayAe, paesaTTayAe' dravyArthatayA, pradezArthatayA 'daSTapaesaTTayAe' dravyArthapradezArthatayA ca 'kayare kayare hito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA visesAhiyA vA ?' alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'savyatyoyA egapaesogADhA poggalA dabaTTayAe' kSetrAdhikArataH kSetrasya prAdhAnyApekSayA paramANvAdyanantANukaskandhAnAmapi vivakSitaikapradezAvagADhatvena AdhArAdheyayorabhedopacArAdekadravyatvena vyavahArAt tathAbhUtAH ekapradezAvagADhAH pudgalAH-pudgaladravyANi, sarvastokAH- sarvebhyo'lpAH, dravyArthatayA bhavanti te ca ava kSetra kI pradhAnatA se inakA alpabahutva dikhalAte haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ina eka pradezAvagADha arthAt AkAza ke eka pradeza meM sthita, saMkhyAta pradezAvagADha, aura asaMkhyAtapradezAvagADha pudgaloM meM dravya se, pradezoM se tathA dravyapradezoM se kauna kisakI apekSA alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saba se kama eka pradeza meM avagADha pudgala dravya kI vivakSA se haiM / yahA~ kSetra kI pradhAnatA se vicAra kiyA jA rahA hai, ataeva jo bhI paramANu, saMkhyAtapradezI, asaMkhyAtapradezI yA anantapradezI skaMdha AkAza ke eka pradeza meM have kSetranI pradhAnatAthI tenuM alpabadutva batAve che. zrI gautamasvAmI prazna kare che ke-he bhagavana A eka pradezAvagADha arthAta AkAzanA eka pradezamAM rahelA, saMkhyAta pradezAvagADha ane asaMkhyAta pradezAvagADha pudgalemAM dravyathI pradezathI tathA dravyapradezathI koNa konAthI mAchA, kyAre, sa2mA vizeSAdhi cha ? zrI bhagavAna uttaramAM kahe che ke-he gautama! sauthI ochA eka pradezamAM avagADha pudgala dravyanI vivakSAthI che. ahIM kSetra pradhAnatAthI vicAra karavAmAM AvI rahyo che. tethI ja je paramANu saMkhyAta pradezI, asaMkhyAtapradezI, athavA anaMta pradeza skaMdha AkAzanA eka pradezamAM avagADha che. te badhAne ekaja pra0 50 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ 394 prajJApanAsUtre lokAkAzapradezapramANA bodhyAH sarvasyaivAkAzapradezasya ekapradezAvagAhanapariNAmapariNatAnAM paramANvAdInAmavakAzadAnapariNAmena pariNatatvAt, tebhyo'pi 'saMkhejjapaesogADhA poggalA dabaTTayAe saMkhejjaguNA' saMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH dravyArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti, kSetrasya prAdhAnyena dvayaNukAdyanantANukaskandhAnAM dvipradezAvagADhAnAmekadravyatvena vivakSaNAt teSAzca tathAbhUtAnAM pudgaladravyANAM prAguktebhyaH saMkhyeyaguNatvAt vastuto'saMkhyeyAnAmapi sarvalokapradezAnAm asatkalpanayA dazasaMkhyakaparikalpanena teSAM ca pratyekaprarUpaNe dazaiva bhavantIti ekapradezAvagADhAnAM dazAnAM pudgaladravyANAM lAbhena teSAmeva dazapradezAnAm anyagrahaNAnyatyAgadvArA bahUnAmeva dvikasaMyogAnAm upalambhena ekapradezAvagADhApekSayA dvipradezAvagADhAnAM pudgaladravyANAM saMkhyeyaguNatvAt tebhyo'pi tripradezApagADhAnAM pudgaladravyANAm evameva catuSpradezAvagADhAnAM paJcapradezAvagADhAnAM yAvat utkRSTasaMkhyAtapradezAvagADhAnAm saMkhyeyaguNatvalAbhena, ekapradezAvagADhApekSayA saMkhyeyapradezAvagADhAni pudgaladravyANi dravyArthatayA saMkhyeyaguNAni bhavanti avagADha haiM, una saba ko eka hI rAzi meM parigaNita karake 'ekapradezAvagAda' kahA gayA hai| unakI apekSA saMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala dravya kI vivakSA se saMkhyAtaguNA haiM / yahAM bhI yaha bAta dhyAna meM rakhanA cAhie ki AkAza ke do pradezoM meM vyaNuka bhI rahatA hai, vyaNuka bhI rahatA hai, asaMkhyAtapradezI yA anantapradezI skaMdha bhI hai, ataH una saba kI kSetra kI apekSA eka hI rAzi hai / isI prakAra tIna pradezoM meM tryaNuka se lekara anantANuka skaMdha taka rahate haiM, unakI bhI eka rAzi samajha lenI cAhie / isa prakAra eka pradezAvagADha pudgaloM kI apekSA saMkhyAtapradezoM meM avagADha pudgala dravya saMkhyAtaguNA adhika kahe gae haiM / loka ke samasta pradeza vAstava rAzImAM pariNita karIne eka pradezAvagADha kahevAmAM AvyA che. tenA karatAM saMkhyAta pradezamAM avagADha pudgala dravyanI vivakSAe saMkhyAlagaNA che. ahIM paNa A vAta dhyAnamAM rAkhavI joIe ke-AkAzanA be pradezamAM kayaNuka paNa rahe che. vyANaka paNa rahe che. asaMkhyAta athavA anaMta pradezI skaMdha paNa rahe che. tethI e badhAnI kSetranI apekSAthI eka ja rAzI che. e ja pramANe traNa traNa pradezomAM vyayukathI laIne anaMtANuka skaMdha sudhI rahe che. tenI paNa eka rAzI samajI levI joIe. A rIte eka pradezAvagADha paMdugalonI apekSAthI saMkhyAta pradezomAM avagADha pudgala dravya saMkhyAta gaNuM vadhAre kahela che. lekanA saghaLA pradezo vAstavika rIte asaMkhyAta che. te paNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 395 tebhyo'pi 'asaMkhejjapaesogADhA poggalA davvaTThayAe asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH dravyAryatayA asaMkhyeyaguNA mavanti, asaMkhyeyasyAsaMkhyeyabhedabhinnatvAt, 'paesaTTayAe savvatthovA egapaesogADhA poggalA' pradezArthatayA sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, ekapradezAvagADhAH pudgalA bhavanti, tebhyo'pi-'saMkhejapaesogADhA poggalA paesadvayAe saMkhejjaguNA' saMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH-pudgaladravyANi, pradezArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'asaMkhejjapaesogADhA poggalA paesaTThayAe asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, 'davvaTThapaesaTTayAe samvatthovA egapaesogADhA poggalA' dravyArthapradezArthatathA tadubhayApekSayA, sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH ekapradezAvagADhAH pudgalA bhavanti, 'davvaTThapaesaTTayAe saMkhejjapaesogADhA poggalA' dravyArthapradezArthatayA saMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalA bhavanti, 'davvaTThayAe saMkhenaguNA' dravyArthatayA saMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH meM asaMkhyAta haiM tathApi asatkalpanA se unheM daza mAna leN| una meM se pratyeka kI prarUpaNA karane para daza hI hote haiM, isa prakAra pradeza meM avagADha daza pudgaloM kA lAbha hotA hai / unhIM daza pradezoM ke anya ke grahaNa aura anya ke tyAga dvArA bahuta-se dikasaMyogoM kA lAbha hotA hai, isa kAraNa eka pradeza meM avagADha pudgaloM kI apekSA dvipradezAvagADha pudgala dravya saMkhyAtaguNA haiN| unakI apekSA bhI tripradezAvagADha pudgala dravya, isI prakAra cAra pradezoM meM avagADha, pAMca pradezoM meM avagADha yAvat saMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala dravya saMkhyAtaguNA siddha hote haiN| ekapradezAvagADha pudgala dravyoM kI apekSA saMkhyAtaguNA hai| saMkhyAtapradezAvagADha pudgaladravya dravya kI vivakSA se saMkhyAtaguNA haiN| unakI apekSA bhI asaMkhyAtapradezAvagADha pudgala dravya kI vivakSA asatkalpanAthI tene dasa mAnele " temAMthI darekanI prarUpaNa karavAmAM Ave te dasa ja hoya che. e pramANe eka pradezamAM avagADha dasa pudgaleno lAbha thAya che. e ja dasa pradezane anyathI guNA ane anyathI tyAga dvArA ghaNA saMgene lAbha thAya che. A kAraNathI eka pradezamAM avagADha pudgalonI apekSAthI DhipradezAvagADha pudgala dravya saMkhyAtagaNuM che. tenA karatAM tripadezAvagADha pu. gala dravya, eja pramANe cAra pradezomAM avagADha yAvat saMkhyAta pradezamAM avagADha pudgala dravya, saMkhyAtagaNu siddha thAya che. eka pradezAvagADha pudagala dravyanI apekSAthI saMkhyAtagaNuM che. saMkhyAta pradezAvagADha pudgala dravyanI vivakSAthI saMkhyAtagaNuM che. tenA karatA paNa asaMkhyAta pradezAvagADha pudgala dravyanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre saMkhyeyaguNA bhavanti, 'te ceva paesaTTayAe saMkhejjaguNA' te caiva-saMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH pradezArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti, 'asaMkhejjapaesogADhA poggalA dabaTTayAe asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, 'te ceva paesaTTayAe asaMkhejjaguNA' te caiva-asaMkhyeyapradezAvagADhAH pudgalAH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, gautamaH pRcchati-'eesi NaM bhaMte ! egasamayaThiiyA NaM bhaMte ! he bhadanta ! eteSAM khalu ekasamayasthitikAnAm-'ekasminneva samaye sthitiyeSAM te ekasamayase asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki asaMkhyAta ke asaMkhyAta bheda hote haiN| pradezoM kI vivakSA se saba se kama pudgala ekapradezAvagADha haiN| unakI apekSA saMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala pradezoM kI vivakSA se saMkhyAtaguNA adhika haiM / unakI apekSA bhI asaMkhyAta AkAzapradezoM meM avagADha pudgala pradezoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA haiN| dravya aura pradeza donoM kI vivakSA se eka pradeza meM avagADha pudgala saba se kama haiM / dravya aura pradeza donoM kI vivakSA se saMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala dravya se saMkhyAtaguNA haiM aura vahI saMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala pradezoM se bhI saMkhyAtaguNA haiM / asaMkhyAta pradezoM meM avagAr3ha pudgala dravya se asaMkhyAtaguNA haiM, ve hI pradeza se asaMkhyAtaguNA adhika haiM, zrI gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! eka samaya kI sthiti vAle, saMkhyAta samayoM kI sthiti vAle, asaMkhyAta samaya kI vivekSAthI asaMkhyAtagaNuM che. kemake-asaMkhyAtanA asaMkhyAta bhede hoya che. pradezanI vivakSAthI sauthI ochA pudgala eka pradezAvagADha che. tenA karatAM saMkhyAta pradezomAM avagADha pugala pradezanI vivakSAthI saMkhyAtagaNu vadhAre che. tenA karatAM paNa asaMkhyAta AkAza pradezamAM avagADha pudgala pradezanI vivakSAthI asaMkhyAtagaNuM che. dravya ane pradeza bannenI vivakSAthI eka pradezamAM avagADha pudgala sauthI ochA che. dravya ane pradeza baMnenI virakSAthI saMkhyAta pradezamAM avagADha pudgala dravyathI saMkhyAtagaNu che. ane eja saMkhyAta pradezamAM avagADha pudgala pradezathI paNa saMkhyAtagaNuM che. asaMkhyAta pradezamAM avagADha pudgala dravyathI asaMkhyAtagaNu eja pradezathI asaMkhyAtagaNuM vadhAre che. zrI gautamasvAmI prazna kare che ke he bhagavana eka samayanI sthitivALA saMkhyAta samayanI sthitivALA asaMkhyAta samayanI sthitivALA ane anaMta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 397 sthitikAsteSAmityarthaH, 'saMkhejasamayaThiiyANaM' saMkhyeyasamapasthitikAnAmsaMkhyAtasamayavartinAmityarthaH, 'asaMkhejasamayaThiiyANaM' asaMkhyAtasamayasthitikAnAm-asaMkhye yasamayasthAyinAm, 'poggalANaM' pudgalAnAm madhye 'davya?yAe, paesaTTayAe, davaTThapaesaTTayAe' dravyAryatayA, pradezArthatayA, dravyArthapradezArthatayA ca 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?" alpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA ! he gautama ! 'savvatthovA egasamayaThiiyA poggalA davvaTThayAe' sarvastokAH sarvebhyo'lyAH, ekasamayasthitikAH, pudgalAH dravyArthatayA-dravyAthikanathena bhavanti, 'saMkhejjasamayaThiiyA poggalA dabaTTayAe saMkhejjaguNA' saMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH dravyArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti 'asaMkhejjasamayaThiiyA poggalA davaTTayAe asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyasamayasthitikA pudgalAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, 'savvatthovA-egasamayaThiiyA poggalA paesaTTayAe' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, ekasamayasthitikAH pudgalAH pradezArthatayA bhavanti, 'saMkhejjasamayaThiiyA poggalA paesaTTayAe saMkhejaguNA' saMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH pradezArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti, 'asaMkhejjasthiti vAle aura ananta samayoM kI sthiti vAle pudgaloM meM se kauna kisa se dravya, pradeza evaM dravya pradeza ubhaya kI vivakSA se alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? zrI bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! dravya kI vivakSA se saya se kama pudgala eka samaya kI sthiti vAle haiN| dravya kI vivakSA se saMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala saMkhyAtaguNA adhika haiN| dravya kI vivakSA se asaMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala asaMkhyAtaguNA haiN| pradezoM kI vivakSA se saba se kama pudgala eka samaya kI sthiti vAle haiN| pradezoM kI vivakSA se saMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala saMkhyAtaguNA haiM / pradezoM kI ciyakSA se asaMkhyAta samaya kI samayenI sthitivALA pudgalomAMthI keNa tenAthI dravya pradeza ane dravya ane pradeza bannenI vivekSAthI apa, vadhAre, tulya, agara vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! dravyanI vivakSAthI sauthI ochA pudgala eka samayanI sthitivALA che. dravyanI vivakSAthI saMkhyAta samayanI sthiti vALA pudgala saMkhyAtagaNI vadhAre che. dravyanI vivakSAthI asaMkhyAtagaNa samayanI sthitivALA pudgala asaMkhyAtagaNuM che. pradezanI virakSAthI sauthI ochA eka samayanI sthitivALA che. pradezanI vivakSAthI saMkhyAta samayanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ 398 prajJApanAsUtre samapaThiyA pogAlA parasahayAe asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyasamapasthitikAH pulA : pradezArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, 'davvaTupae saTTayAe samvattho cA egasamapaThiyA poggalA' dravyArtha pradezAryatayA sarvastokA :- sarvebhyo'lpAH, ekasamayasthitikA: pudgalA bhavanti, 'davyadvapa saTTayAe saMkhejjasamayaThijhyA poggalA davcaTTayAe saMkhejjaguNA' dravyArtha pradezArthaM tayA saMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH dravyArthatayA saMkhyeyaguNA' bhavanti, 'te caiva parasaTTayAe saMkhejjaguNA' ve caiva - saMkhyeyasamapasthitikAH pudgalAH pradezArthatayA saMkhyeyaguNA bhavanti 'asaMkhejja samaya ThiiyA poggalA davvaTTayAe asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyasamayasthitikAH pudgalAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti, 'te caiva parasaTTayAe asaMkhejjaguNA' te caiva asaMkhyeyamaya sthitikAH pudgalAH pradezArthatayA asaMkhyeyaguNA bhavanti / atha bhAvato'lpabahutvavaktavyatAM prarUpayati- 'eesi NaM bhaMte! egaguktakAlagANaM' gautamaH ! pRcchati - he bhadanta ! eteSAM khalu ekaguNakAlakAnAm, 'saMkhejjaguNakAlagANaM' saMkhyeyaguNakAlakAnAm, 'asaMkhejjaguNakAlagANaM' sthiti vAle pudgala asaMkhyAtaguNA haiM / dravya aura pradeza donoM kI vivakSA se saba se kama pudgala eka samaya kI sthiti vAle haiM / dravya aura pradeza donoM kI vivakSA se saMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala dravya se saMkhyAtaguNA aura ve hI pradeza se saMkhyAtaguNA haiM / dravya kI vivakSA se asaMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgala asaMkhyAtaguNita haiM, ve hI pradeza kI apekSA asaMkhyAtaguNA haiM / aba bhAva kI apekSA se alpabahutva kI prarUpaNA karate haiM zrI gautama svAmI prazna karate haiM - he bhagavan ! ina eka guNa kAle sthitivALA pudUgala saMkhyAtagaNA che. pradezanI vivakSAthI asa`khyAta samayanI sthitivALA pudgala asakhyAtagaNA che. dravya ane pradeza annanI vivakSAthI sauthI echA pudgala eka samayanI sthitivALA che. dravya ane pradeza khannenI vivakSAthI sakhyAta samayanI sthiti vALA pudgala dravyathI saMkhyAtagaNA ane e ja pradezathI paNa sa`khyAtagaNA che. dravyanI apekSAthI asaMkhyAta samayanI sthitivALA pudgala asaMkhyAta gaNA che. ane eja pradezanI apekSAthI asa`khyAtagaNA che. have bhAvanI apekSAthI alpa mahunI prarUpaNA karavAmAM Ave che. zrI gautamasvAmI prazna kare che ke-he bhagavat A eka guNukALA saMkhyAta guNu kALA asa MkhyAta guNu kALA ane anantaguNu kALA pudgaleAmAMthI dravya, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 399 asaMkhyeyaguNakAlakAnAm 'aNaMtaguNakAlagANa ya poggalANaM' anantaguNakAlakAnAzca pudgalAnAM madhye, 'davvaTTayAe, paesaTTayAe, davvaTThapaesaTTayAe ya' dravyArthatayA, pradezArthatayA, dravyArthapradezArthatayA ca 'kayare kayarehito' katare katarebhyaH 'appA vA, bahuyA, vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' alpA yA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA bhavanti ! bhagavAn pUrvokta vyapadezena uttarayati 'goyamA' he gautama ! 'jahA poggalA tahA bhANiyavvA' yathA prAk pudgalAH bhaNitAH pratipAditAstathA eka guNakAlakA api bhaNitavyAH-pratipAdayitavyAH, tathA ca vyapadezasvarUpaM yathA-'savvatthovA aNaMtapaesiyA khaMdhA egaguNakAlagA' sarvastokA:-anantapradezikAH skandhAH ekaguNakAlakAH, 'paramANupoggalA davaTThayAe egaguNakAlagA aNaMtaguNA' paramANupudgalAH dravyArthatayA ekaguNakAlakA anantaguNAH, 'saMkhejjapaesiyA khaMdhA egaguNakAlagA saMkhenjaguNA' saMkhyeyapradezikAH skandhAH ekaguNakAlakAH saMkhyeyaguNAH, 'asaMkhejjapaesiyA khaMdhA egaguNakAlagA asaMkhejjaguNA' asaMkhyeyapradezikAH skandhAH saMkhyAta guNa kAle, asaMkhyAta guNa kAle aura ananta guNa kAle pudgaloM meM se dravya, pradeza aura dravya-pradeza donoM kI vivakSA se kauna kisa kI apekSA alpa, bahuta, tulya athavA vizeSAdhika haiM ? magavAn uttara dete haiM-he gautama ! pahale sAmAnya pudgaloM ke viSaya meM jo vaktavyatA kahI gaI hai, vahI eka guNa kAle pudgaloM ke viSaya meM bhI samajhanA cAhiye / vaha vaktavyatA isa prakAra jAnanA cAhiye saba se kama dravyArtha rUpa se anantaguNa kAle pudgala haiN| una se dravyArtharUpa se eka guNa kAle pudgala anantaguNA haiM / una se dravyArtharUpa se saMkhyAta guNa kAle pudgala saMkhyAtaguNA haiM / una se dravyArtharUpa se asaMkhyAtaguNa kAle pudgala asaMkhyAtaguNA haiM / pradeza, ane dravyapradeza bannenI vivakSAthI keNa konAthI alpa, vadhAre tulya agara te vizeSAdhika che? zrI bhagavAna uttara ApatAM kahe che ke he gautama ! pahelAM sAmAnya pudgalenA saMbaMdhamAM je kathana karavAmAM Avela che. e ja kathana eka guNa kALA pudgalenA saMbaMdhamAM paNa samajavuM. te kathana A pramANe che. sauthI ochA dravyArtha paNAthI anaMta gaNa kALA pudgala che. tenAthI dravyartha paNAthI eka guNa kALA pudgala anaMta gaNA che. tenAthI dravyArtha paNathI saMkhyAtagaNu kALA pugala saMkhyAtagaNuM che. tenAthI dravyotha paNAthI asaMkhyAtagaNu kALA pugala asaMkhyAta gaNuM che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ 400 prajJApanAsUtre ekaguNakAlakAH asaMkhyeyaguNAH, 'paesaTThayAe savvatthovA aNaMtapaesiyA khaMdhA egaguNakAlagA' pradezArthatayA sarvastokAH anantapradezikAH skandhAH ekaguNakAlakAH, 'paramANupoggalA egaguNakAlagA aNaMtaguNA' paramANupudgalAH ekaguNa. kAlakAH anantaguNAH pradezArthatayA bhavanti ityAdi rItyA svayamUhanIyam, tathaiva saMkhyeya guNakAlakAnAm, asaMkhyeyaguNakAlakAnAm, anantaguNakAlakAnAmapi vaktavyamityabhiprAyeNAha-'evaM saMkhejjaguNakAlagANavi' evam-pUrvoktarItyA, saMkhye. yaguNakAlakAnAmapi avaseyam, evaM-tathaiva zeSANAmapi-asaMkhyeyaguNakAlakAnAmapi avaseyam, 'evaM sesA vi vaNNA gaMdhA rasA phAsA mANiyavyA' evampUrvoktarItyA, zeSA api varNAH, gandhAH, rasAH, sparzAH, bhaNitavyAH, vaktavyAH, pradezArtha-pradezArtharUpa se saba se kama anantaguNa kAle pudgala haiM / ekaguNa kAle pudgala apradezArtha rUpa se ananta guNA haiN| unase saMkhyAtaguNa kAle pudgala pradezArtharUpa se saMkhyAtaguNA haiM / unase asaM. khyAta guNa kAle pradgala pradezArtharUpa se asaMkhyAtaguNA haiN| dravyArtha pradezArtha rUpa se-saba se kama dravyArtha rUpa se anantaguNa kAle pudgala haiN| ve hI anantaguNa kAle pudgala pradezArtha rUpa se ananta guNA haiM / eka guNa kAle pudgala-dravyArtha apradezArtha rUpa se ananta guNA haiM / saMkhyAtaguNa kAle pudgala dravyArtharUpa se saMkhyAtaguNA haiN| ve hI dravyArtharUpa se unase saMkhyAtaguNA haiN| unase asaMkhyAta guNa kAle pudgala dravyArtha rUpa se asaMkhyAtaguNA haiM aura ve hI pradezArtharUpa se unase asaMkhyAtaguNA haiN| | pradezArtha-pradezArtha paNuthI sauthI ochA anaMta guNa kALA pugalo che. eka guNa kALA pudgala pradezArtha paNAthI anaMtagaNu che, tenAthI saMkhyAta gaNA kALA pudgala pradezArtha paNAthI saMkhyAta gaNuM che. tenAthI asaMkhyAta gaNuM kALA pudgala pradezArtha paNAthI asaMkhyAtagaNa kahevAmAM Avela che, dradhyArtha pradezArtha paNAthI sauthI ochA dravyArtha paNAthI anantagaNu kALA pudgala che. e ja anaMta guNa kALA pudgala pradezArthapaNAthI anaMtagaNA che. eka guNa kALa pudgala dravyartha pradezAtha paNuthI anaMtagaNuM che. saMkhyAta gaNa kALA pudgala dravyA paNuthI saMkhyAtagaNa che. e ja pradezArtha paNAthI tenAthI saMkhyAtagaNa che. asaMkhyAtagaNu kALA pudgala tenAthI dravyArthapaNAthI asaMkhyAtagaNu che. ane eja pradezArthapaNAthI tenAthI asaMkhyAtagaNa che. Aja pramANe nIla-lIlA vigere bAkInA cAra varNathI be gaMdha, pAMca rasa ane zIta, uSNa, sinagdha ane rUkSa A paMdara belanuM alpa bahatva zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.39 paramANupudgalAnAmalpabahutvam 401 kintu 'phAsANaM kakkhaDamauyaguruyalahuyANaM jahA egapaesogADhANaM bhaNiyaM tahA bhANiyadhvaM' sparzAnAm-karkazamRdukagurukalaghukAnAm yathA ekapradezAvagADhAnAmalpabahukham bhaNitam-uktam , tathA bhaNitavyam-vaktavyam, tadabhilApastu'sadhvatthovA egapaesogADhA egaguMNakakkhaDaphAsA davvaTThayAe' sarvastokAH ekapradezAvagADhAH ekaguNakarkazasparzA dravyArthatayA, 'saMkhejapaesogADhA egaguNakakkhaDaphAsA poggalA davvaTThayAe saMkhejjaguNA' saMkhyeyapradezAvagADhAH ekaguNa karkazasparzAH pudgalAH dravyArthatayA saMkhyeyaguNAH, 'asaMkhejapaesogADhA egaguNakakkhaDaphAsA davvaTThayAe asaMkhejaguNA' asaMkhyeyapradezAvagADhA ekaguNakarkazasparzAH dravyArthatayA asaMkhyeyaguNAH, ityAdirItyA bodhyA, evameva saMkhyeyaguNakarkazasparzAH, asaMkhyeyaguNakarkazasparzAH, anantaguNakarkazasparzAH api vaktavyAH, isI prakAra nIlA Adi zeSa cAra varNa, do gaMdha, pAMca rasa aura zIta, uSNa, snigdha, aura rUkSa ina pandraha boloM kA alpa bahukha kAle varNa ke samAna uparokta rUpa se samajha lenA caahiye| __ dravyArtharUpa se-eka guNa karkaza pudgala dravyArtha rUpa se saba se kama haiM / una se saMkhyAta guNa karkaza pudgala dravyArtharUpa se saMkhyAtaguNA haiM / unase asaMkhyAtaguNa karkazapudgala dravyArtha rUpa se asaMkhyAta guNA haiN| una se anaMtaguNa karkaza pudgala dravyArtharUpa se anantaguNA haiM / pradezArtha rUpa se alpa, bahutva isI prakAra kaha denA cAhiye / kintu saMkhyAtaguNa karkaza pudgala pradezArtha rUpa se asaMkhyAtaguNA haiM aisA kahanA caahiye| dravyArtha pradezArtha rUpa se-eka guNa karkaza pudgala dravyArtha apradezArtha rUpa se saba se kama haiN| una se saMkhyAtaguNa karkaza pudgala dravyArtha rUpa se saMkhyAtaguNA haiM / ve hI pradezArtha rUpa se una se asaM. kALA varNanI jema uparokta kathana pramANe samajI levuM. dravyArtha paNAthI eka guNa karkaza pudgala dravyArtha paNAthI ochA che. saMkhyAguNa karkaza pudgala tenAthI dravyArtha paNAthI asaMkhyAtagaNuM che. anaMta guNa karkaza pudgala dravyArthI paNAthI tenAthI anantagaNu che. pradezArtha paNAthI alpa bahutva Aja pramANe samajI levuM. paraMtu saMkhyAtaguNa karkaza pudgala pradezArtha paNAthI asaMkhyAtagaNI che. tema kahevuM joIe. dravyArtha pradezArtha paNathI-eka guNa karkaza pudgala dravyothe apradezArtha paNathI sauthI ochA che. tenAthI saMkhyAtagaNI karkaza pudgala dravyArtha paNAthI saMkhyAta gaNe che. te ja pradezArthapaNAthI tenAthI asaMkhyAyagaNa che. kaI pra0 51 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra tathaiva mRdukagurukalaghukarUpAH sparzA api vaktavyAH avaziSTAzcatvAraH zItAdayaH sparzA yathA varNAdayaH pratipAditAstathaiva pratipAdanIyAH ityabhiprAyeNAha-'avasesA phAsA jahA vannA tahA bhANiyavvA' avazeSA sparzAH zItAdayo yathA varNAH bhaNitA uktAstathA bhaNitavyAH, tathA coktameva, iti 'dAraM' SaDvaMzam pudgaladvAram samAptam ||suu039|| mahAdaNDakAlpabahutvavaktavyatA mUlam-aha bhaMte ! savvajIvappabahaM mahAdaNDayaM vaNNaislAmi samvatthovA gabbhavatiyA maNustA1, maNustIo saMkhejjaguNAo2, vAyarateukAiyA pajjattayA asaMkhejjaguNA3, aNuttarovavAiyA devA asaMkhejjaguNA, uvarimagevijjagA devA saMkhejjaguNA5, majjhimagevijjagA devA saMkhejjaguNA6, hiTrimagevijjagA devA saMkhejjaguNA7, accue kappe devA saMkhijjaguNATa, AraNe kappe devA saMkhijjaguNA9, pANae kappe devA saMkhijjaguNA10, ANae kappe devA saMkhijjaguNA11, ahe sattamAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA12 chaTrIe tamAe khyAtaguNA haiM / (kisI kisI prati meM saMkhyAtaguNA likhA hai|) una se asaMkhyAta guNa karkaza pudgala dravyArtha rUpa se asaMkhyAtaguNA haiM aura ve hI pradezArtharUpa se una se asaMkhyAtaguNA haiM / una se ananta guNA karkaza pudgala dravyArtha rUpa se anantaguNA haiM aura ve hI pradezArtha rUpa se unase anantaguNA hai|| jisa prakAra karkaza sparza kA alpabahutva kahA usI prakAra mRdu, guru aura laghu sparza kA bhI alpabahutva kaha denA caahiye| - chabbisamAM pudgaladvAra samApta kaI pratamAM saMkhyAlagaNa lakhyA che. tenAthI asaMkhyAtagaNI karkaza pudgala dravyA paNuthI asaMkhyAtagaNuM che. ane e ja pradezArtha paNAthI tenAthI asaMkhyAtagaNuM che. anaMtagaNuM karkaza gugala tenAthI dravyotha paNAthI anaMta. gaNu che. ane eja pradezArtha paNAthI tenAthI anaMtagaNu che. je pramANe karkaza sparzanuM a85 bahatva kahela che. e ja pramANe mRdu, gurU, ane laghu sparzanuM paNa a9pa bahutva kahI levuM joIe. e 39 che chavvIsamuM pudgala dvAra samApta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 403 puDhavIe neraiyA asaMkhejjaguNA 13 sahassAre kappe devA asaMkhijjaguNA 14 mahAsukke kappe devA asaMkhijjaguNA 15, paMcamAe dhUmappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA16, laMtae kappae devA asaMkhijjaguNA 17, cautthIe paMkappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA 18, baMbhaloe kappe devA asaMkhijjaguNA 19, taccAe bAluya pabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA 20, mAhiMde kappe devA asaMkhijjaguNA 21, saNakumAre kappe devA asaMkhejjaguNa 22, doccAe sakkarappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA23, saMmucchimA maNussA asaM khijjaguNA 24, IsANe kappe devA asaMkhijjaguNA 25, IsANe kappe devIo saMkhijjaguNAo26, sohamme kappe devA saMkhijjaguNA 27, sohamme kappe devIo saMkhejjaguNAo28, bhavaNavAsI devA asaMkhejjaguNA29, bhavaNavAsiNIo devIo saMkhejaguNAo30, imIse rayaNappA puDhavIe neraiyA asaMkhijaguNA 31, khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA purisA asaMkhijjaguNA 32, khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNio saMkhijaguNAo 33, thalayara paMciMdiya tirikakha joNiyA purisA saMkhijaguNA34, thalayarapaMcidiyatirikkhajoNINio saMkhijjaguNAo35, jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA purisA saMkhijaguNA 36, jalayarapaMcidiyatirikakhajo - NiNIo saMkhinaguNAo37, vANamaMtarA devA saMkhijaguNA38, vANamaMtarIo devIo saMkhijaguNAo39, joisiyA devA saMkhijaguNA 40 joisiNIo devIo saMkhijaguNAo41, khahayarapaMcidiyatirikkhajoNiyA napuMsagA saMkhijaguNA 42, thalayarapaMcidiyatirikkhajoNiyA napuMsagA saMkhijaguNA43, jalayarapaMcidiyatirikakhajoNiyA napuMsagA saMkhijaguNA 44, cauriMdiyA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ 404 prajJApanAsUtre pajattayA saMkhijaguNA45, paMciMdiyA pajjattayA visesAhiyA46, beiMdiyA apajjattayA visesAhiyA47, teiMdiyA pajjattayA visesAhiyA48, paMciMdiyA apajjattayA asaMkhejaguNA49, cauriMdiyA apajattayA visesAhiyA50, teiMdiyA apajjattayA vise. sAhiyA51, beiMdiyA apajattayA visesAhiyA52, patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA pajattayA asaMkhijaguNA53, bAyaranigoyApajattayA asaMkhijaguNA54, bAyarapuDhavIkAiyA pajattayA asaMkhijaguNA55, bAyaraAukAiyA pajattayA asaMkhijjaguNA56, bAyaravAukAiyA pajjattayA asaMkhijjaguNA57, bAyarateukAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA58, patteyasarIra bAyaravaNassai. kAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA59, bAyaranigoyA apajjattayA asaMkhijjaguNA60 bAyarapuDhavIkAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA61, bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA62, bAyaravAukAiyA apajattayA asaMkhijjaguNA63, suhumateukAiyA apajjattayA asaMkhijaguNA64, suhumapuDhavIkAiyA apajjattayA visesAhiyA65, suhamaAukAiyA apajjattayA visesAhiyA66, suhumavAukAiyA apajjattayA visesAhiyA67, suhumateukAiyA pajjattayA saMkhijaguNA68, suhumapuDhavIkAiyA pajattayA visesAhiyA69, suhamaAukAiyA pajattayA vise. sAhiyA70, suhumavAukAiyA pajattayA visesAhiyA71, suhumanigoyA apajjattayA asaMkhijjaguNA72, suhamanigoyA pajja. tayA saMkhijjaguNA73, abhavasiddhiyA aNaMtaguNA74, parivaDiya sammadidi aNaMtaguNA76, bAyaravaNassaikAiyA pajjatayA aNaMtaguNA77, bAyarapajjattayA visesAhiyA78, bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA79, bAyara apaja zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TokA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 405 ttagA visesAhiyA80, bAyarA visesAhiyA81, suhamavaNassai. kAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA82, suhama apajjattayA vise. sAhiyA83, suhumavaNassaikAiyA pajjattayA saMkhrijjaguNA84, pajjattayA suhamA viselAhiyA85, suhamA visesAhiyA86, bhavasiddhiyA visesAhiyA87, nigoyajIvA visesAhiyA88, vaNassai jIvA visesAhiyA89, egidiyA visesAhiyA90, tirikkhajoNiyA visesAhiyA91 micchAdiTrI visesAhiyA92, avirayA visesAhiyA93, sakasAI visesAhiyA94, chau. matthA visesAhiyA95, sajogI visesAhiyA96, saMsArasthA visesAhiyA97, savva jIvA visesAhiyA98, paNNavaNAe bhagavaIe bahuvattavyayapayaM samattaM ||suu0 40 // taiyaM payaM samattaM // 3 // chAyA-atha bhadanta ! sarvajIvAlpabahutvaM mahAdaNDakaM varNayiSyAmi sarvastokAH garbhavyutkrAntikA manuSyAH 1 mAnuSyaH saMkhyeyaguNAH 2, bAdaratejaH kAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH3, anuttaraupapAtikA devAH asaMkhyeyaguNAH mahAdaNDaka kA alpabahutva zabdArtha-(aha) atha-aba (bhaMte) he bhagavan ! (savvajIvappabahuM) saba jIvoM ke alpa bahutva vAle (mahAdaNDayaM) mahAdaMDaka kA (vaNNaissAmi) varNana karUMgA (savvatthovA ganbhavatiyA maNustA) sabase kama garbhaja manuSya haiM (maNussIo saMkhijjaguNAo) manuSyanI saMkhyAta guNA adhika haiM (bAyarateukAiyA pajattayA asaMkhijaguNA) paryApta mahAdaMDaka apa bahuva zahAtha-(aha) Atha Dave (bhaMte) 3 bhAvan (savvajIbappabahu) sa vAnA 2065 mahatva pANu (mahAdaMDaya) mahAnu (vaNNaissAmi) na rIza (savvatthovA gambhavakkaMtiyA maNussA) sauthI moch| manuSyo che. (maNassIo saMkhijjaguNAo) mAnuSiNI yAtagaNI padhAre che. (bAyarateukAiyA pajattayA asaMkhijjaguNA) paryApa 142 te 2454 madhyAta (aNuttarovavAiyA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ 406 prajJApanAstre 4, uparimoveyakAH devAH saMkhyeyaguNAH 5, madhyamaveyakAH devAH saMkhyeya guNA 6, adhastanauveyakAH devAH saMkhyeyaguNAH 7, acyute kalpe devAH saMkhyeyaguNAH 8, AraNe kalpe devAH saMkhyeyaguNAH 9, prANate kalpe devAH saMkhyeyaguNAH 10, Anate kalpe devAH saMkhyeyaguNAH 11, adhaH saptamyAM pRthivyAM nairayikAH asaM. khyeyaguNAH 12, SaSThayAM tamAyAM pRthivyAM nairayikAH asaMkhyeyaguNAH 13, sahasAre kalpe devA asaMkhyeyaguNAH 14, mahAzukre kalpe devAH asaMkhyeyaguNAH 15, bAdara tejaskAyika asaMkhyAtaguNA haiM (aNuttarovavAiyA devA asaMkhijaguNA) anuttaropapAtika deva asaMkhyAtaguNA haiM (uparimagevijjagA devA saMkhijaguNA) UparI aveyakoM ke deva saMkhyAtaguNA haiM (majjhimagevijagA devA saMkhijaguNA) madhyama aveyakoM ke deva saMkhyAtaguNA haiM (hihimagevijagA devA saMkhijaguNA) nicale graiveyakoM ke deva saMkhyAta guNA haiM (accue kappe devA saMkhijjaguNA) acyuta kalpa meM deva saMkhyAta guNA (AraNe kappe devA saMkhijaguNA) AraNa kalpa meM deva saMkhyAtaguNA (pANae kappe devA saMkhijaguNA) prANata kalpa meM deva saMkhyAtaguNA (ahe sattamAe puDhavIe neraiyA asaMkhijaguNA) nicalI sAtavIM naraka pRthvI meM nAraka asaMkhyAtaguNA (chaTThIe tamAe puDhavIe neraiyA asaMkhijaguNA) chaThI tamaHprabhA pRthvI meM nAraka asaMkhyAtaguNA hai (sahassAre kappe devA asaMkhijaguNA) sahasrAra kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA (mahAsukke kappe devA asaMkhijaguNA) mahAzukra kalpa meM deva asaMdevA aNaMtaguNA) anutta5pAti 1 madhyAta cha. (uparimagevijA devA saMkhijjaguNA) 752 // avayava jyAta che. (majjimagevijjagA devA saMkhi jaguNA) madhyama aveyanA he saNyAta . (hiTUThimagevijjagA devA saMkhijjaguNA) niiyn| aveyanA he saNyAta cha. (accue kappe devA saMkhijaguNA) macyuta 465nA he sadhyAtarANache. (AraNe kappe devA saMkhijjaguNA) mA264 485na / sayAta cha. (pANae kappe devA saMkhijjaguNA) prAta:85mAM heve| sajyAta cha. (ANae kappe devA sakhijjaguNA) mAnata 45mA heve| saMnyAta cha. (ahe sattamAe puDhavIe neraiyA asaM khijjaguNA) nIyanI sAtamI na24 bhUmimA nA24 asabhyAta cha. (chaThThIe tamAe puDhavIe neraiyA asa khijjaguNA) nIyanI sAtamI na24 bhUmimA nA24 madhyAtamA che. (chaThIe tamAe puDhavIe neraiyA asakhijjaguNA) char3I tamAmamA pRthvImA nA24 masaNyAtama che. (sahassAre kappe devA asa khijjaguNA) sakhA2 465mA he sacyAta cha. (mahAsukke kappe devA asaM khijjaguNA) mAzu 465i zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 407 pazcamyAM dhUmaprabhAyAM pRthivyAM nairayikAH asaMkhyeyaguNAH 16, lAntake kalpedevA asaMkhyeyaguNAH 17, caturthyAM paGkaprabhAyAM pRthivyAM nairayikAH asaMkhyeyaguNAH 18, brahmaloke kalpe devA asaMkhyeyaguNAH 19, tRtIyasyAM vAlukAprabhAyAM pRthivyAm nairayikAH asaMkhyeyaguNAH 20, mAhendre kalpe devAH asaMkhyeyaguNAH 21, sanatkumAre kalpe devAH asaMkhyeyaguNAH 22, dvitIyasyAM zarkarAprabhAyAM pRthidhyAm nairayikAH asaMkhyeyaguNAH 23, saMmUcchimA manuSyAH asaMkhyeyaguNAH 24, IzAne kalpe devAH asaMkhyeyaguNAH 25, IzAne kalpe devyaH saMkhyeyaguNAH khyAtaguNA (paMcamAe dhUmappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijaguNA) pAMcavIM dhUmaprabhA pRthvI meM nAraka asaMkhyAtaguNA (laMtae kappe devA asaMkhijaguNA) lAntaka kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA (ca utthIe paMkappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA) cauthI paMkaprabhA pRthvI meM nAraka asaMkhyAtaguNA (baMbhaloe kappe devA asaMkhijaguNA) brahmaloka kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA haiM (taccAe vAluyappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijaguNA) tIsarI bAlukAprabhA meM nAraka asaMkhyAtaguNA (mAhiMde kappe devA asaMkhijjaguNA) mAhendra kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA haiM (saNaMkumAre kappe devA asaMkhijjaguNA) sanatkumAra kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA (doccAe sakkarappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA) dUsarI zarkarAprabhA pRthivI meM nAraka asaMkhyAtaguNA (saMcchima maNussA asaMkhijjaguNA) saMmUrchima manuSya asaMkhyAtaguNA (IsANe kappe devA asaMkhijjaguNA) IzAna kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA (IsANe he| masa jyAta cha. (paMcamAe dhUmappabhAe puDhavIe neraiyA asakhijaguNA) pAMyamI dhUmapramA pRthvImA nA24 25sa cyAta cha. (laMtae kappe devA asakhijjaguNA) sAta 465mAM deve| masa bhyaag| che. (cautthIe paMkappabhAe puDhavIe neraiyA asa khijjaguNA) yAthI 54mA pRthvImA nA24 25 cyAta cha. (baMbhaloe kappe devA asaM khijjaguNA) brahmatA 65mA heve| mscyaat||ch. (taccAe ghAluyappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA) kI vAyu pramA ethvImA naa2| masaNyAtamA che. (mAhide kappe devA asaMkhijjaguNA) bhAIndra 465mAM vo masaNyAta che. (saNaMkumAre kappe devA asaMkhijjaguNA) sanabhAra 465mA he| masacyAta che. (doccAe sakkarappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA) mI sh62|7maa pRthvImA / / 2 / ma jyAta che. (samucchimamaNussA asaMkhijjaguNA) sabhUchi ma manuSya masacyAta che. (IsANe kappe devA asaMkhijjaguNA) zAna 465mA he| masacyAta cha. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ 408 prajJApanAsUtre 26, saudharme kalpe devAH saMkhyeyaguNAH 27, saudharme kalpe devyaH saMkhyeyaguNAH 28, bhavanavAsino devAH asaMkhyeyaguNAH 29, bhavanavAsinyo devyaH saMkhyeyaguNAH30, asyAH ratnaprabhAyAH pRthivyA nairayikAH asaMkhyeyaguNAH 31, khecara paJcendriyatiryagayonikAH puruSAH asaMkhyeyaguNAH 32, khecarapaJcendriyatiryagyonikyaH saMkhyeyaguNAH 33, sthalacarapaJcendriyatiryagyonikAH puruSAH saMkhyeyaguNAH 34, sthalacarapazcendriyatiryagyonikyaH saMkhyeyaguNAH 35, jalacarapaJcendriyatiryagyonikAH puruSAH saMkhyeyaguNAH 36, jalacara paJcendriyatiryagyonikyaH saMkhyeya. kappe devIo saMkhijjaguNAo) IzAna kalpa meM deviyAM saMkhyAtaguNI (sohamme kappe devA saMkhijjaguNA) saudharmakalpa meM deva saMkhyAtaguNA (sohamme kappe devIo saMkhejjaguNAo) saudharmakalpa meM deviyAM saMkhyAta guNI (bhavaNavAsI devA asaMkhejjaguNA) bhavanavAsI deva asaMkhyAtaguNA (bhavaNavAsiNIo devIo saMkhejjaguNAo) bhavanavAsinI devIyAM saMkhyAtaguNI (hamIpse rayaNappabhAe puDhavIe neraIyA asaMkhijja guNA) isa ratnaprabhA pRthivIke nAraka asaMkhyAtaguNA) (khahayara paMciMdiyatirikkhajoNiyA) khecara paMcendriya tiryaMcayonika (purisA) puruSa (asaMkhijjaguNA) asaMkhyAtaguNA (khahayarapaMciMdiya tirikkhajoNiNIo asaMkhijjaguNAo) khecara paMcendriya tiryacaniyAM saMkhyAtaguNA (thalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiyA saMkhijjaguNA) sthalacara paMcendriya tiryaMca puruSa saMkhyAtaguNA (thalayara paMciMdiya tirikkhajokhiNIo saMkhijjaguNAo) sthalacara paMcendriya tiryaMcastriyAM saMkhyAtaguNI (jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyA purisA saMkhijjaguNA) jalacara paMcendriya (IsANe kappe devIo saMkhijjaguNAo) zAna 465mA heviyA sadhyAta cha. (sohamme kappe devA saMkhijjaguNA) saudharmaH 45mAM sadhyAtamA che. (sohamme kappe devIo saMkhejjaguNAo) saudharma 465mA viyo saMdhyAta cha. (bhavaNavAsI devA asaMkhejjaguNA) bhavanavAsI / syaataa|| cha. (bhavaNavAsiNIo devIo saMkhejjaguNAo) avanavAsinI devImA sayAta cha. (imIse rayaNappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA) 2 // 2tnamA pRthviinaanaa| sadhyAtA cha. (khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA) ya2 pathandriya tiyaya yoni (purisA) pu25 (asaMkhijjaguNA) 2sayAta cha. (khahayara paMciMdiya tirikkhajoNiNIo saMkhijjaguNAo) meyara payandriya tiyaya strIyosa-yAta cha. (thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA purisA saMkhijjaguNA) sthAya2 payandriya tiyaya 535 sayAta cha. (thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiNIo saMkhijjaguNAo) sthAya2 pazyandriya tiya ya striyA sadhyAtarI che. (jalayara paMciM. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 409 guNAH 37, vAnavyantarAH devAH saMkhyeyaguNA' 38, vAnavyantayoM devyaH saMkhyeyaguNAH 39 jyotiSkA devAH saMkhyeyaguNAH 40, jyotiSkyo devyaH saMkhyeyaguNAH 41, khacara paJcandriyatiryagyonikA napuMsakAH saMkhyeyaguNAH 42, sthalacarapazcendriyatiryagyonikA napuMsakAH saMkhyeyaguNAH 43, jalacarapaJcendriyatiryagyonikA napuMsakAH saMkhyeyaguNAH 44 caturindriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH 45, paJcendriyAH paryAptakAH vizeSAdhikAH 46, dvIndriyAH paryAptakAH tiryaMcayonika puruSa saMkhyAtaguNA (jalayara paMciMdiya tirikkhajoNiNIo saMkhijjaguNAo) jalacara paMcendriya tiryagyonikastriyAM saMkhyAta guNI (vANamaMtarA devA saMkhijaguNA) vAnavyantara deva saMkhyAtaguNA (vANamaMtarIo devIo saMkhijaguNAo) vAnavyantarI deviyAM saMkhyAta guNA (joisiyA devA saMkhijaguNA) jyotiSka deva saMkhyAtaguNA (joisiNIo devIo saMkhijjaguNAo) jyotiSka deviyAM saMkhyAtaguNA (khahayara paMciMdiyatirikkhajoNiA napuMsagA saMkhijjaguNA) khecara paMcendriya tiyaMcayonika napuMsaka saMkhyAtaguNA haiM (thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA napuMsagA saMkhijjaguNA) sthalacara paMcendriya tiryaMca napuMsaka saMkhyAtaguNA (jalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiyA napuMsagA saMkhijjaguNA) jalacara paMcendriya tiryaca yonika napuMsaka saMkhyAtaguNA (cauriMdiyA pajjattayA saMkhijjaguNA) caturindriya paryApta saMkhyAtaguNA (paMciMdiyA pajjattayA visesAhiyA) paMcendriya paryApta vizeSAdhika diya tirikkhajoNiyA purisA saMkhijaguNA) AA2 5'yendriya tiya yoni 53 // sayAta cha. (jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiNIo saMkhijjaguNAo) 4522 5'yendriya tiya yoni liyo sadhyAtarI che. (vANamaMtarA devA saMkhi jjaguNA) vAnavyanta2 1 sayAta cha. (vANamaMtarIo devIo saMkhijjaguNAo) pAnavyatirI heviyA sadhyAtagaNI che. (joisiyA devA saMkhijjaguNA) jyoti sadhyAta cha. (joisiNIo devIo saMkhijjaguNAo) jyoti vAyo sadhyAtajI cha. (khayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA napuMsagA saMkhijjaguNA) meyara 5.yendriya tiya yoni napusa sadhyAta cha. (thalayarapaMciMdiyatiriyakkhajoNiyA napuMsagA sakhi jaguNA) 25saya 5'yendriya tiyaya nasa4 sayAta cha. (jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyA napuMsagA saM khijjaguNA) 1452 5yendriya tiya ya nasa4 sayAta cha. (cariMdiyA pajjattayA sakhijaguNA) yatundriya paryAta sadhyAta! che. (paMciMdiyA pajjattayA visesAhiyA) 5yendriya paryAta pra0 52 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ 410 prajJApanAsUtre vizeSAdhikAH 47, trIndriyAH paryAptakAH vizeSAdhikAH 48, paJcendriyAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 49, caturindriyAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH 50, trIndriyAH aparyAptakA vizeSAdhikAH 51, dvIndriyA aparyAptakA vizeSAdhikAH 52, pratyekazarIrabAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH 53, bAdaranigodAH, paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH 54, vAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH 55, bAdarApkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH 56, bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH 57 bAdaratejaHkAyikAH aparyAptakAH (beiMdiyA pajjattayA visesAhiyA) dvIndriya paryApta vizeSAdhika (teiMdiyA pajjattayA visesAhiyA) trIndriya paryApta vizeSAdhika (paMciMdiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA) paMcendriya aparyApta asaMkhyAtaguNA (cauridiyA apajjattayA vise sAhiyA) cauindriya aparyApta vizeSAdhika (teiMdiyA apajjattayA visesAhiyA) trIndriya aparyApta vizeSAdhika (beiMdiyA apajjattayA visesAhiyA) dvIndriya aparyApta vizeSAdhika (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhijjaguNA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika paryApta asaMkhyAtaguNA (bAyaranigoyA pajjattayA asaMkhijjaguNA) bAdara nigoda paryApta asaMkhyAtaguNA (bAyara puDhavikAiyA pajjattagA asaMkhijjaguNA) bAdarapRthivIkAyika paryApta asaMkhyAtaguNA (bAyaraAukAiyA pajjattayA asaMkhijjaguNA) bAdara akAyika paryApta asaMkhyAtaguNA (bAyaravAukAiyA pajjattagA asaMkhijjaguNA) bAdara vAyukAyika paryApta asaMkhyAtaguNA (bAyarateukAvizeSAdhi4 cha. (beiMdiyA pajjattayA visesAhiyA) dIndraya paryAta vizeSAdhi che. (teiMdiyA pajjattayA vise sAhiyA) trIndriya paryAta vizeSAdhi4 che. (paMciMdiyA apajjattayA asa khejjaguNA) yendriya 255 4 asaNyAta cha. (cau. ridiyA apajjattayA visesAhiyA) yA2 dhandriyANA maryAta vizeSAdhi che. (teiMdiyA apajjattayA visesAhiyA) chandriya 255ryAta vizeSAdhiche. (beiMdiyA apajjattayA visesAhiyA) mendriya sa4i vizeSAdhi che. (patteyasarIrabAyaravaNNassaikAiyA pajjattayA asa khijjaguNA) pratye4 zarI2 mA62 vanaspatiya paryAta sdhyaataa||. (bAyaranigoyA pajjattayA asaM khijjaguNA) // 42 nigAha paryAsa asaNyAta cha. (bAyarapuDhavIkAiyA pajjattayA asa khijjaguNA) // 42 pRthvI44 544 masaNyAta . (bAyaraAukAiyA pajjattayA asaMkhejjagaNA) mA62 2mayi paryAta masacyAta . (bAyaravAukAiyA pajjattagA asa khijjaguNA) // 42 vAyuyi4 paryApta masaNyAta che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 411 asaMkhyeyaguNAH 58, pratyekazarIravAdara vanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 59, bAdara nigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 60 bAdarapRthivIkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 61, bAdarAkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 62 bAdaravAyukAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 63, sUkSmatejaH kAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 64, sUkSmapRthivIkAyikAH aparyAptakAH vize pAdhikAH 65, sUkSmAkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikAH 66, sUkSmavAyuvAyikA aparyAptakAH vizeSAdhikAH 67, sUkSmatejaH kAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH 68, iyA apajjanttA asaMkhijjaguNA) bAdara tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA (patteyasarIra bAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA) pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA ( bAyara nigoyA apajjattayA asaMkhijjaguNA) bAdara nigoda aparyApta asaMkhyAta guNA (bAyara puDhavikAiyA apajjantayA asaMkhijjaguNA) bAdara pRthivIkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA (bAyaraAukAiyA apajjatayA asaMkhijjaguNA ) bAdara aSkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA (bAyarabAukAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA) bAdara vAyukAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA (suhuma teukAiyA apajjantayA asaMkhijjaguNA) sUkSma tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA (suhuma puDhavIkAiyA apajjantayA vise sAhiyA) sUkSma pRthivIkAyika aparyApta vize vAdhika (suhuma AukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma aSkAyika aparyApta vizeSAdhika (suhuma vAukAiyA apajjattayA visesA (bAyara kAiyA apajjattayA asa khejjaguNA ) jAhara tenAyi aparyApta asaNyAtagA che. (patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA apajjatayA asaM khijjaguNA ) pratyeka zarIra bAhara vanaspatiprayi aparyApta asaNyAtagA che. ( bAyaranigoyA apajjattayA asa'khejjaguNA) mAharanigoha aparyApta asabhyAtA che. (bAyarapuDhavi - kAiyA apajjattayA asa khejjaguNA ) mahara pRthvI ayi aparyApta saMkhyAtagA che. (bAyaraAukAiyA apajjattayA asa khejjaguNA ) mAhara acchAyi aparyApta asaNyA tagaNA che. (bAyara vAukAiyA apajjattayA asa khejjaguNA ) mahara vAyuprAyi yayaryApta asaM jyAtagaNA che. ( suhuma teukAiyA apajjattayA asa khejjaguNA ) sUkSmate4rAyie aparyApta yasa jyAta che. (suhuma puDhavIkAiyA apajjattayA visesA hiyA) sUkSma pRthvIzrayiSTha aparyApta vizeSAdhi4 che. (suhuma AukAiyA apajjattayA vise sAhiyA) sUkSma aSTThAyika aparyApta vizeSAdhi4 che. (suhuma vAukAiyA apajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyuprAyi aparyApta vizeSAdhiGa che. (suhuma teukAiyA pajjattayA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ 412 prajJApanAsUtre sUkSmapRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH 69, sUkSmAkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH 70, sUkSmavAyukAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH 71, sUkSmanigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 72, sUkSmanigodAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH 73, abhavasiddhikA anantaguNAH 74, pratipatitasamyagdRSTayo'nantaguNAH 75, siddhAH anantaguNAH 76, bAdarabanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNAH 77, bAdara paryAptakAH vizeSAdhikAH 78 bAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 79, bAdarA paryAptakAH vizeSAdhikAH 80, bAdarAH hiyA) sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika (suhuma teukAiyA pajjattayA saMkhijjaguNA) sUkSma tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA (suhuma puDhavIkAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma pRthivIkAyika paryApta vizeSAdhika (suhama AukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma apkAyika paryApta vizeSAdhika (suhuma vAukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma vAyukAyika paryApta vizeSAdhika (suhama nigoyA apajjattayA asaMkhijjaguNA) sUkSma nigoda aparyAptaka asaMkhyAtaguNA (suhuma nigoyA pajjattayA saMkhijjaguNA) sUkSma nigoda paryAptaka saMkhyAtaguNA (abhavasiddhiyA aNaMtaguNA) abhavya anantaguNA (parivaDiya sammadiThiyA aNaMguNA) samyaktva se bhraSTa anantaguNA (siddhA aNaMtaguNA) siddha anantaguNA haiM / (bAyaravaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) bAdara vanaspatikAyika paryApta anantaguNA (bAyara pajjattA visesAhiyA) bAdara paryApta vizeSAdhika (bAyaravaNassaikAiyA apajjattagA asaMkhijjaguNA) bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAta sakhijjaguNA) sUkSma te424||148 paryApta saMdhyAtA (suhuma puDhavikAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma pRthvIya paryAta vizeSAdhi4 cha. (sahuma AukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma mayi4 paryAta vizeSAdhi che. (suhuma vAukAiyA pajjattayA visesAhiyA) sUkSma pAyi4 paryApta vizeSAdhi cha. (suhama nigoyA apajjattayA asaM khijjaguNA) sUkSma nigAha aparyApta masaNyAtamA che. (suhuma nigoyA pajjattayA sakhijaguNA) sUkSma nigAha paryAta sadhyAtamA che. (abhavasiddhiyA aNaMtaguNA) malavya manantagaNA che. (parivaDiyasammadirAThiyA aNaMtaguNA) sabhyathI bhraSTa mananta cha. (siddhA aNataguNA) siddha manantA cha (bAyara vaNassaikAiyA pajjattayA aNaMtaguNA) // 42 vanaspatiya paryApta mananta cha. (bAyara pajjattayA visesAhiyA) mA42 paryApta vizeSAdhi4 cha. (bAyara vaNassai kAiyA apajjattagA asaMkhijaguNA) mA42 pana:5tiya a544 maNyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 3 su. 40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 413 vizeSAdhikAH 81, sUkSmavanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH 82, sUkSmaparyAptakAH vizeSAdhikAH 83, sUkSmavanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNAH 84, sUkSmaparyAptakAH vizeSAdhikAH 85 sUkSmA vizeSAdhikAH 86, bhavasiddhikA vizeSAdhikAH 87 nigodA jIvAH vizeSAdhikAH 88, vanaspatijIvA vizeSAdhikAH 89 ekendriyAH vizeSAdhikAH 90 tiryagyonikA vizeSAdhikAH 91, mithyA dRSTayo vizeSAdhikAH 92, aviratAH vizeSAdhikAH 93 sakaSAyiNo vizeSAdhikAH 94, chadamasthAH vizeSAdhikAH 95, sayogino vizeSAguNA (bAyara apajjattagA visesAhiyA) bAdara aparyApta vizeSAdhika ( bAyarA visesAhiyA) bAdara vizeSAdhika (suhuma vaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhejjaguNA ) sUkSma vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA (suma apajjattayA visesAhiyA) sUkSma aparyAptaka vizepAdhika (huma vaNassaikAiyA pajjattayA saMkhijjaguNa 1) sUkSma vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtaguNA (suma pajjanttayA visesAhiyA) sUkSma paryApta vizeSAdhika (suhamA visesAhiyA) sUkSma jIva vizebAdhika (bhavasiddhiyA visesAhiyA) bhavya vizeSAdhika (nigoyajIvA visesAhiyA) nigoda jIva vizeSAdhika (vaNassai jIvA visesAhiyA) vanaspati jIva vizeSAdhika (egiMdiyA visesAhiyA) ekendriya vizepAdhika (tirikkhajoNiyA visesAhiyA) tiryaca vizeSAdhika (micchAdiTThI visesAhiyA) mithyAdRSTi vizeSAdhika (avirayA visesAhiyA) avirata vizeSAdhika (sakasAI visesAhiyA) sakaSAya jIva vizepAdhika (chaumatthA visesAhiyA) chadamastha vizeSAdhika (sa jogI gA che. (bAyara apajjattagA bisesAhiyA) mAhara paryAsa vizeSAdhi che. (bAyarA visesAhiyA) mAhara vizeSAdhi4 che. (suhuma vaNassaikAiyA apajjattagA asa khejjaguNA) sUkSma vanaspatiAyi aparyApta asaM dhyAtagA che. (suhuma apajjattayA vise. sAhiyA) sUkSma aparyApta vizeSAdhi che. (suhuma vaNassaikAiyA pajjattayA saMkhi jjaguNA ) sUkSma vanaspati ayi paryApta saMkhyAtagA che. (muhuma pajjattayA visesAhiyA) sUkSma paryApta vizeSAdhiH che. ( suhumA visesAhiyA) sUkSma va vizeSAdhi (bhavasiddhiyA visesa (hiyA) lavya vizeSAdhika che. (nigoyajIvA visesAhiyA) nigoha kA vizeSAdhiH che. (vaNassaijIvA visesAhiyA) vanaspati va vizepAdhi che. (egiMdiyA visesAhiyA) mehendriya vizeSAdhi4 che. (tirikkhajoNiyA visesa (hiyA) tiryaya vizeSAdhi che. (micchAdiThi visesAhiyA) mithyAdRSTi vizeSAdhiH che. (avirayA bisesa hiyA) avirata vizeSAdhi che. ( sakasAI vise zrI prajJApanA sUtra :2
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ 414 prajJApanAsUtre dhikAH 96, saMsArasthA vizeSAdhikAH 97, sarvajIvAH vizeSAdhikAH 98, prajJApanAyAM bhagavatyAM bahuvaktavyapadaM samAptam, tRtIyaM padaM sAmAptam ||suu040|| TIkA-atha mahAdaNDakaM vyAkhyAtukAmo gautamo gurumApRcchate-'aha bhaMte ! savvajIvappabahuM mahAdaNDayaM vaNNaissAmi' he bhadanta ! atha sarvajIvAlpabahutvaM yasmin tat tathAvidhaM mahAdaNDakaM varNayiSyAmi-vyAkhyAsyAmi etena gurvanujJayaiva ziSya kimapi vivakSatIti siddham atha pratijJAtamAha-savvatthovA gambhavakaMtiyA maNussA ?' sarvastokAH-sarvebhyo'lpAH, garbhavyutkrAntikA:-garbhAdvyutkrAntiH niSkrAntiH utpattiryeSAM te garbhavyutkrAntikAH, manuSyA bhavanti, teSAM saMkhyeyakoTi-koTi pramANatvAt 1, tebhyo'pi 'maNussIo saMkhijjavisesAhiyA) sayogI vizeSAdhika (saMsAratthA visesAhiyA) saMsArI jIva vizeSAdhika (savvajIvA visesAhiyA) sarva jIva vizeSAdhika / prajJApanA bhagavatI kA vahuvaktavyatA pada samApta tRtIya pada samApta TIkArtha-mahAdaMDaka kA vyAkhyAna karane ke icchuka gautama svAmI guru se anumati lete haiM ki-prabho! samasta jIvoM kA alpabahuta jisameM pratipAdita kiyA gayA hai, usa mahAdaNDaka kA vyAkhyAna kruuNgaa| isase phalita hotA hai ki ziSya ko guru kI anujJA lekara hI vyAkhyAna karanA caahie| aba mahAdaNDaka prAraMbha kiyA jAtA haiM garbhaja arthAt garbha janma se utpanna hone vAle manuSya saba se kama haiM, kyoM ki unakI saMkhyA saMkhyAta koDAkoDI parimita hI hai (1) manuSyastriyAM unakI apekSA saMkhyAtaguNI adhika haiM, kyoMki ve sAhiyA) sapAya 71 vizeSAdhi4 cha. (chaumatthA visesAhiyA) chadbhastha vizepAdhi cha. (sajogI visesAhiyA) sayAmA vizeSAdhi che. (saMsAratthA visesAhiyA) sasArI 01 vizeSAdhi che. (savvajIvA visesAhiyAsa 1 vizeSAdhi4 cha. prajJApanA bhagavatInuM a5 bahatva vaktavyatA pada samApta tRtIya pada samApta TIkArtha-mahAdaMDakanuM vyAkhyAna karavAne icchuka gautamasvAmI gurUnI anumati le che ke pratye ! samasta jIvenA a5 bahuta jemAM pratipAdita karelAM che, te mahAdaMDakanuM vyAkhyAna karIza. tenAthI phalita thAya che ke ziSya gurUnI AjJA laIne ja vyAkhyAna karavuM joIe have mahAdaMDaka prAraMbha karAya che. (1) garbhaja arthAt garbhajanmathI utpanna thanArA manuSya badhAthI ochA che, kemake temanI saMkhyA saMkhyAta keDA keDI parimita ja che 1, manuSya strIo zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 415 guNAo' mAnuSyaH-manuSyastriyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, tAsAM manuSyApekSayA saptaviMzatiguNAdhikattvAt tathA coktam-'sattAvIsaguNA puNA maNuyANaM tadahiyAceva' saptaviMzatiguNAH punarmanuSyANAM tadadhikAzcaiva 2, tAbhyo'pi 'bAyarateukAiyA pajjattayA asaMkhijjaguNA' 3, bAdara tejaHkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAM katipayavarganyUnAvalikAdhanasamayapramANatvAt 3, tebhyo'pi 'aNuttarovavAiyA devA asaMkhijjaguNA' anuttaraupapAtikAH devAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAM kSetrapalyopamAsaMkhyeyabhAgavartinabhaHpradezarAzipramANatvAt 4, tebhyo'pi 'uvarimagevijjagA devA saMkhijjaguNA 5' uparimatrikauveyakA devAH saMkhyeyaguNA bhavanti teSAM bRhattarapalyopamAsaMkhyeyabhAgavAkAzapradezarAzipramANatvAt 5, anuttaradevAnAM paJca vimAnasattvena, uparitanagraiveyakatrike tu manuSyapuruSoM kI apekSA sattAIsaguNI aura sattAIsa jyAdA hotI haiM / kahA bhI hai-manuSyastriyAM sattAIsaguNI aura sattAIsa adhika hotI haiM / (2) manuSyastriyoM kI apekSA bAdara tejaskAyika paryApta jIva asaMkhyAtaguNA adhika hote haiM, kyoMki ve katipaya varga kama AvalikAdhana samaya pramANa haiM / (3) unakI apekSA anuttaropapAtika deva asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ve kSetra palyopama ke asaMkhyAtaveM bhAgavatI AkAza pradezoM kI rAzi ke barAbara haiM / (4) unakI apekSA UparI tIna graiveyakoM ke deva saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ve bRhattara (adhika baDe) palyopama ke asaMkhyAtaveM bhAga meM rahe hue AkAzapradezoM kI rAzi ke barAbara haiM / anuttara devoM ke sirpha pAMca vimAna haiM, kintu Upara ke tIna graiveyakoM meM sau vimAna haiM aura temanAthI saMkhyAtagaNI adhika che, kemake teo manuSya purUSonI apekSAe sattAvIsa gaNI ane sattAvIsa adhika hoya che. kahyuM paNa che-manuSya strIo sattAvIsa gaNI ane sattAvIsa adhika hoya che, (2) manuSya strIonI ape. kSAe bAdara tejaskAyika paryApta jIva asaMkhyAta gaNa adhika thAya che, kemake teo katiya varga ochA AvalikA ghana samaya pramANa che. (3) temanI apekSAe anuttarapAtika deva asaMkhyAtagaNa adhika che, kemake teo kSetra papamanA asaMkhyAtamA bhAgavatI AkAza pradezanI rAzinA barAbara che. (4) temanI apekSAe UparanA traNa raiveyakanA deva saMkhyAtagaNuM adhika che, kemake te bahattara (adhikathI) palyopamanA asaMkhyAtamA bhAgamAM rahine AkAza pradezanI rAzinA barAbara che. anuttara devenA phakata pAMca vimAna che, paranta uparanA traNa greveyakamAM vimAna che ane pratyeka vimAnamAM asaMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vimAnazatasattvena prativimAnazcAsaMkhyeyadevAnAM sattvAt adho'dhovarnivimAneSu devAnAM prabhUtatvena anuttaraupapAtikadevebhyo bRhattarakSetrapalyopamAsaMkhyeyabhAgavAkAzapradezarAzipramANAnAm uparitanatrikauveyakadevAnAM saMkhyeyaguNatvAt evamuttaratrApi, tebhyo'pi 'majjhimagevijjagA devA saMkhijjaguNA 6' madhyamatrikagraiveyakA devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'Si-'hiTimagevijagA devA saMkhijjaguNA 7' adhastanatrikagaiveyakA devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'accue kappe devA saMkhijaguNA 8' acyute kalpe devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'AraNe kappe devA saMkhijjaguNA' 9' AraNe kalpe devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, AraNAcyutakalpayoH samazreNikayoH samAnavimAnasaMkhyakatve'pi kRSNapAkSi. kANAM bAhulyena dakSiNasyAM dizi tathA svAbhAvyAt samutpAdena uttarasyAM tathotpAdAbhAvena kRSNapAkSikANAM bahutvAt zuklapAkSikANAJca stokatvAt acyutapratyeka vimAna meM asaMkhyAta deva rahate haiN| nIce-nIce ke vimAnoM meM adhika-adhika deva hote haiM, ataeva anuttara vimAnoM kI apekSA UparI tIna graiveyakoM ke deva saMkhyAtaguNA adhika haiM / Age bhI isI prakAra samajha lenA cAhie / (5) UparI aveyakoM ke devoM se madhyama aveyakoM ke deva saMkhyAtaguNA adhika haiM (6) madhyama aveyakoM ke devoM kI apekSA nicale tIna graiveyakoM ke deva saMkhyAtaguNA adhika haiN| (7) unakI apekSA acyuta kalpa ke deva saMkhyAtaguNA haiM / (8) acyutakalpa kI apekSA AraNakalpa meM deva saMkhyAtaguNA adhika haiN| yadyapi AraNa aura acyutakalpa samAnazreNI meM sthita haiM aura donoM kI vimAna saMkhyA barAbara hai, tathApi svabhAvataH kRSNapakSI jIva prAyaH dakSiNadizA meM utpanna hote haiM, uttaradizA meM utane nahIM utpanna hote aura deva rahe che. nIce nIcenA vimAnamAM adhika-adhika deva hoya che, tethI ja anuttara vimAnanI apekSAe UparanA traNa greveyaka deva saMkhyAtagaNa adhika che. AgaLa paNa e ja rIte samajI levuM joIe. (5) UparanA priyaka devothI madhyama vaiveyaka deve asaMkhyAtagaNa adhika che. (6) madhyama veyakanA devenI apekSAe nIcalA traNa raiveyakanA deva saMkhyAtagaNa adhika che. (7) temanI apekSAe acuta kalpanA deva saMkhyAlagaNA che. (8) ayuta kapanI apekSAe AraNa kapamAM deva saMkhyAta gaNuM adhika che. adyapi AraNa ane azruta kapa samAna zreNimA sthita che ane bannenI vimAna saMkhyA barAbara che, to paNa svabhAvathI kRSNapakSI jIva prAyaHdakSiNa dizAmAM utpanna thAya che, uttara dizAmAM nathI utpanna thatA ane kRSNa pAkSika jIva zukalapAkSikanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 417 kalpadevApekSayA AraNakalpadevAnAM saMkhyeyaguNatvamavaseyam, tebhyo'pi-'pANae kappe devA saMkhijaguNA 10, prANate kalpe devAH, saMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'ANae kappe devA saMkhijjaguNA 11' Anate kalpe devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, AraNakalpoktarItyA'vaseyam, tebhyo'pi 'ahe sattamAe puDhavIe neraiyA asaM. khijaguNA' adhaH saptamyAM pRthivyAM nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti 12, teSAM zreNyasaMkhyeyabhAgavAMkAzapradezarAzipramANatvAt, tebhyo'pi-'chaTThIe tamAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA 13' paSThayAM tamAyAM pRthivyAM nairayikA asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAmasaMkhyeyaguNatvazca prAgeva diganupAtena nairayikAlpabahukRSNapAkSika jIva zuklapAkSikoM kI apekSA adhika hote haiM, isa kAraNa acyutakalpa ke devoM kI apekSA AraNakalpa ke deva saMkhyAtaguNA adhika haiN| (9) AraNakalpa ke devoM se prANatakalpa ke deva saMkhyAtaguNA adhika haiN| (10) unakI apekSA Anata kalpa ke deva saMkhyAtaguNA adhika haiM / (11) Anata kalpa ke devoM kI apekSA sAtavIM narakabhUmi ke nAraka asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ve zreNI ke asaMkhyAtaveM bhAga meM sthita AkAzapradezoM kI rAzi ke barAbara haiM (12) unakI apekSA bhI chaThI tamaH prabhA pRthivI ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM / pahale dizAoM kI apekSA nArakoM kA jo alpabahutva batalAyA gayA hai, usameM unake asaMkhyeyatva kA pratipAdana kiyA jA cukA hai| (13) chaThI narakabhUmi ke nArakoM kI apekSA sahasrAra karapa ke deva asaMkhyAtaguNA haiN| chaThI pRthivI ke nArakoM kA parimANa hetubhUta zreNI kA asaMkhyAtavAM bhAga hai jaba ki sahasrAra kalpa ke apekSAe adhika hoya che, A kAraNe acuta kalpanA devenI apekSAe AraNa kalpanA deva saMkhyAtagaNa adhika che. (9) AraNa kalapanA dethI prANata kalpanA deva saMkhyAtagaNa adhika che. (10) temanI apekSAe Anata kalpanA deva saMkhyAtagaNuM adhika che. (11) Anata kalpanA devenI apekSAe sAtamI narakabhUminA nAraka asaMkhyAtagaNuM adhika che, kemake teo zreNInA asaMkhyAtamAM bhAgamAM sthita AkAza pradezanI rAzinA barAbara che. (12) temanI apekSAe paNa chaThThI tama prabhA pRthvInA nAraka asaMkhyAtagaNI che. pahelA dizAonI apekSAe nArakanuM je a9pabahuta batAveluM che, temAM temanA asaMkhyayatvanuM pratipAdana karAyeluM che. (13) chaThThI naraka bhUminA nArakanI apekSAe sahasAra kapanA deva asaMkhyAtagaNu che. chaThI pRthvInA nArakenA parimANa hetubhUta zreNine asaMkhyAtamo bhAga che jyAre sahastrAra kalapanA devenA parimANa hetu pra0 53 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ 418 prajJApanAsUtre tva prarUpaNe pratipAditameva, tebhyo'pi 'sahassAre kappe devA asaMkhijaguNA 14' sahasrAre kalpe devAH asaMkhyeyaguNAH bhavanti SaSThyAH pRthivyAH nairayikaparimANasya hetubhUtazreNyasaMkhyeyabhAgApekSayA sahasrArakalpadevaparimANasya hetubhUta zreNyasaMkhyeyabhAgasyAsaMkhyeyaguNatvAt, tebhyo'pi-'mahAsukke kappe devA asaMkhijjaguNA 15, mahAzukre kalpe devAH asaMkhyeyaguNA bhavanti sahasrArakalpe SaT sahasravimAnasadbhAvena tada pekSayA mahAzukre kalpe catvAriMzatsahasravimAna sadbhAvena tad bAhulyAt asaMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi 'paMcamAe dhUmappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijjaguNA 16' paJcamyAM dhUmaprabhAyAM pRthivyAM nairayikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM bRhattamazreNyasaMkhyeyabhAgagatAkAzapradezarAzipramANatvAt asaMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi 'laMtae kappae devA asaMkhijjaguNA' lAntake kalpe devAH asaMkhyeyaguNA bhavanti 17, teSAmati bRhattamazreNyasaMkhyeyabhAgavAkAzapradezarAzipramANatvAt, tebhyo'pi 'cautthIe paMkappabhAe puDhavIe devoM kA parimANa hI hetubhUta zreNI ke asaMkhyAtaveM bhAga kA asaMkhyAtaguNita hai| (14) sahasrAra kalpa ke devoM kI apekSA mahAzukrakalpa meM deva asaMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki sahasrAra kalpa meM chaha hajAra vimAna haiM java ki mahAzukra kalpa meM cAlIsa hajAra vimAna haiM, ataeva unameM rahane vAle deva asaMkhyAtaguNA hote haiM / (15) mahAzukra kalpa ke devoM kI apekSA pAMcavIM dhUmaprabhA pRthvI ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve bRhattama zreNI ke asaMkhyAtaveM bhAga meM rahe hue AkAza pradezoM ke barAbara haiM, ataeva asaMkhyAtaguNA haiM / (16) una kI apekSA lAntaka kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA haiM kyoMki ve ati bRhattama zreNI ke asaMkhyAtaveM bhAga meM sthita AkAzapradezoM kI rAzi ke barAbara haiM / (17) lAntaka kalpa ke devoM kI apekSA cauthI bhUta zreNInA asaMkhyAtamAM bhAganA asaMkhyAta guNita che. (14) sahastrAra kalpanA devenI apekSAe maheNuka kalapamAM deva asaMkhyAtagaNa adhika che, kemake, sahastrAra kapinA cha hajAra vimAna che, jyAre mahAzuka kapamAM cAlIsa hajAra vimAna che, tethI ja teomAM rahenArA deva asaMkhyAta gaNuM hoya che. (15) mahAzaka kalpanA devAnI apekSAe pAMcamI dhUmaprabhA pRthvInA nAraka asaMkhyAtagaNa che, kemake teo bRhattama zreNInA asaMkhyAtamA bhAgamAM rahelA AkAza pradezanI barAbara che, tethI ja asaMkhyAtagaNu che. (16) temanI apekSAe lAntaka kapamAM deva asaMkhyAtagaNI che. kemake teo ati bRhattama zreNInA asaMkhyAtamAM bhAgamAM sthita AkAza pradezanI rAzinA barAbara che. (17) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 419 neraiyA asaMkhijjaguNA 18, caturthyAM paGkaprabhAyAM pRthivyAM nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, yukteH prAk pratipAditatvAt , tebhyo'pi 'baMbhaloe kappe devA asaMkhijaguNA 19, brahmaloke kalpe devAH asaMkhyeya guNA bhavanti prAguktayukteH, tebhyo'pi taccAe vAluyappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhi jaguNA 20' tRtIyasyAM vAlukAprabhAyAM pRthivyAM nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'mAhiMde kappe devA asaMkhijjaguNA' mAhendre kalpe devAH asaMkhyeyaguNA bhavanti21, tebhyo'pi 'saNaMkumAre kappe devA asaMkhijjaguNA 22' sanatkumAre kalpe devA asaMkhyeyaguNA bhavanti sarvatrApi pUrvoktayukteH satcAt, tebhyo'pi 'doccAe sakkarappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijaguNA 23' dvitIyasyAM zarkarAprabhAyAM pRthivyAM nerayikA asaMkhyeyaguNA bhavanti, eteSAzca saptamapRthivInArakAdInAM dvitIyapRthivInAraka paryantAnAM pratyekaM svasthAne prarUpyamANAnAM sarveSAmapi dhanIpaMkaprabhA pRthivI ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM, isa viSaya meM yukti pahale kahI jA cukI hai| (18) unakI apekSA brahmaloka kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA haiM, pUrvokta yukti ke anusAra / (19) unakI apekSA tIsarI vAlukAprabhA nAmaka pRthivI meM nAraka asaMkhyAtaguNA haiM, (20) unakI apekSA mAhendra nAmaka kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA haiM / (21) mAhendra kalpa kI apekSA sanatkumAra kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA hai (22) unakI apekSA dUsarI zarkarAprabhA nAmaka pRthivI meM nAraka asaMkhyAtaguNA haiM, sAtavIM pRthivI se lekara dUsarI pRthivI taka ke nAraka pratyeka apane sthAna meM prarUpita kiye jAeM to sabhI dhanIkRta loka zreNI ke asaMkhyAtaveM bhAga meM sthita AkAza ke pradezoM kI rAzi ke barAbara haiM, magara zreNI ke asaMkhyAtaveM bhAga ke bhI asNlAntaka kalpanA devenI apekSAe cothI paMkapbhA pRthvInA nAraka asaMkhyAtagaNA che. A viSayamAM yukti pahelA kahevAI gaI che. (18) temanI apekSAe brahmaleka kalpanA deva asaMkhyAtagaNuM che. te pUrvokta yuktinA anusAra che. (19) temanI apekSAe trIjI vAlukAprabhA nAmaka pRthvImA nAraka asaMkhyAtagaNa che. (20) temanI apekSAe mahendra nAmaka ka95mA deva asaMkhyAtagaNuM che (21) mahendrakalpanI apekSAe sanakumAra kapamAM deva asaMkhyAtagaNa che. (22) temanI apekSAe bIjI zarkaraprabhA nAmaka pRthvImAM nAraka asaMkhyAtagaNI che, sAtamI pRthvIthI laIne bIjI pRthvI sudhInA nAraka pratyeka pitAnA sthAnamAM prarUpita karAya te badhA ghanIkRtaleka zreNInA asaMkhyAtama bhAgamAM sthita AkAzanA pradezonI rAzinA barAbara che, paraMtu zreNunA asaMkhyAtamAM bhAgamAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ 420 prajJApanAsUtre kRtalokazreNyasaMkhyeyabhAgagatAkAzapradezarAzi pramANatvaM vijJeyaM, kevalaM zreNyasaMkhyeyabhAgasyAsaMkhyeyabhedabhinnatvAt uparyuktarItyA'saMkhye yaguNatvenAbhidhIyamAnasyAlpabahutvasya virodhAbhAvAt, tebhyo'pi dvitIyanarakapRthivI nairayikebhyaH 'saMmucchimA maNussA asaMkhijaguNA 24' saMmUcchimA manuSyAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAm aGgulamAtrakSetrapradezarAzeH sambandhini tRtIye vargamUle dvitIyena vargamUlena guNite yAvAn pradezarAzistAvatpramANAni yAvanti khaNDAni ekasyAmeva prAdezikyAM zreNyAM bhavanti tAvatpramANatvAt tebhyo'pi-IsANe kappe devA asaMkhijjaguNA 25, IzAne kalpe devA asaMkhyeyaguNA bhavanti agulamAtrakSetrapradezarAzeH sambandhini dvitIye-vargamUle tRtIyena vargamUlena guNite yAvAn pradezarAzistAvatpramANAsu ghanIkRtalokasyaikaprAdezikISu yAvanta AkAzapradezAstAvatpramANAsu ghanIkRtalokasyaika prAdezikISu yAvanta AkAzapradezAstAvatpramANatvam IzAnakalpagatadevadevI samudAyasya bhavanti tadgata kizcidUna dvAtriMkhyAta bheda hote haiM, ataeva donoM jagaha asaMkhyAtaguNA alpabahutva kahane meM bhI koI virodha nahIM AtA / (23) unakI apekSA bhI saMmUrchima manuSya asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki aMgula mAtra kSetra ke pradezoM kI rAzi ke dvitIya vargamUla se guNita tIsare vargamUla meM jitane pradeza hote hai, utane pramANa vAle jitane khaMDa ekaprAdezika zreNI meM hote haiM utanI hI saMmUrchima manuSyoM kI saMkhyA hai / (24) saMmUrchima manuSyoM kI apekSA IzAna kalpa meM deva asaMkhyAtaguNA haiM, aMgula mAtra kSetra ke pradezoM kI rAzi ke tRtIya vargamUla se guNita dvitIya vargamUla meM jitane AkAzapradezoM kI rAzi hotI hai, utane pramANa vAlI dhanIkRta loka kI eka prAdezika zreNiyoM meM rahe hue AkAza pradezoM ke barAbara haiM / yaha saMkhyA IzAnakalpa ke devoM aura deviyoM, paNa asaMkhyAta bheda hoya che, tethI ja bane jagyAe asaMkhyAtagaNuM alpa bahatva kahevAmAM kaI vire nathI AvatuM (23) temanI apekSAe paNa saMmUIima manuSya asaMkhyAtagaNu che, kemake aMgulamAtra kSetranA pradezanI rAzinA dvitIya varga mULathI guNI trIjA varga mULamAM jeTalA pradeza thAya che, teTalA pramANuvALA jeTalA khaMDa eka prAdezika zreNImAM thAya che, teTalI ja saMmUrNima manuSyanI saMkhyA che. (24) saMmUchima manuSyanI apekSAthI IzAna kalapamAM deva asaMkhyAtagaNu che. aMgulamAtra kSetranA pradezonI rAzinA trIjA varga mULathI guNelA bIjA varga mULamAM jeTalA AkAza pradezanI rAzi bane che, teTalA pramANuvALI ghanIkRta lekanI eka prAdezika zreNimAM rahelA AkAza pradezanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 421 zadbhAgakalpAnAm IzAnadevAnAM sadbhAvena teSAM saMmUcchimamanuSyebhyo'saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi-IsANe kappe devIo saMkhijaguNAo 26' IzAne kalpe devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti tAsAM tadapekSayA dvAtriMzadguNatvAt, 'battIsaguNA battIsarUva ahiyA u hoti devIo' dvAtriMzadguNA dvAtriMzadrUpAdhikAstu bhavanti devyaH, iti vacanaprAmANyAta tAbhyo'pi 'sohamme kappe devA saMkhijjaguNA 27' saudharme kalpe devAH saMkhyeyaguNA bhavanti IzAne kalpe aSTAviMzatilakSavimAnAnAM sadbhAvena, saudharma kalpe tu dvAtriMzallakSavimAnasadbhAvena dakSiNasyAM ca dizi bahUnAM kRSNapAkSikAnAM samutpAdena uttaradigvartIzAnadevIbhyo vimAnabAhulyAt dakSiNadizAtisaudharmakalpa devAnAM saMkhyeyaguNatvamavaseyam, etena 'IsANe savvatthavi battIsaguNAbho hoti devIo / saMkhijjA sohamme donoM kI hai / usa meM se kucha kama battIsavAM bhAgakalpa IzAna deva haiM / ataeva ve saMmUrchima manuSyoM se asaMkhyAtaguNA hote haiM / (25) IzAnakalpa ke devoM kI apekSA IzAnakalpa kI deviyAM saMkhyAtaguNI adhika haiM, kyoMki battIsaguNI aura battIsa kahI gaI haiM / kahA bhI bhI hai- deviyA~ battIsa rUpa adhika battIvaguNI haiN|' (26) IzAnakalpa kI deviyoM kI apekSA saudharmakalpa meM deva saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki IzAna kalpa meM aTThAIsa lAkha vimAna haiM jaba ki saudharmakalpa meM battIsa lAkha vimAna haiM / isa ke atirikta dakSiNadizA meM bahuta kRSNapakSI jIvoM kA utpAda hotA hai ataH uttaradizA vattI IzAna kalpa kI deviyoM kI apekSA, vimAnoM kI bahulatA hone se dakSiNadizAvartI saudharmakalpa ke deva saMkhyAtaguNA adhika samajhane cAhie (27) 'IzAnakalpa meM sarvatra deviyAM battIsaguNA haiM, saudharmakalpa meM barAbara che. A saMkhyA izAna kalpanA deva ane deviye, bannenI che. temAMthI kAMI ocho batrIsame bhAga ka95 izAna deva che. tethI ja teo saMmUchima manuSyothI asaMkhyAtagaNa thAya che. (25) IzAna ka95nA devenI apekSAe IzAna kalapanI devi saMkhyAtagaNuM adhika che, kemake batrIsagaNI ane batrIsa sI che. yuM -'heviyo yatrIsa 35 madhila patrIsa cha' (26) IzAna kalpanI deviyenI apekSAe saudharma kalpamA deva saMkhyAlagaNa adhika che, kemake IzAna kapamAM aAvIsa lAkha vimAna che jyAre sIdhama kalpamAM batrIsa lAkha vimAna che. taduparAta dakSiNa dizAmAM ghaNuM kRSNapakSI jIvane utpAda thAya che, tethI uttara dizA vatI IzAna kapanI deviyenI apekSAo vimAnanI bahulatA hovAthI dakSiNa dizA vatI saudharma kalpanA deva saMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ 422 prajJApanAsUtre tao asaMkhA bhavaNavAsI' IzAne sarvatrApi dvAtriMzadguNA bhavanti devyaH / saMkhyeyAH saudharme tato'saMkhyA bhavanavAsinaH' iti vacanapramANyena atrokta saudharmakalpasaMkhyeyaguNatvena saha prAguktasya mAhendrakalpApekSayA sanatkumArakalpa devAnAmasaMkhyaguNava virodho'pi nirasto bodhyA, tebhyo'pi-'sohamme kappe devIo saMkhejjaguNAo' 28, tasminneva saudharme kalpe devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti tadapekSayA tAsAM dvAtriMzadguNatvAt 'savvattha vi battIsaguNAo huMti devIo' sarvatrApi dvAtriMzadguNA bhavanti devyaH, iti vacanaprAmANyAt tAbhyo'pi 'bhavaNavAsI devA asaMkhejaguNA 29' bhavanavAsino devA asaMkhyeyaguNA bhavanti, teSAm aGgulamAtrakSetrapradezarAzeH sambandhini prathamavargamUle tRtIyavargamUlena guNite yAvAn pradezagazirbhavati tAvatpramANAsu dhanIkRtalokasya ekaprAdezikazreNiSu deva unase saMkhyAtaguNA haiM aura bhavanavAsiyoM kI saMkhyA unase asaMkhyAtaguNA haiM / isa vacana kI pramANatA se saudharmakalpa ke devoM ko yahAM saMkhyAtaguNA kahanA aura mAhendrakalpa kI apekSA sanatkumAra kalpa ke devoM ko asaMkhyAtaguNA kahanA paraspara viruddha nahIM hai| saudharma kalpa ke devoM kI apekSA saudharmakalpa kI deviyAM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki deviyAM devoM kI apekSA battIsaguNI aura battIsa hotI haiM kahA bhI hai-deviyAM sarvatra battIsaguNA aura battIsa hotI haiN|' (28) saudharmakalpa kI deviyoM kI apekSA bhavanavAsI deva asaMkhyAtaguNA haiN| aMgulamAtra kSetra ke pradezoM kI rAzi ke tIsare vargamUla se guNita prathama vargamUla meM jitane pradezoM kI rAzi hotI hai, utanI pramANavAlI dhanIkRta loka kI eka pradeza vAlI zreNiyoM meM jitane AkAzapradeza gaNa adhika samajavA joIe. 27 IzAna kalpamAM sarvatra devi batrIsa gaNI che, saudharma kalpamAM deva teothI saMkhyAtagaNI che ane bhavanavAsinI saMkhyA teothI asaMkhyAta gaNI che. A vacananI pramANutAthI saudharma kalapanA de ahi saMkhyAtagaNA kahevA ane mahendra kapanI apekSAe sanakumAra kapanA dene asaMkhyAtagaNuM kahevA te paraspara virUddha nathI. saudharma kalpanA devenI apekSAe saudharma kalpanI devi saMkhyAtagaNI adhika che, kemake devi devenI apekSAe batrIsa gaNI ane batrIsa thAya che. kahyuM paNa che ke "deviye badhe batrIsa gaNI ane batrIsa hoya che, (28) saudharma 5nI deviyenI apekSAe bhavanavAsI deva asaMkhyAtagaNu che. aMgulamAtra kSetranA pradezanI rAzinA trIjA varga mULathI guNita prathama vargamULamAM jeTalA pradezanI rAzi thAya che, teTalA pramANavALI ghanIkRta lekanI eka pradezavALI zreNiyomAM jeTale zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 423 yAvanta AkAzapradezA bhavanti bhavanapatidevadevIsamudAyasya tAvat prAmANatayA tadagatakizcidana dvAtriMzattamabhAgakalpAnAM bhavanapatInAM saudharmadevIbhyo'saMkhyeyaguNatvaM bodhyam tebhyo'pi-'bhavaNavAsiNIo devIo saMkhejjaguNAo 30' bhavanavAsinyo devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti tadapekSayA tAsAM dvAtriMzadguNatvAt, tAbhyo'pi-'imIse rayaNappabhAe puDhavIe neraiyA asaMkhijaguNA 31' asyAM ratnaprabhAyAM pRthivyAM nairayikAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAm aDUgulamAtrakSetrapradezarAzeH sambandhinaH prathamavargamUlasya dvitIyavargamUlena guNitasya yAvAn pradezarAzirbhavati tAvatpramANAsu zreNiSu yAvanta AkAzapradezAstAvatpramANatvAt, tebhyo'pi 'khahayara paMciMdiyatirikkhajoNiyA purisA asaMkhijjaguNA 32' khecara paJcendriya tiryagyonikAH puruSAH asaMkhyeyaguNA bhavanti teSAM pratarAsaMkhyeyabhAgagatAsaMkhyeyazreNi nabhaH pradezarAzipramANatvAt / 'khahayara paMciMdiyatirikkhapradeza hote haiM, utanI hI bhavanapati devoM aura deviyoM kI saMkhyA hai| usa saMkhyA meM se kiMcit nyUna battIsaveM bhAga ke barAbara bhavanavAsiyoM kI saMkhyA saudharmakalpa kI deviyoM kI apekSA asaMkhyAtaguNA hotI hai| (29) bhavanavAsI devoM kI apekSA bhavanavAsinI deviyAM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki deviyAM vattIsa guNI aura battIsa hotI haiM / (30) bhavanapati deviyoM kI apekSA isa ratnaprabhA pRthivI ke nAraka asaMkhyAtaguNA haiM / ve aMgula mAtra parimita kSetra ke pradezoM kI rAzi ke dvitIya vargamUla se guNita prathama vargamUla kI jitanI pradezarAzi hotI hai, utanI zreNiyoM meM rahe hue AkAza ke pradezoM kI barAbara haiN| (31) unakI apekSA khecara paMcendriya tiryaca puruSa asaMkhyAtaguNA haiM, kyoMki ve pratara asaMkhyAtave bhAga meM rahI huI asaMkhyAta zreNiyA~ AkAza pradeza thAya che teTalI ja bhavanapati deva ane deviyenI saMkhyA che. te saMkhyAmAMthI kiMcita nyUna batrIsamAM bhAganI barAbara bhavana vAsinI saMkhyA saudharma kalpanI deviyenI apekSAe asaMkhyAtagaNI che. (29) bhavana vAsI devenI apekSAe bhavanavAsinI devi saMkhyAtagaNa adhika che. kemake devi batrIsa gaNuM ane batrIsa hoya che. (30) bhavanapati deviyenI ape. kSAe A ratnaprabhA pRthvInA nAraka asaMkhyAtagaNu che. teo aMgula mAtra parimita kSetranA pradezanI rAzinA dvitIya vargamULathI guNita prathama vargamULanI jeTalI pradeza rAzi thAya che, teTalI zreNimAM rahelA AkAzanA pradezanI barAbara che. (31) temanI apekSAe khecara paMcendriya tiryaMca purUSa asaMkhyAta gaNA che, kemake teo prataranA asaMkhyAtamAM bhAgamAM rahelI asaMkhyAta zreNi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ 424 prajJApanAsUtre joNiNauo saMkhijjaguNAo33' khecarapaJcendriyatiryagyonikastriyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, tAsAM triguNatvAt, tathAcoktam-'tiguNA tirUvaahiyA tiriyANaM ithio muNeyavvA' triguNAH trirUpAdhikAH tirazvAM striyo jJAtavyAH iti, tAbhyo'pi'thalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyA purisA asaMkhijjaguNA34' sthalacara paJcendriyatiryagyonikAH puruSAH asaMkhyeyaguNAH, teSAM bRhattarapratarAsaMkhyeyabhAgagatAsaMkhyeyazreNivartinabhaH pradezarAzipramANatvAt , tebhyo'pi-thalayara paMciMdiyatirikkhajoNiNIo saMkhijaguNAo35' sthalacarapaJcendriyatiryagyonikAstriyaH saMkhyeyaguNA bhavanti tadapekSayA tAsAM triguNatvAt , prAguktavacanaprAmANyAt , tAbhyo'pi-'jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA purisA saMkhijjaguNA36' jalacarake AkAzapradezoM ke barAbara haiM (32) paMcendriya tiryaca khecara puruSoM kI apekSA khecara paMcendriya tiryaMca striyAM saMkhyAtaguNI haiM, kyoMki tiryacoM meM puruSoM kI apekSA striyA~ tigunI aura tIna adhika hotI haiN| kahA bhI hai-'tiryacoM kI striyAM tigunI trirUpAdhika hotI haiN|' (33) unakI apekSA sthalacara paMcendriya tiryaca puruSa saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki vRhattara pratara ke asaMkhyAtaveM bhAga meM rahI huI asaMkhyAtazreNiyoM ke AkAzapradezoM kI rAzi ke barAbara haiN| (34) una kI apekSA bhI sthalacara paMcendriya tiryaMcastriyAM saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ve tigunI aura tIna adhika hotI haiN| (35) unakI apekSA bhI jalacara paMcendriya tiryaMca puruSa saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ve bRhattama pratara ke asaMkhyAtaveM bhAga meM rahI huI asaMkhyAta zreNiyoM ke AkAzapradezoM kI rAzi ke barAbara haiM / (36) unakI yonA AkAza pradezanI barAbara che (32) paMcendriyatiryaMca khecara purUSanI apekSAe khecara paMcendriya tiryaMca stri saMkhyAtagaNI che, kemake tiryamAM purUSanI apekSAe stri traNa gaNI ane traNa adhika hoya che. kahyuM paNa chatiya yAnI liyo ga 1 3pAdhi ya cha, (33) temanI apekSAe sthalacara paMcendriya tiryaMca purUSa saMkhyAtagaNuM che. kemake teo bRhattara prataranA asaMkhyAtamAM bhAgamAM rahelI asaMkhyAta zreNiyAnA AkAza pradezonI rAzinA barAbara che. (34) temanI apekSAe paNa sthalacara paMcendriya tiryaMca stri saMkhyAtagaNI adhika che, kemake teo traNa gaNuM ane traNa adhika hoya che. (34) temanI apekSAe paNa jalacara paMcendriya tiryaMca purUSa saMkhyAta gaNuM adhika che, kemake teo bRhattama prataranA asaMkhyAtamA bhAgamAM rahelI asaMkhyAta zreNiyAnA AkAza pradezanI rAzinA barAbara che. (36) temanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyavodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 425 pazcendriyatiryagyonikAH puruSAH saMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM bRhattamapratarAsaMkhyeyabhAgagatAsaMkhyeyazceNivartinamaH pradezarAzipramANatvAt, tebhyo'pi 'jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiNIo saMkhijaguNAo37' jalacarapaJcendriyatiryagyonikastriyaH saMkhyeyaguNA bhavanti, tadapekSayA tAsAM triguNatvAt prAguktavacanaprAmANyAt , tAbhyo'pi-'vANamaMtarA devA saMkhijjaguNA38' vAnavyantarAH puMvedodayino devAH saMkhyeyaguNA bhavanti38, saMkhyeyayojanakoTikoTi pramANAni sUcirUpANi yAvanti khaNDAni ekasmin pratare bhavanti sAmAnyavyantarANAM tAvatpramANatvAt , puvedodayinAM ca teSAM sakalasamudAyApekSayA kizcidUnadvAtriMzattamabhAgakalpatvAt jalacarapazcendriyatiryagyonika strIbhyaH saMkhyeyaguNatvaM bodhyam tebhyo'pi-'vANamaMtarIo devIo saMkhijaguNAo' vAnavyantayoM devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti 39 tadapekSayA tAsAM dvAtriMzadguNatvAt , tAbhyo'pi-'joisiyA devA saMkhijjaapekSA jalacara paMcendriya tiryacanI saMkhyAtaguNI adhika haiM, kyoMki ve tigunI aura tIna adhika hotI haiM / (37) unakI apekSA bhI vAnavyantara deva saMkhyAtaguNA adhika haiN| kyoMki saMkhyAtaguNA koDAkoDI yojana pramANa sUcIrUpa jitane khaMDa eka pratara meM hote haiM, utane ho sAmAnya vyantara deva hai, jinameM deviyAM bhI sammilita haiN| unameM se puruSaveda ke udaya vAle deva sampUrNa samudAya kI apekSA kucha kama battIsaveM bhAga ke barAbara hone se jalacara paMcendriya tiryaca striyoM kI apekSA ve saMkhyAtaguNA haiM / (38) vAnavyantaradevoM kI apekSA vAnavyantarI deviyAM saMkhyAtaguNI haiM, kyoMki devoM kI apekSA deviyAM battIsaguNA aura battIsa adhika haiN| (39) vAnavyantara deviyoM kI apekSA jyotiSka deva saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki ve sAmAnya apekSAe jalacara paMcendriya tiryacinI saMkhyAtagaNI adhika che, kemake teo traNa gaNI ane traNa adhika hoya che. (37) temanI apekSAe paNa vAvyantara deva saMkhyAtagaNa adhika che. kemake saMkhyAta keDA-keDI jana pramANe sUcI rUpa jeTalA khaMDa eka prataramAM thAya che, teTalA ja sAmAnya vyantara deva che, jemAM devi paNa saMmilita che. temAMthI purUSa vedanA Udaya vALA deva saMpUrNa samudAyanI apekSAe kAMIka ochA batrIsamA bhAganI barAbara hovAthI jalacara paMcendriya tiryaMca strinI apekSAe teo saMkhyAta gaNuM che. (38) vAnacantara devonI apekSAe vanavyantarI devIo saMkhyAtagaNI che kemake devenI apekSAe devIo batrIsa gaNI ane batrIsa adhika che. (39) vanavyantara devIonI apekSAe tiSNadeva saMkhyAtagaNuM adhika che, pra0 54 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre guNA40' jyotiSkA devAH saMkhyeyaguNA bhavanti, teSAM sAmAnyena SaTpaJcAzadadhikazatadvayAgulapramANAni sUcirUpANi yAvanti khaNDAni ekasmin pratare bhavanti tAvatpramANatayA teSu ca puvedodayinAM jyotiSkANAM sakalasamudAyApekSayA kiJcidunadvAtriMzattamabhAgakalpatvAt vyantarIbhyaH saMkhyeyaguNatvaM bhavati, tebhyo'pi-'joisiNIo devI bho saMkhijaguNAo' jyotiSkyo devyaH saMkhyeyaguNA bhavanti41 tadapekSayA tAsAM dvAtriMzadguNatvAt, tAbhyo'pi-'khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA napuMsagA saMkhijjaguNA42' khacarapaJcandriyatiryagyonikAH napusakAH saMkhyeyaguNA bhavanti SaT pazcAzadadhikazatadvayAgulapramANAni mucirUpANi yAvanti khaNDAni ekasmin pratare bhavanti jyotiSkANAM tAvat pramANatayA, caturindriyANAzca aMgulasaMkhyeyabhAgamAtrANi sUcirUpANi yAvanti khaNDAni ekasmin pratare bhavanti tAvatpramANatvena agulasaMkhyeyabhAgApekSayA ca SaT paJcAzadadhikAGgulazatadvayasya saMkhyeyaguNatvAt jyotiSkadevApekSayA prarUpyamANAnAM rUpa se do sau chappana aMgula pramANa sUcIrUpa jitane khaNDa eka pratara meM hote haiM utane haiN| usameM se deviyoM ko pRthakU kara diyA jAe to deva kiMcit nyUna battIsaveM bhAga ke barAbara hote haiM, ataeva ve vyantarI deviyoM se saMkhyAtaguNA haiM / (40) jyotiSka devoM kI apekSA jyotiSka deviyAM saMkhyAtaguNI adhika haiM, kyoMki deviyAM devoM se battIsaguNI hotI haiM / (41) jyotiSka deviyoM kI apekSA khecara paMcendriya tiryagyonika napuMsaka saMkhyAtaguNA adhika haiN| do sau chappana aMgula pramANa sUcIrUpa jitane khaMDa eka pratara meM hote haiM, utane jyotiSka deva haiN| cauindriya aMgula ke saMkhyAtaveM bhAga mAtra sUcIrUpa jitane khaMDa eka pratara meM hote haiM, utane haiM, yahAM aMgula ke saMkhyAtaveM bhAga kemake teo sAmAnya rUpe baso chapana aMgula pramANa sUci rUpa jeTalA khaMDamAM eka pratara thAya che teTalA che. temAMthI devIe judI pADI devAmAM Ave te deva kAMIka ochA batrIsamA bhAganI barAbara thAya che, tethI ja teo vyaktarI deviyethI saMkhyAtagaNA che. (40) tika devenI apekSAe tiSka devIo saMkhyAtagaNI adhika che, kemake devIo dethI batrIsa gaNI thAya che. (41) tiSka devIonI apekSAe khecara cauIndriya tiryagonika napuMsaka saMkhyAta gaNA adhika che. baso chapana aMgula pramANa sUcI rUpa jeTalA khaMDa eka prataramAM thAya che teTalA tiSka deva che. paMcendriya aMgulanA saMkhyAmAM bhAga mAtra sUci rUpa jeTalA khaMDa eka prataramAM thAya che, teTalA ahiM aMgulanA saMkhyAmAM bhAganI apekSAe baso chapana aMgula saMkhyAtagaNuM ja adhika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 427 paryAptacaturindriyANAmapi saMkhyeyaguNatvasyaiva sadbhAvena, paryAptacaturindriyA pekSayA saMkhyeya bhAgamAtrANAM khacara napuMsakAnAM sutarAM jyotiSkadevApekSayA saMkhyeyaguNavameva nAsaMkhyeyaguNatvam, tebhyo'pi-thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA napuMsagA saMkhijaguNA43' sthalacarapazcendriyatiryagyonikA napusakAH saMkhyeya. guNA bhavanti, tebhyo'pi-'jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA napuMsagA saMkhijjaguNA 44' jalacarapaJcendriyatiryagyonikAH napuMsakAH saMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'cauridiyA panjatayA saMkhijaguNA45' caturindriyAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'paMciMdiyA pajjattayA visesAhiyA46' paJcendriyAH paryAptakAH saMjJino'saMjJinazca vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi-beiMdiyA panja. tayA visesAhiyA47 dvIndriyAH paryAptakAH vizeSAdhikAH bhavanti, tebhyo'pi 'teiMdiyA pajattayA visesAhiyA48' trIndriyAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi-'paMciMdiyA apajjattayA asaMkhejaguNA49' paJcendriyAH aparyAptakAH kI apekSA do sau chappana aMgula saMkhyAtaguNA hI adhika haiM, ataeva paryApta cauindriyoM kI apekSA saMkhyAta bhAga mAtra khecara napuMsakoM kA jyotiSka devoM kI apekSA saMkhyAtaguNA honA svataH siddha hai, ve asaMkhyAtaguNA nahIM ho sakate / (42) unakI apekSA bhI sthalacara paMcendriya tiryaMca napuMsaka saMkhyAtaguNA adhika haiM / (43) unakI apekSA bhI jalacara paMcendriya tiryaMca napuMsaka saMkhyAtaguNA adhika haiM / (44) unakI apekSA caturindriya paryAptaka saMkhyAtaguNA adhika haiN| (45) unase paMcendriya paryApta vizeSAdhika haiM, jinameM saMjJI aura asaMjJI donoM sammilita haiN| (46) unakI apekSA dIndriya paryAsaka vizeSAdhika haiM / (47) unakI apekSA trIndriya paryAptaka vizeSAdhika haiN| (48) unakI apekSA paMcendriya aparyApta asaMkhyAtaguNA adhika haiN| che. tethIja paryApta cIIndriyenI apekSAe saMkhyAta bhAga mAtra becara napuMsaka jyotiSka devAnI apekSAe saMkhyAtagaNuM thAya te svataH siddha che, teo asaMkhyAtaNa nathI thaI zaktA. (42) temanI apekSAe paNa rathalacara paMcendriya tiryaMca napuMsaka saMkhyAtagaNa adhika che. (43) temanI apekSAe paNa jalacara pacendriya tiryaMca napuMsaka saMkhyAta gaNa adhika che. (44) temanI apekSAe caturindriya paryAptaka saMkhyAtagaNuM adhika che. (45) temanAthI paMcendriya paryApta vizeSAdhika che. jemanAmAM saMsI ane asaMjJI banne saMmilita che. (46) temanI apekSAe dvIndriya paryAptaka vizeSAdhika che. (47) temanI apekSAe trIndriya paryAptaka vizeSAdhika che. (48) temanI apekSAe paMcendriya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre asaMkhyeya guNA bhavanti teSAm aGgulAsaMkhyeyabhAgamAtrANi sUcirUpANi yAvanti khaNDAni ekasmin pratare bhavanti tAvatpramANatvAt, tebhyo'pi 'cauridiyA apajjattayA visesAhiyA50' caturindriyAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'teiMdiyA apaja tayA visesAhiyA51' trIndriyAH aparyAptakAH vizepAdhikA bhavanti, tebhyo'pi 'beiMdiyA apajjattayA visesAhiyA52' dvIndriyA aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi dvIndriyA paryAptakebhyaH 'patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA pajjattayA asaMkhijaguNA53' pratyekazarIra bAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, aparyAptadvIndriyAdInAmiva paryAptabAdaravanaspatikAyikAnAmapi aMgulAsaMkhyeyabhAgamAtrANi sUcirUpANi yAvanti khaNDAni ekasmin pratare bhavanti tAvatpramANAnAmanyatroktatve'pi aMgulAsaMkhyeyabhAgasyAsaMkhyeyabhedabhinnatayA bAdaraparyAptapratyekavanaspatiparimANaprarUpaNe kyoMki ve aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga mAtra sUcIrUpa jitane khaMDa eka pratara meM hote haiM, utane hI haiM / (49) unakI apekSA caturindriya aparyApta vizeSAdhika haiM / (50) unakI apekSA trIndriya aparyApta vizeSAdhika haiM / (51) unakI apekSA bIndriya aparyApta vizeSAdhika haiM / (52) dvIndriya aparyAptakoM kI apekSA pratyeka zarIra bAdaravanaspatikAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM / aparyApta dvIndriyAdi kI bhAMti paryApta bAdravanaspatikAyika bhI aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga mAtra sUcI rUpa jitane khaMDa eka pratara meM hote haiM, anyatra utane kahe gae haiM, kintu aMgula ke asaMkhyeya bhAga ke asaMkhyeya bheda hote haiM, ataH bAdara paryApta pratyeka zarIra bAdaravanaspati ke parimANa ke nirUpaNa meM aMgula kA asaMkhyAtavAM bhAga kama aMgula kA asaMkhyAtavAM bhAga lene para aparyAptaka saMkhyAtagaNuM adhika che, kemake teo aMgulanA asaMkhyAtamAM bhAga mAtra sUcI rUpa jeTalA khaMDa eka prataramAM thAya che, teTalAja che. (49) temanI apekSAe caturindriya aparyApta vizeSAdhika che. (50) temanI apekSAe trI ndriya aparyApta vizeSAdhika che. (51) temanI apekSAe prindriya aparyApta vizeSAdhika che. (52) kIndriya aparyAptakanI apekSAe pratyeka zarIra bAdara vanaspati kAyika paryApta asaMkhyAtagaNuM che. (53) aparyAptaka dvIndrinI jema bAdara vanaspatikAyika paNa aMgulanA asaMkhyAtamAM bhAga mAtra sUcI rUpa jeTalA khaMDa eka prataramAM thAya che. bIje teTalA kahelA che, paraMtu aMgulanA asaMmeya bhAganA asaMkhyaya bheda thAya che. tethI bAdara paryApta pratyeka vanaspatinA parimANanA nirUpaNamAM aMgulane asaMkhyAtame bhAga oche aMgu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 429 aMgulAsaMkhyeyabhAgasyAsaMkhyeyaguNahInasyaiva parigraheNa na ko'pi pUrvAparavirodhaH / tebhyo'pi 'bAyara nigoyA pajjattayA asaMkhijjaguNA54' bAdaranigodA : anantakAyikazarIrarUpAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'vAyarapuDhavIkAiyA pajjattayA asaMkhijjaguNA 55' bAdarapRthivIkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi - 'bAyara AukAiyA pajjattayA asaMkhijjaguNa 56' bAdarASkAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti paryApta - bAdara pratyeka vanaspatikA thikapRthivIkAthikA kAyikAnAM pratyekamaGgulAsaMkhyeyabhAgamAtrANi sUcIrUpANi yAvanti khaNDAni ekapratare bhavanti tAvatpramANAnAmanyatrAvizeSeNoktatve'pi aGgulA saMkhyeyabhAgasyAsaMkhyeya bheda bhinnatvAnna doSaH, tebhyo'pi - 'bAyara vAukAiyA pajjattayA asaMkhijjaguNA 57' bAdaravAyukAyikAH paryAptakAH asaMkhyeyaguNAH bhavantiH teSAM ghanIkRtalokAsaMkhyeyabhAgakoI doSa nahIM (53) paryApta pratyeka zarIra bAdaravanaspatikAyikoM kI apekSA bhI bAdara nigoda ke paryAptaka asaMkhyAtaguNA haiN| (54) unakI apekSA bhI bAdara pRthivIkAyika paryApta asaMkhyAtaguNA haiM / (55) unakI apekSA bAdara aSkAyika paryApta asaMkhyAtaguNA adhika haiM / paryApta pratyeka zarIra vanaspatikAyika, pRthivIkAyika aura apakAyika meM se pratyeka kI saMkhyA utanI hai jitane aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga mAtra sUcI rUpa jitane khaMDa eka pratara meM hote haiM / yaha anyatra sAmAnya rUpa se kahA hai, magara aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga ke bhI asaMkhyAta bheda hote hai, ataeva koI doSa nahIM samajhanA cAhie / (56) paryApta bAdara akAyikoM kI apekSA paryApta bAdara vAyukAyika asaMkhyAtaguNA haiM kyoMki ve ghanIkRta loka ke asaMkhyAtaveM bhAga meM sthita lanA asaMkhyAtamA bhAga levAthI koI doSa nathI. paryApta pratyeka zarIra khAdara vanaspatikAyikAnI apekSAe paNa mAdara nigeAdanA paryAptaka asaMkhyAtagaNA che. (54) temanI apekSAe paNa bAdara pRthvIkAyika paryApta asaMkhyAtagaNA che. (55) temanI apekSAe khAdara apkAyika paryApta asaMkhyAta gaNA adhika che. paryApta pratyeka zarIra vanaspatikAyika, pRthvIkAyika, ane aplAyikamAMthI pratye kanI saMkhyA teTalIja che ke jeTalI aMgulanA asa`khyAtamAM bhAgamAtra sUcI rUpa jeTalA khaMDa eka prataramAM thAya che. A khIje sAmAnya rUpathI kahyA che. paNa aMzulanA asa`khyAtamA bhAganA paNa asakhyAta bheda bane che, tethI ja kaiAi dveSa samajavA na joie. (pa6) paryApta khAdara apkAyikAnI apekSAe paryApta khAdara vAyukAyika asa`khyAtagaNA che; kemake teo dhanIkRta leAkanA asa' zrI prajJApanA sUtra :2
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre gatAsaMkhyeyaprataravAMkAzapradezarAzipramANatvAt, tebhyo'pi 'bAyarateukAiyA apajattayA asaMkhijaguNA 58' bAdaratejAkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'patteyasarIrabAyaravaNassaikAiyA apajjattagA asaMkhijjaguNA 59' pratyekazarIravAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti tebhyo'pi 'bAyaranigoyA apajjattayA asaMkhijaguNA 60' bAdaranigodAH anantakAyikazarIrarUpAH, aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi 'bAyarapuDhavIkAiyA apajjatta yA asaMkhijjaguNA 61' bAdarapRthvIkAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'bAyaraAukAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA 62' bAdarAkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'bAyaravAukAiyA apajjattagA asaMkhijjaguNA' bAdaravAyukAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti 63, tebhyo'pi 'suhumateukAiyA apajjattagA asaMkhijjaguNA' sUkSmatejaHkAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti 64, tebhyo'pi 'muhumapuDhavIkAiyA apajjattayA visesAhiyA' sUkSmapRthivIkAyikA aparyAptakAH vizeasaMkhya prataravartI AkAza ke pradezoM kI rAzi ke barAbara haiM / (57) unakI apekSA bhI yAdaratejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiN| (58) unakI apekSA bhI pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (59) unakI apekSA bAdara nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM / (60) unakI apekSA bAdara pRthivIkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (61) unakI apekSA bAdara apkAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (62) unakI apekSA bAdara vAyukAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (63) unakI apekSA sUkSma tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (64) unakI apekSA sUkSma pRthivIkAyika aparyApta vizeSAdhika haiM / (65) unakI apekSA sUkSma apkaakhAtamA bhAgamAM sthita asaMkhya prataravatI AkAzanA pradezanI rAzinA barAbara che. (57) temanI apekSAe paNa bAdara tejaskAyika aparyApta asaMkhyAta de (58) temanI apekSAe paNa pratyeka zarIra bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtagaNu che. (59) temanI apekSAe bAdara nigodanA aparyApaka asaM. yAtagANA che. (60) temanI apekSAe bAdara pRthvIkAyika aparyAptaka asaMkhyAta gaNe che. (61) temanI apekSAe bAdara aSThAyika aparyApaka asaMkhyAtagaNA che. (62) temanI apekSAe bAdara vAyukAyika aparyApta asaMkhyAtagaNI che. (3) temanI apekSAe sUma tejaskAyika aparyApta asaMkhyAtagaNI che. (4) temanI apekSAe sUma pRthvIkAyika aparyApta vizeSAdhika che. (65) temanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 431 pAdhikA bhavanti 65, tebhyo'pi-'muhumaAukAiyA apajjattayA visesAhiyA' sUkSmApkAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti 66, tebhyo'pi 'suhumavAukAiyA apajjattayA visesAhiyA' sUkSmavAyukAyikAH aparyAptakAH vizeSAdhikA bhavanti 67, tebhyo'pi-'suhumateukAiyA pajjattayA saMkhijjaguNA' sUkSmateja:kAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti 68, aparyAptakasUkSmApekSayA paryAptaka sUkSmANAM svabhAvA deva bAhulyena sadbhAvAt, tathAcoktaM prajJApanAyAH saMgrahaNyAm 'jIvANamapajattA bahutaragA bAyarANa cinneyA / suhumANa ya pajjattA oheNa ya kevalI viti' // 1 // jIvAnAmaparyAptakAH bahutarakAH khalu vijJeyAH / sUkSmANAJca paryAptAH odhena ca kevalino vidanti // 1 // tebhyo'pi 'suhumapuDhavIkAiyA pajattayA visesAhiyA 69' sUkSmapRthivIkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti, tebhyo'pi-'muhumaAukAiyA panjattayA visesAhiyA 70' sUkSmApkAyikAH paryAptakAH vizeSAdhikAH bhavanti, 'tebhyo'pi-'suhumavAukAiyA pajjattayA visesAhiyA' sUkSmavAyukAyikAH yika aparyApta vizeSAdhika haiM / (66) unakI apekSA sUkSma vAyukAyika aparyApta vizeSAdhika haiN| (67) unakI apekSA sUkSma tejaskAyika paryApta saMkhyAtaguNA haiM, kyoMki aparyAptaka sUkSma jIvoM kI apekSA paryAptaka sUkSma svabhAva se hI adhika hote haiN| prajJapanAsUtra kI saMgrahaNI meM kahA hai-'kevalI bhagavAn kahate haiM ki bAdara jIvoM meM aparyApta adhika hote haiM aura sUkSma jIvoM meM tathA samuccayarUpa meM paryApta adhika hote haiN|' (68) sUkSma tejaskAyika paryApta jIvoM kI apekSA sUkSma pRthivIkAyika paryApta vizeSAdhika haiM / (69) unakI apekSA sUkSma apkAyika paryApta vizeSAdhika haiN| (70) unakI apekSA sUkSma vAyukAyika paryApta apekSAe sUkSma akAyika aparyApta vizeSAdhika che. (66) temanI apekSAe sUma vAyukAcika aparyApta vizeSAdhika che. (67) temanI apekSAe sUma teja skAyika paryApta saMkhyAtagaNa che, kemake aparyAptaka sUkSama chAnI apekSAe paryApaka sUkSma svabhAvamAM ja adhika hoya che. prajJApanA sUtranI saMgrahaNImAM kahyuM che-kevalI bhagavAna kahe che ke bAdara chavomAM aparyApta adhika hoya che. ane sUkSama chavAmAM tathA samuccaya rUpamAM paryApta adhika hoya che. (68). sUkama tejaskAyika paryApta jenI apekSAe sUma pRthvIkAyika paryApta vizeSAdhi cha. (66) tebhanI apekSA saya 5ryAta vizeSAdhi4 che. (70) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ 432 prajJApanAsUtre paryAptakA vizeSAdhikA bhavanti 71, tebhyo'pi - 'muhamanigoyA apajjattayA asaMkhijjaguNA' sUkSmanigodAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNAH bhavanti 72' tebhyosu - 'suhamanigoyA pajjatayA saMkhijjaguNA' 73, sUkSmanigodAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti, aparyAptatejaHkAyikAdInAM paryAptasUkSmanigodaparyantAnAM sAmAnyato'nyatrAsaMkhyeyalokAkAzapradezara zipramANAnAmuktatve'pi lokAsaMkhyeyasvasyAsaMkhyeya bhedabhinnatayA'lpabahutvamupapannam, tebhyo'pi - 'abhavasiddhiyA anaMtaguNA 74' abhavasiddhikA anantaguNA bhavanti teSAM jaghanyemAnantakapramANatvAt, tebhyo'pi 'parivaDiyasammadidi anaMtaguNA 75' pratipatitasamyagdRSTayaH- pratipatitAbhraSTAsamyagdRSTiryeSAM te pratipatitasamyagdRSTayaH anantaguNA bhavanti, tebhyo'pi - 'siddhA anaMtaguNA' siddhAH anantaguNA bhavanti 76, tecyo'pi - 'bAyaravaNassaikAiyA pajjatayA anaMtaguNA' bAdaravanaspatikAyikAH paryAptakAH anantaguNA bhavanvi 77, tebhyo'pi 'bAyara pajjattA visesAhiyA' sAmAnyena bAdara vizeSAdhika haiM / (71) unakI apekSA sUkSma nigoda ke aparyAptaka asaMkhyAtaguNA haiM / (72) unase paryApta sUkSma nigoda saMkhyAtaguNA haiM / (73) aparyApta tejaskAyika se lekara paryApta sUkSma nigoda taka ke jIva sAmAnya rUpa se asaMkhyAta lokAkAzoM ke pradezoM kI rAzi ke barAbara kahe gae haiM, kintu asaMkhyAta loka asaMkhyAta bheda vAlA hai, ataeva yaha alpabahuta saMgata hI hai / (74) sUkSma nigoda ke aparyAtakoM kI apekSA abhavasiddhika- abhavya anantaguNA adhika haiM, kyoMki ve jaghanya yukta ananta pramANa haiM / ( 72 ) unakI apekSA samyaktva se gire hue jIva anantaguNA haiM / (76) una se bhI siddha jIva anantaguNA haiM / (77) siddhoM kI apekSA bAdara vanaspatikAyika temanI apekSAe vAyukAyika paryAsa vizeSAdhika che. (71) temanI apekSAe sUkSma nigeAdanA aparyaMta asaMkhyAtagaNuA che. (ra) temanAthI paryApta sUma nigeAda saMkhyAtagaNA che. (73) aparyaMta tejaskAyikathI laIne paryApta sUkSma nigeAda sudhInA jIva sAmAnya rUpe asa`khyAta leAkAkAzanA pradezenI rAzinA kharAkhara helA che, paraMtu asaMkhyAta leAka asaMkhyAta bheDha vALA che. tethIja A alpa ahutva saMgata ja che. (74) sUkSma nigeAdanA aparyAptakAnI apekSAe abhava siddhika-abhavya anantagaNA adhika che, kemake tee jaghanya yukta ananta pramANu che. (75) temanI apekSAe samyakatvathI paDelA jIva anantagaNA che. (79) temanAthI yazu siddha va anantagaNA che. (77) siddhonI apekSAye bAdara vanaspatikAyika paryApta anantagaNA che. (78) temanAthI khadara paryApta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 433 paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti tatra bAdaraparyAptapRthivIkAyikAdInAmapi samA. vezAt 78, tebhyo'pi 'vAyaravaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA' bAdaravanaspatikAyikAH aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti 79, ekaikabAdaranigodaparyAptanizrayA asaMkhyeyaguNAnAM bAdarAparyAptanigodAnAM saMbhavAt, tebhyo'pi 'bAyara apajjattayA visesAhiyA' sAmAnyena bAdarA paryAptakA vizeSAdhikA bhavanti 80, bAdarAparyAptakapRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAt, tebhyopi 'bAyarA visesAhiyA 81' sAmAnyena bAdarAH vizeSAdhikA bhavanti, tatra paryAptAparyAptakANAM prakSepAt tebhyo'pi-'suhumavaNassaikAiyA apajjattayA asaMkhijjaguNA' sUkSmavanaspatikAyikA aparyAptakAH asaMkhyeyaguNA bhavanti 82, tebhyo'pi-'muhuma apajjattayA visesAhiyA' sAmAnyena sUkSmA aparyAptakAH vizeSAparyApta anantaguNA haiM / (78) unase bAdara paryApta vizeSAdhika haiM / kyoMki bAdara paryAptakoM meM bAMdara pRthvIkAyikoM Adi kA bhI samAveza ho jAtA haiM / (79) unakI apekSA bAdara vanaspati. kAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiN| kyoMki eka-eka bAdara nigoda paryApta ke Azraya se asaMkhyAta-asaMkhyAta bAdara nigoda aparyApta rahate haiM / (80) unakI apekSA bhI bAdara aparyApta vizeSAdhika haiM / kyoMki inameM bAdara aparyAptaka pRthvIkAyika Adi kA bhI samAveza ho jAtA hai / (81) unakI apekSA sAmAnya bAdara jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM paryApta aura aparyApta donoM sammilita haiM / (82) bAdara jIvoM kI apekSA sUkSma vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtaguNA haiM / (83) unakI apekSA samuccaya sUkSma aparyAptaka vizeSAdhika haiN| kyoMki inameM sUkSma aparyApta pRthviivizeSAdhika che, kemake bAdara paryAptakamAM baMdara pRthvIkAyika Adine paNa samAveza thaI jAya che. (79) temanI apekSAe bAdara vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAtagaNa che. kemake eka-eka bAdara nigoda paryAptakanA AzrayathI asaM. khyAta-asaMkhyAta bAdara nigada aparyApta rahe che. (80) temanI apekSAe paNa bAdara aparyApta vizeSAdhika che. kemake eomAM bAdara aparyAptaka pRthvI kAyika Adine paNa samAveza thaI jAya che. (81) temanI apekSAe sAmAnya bAdara chava vizeSAdhika che, kemake temanAmAM paryApta ane aparyApta bane maLelA che. (82) bAdara jIvonI apekSAe sUma vanaspatikAyika aparyApta asaMkhyAta gaNu che. (83) temanI apekSAe samuccaya sUkama aparyAptaka vizeSAdhika che. kemake temanAmAM sUkSma aparyApta pRthvIkAyika Adi saMmilita che. (84) tema zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre dhikA bhavanti, aparyAptaka sUkSmapRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAt 83, tebhyo'pi 'muhumavaNassaikAiyA pajattayA saMkhijjaguNA' sUkSmavanaspatikAyikAH paryAptakAH saMkhyeyaguNA bhavanti 84, aparyAptasUkSmApekSayA paryAptakasUkSmANAM svabhAvAdeva sarvadA saMkhyeyaguNaguNatvenopalabhyamAnatvAt, kevalavedasopalabdhezva, tebhyo'pi sAmAnyena 'suhuma pajjattayA bisesAhiyA' sUkSmAH paryAptakAH vizeSAdhikA bhavanti 85, paryAptakasUkSmapRthivIkAyikAdInAmapi tatra samAvezAta, tebhyo'pi-'suhamA visesAhiyA' sUkSmAH paryAptAparyAptavizeSaNarahitAH vizeSAdhikA bhavanti 86, tatra aparyAptaka sUkSmapRthivI apUtejovAyuvanaspatikAyikAnAmapi prakSepAt, tebhyo'pi 'bhavasiddhiyA visesAhiyA' bhavasiddhikA:-bhave'smin siddhiryeSAM te bhavasiddhikAH bhavyAH vizeSAdhikA bhavanti 87, jaghanyaviziSTAnantakamAtrAbhavyaM varjayitvA zeSasarvajIvAnAM bhavyakhAt, tebhyo'pi 'nigoyakAyika Adi sammilita haiM / (84) unase sUkSma vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtaguNA adhika haiM, kyoMki aparyAptaka sUkSmoM kI apekSA paryAptaka sUkSma jIva svabhAva se hI saMkhyAtaguNA adhika hote haiM / (85) unakI apekSA sAmAnya rUpa se sUkSma paryAptaka vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM sUkSma pRthivIkAyika Adi bhI zAmila haiN| (86) unakI apekSA sAmAnya arthAt paryApta aura aparyApta sUkSma vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM aparyApta sUkSma pRthvIkAyika, jalakAyika, tejaskAyika, vAyukAyika aura vanaspatikAyika bhI sammilita haiN| (87) unakI apekSA bhavya jIva vizeSAdhika haiM / kyoMki jaghanya yukta ananta pramANa abhavyoM ko choDa kara zeSa sabhI jIva bhavya haiN| (88) unakI apekSA nigoda jIva vizeSAdhika haiN| bhavyoM aura nAthI sUma vanaspatikAyika paryApta saMkhyAtagaNa adhika che, kemake aparyAptaka sUphonI apekSAe paryAptaka sUphama jIva svabhAvathIja saMkhyAtagaNa adhika heya che. (85) temanI apekSAe sAmAnya rUpathI sUkSma paryAptaka vizeSAdhika che. kemake temanAmAM sUma pRthvIkAyika Adi paryApta paNa zAmela che. (86) temanI apekSAe sAmAnya arthAt paryAptaka ane aparyApta sUkama vizeSAdhika che, kemake temAM aparyApta sUkrama pRthvIkAyika jalakAyika, tejaskAyika, vAyukAyika ane vanaspatikAyika paNa saMmalita che. (83) temanI apekSAe bhavyajIva vizeSAdhika che, kemake jaghanya yukta anaMta pramANa abhane tyajIne zeSa badhA jIva lavya che. (88) temanI apekSA nigAha 71 vizeSA5i4 che. bhavya ane abhanI ati bAhulyatA thavAthI sUkrama temaja bAdara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 435 jIvA visesAhiyA' nigodajIvAH vizeSAdhikA bhavanti 88, bhavyAnAm, abhavyAnAzcAtibAhulyena sUkSmavAdaranigodajIvarAzAveva prApyamANatvena, anyeSA sarveSAmapi saMmilitAnAm asaMkhyeyalokAkAzapradezarAzipramANatvAt, abhavyAnAca jadhanyayuktAnantakasaMkhyAmAtraparimANAnAM bhavyApekSayA kizcinmAtratvAt, bhavyAnAzca pUrvamabhavyaparivarjanena prarUpitatvAt samprati tu bAdarasUkSmanigoda prarUpaNe teSAmapi prakSepAt vizeSAdhikatvaM bhavati, tebhyopi-'vaNassai jIvA visesAhiyA' 89, sAmAnyena vanaspatijIvAH vizeSAdhikA bhavanti, tatra pratyekazarIrANAmapi vanaspatijIvAnAM samAvezAt, tebhyo'pi 'egiMdiyA visesAhiyA 90' sAmAnyena ekendriyAH vizeSAdhikA bhavanti tatra sUkSmavAdarapRthivIkAyikAdInAmapi samAvezAta, tebhyo'pi sAmAnyena-'tirikkhajoNiyA visesAhiyA' tiryagyonikAH abhavyoM kA atiyAhulya hone se sUkSma evaM bAdara nigodarAzi meM hI sammilita kara denese tathA anya saba bhI milakara asaMkhyAta lokAkAza pradezoM kI rAzi pramANa hI hote haiM / abhavya jIva jaghanya yuktAnanta hI hone se bhavyoM kI apekSA bahuta thoDe haiM / yaha kaha cuke haiM ki abhavyoM ko choDa kara sabhI jIva bhavya haiN| yahAM bAdarasUkSma nigoda jIvoM kI arthAt samuccaya nigoda jIvoM kI prarUpaNA meM ve bhI sammilita ho jAte haiM, ataeva vizeSAdhika haiN| (89) nigoda jIvoM kI apekSA vanaspatikAya ke jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki sAmAnya vanaspatikAyikoM meM pratyeka zarIra vanaspatikAya ke jIva bhI sammilita haiN| (90) vanaspatijIvoM kI apekSA ekendriya jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki unameM sUkSma evaM bAdara pRthvIkAyika Adi kA bhI samAveza hai / (91) ekendriyoM kI apekSA tiryacajIva nigada rAzimAM ja saMmilita karI devAthI tathA bIjA badhA maLIne asaMkhyAta kAkAza pradezanI rAzi pramANa ja thAya che. abhavya jIva jaghanya yuktAnanta ja hovAthI bhavyanI apekSAe ghaNuM DA che, e kahevAI gayuM che ke-abha ne tyajIne badhA jIva bhavya che, ahiM bAdara sUma nigoda jIvonI arthAta samuccaya nigoda jenI prarUpaNAmAM teo paNa saMmilita thaI jAya che. tethIja vizeSAdhika che. (89) nigoda jIvanI apekSAe vanaspatikAyanA jIva vizeSAdhika che, kemake sAmAnya vanaspati kAyamAM pratyeka zarIra vanaspati kAyanA jIva paNa saMmilita che. (90) vanaspati nI apekSAe ekendriya jIva vizeSAdhika che, kemake temanAmAM sUma temaja bAdara pRthvIkAyika Adine paNa samAveza che. (1) ekendriyanI apekSAe tiryaMca jIva vizeSAdhika che. kemake zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vizeSAdhikA bhavanti 91, tatra paryAptAparyAptaka dvitricaturindrayapaJcendriyatiryagyonikAnAmapi samAvezAt, tebhyo'pi-'micchAdiTThI visesAhiyA 92' caturgatibhAvino mithyAdRSTayo jIvAH vizeSAdhikA bhavanti, atra katipayA viratasamyagdRSTayAdi saMjJivyaktiriktAnAM zeSasarveSAmapi tirazcAM mithyAdRSTikhAt, prakRte tu caturgatika mithyAdRSTiprarUpaNe'saMkhyeyanairayikANAM tatra prakSepeNa tiryag jIvarAzyapekSayA caturgatika mithyAdRSTInAM prarUpyamANAnAM vizeSAdhikatvaM bodhyam, tebhyo'pi-'avirayA visesAhiyA' aviratA jIvA vizeSAdhikA bhavanti 93, tatra aviratasamyagdRSTInAM prakSepAt, tebhyo'pi 'sakasAI visesAhiyA' sakapAyiNo jIvA vizeSAdhikA bhavanti 94, deza viratAdInAmapi tatra samAvezAt, tebhyo'pi-'chaumatthA visesAhiyA' chadmasthA vizeSAdhikA bhavanti 95, tatra vizeSAdhika haiM, kyoMki tiryaMca sAmAnya meM dvIndriya, trIndriya, caturindriya aura paMcendriya paryApta aura aparyApta sabhI tiryaMca zAmila haiM / (92) tiryacoM kI apekSA mithyAdRSTi vizeSAdhika haiM, kyoMki thoDe se avirata samyagdRSTi Adi saMjJI tiryacoM ko choDa kara zeSa sabhI tiryaMca mithyAdRSTi haiM, inake atirikta anya gatiyoM ke mithyAdRSTi bhI yahAM sammilita haiM, jinameM asaMkhyAta nAraka bhI haiM / ataH tiryacoM kI apekSA cAroM gatiyoM ke mithyAdRSTi vizeSAdhika haiN| (13) mithyAdRSTiyoM kI apekSA avirata jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM avirata samyagdRSTi bhI samAviSTa haiN| (94) avirata jIvoM kI apekSA sakaSAya jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki sakaSAya jIvoM meM dezavirata aura dazama guNasthAna taka ke sarvavirata jIva bhI tiryaMca sAmAnyamAM zrIndriya, trIndriya, caturindriya ane paMcendriya zAmela che. (2) tiryaMconI apekSAe mithyAdaSTi vizeSAdhika che. kemake DAka avirata samyagdaSTi Adi saMjJI tiryaMcAne cheDIne zeSa badhA tiryaMca mithyA daSTi che. tenA sivAya anya gatinA mithyAdaDiTa paNa AmAM saMmilita hoya che, jemAM asaMkhyAta nAraka paNa hoya che. tethI tiryAnI apekSAe cAra gatinA mithyApiTa vizeSAdhika che. (lha) mithyASTiyAnI apekSAe avirata jIva vizeSAdhika che, kemake temanAmAM avirata samyagdaSTi paNa samA viSTa che. (4) avirata jenI apekSAe sakaSAya jIva vizeSAdhika che, kemake sakaSAya jIvamAM dezavirata ane dazama guNasthAna sudhInA sarva virata jIva paNa saMmilita hoya che. (5) sakaSAya jenI apekSAe chadmastha vizeSAdhika che. kemake chadmasthAmAM upazAnta meha Adi saMmilita che (6) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAdaNDakAnusAreNa sarvajIvAlpabahutvam 437 upazAntamohakSINamohAdInAmapi samAvezAt, tebhyo'pi-'sajogI visesAhiyA' sayogino vizeSAdhikA bhavanti tatra sayogIkevalinAmapi samAvezAt 96, tebhyo'pi 'saMsAratthA visesAhiyA' saMsArasthAH vizeSAdhikA bhavanti tatra ayogikevalinAmapi prakSepAt 97, tebhyo'pi 'savvajIvA visesAhiyA' sarvajIvAH vizeSAdhikA bhavanti tatra siddhAnAmapi prakSepAta, 98, iti, 'paNNavaNAe bhagavaIe bahuvattavyayapayaM samattaM' prajJApanAyAM bhagavatyAM bahuvaktavyapadaM samAptam, 'taiyaM payaM samatta' iti ||suu. 40 // itizrI vizvavikhyAta-jagadvallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalita kalApAlApakapravizuddhagadyapadyanaikagranthanirmApaka -vAdimAnamardaka-zrIzAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta - 'jainazAstrAcArya' - padabhUSitakolhApurarAjaguru-bAlabrahmacAri jainAcArya jainadharmadivAkarapUjyazrI-ghAsIlAla-vrativiracitAyAM zrI prajJApanA sUtrasya prameyabodhinyAkhyAyAM vyAkhyAyAM tRtIyaM padaM samAptam // 3 // sammilita haiM / (95) sakaSAya jIvoM kI apekSA chadmastha vizeSAdhika kyoMki chadmasthoM meM upazAntamoha Adi zAmila haiM / (96) sakaSAya jIvoM kI apekSA sayogI vizeSAdhika haiM, kyoMki inameM sayogI kevalI bhI sammilita haiM / (97) sayogiyoM kI apekSA saMsArI jIva vizeSAdhika haiM, kyoMki saMsArI jIvoM meM ayogI kevalI bhI haiN| (98) saMsArI jIvoM kI apekSA sarvajIva vizeSAdhika haiM, kyoMki sarva jIvoM meM siddhoM kA bhI samAveza hotA hai| zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita prajJApanA sUtra kI prameyabodhini vyAkhyA ke hindI anuvAda meM tRtIyapada samApta // 3 // sa kaSAya jIvonI apekSAe sagI vizeSAdhika che, kemake temanAmAM saMgI kevalI paNa saMmilita che. (7) sagInI apekSAe saMsArI jIva vizeSAdhika che, kemake saMsArI jIvamAM agI kevalI paNa che. (98) saMsArI jInI ape. kSAe sarva jIva vizeSAdhika che, kemake sarva jIvomAM siddhone paNa samAveza thAya che. zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla tiviracita prajJApanA sUtranI prameyAdhinI TIkA nA gujarAtI bhASAMtaramAM tRtIya pada samApta . 3 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra caturtha sthitipadam mUlam-neraiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAiM, apajjatta neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattaga neraiyANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNaNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhurNaM, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAiM aMtomuhattUNAI, rayaNappabhApuDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM, ukkoseNaM sAgarovamaM, apajata rayaNappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahapaNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattarayaNappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM sAgaro. vamaM aMtomuhuttUNaM, sakarappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA? goyamA! jahaNaNeNaM egaM sAgarovamaM ukkoseNaM tinni sAgarovamAI, apajjattagasakarappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattaya sakarappabhA puDhavInera. iyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM sAgarovama aMtomuhatUNaM, ukoseNaM tinni sAgarovamAiM aMtomuhataNAiM, vAluyappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNaNeNaM tinni sAgarovamAiMukoseNaM satta sAgarotramAiM apajjattayavAlayappabhApuDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 3 sU.40 mahAnudaNDakasAreNa sarvajIvAlpabahutvam 439 vi aMtomuhuttaM, pajattaya vAluyappabhApuDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA? goyamA ! jahANeNaM tinni sAgarovamAI aMtomuhRttUNAI, ukkoseNaM sattasAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, paMkappabhApuDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM satta sAgarovamAiM, ukkoseNaM dasa sAgarovamAiM, apajattaya paMkappabhApuDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNaNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattaya paMkappabhApuDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM satta sAgarobamAI aMtomuhattaNAiM, ukkoseNaM dasa sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAiM, dhUmappabhApuDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNNeNaM dasa sAgarovamAiM, ukkoseNaM sattarasa sAgarovamAiM, apajjattaya dhUmappabhApuDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA? goyamA! jahaNaNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattaga dhUmappabhApuDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA? goyamA ! jahaNNeNaM dasa sAgarovamAiM aMtomuhattaNAI, ukkoseNaM satta sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI, tamappabhApuDhavIneraiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI pANattA ? goyamA ! jahaNNeNaM sattarasasAgarovamAiM, ukkoseNaM bAvIsaM sAgarovamAI, apajattaya tamappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA! jahANeNa vi aMtAmuhattaM, ukkoseNa vi aMtomuhRttaM, pajattaga tamappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahapaNeNaM sattarasa sAgaroSamAiM aMtomuhattaNAI, ukkoseNaM bAvIsaM sAgarovamAiM aMtomuttUNAI, ahe sattamA puDhavIneraiyANaM bhate! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahaNeNaM bAvIsaM sAgarovamAiM ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI, apajjattaya ahe sattamapuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA! jahaNaNeNa vi aMtomuhuttaM, unakoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattaga ahe sattama puDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahaNaNeNaM bAvIsaM sAgarovamAiM aMtomuhataNAiM, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAiM aNtomuhttnnaaii|suu.1|| chAyA-nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena trayastriMzat sAgaropamAni, aparyAptaka nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam utkRSTenApi antarmuhUrtam paryAptakanairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhaunAni, utkRSTena trayastriMzat sAgaropamANi, antarmuhatoM nAni, ratnaprabhApRthivI nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi,utkRSTena sAgaropamam, aparyAptakaratnaprabhApRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam utkRpTenApi antarmuhRtam paryAptaka ratnaprabhApRthivI nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUrtonAni, utkRSTena sAgaropamam antarmuhUrtonam zarkarAprabhApRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena ekaM sAgaropamam utkRSTena trINi sAgaropamAni, aparyAptakazarkarAprabhApRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam utkRSTenApi antarmuhartam paryAptakazarkarAprabhApRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthiti prajJaptA ? gautama ! jaghanyena sAgaropamam antarmuhUrtonam utkRSTena trINi sAgaropamANi antarmuhattaunAni vAlukAprabhA pRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama! jaghanyena trINi sAgaropamANi utkRSTena saptasAgaropamAni aparyAptaka vAlukAprabhApRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam utkRSTenApi antarmuhartam paryAptakavAlukAprabhApRthivInairayikANAM bhadanta kiyantaM kAlaM sthiti prajJaptA ? gautama ! jaghanyena trINi sAgaropamANi antarmuhUrtonAni utkRSTena saptasAgaro zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU. 01 nairayikANAM sthitinirUpaNam caturtha sthitipada zabdArtha - (neraiyANaM) nArakoM kI (bhate !) bhagavan ! (kevaiyaM ) kitane (kAla) kAla taka (ThiI) sthiti (paNNattA) kahI hai (goyamA) he gautama! (jahaNerNa) jaghanya (dasavAsasahassAI ) daza hajAra varSa (ukkoseNaM) utkRSTa (tettIsaM) tetIsa (sAgarovamAI ) sAgaropama (apajanta neraiyANaM bhaMte kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) aparyApta nArakoM kI he bhagavan ! kitane samaya taka kI sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM) he gautama! jaghanya antarmuhUrtta (ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) utkRSTa bhI antarmuhUrtta (pajjantaga neraiyANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) paryApta nArakoM kI kitane samaya taka kI sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNeNaM dasavAsa sahassAiM aMtomuhUttUrNa) gautama ! jaghanya antarmuhUrtta kama daza hajAra varSa taka (ukkoseNaM tettIsa sAgarovamAI aMtomuhutai) utkRSTa antarmuhUrtta kama tetIsa sAgaropama taka / ( rayaNappA puDhavIneraiyANaM bhate !) he bhagavan ! ratnaprabhA pRthivI ke nArako kI (haryaM kAlaM) kitane kAla taka (ThiI paNNattA) sthiti kahI hai ? (gomA) he gautama! (jahaNeNaM dasavAsasaharasAI) jaghanya dasa hajAra varSa (ukkoseNaM egaM sAgarovamaM) utkRSTa eka sAgaropama ( apajjattarayaNappabhA puDhavIneraiyANa) aparyApta ratnaprabhA pRthivI ke ceAthuM sthiti pada zabdArtha - (neraiyANaM) nAronI (bhaMte ) lagavan (kevaiyaM ) DeMTalA (kAlaM) DA sudhI (ThiI) sthiti (paNNattA ) 4DI che (goyamA) he gautama (jahaNaNeNaM) 4dhanya (dasavAsasahassAIM) dRza Dalara varSa sudhI (ukkoseNaM) utSTa (tettIsaM) tetrIsa (sAgarovamAI) sAgaroSabha (apajjatta neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) aparyApta nAronI he bhagavan ! DeMTalA sabhaya sudhI sthiti usI che ? (goyamA ! jahaNaNaM aMto muhuttaM) he gautama! dhanya antarmuhUrta (ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) uSTathI yazu antarmuhUrta (pajjattaga neraiyANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattAM ?) paryApta nAraDonI DeMTalA samaya sudhInI sthiti DI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAIM aMtomuhuttaNaM) gautama ! dhanya antarmuhUrta zrochA tetrIsa sAgarIyabha sudhI 441 ( rayaNappA puDhabI neraiyANaM bhaMte !) lagavan ! ratnapralA pRthvInA nAronI (kevaiyaM kAlaM ) DeTalA ANa sudhI (ThiI paNNattA) sthiti uDI che ? (goyamA ! ) De gautama ! ( jahaNNeNaM dasavAsa sahassAI ) 4dhanya dRza hara varSa (ukkoseNaM egaM sAgarovamaM) uSTa se sAgaropama (apajjattA raNayappabhA puDhavI neraiyANaM ) pra0 56 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ 442 prajJApanAsUtre nArakoM kI (bhate) he bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM) kitane kAla taka (ThiI paNNattA) sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNeNaM aMtomuddattaM) gautama ! jaghanya antarmuhUrtta (ukkoseNa vi aMtomuhattaM) utkRSTa bhI antarmuhUrtta (pajjantarayaNappabhA puDhavI neraiyANaM) paryApta ratnaprabhA pRthivI ke nArakoM kI (bhate) he bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM) kitane kAla taka (ThiI paNNattA ?) sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama! (jahaNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhuttaNAI) jaghanya antarmuhUrtta kama daza hajAra varSa (ukkoseNaM sAgarovamaM aMtomuhattaNaM) utkRSTa antarmuhUrtta kama eka sAgarovama taka / (sakkaraSpabhA puDhavI neraiyANaM) zarkarAprabhA pRthivI ke nArakoM kI (bhate) he bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM) kitane kAla taka (ThiI paNNattA) sthiti kahI hai ? (goyamA !) he gautama! (jahaNeNaM sAgarovamaM) jaghanya eka sAgaropama (ukkoseNaM tinni sAgarovamAi ) utkRSTa tIna sAgaropama (apajjattaga sakkarappabhA puDhavIneraiyANaM) aparyApta zarkarA prabhA ke nArakoM kI (bhate) he bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM ) kitane kAla taka (ThiI paNNattA) sthiti kahI hai ? (goyamA !) he gautama ! ( jahapaNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrtta (pajjattaya sakarappabhA puDhavIneraiyANaM) paryApta zarkarAaparyApta ratnaprabhA pRthvInA nAronI (bhaMte ) (bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM) DeTalA Aja sudhI (ThiI paNNattA) sthiti uDI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM) gautabha ! dhanya antarmuhUrta (ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) utkRSTathI pazu antabhuhUrta (pajjattarayaNappabhA puDhavI neraiyANaM) paryApta ratnaprabhA pRthivInA nAronI (bhaMte ) lagavan ! ( kevaiyaM kAlaM) DeMTalA samaya sudhI (ThiI paNNattA) sthiti uDI che (goyarmA) he gautama! (jahaNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttaNAI ) 4dhanya antarmuhUrta sochA dRza Dennara varSa (ukkoseNaM sAgarovamaM aMtomuhuttaNaM) utsRSTa antamuhUta ochA eka sAgaropama sudhI (sakkarapabhA puDhabI neraiyANaM) zarAyalA pRthvInA nAranI (bhaMte ) lagavan ! (kevaiyaM kAlaM) DeTalA samaya sudhI (ThiI paNNattA) sthiti uDI che ? ( goyamA !) he gautama! (jahaNeNaM sAgarovamaM ) 4dhanya me sAgaropama (ukkoseNaM tinni sAgarovamAI) ut1/2STa RNu sAgaropama (apajjattaga sakkarappabhA puDhavIneraiyANaM) aparyApta zarAyalAnA nAraDonI (bhaMte ) bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM) DeTA sabhaya sudhI (ThiI paNNattA) sthiti uDI che ? ( goyamA) De gautama ? ( jahaNaNaM aMto muttaM ukkoseNa vi aMtomuhutta ) dhanya antarmuhUrta utkRSTathI pazu antarmuhUrta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU01 nairayikANAM sthitinirUpaNam 443 prabhA pRthivI ke nArakoM kI (bhaMte) bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM) kitane kAla taka (ThiI paNNattA) sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! ( jahapaNa sAgarovamaM atomuhuttUrNaM) jaghanya antarmuhUrta kama eka sAgaro pama kI (ukkoseNaM tini sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) utkRSTa antarmuhUrtta kama tIna sAgaropama kI / (vAluyappabhA puDhavIneraiyANaM) vAlukAprabhA pRthvI ke nArakoM kI (bhate) he bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM) kitane kAla taka (ThiI paNNattA) sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! ( jahaNeNaM tinni sAgarovamAI ) jaghanya tIna sAgaropama (ukkoseNa satta sAgarovamAi ) utkRSTa sAta sAgaropama (apajjanta ya vAluyappabhA puDhavIneraiyANaM) aparyApta vAlukAprabhA pRthvI ke nArakoM kI (bhate) he bhagavana ! (kevaiyaM kAlaM ) kitane kAla taka (TiI paNNattA) sthiti kahI hai ? (goyamA !) he gautama ( jahaNeNaM aMtomuhuttaM jaghanya antarmuhUrtta (ukko seNaM vi aMtomuhutta ) utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajattaya bAluyappabhA puDhavineraiyANaM) paryApta vAlukAprabhA pRthvI ke nArakoM kI (bhaMte) bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) gautama ! ( jahanneNaM tini sAgarovamAI ) jaghanya tIna sAgaropama (aMtomuhuttUNAI) (pajjattaya sakkarapabhA puDhavI neraiyANaM) paryApta zarkarAyalA pRthvInA nAronI (bhaMte ) lagavan ! (kevaithaM kAlaM) DeTalA ANa sudhI (ThiI paNNattA) sthitiuhI che ? (goyamA !) he gautama! (jahaNeNaM sAgarovamaM aMto muhuttaNaM) 4dhanya aMtarmuhUrta bhochA bhe4 sAgazepabhanI (ukkoseNaM tinni sAgarovamAI aMtomuhutaNAI) utsRSTa aMtarmuhUrta sochA tra sAgaroSabhanI che ( vAluyapabhA puDhavI neraiyANaM) vAsupralA pRthvInA nAranI (aMte) De bhagavan (kevaithaM kAlaM) DeTA samaya sudhI (ThiI paNNattA) sthiti aDDI che ? (goyamA) he gautama! (jahaNeNaM tinni sAgarovamAI ) 4dhanya trayu sAgaropama (ukkoseNa satta sAgarovamAI) utkRSTa sAta sAgarAgama ( apajjataya vAluyappabhA puDhavI neraiyANaM) aparyApta vAyualA pRthvInA nAraanI (bhaMte!) lagavan ! (kevaiyaM kAla ) DeTalA kSaNa sudhI (ThiI paNNattA) sthiti uhI che ? ( goyamA) he gautama! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM dhanya antarmuhUrta (ukoseNa vi aMtomuhuttaM) utkRSTathI pazu antarmuhUrta (pajattaya vAluyappabhA puDhavi neraiyANaM) paryApta vAluayalA pRthvInA nAronI (bhaMte ! ) lagavan ! (kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ) DeMTalA aNa sudhI sthiti uDDI che ? (goyamA) he gautama ! ( jahaNNeNaM tinni zrI prajJApanA sUtra :2
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ 444 prajJApanAsUtra pamANi antarmuhUrtonAni, paGkaprabhA pRthivI nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena saptasAgaropamANi, utkRSTena daza sAgaropamANi, aparyAptakapaGkaprabhA pRthivI nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam utkRSTenApi antarmuhUrtam paryAptakapaGkaprabhA pRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! antarmuhUrta kama (ukkoseNaM sattasAgarovamAI) utkRSTa sAta sAgaropama (aMtomuhuttUNAI) antarmuhUrta kama / ___(paMkappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! paMkaprabhA pRthvI ke nArakoM kI kitane kAla taka sthiti kahI gaI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM satta sAgarovamAI) jaghanya sAta sAgaropama (ukkoseNaM dasa sAgarovamAI) utkRSTa daza sAgaropama (apajatta ya paMkappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) aparyApta paMkaprabhA pRthvI ke nArakoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhatta) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuharta (pajjattaya paMkappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) paryApta paMkaprabhA pRthvI ke nArakoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA !jahaNNeNaM satta sAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta kama sAta sAgaropama (ukkoseNaM dasasAgarovamAI aMtomuhuttaNAI) utkRSTa antarmuhUrta kama dasa sAgaropama / sAgarovamAI) dhanya 1] saag|5m (aMtomuhuttUNAI) mantabhuta ch| (paMkappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) bhagavan ! 5 asA pRthvInA nAnI DeTA 4 sudhI sthiti sI cha ? (goyamA !) gautama (jahaNNeNaM sattasAgarovamAI) 45nya sAta saa||15m (ukkoseNaM dasa sAgaropamAiM) utkRSTa 4za sAgarAma (apajjattaya paMkappabhA puDhavI neraiyANaM bhaMte kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) 255ryAta 54malA pRthvInA nAnI mAn 448 // samaya saMdhI sthiti 67 cha ? (goyamA ! jahaNNeNa vi aMto muhuttaM ukko seNa vi aMtomuhutta) dhanyathI 555 mantabhuta, kRSTathI pazu mantabhuta (pajjattaya paMkappabhA puDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) paryApta paMkaprabhA pRthvInA nArakenI he bhagavana! keTalA kALa sudhI sthiti kahI che? (goyamA jahaNNeNaM satta sAgaropamAiM aMtomuhuttaNAI) 43nya mantabhuta mch| sAta sA55 (ukkoseNaM dasa sAgaropamAiM aMtomuhuttUNAi) aSTa RA-ta. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.01 nairayikANAM sthitinirUpaNam 445 jaghanyena saptasAgaropamANi antarmuhUrto nAni utkRSTena daza sAgaropamAni antamuhUrtonAni, dhUmaprabhA pRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazasAgaropamANi, utkRSTena saptadazasAgaropamANi, aparyAptakadhUmaprabhApRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam , utkRSTenApi antarmuhUrtam , paryAptakadhUmaprabhApRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazasAgaropamANi antarmuhUrtAnAni, utkRpTena saptadaza sAgaropamANi antamuMhatonAni, tamaHprabhApRthivI nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH __(dhUmappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevayaM kAlaM ThiI paNNattA ?) dhUmaprabhA pRthivI ke nArakoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasa sAgarovamAI ukkoseNaM sattarasa sAgarovamAI) jaghanya dasa sAgaropama, utkRSTa sataraha sAgaropama (apajjattaya dhUmappabhA puDhavIneraiyANaM bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) aparyApta dhUmaprabhA pRthvI ke nArakoM kI bhagavan ! kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattaga dhUmappabhA puDhavIneraiyANaM bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) paryAptaka dhUmaprabhA pRthvI ke nArakoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasa sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta kama dasa sAgaropama (ukkoseNaM sattarasa sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI) utkRSTa muhUrta kama daza sAgaropamanI che. (dhUmappabhA puDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) bhagavan ! dhUmaprasA pRthvInA nAnITasA A sudhI sthiti hI cha ? (goyamA) 3 gautama (jahaNNeNaM dasa sAgarovamAI ukkoseNaM sattarasa sAgarovamAI) 43nya 60 sAgarI5ma, utkRSTa sattara saag2|5m (apajjattaya dhUmappabhA puDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) aparyApta dhUmalA pRthvInA nAnI mapan aisA 477 sudhI sthiti 4DI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) dhanyanI 55 2santati ', kRSTa 55 santabhuta (pajjattaga dhUmappabhA puDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatto ?) paryAptaka dhUmaprabhA pRthvInA nArakonI bhagavad ! keTalA kALanI sthiti kahelI cha ? (goyamA !) gautama ! (jahaNeNaM dasa sAgarovamAI aMtomahattaNAI) 15nya mantabhuta sauch| 42 sAgarIyama (ukkoseNaM sattarasasAgarovamAiM aMto zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre prajJaptA ? gautama ! jaghanyena saptadazasAgaropamANi, utkRSTena dvAviMzatiH sAgaropamANi, aparyAptaka tamaHprabhApRthivI nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAsakatamaHprabhApRthivI nairayikANAm bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama / jaghanyena saptadazasAgaropamANi antarmuhUrtonAni, utkRSTena dvAviMzatiH antarmuhUrta kama sataraha sAgaropama kI hai| (tamappabhA puDhavInerajhyANaM bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! tamaHprabhA pRthvI ke nArakoM kI kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM sattarasasAgarovamAI, ukkoseNaM vAvIsaM sAgarovamAi) jaghanya sataraha sAgaropama, utkRSTa bAIsa sAgaropama (apajjattaya tamappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! aparyApta tamaHprabhA pRthivI ke nArakoM kI kitane kAla taka sthiti kahI gaI hai ? (goyamA) he gautama (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI antamuhUrtta utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattaga tamappabhA puDhavIneraiyANaM bhate! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) paryAptaka tamaHprabhA pRthvI ke nArakoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI ? (goyamA) he gautama ! (jahapaNeNaM satarasa sAgarovamAi aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrtta kama satarahasAgaropama (ukkoseNaM vAvIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) muhuttUNAI) GSTa mantabhuta ch| sattara sA5ma / (tamappabhA puDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) bhagavAn tamAlA pRthvInA nAnI 32 / 4 sudhI sthiti usI cha ? (goyamA ! hai gautama ! (jahaNNeNaM sattarasa sAgarovamAiM ukkoseNaM bAvIsaM sAgarovamAI) dhanya, sattara saa2|5m, aneTa mAvIsa saa2|5m (apajjattaya tama. ppabhA puDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! 25paryApta tamAmA pRthvInA nAnI / sudhI sthiti huvAmetI cha ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) 43nya 55 santamati kRSTa 55] mantabhuta (pajjattaga tamappabhA puDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) paryAta tama:pramA pRthvInA nAnI bhagavan ! sA // sudhI sthiti 4ii cha ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM sattarasa sAgaro vamAiM aMtomuhuttUNAI) dhanya mantabhuta ch| satta2 sAgarA5ma (ukko seNaM bAvIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI) SY=STa mantabhuta mAchA mAvIsa saa||5m zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.01 nairayikANAM sthitinirUpaNam 447 sAgaropamANi antarmuhUtonAni, adhaH saptamapRthivI nairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dvAviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena trayastriMzat sAgarApamANi, aparyAptakAdhaHsaptamapRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAdhaHsaptamapRthivInairayikANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dvAviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUttaunAni, utkRSTena trayastriMzat sAgaropamANi antarmuhUrtonAni / / utkRSTa antarmuhUrta kama vAIsa sAgaropama kI hai| __(ahe sattamApuDhavIneraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) sAtavIM pRthivI ke nArakoM ko bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM bAvIsaM sAgarovamAI ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI) jaghanya vAIsa sAgaropama, utkRSTa tetIsa sAgaropama (apajjattaga ahe sattamapuDhavIneraiyANaM) aparyAptaka sAtavIM pRthvI ke nArakoM kI (bhaMte !) bhagavan ! (kegiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) kitane kAla kI sthiti kahIM kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahapaNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI antamuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattaga ahe sattama puDhavIneraiyANaM) paryAptaka sAtavIM pRthvI ke nArakoM kI (bhate) bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM bAIsaM sAgarovamAI aMtomuhunaNAI) jaghanya antarmuhUrta kama bAIsa sAgaropama (ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI (ahe sattamA puDhavI neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) sAtamI pRthvInA nA2nI sANa sudhI sthiti 4DI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM bAvIsaM sAgarovamAiM, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI) dhanya mAvAsa saa||2|5m, utkRSTa tevIsa saa2|5m (apajjattagaahesattamapuDhavi neraiyANaM) aparyAsa sAtamI pRthvInA nAnI (bhaMte ! ) bhagavan (kevaiyaM kAlaM TiI paNNattA) haiTasA nI sthiti hI cha ? (goyamA!) OM gautama ! (jaNNeNaM vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) 43nya 5 mata DUta, utkRSTa 55] mantamuMDUta (pajjattaga ahe sattama puDhavi neraiyANaM) paryAta sAtabhI pRthvInA nA2. jonI (bhaMte !) bhagavan ! (kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) 24t onii sthiti hI cha ? (goyamA !) 0 gautama ! (jahaNNeNaM bAIsa sAgarovamAiM aMttomuhuttaNAI) dhanya mantabhuta moch| vIsa saa||15m (ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre TIkA-atredaM bodhyam- aparyAptakAvasthAyAM nairathikANAmantamuhUrtamAtraM sthitisadbhAvena pryaaptk|vsthaayaam antarmuhUrta yUnasthitiH sarvatraiva jaghanyena utkRSTena ca bodhyA, anyat sarva spaSTameva vartate iti, zeSa vyAkhyA nigodasiddhA // 1 // ato tUNAI) utkRSTa antarmuhUrtta kama tetIsa sAgaropama kI hai / TIkArtha - prakRta sUtra meM sAtoM naraka bhUmiyoM meM rahane vAle sAmAnya nArakoM kI aura phira aparyAptaka tathA paryAptaka nArakoM kI sthiti pRthaka-pRthaka prarUpita kI gaI hai| isameM dhyAna dene yogya yaha hai ki sabhI pRthviyoM ke aparyApta nArakoM kI sthiti antarmuhUrta hI hai, kyoMki aparyAptaka avasthA antarmuhUrta taka hI rahatI hai, isase adhika nahIM / ataeva sAmAnya sthiti meM se aparyApta nArakoM kI antarmuhUrtta kAla kI sthiti ko kama kara dene se zeSa sthiti paryAtakoM kI raha jAtI hai / jaise- prathama pRthvI meM sAmAnya sthiti jaghanya dasa hajAra varSa aura utkRSTa eka sAgaropama kI hai' isameM se aparyApta dazA kI antarmuhUrtta kI sthiti kama kara dene para paryApta avasthA kI jaghanya sthiti antarmuhUrtta kama dasa sAgaropama kI aura utkRSTa sthiti antamuhUrtta kama eka sAgaropama kI hotI hai| Age bhI sarvatra isI prakAra samajhanA cAhie | isa saMbaMdha meM dUsarI bAta dhyAna dene yogya yaha hai ki pahale-pahale kI bhUmi meM jo utkRSTa sthiti hai, vahI agalI bhUmi meM jaghanya hai / aMtohuNAI) utkRSTa antarmuhUrta gochA tetrIsa sAgaropamanI che. TIkA-prakRta sUtramAM sAte narakabhUmiyAmAM rahenArA sAmAnya nArakanI ane vaLI aparyAptaka tathA paryAptaka nArakAnI sthiti bhinna bhinna rUpe prarUpita karelI che. temAM dhyAna devA ceAgya e che ke badhI pRthvIceAnA aparyApta nArakAnI sthiti antamuhUta ja che. kemake aparyAptaka avasthA antarmuhUta sudhInIja rahe che. tethI adhika nathI hatI. tethI ja sAmAnya sthitimAMthI aparyApta nArakAnA antarmuhUnA kALanI sthitine ghaTADavAthI zeSa sthiti paryAptakAnI rahe che. jemake prathama pRthvImAM sAmAnya sthiti jaghanya daza hajAra varSa ane utkRSTa eka sAgarApamanI che. temAMthI aparyApta dazAnI antarmuhUtanI sthiti ochI karI nAkhavAthI paryApta avasthAnI jaghanya sthiti antarmuhUta echA daza sAgare pamanI ane utkRSTa sthiti antarmuhUta ochA eka sAgarApamanI heAya che. AgaLa paNa badhe A rIte samajavAnu che. 48 A sambandhamAM khIjI vAta dhyAna devA yAgya e che ke pahelA pahelAnI bhUmimAM je utkRSTa sthiti che, teja AgaLanI bhUmimAM jaghanya che, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.02 devadevInAM sthitinirUpaNam devasthiti vaktavyatAmUlam-devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAiM, apajjattayadevANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahaNaNeNavi aMtomuhattaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM pajattaya devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasaIssAiM aMtomuhattaNAI, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAiM, aMtomuhattUNAI devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM ukkoseNaM paNapannaM pali. ovamAI apajattaya devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA? goyamA ! jahaNaNeNa vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhattaM pajjattaya devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahapaNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhuttUNAI ukkoseNaM paNapannaM pali ovamAiM aMtomuhRttUNAI bhavaNavAsINaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM ukoseNaM sAiregaM sAgarovamaM apajattayabhavaNavAsINaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA? goyamA! jahaNNeNa vi aMtomuhattaM ukoseNavi aMtomuhattaM, pajattayabhavaNavAsINaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM sAiregaM sAgarovamaM aMtomuhattaNaM, bhavaNavAsiNINaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA? jaise-ratnaprabhA pRthvI meM utkRSTa sthiti eka sAgaropama hai to dUsarI zarkarAprabhA meM vahI jaghanya sthiti batalAI gaI hai / zeSa artha zabdArtha se hI samajhA jA sakatA hai // 1 // jemake ratnaprabhA pRthvImAM utkRSTa sthiti eka sAgarepama che te bIjI zarkarA prabhAmAM teja jaghanya sthiti batAvelI che. zeSa artha zabdArthathI ja samajAI jAya che. 1 che pra0 57 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ 450 prajJApanAsUtre goyamA ! jahaNaNeNaM dasavAsasahassAiM, ukkoseNaM addhapaMcamAI paliovamAiM, apajattayabhavaNavAsiNINaM devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNaNeNa vi aMtomuhattaM, ukko. seNa vi aMtomuhattaM, pajjattiyANaM bhaMte ! bhavaNavAsiNINaM devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM dasavAsa. sahassAiM aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM addhapaMcamAiM paliovamAI aMtomuhuttUNAI, asurakumArANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNNegaM dasavAsasahassAiM, ukoseNaM sAiregaM sAgarovamaM, apajattayaasurakumArANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM vi aMtomuhattaM, ukkoseNa vi aMtomuhRttaM, pajattayaasurakumArA NaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA? goyamA ! jahaNNaNaM dasavAsasahassAiM aMtohuttUNAI, ukoseNaM sAiregaM sAgarovamaM aMtomuttUNaM, asurakumArINaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA goyamA ! jahaNaNeNaM dasavAsasahassAiM, ukoseNaM addhapaMcamAiM paliovamAiM, apajjattiyANaM asurakumArI NaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA! jahaNaNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattiyANaM asurakumArINaM devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhattagAI, ukko. seNaM addhapaMcamAiM paliovamAiM aMtomuhuttUNAI, nAgakumArANaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahapaNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM do paliovamA desU. NAI, apajjattayANaM bhaMte ! nAgakumArANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNa vi aMtomuhattaM, ukoseNa vi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.02 devadevInAM sthitinirUpaNam 451 aMtomuhattaM, pajattayANaM bhaMte ! nAgakumArANaM devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNyattA ? goyamA ! jahANeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhattUNAI, ukoseNaM do paliovamAiM desUNAI aMtomuhuttaNAI, nAgakumArINaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNaNeNaM dasavAsasahassAiM ukkoseNaM desUNaM paliovamaM, apajattiyANaM bhaMte ! nAgakumArINaM devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahANeNa vi aMtomuhattaM, ukoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattiyANaM bhaMte ! nAgakumAroNaM devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahapaNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuttUNAI, ukoseNaM desUNaM paliovamaM aMtomuhattUNaM, suvaSNakumArANaM bhaMte devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNaNeNaM dasavAsasahassAiM ukkoseNaM do paliovamAI desUgAiM, apajattayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNNeNa vi aMtomuhattaM, ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNaNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhattaNAiM ukoseNa do paliovamAiM desUNAI aMtomuttUNAI, suvaNNakumArINaM devINaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM dasavAsahassAiM aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM desUNaM paliovamaM, apajjattiyANaM pucchA ? goyamA! jahaNaNeNaM vi aMtomuhattaM ukkoseNa aMtomuhattaM vi pajjattiyANaM pucchA ? goyamA! jahaNaNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI ukkoseNaM desUNaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM | evaM eeNaM abhilAveNaM ohiya apajattaya pajjattayasuttattaya devANa ya devINaya neyavaM jAva thaNiyakumArANaM jahA nAgakumarANaM // suu02|| __chAyA-devAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena trayastriMzat sAgaropamANi, aparyAptakadevAnAM bhadanta ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ 452 prajJApanAsUtra kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam , utkRSTenApi antarmuhUrtam , paryAptakadevAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antamuhUrtonAni, utkRSTena trayastriMzat sAgaropamANi antarmuhatonAni, devInAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! devoM kI sthiti kI vaktavyatA zabdArtha-(devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavana ! devoM kI kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNa dasavAsasahassAI, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI) gautama ! jaghanya dasa hajAra varSa kI, utkRSTa tetIsa sAgaropama kii|| (apajjatta ya devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! aparyAptaka devoM kI kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA jahaNNeNaM vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! jaghanya bhI antarmuhUrta aura utkRSTa bhI antarmuhUrta taka (pajjattaga devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! paryAptaka devoM kI sthiti kitane kAla taka kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsa sahassAI aMtomuttaNAI, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI aMto muhattUNAI) jaghanya antarmuhUrta kama dasa hajAra varSa kI, utkRSTa anta muharta kama tetIsa sAgaropama kii| (devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! deviyoM devenI sthitinI vaktavyatA sAtha-(devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! hevAnI Bean samaya sudhI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasa vAsasahassAI ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI) 3 gautama ! dhanya 42 // 12 vaSanI mane utkRSTa tetrIsa sAgaropamanI (apajjattaya devANaM bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNantA) bhagavan ! 15yati hevAnI sA varSA sudhInI sthiti 4DI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! 45nyathI 55] mantabhuta sudhA mana BSTathI 51] santabhuta sudhI (pajjattaga devANaM bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ?) lagavan ! paryAta vonI sthiti mA 45 sudhI 46 cha ? (goyamA !) OM gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhuttaNAI ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAiM aMtomuhattaNAI) dhanya santabhuta sauch| isa hunara varSanI utkRSTa antarmuhUrta ochA tetrIsa sAgaropamanI (devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ?) sAvan ! heviyAnI sthiti zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.02 devadevInAM sthitinirUpaNam 453 jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena paJcapazcAzat palyopamAni, aparyAptaka devInAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthiti prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUtam , utkRSTenApi antarmuhUrtam , paryAptakadevInAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUtaunAni, utkRSTena paMcapaJcAzat palyopamAni antarmuhUaunAni, bhavanavAsInAM devAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena sAtirekaM sAgaropamam, aparyAptakabhavanavAsinAM bhadanta ! devAnAM kiyantaM kAlaM sthitiH kI sthiti kitane kAla taka kahI hai ? (goyamA !) he gautama ! (jahapaNeNaM dasavAsasahassAI) jaghanya dasa hajAra varSa kI (ukkoseNaM paNapannaM paliovamAI) utkRSTa pacapana palyopama kI (apajjatta ya devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM TiI paNNattA ?) aparyAptaka deviyoM kI he bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI antamuhUrta, utkRSTa bhI antamuhUrta kI / (pajjattaya devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) paryAptaka deviyoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta kama dasa hajAra varSa kI (ukkoseNaM paNapannaM paliovamAiM aMtomuhuttUNAI) antarmuhUrta kama utkRSTa pacapana palyopama kii| __ (bhavaNavAsINaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he TasA samaya sudhI 4ii cha ? (goyamA ! ) 3 gautama (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI) dhanya 6sa huna2 varSanI cha. (ukkoseNaM paNapannapaliovamAI) kRSTa 5thApana pakSyA5manI (apajjattaya devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) 25paryAta viyAnI lagavan ! TANa sughI sthiti hI cha ? (goyamA!) gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhattaM, ukkoseNa vi aMtomahattaM) dhanya 594 santata sane kRSTa 5 mantabhUtanI (pajjattaga devINaM bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) paryAta havAmAna bhagavan ! sA samaya sudhI sthiti 4DI cha ? (goyamA ) gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhutUNAI) dhanya antabhuta sauch| 4sa 2 varSanI (ukkoseNaM paNapannapaliovamAiM aMtomuhuttUNAI) matabhuta ch| utkRSTa 5 yApana pakSyA5manI (bhavaNavAsINaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? sAvan ! lavana pAsI hevAnI sA samaya sudhI sthiti 4DI che ? (goyamA jahaNNeNaM dasa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ 454 prajJApanAsUtra prajJaptA ? gotama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptaka bhavanavAsinAM devAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ? jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUrtonAni, utkRSTena sAtirekaM sAgaropamam antarmuhUtoMnam, bhavanavAsinInAM bhadanta ! devInAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! bhagavan ! bhavanavAsI devoM kI kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM sAiregaM sAgarovamaM) he gautama ! jaghanya dasa hajAra varSa kI, utkRSTa kucha adhika eka sAgaropama kI (apajjattaya bhavaNavAsINaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) aparyAptaka bhavanavAsI devoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattaya bhavaNavAsINaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) paryAptaka bhavanavAsI devoM kI bhagavan ! kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM sAiregaM sAgarovamaM aMtomuhuttUNaM) gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama dasa hajAra varSa, utkRSTa kucha adhika sAgaropama meM antamuhUrta kama / (bhavaNavAsiNINaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! bhavanavAsinI deviyoM kI sthiti kitane kAla taka kahI hai ? vAsasahassAI ukkoseNaM sAiregaM sAgarovamaM) 3 gautama ! dhanya 42 12 vanIkRSTa 4iss vizeSa 24 sAgareza5manI (apajjattaya bhavaNavAsINaM bhate ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) aparyApta navanavAsI tuvAnI bhagavan ! haiTasA Na sudhI sthiti hI cha ? (goyamA !) hu gautama (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) dhanya 5 mantabhuta, akRSTa 5 antabhuta (pajjattaya bhavaNavAsiNaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) paryAta vanavAsI hevAnI nagan ! tt| ajanI sthiti cha ? (goyamA ! jahaNNe NaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttaNAI ukkoseNaM sAgarAvamaM aMtomuhuttagaM) gautama ! jaghanya antarmuhUta echA daza hajAra varSa, utkRSTa kAMIka vizeSa sAgaropamamAM antamuhUrta ochA che. (bhavaNavAsiNINaM bhaMte ! devINaM kevaIyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! bhavanavAsinI haviyonI sthiti / samaya sudhI hI cha ? (goyamA ! jahaH zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.02 devadevInAM sthitinirUpaNam 455 jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena ardhapaJcamAni palyopamAni, aparyAptakabhavanavAsinInAM devInAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptikAnAM bhadanta ! bhavanavAsinInAM devInAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUtAnAni, utkRSTena ardhapaJcamAni palyopamAni antarmuhatoMnAni, asurakumArANAM bhaMte ! devAnAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! (goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM addhapaMcamAI paliovamAI) he gautama ! jaghanya dasa hajAra varSa, utkRSTa sADhe cAra palyopama (apajattaya bhavaNavAsiNINaM devINaM bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! aparyApta bhavanavAsinI deviyoM kI sthiti kitane kAla taka kahI hai ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhutta, ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattiyANa bhaMte ! bhavaNavAsiNINaM devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA?) bhagavan ! paryApta bhavanavAsinI deviyoM kI kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsa sahassAI aMtomuhuttUNAI', ukkoseNaM addha paMcamAI paliovamAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama dasa hajAra varSa kI aura utkRSTa antarmuharta kama sADhe cAra palyopama kii| (asurakumArANaM bhate ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! asurakumAra devoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? NNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM addha paMcamAI paliovamAI) 3 gautama ! dhanya 4 2 mane utkRSTa sA! yA2 58yo55 (apajjattaya bhavaNa vAsiNINaM devINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! aryAta - navAsInI viyAnI sthiti // samaya sudhI 4DI che ? (goyamA !) 3 gautama (jahaNNeNaM vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhutta) dhanya 5 mantabhuta mane. kRSTa 5 mantabhuta (pajjattiyANe bhaMte ! bhavaNavAsiNINaM devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) mAvan ! paryApta navanavAsinI viyonI TA 4 sudhI sthiti 4DI che (goyamA !) gautama (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMto muhuttaNAI ukkoseNaM addha paMcamAiM paliobamAI) dhanya mantabhuta ochA dasa hajAravarSanI ane utkRSTa atimuhUta ochA sADA cAra palyopamanI. (asurakumArANaM bhaMte ! devANa kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ?) bhagavan ! masu24mA2 devAnI // 1 // sudhI sthiti hI cha ? (goyamA! jahaNNeNa dasa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ 456 prajJApanAsUtre jadhanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena sAtirekaM sAgaropamam, aparyAptakAsura kumArANAM bhadanta ! devAnAm kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenAni antarmuhUrtam, paryAptakAsurakumArANAM bhadanta ! devAnAM kiyanta kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUrtonAni, utkRSTena sAtirekaM sAgaropamam, antarmuhUrtonam / asurakumArINAM bhadanta ! devInAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena daza(goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM sAiregaM sAgarovama) gautama ! jaghanya dasa hajAra varSa kI, utkRSTa kucha adhika sAgaropama kii| (apajjattaya asurakumArANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! aparyApta asurakumAra devoM ko kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNa vi aMtomuhutta, ukkoseNa vi aMtomuhatta) gautama ! jaghanya bhI antarmuharta, utkRSTa bhI antamuharta kii| (pajjattaya asurakumArANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! paryApta asurakumAroM kI kitane kAla kI sthiti kahI ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuttUNAI ukkoseNaM sAiregaM sAgarovamaM aMtomuhuttUNaM) he gautama ! jaghanya antamuhUrta kama dasa hajAra varSa kI, utkRSTa antarmuhUrta kama eka sAgaropama se kucha adhika kii| (asurakumArANaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! asurakumArI deviyoM kI kitane kAla ko sthiti kahI hai ? vAsasahassAI ukkoseNa sAiregaM sAgarovamaM) ke gautama ! 45nya 42 12 varSanI, mana kRSTa its maEi sAgarAmanI (apajjattaya asurakumArANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan 205ryAta masurezumAra hevAnI hetts| sanI sthiti hI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi aMtomuhuttaM ukkoseNaM vi aMto. mahattaM) gautama ! dhanya 5 mantabhuta, bhane utkRSTa 551 mantabhuitanI (pajjattaya asurakumArANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! paryApta asu27mA23vAnI 48sA sudhA sthiti hI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasa. vAsasahassAiM aMtomuhuttaNAI ukkoMseNaM sAiregaM sAgarovamaM aMtomuhuttaNa) 3 gautama ! jaghanya antamuhUrta ochA daza hajAra varSanI, utkRSTa antarmuhUrta ochA eka sAgarepamathI kAMIka vizeSa che (asurakumArINaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! sasura zubhArI haviyAnI 20 janI sthiti 4DI cha ? (goyamA jahaNNeNaM dasasAsa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TokA pada 4 sU.02 devadevInAM sthitinirUpaNam 457 varSasahasrANi utkRSTena arddhapaJcamAni palyopamAni, aparyAptikAnAm asurakumArINAM bhadanta ! devInAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptikAnAm amarakumArINAM devInAM bhadanta / kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUrtInAni, utkRSTena arddhapaJcamAni palyopamAni antarmuhUrtInAni, nAgakumArANAM devAnAM bhadanta / kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? jaghanyena dazavarSa'goyamA ! jahaNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM advapaMcamAI' palio mAi ) he gautama! jaghanya dasa hajAra varSa kI, utkRSTa sADhe cAra palyopama kI / ( apajattiyANaM bhate / asurakumArINaM devINaM hari kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! aparyApta asurakumArI deviyoM kI kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNa vi aMtomuhatta, ukkoseNa vi aMtomutta) gautama ! jaghanya bhI antarmuhUrtta aura utkRSTa bhI antarmuhUrsa kI (pajjantiyANaM asurakumArINaM devINa bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! paryApta asurakumArI deviyoM kI kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNeNa dasavAsa sahassAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM addhapaMcamAI paliomAI' aMtomuhuttUNAI) jaghanya dasa hajAra varSa meM antarmuhUrta kama kI aura utkRSTa antarmuhUrtta kama sADhe cAra pasyopama kI / ( nAgakumArANaM devANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! nAgakumAra devoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? sahassAI, ukkoseNaM addha paMcamAI palio mAI ) he gautama! dhanya haza Dalara varSAMnI. utDraSTa soDA yAra paDhyo bhanI ( apajjattiyANa bhaMte ! asurakumArINa' devINaM kebaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! aparyApta asurakumArI heviyA nI DeMTalA DANa sudhI sthiti uhI che ? (goyamA jahaNaNeNaM vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama! dhanya pAsu mantarmuhUrta mane utsRSTa pa antarmuhUrtanI (pajjattiyANaM asurakumArINa devINaM bhaMte! kevatya kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! paryApta asurakubhArI deviyonI DeMTalA Aja sudhI sthiti aDI che ? (goyamA !) he gautama! ( jahaNaNeNaM dasavAsa sahassAI aMtomuhuttUNAI ukkoseNaM addhapaMcamAI paliomAI ) dhanyathI aMtarmuhUrta ubha isa innara varSanI ane utkRSTathI antarmuhUta echA sADA cAra pacepamanI che. (nAgakumArANaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) he bhagavan nAgaDubhAra devAnI sthiti DeTA ajanI uDevAmAM AvI che ? (goyamA !) he gautama ! jha 58 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ 458 prajJApanAsUtre sahasrANi, utkRSTena, dve palyopame dezone, aparyAptakAnAM bhadanta ! nAgakumArANAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakANAM bhadanta ! nAgakumArANAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUtaunAni, utkRSTena dve palyopame dezone antarmuhUrtone, nAgakumArINAM bhadanta ! devInAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena dezonam palyopamam, aparyAptikAnAM bhadanta ! nAgakumArINAM devInAM kiyantaM kAlaM (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM do paliovamAiM desUNAI) jaghanya dasa hajAra varSa kI, utkRSTa dezona do palyopamoM kI (apajjattayANaM bhaMte ! nAgakumArANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! aparyApta nAgakumAroM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antamuhUrta kI (pajjattayANaM bhaMte ! nAgakumArANaM devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! paryApta nAgakumAroM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM do paliovamAiM desUNAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta kama dasa hajAra varSa kI, utkRSTa antarmuhUrta kama dezona do palyopama kii| (nAgakumArINaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI ukkoseNaM do paliovamAI desUNAI) nyathA iza 12 vaSa nI bhane utkRSTa dezana meM pakSyA5manI che. (apajattayANaM bhaMte ! nAgakumAraNa kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) lAvan maryAsa namAnIsthitimA sAnA apAmA mAveza cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) dhanya 59] mantabhuta mane utkRSTa 555 mantabhuta (pajjattayANa bhaMte ! nAgakumArANaM devANa kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) bhagavan ! paryAta nAgabhArAnI tt| 4 // sudhA sthiti hI ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa dasavAsasahassAiM, aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM do paliovamAI desUNAI aMto muhuttUNAI) 43nya mantabhuta sauch| 42 // 7 // 2 11nI ane utkRSTa antarmuhUta eAchA dezona palyopamanI che. (nAgakumArINaM bhaMte ! devINa kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) mAvan nAhubhArI viyonI sthiti sA nI hI cha ? cha (goyamA !) gautama ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.02 devadevInAM sthitinirUpaNam 459 sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam paryAptikAnAM bhadanta ! nAgakumArINAM devInAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUtaunAni, utkRSTena dezonaM palyopamam antarmuhUtAnam, suvarNakumArANAM bhadanta ! devAnAM kiyantaM kAlaM sthitiH bhagavan ! nAgakumArI deviyoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM desUrNa paliovarma) jaghanya dasa hajAra varSa kI, utkRSTa dezona palyopama kI (apajattiyANaM bhate ! nAgakumArINaM devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) bhagavan ! aparyApta nAgakumArI deviyoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhutta, ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI antarmuhUrta aura utkRSTa bhI anta. muhUrta (pajjattiyANaM bhate ! nAgakumArINaM devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! paryApta nAgakumArI deviyoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuttUNAI ukkoseNaM desUNaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM) jaghanya antarmuhUrta kama dasa hajAra varSa kI utkRSTa antarmuhUrta kama dezona palyopama kii| (suvaNNakumArANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! suvarNakumAra devoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (jahaNNeNa dasavAsasahassAI ukkoseNa desUNa paliovama) dhanya 422 12 paSanI mana kRSTa zAna pakSyopabhanI (apajjattiyANa bhaMte ! nAgakumArINa devINa kevaithaM kAlaM ThiI paNNattA) De lAvan aparyAsa nAgabhArI viyonI sthiti sA jAnI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi atomuhuttaM) dhanyathI ma. kRSTathI 54 mata itanI che. (pajjattiyANa bhaMte ! nAgakumArINa devINa kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA) lAvan paryApta nAgabhArI haviyAnI sthiti sA nI usa cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttaNAI ukkoseNa desUNa paliovamaM aMtomuhattaNa) dhanyathI mantabhuta ch| 42 2 1nI mane utkRSTathI antarmuhUrta kama dezena palyopamanI che. (suvaNNakuNArANa bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) mAvan ! suvarNa bhA2 vAnI // samayanI sthiti 4DI che ! (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNa dasavAsasahassAI ukkoseNa do paliobamAI desUNA I) dhanya 40 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena dve palyopame dezone, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antamuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi, antarmuhUtoM. nAni, utkRSTena dve palyopame dezone antarmuhUtoMne, suvarNakumArINAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena dezonaM palyopanam, aparyAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam, (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNa do paliovamAi desUNAI) jaghanya dasa hajAra varSa kI, utkRSTa dezona do palyopama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta suvarNakumAroM kI pRcchA ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhartta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM desUrNa do paliocamAI aMtomuhuttaNAI) jaghanya antamuhUrta kama dasa hajAra varSa kI,utkRSTa antamuhUrta kama dezona do palyopama kii| (suvaNNakumArINaM devINaM pucchA ?) suvarNakumArI deviyoM kI pRcchA ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM desUrNa paliovamaM) jaghanya dasa hajAra varSa kI, utkRSTa dezona palyopama kI (apajjattiyANaM pucchA ?) aparyAptaka deviyoM ke viSaya meM pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhutta, ukkoseNa 12 varSanI, kRSTa zAna meM pakSyA5manI (apajjattayANa pucchA) 255ryAsa suvrnnmaa| samaya prazna (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhutta) dhanya mane pRSTa thI matabhutanI che. (pajjattayANaM pucchA) paryAsa / samadhI prazna cha. (goyamA !) hu gautama ! (jahaNNeNa dasavAsasahassAI aMtomuhuttaNAI ukkoseNa desUNaM do paliovamAiM aMtomuhuttaNAI) dhanya mantabhuta ochA dasa hajAra varSanI ane utkRSTa antamuhUrta ochA dezanA be pApamanI che. (subaNNakumArINa devINaM pucchA) suvarSa bhArI heviyo samadhI prazna che. (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa dasavAsasahassAI ukkoseNa desUNa paliovamaM) jaghanya dasa hajAra varSanI ane utkRSTa thI dezanA palyopamanI che. (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta kyAnA viSayamA ch| ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMto muhuttaM) dhanya 5 matabhuta, utkRSTa 5 matabhuta (pajjattiyANaM pucchA) paryAta suvarSa bhArI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.02 devadevInAM sthitinirUpaNam 461 paryAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUto nAni, utkRSTena dezonaM palyopamam antarmuhUrtonam, evam etena abhilApena audhikAparyAptaka paryAptakasUtratrayam devAnAzca devInAzca jJAtavyaM yAvat stanitakumArANAM yathA nAgakumArANAm // TIkA- atrApi devAnAM devInAca aparyAptAvasthAyAm antarmuhUrtamAtraM sthiti sadbhAvAt paryAptAvasthAyAm antarmuhUrta nyUnA sthitiH sarvatraiva jaghanyenApi avaseyA, zeSavyAkhyAnaM nigadasiddham ||suu0 2 // vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajja. ttiyANaM pucchA ?) paryAptaka suvarNakumArI deviyoM ke viSaya meM pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAi, ukkoseNaM desaNaM paliovamaM aMtomuhuttUrNa) jaghanya antarmuhUrta kama dasa hajAra varSa kI, utkRSTa antarmuhUrta kama dezona palyopama kii| (evaM) isa prakAra (eeNaM abhilAveNaM) isI abhilApa se-inhIM zabdoM meM (ohiya-pajjattaya-apajjattaya suttayaM) oghika arthAt sAmAnya, paryAptaka aura aparyAptaka ke sUtra (devANa ya devINa ya) deva aura deviyoM ke viSaya meM (neyavba) jAnane cAhie (jAva thaNiya kumArANaM) stanita kumAroM paryanta (jahA nAgakumArANaM) nAgakumAroM ke samAna / TIkArtha-yahAM bhI devoM aura deviyoM kI aparyApta avasthA meM antarmuhUrtta kI sthiti hai, ataeva paryApta avasthA meM antarmuhUrta kama sthiti kahI gaI hai / zeSa vyAkhyA zabdArtha ke anusAra sama. jhanA cAhie // 2 // haviyAnA viSayamA cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttaNAI ukkoseNaM desUNaM paliovamaM aMtomuhuttaNaM) dhanyamantata ch| daza hajAra varSanI, utkRSTa aktamuhUrta ochA dezena palyopamanI che. (evaM) 2(eeNaM abhilAveNaM) 2 // manisAthI-me zahImA (ohiya-pajjattaya-apajjattayasuttayaM) maughi 2marthAt sAmAnya, yAta ane. 2054nA sUtra (devANa ya devINaya) heve| mane viyAnA viSayamA (neyavva) on] naye (jAva thaNiyakumArANaM) stnitmaa| panta (jahA nAgakumArANa) nAgabhAzanAsamAna. TIkArtha-AhiM paNa che ane deviyenI aparyApta avasthAmAM anta mahatnI sthiti che. tethIja paryApta avasthAmAM aMtamuharta ochI sthiti kahelI che. zeSa vyAkhyA, zabdArthanA anusAra samajavI joIe parA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pRthivIkAyikAdi vaktavyatAmUlam-puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM ukoseNaM bAvIsaM vAsasahassAI apajattayapuDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM pajjattayapuDhavikAiyANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM bAvIsaM vAsasahassAI aMtomuhuttUNAI suhumapuDhavIkAiyANaM pucchA ? goyamA ! jahaNNeNa vi ukoseNa vi aMtomuhattaM apajattayasu. humapuDhabIkAyANaM pucchA goyamA ! jahapaNeNa viukoseNa vi aMtomuhRttaM / pajattayasuhumapuDha vikAiyANaM pucchA? goyamA ! jaha paNeNa vi ukkosevi aMtomuhuttaM bAyarapuDhavikAiyANaM pucchA ? goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM bAvIsaM vAsasahassAI apajattayavAyara puDhavikAiyANaM pucchA ? goyamA! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhUttaM pajattayabAyarapuDhavikAiyANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM bAvIsaM vAsasahaslAiM aMtomuhuttUNAI AukAithANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM sattavAsasahaslAiM apajattaya AukAiyANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNa vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM pajattaya AukAiyANaM pucchA goyamA ! jahaNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM sattavAsasahassAiM aMtomuhattaNAiMsuhama AukAiyANaMohiyANaM apajattayANaM pajjattayANaya jahA suhumapuDhavikAiyANaM tahA bhnniyvyN| bAyaraAukAiyANaM pucchA goyamA! jahaNaNeNaM atomuhattaM ukoseNaM sattavAsasahassAiM apajattayabAyara AukAiyANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNavi ukkoseNa vi aMtomuhattaM pajattayANa ya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.03 pRthivIkAyAdInAM sthitinirUpaNam 463 pucchA goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM sattavAsasahassAiM aMtomuhattUNAiM teukAiyANaM pucchA goyamA! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tinni rAiMdiyAiM apajattayANaM pucchA goyamA! jahaNaNeNa vi ukkoseNavitomuhRttaM pajjattayANa ya pucchA goyamA! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM ukoseNa tinni rAiMdiyAiM aMtomuhattUNAI suhumate ukAiyANaM ohiyANaM apajattayANaM pajattayANa ya pucchA goyamA ! jahaNaNeNa vi ukkoseNavi aMtomuhattaM bAyarateukAiyANa pucchA goyamA ! jahANeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tinni rAiMdiyAiM apajattaya bAyarateUkAiyANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNa vi ukoseNavi aMtomuhattaM, pajatANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM tinni rAiM. diyAI aNtomuhttnnaaii| vAukAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tiNi vAsasahassAI apajattayANa pucchA goyamA ! jahaNeNa viukosoNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA goyamA! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tinni vAsasahassAiM aMtomuhattUNAI, suhumavAukAiyANaM pucchA goyamA ! jahapaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, apajattayANa pucchA goyamA ! jahaNNeNa vi ukko. seNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, bAyara vAukAiyANaM pucchA goyamA! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tini vAsasahaslAiM apajjattayANaM pucchA goyamA ! jahANeNa vi ukoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattayANaM pucchA goyamA! jahapaNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tinni vAsasahassAiM aNtomuhunnaaii| vaNassaikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM ukoseNaM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre dasavAsasahassAI, apajattayANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA goyamA ! jahaNeNaM aMtomuhutta ukkoseNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI suhumavaNassaikAiyANaM ohiyANaM apajattayANaM pajjattayANa ya pucchA goyamA ! jahaNaNe vi ukkoseNa vi aMtomuhutaM, bAyaravaNassaikAiyANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM dasavAsasahassAI apajattANaM pucchA goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA goyamA jahaNeNaM atomuhuttaM ukkoseNaM dasavAsa sahassAI aMtomuhusUNAI // sU0 3 // chAyA - pRthivIkAyikAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena dvAviMzatirvarSasahasrANi, aparyAptakapRthivIkAyikAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakapRthivIkAyikAnAM pRcchA, gautama ? jaghanyena pRthvIkAyAdi kI sthiti kI vaktavyatA zabdArtha - ( puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! pRthivIkAyikoM kI kitane kAla taka kI sthiti hai ? (goyamA) he gautama! (jahaNeNaM aMtomuttaM jaghanya antarmuhUrsa kI (ukko seNaM bAvIsa vAsasahassAiM ) utkRSTa bAIsa hajAra varSa kI ( apajjattaya puDhavikAiyANaM bhaMte ! kecaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? ) he bhagavan ! aparyApta pRthvIkAyikoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta ) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrtta kI (pajjattaya puDhavikAiyANaM pucchA ?) pryaapRthvIkAyAdinI sthitinI vaktavyatA 464 zabdArthaH - (puDhatrikAiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? bhagavan ! pRthvI ayinI DeTasAaNa sudhI sthiti che ? (goyamA !) De gautama ! ( jahaNaNaM aMtomuhuttaM dhanya tartanI (ukkoseNaM bAvIsaM vAsasaharasAIM) utpR'STa bhAvI saDularavarSanI ( apajjattayapuDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? ) lagavan ! aparyApta pRthvI ayinI DeTasAzaNanI sthiti ur3I che ? (goyamA ! ) he gautama! ( jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMto muhuttaM) 4dhanya pazu bhane utkRSTa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.03 pRthivIkAyAdInAM sthitinirUpaNam 465 antarmuhUrtam, utkRSTena dvAviMzatiH varSasahasrANi antarmuhUrtonAni, sUkSmapRthivIkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, aparyAptaka sUkSma pRthivIkAyikAnAm pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUtam, paryAptakasUkSmapRthivIkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, bAdarapRthivIkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antapataka pRthivIkAyikoM ke viSaya meM pRcchA-prazna ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM bAvIsaM vAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama bAIsa hajAra varSa kii| (suhuma puDhavikAiyANaM pucchA ?) sUkSma pRthvIkAyikoM ke viSaya meM pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (apajjattaya suhuma puDhavikAiyANaM pucchA ?) aparyApta sUkSma pRthivIkAyikoM ke viSaya meM pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattaya suhuma puDhavikAiyANe pucchA ?) paryAptaka sUkSma pRthvIkAyikoM kI sthiti ke viSaya meM pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya sthiti bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta (bAyarapuDhavikAiyANaM pucchA ?) vAdara pRthivIkAyikoM kI sthiti kI 55 mata itanI (pajjattaya puDhavikAiyANaM pucchA ?) paryAH4 pRthvIyAnA viSayamA 27|-prl ? (goyamA !) gautama! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM bAvIsaM vAsasahassAiM aMtomuhuttaNAI) dhanya mantabhutAnI, GTa mantataH kama bAvIsa hajAravarSanI (suhumapuDhavikAiyANaM pucchA ?) sUkSmapRthvIviDIna viSayamA cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) dhanya 55 bhane bhane utkRSTa 5 mantabhutAnI (apajjattayamuhuma puDhavikAiyANaM pucchA) bharyAta sUkSma vIyiTInA viSayamA prazna cha. (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) 4dhanyathA mana aSTathI mata itanI che. (pajjattayasuhuma puDhavi kAiyANaM pucchA ?) 54 sUkSma pRthvIyinI sthitinA viSayamA cha ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomahattaM) jaghanya sthiti paNa aMtamuhUrta utkRSTa paNa antarmuhurtAnI che. (bAyarapuDhavikAiyANaM pucchA ?) mA42 pRththIyinI sthitinI ch| pra0 59 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre muhUrtam, utkRSTena dvAviMzatiH varSasahasrANi, aparyAptakabAdarapRthivIkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakabAdarapRthivIkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena dvAviMzatiH varSasahasrANi antarmuhUtaunAni, apkAyikAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam utkRSTena saptavarSasahasrANi, aparyAptakApkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antapRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM bAvIsaM vAsasahassAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa bAIsa hajAra varSa kI (apajjattaya bAyara puDhavikAiyANaM pucchA) aparyAptaka bAdara pRthvIkAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI aura utkRSTa bho antarmuhUrta kI (pajjattaya bAyara puDhavikAiyANe pucchA ?) paryAptaka bAdara pRthvIkAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhatta, ukkoseNaM bAvIsaM vAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama bAIsa hajAra varSa kI hai| (AukAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! apkAyikoM kI kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM sattavAsasahassAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa sAta hajAra varSa (apajattaya AukAiyANaM pucchA) aparyApta apkAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM bAvIsaM vAsasahassAI) dhanya mantabhutAnI, aSTa mAvIsaDa 2 varSanI (apajjattayabAyara puDhavi kAIyANaM pucchA) aparyApta mA2 pRthvI yionI sthitinI 12chA ? (goyamA !) u gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) dhanya55 mine. utkRSTa 555 mantabhuitanI (pajjattaya bAdara puDhavikAiyANaM pucchA ?) paryApta mAra 4yinI sthitinI ch| 1 (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM bAvIsabAsaM sahassAiM aMtomuhuttaNAI) dhanya mantabhuta nI bhane utkRSTa antarmuhUrta eAchA bAvIsa hajAra varSa __(AukAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAla ThiiM paNNattA ?) bhagavan mayi . nI sthiti // 4 // sudhA hI cha. ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM sattavAsasahassAI) dhanya mantabhuta, utkRSTa sAta 12 1 (apajattaya AukAiyANaM pucchA !) apayati 554yinI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU03 pRthivIkAyAdInAM sthitinirUpaNam 467 muhUrtam, paryAptakAkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena saptavarSasahasrANi, antarmuhUrtInAni, sUkSmApkAyikAnAm audhikAnAm aparyAptakAnAM paryAptakAnAM ca yathA sUkSmapRthivIkAyikAnAM tathA bhaNitavyam bAdarAkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenAntarmuhUrtam, utkRSTena saptavarSasahasrANi, aparyAptakavAdarApkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi anta( jahaNNeNa vi atomuhutaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI antarmuhUrsa, utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattaya AukAiyANaM pucchA ?) ( paryApta aSkAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNeNaM aMtomuhutaM, ukkoseNaM sattavAsa sahassAI aMtomuhatUNAI) jaghanya antarmuhUrtta kI, utkRSTa antarmuhUrtta kama sAta hajAra varSa kI (suma AukAiyANaM ohiyANaM apajjattayANaM pajjanttayANa ya) sUkSma aSkAyikoM ke audhika (sAmAnya), aparyApta aura paryApta kI sthiti ( jahA suma puDhavikAiyANaM tahA bhANiyanvaM) jaisI sUkSma pRthivIkAyikoM kI kahI vaisI kahanA cAhie / (bAyara AukAiyANaM pucchA ?) bAdara aSkAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (godhamA ) he gautama! (jahaNNeNaM aMtomuhataM, ukkoseNaM sattavAsasahassAiM ) jaghanya antarmuhUrtta kI utkRSTa sAta hajAra varSa kI ( apajjattaya vAyara AukAiyANaM pucchA ?) aparyApta bAdara apakAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! ( jahaNeNa vi sthiti pRchA ? (goyamA ! ) De gautama ! ( jahaNeNa vi atomuhutaM ukkoseNaM vi atomuhuttaM) 4dhanyathI pazu antarmuhUrta utkRSTathI paNa antarmuhUrta (pajjattaya AukAiyANaM pucchA) paryApta ayuayinI sthitinI pRthchA ? (goyamA !) he gautama! ( jahaNNeNaM atomuddattaM ukkoseNaM sattavAsasahassAI aMtomuhuttaNAI) dhanya antarbhuGkrtanI uddhRSTa antarmuhUrta zochA sAta Denjara varSAnI (suhumaAukoiyANa; ohiyANaM apajjattayANaM pajjattayANa ya) sUkSma ayumAyinI saudhi (sAmAnya) aparyApta bhane paryApsanI sthiti ( jahA suhumapuDhavikAiyANaM tahA bhANiyAM) nevI sUkSma pRthvIayionI uhI che tevI DevI leAye (bAyara AukAiyANaM pucchA ?) mAhara ayuayionI sthitinI pRcchA (goyamA !) De gautama ! ( jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM sattavAsasahassAiM ) 46. nya antarmuhUrtanI, utdRSTa sAta innara varSAnI ( apajjattaya bAyara AukAiyANaM pucchA ?) aparyApta mahara mAyinI sthitinI pRcchA ? (goyamA !) De zrI prajJApanA sUtra :2
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre muhUrta, paryAptakAnAzca pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRpTena saptavarSasahasrANi antarmuhUtonAni, tejAkAyikAnAm pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi rAtrindinAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAzca pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi rAtrindinAni antarmuhUttaunAni, sUkSma tejaH kAyikAnAm audhikAnAm aparyAptakAnAm paryAptakAnAzca pRcchA, gautama ! aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI antarmuhUrta kI, utkRSTa bhI antarmuharta kI (pajjattayANaM pucchA) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM sattavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama sAta hajAra varSa kii| (teukAiyANaM pucchA ?) tejaskAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni rAIdiyAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa tIna rAta-dina kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANa pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni rAiMdiyAI aMtomuhuttaNAi) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama tIna rAtri-dinoM kii| gautama ! (jahaNNeNaM vi aMtomuhuttaM ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) 4ghanya 544 mantabhuitanI utkRSTa 5] mantabhuitanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptInI sthitinI 2ch| ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa aMtomuhuttaM, ukkoseNaM sattavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) 43nya mantata Ta mantabhuta mAchA sAta 12 panI (teukAiyANaM pucchA ?) te244yinI sthitinI 2ch| ? (goyamA !) u gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni rAiMdiyAI) 4dhanya manta. bhuitanI got a sanI (apajjattayANaM pucchA !) aparyAptInI sthitinI pRch| ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) dhanya 55 mana kRSTa 5 mantabhuta nI (pajjattayANaM pucchA) paryAptInI sthitinI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni rAiMdiyAiM aMtomuhuttaNAI) dhanya mantabhutanIkRSTa antamuhUrta ochA traNa rAtri divasanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ 469 prabodhinI TIkA pada 4 sU. 03 pRthivIkAyAdInAM sthitinirUpaNam jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, bAdaratejaHkAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi rAtrindivAni, aparyAptaka bAdaratejaH kAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi rAtrindinAni antamuhUrtInAni / vAyukAyikAnAM bhadanta / kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! , (sumate ukAiyANaM ohiyANaM apajjantayANaM pajjattayANa ya pucchA ?) sUkSma tejaskAyika audhikoM, aparyAptoM aura paryAptoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama! ( jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomutta) sUkSma tejaskAya ke samuccaya, aparyAptakoM aura paryAtakoM kI sthiti antarmusa kI hai| (vAyara teukAiyANaM pucchA ?) bAdara tejaskAyikoM kI sthiti pRcchA ? (goyamA) he gautama! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukko seNaM tinni rAi diyAI) jaghanya antarmuhUrtta utkRSTa tIna rAtri - divasa (apajjattaya bAyarate ukAiyANaM pucchA ?) aparyApta bAdara tejaskAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama! ( jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi atomuhutta ) jaghanya aura utkRSTa bhI antarmuhUrtta kI (pajjantANaM pucchA ?) paryAptoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama! ( jahaNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM tinni rAi diyAI aMtomuhu tUNAI) jaghanya antarmuhUrtta kI, utkRSTa antarmuhUrtta kama tIna rAtri divasa kii| (suma te kAiyANaM ohiyANaM apajjattayANaM pajjattayANaM ya pucchA ?) sUkSmatensthAyi sodhi hai|, aparyApto bhane paryAsonI sthitinI pRthchA ? (goyamA ! ) he gautama! (jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) sUkSma tensthAyinA sabhubhyaya, apryaapt}| ane paryAptonI sthiti antarmuhUrtanI che. (bAyara teukAiyA of goon) Ez Arzsifatidil kaldiril yayi ? (mum !) e silau ! (jahaNaNeNaM atomuhuttaM, ukkoseNaM tinni rAI diyAI) dhanya antarmuhUrta aSTa bha rAtri divasa ( apajjanttaya bAyara teukAiyANaM pucchA) aparyApta mAharatesThAyinI sthitinI pRcchA (goyamA !) he gautama! ( jahaNeNaM vi ukkoseNa bi aMtomuhuttaM) 4dhanya bhane utkRSTa pazu mantarmuhUrtanI (pajjattANaM pucchA !) paryAptonI sthitinI pRcchA ? (goyamA !) he gautama! ( jahaNNeNaM atomuhuttaM ukkoseNaM tinni rAiMdiyAI atomuhuttaNAI ) 4dhanya antarmuhUrtanI, utkRSTa antarmuhUta ochA traNa rAtri divasanI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ 470 prajJApanAsUtre jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi varSasahasrANi, aparyAptakAnAM pRcchA ! gautama ! jaghanyena utkRSTenApi antamuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi varSasahasrANi antarmuhUttaunAni, sUkSmavAyukAyikAnAM pRcchA ? gautama ! jaghanyenApi, utkRSTenApi antarmuhUrtam, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi, utkRSTenApi antarmuhUrtam, bAdaravAyukAyikAnAM pRcchA, ___ (vAukAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) vAyukAyikoM kI he bhagavan ! kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tiNi vAsasahassAI) jaghanya antarmuhUrta utkRSTa tIna hajAra varSa kI (apajjattayANa pucchA?) aparyAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattiyANa pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNa tinni vAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama tIna hajAra varSa kI hai| __ (suhuma bAukAiyANaM pucchA ?) sUkSma vAyukAyikoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrtta kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (vAukAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) vAyuyAnI 3 lagavan ! 2 sanI sthiti 4ii che. (goyamA !) gautama ? (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNa tiNNi vAsasahassAI) dhanya matabhuta, akRSTa tra M2 varSanI (apajjattANa pucchA ?) aparyAtanI sthitinI ch| ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi antomuhutta) dhanya 555 mantabhuta, utkRSTa 59 mantabhutAnI (pajjattayANa pucchA ? pAnI sthitinI 27 // ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni bAsasahassAI aMtomuhattaNAI) 43nya matabhutanI aSTa mantabhuta sau 12 varSI (suhuma ghAukAiyANaM pucchA ? ) sUkSma vAyuyinI sthitinI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) 43nya 55 bhane aSTa 5 mantabhuta nI (apajjattayANaM pucchA ?) 255ryAptonI sthitinI 27 // ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) dhanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.03 pRthivIkAyAdInAM sthitinirUpaNam 471 gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi varSasahasrANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRpTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi varSasahasrANi antarmuhUrtonAni, (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANa pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa yi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kii| (bAyaravAukAiyANaM pucchA ?) bAdara vAyukAyikoM kI sthiti kitanI kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tini vAsasahassAI) jaghanya antarmuharta kI, utkRSTa tIna hajAra varSa kI (apajjattayANaM pucchA) aparyAptoM ko sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI, utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajattayANaM pucchA) paryAptakoM kI kitanI (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM tinni vAsasahassAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama tIna hajAra varSa kI hai| 59 mana kRSTa 54 mata DUtanI (pajjattayANa pucchA ?) paryAnIsthiti nI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) jaghanya paNa ane utkRSTa paNa antamuhUrtanI (vAyara vAukAiyANaM pucchA) mA42 pAyinIsthiti sI che ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni vAsasahassAI) dhanya mantabhutanI kRSTa ra 12 varSanI (apajjattayANaM pucchA ?) maryAstAnI sthiti sI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) "dhanya dhane. kRSTa 5 mantabhuitanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptInI sthiti sI che ? (goramA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNa tinni vAsasahassAI dhanyamantabhuta nI, utkRSTa antarmuhUrta ochA traNa hajAravarSanI (vaNassai kAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) pana35ti yichAnI man ! 388 // sudhI sthiti 4ii cha ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM dasavAsasahassAI dhanya mantabhutanI utkRSTa 42 // 12 varSanI, (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptInI dI ? (goyamA ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ 472 472 - prajJApanAsUtra vanaspatikAyikAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena dazavarSasahasrANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antamuhUrtam, utkRSTena dazavarSasahasrANi antarmuhUtaunAni, sUkSma vanaspatikAyikAnAm audhika nAm aparyAptakAnAm paryAptakAnAzca pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, bAdaravanaspatikAyikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena anta___ (vaNassaikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) vanaspatikAyikoM ko he bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM dasavAsasahassAI) gautama ! jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa dasa hajAra varSa (apajjattayANa pucchA ?) aparyAptoM kI kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! jaghandha bhI utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahapaNeNaM aMtomuhutta) jaghanya antarmuhUrta (ukkoseNaM dasavAsahassAI) utkRSTa dasa hajAra varSa (aMtomuhuttUNAI) antarmuhUrta km| (suhumavaNassaikAiyANaM ohiyANaM apajjattayANaM pajjattayANa ya pucchA?) samuccaya, aparyApta aura paryApta sUkSma vanaspatikAyikoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI utkRSTa bhI antarmuhUrtta / __(bAyaravaNassaikAiyANaM pucchA ?) bAdara vanaspatikAya kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM (jaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya 55 STa pazu mantabhuitanA (pajjattayANaM pucchA ?) paryAyAnI sthiti uTI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta) dhanya mantabhuta (ukkoseNaM dasavAsasahassAI) pRSTa 42 // 012varSanI (atomuhuttaNAI) mantabhuta ch| suhumavaNassaIkAyayANaM ohiyANaM ohiyANaM apajjattayANaM, pajjattayANa ya pucchA ?) samucyaya aparyA4 mane paryAta sUkSma vanaspati yinI sthiti sI cha. (goyamA !) gautama ? (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMto. muhuttaM) 4dhanya bhane aSTa 59] mantabhuta (bAyara vaNassaikAiyANaM pucchA ?) mA42 vanaspatizAyanI sthitinI ch| ? (goyamA !) gautama ? (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM dasavAsasaha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.03 pRthivIkAyAdInAM sthitinirUpaNam 473 muhUrtam, utkRSTena dazavarSasahasrANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena dazavarSasahasrANi antarmuhUrtonAni // TIkA-atrApi aparyAptAvasthAyAmantarmuhUtaM paryAptAvasthAyAM tannyUnAsthitiH, vyAkhyA sugamA ||suu0 3 // dvIndriyAdi sthiti vaktavyatAmUlam-beiMdiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM bArasa saMvaccharAiM, apajjayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANaM pucchA , goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM, ukoseNaM bArasa saMvaccharAiM aMtomuhuttUNAI, teiMdiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahaNeNaM aMtomuhattaM, dasavAsasahassAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa dasa hajAra varSa kI (apajjattayANaM pucchA?) aparyAptakoM kI pRcchA ? (goyamA) he gautama! (jahaNNeNa vi ukkoseNa ci aMtomuhatta) jaghanya bhI utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrtta kama dasa hajAra varSa kI hai| TIkArtha-vyAkhyA sugama hai / pATha ke anusAra evaM zabdArtha ke anusAra pUrvavat samajha lenA cAhie // 3 // ssAI) 4dhanya mantabhuta utkRSTa 42 12 varSanI (apajjattayANapucchA ?) maryAtInI 27 / ? (goyamA !) 3 gautama ? (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) dhanya 555 STa 55 antabhuta (pajjattayANa pucchA ?) paryAtahanI sthitinI cha ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhuttUNAI) /dhanya antataH, aSTa mantata eAchA daza hajAra varSanI TIkAI-vyAkhyA sugama che. pAThanA anusAra temaja zabdArthanA anusAra pUrvavat samajI levuM joIe mArA pra0 60 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ 474 prajJApanAsUtre ukkoseNaM eguNavaNaM rAiMdiyAiM, apajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNa vi ukoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattAyANaM pucchA, goyamA! jahapaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM eguNavaNaM rAiMdiyAiM aMtomuhattUNAI, cauridiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM chammAsA, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM chammAsA aMtomuhuttUNA ||suu04|| ____ chAyA-dvIndriyANAm bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena dvAdaza saMvatsarANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi, utkRpTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena dvAdaza saMvatsarANi antarmuhUrtonAni trIndriyANAM dvIndriyAdi kI sthiti kI vaktavyatAzabdArtha-(beiMdiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! dvIndriyoM kI kitane kAla taka sthiti kI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM bArasasaMvaccharAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa bAraha varSa (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM vArasa saMvaccharAiM aMtomuhuttUNAI) jaghanya dvIndrayAdinI sthitinI vaktavyatA zAya:-(beiMdiyANa bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) alndriyAnI 38 // nI sthiti hI cha ? (goyamA !) gautama ? (jahaNNega aMtomuhuttaM ukkoseNa bArasasaMvaccharAI) dhanya mantabhuta, utkRSTa // 215 (apajjattayANa pucchA ?) a5ryAnI ch| 1 (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukko. seNa vi aMtomuhuttaM) dhanya mane utkRSTa 5 mantabhuta nI (pajjattayANa pucchA ?) paryAAnI sthitinI 2ch| ? (goyamA ! ) 3 gautama ? (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNa vArasa saMvaccharAiM aMtomuhuttaNAI) 4dhanya mantabhuta, utkRSTa antarmuhUrta eAchA bAra varSa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.04 dvIndriyAdInAM sthitinirUpaNam 475 bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam , utkRSTena ekonapaJcAzat rAtrindinAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena ekonapaJcAzat rAtrindinAni antarmuhUrtonAni, caturindriyANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRpTena SaNmAsAna, aparyAptakAnAm pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama bAraha varSa kI hai| __(teiMdiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) trIndriyoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhatta, ukkoseNaM eguNavaNNaM rAi diyAI) gautama ! jaghanya antarmuhUrta utkRSTa unapacAsa rAta dina (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) gautama ! jaghanya bhI, utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattayANe pucchA) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM eguNavaNNaM rAIdiyAI aMtomuhattUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama unapacAsa rAtri-dina / ___ (cariMdiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) cauindriyoM kI bhagavan ! kitane kAla taka sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM chammAsA) gautama ! jaghanya antarmuhUrta, (teiMdiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) trIndriyAnI mApana // // sudhIla sthiti hI cha ? (goyamA ! jahaNNeNa aMtomuhutta', ukkoseNa eguNapaNNa rAiMdiyAiM) gautama ! dhanya mantabhuta, utkRSTa sAgara payAsa 2d. hivasa (apajjattayANa pucchA ?) 255ryAtonI sthitinI ch| ? (goyamA !) jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) gautama ! dhanya5] akRSTa 564 manta. bhuta (pajjattayANa pucchA) paryAptInI sthitinI 27 ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM egUNapaNNa rAI diyAiM aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta ochA egaNa pacAsa rAtri divasa (cauridiyANa bhate ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) yaturindriyAnI mApana TamA 7 sudhI sthiti 4ii cha ? (goyamA !) jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM chammAsA ) gautama ! dhanya mantamuMDUta , utkRSTa chabhAsa (apajjattayANaM pucchA ?) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ 476 prajJApanAsUtre antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena SaNmAsAn antarmuhUtaunAn // TIkA-vyAkhyA sugamA // 4 // paJcandriyatiryagyonika sthiti vaktavyatAmUlam-paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM tinni paliovamAiM, apajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM pajattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM tinni paliovamAiM aMtomuttUNAI, saMmu. cchima paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM puvakoDI, apajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvvakoDI jalayara aMtomuhattUNA, gabbhavatiya paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM tinni paliovamAiM, utkRSTa chaha mAsa (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkosevi aMtomuhutta) gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM chammAsA aMtomuhuttUNA) gautama ! jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama chaha mAsa / TIkArtha-vyAkhyA sugama hai // 4 // aparyAptInI sthitinI ch| 1 (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) gautama ! dhanya 55] mane utkRSTa 5 mantabhutanI (pajjattayA NaM pucchA) 5minI sthitanI 275 1 (goyamA ! 'jahaNNeNaM atomuhuttaM ukkoseNa chammAsA aMtomuhuttaNA) gautama ! dhanya mantadUta', kRSTa antarmuhUrta ochA chamAsa. TIkAI- vyAkhyA sugama che ! che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.05 paJcandriyatiryagyonikAnAM sthitini0 477 apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaSNeNa vi ukkoseNaM vi aMto. muhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukoseNaM tiNi paliovamAiM aMtomuhattaNAI, jalayara paMciM diya tirikkhajogiyANa bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM puvakoDI, apajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNa vi aMtomuhattaM, ukkoseNaM puvakoDI, aMtomuhuttUNA, saMmucchima jalayara paMcidiyatirikkha joNiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM puvakoDI, apajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNavi, ukkoseNavi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukoseNaM putvakoDI aNtomuttuunnaa| gabbhavakkaMtiya jalayara paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM, pucchA, goyamA ! jahapaNeNaM aMtomuhattaM, ukoseNaM putvakoDI, apajjattayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNaNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukoseNaM putvakoDI aMtomuhattaNA, cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM tinni paliovamAI, apajjattaya caupayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANe pucchA, goyamA jahaNNeNaM vi, ukkoseNaM vi aMtomuhattaM, pajattayANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM tinni paliovamAI saMmucchimacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoDigANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM caurAsIvAsasaha. slAiM, apajattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahANeNaM aMtomuhatta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ 478 prajJApanAsUtre ukkoseNaM caurAsIvAsasahassAiM aMtomuhattaNAI, gabbhavakkaMtiya cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM tinni paliovamAiM, apajjatayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM paja tayANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tinni paliovamAiM aMtomuhattaNAI, uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNaM atomuhuttaM ukkoseNaM puvakoDI, apajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattayANaM pucchA goyamA ! jahaNeNaM atomuhuttaM, ukkAseNaM puvakoDI aMtomuhuttUNA / saMmucchima uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goymaa| jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tevannaM vAsasahassAiM, apajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuttaM ukkoseNaM tevannaM vAsasahassAiM, aNtomuhttuunnaaii| gambha vatiya uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvakoDI, apajjattayANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANa pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM putvakoDI aMtomuhattaNA, bhuyaparisappathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNaM aMtomuhRttaM, ukkoseNaM putvakoDI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM puvakoDI aMtomuhattaNA, saMmucchimabhayaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 4 sU05 paJcendriyatiryagyonikAnAM sthitini0 jahaNeNaM aMtomuhUtaM ukkoseNaM bAyAlIsaM vAsasahassAIM, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi, ukkosoNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahapaNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM bAyAlIsaM vAsasahassAI aMtomuhuttUNAI | gabbhavakkaMtiya bhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNe / aMtomuhuttaM, ukko seNaM pucakoDI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukko seNaM putra koDo aMtomuhuttUNA, khahayarapaMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM atomuhuttaM, ukkoseNa paliovamassa asaMkhejjaibhAgaM, apajattayANaM pucchA, jahaNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM paliovamassa asaMkhejjaibhAgaM, aMtomuhuttUNaM, saMmucchima khahayarapaMcidiyatirikkhajoNiyANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM bAvattarI vAsasaharasAI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jaha paNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM bAvantarivAsa vAsasaharasAI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtamutaM, pajattayANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNa aMtomuhutta, ukkoseNaM bAvantaribAsa sahastAI aMtomuhuttUNAI, gabbhavakkaMtiya khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, 479 goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhataM, ukkoseNaM palio massa asaMkhejjaibhAgaM, apajattayANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuttaM, pajjattayANaM pucchA goyamA ! jaha zrI prajJApanA sUtra :2
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ 480 prajJApanAsUtre gaNeNaM atomuhUtta, ukkoseNaM paliovamassa asaMkhejaibhAgaM, aMtomuhuttUNaM ||suu0 5 // __ chAyA-paJcendriyatiryagyonikAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni aparyAptakAnAM, pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jadhanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni antarmuhUrtAnAni, saMmUcchimapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utka paMcendriya tiryacoM kI sthiti zabdArtha-(paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) paMcendriya tiryacoM kI he bhagavan ! kitane kAla taka kI sthiti kahI hai (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni paliovamAiM) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa tIna palyopama (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryApsakoM ko sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni palioSamAiM aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama tIna plyopm| (samucchimapaMciMdiya tirikvajoNiyANaM pucchA ?) saMmUrchima paMcendriya tiryacoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM pucakoDI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa karoDa - paMcendriya tiyAnI sthiti sAtha-(paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA !) padaya tiya yAnI sAvanTa mA janI sthiti hI cha ? (goyamA) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni paliovamAI) "dhanya mantabhu. ita; kRSTa na panyA5ma (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptonI sthiti cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) dhanya 5 ane SrkRSTa 5] mantabhuta nI (pajjattayANaM pucchA ?) paryApAnI sthitinI 2ch| ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM tinni paliovamAiM aMtomahattaNAI) dhanya mantabhUti, bhane aSTa mantabhUti mAchAtra pakSyApama (samucchima paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) sabhUmi pathendriya tiya yAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM puvva zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU05 paJcendriyatiryagyonikAnAM sthitini0 481 pTena pUrvakoTI, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antamuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTi antarmuhUtAnA, garbhavyutkrAntika paJcandriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam , utkRSTena trINi palyopamAni antarmuhUtaunAni, jalacara paJcendriyapUrva kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvvakoDI aMtomuhuttUNA) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antamuhUrta kama karoDa pUrva kii| (gambhavatiya paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) garbhaja paMcendriya tiryacoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahapaNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM tini paliovamAI) jaghanya antarmuhUrta utkRSTa tIna palyopama (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya bhI, aura utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA ?) paryApta kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNaNaM aMtomuhatta) jaghanya antarmuhUrta (ukkoseNaM tini paliovamAiM aMtomuttUNAI) koDI) gautama 45nya mantabhuta, pRSTa 42|puurvnii (apajjattayANaM pucchA) 55 sonI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! "dhanya 55 mane pRSTa 5 antabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAyAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvbakADI aMtomuhuttaNA) gautama ! dhanya mantabhutaH, GRSTa mantabhuta maach| 42 / 7 pUrvI ___ (gabbhavakkaMtiya paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) - payandriya tiya yAnI 27 ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni paliovamAiM) 4dhanya mantabhuta, kRSTa ra pakSyApama (apajjattayANaM pucchA) aparyAptInI 2ch| ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ? dhanya 555 mane utkRSTa 5] mantabhuDUta (pajjattayANaM pucchA) paryAptonI sthiti 2cha ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM) 4dhanya mantabhuta (ukkoseNaM tinni paliovamAI aMtomuhuttaNAI) kRSTa mantabhuta ch| traNa pra61 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ ja82 prajJApanAsUtre tiryagyonikAnAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRpTena pUrvakoTI, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI antarmuhUtrlonA, saMmUcchimajalacara paJcandriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI, aparyAptakAnAM utkRSTa antarmuhUrta kama tIna palyopama kii| (jalayarapaMcidiya tirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! jalacara paMcendriya tiryacoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvvakoDI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa karoDa pUrva ko (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvyakoDI aMtomuhuttUNA) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama koTipUrva kii| (samucchima jalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) saMmUchima jalacara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kI pRcchA ?) (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM pucakoDI) jaghanya anttraNa pApanI (jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyANa bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) ma1pan ! saya2 payandriya tiya yAnI mAnI sthiti sI che ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvvakoDI) 43nya mantabhuta', GSTa 42 / 7 pUnA (apajjattayANaM pucchA ?) 15ryAnI 2ch| (goyamA !) u gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) dhanya 55 ane aSTa 5 mantabhuta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptAnI sthitinI 27 ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNa pucakoDI aMtomuhuttaNA) dhanya antarmuhUrta, utkRSTa antamuhUrta ochA kaTi pUrvanI (samuccima jalayara paMciMdiya tirikkha joNiyANa pucchA ?) sabhUchi ma 0822 payandriya tiya yAnI sthiti ch| ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNa puvvakoDI) dhanya mantabhuta, SYSTa pUrva TinI (apajjattayANa pucchA ?) 255minI 27 ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 4 sU.05 paJcendriyatiryagyonikAnAM sthitini0 483 pRcchA ! gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI antarmuhUttaunA, garbhavyu. skrAntikajalacarapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA ? gautama ! jaghanyena antamuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena muhUrta, utkRSTa pUrvakoTi kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrtta kI (pajjattayANa pucchA ?) paryAptakoM kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM puvvakoDI aMtomuhuttUNA) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama karoDa pUrva kii| (gabbhavatiya jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) garbhaja jalacara paMcendriya tiryaMcoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM puvvakoDI) jaghanya antamuhUrta, utkRSTa karoDa pUrva kI (apajjattayANe pucchA ?) aparyAptoM kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMto. muhattaM) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANa pucchA ?) paryAptoM kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvakoDI aMtomuttUNA) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama karoDa pUrva kI / viukoseNa vi aMtomuhutta) "dhanya 55 mane STa 5 mantabhutAnA (pajjattayANa pucchA ?) paryApInI 2ch| ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM puvvakoDI aMtomuhuttaNA) 45nya mantabhutanI kRSTa mantabhuta ochA kareDa pUrvanI ___(gambhavakkaMtiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) ar are. 22 payandriya tiya yAnI sthitinI 2ch| ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM aMto muhuttaM, ukkoseNaM putva koDI) 4dhanya mantabhuta, utkRSTa 42 / pUnI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptonI ch| ? (goyamA ! ) gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) dhanya 55 mane GTa 54 panta. bhuitanI (pajjattayANa pucchA ?) paryAAnI 27 ? (goyamA) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM puvakoDI aMtomuhuttUNA) dhanya mantabhuta, utkRSTa aMtarmuhUrta ochA kareDa pUrvanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ 484 prajJApanAsUtra pUrvakoTI antarmuhUrtonA, catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni, aparyAptaka catupadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni antarmuhatonAni, saMmUcchima catuSpada sthalacara paJcendriyatiryagyoni kAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena caturazItivarSasahasrANi, (cauppayathalayara paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) catuSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM tinni paliovamAiM) jaghanya antamuhUrta, utkRSTa tIna palyopama kI (apajjattaya cauppayathalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) aparyApta cauSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa bhI antarmuharta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM tinni paliovamAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antamuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama tIna palyopama kI hai| ___ (saMmucchama cauppaya thalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) saMmUrchima catuSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kI pRcchA? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM caurAsI (cauppayajalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) yatu56 sthaNaya2 5yandriya tiya yAnI sthitinI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tinni paliovamAI) dhanya mantabhuta, kRSTa tra pakSyo5manI (apajjattaya cauppaya thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) aparyApta catuSpada sthalacara paMcendriya tiryaMconI sthitinI prachA? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM bi unakoseNaM vi aMtomuhutta) 245nya mane S(kRSTa 5 mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAnI sthitinI ch| (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni paliovamAI aMtomuhuttaNAI) dhanya mantabhuta utkRSTa mantabhuta maach| trazu pakSyo5manI ___ (saMmucchima cauppaya thalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) sa bhUbhi yantu54 sthasayara pAyendriya tiya yAnI sthitinI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM caurAsI vAsasahassAI) dhanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 4 sU.05 paJcandriyatiyagyonikAnAM sthitini0 485 aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena caturazItivarSasahasrANi antarmuhUrtonAni, garbhavyutkrAntika catuSpadasthalacara paJcandriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jayanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam , paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni antarmuhUrtonAni, uraHparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! vAsasahassAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa caurAsI hajAra varSa kI (apajjattayANaM pucchA) aparyAptakoM ko sthiti kI pRcchA ? (go. yamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajattayANaM pucchA) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNeM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM caurAsI vAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa caurAsI hajAra varSa meM antarmuhUrta kama ko| (ganbhavatiya cauppaya thalayara paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kI pRcchA arthAt unakI sthiti kitanI hai ? (goyamA)he gautama ! (jahapaNeNaM aMtomuhatta, ukkoseNaM tinni paliovamAI) jaghanya antarmu. hUrta, utkRSTa tIna palyopama kI (apajjattayANe pucchA ?) aparyAptako kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkomantabhuta nI, pRSTa yorAsI 12 vaSanI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta lonI sthiti ch| ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhutta) 43nya mana kRSTa mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryApta honI sthiti sadhI prazna cha ? (goyamA ) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM caurAsI vAsasahassAiM aMtomuhuttaNAI) 43nya mantaita, iTa yArAsI hajAra varSamAM antarmuhUrtanI e chAnI (gambhavatiya cauppayathalayarapaMciM diyatirikkhajoNiyANaM pucchA) tar catupada sthalacara paMcendriya tiryanI sthitinI pRcchA ? arthAt temanI sthiti sI cha ? (goyamA !) OM gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutaM, ukkoseNaM tinni paliovamAi) dhanya 25-tabhuta, kRSTa ra 58|5mnii (apajjattayANaM pucchA) 255minI sthitinI 27 / (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) dhanya mane aSTa mantabhutAnI (pajjattayANaM pucchA ?) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ 486 prajJApanAsUtre jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI antarmuhUrtonA, saMmUcchima uraHparisarpasthalacarapazcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena seNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa antarmuharta kI, (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI pucchA ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM atomuhutta, ukkoseNa tinni paliovamAiM aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta utkRSTa antarmuhUrta kama tIna palyopama kI hai / (uraparisappa thalayara paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM puvakoDI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa pUrvakoTi kI (apajjattayANaM pRcchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomu. hutta) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukoseNaM puvvakoDI aMtomuhuttUNA) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama pUrvakoTi kii| (saMmucchima uraparisappathalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) saMmUrchima uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM kI sthiti paryAAnI cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukoseNaM tinni paliovamAI aMtomuhuttaNAI) "dhanya mantabhuta, kRSTa mntbhutochA traNa pApamanI (uraparisappa thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA) 7252sapa sthala12 payandriya tiya yAnI sthiti sI cha ? (goyamA !) . gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNa puvvakoDI) dhanya mantabhuitanI aTa pUta TinI (apajjattayANa pucchA ?) 255ryAlonI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNaNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) 3 gautama ! 4dhanya mane iSTa mantabhaDatanI (pajjattayANaM pucchA ?) 5yAtanI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvakoDI aMtomuhuttaNA) gautama ! dhanya santabhuta, ane utkRSTa antamuhUrta echA pUrva kenTinI (samucchima uraparisappa thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) sabhU labha 25risa sthalAnya2 5'thendriya tiya yAnI sthiti haiTI ? (goyamA ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 4 sU.05 paJcandriyatiyaMgyonikAnAM sthitini0 487 tripazcAzat varSasahasrANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyeya antarmuhUrtam, utkRSTena tripaJcAzam varSasahasrANi antarmuhUrtonAni, garbhavyutkrAntika uraHparisarpasthalacara paJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tevannaM vAsasahassAI) he gautama ! jaghanya antamuhartta, utkRSTa trepana hajAra varSa (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutaM, ukkoseNaM tevannaM vAsasahassAI aMtomuhuttaNAi) jaghanya antarmuharta kI, utkRSTa antamuhUrta kama trepana hajAra varSa kii| __ (gambhavakkaMtiya uraparisappa thalayara paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) garbhaja uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiyacoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvakoDI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa pUrvakoTi kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI sthiti kitanI ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa antajahaNNeNaM aMtomuhutta ukkoseNaM tevannaM vAsasahassAI) gautama ! dhanya mantabhuta, kRSTa vepana 12 varSa (apajjattayANaM pucchA ?) 255ryAmInI sthiti dI ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) "dhanya 55 mane utkRSTa 5 mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) pAnI sthiti sI ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) anya 55 mana GSTa 5 mantabhutAnI (pajjattayANaM pucchA ?) 5minI sthiti sI ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNa tevannaM vAsasahassAI aMtomuhunaNAI) dhanya mantabhutanI, aSTa mantabhuta moch| trepana 21 no (gabbhavakkaMtiya uraparisappa thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) gama 725risa5 sthasaya2 pathendriya tiya yAnI sthiti sI ? (goyamA !) u gautama ! (jahaNNeNaM antomuhuntaM, ukkoseNaM puvvakoDI) anya mantabhuta', kRSTa pUTinI (apajjattayANaM pucchA ?) saparyA sonI sthiti sI ?) (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi ukoseNaM vi aMtomuhuttaM) 45nya mane aSTa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ 488 prajJApanAsUtre paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI antarmuhUrtonA, bhujaparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI antarmuhUtaunA, saMmUcchimabhujaparisarpasthalacaramuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptoM kI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM puvvakoDI aMtomuhuttUNA) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama pUrvakoTi kI ? (bhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) bhuja. parisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM puvakoDI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa koTipUrva kI (apajattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNaNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM pucakoDI aMtomuhuttUNA) jaghanya antarmuhUrta kI utkRSTa antarmuhUrta kama pUrvakoTi kii| (samucchima bhuyaparisappa thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) saMmUrchima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM kI sthiti mantabhuta nI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAsAnI 27 / (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM aMtomuhuttUNA puSakoDI) "dhanya mantabhuta, utkRSTa antamuhUrta ochA pUrva kesinI? (bhuyaparisappa thalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) suparisa5 sthAya2 payandriya tiya yAnI sthiti sI ? (goyamA !) OM gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvvakoDI) 43nya mantabhuta, aSTa Ti pUrvanI (apajjattayANe pucchA ?) 255tinI sthiti sI ? (goyamA !) hai gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) dhanya bhane aSTa mantabhuitanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAnI sthiti kSI ? (goyamA !) De gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM puvvakoDI atomuhuttaNA) dhanya antamuhUrta ochA pUrva kenTinI (samucchima bhuyaparisappa thalayara paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) sa bhUmi su52 sa5 sthasa-ya2 5yendriya tiya yAnI sthiti kI ? (goyamA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.05 paJcendriyatiryagyonikAnAM sthitini0 489 pazcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena dvi catvAriMzadvarSasahasrANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antamuhUrtam, utkRSTena dvA catvAriMzadvarSasahasrANi antarmuhUrtonAni, garbhavyutkrAntika bhujaparisarpasthala varapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antamuhUrtam, utkRSTena pUrvakoTI, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM vAyAlIsaM vAsahassAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa bayAlIsa hajAra varSa kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI kitanI ? (goyamA) he gautama ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa antarmuhartta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptoM kI kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahANeNaM aMtomuhatta, ukkoseNaM vAyAlIsaM vAsasahassAI aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama vayAlIsa hajAra varSa kii| ___ (gambhavakkaMtiya bhuyaparisappa thalayara paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) garbhaja bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhatta, ukkoseNaM puvvakoDI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa pUrvakoTi kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNevi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM bAyAlIsavAsasahassAI) 4dhanya manta. bhutanI, utkRSTa meM tAlIsa // 2 varSanI (apajjattayANaM pucchA ?) 255ryApta. choTI sI sthiti ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMto. muhutta) dhanya bhane utkRSTa 59 mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) pasinI haiTasI ? (goyamA !) 8 gautama ! (jahaNNeNaM atomuhattaM, ukkoseNa vAyAlIsa vAsasahassAI aMtomuhuttaNAI) dhanya mantabhuta nI, utkRSTa mantabhuta ochA beMtAlIsa hajAra varSanI (gabbhavatiya bhayaparisappa thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyA NaM pucchA 1) ma. su. parisa5 stha652 5yendriya tiya yAnI sthiti el ? (goyamA !) OM gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM puvvakoDI) 45nya mantabhuta utkRSTa pUTinI (apajjattayANaM pucchA ?) a5ryAnI ? (goyamA!) gautama ! (jaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) dhanya ane. kRSTa mantabhutanI pra0 62 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 490 prajJApanAsUtre utkRSTena pUvakoTI antarmuhUrtonA, khecarapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena palyopamasya asaMkhyeyabhAgam aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenAntarmuhUrtam, utkRSTena palyopamasya asaMkhyeyabhAgam, antarmuhUrtonam, saMmUcchimakhecarapaJcandriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghapucchA ?) paryAptakoM kI (goyamA !) he gautama ! (jahaNgeNaM atomuhutta, ukkoseNaM puvakoDI aMtomuhuttUNA) jaghanya antarmuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama pUrvakoTi kii| (khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) khecara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM paliovamassa asaMkhejjaibhAga) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa palyopama ke asaMkhyAtaveM bhAga kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahANeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM paliovamassa asaMkhejjaibhAgaM aMtomuttUNa) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama palyopama kA asaMkhyAtavAM bhaag| 'saMmucchima khahayara paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM pucchA ?) saMmU(pajjattayA NaM pucchA ?) paryAtanI sthiti samAdhI prazna cha. (goyamA !) he gautama! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoNeNaM pubbakoDI aMtomuhuttaNA) 45nya mantabhutanI utkRSTa antarmuhUta ochA pUrva kenTinI (khahayarapaMciM diyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) ya2 5'yendriya tiya-- yonI sthiti sI ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNa paliovamassa asaMkhejjai bhAga) "dhanya mantabhuta, kRSTa pakSyA5manA masabhyAtamA lAganI (apajjattayANa pucchA ?) 255ryA sonI TI ? (goyamA !) 3 gautama! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) dhanya mana tRSTa anta. bhuta nI (pajjattayANaM ?) paryAsanI usI ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM atomuhattaM ukkoseNaM paliovamassa asakhejjaibhAgaM aMtomahattaNaM) dhanya antarmuhUrta utkRSTa antarmuhUrta eAchA 55mane asaMkhyAtamo bhAga (samucchima khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) sa bhUchibha meyara yandriya tiya yAnI sthiti sI ? (goyamA!) 3 gautama ! (jahaNNeNaM ato zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 4 sU.05 paJcendriyatiryagyonikAnAM sthitini0 491 nyena antarmuhUrtam, utkRSTena dvAsaptatiH varSasahasrANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena dvAsaptatiH varSasahasrANi, antamuhUrtInAni, garbhavyutkrAntikakhecarapaJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena palyopamasya asaMkhyeyabhAgam, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! chima khecara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama! ( jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM bAvattarI vAsasahassAI ) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa bahattara hajAra varSa kI ( apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama! (jahaNaNeNa vi ukoseNa vi aMtamutta) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrtta kI ( pacatayANaM pucchA ?) paryAptoM kI kitanI ?) (goyamA) he gautama ! ( jahapaNeNaM aMttomuhutta, ukkoseNaM bAvattarIvA sasahassAiM aMtomuhuttaNAI) jaghanya antarmuhUrtta utkRSTa antarmuhUrtta kama bahattara hajAra varSa kI / (bhavati khayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ? ) garbhaja khecara paMcendriya tiryacoM kI sthiti kitanI hai ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM palio massa asaMkhejjaibhAgaM ) jaghanya antarmuhUrtta kI, utkRSTa palyopama ke asaMkhyAtaveM bhAga kI ( apajjantayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? ( goyamA !) he gautama! (jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhata ) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrtta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! ( jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM " muhuttaM, ukkoseNaM bAbattarI vAsasahassAI ) 4dhanya antarmuhUrta utkRSTa moMtera untara varSAnI (apajjattayANaM pucchA ?) atharyAsonI sthiti DeMTalI (goyamA ! ) De gautama ! ( jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM dhanya ne utkRSTa manta bhuGkrtanI (rujjattayANaM pucchA) paryAsonI DeMTalI ? (goyamA ! ) he gautama! (jahaNaNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNa bAbattarI vAsasaharasAIM atomuhuttUNAI) 4dhanya antamuhUrtI utkRSTa antarmuhU AchA khetera hajAra varSanI (gavbhavatiyakhahayarapaMcidiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) garbha meyara yathendriya tiryathonI sthiti DeMTalI ? (goyamA !) De gautama ! ( jahaNNeNa atomuhuttaM ukkoseNaM paliovamassa asaM khejjaibhAgaM ) 46nya antarmuhUrtanI utkRSTa yayopabhanA asaMkhyAtamA lAganI ( apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptonI sthiti DeMTalI ? (goyamA ! ) De gautama ! ( jahaNNeNa vi ukkoseNa vi atomuhutta ) 4dhanya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ 492 prajJApanAsUtre jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena palyopamasya asaMkhyeyabhAgam, antarmuhUtAnam / TIkA-vyAkhyA sugamA // suu05|| manuSyasthitivaktavyatAmUlam-maNussANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM ukkoseNaM tini paliovamAI apajjatamaNussANaM pucchA goyamA ! jahANeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattamaNussANaM pucchAgoyamA jahaNaNeNaM aMtomuhRttaM ukkoseNaM tinni paliovamAiM aMtomuhattUNAI, samUcchimamaNu. ssANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi aMtomuhattaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM,ganbhavatiyamaNussANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM aMtomuhattaM, ukkoseNaM tinni paliovamAiM, apajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNa vi unakoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM aMtomuhatta, ukkoseNaM tinni pali ovamAiM atomuhuttUNAI // sU06 // ukkoseNaM paliovamassa asaMkhejaibhAgaM aMtomuhuttUrNaM) jaghanya antamuhUrta kI, utkRSTa antarmuhUrta kama palyopama ke asaMkhyAtaveM bhAga kii| TIkArtha-vyAkhyA sugama hai // 5 // manuSya sthiti vaktavyatAzabdArtha-(maNussANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA?) he bhagavan manuSyoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA !jahaNNeNaM aMto. bhane kRSTa mantabhuitanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptInI sthiti dI ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhatta, ukkoseNa paliovamassa asa. khejjaI bhAgaM aMtomuhuttaNaM) dhanya mantabhutanI, GrabTa mantabhuta ch| palyopamanA asaMkhyAtamA bhAganI TIkArya-vyAkhyA sugama che . 5 che manuSya sthiti vaktavyatA zahAtha-(mANussANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) 3 bhagavan ! bhanu. dhyAnI 388t imnI sthiti sIche 1 (goyamA !) 3 gautama ! (jahaSNeNaM aMto zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.06 manuSyANAM sthitinirUpaNam 493 chAyA-manuSyANAM bhadanta ! kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena palyopamAni, aparyAptamanuSyANAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi, utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptamanuSyANAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni antarmuhUrtonAni, saMmUcchimamanuSyANAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi antarmuhUrtam, utkRSTenApi antarmuhUrtam, garbhavyutkrAntimanuSyANAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi muhutta, ukkoseNaM tinni paliovamAI) he gautama ! jaghanya antamuhUrta aura utkRSTa tIna palyopama kI (apajjattayamaNussANe pucchA ?) aparyAptaka manuSyoM kI pRcchA ? sthiti kitanI hai ? (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antamuhUrta (pajjatta maNussANaM pucchA ?) paryApta manuSyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM tini paliovamAiM aMtomuhuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antamuhUrta kama tIna palyopama / ___ (saMmucchima maNussANaM pucchA ?) saMmUrchima manuSyoM kI sthiti kitanI? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta __(gambhavakkaMtiya maNussANaM pucchA ?) garbhaja manuSyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhutta, ukkoseNaM tinni paliovamAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa tIna palyopama muhuttaM, ukkoseNaM tinni paliovamAI) dhanya mantabhuta bhane aSTa ay pakSyA5manI (apajjattaya maNussANaM pucchA) 5544 manuSyAnI sthiti DesI che ? (jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) dhanya 55 mantabhuta kRSTa 5 mantabhuta (pajjattamaNussANa pucchA ?) paryApta manuSyAnI sthiti sI goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM tinni paliovamAI aMtomuhuttaNAI) 45nya santata; utkRSTa mantabhuta mAchA pakSyA5ma (samucchima maNussANaM pucchA ?) sabhUchi ma manuSyonI sthiti thI ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) jaghanya paNa antarmuhUrta utkRSTa paNa antarmuhUrta (gabbhavakkaMtiya maNussANaM pucchA ?) Mr manuSyAnI sthiti sI ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tinni paliovamAI) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUrtam, utkRSTena trINi palyopamAni antarmuhUrtonAni // TIkA-vyAkhyA sugamA ||suu0 6 // vAnavyantarasthiti vaktavyatAmUlam-vANamaMtarANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM, ukkoseNaM paliovamaM, apajattabANamaMtarANaM devANaM pucchA, goyamA! jahapaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM paliovamaM aMtomuhattaNaM / vANamaMtarINaM devINaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM, ukoseNaM addhapaliovamaM, apajjattiyANaM devINaM pucchA, goyamA! jahANeNa viukoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattiyANaM vANamaMtarINaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM dasavAsasahastAiM aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM addhapaliovamaM aMtomuhattaNaM ||suu0 7 // (apajjattayANaM pucchA) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM, ukkoseNaM tini pali. oyamAI aMtomuttUNAI) jaghanya antarmuhUrta, utkRSTa antarmuhUrta kama tIna palyopama / TIkArtha-vyAkhyA spaSTa hai // 6 // dhanya mantabhuta, kRSTa ! panyA5ma (apajjattayANaM pucchA ?) 255 to nI sthiti sI che ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhutta) dhanya mane 478 mantabhuti (pajjattayANaM pucchA ?) paryAzAnI 127 1 goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM aMtomuhuttaM ukkoseNaM tinni paliovamAiM aMtomuhattUNAI) 4dhanya mantabhuta'; aSTa mantata ch| 155 58yopama TIkAI-vyAkhyA spaSTa che ke 6 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.07 vAnavyantarANAM sthitinirUpaNam 495 chAyA-vAnavyantarANAM bhadanta ! devAnAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi, utkRSTena palyopamam, aparyAptakavAnavyantarANAM devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUrtonAni, utkRSTena palyopamam antarmuhUrtAnam, vAnavyantarINAm devInAM pRcchA ?, gautama ! jaghanyena vAnavyantara sthiti vaktavyatA zabdArtha-(vANamaMtarANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! vAnavyantara devoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA) he gautama ! jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM paliovarma) jaghanya dasa hajAra varSa, utkRSTa eka palyopama (apajjatta vANamaMtarANaM devANaM pucchA?) aparyApta vAnavyantara devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA !) he gautama ! (jahapaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA) paryAptoM kI kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM) jaghanya dasa hajAra varSa kI utkRSTa antarmuhUrta kama palyopama kii| (vANamaMtarINaM devINaM pucchA ?) vAnavyantarI deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM addhapaliovamaM) jaghanya dasa hajAra varSa, utkRSTa ardha palyopama vAnarAntara devenI sthitinI vaktavyatA zahAtha-(bANamaMtarANaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! pAvya-tara hevAnI janI sthiti 4sI cha ? 3 (goyamA!) gautama ! (jahaNeNaM dasavAsasahassAI, ukkoseNaM paliovamaM) dhanya 62 12 11, utkRSTa me 58yA5ma (apajjatta vANamaMtarANaM devANaM pucchA ?) 255yati pAna. vya-ta2 vAnI sthiti TahI ? (goyamA !) : gautama ! (jahaNNeNa vi ukko. seNa vi aMtomuhuttaM) 4dhanya bhane utkRSTa 55] antamutanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptInI sI ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM, ukkoseNaM paliovamaM aMtomuhuttaNaM) 43nya 42 // 12 vaSanI kRSTa mantabhuta ochA palyopama (vANamaMtarINaM devINaM pucchA ?) vAnavyantarI heviyAnI sthiti sI ? (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM, ukkoseNaM addhapaliovama) dhanya 41 12 1, pRSTa 20 pakSyAyanI (apajjattiyANaM devINaM pucchA ?) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ 496 prajJApanAsUtra dazavarSasahasrANi, utkRSTena arddhapalyopamam, aparyAptikAnAM devInAM pRcchA ? gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptikAnAM vAnavyantarINAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dazavarSasahasrANi antarmuhUrtonAni, utkRSTenArddhapalyopamam antarmuhUrtonam / TIkA-vyAkhyA sugamA ||suu0 7 // jyotiSkadevasthiti vaktavyatA-- mUlam-joisiyANaM devANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaTrabhAgo, ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamabbhahiyaM, apajjattajoisiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaTThabhAgo aMtomuhuttUNo, ukkoseNaM paliovamaM vAsa. sayasahassamabhahiyaM aMtomuhuttUNaM, joisiNINaM devINaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaTTabhAgo, ukkoseNaM addhapaliovamaM paNNAsavAsasahassamabbhahiyaM, apajjattajoisiyadevINaM pucchA, kI (apajjattiyANaM devINaM pucchA ?) aparyAptaka deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) jaghanya aura utkRSTa antamuhUrta kI (pajjattiyANaM vANamaMtarINaM pucchA ?) paryAptaka vAnavyantarI deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama !jahaNNeNaM dasavAsasahassAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM addhapaliovamaM aMtomuhuttUNa) jaghanya antarmuhUrtta kama dasahajAra varSa, utkRSTa antarmuhUrta kama arddha palyopama kii| TIkArtha-vyAkhyA spaSTa hai // 7 // aparyAsa heviyAnI sthiti sI ? (goyamA !( gautama ! (jahaNNeNaM ukkoseNaM vi aMtomuhutta) dhanya mane praSTa mantabhuta nI (pajjattiyANaM vANama. tarINaM pucchA ?) paryApta pAnavyanta viyonI sthiti sI ? (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNeNaM dasavAsasahassAiM aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM addhapaliovamaM aMtomuhuttaNaM) "dhanya mantabhuta ch| 42 12 11nI, kRSTa mantabhuta ochA ardha pAmanI TIkAI-vyAkhyA spaSTa che ke 7 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 4 sU08 jyotiSkadevAnAM sthitinirUpaNam 497 goyamA! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM,pajjattaya joisiya devINaM pucchA, goyama ! jahaNNeNaM paliovamaTThabhAgo, aMtomuhutUNo, ukkoseNaM addhapaliovamaM paNNAsavAsasahassamabbhahiyaM aMtomuhalaNaM, caMdavimANeNaM bhaMte ! devANaM pucchA, goyamA ! jaha paNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamabhahiyaM, apajjattayANaM caMdadevANaM pucchA, goyamA ! jahapaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhattaNaM ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamabbhahiyaM aMtomuhattaNaM, caMdavimANeNaM devINaM pucchA, goyamA! jahANeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM addhapaliovamaM pannAsavAsasahassamabbhahiyaM, apajjattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjatiyANaM pucchA, goyamA !jahANeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhattaNaM, ukkoseNaM addhapaliovamaM pannAsavAsasahassamabhahiyaM aMtomuhattaNaM sUravimANe NaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! jahANeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasahassamabbhahiyaM, apajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhattaNaM, ukoseNaM paliovamaM bAsasahassamabbhahiyaM aMtomuhUttUNaM, sUravimANeNaM bhaMte ! devINaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM addhapaliovamaM paMcahi vAsasaehimabbhahiyaM, apajjattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtamuhattaM, pajjattayANaM pucchA goyamA! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhatUNaM,ukoseNaM addhapaliovamaM paMcahiM vAsasaehimabbhahiyaM aMto na063 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ 498 prajJApanAsUtra muhattaNaM gahavimANeNaMbhaMte ! devANaM pucchA ? goyamA! jahaNaNeNaM ca ubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM paliovamaM, apajattayANaM pucchA, goyamA!jahANeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM caubhAgapali ovamaM aMtomuttUNaM,ukoseNaM valiovamaM aMtomuhattUNaM, gahavimANe devINaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovama, ukkoseNaM addhapaliovamaM, apajjattiyANaM pucchA, goyamA! jahaeNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattayANaM pucchA, goghamA ! jahaNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhattUNaM, ukkoseNaM addhapaliovamaM aMtomuhuttUNaM, nakkhattavimANe devANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM addhapaliovamaM, apajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhattaNaM, ukkoseNaM addhapaliovamaM aMtomuhattaNaM, nakkha ttavimANe devINaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM sAiregaM ca ubhAgapaliovamaM, apajattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM sAiregaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUNaM, tArAvimANe devANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM aTThabhAgapali. ovamaM, ukoseNaM caubhAgapaliovamaM, apajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNavi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaTrabhAgaM aMtomuttUNaM, ukkoseNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhattaNaM, tArAvimANe devINaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaTrabhAgaM, ukkoseNaM sAiregaM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 4 sU.08 jyotiSkadevAnAM sthitinirUpaNam 499 aTrabhAgapaliovamaM, tArAvimANe apajjattiyANaM devINaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM vi, ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattiyANaM devINaM pucchA, goyamA! jahaNNeNaM paliovamaTThabhAgaM aMtomuhutUNaM, ukoseNaM sAiregaM paliovamaTThabhAgaM aMtomuhuttUNaM ||suu0 8 // ____ chAyA--jyotiSkANAM devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamASTabhAgam , utkRSTena palyopamam varSazatasahasrAbhyadhikam, aparyAptakajyotiSkANAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamASTabhAgam, antarmuhUtAnam, utkRSTena palyopamaM varSazata jyotiSkadevoM kI sthiti kI vaktavyatA zabdArtha-(joisiyANaM devANaM pucchA ?) jyotiSka devoM kI sthiti kI pRcchA arthAt sthiti kitane kAla kI ? (goyamA ! (jahaNNeNaM paliovamaTThabhAgo, ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamanbhahiyaM) he gautama ! jaghanya palyopama kA AThavAM bhAga, utkRSTa eka lAkha varSa adhika palyopama kI (apajjatta joisiyANaM pucchA ?) aparyApta jyotiSka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa yi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptoM kI sthiti kitanI ? (goyamA jahaNNeNaM paliovamaTThabhAgo aMtomuhuttUNo, ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamanbhahiyaM aMtomuhuttUNa) gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama palyopama kA AThavAM bhAga, utkRSTa antarmuhUrta kama eka palyopama aura eka tiSka devAnI sthitinI vaktadhyatA zahAtha-(joisiyANaM devANaM pucchA ?) jyeti hevAnasthiti samadhI cha ? arthAt sthiti - ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaTThabhAgo, ukkoseNaM pali. ovamaM vAsasayasahassamabbhahiyaM) gautama ! 24vanya pkssyaa5mn| ma mA akRSTa meSa madhi4 pakSyopamanI (apajjattaya joisiyANaM pucchA ?) aparyApta jyoti haivAnI sthiti thI ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhutta) gautama dhanya mane pRSTa mantabhutAnI (pajjattayANa pucchA ?) paryAptInI sthiti sI ? (goyamA jahaNNeNaM pali ovamaTThabhAgo aMtomuttUNo, ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamabhahiyaM aMtomuttUgaM) gautama ! dhanya mantabhuta mAchA pakSyA5manA AThame bhAga utkRSTa antarmuhUrta ochA eka palepama ane eka lAkha varSanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ 500 prajJApanAsUtre sahasramabhyadhikam, antarmuhUrtam, jyotiSkINAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamASTabhAgam, utkRSTena arddhapalyopamam pazcAzadvarSasahasramabhyadhikam, aparyAptakajyotiSkadevINaM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antamuhUrtam, paryAptakajyotiSkadevINaM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamASTabhAgam antarmuhUrtonam, utkRSTena arddhapalyopamam, paJcAzadvarSasahasrAbhyadhikam, antarmuhattoMnam, candravimAne khalu bhadanta ! devAnAM pRcchA ? gautama ! jaghanyena lAkha varSa kii| ___ (joisiNINaM devINa pucchA ?) jyotiSka deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaTThabhAgo, ukkoseNaM addhapaliovamaM paNNAsavAsasahassamabhahiyaM) he gautama ! jaghanya palyopama kA AThavAM bhAga, utkRSTa pacAsa hajAra varSa adhika AdhA palyopama kI (apajjatta joisiya devINa pucchA ?) aparyApta jyotiSka deviyoM kI kitanI ? (goyamA jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattaya joisiya devINaM pucchA?) paryAptaka jyotiSka deviyoM kI kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliyovamaTThabhAgo aMtomuhuttUNo, ukkoseNa addhapalio. vamaM paNNAsavAsasahassamanbhahiyaM aMtomuhuttUNaM) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama palyopama kA AThavAM bhAga, utkRSTa antarmuhUrta kama AdhA palyopama aura pacAsa hajAra varSa / (caMdavimANe NaM bhaMte ! devANaM pucchA ?) he bhagavan ! candravimAna meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovarma, (joisiyANaM devINaM pucchA ?) jyoti viyAnI sthiti sI ? (goyamA jahaNNaNaM paliovamadabhAgo, ukkoseNaM addhapaliovabhaM paNNAsavAsasahassamavbhaf) he gautama ! jaghanya palyopamane AThame bhAga utkRSTa pacAsa hajAra qSa maEi: A pakSyA5manI (apajjatta joisiya devIgaM pucchA ?) aparyApta jyoti viyonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! panya mana GTa mantaDUtanI (pajjattaya joisiya devINaM pucchA ?) paniyoti viyAnIsthiti TakSI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamabhAgo aMtomuttaNo ukkoseNaM addhapaliobamaM paNNAsavAsasahassamabhiyaM aMtomuhuttUNa) gautama! jaghanya antarmuhUrta ochA palyopamane AThame bhAga utkRSTa anta. muharta eAchA ardhA papama ane pacAsa hajAra varSanI (caM dadhimAgeNaM bhaMte ! devANaM pucchA ?) bhagavan ! yandra vimAnamA hevAnI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 su.08 jyotiSkadevAnAM sthitinirUpaNam 501 caturbhAgapalyopamam, utkRSTena palyopamam varSazatasahasrAbhyadhikam, aparyAptakAnAM candradevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam antarmuhUtaunam, utkRSTena palyopamam varSazatasahasrAbhyadhikam antarmuhUrtonam, candravimAne khalu devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam, utkRSTena arddhapalyopamam, pazcAzadvarSasahasAbhyadhikam, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi, utkRSTenApi antarmuukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamabhahiyaM) he gautama ! jaghanya palyopama kA cauthAI bhAga, utkRSTa eka lAkha varSa adhika eka palyopama kI (apajattayANaM caMdevANaM pucchA ?) aparyApta caMdra devoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamanbhahiyaM aMtomuhutUrNa) he gautama ! jaghanya palyopama kA cauthA bhAga, antarmuhUrta kama utkRSTa antarmuhUrta kama eka palyopama aura eka lAkha varSa kii| _(caMdacimANe NaM devINaM pucchA ?) candravimAna meM deviyo kI pRcchA? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAga paliovamaM, ukkoseNaM addhapaliovarma pannAsa vAsasahassamabhahiyaM) he gautama ! jaghanya palyopama kA caturtha bhAga, utkRSTa pacAsa hajAra varSa adhika AdhA palyopama (apajjattisthiti sI ? (goyamA ! jahaNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamabhahiya) gautama ! vanya 56|5bhne| yo mA aSTa se khAsa 1 madhi4 me 5-yopabhanI (apajjattayANaM caMdevANaM pucchA ?) aparyAsa yandradevAnI cha ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya 54 bhane utkRSTa 55 mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) pAnI ch| ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasayasahassamabbhahiyaM aMtomuhuttaNaM) gautama ! dhanya 58yopamane ce bhAga, antarmuhUrta ochA, utkRSTa antamuhUrta ochA eka palyopama ane eka lAkha varSanI (caMdavimANeNaM devINaM pucchA ?) yandra vimAnamA viyonI cha ? (jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM addha paliovamaM pannAsavAsasahassamabbhahiya) gautama! dhanya pakSyApabhanI yaathe| mAsa, GSTa payAsa unna2 varSa dhi ma 58yAma (apajjattiyANaM pucchA ?) 1544 yandra vimAnanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ 502 prajJApanAsUtre hUrtam, paryAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam antarmuhUrtonam, utkRSTena arddhapalyopamam, paJcAzadvarSasahasrAbhyadhikam antarmuhUrtAnam, sUravimAne khalu bhadanta ! devAnAm kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam, utkRSTena palyopamam varSasahasrAbhyadhikam aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! yANaM pucchA ?) aparyAptaka candravimAna kI deviyoM kI pRcchA ? (goyamA (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattiyANaM pucchA ?) paryAptaka deviyoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM addha paliovamaM paNNAsavAsasahassamabhahiyaM aMtomuhuttUNaM) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama palyopama kA caturtha bhAga, utkRSTa antarmuhUrta kama arddha palyopama aura pacAsa hajAra varSa kii| (sUravimANe NaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! sUryavimAna meM devoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA ! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasahassamabhahiya) he gautama ! jaghanya palyopama kA cauthAI bhAga, utkRSTa eka hajAra varSa adhika eka palyopama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchI ?) paryAptakoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhattUNaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasahassamanbhahiyaM aMtomuhattUrNa) viyonI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) 3 gautama ! dhanya 55] mane utkRSTa 544 mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryApta viyonI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhutta ukkoseNa addhapaliovamaM paNNAsavAsasahassamabbhahiyaM aMtomuhuttaNaM) gautama! dhanya antarmahatuM eAchA popamane ce bhAga, utkRSTa antarmuhUrta ochA addha palyopama ane pacAsa hajAra varSanI (sUravimANeNaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI NNattA ?) bhagavan / sUrya vimAnamA hevonI sA nI sthiti 4DI cha (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAga paliovamaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasahassamanbhahiyaM) gautama ! dhanya pakSyo. pamanA cothA bhAga utkRSTa eka hajAra varSa adhika eka palyopamanI (paujttyaannN pucchA ?) 255minI 27 // ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.08 jyotiSkadevAnAM sthitinirUpaNam 503 jaghanyena caturbhAgapalyopamam antarmuhAnam, utkRSTena palyopamam varSasahasrAbhyadhikam antarmuhUrtonam, sUravimAne khalu bhadanta ! devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam, utkRSTena arddhapalyopamam paJcabhiH varSazatairabhyadhikam, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jayanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyayomam antarmuhUtAnam, utkRSTena arddhahe gautama ! jaghanya palyopama kA caturtha bhAga meM antarmuhUrta kama aura utkRSTa eka palyopama aura eka hajAra varSa meM antarmuhUrta, kama / ___ (sUravimANeNaM bhaMte ! devINaM pucchA ?) he bhagavan ! sUryavimAna meM deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapalio. vamaM, ukkoseNaM addha paliovamaM paMcahiM vAsasaehimabhahiyaM) he gautama ! jaghanya palyopama kA cothAI bhAga, utkRSTa pAMca sau varSa adhika eka palyopama (apajjattiyANaM pucchA ?) aparyAptaka sUrya deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptaka deviyoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM (caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM addhapaliovamaM paMcahiM vAsasaehimabhahiyaM aMtomuttUNaM) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama cauthAI palyopama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama arddha palyopama aura pAMca sau varSa kI hai| aMtomuhuttaM) dhanya bhane pRSTa mantabhuta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAnI 27 // ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliyovamaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM paliovamaM vAsasahassamabhahiyaM aMtomuhuttaNaM) gautama! dhanya 58yA5manA yAthA bhAgamAM antarmuhUrta eAchA ane utkRSTa eka papama ane eka hajAra varSamAM antarmuhUrta ochA (sUravimANeNaM bhaMte ! devINaM pucchA ?) lagavAn ! sUrya vimAnAmA deviyonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM addha paliovarma paMcahiM vAsasaehimabhahiya) gautama ! dhanya 58yo5manA yA n ScSTa pAMyasa varSa aghi me 58yA5ma (apajjattiyANaM pucchA ?) aparyApta sUrya' vimAnanI heviyonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) gautama ! dhanya bhane sRSTa mantabhutAnI (pajjattiyANaM pucchA ?) paryAta viyonI 27 / ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttaNaM ukkoseNaM addhapaliovamaM paMcahiM vAsasaehimabbhahiyaM aMtomuhuttaNaM) gautama ! 45 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 504 palyopamam paJcabhiH varSazatairabhyadhikam antarmuhUrtonam, grahavimAne khalu bhadanta ! devAnAM pRcchA ? gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam, utkRSTena palyopamam, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam antarmuhUrtonam, utkRSTena palyopamam antarmuhUrtoM nam, grahavimAne khalu devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopam utkRSTena arddhapalyopamam aparyAptikAM pRcchA ? gautama ! jaghanyenApi ___ (gahavimANe NaM bhaMte ! devANaM pucchA ?) he bhagavan ! grahavimAna meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovarma, ukkoseNaM paliovamaM) he gautama ! jaghanya cauthAI palyopama kI, utkRSTa eka palyopama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptaka graha-devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi aMtomuhutta, ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM paliovamaM aMtomuhattUNa) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama cauthAI palyopama, utkRSTa antarmuhUrta kama eka palyopama (gahavimANe devINaM pucchA) grahavimAna meM deviyoM kI sthiti kitanI hai ? goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM ukkoseNaM addhapaliovarma) he gautama ! jaghanya cauthAI palyopama, utkRSTa ardha palyopama nya antarmuhUrta ochA caturthAza pAmanI, utkRSTa antamuhUrta ochA ardha papama ane pAMca varSanI (gahavimANeNaM bhaMte ! devANaM pucchA ?) bhagavan ! vimAnamA honI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM paliovamaM) gautama! dhanya yaturthAza pakSyopabhanI kRSTa se pakSyA5manI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAta aDa vimAnanA hevAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi aMtomuhuttaM, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya 55 mantataH , utkRSTa 5 mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) pAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM paliovamaM aMtomahattaNaM) gautama ! dhanya mantabhuta ch| yaturthAza pakSyA5ma aSTa antamuhUrta ochA eka pApama (gahavimANe devINaM pucchA ?) vimAnanI viyonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM addhapaliovama) gItama! dhanya bhane yaturthI 5 583|5bh, utkRSTa 25 pakSyA5ma (apajjattiyANaM pucchA ?) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.08 jyotiSkadevAnAM sthitinirUpaNam 505 utkRSTenApi antarmuhUrtam paryAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyo, pamam antarmuhUrtonam, utkRSTena arddhapalyopamam, antarmuhUrtonam, nakSatravimAne devAnAM pRcchA ? gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam, utkRSTena arddhapalyopamam, aparyAptakAnAM pRcchA ? gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena antarmuhUtanam, utkRSTena arddhapalyopam, ( apajjattiyA NaM pucchA ?) aparyAptaka deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNevi ukkoseNa vi aMtomuhutta ) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattiyANaM pucchA ?) paryAptaka deviyoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNeNaM caubhAgapalioyamaM aMtomuhuttUrNaM, ukko seNaM addhapaliovamaM aMtomuhuttUNaM) he gautama! jaghanya antarmuhUrtta kama cauthAI palyopama kI, utkRSTa antarmuhUrtta kama ardha palyopama kI / (nakkhattavimANe devANaM pucchA ?) nakSatra vimAna meM devAM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNaNeNaM ca bhAgapalioyamaM, ukkoseNaM addha paliovamaM) he gautama! jaghanya cauthAI palyopama, utkRSTa ardhapalyopama kI ( apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrtta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhattaNaM, ukkoseNaM addhapaliocamaM aMtomuhattUrNa) he gautama ! jaghanya antarmuhurta kama cauthAI palyopama, utkRSTa antaH paryApta heviyAnI sthiti DeMTalI ? (goyamA ! jahaNaNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya ane utkRSTa antarmuhUrta'nI (pajjattayANaM pucchA ?) paryA sa deviyonI pRthchA ? (goyamA ! jahaNaNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhu tUrNa ukkoseNaM addha paliovamaM aMtomuhuttaNaM) gautama ! dhanya antarmuhUrta zochA cAra bhAga ane utkRSTa antarmuhUta ochA apatyeApamanI. (nakkhattavimAMNe devANaM pucchA ?) nakSatra vibhAnabhAM hevonI sthitinI pRcchA (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM, ukkoseNaM addha paliovamaM) gautama ! dhanya yaturthAMza paDhyopabha utlRRSTa artha pahayopabhanI (apajjattayANaM pucchA ?) atharyAsonI sthitinI pRthchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM ) De gautama ! dhanya pazu bhane utkRSTa yA antarmuhUrtanI (pajjanttayANaM pucchA ?) paryAsanI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa ca bhAgapaliovamaM aMtomuhuttaNaM, ukkopra0 64 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ 506 prajJApanAso antarmuhUtoM nam, nakSatravimAne devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam, utkRSTena sAtirekam caturbhAgapalyopamam, aparyAptikAnAM pRcchA, gautama ! jadhanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturbhAgapalyopamam antarmuhUrtonam, utkRSTena sAtirekaM caturbhAgapalyopamam, antrmuhuutonm, tArAvimAne devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena aSTabhAgapalyopamam utkRSTena caturbhAgapalyopamam aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTemuhUrta kama arddha plyopm| ___ (nakkhattavimANe devINaM pucchA ?) nakSatra vimAna meM deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovama, ukkoseNaM sAiregaM caubhAgapaliovama) he gautama ! jaghanya cothAI palyopama, utkRSTa kucha adhika cauthAI palyopama (apajjattiyANaM pucchA ?) aparyApta deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa viukoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antamuhUrta (pajjattiyANaM pucchA ?) paryApta deviyoM kI sthiti kitanI? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM sAiregaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUrNa) jaghanya antarmuhUrta kama cauthAI palyopama, utkRSTa antarmuhUrta kama palyopama ke cauthAI bhAga se kiMcit adhik| (tArAvimANe devANaM pucchA ?) tArA vimAna meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aTThabhAgapaliovamaM, ukkoseNaM caubhAgapaliovamaM) he gautama ! jaghanya palyopama kA AThavAM bhAga, seNaM addha paliovamaM aMtomuhuttaNa) gautama ! dhanya mantabhuta maach| yatu. thaza papama utkRSTa antarmuhUrta ochA ardha papama (nakkhattavimANe devINaM pucchA ?) nakSatra vimAnamA heviyAnI sthiti TakSI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM ukkoseNaM sAiregaM caubhAga pali. ovamaM) gautama ! dhanya yaturthAza 58yAyama, kRSTa madhira yaturthA / pakSyA5manI (apajjattiyANaM pucchA ?) aryAta heviyAnI sthiti thI ? (goyamA ! jadaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya 54] ane. utkRSTa 5 mantabhuta (pajjattiyANa pucchA ?) paryAta heviyAnI sthiti thI ? (goyamA ! jahaNNeNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttaNaM ukkoseNaM sAiregaM caubhAga paliovamaM aMtomuhuttaNaM) 4dhanya mantabhuta sauch| yatu / 58ye|5m kRSTa antarmuhUrta ochA papamanA cethAI bhAgathI kiMcit adhika che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 4 sU.08 jyotiSkadevAnAM sthitinirUpaNam 507 nApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamASTabhAgam antarmuhUrtonam, utkRSTena caturbhAgapalyopamam antrmuhuutonm, tArAbimAne devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamASTabhAgam, utkRSTena sAtirekam aSTabhAgapalyopamam, tArAvimANe aparyAptikAnAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTeutkRSTa palyopama kA cauthAI bhAga (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahapaNeNaM paliovamaTThabhAgaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM caubhAgapaliovamaM aMtomuhuttUNa) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama palyopama kA AThavAM bhAga, utkRSTa antarmuhUrta kama palyopama kA cauthAI bhaag| (tArAvimANe devINaM pucchA ?) tArA vimAna meM deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliocamaTThabhArga ukkoseNaM sAirege aTThabhAga paliovarma) he gautama ! jaghanya palyopama kA AThavAM bhAga, utkRSTa palyopama ke AThaveM bhAga se kucha adhika (tArA vimANe apajjattiyANaM devINaM pucchA ?) tArA vimAna meM aparyAptaka deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjatti (tArAvimANe devANaM pucchA ?) t||2vimaanmaa hevAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM adubhAga paliovama, ukkoseNaM caubhAga paliovama) gautama! dhanya pakSyA5mana mAma kRSTa 58yApabhAnA thAlAsa (apajjatayANaM pucchA ?) maryAta hevonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi unoseNaM bi aMtomuhuttaM) gautama dhanya 55 mane utkRSTa 5 mantaData jiyANa pacchA?) paryAta hevAnI sthiti dakSI ? (goyamA! jahaNNeNaM paliovamaDDhabhAgaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM caubhAgapaliovama aMtomuhuttaNaM) gautama ! dhanya antamuhUrta eAchA palyopamane AThame bhAga, utkRSTa antamuhUrta ochA palyopamane cothe bhAga _(tArAvimANe devINaM pucchA ?) taa|| vimAnamA deviyAnI sthiti kI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aTThabhAgapaliovamaM ukkoseNaM sAiregaM adubhAga paliobama) gautama ! jaghanya palyopamane AThama bhAga, utkRSTa palyopamanA AThamAM bhAgathI sivs (tArA vimANe apajjattiyANaM devINaM pucchA ?) // 2 // vimAnamA ma paryAsa heviyAnI sthiti dI ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMto zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ 508 prajJApanAsUtre nApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamASTabhAgam antarmuhUrtonam, utkRSTena sAtirekam palyopamASTabhAgam antarmuhUrtonam // TIkA - - vyAkhyA sugamA, ||suu08|| vaimAnikadevasthiti vaktavyatA mUlam - vemANiyANaM devANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI, apajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaSNeNaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, vemANiyANaM bhaMte! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA, goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM paNavannaM paliovamAI, apajjattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattiyANaM pucchA, goyamA ! jahapaNaM paliovamaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM paNapannaM paliovamAI aMtomuhuttUNAI, sohamme NaM bhaMte! kappe devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM do sAgarovamAI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNa vi, yANaM devINaM pucchA ?) paryApta deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNeNa paribhavamadvabhAgaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM sAiregaM paliovabhAga aMtomuhasUNaM) he gautama! jaghanya antarmuhUrtta kama parayopama kA AThavAM bhAga aura utkRSTa antarmuhUrtta kama palyopama ke AThaveM bhAga se kucha adhika / TIkArtha- vyAkhyA sugama hai ||8|| muhuttaM) gautama ! dhanya pazu bhane utkRSTa mantarbhu'DUrta' (pajjattiyANaM pucchA ?) paryApta deviyonI sthiti DeMTalI che ? (goyamA ! jahaNeNaM paliovamadRbhAgaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM sAiregaM paliovamadvabhAgaM aMtomuhuttaNaM) gautama ! dhanya antarmuhUta ochA paDyeApamanI AThamA bhAga, ane utkRSTa antarmuhUta ochA paDyeApamanA AThamA bhAgathI kAMika adhika TIkA - byAkhyA sugama che lA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 4 sU09 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 509 ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajattayANaM devANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaM aMtomuhattaNaM, ukkoseNaM do sAgarovamAI aMtomuhattUNAI, sohamme kappe devINaM pucchA, goyamA ! jahapaNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM paNNAsaM paliovamAiM, apajjattiyANaM devINaM pucchA, goyamA! jahaNNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattiyANaM devINaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaM, aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM paNNAsaM paliovamAI aMtomuhattUNAI, sohamme kappe pariggahiyANaM devINaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM sattapaliovamAI, apajjattiyapariggahiya devINaM pucchA goyamA ! jahANeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pariggahiyANaM pajattiyANaM devINaM pucchA goyamA! jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhattUNaM, ukkoseNaM sattapaliovamAI aMtomuhattaNAI, sohamme kappe apariggAhayANaM devINaM, pucchA, goyamA! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM paNNAsaM paliovamAI, apajjattiyANaM pucchA. goyamA jahapaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhRttaM, pajattiyANe pucchA, jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhattaNaM ukkoseNaM pannAsaM paliova mAiM aMtomuhuttUNAI, IsANe kappe devANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM sAiregaM paliovamaM, ukoseNaM sAiregAiM do sAgarovamAI, apajattadevANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM sAiregAI do sAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, IsANe kappe devINaM pucchA, goyamA !jahaNNeNaM sAiregaM paliovama ukkoseNaM paNapannaM paliovamAiM IsANe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ 510 prajJApanAsUtre kappe devINaM apajjattiyANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNavi, aMtomuhuttaM, IsANe kappe pajattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM aMtomuhuttUgaM ukkoseNaM paNapannaM palio mAI aMtomuhuttUNAI IsANe kappe pariggahiyANaM devINa pucchA, goyamA ! jahaNeNaM sAiregaM paliovamaM, ukkoseNaM navapalio mAI apajattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, IsANekappe pajattiyANaM pucchA goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM, ukkoseNaM navapalio mAI aMtomuhuttUgAI, IsANekappe apariggahiyA devI pucchA, goyanA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM, ukkoseNaM paNapannAI palio mAI appajattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNevi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM aMtomuhusRNaM, ukko seNaM paNapannaM palio mAI aMtomuhuttUNAI saNakumAre kappe devANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM do sAgarovamAI, ukkoseNaM sattasAgarotramAI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNevi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM do sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI ukkoseNaM sattasAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, mAhiMde kappe devANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM sAiregAI do sAgarovamAI ukkoseNaM sAiregAIM sattasAgarovamAI, apajjantayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNavi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNNeNaM do sAgarovamAI sAiregAI aMto. muhuttUNAI, ukkoseNaM sattasAgarovamAI sAiregAI aMtomuhutUNAI, baMbhaloe kappe devANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM satta zrI prajJApanA sUtra :2 -
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.09 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 511 sAgarovamAiM ukkoseNaM dasasAgarovamA , apajjattayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNaNeNavi ukkosegavi aMtomuhattaM, pajjattayANa pucchA ? goyamA ! jahaNNeNaM sattasAgarovamAiM aMtomuttUNAI ukkoseNaM dasasAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI,laMtae kappe devANaM pucchA ? goyamA ! jahaNaNeNaM dasasAgarovamAiM ukkoseNaM caudasa sAgarovamAiM, apajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNavi ukkoseNavi aMtomuhattaM, pajjayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNe. NaM dasasAgarovamAiM aMtomuhunagAI, ukkoseNaM ca uddasa sAga rovamAiM aMtomuhuttUNAI, mahAsukke kappe devANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM cauddasalAgarovamAiM, ukkoseNaM sattarasasAgarovamAiM, apajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahANeNa vi, ukkoseNa vi, aMtomuhuttaM, pajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM cauddasa sAgarovamAiM aMtomuhulUNAI ukkoseNaM sattasAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, sahassAre kappe devANaM pucchA, goyamA ! jahapaNeNaM sattarasa sAgarovamAiM, ukkoseNaM aTArasasAgarovamAiM, apajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahANeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM sattarasasAgarovamAiM aMtomuttUNAI, ukkoseNaM aTArasasAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, ANae kappe devANaM pucchA, goyamA! jahapaNeNaM aTArasasAgarovamAiM, ukoseNaM egUNavIsaM sAgarovamAiM, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahANeNa vi ukoseNa vi aMtomuhRttaM, pajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNaM aTArasasAgarovamAiM, aMtomuhuttUgAI, ukkoseNaM egUNavIsaM sAgarovamAiM aMtomuhattaNAI, pANaekappe devANaM pucchA, goyamA! jahANeNaM egUNavIsaM sAgarovamAiM ukkoseNaM bIsaM sAgarovamAiM apajatta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ 512 prajJApanAsUtre yANaM pucchA, ? goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNa egUNavIsaM sAgarotramAiM aMtomuhutUNAI, ukkoseNaM vIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI AraNe kappe devANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM vIsaM sAgarovamAI ukkoseNaM ekavIsaM sAgarovamAiM apajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM vIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI ukkoseNaM egavIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI accue kappe devANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNaM egavIsaM sAgarovamAI ukko seNaM bAvIsaM sAgarovamAiM apajattayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA ? goyamA ! jahaNNeNaM ikkasIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI ukko seNaM bAvIsaM sAgarotra mAiM aMtomuhuttUNAI ||su09 // chAyA - - vaimAnikAnAM devAnAM bhadanta / kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena palyopamam utkRSTena trayastriMzat sAgaropamAni, aparyAptakAnAM vaimAnika devoM kI sthiti kI vaktavyatA zabdArtha - ( vemANiyANaM devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! vaimAnika devoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? ( goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM tetIsaM sAgarovamAiM) he gautama ! jaghanya palyopama kI, utkRSTa tetIsa sAgaropama kI (apajjanttayANaM pucchA ?) aparyApta vaimAnika devoM kI sthiti kitanI ? ( goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta ) he gautama ! vaimAnika vAnI sthiti vaktavyatA zabdArtha- (vemANiyANaM devANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA 1) he bhagavan ! vaibhAni devAnI DeMTalA ajanI sthiti uhI che ? (goyamA ! jahaNeNaM paliovarmaM, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI) he gautama! dhanya yasyopamanI, utkRSTa tetrIsa sAgaropamanI ( apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta vaimAni hevAnI sthiti DeMTalI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! nadhanya pazu bhane utkRSTa pazu antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAsanI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.09 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 513 pRcchA ! gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam antarmuhUttaunam, utkRSTena trayastriMzat sAgaropamANi antarmuhUtaunAni, vaimAnikInAM bhadanta ! devInAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena palyopamam, utkRSTena paJcapaJcAzat palyopamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenanApi antarmuhUrtam, paryAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam antarmuhUtAnam, utkRSTena paJca. jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajattayANaM pucchA) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama eka palyopama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama tetIsa sAgaropama kii| ___ (vemANiyANaM bhaMte ! devINaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! vaimAnika deviyoM kI sthiti kitane kAla kI kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM paNapannaM paliobama) he gautama !jaghanya palyopama kI, utkRSTa pacapana palyopama kI (apajjattiyANaM pucchA) aparyAptaka deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhurta kI (pajjattiyANaM pucchA ?) paryAptaka vaimAnika deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhattaNaM, ukkoseNaM paNapanna paliovamAiM aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama eka palyopama aura utkRSTa antarmuhUrta kama pacapana palyApama kI / sthiti sI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhattaNaM ukkoseNaM ttettIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya antabhuta mAcha5 me pkssyaapamanI, utkRSTa antamuhUrta eAchA tetrIsa sAgaropamanI vemANiyANa bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! vaimAni heviyonI sthiti // nI hI cha ? (goyamA ! jahaNeNaM paliovamaM; ukkoseNaM paNapannaM paliovama) gautama ! dhanya pakSyopamanI, utkRSTa pAvana 58yA5manI (apajjattiyANaM pucchA 1) 255viyonI sthita sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhutta) gautama ! dhanya 54] mane GrkRSTa 555 mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAta vaimAni heviyonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNa paNapanna paliovamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya mantabhuta maach| 4 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pazcAzat palyopamAni antarmuhUtaunAni, saudharme khalu bhadanta ! kalpe devAnAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena palyopamam utkRSTena dve sAgaropame, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antamuhUrtam, paryAptakAnAM devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam antamuhUrtonam, utkRSTena dve sAgaropame antarmuhUtoM ne, saudharme kalpe devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam utkRSTena pazcAzat palyopamAni, aparyAptikAnAM __ (sohamme NaM bhaMte ! kappe devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! saudharma kalpa meM devoM kI sthiti kitane kAla kI kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM do sAgarovamAiM) he gautama ! jaghanya eka palyopama kI utkRSTa do sAgaropama kI (apajjattiyANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jaha. NNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANa devANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNaNeNaM paliovamaM aMtomuhutUrNa, ukkoseNaM do sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama eka palyopama aura utkRSTa antarmuhUrta kama do sAgaropama kI hai| __(sohamme kappe devINaM pucchA ?) saudharma kalpa meM deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovama, ukkoseNaM paNNAsaM pali ovamAiM) he gautama ! jaghanya eka palyopama, utkRSTa pacAsa palyopama papama ane utkRSTa antarmuhUrta ochA paMcAvana popamanI che. (sohammeNaM bhaMte ! kappe devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) bhagavan ! sau dhama 365mAM vonI sthiti // sanI 4DI cha ? (goyamA ! jahaNNeNa paliovamaM, ukkoseNaM do sAgarovamAiM) gautama ! dhanya se pakSyA5manI, aSTa me sAgaropamanI, (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptonI sthiti sI ? (goyamA !) (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) gautama ! dhanya 555 mane aSTa 59y mantabhuta (pajjattayANaM devANaM pucchA ?) paryAsa hevAnI sthiti sI ? (goyamA! jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhuttaNaM ukkoseNaM do sAgarovamAiM aNtomuhttjADuM) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta echA eka popama ane utkRSTa antamuhUrta eAchA be sAgaropamanI (sohammekappe devINaM pucchA !) saudhama 45mA heviyonI sthiti seal ? (goyamA! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM paNNAsaM paliovamAiM) gautama ! dhanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 4 sU.09 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 515 devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptikAnAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam antrmuhuutonm, utkRSTena pazcA. zat palyopamAni antarmuhUtaunAni, saudharme kalpe parigrahANAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam utkRSTena saptapalyopamAni, aparyAptakaparigraha devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, parigrahANAM kI (apajjattiyANaM devINaM pucchA ?) aparyAptaka deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNAvi aMtomuhuttaM) he gautama ! jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajattiyANaM devINaM pucchA ?) paryAtaka saudharma-deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM paNNAsaM paliocamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama eka palyopama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama pacAsa palyopama kii| (sohamme kappe pariggahiyANaM devINaM pucchA ?) saudharma kalpa meM parigRhItA deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA! jahaNNaNaM pali ovamaM, ukkoseNaM satta paliovamAI) he gautama ! jaghanya eka palyopama, utkRSTa sAta palyopama kI (apajjattiya pariggahiya devINaM pucchA ?) aparyApta parigRhItA deviyoM kI kitanI sthiti ? (goyamA! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrtta kI (pariggahiyANaM pajjattiyANaM devINaM pucchA!) 4 pakSyApama kRSTa payAsa pasyopamanI (apajjattiyANaM pucchA ?) apayati heviyonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama! dhanya 55 mantabhuta, mane utkRSTa 5 mantabhuta (pajjattiyANaM devINaM pucchA ?) paryAsa saudhama viyonI sthiti kSI ? (goyamA ! jahaNNeNaM pali. ovamaM, aMtomuhuttaNa, ukkoseNaM sattapaliovamAI aMtomuhattaNAI ) gautama ! jaghanya antarmuhUrta, ochA, eka pApamanI utkRSTa antarmuhUrta ochA sAta palyopamanI. (sohamme kappe pariggahiyANaM devINaM pucchA ?) saudharma 485mA pariDitA heviyonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM sattapaliovamaM) gautama ! 43nya me pakSyo5ma, kRSTa sAtapakSyopabhanI (apajjattiya pariggahiya devINaM pucchA ?) aparyApta pariDIta viyonI sI sthiti ? (goyamA ! jahaNNeNi vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya mana. kRSTa manta. bhuitanI (pariggahiyANaM pajjattiyANaM devINaM pucchA ?) 52DItaparyAtaviyonI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra paryAptikAnAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam antarmuhUrtonam, utkRpTena saptapalyopamAni antamuhUrtonAni, saudharme kalpe aparigrahANAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam, utkRSTena paJcAzat palyopamAni, aparyAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena palyopamam antarmuhAnam, utkRSTena pazcAzat palyopamAni parigRhItA paryApta deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNa sattapaliomAi aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama eka palyopama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama sAta palyopama kii| (sohamme kappe apariggahiyANaM devINaM pucchA ?) saudharmakalpa meM aparigRhItA deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM, ukkoseNaM paNNAsaM paliovamAiM) he gautama ! jaghanya eka palyopama kI (apajjattiyANaM pucchA ?) aparyAptaka deviyoM kI kitanI (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrtta kI (pajjattiyANaM pucchA ?) paryApta aparigRhItA deviyoM kI kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paliovamaM aMto. mudattUNaM, ukkoseNaM pannAsaM paliovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama eka palyopama kI utkRSTa antarmuhUrta kama pacAsa palyopama kii| sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa paliovamaM aMtomuhuttaNa, ukkoseNa sattapali ovamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya mantabhuta mAchA me pakSyopamanI, utkRSTa antarmuhUta ochA sAtapalyopamanI. (sohamme kappe apariggahiyANe devANaM pucchA ?) sIdhama 485mA aparigaDIta viyonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa paliovamaM, ukkoseNaM paNNAsaM paliovamAI) dhanya 4 pakSyopabha, utkRSTa 5yAsa payomanI (apajjattiyANaM pacchA ?) pati viyonI 4sI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) gautama ! dhanya mane utkRSTa mantabhuta (pajjattiyANa pucchA ?) paryApta parilIta viyonI sI (goyamA ! jahaNNeNaM paliovama, aMtottaNaM, ukkoseNa pannAsaM palioSamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama! 4dhanya antata ochA papamanI, utkRSTa antarmuhUrta ochA pacAsa pApamanI (IsANe kappe devANaM pucchA ?) mAvan ! zAna465mA hevAnI sthiti tean ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovama ukkoseNaM sAiregAiM do sAgaroca. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.09 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 517 antarmuhUrtonAni, IzAnekalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena sAtireka palyo. mam, utkRSTena sAtireke dve sAgaropame, aparyAptadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena sAtireka palyopamam antarmuhAnam, utkRSTena sAtireke dve sAgaropase antarmuhUtaune, IzAne kalpe devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena sAtirekaM palyopamam utkRSTena paJcapaJcAzat palyopamAni, IzAne kalpe devInAm aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, IzAne kalpe paryAptikAnAM ____ (IsANe kappe devANaM pucchA ?) he bhagavan ! IzAna kalpa meM devoM kI sthiti kitanI? (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM, ukko. seNaM sAiregAiM do sAgarovamAiM) he gautama ! jaghanya kucha adhika eka palyopama kI, utkRSTa kucha adhika do sAgaropama kI (apajatta devANaM pucchA ?) aparyAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahapaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAirega paliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM sAiregAiM do sAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antamuhUrta kama kucha adhika palyopama kI utkRSTa antarmuhUrta kama do sAgaropama se kucha adhika kii| (IsANe kappe devINaM pucchA ?) IzAna kalpa meM deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM, ukkoseNaM paNapannaM paliovamAI) he gautama ! jaghanya eka palyopama se kucha adhika, mAI) gautama ! dhanya sis adhi4 me pakSyA5manI, kRSTa xiss adhi: me sAmanI (apajjatta devANaM pucchA ?) aparyApta hevAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya bhane aSTa mantabhutAnI (pajjattayANaM pucchA ?) pAnI sthiti zeel ? (goyamA ! jahaNNeNa sAiregaM paliovamaM aMtomuhuttaNaM, ukkoseNaM sAiregAiM do sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya mantabhuDUtama 444 qdhAre 58|5mnii mane utkRSTa be sAgaropamanI (IsANe kappe devINa pucchA ?) 4Ana5mA heviyonI sthiti sI ?) (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovama, ukkoseNaM paNapannaM paliovamAI) gautama ! dhanya 4 58yo5mathI six adhi4, pRSTa 5.yAvana 58|5mnii (IsANe kappe devINaM apajjattiyANaM pucchA ?) JAIna85mA a5miviyonI sthiti kI ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ 518 prajJApanAsUtre pRcchA, gautama ! jaghanyena sAtirekaM palyopamam antarmuhUtanam, utkRSTena paJcapaJcAzat palyopamAni antarmuhUrttenAni, IzAne kalpe parigrahANAM devInAM pRcchA, gautama ! jaghanyena sAtirekaM palyopamam, utkRSTena navapalyopamAni aparyAptikAnAM pRcchA, gautama ! javanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, IzAne kalpe paryAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena sAtirekaM palyopamam antarmuhUtanam, utkRSTena nava utkRSTa pacapana palyopama kI (IsANe kappe devoNaM apajattiyANaM pucchA ?) IzAna kalpa meM aparyApta deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrtta kI (IsANe kappe pajjantiyANaM pucchA ? ) IzAna kalpa meM paryAptaka deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNeNaM sAiregaM paliovamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM paNapannaM palio - mAI aMtomuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrtta kama sAtireka kucha adhika palyopama kI, utkRSTa antarmuhUrtta kama pacapana palyopama kI (IsANe kappe pariggahiyANaM devINaM pucchA ? ) IzAna kalpa meM parigRhItA deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAirega palioai, ukkoseNaM navapalio mAI ) he gautama ! jaghanya palyopama se kiMcit adhika, utkRSTa nau palyopama kI (apajjattiyANaM pucchA ?) aparyApta deviyoM kI kitanI ? (goyamA jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhataM) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrtta kI (IsANe kappe pajjantiyANaM pucchA ?) IzAna kalpa meM paryApta deviyoM (goyamA ! jahaNaNaM vi ukkoseNa vi ato muhuttaM) gautama ! dhanya bhane utsRSTa ramantarmuhUrtanI, (IsANe kappe pajjattiyANaM pucchA ?) zAnadabhAM paryAsa hevi* yonI sthiti DeMTalI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM aMtomuhuttaNaM ukkoseNaM paNapannaM palio mAI aMtomuttaNAI) gautama ! dhanya antarmuhUrta ochA sAtireka kAMika adhika palyopamanI, utkRSTa antarmuhUta ochA pAMcAvana pacepamanI, (IsANe kappe parigahiyANaM devIgaM pucchA ?) zAnadabhAM parigRhItA hepi yonI sthiti aisI ? (goyamA ! jahaNNeNa sAiregaM paliovamaM, ukkoseNaM navapalio mAI ) gautama ! dhanya pahayopabhathI hiMthita adhi, utkRSTa nau paDhyo thabhanI (apajjattiyANaM pucchA ?) aparyApta heviyAnI sthiti TasI ? (goyamA ! jahaNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhutta ) he gautama! dhanya pazu bhane utSTa pa mantarmuhUrtanI (isANe kappe pajjattiyANaM pucchA ?) paryAsa heviyAnI sthiti zrI prajJApanA sUtra :2
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.09 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 519 palyopamAni antarmuhUrtonAni, IzAne kalpe aparigrahika devInAM pRcchA, gautama ! jadhanyena sAtirekaM palyopamam, utkRSTena paJcapazcAzat palyopamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena sAtirekaM palyopamam antarmuhUrtAnam, utkRSTena paJcapazcAzat palyopamAni antarmuhattaunAni, sanatkumAre kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM aMto. muhattUNa) he gautama ! jaghanya sAtireka palyopama meM antarmuharta kama (ukoseNaM navapaliovamAiM aMtomuhuttUNAI) utkRSTa antarmuhUrta kama nau palyopama (IsANe kappe apariggahiyANaM devINaM pucchA ?) IzAna kalpa meM aparigRhItA deviyoM kI kitanI sthiti ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM, ukkoseNaM paNapannAI paliovamAI) he gautama! jaghanya sAtireka eka palyopama kI, utkRSTa pacapana palyopama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattiyANaM pucchA ?) paryAptaka deviyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM pali oyamaM aMtomuhuttUNaM, ukkoseNaM paNapannaM paliokmAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuharta kama sAtireka palyopama kI, utkRSTa antarmuharta kama pacapana palyopama kii| __ (saNakumAre kappe devANaM pucchA ?) sanatkumAra kalpa meM devoM kI sI ? (goyamA jahaNNeNaM sAiregaM paliovamaM aMtomuttaNaM, ukkoseNaM nava paliovamAI aMtomuhuttaNAI) 3 gautama ! dhanyamantabhuta ch| sAti24 pakSyopabhanI, utkRSTa antamuhUrta ochA nava palyopamanI. __ (IsANe kappe apariggahiyANaM devINaM pucchA) zana85mA 255rihI heviyonI sthiti dI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAirega paliovamaM ukkoseNaM paNapannAiM paliovamAI) gautama ! 4dhanyathI sAti24 me pakSyopabhanI sana yApana pakSyApabhanI. (apajjattiyANaM pucchA) aparyAtaviyAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) 3 gautama ! dhanyathI mane aSTathI 54 matabhuta nI (pajjattiyANaM pucchA) paryApta viyonI sthiti kI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAirega paliovamaM aMtomuhuttaNaM, ukoseNaM paNapaNNaM paliobamAiM) gautama ! dhanyathI matabhutabha sAti24 palyopamanI utkRSTa ane aMtamuhUrta eAchA paMcAvana palyopamanI. (sarNakumAre kappe devANaM pucchA ?) sanabhAra 485i hevonI sthiti zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ 520 prajJApanAsUtre jaghanyena dve sAgaropame, utkRSTena saptasAgaropamAni, aparyAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptikAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dve sAgaropame, antarmuhUrttAne, utkRSTena saptasAgaropamAni antarmuhuttoMnAni, mAhendre kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena sAtireke dve sAgaropame utkRSTena sAtirekAni saptasAgaropamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ? jaghanyena dve sAgaropame sAtireke antarmuhUtaune, utkRSTena saptasAgaropamAni sAtirekANi sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNaNeNaM do sAgarovamAi, ukkoseNaM satta sAgaro mAi) he gautama ! jaghanya do sAgaropama, utkRSTa sAta sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta devoM kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNeNaM do sAgarovamAI' aMtotaNAI, ukkoseNaM satta sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrtta kama do sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama sAta sAgaropama kI / (mAhiMde kappe devANaM pucchA ?) mAhendra kalpa meM devoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM sAiregaM do sAgarovamAI, ukkoseNaM sAiregAi satta sAgarovamAi ) he gautama! jaghanya kiMcit adhika do sAgaropama kI, utkRSTa kiMcit adhika sAta sAgaropama kI (apajjantiyANaM pucchA ?) aparyAptaka devoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutaM) he gautama ! jaghanya DeMTalI ? (goyamA ! jahaNaNeNaM do sAgarovamAI, ukkoseNaM sattasAgarovamAiM) gautama ! nRdhanya me sAgaroyabha, utkRSTa sAta sAgazeyaranI, ( apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta ThevonI pRthchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMto muhuttaM) dhanya pazu ramane utDDaSTa pazu antarmuhUrtanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAsadevAnI sthitinI pRthchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM do sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI, ukko seNaM sattasAgagebamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya antarmuhUrta mAchA me saagre|pamanI, utkRSTa antamuhUta ochA sAta sAgaropamanI, (mAhiMde kappe devANaM pucchA ?) mAhendramA hevonI sthitinI pRthchA ? (goyamA ! jahaNeNaM sAiregAIM do sAgarovamAIM, ukkoseNaM sAiregAIM sttsaagvAtlR gautama ! jadhanya kiMcit adhika e sAgaropamanI, utkRSTa ka cit adhi sAtasAgaropamanI ( apajjattiyANaM pucchA ?) aparyApta hevonI pRcchA ? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 4 sU.9 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 521 antarmuhUttaunAni, brahmaloke kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena saptasAgaropamAni, utkRSTena dazasAgaropamAni, aparyAptakAnAM pRcchA ? gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena saptasAgaropamAni antarmuhUrtonAni, utkRSTena dazasAgaropamAni antrmuhuuttonaani, lAntake kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dazasAgaropamAni, utkRSTena caturdazasAgaro aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNaNeNaM do sAgarovamAI sAiregAi aMtomuhuttUNAI', ukkoseNaM satta sAgarovamAI sAiregAi aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama sAtireka do sAgaropama, utkRSTa antarmuhUrta kama sAtireka sAta sAgaropama kii| (baMbhaloe kappe devANaM pucchA ?) brahmaloka kalpa meM devoM kI sthiti kitanI ? (jahaNNeNaM satta sAgarovamAI, ukkoseNaM dasa sAgarovamAI) jaghanya sAta sAgaropama, utkRSTa dasa sAgaropama (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antamuharta kI (pajattayANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNaNeNaM sattasAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNa dasa sAgarovamAi aMtomuhuttaNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama sAta sAgaropama aura utkRSTa antarmuhUrta kama dasa sAgaropama kii| (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya bhane aTa mantabhutAnI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAsa vAnI sthitinI 2ch| ? (goyamA ! jahaNNeNaM do sAgarovamAI sAiregAiM aMtomuhattaNAI, ukkoseNa sattaH sAgarovamAI, aMtomuhuttUNAI) gautama ! dhanya mantabhuta mAchA sAtire be sAgarepama, utkRSTa antamuhUrta ochA sAtireka sAtasAgaropamanI. (baMbhaloe kappe devANaM pucchA ?) brahma4385ma vAnI sthiti sI ? jahaNNeNaM sattasAgarovamAI, ukkoseNaM dasasAgarovamAI) nya sAta sAgarApabha, Save 4shsaag|5m (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptInI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) gautama ! dhanya bhane utkRSTa mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAta hevAnI sthiti sI ?) (goyamA ! (jahaNNeNaM sattasAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM dasasAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya mantabhuta mAchA, saataa||2|5m mana utkRSTa antarmuhUrta ochA daza sAgaropamanI, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ 522 prajJApanAsUtre pamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dazasAgaropamAni antarmuhUrtInAni. utkRSTena caturdaza sAgaropamAni antrmuhuuttonaani, mahAzukre kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturdazasAgaropamANi, utkRSTena saptasAgaropamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturdazasAgaropamANi antrmuhuuttonaani, utkRSTena (laMtae kappe devANaM pucchA ?) lAntaka kalpa meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasa sAgarovamAI, ukkoseNaM cauddasasAgarovamAI) he gautama ! jaghanya dasa sAgaropama kI, utkRSTa caudaha sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasasAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM cauddasa sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya dasa sAgaropama meM antarmuhUrta kama kI aura utkRSTa caudaha sAgaropama meM antarmuhUrta kama kii| (mahAsukke kappe devANaM pucchA ?) mahAzukra kalpa meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM cauddasa sAgarovamAI, ukkoseNaM satarasa sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya caudaha sAgaropama kI utkRSTa sattaraha sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNe vi ukkoseNa vi aMto___(laMtae kappe devANaM pucchA ?) and4465mA hevAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasasAgarovamAI, ukkoseNaM cauddasasAgarovamAiM) 45nya zA. 5manI, utkRSTa yauhasAgarAmanI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta devAnI sthiti thI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya mana aSTa mantabhuitanI (pajjattayANa pucchA ?) paryAptahInI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM dasasAgarovamAI aMtomuhuttaNAi, ukkoseNaM cauddasasAgaroSamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama! dhanya shsaa||25mmaa mantabhuta ochAnI ane utkRSTa caudasAgarepamamAM antarmuhUrta echAnI (mahAksuke kappe devANaM pucchA ?) mahazu 485mA hevonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNaM cauddasa sAgarovamAI, ukkoseNa sattarasasAgarovaNAI) gautama ! nadhanya yA sAgarAmanI, utkRSTa sattara sApaza5manI (ajjattayANaM pucchA ?) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 su. 9 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 523 saptadazasAgaropamANi antarmuhUrttanAni sahasrAre kalpe devAnAM pRcchA. gautama ! jaghanyena saptadazasAgaropamANi utkRSTena aSTAdazasAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena saptadazasAgaropamANi antarmuhUrttenAni, utkRSTena aSTAdaza sAgaropamANi antarmuhUrtInAni, Anate kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena muhuttaM) he gautama! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrtta kI (pajjantayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jaha NaM cauddasa sAgarobamAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM sattarasa sAgarovamAi aMtomuhattUNAI) he gautama! jaghanya antarmuhUrtta kama caudaha sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrtta kama sataraha sAgaropama kI / (sahassAre kappe devANaM pucchA ?) sahasrAra kalpa meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNeNaM sattarasa sAgarovamAI, ukkoseNaM aTThArasa sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya sataraha sAgaropama kI utkRSTa aThAraha sAgaropama kI ( apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhataM) he gautama! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrtta kI (pajjantayANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sattarasa sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM aTThArasa sAgarImAI aMtomuha tUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrtta kama sataraha aparyApta devAnI sthiti DeMTalI ? (goyamA ! jahaNNeNaM thi ukkoseNa vi antomuhuttaM) gautama ! dhanya pazu bhane uDDaSTa antarmuhUrtanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAsaonI sthiti DeMTalI ? (jahaNNeNaM caudasasAgarovamAI aMtomuhuNAI, ukkoseNaM sattara - sAgarotramAI aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya antarmuhUrta gochA yauha saagriipamanI, ane utkRSTa antarmuhU echA sattarasAgaropamanI, (sahassAre kappe devANaM pucchA ?) sahasA248yamAM devAnI sthiti DeMTalI ? (goyamA ! jahaNeNaM sattarasa sAgarovamAIM, ukkoseNaM aTThArasasAgarovamAiM) gautama ! dhanya sattarasAgaroyabhanI utkRSTa aThAra sAgarISabhanI (apajjattayANaM pucchA 1 ) aparyApta hevonI sthiti TasI ? (goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMto muhuttaM) gautama ! dhanya yAgu bhane utpaSTa yazu antarmuhUrtanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAsa devonI sthiti DeTasI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sattara sasAgarobamAI aMtomuhuNAI, ukkoseNaM aTThAsasAgarobamAI aMtomuhuttUNAI ) gautama ! dhanya antarmuhUrta ochA sattarasAgaropamanI ane utkRSTa antarmuhUta ochA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ 524 prajJApanAsUtre aSTadaza sAgaropamANi, utkRSTena ekonaviMzatiH sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena aSTAdazasAgaropamAni antarmuhUrtonAni, utkRSTena ekonaviMzatiH sAgaropamAni antarmuhUrtonAni, prANate kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekonaviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena viMzatiH sAgaropamANi aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama aThAraha sAgaropama kii|| __(ANae kappe devANaM pucchA ?) Anata kalpa meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aTThArasa sAgarovamAI, ukkoseNaM egaNavIsaM sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya aThAraha sAgaropama, utkRSTa unnIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptaka devoM kI sthiti kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) he gautama ! jaghanya bhI antarmuhUrta, utkRSTa bhI antamuhUrta kI (pajattayANaM pucchA !) paryAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aTThArasa sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI', ukkoseNaM egUNavIsaM sAgarovamAI aMtomuttUNAI) he gautama! jaghanya antarmuhUrta kama aThAraha sAgaropama, utkRSTa antarmuhUrta kama unIsa sAgaropama kii| (pANae kappe devANaM pucchA ?) prANata kalpa meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM egUNavIsaM sAgarovamAi, ukkoseNaM aDhAra sAgaropamanI (ANae kappe pucchA ? ) mAnata5mA vAnI sthiti sI ? (goyamA ! adArasasAgadovamAI ukkoseNaM egUNavIsaM sAgarovamAI) gautama ! 4dhanya mA2 saa||2|5m, utkRSTa mAgaNIsa saa||2|5mnii (apajjattayANaM pucchA ?) 255ryA. H hevAnI sthitinI 27 ? (goyamA ! jahaNNeNa vi uvakoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! "ghanya 55] mantabhuta, kRSTa 544 mantabhuta nI (pajjattayANaM pucchA ?) pati hevAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaSNeNaM aTThArasasAgaro. vamAiM aMtomuhuttaNAI ukkoseNaM egUNavIsa sAgarovabhaI aMtomuhuttaNAI) gautama ! jaghanya antamuhUrta ochA aDhAra sAgarepama, utkRSTa antamuhUrta ochA ogaNIsa sAgarepamanI. (pANae kappe devANa pucchA ?) prAta 465mA hevAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNeNa egUNavIsaM sAgarovamAI, uvakoseNaM vIsaM sAgarovamAI) gautama ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.9 vaimAnikadevAnAM sthitinirUpaNam 525 pRcchA, gautama ! jaghanyena ekonaviMzatiH sAgaropamANiH antarmuhUrtoM nAni, utkRpTena viMzatiH sAgaropamAni antarmuhUtaunAni, AraNe kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena viMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena ekaviMzatiH sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena viMzatiH sAgaropamAni antarmuhUrtonAni, utkRSTena ekaviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUtaunAni, acyute kalpe devAnAM pRcchA, vIsaM sAgarovamAiM) he gautama ! jaghanya unnIsa sAgaropama, utkRSTa vIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM egUNavIsaM sAgarovamAi aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM vIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama unIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama vIsa sAgaropama kii| (AraNe kappe devANaM pucchA ?) AraNa kalpa meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM vIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM ekkavIsaM sAgarovamAiM) he gautama ! jaghanya vIsa sAgaropama kI, utkRSTa ikkIsa sAgaropama kI (apajattayANaM pucchA ?) aparyApta deyoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM dhanya mAgAsa sAgarIyama, GSTa vIsa saa||2||5mnii (apajjattayANa pucchA ?) maryAsahInI sthiti sI ?) (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama dhanya 55 mane utkRSTa 59 mantabhuta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAyAnI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNNaM egUNavIsaM sAgarovamAiM, aMtomuhattaNAI, ukkoseNaM bIsaM sAgarovamAiM aMtomuhutaNAI) gautama ! dhanya mntmuhUrta echA ogaNasa sAgaropamanI ane utkRSTa antarmuhUrta ochA vIsa sAgaropamanI. (AraNe kappe devANaM pucchA ?) 2|29465maa hevonI sthiti kI ? (goyamA ! jahaNNeNa vIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM ekavIsaM sAgarovamAI) gautama! vanya pIsasAropamanI, kRSTa pIsa sAza5manI (apajjattayANaM pucchA ?) maryAta hevonI sthiti sI ? (goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya 5] bhane pRSTa 5 mantabhutAnI (pajjattayANaM pucchA ?) paryApta hai| sthiti kSI ? (goyamA ! jahaNNeNa vIsaM sAgarovamAiM, aMtomuhu, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ 526 prajJApanAsUtre gautama ! jaghanyena ekaviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena dvAviMzatiH sAgaropamAni, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUtoMnAni, utkRSTena dvAviMzatiH sAgaropamANi antarmuhatonAni ___TIkA-vyAkhyA sugamA / / sU0 9 // pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM vIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM egavIsaM sAgarovamAI aMtomuhattaNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama vIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama ikkIsa sAgarIpama kii| ___ (accue kappe devANaM pucchA ?) acyuta kalpa meM devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM egavIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM bAvIsaM sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya ikkIsa sAgaropama kI, utkRSTa bAIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta devoM kI sthiti kI pRcchA ?) (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMto. muhatta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (paJjattayANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kI pRcchA ? (gauyamA ! jahaNNeNaM ikkavIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM vAvIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama ikkIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama vAIsa sAgaropama kii| // 9 // TIkArtha-vyAkhyA spaSTa hai // 9 // tUNAI ukkoseNaM egavIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya mantabhuta ochA vIsa sAgaropamanI, utkRSTa antarmuhUrta ochA ekavIsa sAgarepamanI. (accue kappe devANaM pucchA ?) acyuta5mai hevAnI sthiti dI ? (goyamA! jahaNeNa egavIsaM sAgarovamAiM ukkoseNaM bAsIsaM sAgarovamAI) gautama ! 4dhanya savAsa sAgaropamanI, aSTa mAvAsa sAgarApabhanA (apajattayANaM pucchA ?) aparyAta hevAnI sthitinI cha ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! 4dhanya 5 mane utkRSTa 5 mantabhutanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAta hevonI sthitinI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM ikkavIsa sAgarovamAi aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM bAvIsa sAgarovamAiM aMtomahattaNAI) gautama ! 43nya mantabhuta sauch| savIsasAgaropamanI, pRSTa antarmuhUrtA ochA bAvIsasAgaropamanI sU09mA TIkAI-vyAkhyA spaSTa che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.10 aveyakadevAnAM sthitinirUpaNam 527 veyakAdisthitivaktavyatAmUlam-heTrimaheTrimagevijjaga devANaM pucchA, goyamA ! jahapaNeNaM bAvIsaM sAgarovamAiM ukkoseNaM tevIsaM sAgarovamAI, apajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM ukoseNaM vi aMtomuhattaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM bAvIsaM sAgarovamAI aMtomuttUNaM ukkoseNaM tevIsaM sAgarovamAi aMtomuhuttUNAI, heTimamajhimagevajjagadevANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM tevIsaM sAgarovamAiM ukkoseNaM cauvIsaM sAgarovamAI apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNa vi ukoseNa aMtomuhattaM pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM tevIsaM sAgarovamAiM aMtomuhattaNAI, ukkoseNaM caubIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI heTrima uvarima gevijjagadevANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNaM cauvIsaMsAgarovamAI ukkoseNaM paNavIsaM sAgarovamAiM, apajjattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattiyANaM pucchA, goyamA! jahaNNegaM ca uvAsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, ukko. seNaM paNavIsaM sAgarovamAiM aMtomuhulUNAI, majjhimaheTrimage vijjagadevANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM paNavIsaM sAgarovamAiM ukoseNaM chavvIsaM sAgarovamAiM apajjattayANaM pucchA goyamA! jahANeNa ukkoseNa vi aMtomuhattaM,pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM paNavIsaM sAgarovamAiM aMtomuttUNAI ukkoseNaM chaThavIsaM sAgarovamAiM aMtomuhatUNAI,majjhimamajjhimagevijjagadevANaM pucchA ? goyamA! jahaNaNeNaM chaThavIsaM sAgarovamAI ukkoseNaM sattAvIsaM sAgarovamAiM apajattiyANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM chaThavIsaM sAgarovamAiM aMto-muhattaNAI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ 528 prajJApanAsUtre ukkoseNaM sattAvIsaM sAgaropamAI aMtomuhuttUNAI majjhimauvarimagevijjaga devANaM pucchA goyamA ! jahaNaNeNaM sattAvIsaM sAgarovamAI, ukko seNaM aTThAvIsaM sAgarovamAI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNa vi, ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahagaNeNaM sattAvIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM aTThAvIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, rimamivijjaga devANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNe aTTAvIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM egUNatIsaM sAgarovamAI, apajjatayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi, ukkoseNa vi aMto. muhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahapaNeNaM aTThAvIsaM sAgarotramAI, aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM egUNatIsaM sAgarovamAI aMto muhutUNAI, uvarimamajjhimagevejjaga devANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM egUNatIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM tIsaM sAgarotramAI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa triaMtomuhuttaM, pajjattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM egUNatIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM tIsaM sAgarovamAI aMtomuhutUNAI, uvarimagevejjagadevANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM tasaM sAgarovamAI, ukkoseNaM ekkatIsaM sAgarovamAI, apajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMto muhuttaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM tIsaM sAgarovamAI, aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM ekkatIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, vijayavejayaMtajayaMta aparAjitesu NaM bhaMte! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ? goyamA ! jahapaNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM, pajattayANaM pucchA, goyamA ! jahaNNenaM ekakatIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI, ukko seNaM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.10 aveyakAdidevAnAM sthitinirUpaNam 529 tettIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, savvaTasiddhadevANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA ? goyamA ! ajahaNNamaNukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAi ThiI paNNattA, savvasiddhagadevANaM apajattayANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomu. huttaM,savvasiddhagadevANaM pajattayANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA? goyamA ! ajahaNNamaNukosaM tettIsaM sAgarovamAiM aMtomuhutaNAI ThiI paNNattA ||suu0 10 // // paNNavaNAe bhagavaIe cautthaM ThiipadaM samattaM // chAyA-adhastanAdhastanauveyakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena dvAviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena trayoviMzatiH sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! graiveyakAdi sthiti-vaktavyatA zabdArtha-(heDimahedvima gepijjagadevANaM pucchA ?) adhastana-adhastana arthAt nIce vAle tIna aveyaka vimAnoM meM jo saba se nIce hai, usameM rahane vAle devoM kI sthiti kI pRcchA-arthAt sthiti kitanI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM bAvIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM tevIsaM sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya bAIsa sAgaropama kI, utkRSTa tevIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) vahAM ke aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNaNa vi ukkoseNa vi aMtomuhattaM) jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aveya46 sthiti-patavyatA hAtha-(hedvimahe dvimagevijjagadevANaM pucchA ?) astana-mastana arthAt nIcevALA traNa praveyaka vimAnamAM je badhAthI nIce che, temAM rahevAvALA devenI sthitinI 12ch| arthAt sthiti sI cha 1 (goyamA ! jahaNNeNaM bAvIsaM sAgarova mAiM, ukkoseNaM tevIsaM sAgarovamAI) gautama ! dhanya mAvIsa sAgaropamanI kRSTa tevIsa saa||315mnii rAya cha (apajjattANaM pucchA ?) tyAMnA aparyAptInI sthiti kSI cha ? (goyamA !) he gautama! (jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) nya 5 bhane utkRSTa 55 antabhutAnA DAya che. (pajjattayANaM pucchA ?) paryAta hevAnI pra0 67 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ 530 prajJApanAsUtre madhyama jaghanyena dvAviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUrtInAni, utkRSTena trayoviMzatiH sAgaropamANa antarmuhUtanAni, adhastanamadhyamagraiveyakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena trayoviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena caturviMzatiH sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi, utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena trayoviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUrtInAni, utkRSTena caturviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUtanAni, adhastanoparimayaiveyaka devAnAM pRcchA, bAvIsaM sAgarovamAi aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM tevIsaM sAgaromAI aMtomuhuttUNAI) he gautama! jaghanya antarmuhUrtta kama bAIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrtta kama teIsa sAgaropama kI / (mamajjhima vijjagadevANaM pucchA ?) adhastana graiveyaka ke devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM tevIsaM sAgarovamAI, ukko seNaM cauvIsaM sAgarovamAi ) he gautama ! jaghanya teIsa sAgaropama kI aura utkRSTa cauvIsa sAgaropama kI (apajjantayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrtta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM tevIsaM sAgarovamAI aMtomuhattaNAI ukko seNaM cauvIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI) he gautama! jaghanya teIsa sAgaropama meM antarmuhUrtta kama, utkRSTa cauvIsa sAgaropama meM antarmuhUrtta kama kii| sthiti DeMTalI uDI che ? (goyamA ! jahaNaNeM bAvIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttaNAIM ukkoseNaM tevIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI ) gautama ! dhanya antarmuhUrta sochA khAvIsa sAgarApamanI che utkRSTa antarmuhU echA tevIsa sAgare pamanI hAya che (heThThimamajjhimagevijjagadevANaM pucchA ?) adhastana madhyama graiveyAnA devAnI sthiti DeMTalI che ? ( goyamA ! jahaNaNeNaM tevIsaM sAgarovamAI, ukkosegaM cauvIsaM sAgarovamAiM) 4dhanya tevIsa sAgaropamanI bhane utkRSTa yopIsa sAgaropamanI hoya che. ( apajjantayANaM pucchA 1) aparyApsanI sthiti DeTasI ? (goyamA ! jahaNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya pazu bhane utsRSTa pazu antabhurtanI hoya che (pajjattayANaM pucchA ?) paryAsonI sthiti DeMTalI che ? (goyamA ! jahaNaNaM tevIsaM sAgarovamAI antomuhuttaNAI, ukkoseNaM caubIsaM sAgarovamAIM aMtomuhuttaNAiM) gautabha ! ndhayanya tevIsa sAgarISabhabhAM antarmuhUrta zochA tDraSTa cAvIsa sAgaropamamAM antamuhUta' echAnI . zrI prajJApanA sUtra :2
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.10 greveyakAdidevAnAM sthitinirUpaNam 531 gautama ! jaghanyena caturviMzatiH sAgaropamA Ni, utkRSTena paJcaviMzati sAgaropamANi aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena caturviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUrtonAni, utkRSTena paJcaviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUtAnAni, madhyamAdhastanauveyakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena paJcaviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena paiviMzatiH sAgaro___ (heTThima uvarimagevijjaga devANaM pucchA 1) adhastana-uparitana graiveyaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA jahaNNeNaM caucIsaM sAga rovamAI, ukkoseNaM paNavIsaM sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya cauvIsa sAgaropama kI, utkRSTa paccIsa sAgaropama kI (apajjatta. yANaM pucchA ?) aparyAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhurta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM cauvIsaM sAgarocamAI aMto. muhuttUNAI, ukkoseNaM paNavIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama cauvIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama paccIsa sAgaropama kii| (majjhima heDimagevijjagadevANaM pucchA ?) madhyama-adhastana arthAtU madhya ke tIna graiveyakoM meM saba se nIce ke graiveyaka ke devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paNavIsaM sAgarovamAI, (heTrima uvarimagevijjagadevANaM pucchA ?) mastanaparitana zreya hevAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM cauvIsaM sAgarovamAiM, ukkoseNaM paNavIsaM sAgarovamAiM) gautama ! dhanya yAvIsa sAgarAmanI, aSTa 5cyAsa sA5manI DAya che. (apajjattayANaM pucchA ?) maryAta hevonI sthiti OMeal ? (goyamA! jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi antomuhuttaM) gautama! dhanya 55 ane. GSTa 57 mantabhutanI jAya cha (pajjattayANaM pucchA ? pAnI sthiti kSI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM cauvIsaM sAgarovamAiM, aMtomuhattaNAI, ukkoseNaM paNavIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI) 3 gautama ! dhanya mantabhuta sauch| yovIsa sAgaropamanI, utkRSTa antarmuhUrta ochA pacIsa sAgarepamanI hoya che __ (majjhima heTThima gevijjagadevANaM pucchA ?) madhyama- astana arthAt madhyanA 15 aSayamA mAthI niiyn| aveyn| hevAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM paNavIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM chavIsaM sAgarovamAI) gautama ! dhanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ 532 prajJApanAsUtre pamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena paJcaviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUtoMnAni, utkRSTena paiviMzatiH sAgaropamANi, antamahAnAni, madhyamamadhyamagraiveyakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena SaviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena saptaviMzatiH sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena SaDviMzatiH sAgaroukkoseNaM chavvIsaM sAgarovamAI) he gautama! jaghanya paccIsa sAgaropama kI, utkRSTa chabbIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuttaM) he gautama! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kii| (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM paNavIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama paccIsa sAgaropama kI (ukkoseNaM chabbIsaM sAgarocamAI aMtomuhuttUNAI) utkRSTa antarmuhUrta kama chabbIsa sAgaropama kii| __ (majjhimamajjhimagevijjagadevANaM pucchA ?) madhyama-madhyama aveyaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM chabbIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM sattavIsaM sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya chabbIsa sAgaropama kI, utkRSTa satAIsa sAgaropama kI (apajjattayANe pucchA ?) aparyAptakoM kI kitanI ? (goyanA ! jahaNNaNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI pIsa sAgaropama, mane utkRSTa 70vIsa sAyamanI DAya che. (apajjattayANaM pucchA ?)255tinI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya 59] bhane utkRSTa 59 antabhuta nI DAya cha. (pajjattayANa pucchA ?) paryAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM paNavIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI, ukkoseNa chabbIsaM sAgarovamAI) 3 gautama ! jaghanya antarmuhUrta ochA pacIsa sAgarepanI, utkRSTa antarmuhUta ochA chavIsa sAgarepamanI che. ___ (majjhima majjhima gevijjagadevANaM pucchA ? madhyama-madhyama avaya4 vAnI sthiti sI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM chabbIsaM sAgarovamAiM, ukkoseNaM sattAvIsa jAgarovamAI) 3 gautama ! dhanya 70pIsa sA5manI, utkRSTa satyApIsa sApabhanI DAya cha. (apajjattayANaM pucchA ?) 255ryAtahInI sthiti sI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) 3 gautama ! dhanya 555 mane aSTa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.10 graiveyakAdidevAnAM sthitinirUpaNam 533 pamANi, antarmuhUtaunAni, utkRSTena saptaviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUrto nAni, madhyamoparimauveyakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena saptaviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena aSTAviMzatiH sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena saptaviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUtaunAni, utkRSTena aSTAviMzatiH sAgaroantarmuhUrta kI (pajjattayANapucchA ?) paryAptakoM kI kitanI ? (goyamA jahaNNeNaM chanvIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM sattAvIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama chabbIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama satAIsa sAgaropama kii| ___(majjhima uvarimagevijjagadevANaM pucchA ?) madhyama uparitana graiveyaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sattAvIsaM sAgarAvamAI, ukkoseNaM aTThAvIsaM sAgarovamAi) he gautama ! jaghanya satAIsa sAgaropama kI, utkRSTa aTThAIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptaka devoM kI kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhatta) he gautama ! jaghanya bhI aura utkRSTa bhI antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM sattAvIsaM sAgarovamAI aMtomuhattaNAI, ukkoseNaM aTThAvosaM sAgarovamAI aMtomuhuttUNAI) he gautama ! 5] mantamutanI che. (pajjattayAgaM pucchA ?) pAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM chabbIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM sattAvIsaM sAgarokmAI aMtomuhuttaNAI) 3 gautama ! dhanya mantabhuta ch| 70vIsa saasropamanI, utkRSTa antarmuhUrta ochA satyAvIsa sAgaropamanI hoya che (majjhima uvarima gevijjagadevANaM pucchA ?) madhyama paritana ayeya vAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNeNaM sattAvIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM aTThAvIsaM sAgarovamAI) hu gautama! nya satyAvIsa sAga25manI, aSTa 254yAvAsa sAgareza5manI (apajjattayANaM pucchA ? 255ryAta hevonI sthiti sI cha ? (goyamA! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi antomuhutta) gautama ! 45nya 59] mAne. kRSTa 55 manta itanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptavAnI sthiti dI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM sattAvIsaM sAgarovamAiM, aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM aTThAvIsaM sAgarovamAI aMtomuttaNAI) 3 gautama ! 5nya tabhuta 11 satyApIsa saag3|5mnii, utkRSTa antarmuhUta ochA aThayAvIsa sAgarepamanI hoya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ 534 prajJApanAsUtre pamANi antarmuhUtaunAni, uparimAdhastanauveyaka devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena aSTAviMzatiH sAgaropamANi, utkRSTena ekonatriMzat sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antamuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena aSTAviMzatiH sAgaropamANi antarmuhUtaunAni, utkRSTena eko. natriMzat sAgaropamANi antarmuhUrtonAni, uparimamadhyamapraiveyakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekonatriMzat sAgaropamANi utkRSTena triMzat sAgaropamANi, jaghanya antarmuhUrta kama satAIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama aTThAIsa sAgaropama kii| (uvarimaheTThimagevijjagadevANaM pucchA?) uparitana-adhastanauveyaka ke devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aThAvIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM egUNatIsa sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya aThAIsa sAgaropama kI, utkRSTa unatIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA) aparyAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta (pajjattayANaM pucchA) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM aTThAvIsaM sAga. rovamAI aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM egUNatIsaM sAgarovamAI aMtomuhatUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama aThAIsa sAgaropama, utkRSTa antarmuhUrta kama unatIsa sAgaropama kii| (uvarima majjhimagevejjagadevANaM pucchA ?) uparitana madhyama veyaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM egUNatIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM tIsaM sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya ___ (uvarima haTThima gevijjagadevANaM puccho 1) uparitana-AU2tana avayana devAnI sthiti sI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM aTThAvIsaM sAgarovamAI ukkoseNaM egUNatIsaM sAgarovamAi) 3 gautama ! dhanya ma4yAvIsa saa2|5mnii aSTa yogabIsa saag|5mnii thAya che. (apajjattayANaM pucchA ?) 255yAsa hevAnI sthiti haisA cha ?(goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya bhane utkRSTa mantabhuta (pajjattayANaM pucchA / ) paryAptahevAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM aTThAvIsa sAgarovamAiM aMtAmuhuttUNAI, ukkoseNaM egUNatIsaM sAgarobamAI antomuhuttaNAI) gautama ! 45-5 antabhuti mch| 254yAvIsa sAgaropamanI utkRSTa antarmuhUrta ochA ogaNatrIsa sAgaropamanI thAya che. (uvarima majjhima gevejjaga devANaM pucchA ?) 75ritana madhyama aveya4 hevAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM egUNatIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM tIsaM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.10 aveyakAdidevAnAM sthitinirUpaNam 535 aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekonatriMzat sAgaropamANi antarmuhUrtonAni, utkRSTena triMzat sAgaropamANi antarmuhUrtonAni uparimoparimauveyakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena triMzat sAgaropamANi, utkRSTena ekatriMzat sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena triMzat sAgaropamANi antarmuhUrtonAni, unatIsa sAgaropama, utkRSTa tIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antamuhUrta (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA jahaNNeNaM egUNatIsaM sAgarovamAi aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM tIsaM sAgarovamAiM atomuhuttUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama unatIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama tIsa sAgaropama kI (uvarimauvarima gevejjagadevANaM pucchA ?) uparitana-uparitana praiveyaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM tIsaM sAgarocamAiM, ukkoseNaM ekkatIsaM sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya tIsa sAgaropama kI, utkRSTa ikatIsa sAgaropama kI (apajjattayANaM pucchA) aparyAptaka devoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukko. seNa vi atomuhuttaM) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! sAgarovamAI) 3 gautama ! 43nya mAtrIsa saa||25mnii utkRSTa bIsa sAsaza5manI 4ii che. (apajjattayANaM pucchA ?) aparyAptavAnI sthiti sI che ? (goyamA jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhattaM) gautama ! dhanya bhane ve santabhutanI jAya che. (pajjattayANaM pucchA ?) pativAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM egUNatIsaM sAga rovamAiM aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM tIsaM sAga. rovamAiM aMtomuhattaNAI) gautama ! dhanya mantabhuta yoch| yogAtrIsa sAgaropamanI utkRSTa antarmuhUrta ochAtrIsa sAgaropamanI hoya che (uvarima-uvarima gevejjagadevANaM pucchA ?) 75ritana-paritana aveyavAnI sthiti sI 49 cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM tIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM ekkatIsaM sAgarovamAI) 3 gautama ! dhanya trIsa saag2|5mnii, pRSTa se trIsa sA. 5manI 498 cha. (apajjattayANaM pucchA ?) 255ryAta hevAnI sthiti TakSI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi aMtomuhuttaM) 3 gautama ! dhanya mane aSTa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre utkRSTena ekatriMzat sAgaropamANi antarmuhAnAni, vijayavaijayantajayantAparAjiteSu khalu bhadanta ! devAnAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! jaghanyena ekatriMzat sAgaropamANi utkRSTena trayastriMzat sAgaropamANi, aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUtam, paryAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekatriMzat sAgaropamANi antarmuhAnAni, utkRSTena trayastriMzat sAgaropamANi antarmuhUrtonAni, sarvArthasiddhakadevAnAM bhadanta ! jahaNNeNaM tIsaM sAgarovamAi atomuhuttUNAI', ukkoseNaM ekatIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama tIsa sAgaropama kI, utkRSTa antarmuhUrta kama ikatIsa sAgaropama kii| __(vijayavejayaMtajayaMtaaparAjitesu NaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! vijaya, vaijayanta, jayanta aura aparAjita vimAnoM meM devoM kI sthiti kitane kAla kI kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM ekkatIsaM sAgarovamAI, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI) he gautama ! jaghanya ekatIsa sAgaropama kI, utkRSTa tetIsa sAgaropama kI (apajjattagANaM pucchA ?) aparyAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa ci aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAptakoM kI sthiti kitanI ? (goyamA ! jahaNNeNaM ekkatIsaM sAgarovamAi aMto muhuttaNAI, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAI aMtomuhattUNAI) he gautama ! jaghanya antarmuhUrta kama ekatIsa sAgaropama aura utkRSTa: mantabhuta nI Doya che.(pajjattayANaM pucchA ?) paryAptInI sthitiTasI cha ? (goyamA! jahaNNeNaM tIsaM sAgarovamAiM; aMtomuhuttaNAI, ukkoseNaM ekatIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI) 3 gautama ! 4dhanya mantabhuta soch| bIsa saa||315mnii, utkRSTa antarmuhUrta ochA ekatrIsa sAgaropamanI hoya che (vijaya vejayanta jayanta aparAjitesu NaM bhaMte ! devANaM kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA 1) he bhagavana! vijya, vaijyanta, jayanta; aparAjita vimAnamAM devenI sthiti TamA nI hI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM ekatIsaM sAgarovamAiM, ukkoseNaM tettIsa sAgagevamAi) gautama ! dhanya trIsa saa2|5mnii, kRSTa tetrIsa saag|. 5manI (apajattayANaM pucchA ?) 255ryAtavAnI sthiti kI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNaM vi aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya bhane kRSTa mantabhuitanI (pajjattayANaM pucchA ?) paryAvAnI sthiti sI cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM ekatIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttUNAI, ukkoseNaM tettIsaM sAgarovamAiM aMtomuhuttaNAI) gautama ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 4 sU.010 graiveyakAdi devAnAM sthitinirUpaNam 537 kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! ajayanyAnutkRSTam trayastriMzat sAgaro. pamANi sthitiH prajJaptA, sarvArthasiddhakadevAnAm aparyAptakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyenApi utkRSTenApi antarmuhUrtam, sarvArthasiddhadevAnAM paryAptakAnAM kiyantaM kAlaM sthitiH prajJaptA ? gautama ! ajaghanyAnutkRSTam trayastriMzat sAgaropamANi antarmuhUrtonAni sthitiH prajJaptA, prajJApanAyAM bhagavatyAm caturtham sthitipadaM samAptam // TokA-vyAkhyA sugamA ||suu0 10 // itizrI vizvavikhyAta-jagavallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalita kalApAlApakapravizuddhagadyapadyanaikagranthanirmApaka -vAdimAnamardaka-zrIzAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta-'jainazAstrAcArya'-padavibhUSitakolhApurarAjaguru-bAlabrahmacAri jainAcArya jainadharmadivAkarapUjyazrI-ghAsIlAla-vrativiracitAyAM zrI prajJApanAsUtrasya prameyabodhikAkhyAyAM vyAkhyAyAM // caturtha sthAnapadam samAptam // antarmuharta kama tetIsa sAgaropama kii| __(savvasiddhadevANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNattA ?) he bhagavan ! sarvArtha siddha devoM kI kitane kAla kI sthiti kahI hai ? (goyamA ! ajahaNNamaNukkosaM tettIsaM sAgarovamAI ThiI paNNattA) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa bheda se rahita tetIsa sAgaropama kI sthiti kahI hai| (savvaTThasiddhaga devANaM apajjattayANaM pucchA ?) aparyApta sarvArtha siddha vimAna ke devoM kI sthiti kitanI ! (goyamA ! jahaNNeNa vi ukkoseNa vi aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta kI (savvaTTasiddhagadevANaM pajjattayANaM kevaiyaM jaghanya antarmuhUrta ochA ekatrIsa sAgarepanI, utkRSTa antarmuhUrta ochA tetrIsa sAgarepanI hoya che. (sabbaTusiddhadevANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ThiI paNNatA?) bhagavAn ! sAtha siddha vimAnavAsI hevAnI yAnI sthiti hI cha? (goyamA! ajahaNNamaNukosa tettIsa sAgarovamAI ThiI paNNattA) gautama ! dhanya manaTa methI 2hita tesa saa||2|5mnii sthiti 4ii che. (savvadRsiddhagadevANaM apajjattayANaM pucchA ?) maryAta sAtha siddha vimAnana vAnI sthiti sI che ? (goyamA ! jahaNNeNaM vi ukkoseNa vi antomuhutta) 3 gautama ! 4dhanya mana kRSTa santabhutanI cha (savvaTTha pra0 68 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ 538 prajJApanAsUtre kAlaM ThiI paNNattA ?) sarvArthasiddha vimAna ke paryApta devoM kI sthiti kitane kAla kI kahI hai ? (goyamA ! ajahaNNamaNukkosaM tezIsaM sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI) he gautama ! jaghanya-utkRSTa bheda se rahita antarmuhUrta kama tetIsa sAgaropama kI (ThiI) sthiti (paNNattA) kahI hai / // 10 // TIkArtha-vyAkhyA spaSTa hai // 10 // zrI jainacArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita prajJApanA sUtra kI prameyabodhini vyAkhyA meM ||cauthaa sthAna pada samApta // khiddha devANaM pajjattayANaM kevaiyaM kAla ThiI paNNattA ?) sAtha siddha vimAnanA paryAsa vAnI sthiti sA nI hI cha ? (goyamA ! ajahaNNamaNukkosa tettIsa sAgarovamAI aMtomuhuttaNAI) gautama ! dhanya bhane utkRSTa methI 2Dita mantabhuta sauch| tIsa sAgarA5manI (ThiI) sthiti (paNNattA) 4ii cha. // 10 // TIkAtha-vyAkhyA spaSTa che ke 10 che zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjya zrI ghAsIlAla tiviracita prajJApanA sUtranI prameyabedhinI TIkAnuM cothuM sthAnapada samApta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.01 paryAyabhedanirUpaNam ___ atha paJcamaM paryAyapadam mUlam-kaivihA NaM bhaMte! pajjavA paNNattA ? goyamA! duvihA pajjavA paNNatA, taM jahA-jIvapajjavA ya, ajIva pajjavA ya, jIvapaujavA NaM bhaMte ! kiM saMkhejjA asaMkhejjA agaMtA ? goyamA! nosaMkhejjA, no asaMkhejjA, aNaMtA, se keNa. TreNaMbhaMte ! evaM vuccai-jAva pajjavA no saMkhejjA, no asaMkhejjA, aNaMtA ? goyamA ! asaMkhijjA neraiyA, asaMkhijjA asurakumArA, asaMkhijjA nAgakumArA, asaMkhijjA suvaNNakumArA, asaMkhijjA vijjukumArA, asaMkhijjA agaNikumArA, asaMkhijjA dIvakumArA, asaMkhijjA udahikumArA, asaMkhijjA disIkumArA, asaMkhijjA vAukumArA, asaMkhijjA thaNiyakumArA, asaMkhijjA puDhavikAiyA, asaMkhijjA AukAiyA, asaMkhijjA teukAiyA, asaMkhijjA vAukAiyA, aNaMtA vaNapphaikAiyA, asaMkhijjA beiMdiyA, asaMkhijjA teiMdiyA, asaMkhijjA cauridiyA, asaMkhejjA paMciMdiyatirikkhajoNiyA, asaMkhejjA maNussA, asaMkhejjA vANamaMtarA asaMkhejjA joisiyA, asaMkhejjA vemANiyA aNNatA, siddhA, se eeNaTreNaM goyamA! evaM vuccaite NaM no saMkhijjA no asaMkhijjA, aNaMtA ||suu0 1 // ___ chAyA--kati vidhAH khalu bhadanta ! paryavAH prajJaptAH 1 gautama ! dvividhAH paryavAH prajJaptAH, tadyathA-jIvaparyavAzca, ajIvaparyavAzca, jIvaparyavAH khalu bhadanta ! paMcama paryAyapada jIvaparyAya vaktavyatAzabdArtha-(kaivihA NaM) kitane prakAra ke (bhaMte !) he bhagavan ! (pajavA) paryava yA paryAya (paNyAttA ?) kahe haiM (goyamA !) he gautama ! paMcama paryAya pada zahAtha-(kaI vihA gaM) haiTA 2 // (bhaMte !) 3 lAn ! (pajjavA) 55 22 paryAya (paNNattA ?) 4aa cha 1 (goyamA !) 3 gautama! (duvihA) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kiM saMkhyeyAH, asaMkhyeyAH, anantAH ? gautama ! no saMkhyeyAH, no asaMkhyeyAH, anantAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jIva paryavAH no saMkhyeyAH no asaMkhyeyAH anantAH ? gautama ! asaMkhyeyAH nairayikAH asaMkhyeyAH asurakumArAH, asaMkhyeyAH nAgakumArAH, asaMkhyeyAH suvarNakumArAH asaMkhyeyAH vidyutkumArAH, asaMkhyeyAH agnikumArAH, asaMkhyeyAH dvIpakumArAH, asaMkhyeyAH udadhikumArAH, (duvihA) do prakAra ke (pajavA) paryava (paNNattA) kahe haiM (taM jahA) ve isa prakAra (jIva pajjavA ya ajIva pajjavA ya) jIva ke paryAya aura aura ajIva ke paryAya (jIva pajjavANaM bhaMte ! ki saMkhejjA, asaMkhejjA aNaMtA ?) he bhagavan ! jIva ke paryAya kyA saMkhyAta hai, asaMkhyAta haiM yA ananta haiM ? (goyamA ! no saMkhejjA, no asaMkhejjA, aNaMtA) he gautama ! na saMkhyAta haiM, na asaMkhyAta haiM, ananta haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jIva pajjavA no saMkhejjA, no asaMkhejjA aNaMtA?) kisa kAraNa bhagavan ! kahA ki jIva ke paryAya saMkhyAta nahIM asaMkhyAta nahIM, ananta haiM ? (goyamA) he gautama ! (asaMkhijjA neraiyA) nAraka asaMkhyAta haiM (asaMkhijjA asurakumArA) asaMkhyAta asurakumAra haiM (asaMkhijjA nAgakumArA) asaMkhyAta nAgakumAra haiM (asaMkhijjA suvaNNakumArA) asaMkhyAta suva(pa)rNakumAra haiM (asaMkhijjA vijjukumArA) asaMkhyAta vidyutkumAra hai ( asaMkhejjA agaNi kumArA) asaMkhyAta agnikumAra haiM ( asaMkhijjA dIva2. prA2nA (pajjavA) 51 (paNNattA) 4cha (taM jahA) temamA rIte (jIva pajjavA ya ajIvapajjavA ya) 04nA paryAya mane 201nA paryAya (jIvapajja vANaM bhaMte ! kiM khejjA, asaMkhejjA, agaMtA) bhagavan ! 7vanA paryAya zusa cyAta DAya cha, masacyAta che, magara manantAya cha ? (goyamA ! no saMkhejjA, no asaMTUTheNaM khejjA, agaMtA) gautama ! na sa cyAta cha, na masaNyAta , 59 ananta cha (seke TreNaM bhaMte ! evaM vuccai-jIva pajjavA no saMkhejjA, no asa khejjA, agaMtA ?) bhagavan kyA kAraNe evuM kahyuM ke jIvanA paryAya saMkhyAta nathI, asaMkhyAta nathI paNa mananta cha ? (goyama!! 3 gautama ! (asaM khijjA neraiyA) nA24 21sayAta cha (asa khijjA asurakamArA) masabhyAta masu27bhAra cha (asakhijjA nAgakumArA) asabhyAta nAgabhAra cha (asaM khijjA suvaNNakumArA) madhyAta supAmAra cha (asa khijjA vijjukumArA) asabhyAta vidyutbhAra cha (asa khijjA agaNi kumArA) 21sayAta mana bhA2 cha. (asaMkhejjA dIvakumArA) masaNyAta dI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.01 paryAyamedanirUpaNam asaMkhyeyAH dikkumArAH; asaMkhyeyAH vAyukumArAH, asaMkhyeyAH stanitakumArAH, asaMkhyeyAH pRthivIkAyikAH, asaMkhyeyAH apkAyikAH, asaMkhyeyAH tejaH kAyikAH, asaMkhyeyAH vAyukAyikAH, anantAH vanaspatikAyikAH, asaMkhyeyAH dvIndriyAH asaMkhyeyAH trIndriyAH, asaMkhyeyAzcaturindriyAH, asaMkhyeyAH paJcendriyatiryagyonikAH, asaMkhyeyAH manuSyAH, asaMkhyeyAH vAnavyantarAH, asaMkhyeyAH jyotiSkAH, asaMkhyeyAH vaimAnikAH, anantAH siddhAH, tat etenArthena kumArA) asaMkhyAta dvIpakumAra haiM (asaMkhijjA udahikumArA) asaMkhyAta udadhikumAra haiM (asaMkhijjA disIkumArA) asaMkhyAta dizAkumAra haiM (asaMkhijjA vAukumArA) asaMkhyAta vAyukumAra haiM (asaMkhijjA thaNiyakumArA) asaMkhyAta stanitakumAra haiM (asaMkhijjA puDhavikAiyA) asaMkhyAta pRthvIkAyika (asaMkhijjA AukAiyA) asaM. khyAta apkAyika (asaMkhijjA teukAiyA) asaMkhyAta tejaskAyika (asaMkhijjA vAukAiyA (asaMkhyAta vAyukAyika (aNaMtA vaNaphaikAiyA) ananta vanaspatikAyika (asaMkhijjA beiMdiyA) asaMkhyAta dIndriya (asaMkhijjA teiMdiyA) asaMkhyAta trIndriya (asaMkhijjA cauriMdiyA) asaMkhyAta cauindriya (asaMkhejjA paMciMdiyatirikkha joNiyA) asaMkhyAta paMcendriya tirthagyonika (asaMkhijjA maNussA) asaMkhyAta manuSya (asaMkhijjA vANamaMtarA) asaMkhyAta vAnavyantara (asaMkhejjA joisiyA) asaMkhyAta jyotiSka (asaMkhejjA vemANiyA) bhA2 cha. (asa khijjA udahIkumArA) 2masa jyAta adhibhAra . (asaM khijjA disIkumArA) masabhyAta zizubhA2 cha. (asa khijjA vAukumArA) masabhyAta pAyumAra cha (asaM khijjA thaNiyakumArA) asaNyAta nitabhA2 cha. (asa khijjA puDhavikAiyA) asa jyAta pRthvIya che. (asa khijjA AukAiyA) asabhyAta 25.4yi4 cha. (asaM khijjA teukAiyA) ase jyAta te24||y che. (asa khijjA vAukAiyA) masa dhyAtavAyuya(aNaMtA vaNapphaikAiyA) ananta vanaspatikAyika che. (asa khijjA beiMdiyA) 21sadhyAta dvIndriya (asa khijjA teiMdiyA) AAV-yAta zrIndriya (asaM khijjA caurindiyA) asabhyAta yA2 ghandriya (asa khijjA paMci. diyatirikkhajoNiyA) asabhyAta yendriyatiya yoni yo DAya cha (asaMkhijjA maNussA) 25sadhyAta manuSya (asakhijjA vANamantarA) madhyAta vyAna-yantara (asa khejjA joisiyA) madhyAta nyAti (asaMkhejjA bemANiyA) masacyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ 542 prajJApanAsUtra gautama ! evamucyate-te khalu no saMkhyeyAH no asaMkhyeyAH, anantAH / TIkA--prathame pade jIvAjIvaprajJApanAbhedena prajJApanAyA dvaividhyasyoktatvena jIvAnAm ajIvAnAJca guNAparyAyavad dravyalakSaNokteH jIvAjIvaparyAyabhedAn prarUpayitumAha - 'kaivihA NaM bhaMte ! pajjavA paNNattA' he bhadanta ! katividhAH khalu paryavAH prajJaptAH ? yadyapi anantarapade nairayikAdiparyAyarUpeNa prANinAmavasthitiH, pratipAditAstathApi audayika kSAyopazamika kSAyikabhAvAzrayaparyAyANAmavadhAraNArtha bhagavAn-Aha-'goyamA' he gautama ! 'duvihA pajjavA paNNattA ?' dvividhAH asaMkhyA vaimAnika (aNaMtA siddhA) ananta siddha haiM (se eeNaDeNaM goyamA !) he gautama ! isa hetu se (evaM vuccai) aisA kahA jAtA hai (te NaM no saMkhijjA, no asaMkhijjA, aNaMtA) ve saMkhyAta nahIM, asaMkhyAta nahIM, ananta haiN| / 1 // TIkArtha-prathama pada meM prajJApanA do prakAra kI kahI gaI hai-jIva prajJApanA aura ajIva prajJApanA / jIva aura ajIva dravya haiM aura dravya kA lakSaNa guNa-paryAyavattva kahA gayA hai, ataeva isa pada meM jIva aura ajIva ke paryAyoM kA nirUpaNa kiyA jAtA hai prazna kiyA gayA hai-he bhagavan ! paryAya kitane prakAra ke kahe gae haiM ? yadyapi pichale pada meM nairathika Adi ke rUpa meM jIvoM kI sthiti rUpa paryAya kA pratipAdana kiyA gayA hai, tathApi audayika, kSAyopazamika evaM kSAyika bhAva rUpa jIva paryAyoM kA tathA ajIva paryAyoM kA nizcaya karane ke lie bhagavAna uttara dete haiM-gautama ! paryava do prakAra ke haiM-jIvaparyava aura ajIva paryava / paryava, paryAya, guNa, vaimAni (aNaMtA siddhA) mananta siddha cha (se eeNaTheNaM goyamA !) 2 // tathA gItama ! (evaM bucai) sebha 4uvAya cha (teNaM no sakhijjA, no asaM khijjA, aNaMtA) tes| sanyAta na masAta nahi. 55 ananta cha // 1 // TIkAtha-prathama padamAM bhagavAne prajJApanA be prakAranI kahI che. jIva prajJApanA ane ajIva prajJApanA. jIva ane ajIva dravyanuM lakSaNa guNa-paryAyatva kahela che. tethI ja A padamAM jIva ane ajIvanA paryAnuM nirUpaNa karAya che prazna karyo che ke he bhagavan! paryAya keTalA prakAranA kahelA che? je ke pAchalA padamAM narayika AdinA rUpamAM jInI sthiti rUpa paryAyanuM pratipAdana karAyeluM che. tathApi audayika. kSaye zasika, temaja kSAyika bhAva rUpa jIva paryAne tathA ajIva paryAno nizcaya karavAne mATe bhagavAna uttara Ape che - he gautama! paryava be prakAranA che-jIva paryava ane ajIva paryava, paryava, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 s.01 paryAyamedanirUpaNam paryavAH prajJaptAH, 'taM jahA-jIvapajjavAya, ajIvapajjavAya' jIvaparyavAzca, ajIvaparyavAzca, tatra paryavA:-paryAyAH guNAH vizeSAH dharmAH ityete sAmAnArthAH abaseyAH audayikAdi bhAvAnAJca jIvAzrayatayA prasiddhatve'pi pudgalavRttitvenApi upalabdheH jIvAjIvabhedenaudayikAdi bhAvasya dvaividhyAt prakRte na tannirvacanavirodhaH kazcit saMbhavati, atha paryAyapariNAmAvagamAya gautamaH pRcchati-'jIva pajjavA NaM ki saMkhejjA, asaMkhejA, aNaMtA ?' he bhadanta ! jIvaparyavAH khalu kiM saMkhyeyA bhavanti ? kiM vA asaMkhyayA bhavanti ? kiM vA anantA bhavanti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'no saMkhejjA, no asaMkhejjA aNaMtA' jIvaparyAyAH no saMkhyayA bhavanti, no vA asaMkhyeyA bhavanti, api tu anantA bhavanti, gotamastatra kAraNaM pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jIva pajjavA no saMkhejjA, no asaMkhejjA, aNaMtA ?' he bhadanta ! atha kenArthena-kathaM tAvat-evamucyate-jIvaparyavAH no saMkhyeyAH, no vA asaMkhyeyAH, kintu anantA bhavantIti ? vanaspatisiddhavajitAnAM sarveSAM nairayikAdInAM pratyekamasaMkhyeyatayA, saMmUcchimamanuSyApekSayA ca manuSyANAmasaMkhyeyatvena vanaspatInAM siddhAnAcavizeSa, dharma, ye prAyaH samAnArthaka zabda haiN| paryAyoM kA parimANa jAnane ke lie gautama prazna karate haiM-he bhagavan ! jIva ke paryAya kyA saMkhyAta haiM yA asaMkhyAta haiM athavA ananta haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-gautama ! jIvaparyAya na to saMkhyAta haiM, na asaMkhyAta haiM, kintu ananta haiN| zrI gautama isakA kAraNa pUchate haiM-he bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA hai ki jIva ke paryAya saMkhyAta nahIM, asaMkhyAta nahIM, kintu ananta haiM ? vanaspatikAyikoM aura siddhoM ko choDa kara nairayika Adi sabhI asaMkhyAta-asaMkhyAta haiM, saMmUcchima manuSyoM kI apekSA paryAya, guNa, vizeSa, dharma e ghaNebhAge samAnArthaka zabda che. paryAnA parimANa jANavA mATe zrIgautamasvAmI prazna kare che he bhagavana ! jIvanA paryAya zuM saMkhyAta che agara te asaMkhyAta che? athavA ananta che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! jIva paryAya na te saMkhyAta che, na asaMkhyAta che, kintu ananta che. zrI gautamasvAmI enuM kAraNa pUche che- he bhagavad ! kayA hetuthI evuM kahyuM che ke jIvanA paryAya saMkhyAta nahi, asaMkhyAta nahi kinta ananta che? vanaspati kAyika ane siddhone cheDIne narayika Adi badhA asaMkhyAta-asaMkhyAta che, saMmUIima manuSyanI apekSAe manuSya paNa asaMkhyAta che, vana zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ 544 prajJApanAstre pratyekamanantatvena paryAyavatAmanantatvena jIvaparyAyANAmanantatvaM bhavatItyabhiprAyeNa bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'asaMkhijjA neraiyA' asaMkhyeyA nairayikA bhavanti, 'asaMkhijjA asurakumArA' asaMkhyeyA asurakumArA bhavanti, 'asaMkhejjA nAgakumArA' asaMkhyeyA nAgakumArA bhavanti, 'asaMkhijjA suvaNNa kumArA' asaMkhyeyAH suvarNakumArA bhavanti, 'asaMkhijjA vijjukumArA' asaMkhyeyAH vidyutkumArA bhavanti, 'asaMkhejjA ANi kumArA' asaMkhyeyA agnikumArA bhavanti, 'asaMkhijjA dIvakumArA' asaMkhyeyA dvIpakumArA bhavanti, 'asaMkhijjA udahi kumArA' asaMkhyeyA udadhikumArA bhavanti, 'asaMkhijjA disIkumArA' asaMkhyeyAH dikkumArA bhavanti, 'asaMkhijjA vAukumArA' asaMkhyeyAH vAyukumArA ! bhavanti 'asaMkhijA thaNiyakumArA' asaMkhyeyAH stanitakumArA bhavanti, 'asaMkhejA puDhavikAiyA' asaMkhyeyAH pRthivIkAyikA bhavanti, 'asaMkhijjA AukAiyA' asaMkhyeyA apkAyikA bhavanti, 'asaMkhijjA teukAiyA' asaMkhyeyAstejaH kAyikA bhavanti, 'asaMkhejA vAukAiyA' asaMkhyeyA vAyukAyikA bhavanti, 'aNaMtA vaNapphaikAiyA' anantAH vanaspatikAyikA bhavanti, manuSya bhI asaMkhyAta haiM, vanaspatikAyika aura siddha jIva anantaananta haiM / isa prakAra jaba paryAya vAle ananta haiM to paryAya bhI ananta hI haiM, isa abhiprAya se bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! nAraka asaMkhyAta haiM, asurakumAra asaMkhyAta haiM, nAgakumAra asaM. khyAta haiM, suvarNakumAra asaMkhyAta haiM, vidyutkumAra asaMkhyAta haiM, agnikumAra asaMkhyAta haiM, dIpakumAra asaMkhyAta haiM, udadhikumAra asaMkhyAta haiM, dizAkumAra asaMkhyAta haiM, vAyukumAra asaMkhyAta haiM, stanitakumAra asaMkhyAta haiM, pRthvIkAyika asaMkhyAta haiM, apkAyika asaMkhyAta haiM, tejaskAyika asaMkhyAta haiM, vAyukAyika asaMkhyAta haiM, vanaspatikAyika ananta haiM, dvIndriya asaMkhyAta haiM, trIndriya asNspatikAyika, ane siddha jIva ananta-ananta che. e rIte jyAre paryAyavALA ananta che te paryAya paNa anantaja che. A abhiprAyathI zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! nAraka asaMsaMkhyAta che, asurakumAra asaMkhyAta che, nAgakumAra asaMkhyAta che, suvarNa kumAra asaMkhyAta che, vidukumAra asaMkhyAta che. agnikumAra asaMkhyAta che dvIpakumAra asaMkhyAta che; udadhikumAra asaMkhyAta che. dizAkumAra asaMkhyAta vAyukumAra asaMkhyAta hoya che. svanitakumAra asaMkhyAta hoya che, pRthvIkAyika asaMkhyAta che, aSThAyika asaMkhyAta che. vanaspatikAyika ananta che. dvIndriya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sa.01 paryAyamedanirUpaNam asaMkhejjA beiMdiyA' asaMkhyeyAH dvIndriyA bhavantiasaMkhejateiMdiyA' asaMkhyeyA strIndriyA bhavanti, 'asaMkhejA cauridiyA' asaMkhyeyAzcaturindriyA bhavanti 'asaMkhejA paMciMdiyatirikkhajoNiyA' asaMkhyeyAH paJcendriyatiryagyonikA bhavanti, 'asaMkhejjA maNussA' asaMkhyeyA manuSyAH saMmUcchimA bhavanti, asaMkhejjA vANamaMtarA' asaMkhyeyA vAnavyantarA bhavanti, 'asaMkhejA joisiyA' "asaMkhyeyA jyotiSkA bhavanti 'asaMkhejjA vemANiyA' asaMkhyeyA vaimAnikA bhavanti, 'aNaMtA siddhA' anantAH siddhA bhavanti, 'se eeNaTeNaM goyamA ! evaM vuccaI' he gautama ! tat-atha, etenArthena upayuktArthena, evam-ucyate-'teNaM no saMkhijjA, no asaMkhijjA, agaMtA' te khalu jIvaparyavAH no saMkhyayA bhavanti, no vA asaM. khyeyA bhavanti, kintu anantA bhavanti, // suu01|| nairayikAdiparyAyavaktavyatA mUlam-neraiyANaM bhaMte! kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA! neraie neraiyassa davvaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle, ogAhaNaTuyAe siya hINe siya tulle siya ahie, jai hINe asaMkhijjaibhAgahINe vA, saMkhijjaibhAgahINe vA, saMkhijjaguNahINe vA, asaMkhijjaguNahINe vA, aha abbhahie asaMkhijjaibhAgamabhahie vA, saMkhijjaibhAgamabbhahie vA, saMkhijjaguNamabbhahie vA, khyAta haiM, caturindriya asaMkhyAta haiM, paMcendriya tiyaca asaMkhyAta haiM, manuSya asaMkhyAta haiM, vAnavyantara asaMkhyAta haiM, jyotiSka asaMkhyAta haiM, vaimAnika asaMkhyAta haiM aura siddha ananta haiM / isa hetu se gautama ! aisA kahA jAtA hai ki jIva ke paryAya saMkhyAta nahIM haiM, asaMkhyAta bhI nahIM haiM kintu ananta haiM // 1 // asaMkhyAta che; trIndriya asaMkhyAta che, caturindriya asaMkhyAta che. paMcendriya tiryaMca asaMkhyAta che. manuSya asaMkhyAta che vanavyantara asaMkhyAta che; tiSkadeva asaMkhyAta che. vaimAnika asaMkhyAta che ane siddha ananta che. A hetuthI he gautama ! evuM kahevAya che ke jIvanA paryAya saMkhyAta nathI asaMkhyAta paNa nathI kintu ananta che. te 1 pra. 69 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ 546 prajJApanAsUtre asaMkhijjaguNamabbhahie vA, ThiIe siya hINe, siya tulle, siya abbhahie, jai hINe asaMkhijjaibhAgahINe vA, saMkhiujaibhAgahINe vA, saMkhijjaguNahINe vA, asaMkhijjaguNahINe vA, aha abbhahie, asaMkhijjabhAgamabhahie vA, saMkhijjabhAgamabbhahie vA, saMkhijjaguNamabbhahie vA, asaMkhijjaguNamabbhahie vA, kAlavaNNapajjavehiM siya hoNe, siya tulle, siya abbhahie, jai hINe aNaMtabhAgahINe vA, asaMkhejjabhAgahINe vA, saMkhijjabhAgahINe vA, saMkhejjaguNahINe vA, asaMkhijjaguNa. hINe vA, aNaMtaguNahINe vA, aha abhahie, agaMtabhAgama bhahie vA, asaMkhejjabhAgamabhahie vA, saMkhejjabhAgasabbhahie vA, saMkhejjaguNamabbhahie vA, asaMkhejjaguNamabhahie vA, aNaMtaguNamabbhahie vA, nIlavaNNapajjavehi, lohiyavaNNapajjavehiM, pIyavaNNapajjavehi, hAliddavaNNapajjavehi, sukkillaMbaNNapajjavehiM chaTANavaDie, subbhigaMdhapajjavehiM, dubhigaMdhapajavehi ya chaTANavaDie, tittarasapajjavehiM, kaDuyarasapajjavehiM, kasAyarasapajjavehiM, aMbilarasapajjavehi, mahurarasapajjavehiM, chaTANavaDie, kakkaDaphAsapajjavehiM, mauyaphAsapajjavehiM, garuyaphAsapajjavehiM, lahuyaphAsapajjavehi, sIyaphAsapajjavehi, usiNaphAsapajavehi, giddhaphAsapajjavehiM, lukkhaphAsapajjavahi, chaTANavaDie, AbhiNibohiyanANapajjavehi, suyanANapajjavehi, ohinANapajavehiM, maiaNNANapajjavehi, suyaaNNANapajjavehiM vibhaMganANapajjavehiM, cakkhudaMsaNapajjavehiM acakkhudaMsaNapajjavehi, ohidasaNapajjavehi, chaTANavaDie, se teNaTeNaM goyamA ! evaM vuccai neraiyANaM no saMkhejjA, no asaMkhejA, aNaMtA pajavA papaNattA sU0 2 // zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.02 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam __ chAyA-nairayikANAM bhadanta ! kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-nairayikANAm anantAH paryavAH pajJaptAH ? gautama ! nairayiko nairayikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayAtulyaH avagAhanArthatayA syAt hInaH, syAt tulyaH, syAt abhyadhikaH, yadA hInaH asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaM. khyeyaguNahIno vA, atha abhyadhika:-asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhA nairayikAdi paryAya vaktavyatAzabdArtha-(neraiyANe bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?) bhagavan nArakoM ke kitane paryAya haiM ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-neraiyANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) kisa hetu se bhagavan ! aisA kahA ki nArakoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA) he gautama ! (neraie neraiyassa) eka nAraka dUsare nAraka se (davvaTTayAe tulle) dravya kI apekSA se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAhaNayAe siya hINe, siya tulle, siya abbhahie) avagAhanA kI apekSA se syAt hIna, sthAt tulya aura syAt adhika hai (jai) yadi (hINe) hIna hai (asaMkhijjaibhAgahINe vA saMkhejjaibhAga hINe vA) saMkhyAta bhAga hIna hai yA asaMkhyAtabhAga hIna hai (saMkhejjaguNahINe vA) yA saMkhyAtaguNa hIna hai (asaMkhejjaguNahINe vA) yA asaMkhyAta guNahIna hai (aha abhahie) yadi adhika hai (asaMkhejjaibhAgamabha - narayikAdi paryAya vaktavyatA sAtha-(neraiyANaM bhaMte kevaiyA pajjavA paNNattA?) lAn nAnA TasA paryAya cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya DAya cha (sekeNaTheNaM bhaMte evaM vuccai neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA)lagavan ! dhyA tuthI ye 4ghu nA2nA ananta paryAya cha ? (goyamA ) 3 gautama ! (neraie neraiyassa) me n|24 bilot nA24thI (dabvaTThayAe tulle) dravyanI. apekSAye tukSya cha (paesaTTayAe tulle) prazAnI apekSA tukSya cha (ogAhaNadRyAe siya hINe, siyatulle, siya abbhahie) 25gAunAnI apekSA syAt DIna syAttusya syAt madhi4 saya cha (jai) yahi (hINe) DIna (asaMkhijjaibhAga hIge vA saMkhejjaibhAga hINe vA) sacyAta mahAna cha 252 2manyAta mAhIna cha (sakhejjaguNahINe pA) yA saMnyAtazu DIna DAya che (asa khejjaguNahINe vA) yA masa.. bhyAtaguNa DIna DAya cha (aha abbhahie) yahi ma4i u.ya. (asakhejjaibhAgamabbha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ 548 prajJApanAsUtre gAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, sthityA syAt hInaH, syAt tulyaH, syAt abhyadhikaH, yadA hona:-asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno bA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, atha abhyadhika:-asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, kRSNavarNaparyavaiH syAt hInaH, hie vA saMkhejjaibhAgamabhahie vA) asaMkhyAta bhAga adhika hai yA saMkhyAta bhAga adhika hai (saMkhejjaguNamanbhahie vA asaMkhijjaguNamanbhahie vA) saMkhyAtaguNa adhika yA asaMkhyAtaguNa adhika hai| (ThiIe) sthiti kI apekSA se (siya hINe, siya tulle, siya abbhahie) syAt hIna, syAt tulya, syAt adhika hai (jai hINe asaMkhejjaibhAga hINe vA saMkhejjaibhAga hINe vA) yadi hIna hai to asaMkhyAtabhAga hIna yA saMkhyAtabhAga hIna hai (saMkhijjaguNahINe vA asaMkhijjaguNahINe vA) saMkhyAtaguNahIna yA asaMkhyAtaguNa hIna hai (aha anbhahie) agara adhika hai to (asaMkhijja bhAgamahie yA saMkhijjabhAgamabhahie vA) asaMkhyAtabhAga adhika yA saMkhyAtabhAga adhika hai (saMkhijjaguNamanbhahie vA asaMkhijjaguNamanbhahie vA) saMkhyAtaguNa adhika yA asaMkhyAtaguNa adhika hai| (kAlavaNNa pajjavehiM siya hINe, siya tulle, siya abbhahie) kRSNavarNa paryAyoM se syAt hIna, syAt tulya, syAt adhika hai (jai hie vA sakhejjai bhAgamabhahie vA) masa-yAta mAthi cha yA saNyAta mAga mAdhi DAya cha (saMkhejjaguNamabbhahie vA asaM khijjaguNamabmahie vA) yAtazuSpa adhi: / asabhyAta guNa madhi DAya cha (ThiIe) sthitinI apekSA (siya hINe, siya tulle, siya abbhahie) syAt DIna; syAt tujhya; syAt yaghi DAya cha (jai hINe asakhejjai bhAga hINe vA saMkhejjabhAga hINe vA) ne DIna hAyatA asaNyAta mA DIna mth| sayAnA DIna DAya cha (sakhijjaguNahINe vA asa khijja guNahINe vA) saNyAta guDAna 12 asa yAtazuSpa hAnahAya cha (aha abbhahie m||2 madhi DAya to (asaM khijjabhAgamabbhahie vA saMkhijjabhAgamabbhahie vA) asaNyAta mA madhi4 yA saMnyAta mA madhira DAya (sakhijjaguNamabbhahie vA asaM khijjaguNamabbhahie vA) sadhyAta zuSNa madhi yA maNyAta guNa bhaghi cha. (kAlavaNNapajjavehiM sIya hINe, siya tulle, siya amahie) 405 1 paryAyAthI syAt DIna; tyAta tulya; bhane syAt madhira cha. (jai hoNe aNaMta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU02 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam 549 syAt tulyaH, syAt abhyadhikaH, yadA hIna:-anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA atha abhyadhikaH-anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantagugAbhyadhiko vA, nIlavarNaparyavaiH, lohitavarNaparyavaiH, pItavarNaparyavaiH, hAridravarNaparyavaiH, zuklavarNavaryavaiH, SaTsthAnapatitaH, surabhigaMdhaparyavaiH durahINe aNaMtabhAgahINe vA, asaMkhejjabhAgahINe vA, saMkhijjabhAgahINe vA) yadi hIna hai to anantabhAgahIna, asaMkhyAtabhAga hIna yA saMkhyAtabhAgahIna (saMkhejjaguNahINe vA asaMkhijjaguNahINe vA aNaMtaguNa hINe vA) saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna yA anantaguNa hIna hai (aha abbhahie) yadi adhika hai to (aNaMtabhAgamabhahie vA, asaM khejjabhAgamahie vA, saMkhejjabhAgamabhahie vA, saMkhejjaguNamanbhahie vA, asaMkhejjaguNamanbhahie vA, aNataguNamabhahie vA) ananta bhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika. asaMkhyAtaguNa adhika yA anantaguNa adhika hai| (nIlavaNNapajjavehiM, lohiyavaNNapajjavehiM, pIyavaNNapajjavehiM hAliddavaNNa pajjavehi, sukkillavaNNapajjavehiM chaTThANavaDie) nIlavarNa paryAyoM se, raktavarNa paryAyoM se, pItavarNa paryAyoM se, hAridravarNa paryAyoM se, zuklavarNa paryAyoM se SaT sthAnapatita hInAdhika hai| bhAga hINe, vA asaMkhejjabhAgahINe vA saMkhijjabhAgahINe vA) ne DIna DAya te anaMta bhAga hIna, asaMkhyAta bhAga hIna, agara te saMkhyAta bhAga hIna (sakhejjaguNahINe vA asa khijjaguNahINe bA aNaMtaguNahINe vA) saNyAtazuSya hIna, masaNyAtazuNDA na 212 manantazuhAna cha (aha abbhahie) ne madhira DAya to (aNaMtabhAgamabhahie vA, asaMkhejjabhAgamabhahie sakhejjabhAgamabbhahie vA sakhejjaguNamabbhahie vA, asaMkhejjaguNamabbhahie vA, aNantaguNamabbhahie vA) ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika anantaguNa adhika che (nIlavaNNapajjavehiM, lohiyavaNNapajjavehiM, pIyavaNNapajjavehi, hAlida vaNNa pajjavehi, sukillavaNNapajjavehiM chaTThANavaDie) nIra 14 paryAyAthI, 24tA paryAyathI, pItavaNuM paryAyethI, haridravarNa paryAthI zuklavarNanA paryAyethI vat sthAna patita hInAdhika che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ 550 prajJApanAsUtre bhigandhaparyavaizca SaTsthAnapatitaH, tiktarasaparyavaiH, kaTukarasaparyavaiH kaSAyarasaparyavaiH, AmlarasaparyavaiH, madhurarasaparyavaiH, SaTsthAnapatitaH, karkazasparzaparyavaiH, mRdukasparzaparyavaiH gurukasparzaparyavaiH, laghukasparzapayavaiH zItasparzaparyavaiH, uSNasparzaparyavaiH, snigdhasparzaparyavaiH, rUkSasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, AbhinivodhikajJAnaparyavaiH zrutajJAnaparyavaiH avadhijJAnaparyavaiH matyajJAnaparyavaiH zrutAjJAnaparyavaiH vibhaGgajJAnaparyavaiH, (sunbhigaMdha pajjavehiM dunbhigaMdha pajjavehiM ya chaTThANavaDie) sugaMdha paryAyoM aura durgadha paryAyoM se SaTsthAnapatita hInAdhikatA hai (tittarasa pajjavehiM, kaDayarasapajjavehiM, kasAyarasapajjavehiM, aMbilarasa patravehi, mahurarasapajjavehiM chahANavaDie) tiktarasa paryAyoM se, kaTukarasa paryAyoM se, kaSAyarasa paryAyoM se, Amlarasa paryAyoM se aura madhurarasa paryAyoM se SaTsthAnapatita hInAdhikatA hai| (kakkaDaphAsapajjavehi, mauyaphAsapajjavehiM, garuyaphAsapajjavehi, lahuyaphAsapajjavehiM, sIyaphAsapajjavehi, usiNaphAsapajjavehiM, NiddhaphAsapajjavehi, lukkhaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie) karkazasparza paryAyoM se, mRduka sparza paryAyoM se, gurusparza paryAyoM se, laghu sparza paryAyoM se, zItasparza paryAyoM se, uSNasparza paryAyoM se, snigdhasparza paryAyoM se, rUkSasparza paryAyoM se SaTsthAnapatita hInAdhikatA hai| (AbhiNiyohiyanANapajjavehi) Abhinibodhika jJAna paryAyoM se (suyanANapajjavehiM) zrutajJAna paryAyoM se (ohinANapajjavehi) (subbhigaMdhapajjavehiM dubbhigaMdhapajjavehiM chaTUThANavaDie) sugadha paryAyo bhane durgadha paryAyathI pam sthAna patita hInAdhikatA che. (tittarasapajjavehiM, kaDuyarasapajjavehiM, kasAyarasapajjavehiM aMbilarasapajjavehiM, mahurarasapajjabehi, chaTUThANavaDie) titarasa paryAyathI 44424 paryAyAthI paayrasa, paryAyathI, Amla rasa paryAyathI ane madhura rasa paryAthI SaT sthAna patita hInAdhikatA che (kakkaDaphAsapajjavehi, mauyaphAsapajjavehi, garuyaphAsapajjavehiM lahuyaphAsapajjabehi, sIyaphAsapajjavehi, usiNaphAsapajjavehi NiddhaphAsapajjavehi lukkhaphAsapajjavehi, chaTANavaDie) 44|25sh paryAyAthI, bhRdu-5za paryAyAthI zu3 25za paryAthI. laghuparza paryAthI, zItasparza paryAthI, uSNasparza paryAthI, snigdhasparza paryAthI, rUkSasparza paryAyethI, pasthAna patita hInAdhikatA che. (AbhiNibohiyanANapajjavehi) mavadhijJAna paryAyothI (suyaNANapajjave zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.02 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam cakSurdarzanaparyavaiH, acakSurdarzanaryavaiH, avadhidarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, tat tenAthena gautama ! evamucyate-nairayikANAM no saMkhyeyAH no asaMkhyeyAH anantAH paryavAH prajJaptA // ___TIkA-anantaraM sAmAnyena paryAyavatAmanantatvena paryAyANAmAnantyasaMbhave'pi paryAyavatAmAnatyAbhAvasthale kathaM paryAyANAmAnantyamityabhiprAyeNa gautamaH pRcchati-'neraiyANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNatA ?' he bhadanta ! nairayikANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA avadhijJAna paryAyoM se (maiaNNANa pajjavehiM) mati-ajJAna paryAyoM se (suyaaNNANa pajjavehiM) zrutAjJAna paryAyoM se (vibhaMganANa pajjavehiM) vibhaMgajJAna ke paryAyoM se (cakkhudaMsaNapajjavehiM) cakSudarzana ke paryAyoM se (acakkhudaMsaNapajjavehi) acakSudarzana ke paryAyoM se (ohidaMsaNapajjavehiM) avadhidarzana ke paryAyoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hInAdhikatA hai (se teNaTeNaM goyamA ! evaM vuccaI) isa hetu se gautama ! aisA kahA jAtA hai (neraiyANaM no saMkhijjA, no asaMkhijjA aNaMtA pajjavA paNNattA) nArakoM ke saMkhyAta nahIM, asaMkhyAta nahIM varan ananta paryAya kahe haiM // 2 // TIkArtha-sAmAnyataH jahAM paryAyavAn ananta hote haiM vahAM paryAya bhI ananta hote haiM, kintu jaba paryAyavAna ananta na hoM vahAM paryAya ananta kaise ho sakate haiM ? isa abhiprAya se gautama prazna karate haiMbhagavan ! nairayika jIvoM ke paryAya kitane kahe gae haiM ? hi) zrutajJAna paryAyAthI (ohinANapajjavehi) 244vijJAna paryAyothI (mai aNNANa pajjavehi) bhati-majJAna paryAyothI (suyaaNNANa pajjavehi) zrutAjJAna pA. yothI (vibhaMganANapajjavehi) viHit zAnanA yAthI (cakkhudasaNapajjavehi) yakSuzananA paryAyothI (acakhudasaNapajjavehi) anyazananA paryAyAthI (ohidasaNapajjavehi) avadhi zananA paryAyAthI (chaTANavaDie) paTUsthAna patita DIuluxu che (se teNaTheNaM goyamA ! evaM vucaI) 2 // tuthI gautama ! mAma upAya cha (neraiyANaM no sakhijjA, no asakhijjA, aNaMtA pajjavA paNNattA) nArakenA saMkhyAta nahi, asaMkhyAta nahi, paraMtu ananta paryAya kahyA che 2 . TIkAtha-sAmAnyataH jyAM paryAyavAna ananta thAya che, tyAM paryAya paNa ananta thAya che, kintu jyAre paryAyavAna ananta na hoya tyAM paryAya paNa ananta kevI rIte hoI zake? A abhiprAyathI zrIgautamasvAmI prazna kare chehe bhagavan! narayika jIvanA paryAya keTalA kahelA che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJApanAsUtre 552 pajjayA paNNattA' nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ?' he bhadanta ! tat-atha kenArthena-kena kAraNena, evamucyate-nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn tatra hetuM pratipAdayati-'goyamA !' he gautama ! 'neraie neraiyassa davaTTayAe tulle' nairayiko nairayikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA cedamapi nairayikajIvadravyamekasaMkhyAkrAntamiti nairayikeNa nairayikasya dravyArthatayA tulyatvena ekasyApi dravyasya anantaparyAyatayA paryAyANAmAnantyamupapadyate, ____ atha pradezArthatAmadhikRtya tulyasamAha-'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA nairayiko nairayikasya tulyo bhavati tathA ca asyApi nairayika jIvadravyasya lokAkAzapradezaparimANapradezatvena pradezArthatayApi nairayiko nairayikasya tulyo bhavati etena pradezavat apradezavat bhedena dravyasya dvaividhyena paramANorapradezatvam, dvipradezatripradezAdikasya tu sapradezavam iti phalitam , etacca dravyadvaividhyaM pudgalAstikAya ___ bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! nairapikoM ke paryAya ananta kahe haiM / gautama kAraNa pUchate haiM-bhagavan ! kisa kAraNa se nairayikoM ke ananta paryAya kahe haiM ? ___ bhagavAna kAraNa batalAte haiM-gautama ! pratyeka nAraka dUsare nAraka se dravya kI apekSA tulya haiM, arthAt pratyeka nAraka eka-eka jIva dravya hai, isa prakAra dravya kI dRSTi se unameM bheda nahIM hai / pradezoM kI apekSA se bhI sabhI nAraka paraspara tulya haiM, kyoMki pratyeka nAraka jIva lokAkAza ke barAbara asaMkhyAta pradezavAn hai, unake pradezoM meM kiMcit bhI hInAdhikatA nahIM hai / sapradezI aura apradezI kA bheda sirpha pudgala meM hai, usake atirikta sabhI dravya sapradezI haiN| sabhI zrIbhagavad uttara Ape che-he gautama ! narayikanA paryAya ananta kahyA che. zrI gautamasvAmI kAraNa pUche chebhagavankayA kAraNathI narayikanA anantaparyAya kahyA che ? zrI bhagavana kAraNa batAve che-gautama! pratyeya nAraka bIjA nArakathI dravyanI apekSAe tulya che, arthAt pratyeka nAraka eka-eka jIva dravya che. e prakAre dravyanI daSTie temanAmAM bheda hotA nathI. pradezanI apekSAe paNa badhA nAraka paraspara tulya hoya che, kemake pratyeka nArakajIva lekAkAzanA barAbara asaM khyAta pradezavAna che, temanA pradezamAM kAMi paNa hInAdhikatA thatI nathI. sapradezI ane apradezI bheda phakata pudgalamAM hoya che, tenA sivAyanA badhAM dravya sapradezI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam 553 eva bhavati, zeSANi tu dharmAstikAyAdIni dravyANi niyamataH sapradezAni bhavanti ityavaseyam , 'ogAhaNaTThayAe siya hINe siya tulle, siya abbhahie' avagAhanArthatayA avagAhanam zarIrocchyastadarthatayA nairayiko'saMkhyAtapradezo'parasya nairayikasya syAt-kadAcit anekAntena hIno bhavati, syAt-kadAcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit , abhyadhiko bhavati, tathAhi ratnaprabhA pRthivInairayikANAm vaikriyazarIrasyAvagAhanAyA jaghanyenAGgulAsaMkhyeyabhAgatayA utkarSeNa tu saptadhanusvihastaSaDaGgulipramANatayA uttarottarAsu ca pRthivISu dviguNaM dviguNaM yAvat saptamanarakapRthivInairayikANAM jaghanyena avagAhanAyAH aGgulasyAsaMkhyeyabhAgatayA, utkRpTena ca paJcadhanuH zatapramANatayA kadAciddhInatvaM kadAcittulyatvaM kadAcidabhyadhikatvaM bhavati, tatra 'jaihINo asaMkhijjai bhAgahINe vA' yadA avajIva dravya asaMkhyAta pradezI hI hote haiM, ataeva pratyeka nAraka jIva bhI asaMkhyAta pradezI hai / magara avagAhanA kI apekSA saba nAraka tulya nahIM haiN| avagAhanA kA artha hai zarIra kI uuNcaaii| zarIra kI UMcAI kI apekSA koI nAraka hIna hotA hai, koI tulya hotA hai aura koI kisI se adhika hotA hai / jaise-ratnaprabhA pRthivI ke nArakoM ke vaikriyazarIra kI jaghanya avagAhanA aMgula ke asaMkhyAta bhAga kI hai aura utkRSTa sAta dhanuSa tIna hAtha aura chaha aMgula kii| Age-Age kI pRthiviyoM meM dugunI-dugunI avagAhanA hotI hai| isa prakAra sAtavIM pRthivI meM jaghanya aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga kI aura utkRSTa pAMca sau dhanuSa kI hai / isa prakAra kisI nAraka se kisI nAraka kI avagAhanA hIna hai, kisI kI adhika hai aura kisI-kasI kI barAbara bhI hai / jo nAraka avagAhanA se hIna hai vaha asaMkhyAtabhAga che. badhA jIva dravya asaMkhyAta pradezI ja hoya che, tethIja pratyeka nAraka jIva paNa asaMkhyAta pradeza hoya che. paNa avagAhanAnI apekSAe badhA nAraka tatya hotA nathI. avagAhanAne artha che zarIranI UMcAI. zarIranI uMcAInI ape. kSAe keIka nAraka hIna hoya che, keI tulya hoya che ane kaI kaInAthI adhika paNa hoya che. jema ratnaprabhA pRthvInA nArakanA vaikriya zarIranI jaghanya avagAhanA aMgulanA asaMkhyAtamA bhAganI hoya che ane utkRSTa sAta dhanuSa traNa hAtha ane cha aMgulanI. hoya che AgaLa AgaLanI pRthvImAM bamaNI-bamaNI avagAhanA hoya che. e rIte sAtamI pRthvImAM aMgulanA asaMkhyAtamA bhAganI ane utkRSTa pAMcase dhanuSanI hoya che. e rIte kaI nArakathI keI nArakanI avagAhanA hIna hoya che. keInI adhika che ane keI keInI barAbara che. je nAraka pra0 70 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ 554 prajJApanAsUtre gAhanArthatayA nairayiko nairayikasya hIno vivakSitaH tadA asaMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, 'saMkhijaibhAgahINe vA' saMkhyeyabhAgahIno vA bhavati 'saMkhijjaguNahINe vA' saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, 'asaMsvijjaguNahINe vA' asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, 'aha abbhahie asaMkhijjaibhAgamabhahie vA' athAbhyadhiko yadA nairayiko nairayikApekSayA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'saMkhijjabhAgamabhahie vA' saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'saMkhijjaguNamabbhahie vA' saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'asaMkhijjaguNamabbhahie vA' asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, ekasya nairayikasyoccaistvena paJcadhanu zatapramANatayA anyasya nairayikasya tu uccaissvenADUgulAsaMkhyeyabhAgahIna paJcadhanu zatahIna, saMkhyAtabhAgahIna, saMkhyAtaguNahIna yA asaMkhyAtaguNahIna hotA hai| agara adhika hai to asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika yA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| eka nAraka kI avagAhanA pA~ca sau dhanuSa kI hai aura dUsare kI aMgula ke asaM khyAtaveM bhAga kama pAMca sau dhanuSa kI, aMgula kA asaMkhyAtavAM bhAga pAMca sau dhanuSa kA asaMkhyAtavAM bhAga hai, ataeva jo nAraka aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga kama pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAlA hai, vaha pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAle kI apekSA asaMkhyAtabhAga hIna hai aura pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAlA dUsare se asaMkhyAtabhAga adhika hai| isI prakAra eka nAraka pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAlA aura dUsarA do dhanuSa kama pAMca sau arthAt 498 dhanuSa kI avagAhanA vAlA hai| do dhanuSa pAMca sau dhanuSa kA saMkhyAtavAM avagAhanAthI hIna hoya che te asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAtabhAga hIna saMkhyAta guNahIna, yA asaMkhyAta guNa hIna hoya che, agara adhika che te saMkhyAtabhAga adhika; saMkhyAtaguNa adhika, yA asaMkhyAtaguNa adhika hoya che. eka nArakanI avagAhanA pAMcaso dhanuSanI che ane bIjAnI aMgulanA asaMkhyAtamAM bhAga ochA pAMcase dhanuSanI, aMgulane asaMkhyAtame bhAga pAMcase dhanuSano asaM. khyAta bhAga che. tethIja je nAraka aMgulanA asaMkhyAtamA bhAga ochA pAMca dhanuSanI avagAhanA vALA che, te pAMcaso dhanuSanI avagAhanAvALAonI apekSAe saMkhyAta bhAgahIna che ane pAMcase dhanuSanI avagAhanA vALA bIjAthI asaMkhyAta bhAga adhika che. e rIte eka nAraka pAMcase dhanuSanI avagAhanA vALe ane bIjA be dhanuSa ochA pAMcase dhanuSa arthAt 498 dhanuSanI avagAhanA vALA hoya che. be dhanuSa pAMcase dhanuSane saMkhyAta bhAga hoya che. tethI ja zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam 555 pramANatayA aGgulA saMkhyeyabhAgasya ca paJcadhanuHzatAsaMkhyeyabhAgavRttitvena ekonairayikolA saMkhyeya bhAgahIna paJcadhanuH zatapramANaH paripUrNapaJcadhanuH zatapramANA paranairayikApekSayA'saMkhyeyabhAgahIno bhavati, anyastu nairayikaH pUrva nairayikApekSayA'saMkhyeyabhAbhyadhiko bhavati, evameva eko nairayika uccaistvena paJcadhanuH zatapramANaH, anyastu nairayika uccaistvena dvitridhanurcchana paJcadhanuH zatapramANaste ca dve trINi vA dhanUMSi paJcAnAM dhanuHzatAnAM saMkhyeyabhAge vartante tasmAt eko nairayiko'nyasya paripUrNa paJcadhanuH zatapramANasya nairayikasyApekSayA saMkhyeyabhAgahIno bhavati, anyastu paripUrNapaJcadhanuH zatapramANaH pUrvApekSayA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko bhavati, tathaiva eko nairayika uccaistvena paJcaviMzatyadhikadhanuH zatapramANaH, anyastu paripUrNapaJcadhanuHzata pramANaH, paJcaviMzatyadhikaJca dhanuHzataM caturbhirguNitaM paJcadhanuHzatAni bhavanti, tasmAt paJcaviMzatyadhikadhanuH zatapramANoccaistvo'pi anyasya paripUrNapaJcadhanuHzata pramANasyApekSayA saMkhyeyaguNahIno bhavati, anyastu tadape - bhAga hai, ataeva dUsarA nAraka pahale se asaMkhyAta bhAga hIna huA aura pahalA pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAlA dUsare kI apekSA saMkhyAta bhAga adhika avagAhanA vAlA huA / isI prakAra koI nAraka eka sau paccIsa dhanuSa kI avagAhanA vAlA hai aura dUsarA pUrNa pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAlA yahAM eka sau paccIsa dhanuSa ke caugune pAMca sau dhanuSa hote haiM, ataeva eka sau paccIsa dhanuSa ke avagAhanA vAlA pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAle se saMkhyAtaguNa hIna huA aura pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA bAlA eka sau paccIsa dhanuSa kI avagAhanA vAle se saMkhyAtaguNa adhika huA / isI prakAra koI nAraka aparyApta avasthA meM aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga kI avagAhanA vAlA hai aura dUsarA koI pAMca khIjo nAraka pahelAthI saMkhyAta bhAga hIna ane pahelA pAMcase dhanuSanI avagAhanAvALA khIjAnI apekSAe sa MkhyAta bhAga adhika avagAhanA vALA thayA. eja rIte kAi nAraka ekaseA paccIsa dhanuSanI avagAhanA vALA che ane khIjo pUrNa pAMcasenI avagAhanA vALA. ahIM ekasesa paccIsa dhanuSane cAre guNatA pAMcaso thAya che, tethIja ekase pacIsa dhanuSanI avagAhanAvALA pAMcasA dhanuSanI avagAhanAvALAthI sakhyAta guNahIna thayA ane pAMcase dhanuSanI avagAhanAvALA eka seA pacIsa dhanuSanI avagAhanA vALAthI saMkhyAtaguNu adhika thayA. eja prakAre kAi nAraka aparyApta avasthAmAM aMgulanA asakhyAtamA bhAganI avagAhanA vALA che ane khIje kAi pAMcaso dhanuSanI ava zrI prajJApanA sUtra :2
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kSayA paripUrNapaJcadhanuHzatapramANaH saMkhyeyaguNAbhyadhiko bhavati, evameva eko nairayiko'paryAptAvasthAyAmaGgulasyAsaMkhyeyabhAgAvagAhe vartate aparastu uccastvena paJcadhanu zatapramANo'gulAsaMkhyeyabhAgazvAsaMkhyeyena guNitaH san paJcadhanu zata pramANo bhavati, tasmAt aparyAptAvasthAyAmuGgalAsaMkhyeyabhAgapramANe'vagAhe vartamAnaH paripUrNapazcadhanuHzata pramANApekSayA asaMkhyeyaguNahIno bhavati paJcadhanu zatapramANastu tadapekSayA'saMkhyeyaguNAbhyadhiko bhavati 'ThiIe siya hINe siya tulle siya abbhahie' sthityA-sthityapekSayA nairayiko nairayikasya syAt kadAcit-anekAntena hIno bhavati, syAt kadAcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit-abhyadhiko bhavati, tathA ca yathA'vagAhanayA hAnau vRddhau ca catuHsthAnapatitaH pratipAdistathA sthityApi pratipAdanIyaH, tadeva vizadayannAha-'jai hoNe asaMkhijjaibhAgahINe vA, saMkhijjaibhAgahoNe vA' yadA sthityapekSayA eko nairayiko'nya nairayikApekSayA hono vivasau dhanuSa kI avagAhanA vAlA aMgula kA asaMkhyAtavAM bhAga asaMkhyAta se guNita hokara pAMca sau dhanuSa banatA hai / ataeva aparyApta avasthA meM aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga avagAhanA meM vartamAna nAraka paripUrNa pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAle nAraka se asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai aura pAMca sau dhanuSa kI avagAhanA vAlA usase asaMkhyAtaguNA adhika hotA hai| sthiti kI apekSA se bhI koI nAraka kisI nAraka se kadAcit hIna, kadAcita tulya aura kadAcit adhika hotA hai / jaise avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita (cauThANavaDiyA) hInAdhikatA kA pratipAdana kiyA gayA hai, usI prakAra sthiti kI apekSA se bhI samajha lenA cAhie / spaSTIkaraNa karate hue zAstrakAra kahate haiM-yadi hIna hai to asaMkhyAtabhAga hIna yA saMkhyAtabhAga hIna hotA hai athavA gAhanAvALo che, aMgulane asaMkhyAtame bhAga asaMkhyAtathI guNita thaIne pAMcaso dhanuSa bane che. tethI ja aparyApta avasthAmAM aMgulanA asaMkhyAtamA bhAganI avagAhanAmAM vartamAna nAraka paripUrNa pAMcase dhanuSanI avagAhanAvALA temanAthI asaMkhyAtagaNuM adhika hoya che. sthitinI apekSAe paNa keI nAraka keI nArakathI kadAcit hIna kadAcit tulya ane kadAcit adhika hoya che. jema avagAhanAnI apekSAe catusthAna patita. (cauThANavaDie) DIna mathitAnu pratipAna 42vAmAM mAveza cha. se are sthitinI apekSAe paNa samajI levuM joIe. spaSTIkaraNa karatA zAstrakAro kahe che je hIna hete asaMkhyAta bhAga agara saMkhyAta bhAga hIna hoya che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam kSitastadA asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, evaM 'saMkhijjaguNahINe vA asaMkhijjaguNahINe vA' saMkhyeyaguNahIno vA asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, 'aha abbhahie asaMkhijjabhAgamamahie vA, saMkhijjabhAgamabhahie vA' athAbhyadhiko yadA eko nairayiko'paranairayikApekSayA vivakSitastadA sa asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'saMkhijjaguNamabbhahie vA, asaMkhijjaguNamabbhahie vA' saMkhye yaguNAbhyadhiko vA bhavati, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, ___ atredaM bodhyam-eko nairayikastrayastriMzat sAgaropamasthitikaH, anyastu samayAdi nyUnatrayastriMzat sAgaropamasthitiko vartate, tatra samayAdinyUna trayastriMzat sAgaropamapramANasthitiko nairayikaH paripUrNatrayastriMzat sAgaropamarithatika nairayikApekSayA'saMkhyeyabhAgahIno bhavati, paripUrNatrayastriMzat sAgaropamasthitikastutadapekSayA'saMkhyeyabhAgAbhyadhiko bhavati, samayAdInAM sAgaropamApekSayA'saMkhyeyabhAgamAtratvAt, evameva eko nairayikastrayastriMzat sAgaropamasthitikaH aparastu saMkhyAtaguNa hIna yA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai / agara adhika ho to eka nAraka dUsare nAraka se asaMkhyAtabhAga adhika sthiti vAlA, saMkhyAtabhAga adhika sthiti vAlA, asaMkhyAtaguNa adhika sthiti vAlA yA saMkhyAtaguNa adhita sthiti vAlA hotA hai| udAharaNArthaeka nAraka tetIsa sAgaropama sthiti vAlA hai, aura dUsarA eka-do samaya kama tetIsa sAgaropama kI sthitivAlA hai, to eka-do samaya kama tetIsa sAgaropama kI sthiti vAlA pUrNa tetIsa sAgaropama sthiti vAle se asaMkhyAtabhAga hIna huA aura tetIsa sAgaropama kI sthiti vAlA usase asaMkhyAtabhAga adhika sthiti vAlA huA, kyoMki eka-do samaya, sAgaropama ke asaMkhyAtaveM bhAga mAtra haiN| isI prakAra athavA saMkhyAta guNahIna agara asaMkhyAta guNa hIna hoya che. agara adhika hAyate eka nAraka bIjA nArathI asaMkhyAta bhAga adhika sthitivALA. saMkhyAta bhAga adhika sthitivALA, asaMkhyAta guNa adhika sthitivALA. agara saMkhyAta guNa adhika sthitivALA hoya che. udAharaNa tarIke-eka nAraka tetrIsa sAgaropamanI sthitivALe che. bIjo eka--bo samaya ochA tetrIsa sAgaropasanI sthitivALe che, be samaya ochA tetrIsa sAgaropamanI sthitivALa pUrNa tetrIsa sAgarepama sthitivALAthI asaMkhyAtabhAga hIna thayA ane tetrIsa sAgaropamanI sthiti vALe tenAthI asaMkhyAta bhAga adhika sthitivALo thayo kemake eka-be samaya, sAgaropamane asaMkhyAta bhAga mAtra che. e prakAre eka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre nairayikaH palyopamanyUnatrayastriMzat sAgaropamasthitiko vartate, dazabhizca palyopamakoTikoTibhirekasya sAgaropamasya niSpadyamAnatayA palyopamainyU~ nasthitika paripUrNasthitika nairayikApekSayA saMkhyeyabhAgahIno bhavati, paripUrNasthitikastu nairayikastadapekSA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko bhavati tathaivaiko nairayika ekasAgaropamasthitikaH, anyastu paripUrNatrayastriMzat sAgaropamasthitiko bhavati, tatraika sAgaropamasthitikaH paripUrNasthitikanairayikApekSayA saMkhyeyaguNahIno bhavati, ekasAgaropamasya trayastriMzatAguNane paripUrNasthitikatvarUpAt, paripUrNasthitikastu tadapekSayA saMkhyeyaguNAbhyadhiko bhavati tathaiva eko nairayiko dazavarSasahasrasthitiko bhavati, anyastu trayastriMzat sAgaropamasthitikaH, dazavarSasahasrANAJca saMkhyeyarUpeNa guNane eka nAraka tetIsa sAgaropama kI sthiti vAlA hai aura dUsarA palyopama kama tetIsa sAgaropama kI sthiti vAlA / dasa koDAkoDI palyopama kA eka sAgaropama hotA hai, ataeva palyopamoM se hIna sthiti vAlA pUrNa tetIsa sAgaropama sthiti vAle se saMkhyAtabhAga hIna sthiti vAlA huA aura dUsarA saMkhyAtabhAga adhika sthiti vAlA huaa| isI prakAra eka nAraka eka sAgaropama kI sthiti vAlA hai aura dasarA tetIsa sAgaropama kI sthiti vAlA hai, to inameM eka sAgaropama kI sthiti vAlA tetIsa sAgaropama sthiti vAle kI apekSA saMkhyAtaguNa hIna huA, kyoMki eka sAgara ko tetIsa se guNita karane para tetIsa sAgara hote haiM / aura tetIsa sAgaropama sthiti vAlA usakI apekSA saMkhyAtaguNa adhika huaa| isI prakAra eka nAraka dasa hajAra varSa kI sthiti vAlA hai aura dUsarA tetIsa sAgaropama sthiti vAlA, dasa hajAra ko asaMkhya vAra guNita karane para tetIsa nAraka tetrIsa sAgaropamanI sthitivALo che. ane bIjo palyopama ochA tetrIsa sAgaropamanI sthitivALa, daza keDA keDI palyopamane eka sAgarepama thAya che. tethI ja palyopamathI hIna sthiti vALe pUrNa tetrIsa sAgaropama sthiti vALAthI saMkhyAta bhAga hIna sthitivALo thaye ane bIjo saMkhyAtabhAga adhika sthitivALo thAya che. e prakAre eka nAraka eka sAgaropamanI sthiti vALe che ane bIje tetrIsa sAgaropamanI sthitivALe che, te temAM eka sAgazopamanI sthitivALe tetrIsa sAgaropama sthitivALAnI apekSAe saMkhyAta guNa hIna thaye. kemake eka sAgarane tetrIsathI guNavAthI tetrIsa sAgara thAya che. ane tetrIsa sAgaropama sthitivALA temanI apekSAe saMkhyAta guNa adhika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAya nirUpaNam trayastriMzat sAgaropamatvAt dazavarSasahasrasthitiko nairayikastrayastriMzat sAgaropama sthitikanairayikApekSayA'saMkhyeyaguNahIno bhavati, tadapekSayA trayastriMzat sAgarIpasthitistu asaMkhyeyaguNAbhyadhiko bhavati ityevaMrUpeNa ekasya nairayikasyAparanairayikApekSA dravyArthatayA pradezArthatayA tulyatvaM pratipAditam, kSetrato'vagAhanamprati hInAdhikatve catuH sthAnapatitatvaM kAlato'pi sthitito hInAdhikatvena catuH sthAnapatitatvaJca pratipAditam, atha bhAvato hInAdhikatvaM pratipAdayituM prathamataH pudgalavipAka nAmakarmoMdayanimittaM jIvaudayikabhAvAzrayeNa hInAdhikatvaM prarUpayati- 'kALavaNNapajjavehiM yasa hoNe siya tule siya anbhahie' kRSNavarNaparyavaiH eko nairayikospara nairasAgaropama hote haiM, ataH dasa hajAra varSa kI sthiti vAlA nAraka tetIsa sAgaropama kI sthiti vAle nAraka kI apekSA asaMkhyAtaguNa hIna huA aura usakI apekSA tetIsa sAgaropama kI sthiti vAlA asaMkhyAtaguNa adhika sthiti vAlA huA / isa prakAra eka nAraka dUsare nAraka se dravya aura pradeza se tulya haiM, kSetra se avagAhanA kI dRSTi se tathA kAla se sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hInAdhika hai, yaha pratipAdana kiyA gayA / aba bhAva kI apekSA SaTsthAna patita hInAdhikatA kA pratipAdana karane ke lie zAstrakAra sarvaprathama pudgalavipAkI nAmakarma ke udaya se hone vAle audayika bhAva kA Azraya lekara honAdhikatA kI prarUpaNA karate haiM - kRSNavarNa ke paryAyoM kI apekSA eka nAraka 559 thAya. e prakAre eka nAraka daza hajAra varSanI sthitivALA che ane khIja tetrIsa sAgarApama sthitivALA, daza hajArane asakhyavAra guNita karavAthI tetrIsa sAgaropama thAya che. tethI daza hajAra varSanI sthiti vALA nAraka tetrIsa sAgaropamanI sthitivALA nArakanI apekSAe asa khyAta guNu hIna thaye ane tenI apekSAe tetrIsa sAgaropamanI sthitivALA asakhyAta guNu adhika sthiti vALA thayA. A prakAre eka nAraka khIjA nArakathI dravya ane pradezathI tulya che. kSetrathI avagAhanAnI dRSTie tathA kALa sthitinI apekSAe catuHsthAna patita ja adhika che. A pratipAdana karAyuM. have bhAvanI apekSAe SaDthAna patita hInAdhikatAnuM prati pAdana karavA mATe zAstrakAra sarva prathama pudgala vipAkI nAma karmInA uddayathI thanAra audArika bhAvanA Azraya laIne hInAdhikatAnI prarUpaNA kare che-kRSNa vaNunA pacAnI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ 560 prajJApanAsUtre yikApekSayA syAt-kadAcit hIno bhavati, syAt-kadAcit tulyo bhavati, syAt-kAdAcit abhyadhiko bhavati, tadeva hInAdhikatvaM vizadayitumAha___ 'jai hINe aNaMtabhAgahINe vA tatra yadA eko nairayikaH kRSNavarNaparyavaiH anya nairayikApekSayA hIno vivakSito bhavati tadA sa tadapekSayA'nantabhAgahIno vA bhavati, 'asaMkhejabhAgahINe vA' asaMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, 'saMkhejjaguNahINe vA' saMkhyeyaguNahIno vA bhavati 'asaMkhejjaguNahINe vA' asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, 'aNaMtaguNahINe vA' anantaguNahIno vA bhavati, 'aha abbhahie, aNaMtabhAgamabhahie vA' athaiko nairayikaH anya nairayikApekSayA kRSNavarNa paryavairabhyadhiko yadi vivakSitastadA sa tadapekSayA anantabhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'asaMkhejjabhAgamabhahie vA' asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati 'saMkhejjabhAgamabbhahie vA' saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati 'saMkhejjaguNamabbhahie vA' saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati 'asaMkhejjaguNamabbhahie vA' asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'aNaMtaguNamabbhahie vA' anantaguNAbhyadhiko vA bhavati, etra bhAvApekSayA hInatvAbhyadhikatva prarUpaNe hAnau vRddhau ca pratyekaM SaT sthAnapatitatvaM bhavati, dUsare nAraka se hIna hotA hai, koI kisI se tulya hotA hai aura koI kisI se adhika hotA hai / isa kathana kA spaSTIkaraNa karate haiMyadi eka nAraka dUsare nAraka se kRSNavarNa ke paryAyoM se hIna hotA hai to anantabhAga hIna hotA hai, asaMkhyAtabhAga hIna hotA hai, saMkhyAtabhAga hIna hotA hai, saMkhyAtaguNa hIna hotA hai, asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai yA anantaguNa hIna hotA hai| agara adhika hotA hai to anantabhAga adhika hotA hai, asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAtaguNa adhika hotA hai, asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai yA anantaguNa adhika hotA hai yaha SaT sthAnapatita hInatA aura adhikatA hai / isa SaT sthAnapatita hiinaaapekSAe eka nAraka bIjA nArakathI hIna hoya che ke I meInAthI tulya heya che ane koI keInAthI adhika hoya che. e kathananuM spaSTIkaraNa kare che je eka nAraka bIjA nArakathI kRSNa varNanA paryAyathI hIna hoya che te anaMta bhAga hIna hoya che. asaMkhyAta bhAgahIna hoya che. saMkhyAta bhAga hIna hoya che. saMkhyAta guNa hIna hoya che, asaMkhyAta guNa hIna hoya che agara anantaguNa hIna hoya che. agara adhika hoya te ananta bhAga adhika hoya che. asaMkhyAta bhAga adhika hoya che, saMkhyAtaguNa adhika hoya che, asaMkhyAta guNa adhika heAya che agara ananta guNa adhika hoya che. A cha sthAna patita hInatA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam 561 SaTsthAnakeca yadyadapekSayA'nantabhAgahInaM bhavati tasya sarvajIvAnantakena-bhAgasya haraNe yallabhyate tenAnantatamena bhAgena hInaM bhavati, yacca yadapekSayA'saMkhyeyabhAgahInaM bhavati talyApekSaNIyasyA saMkhyeyalokAkAzadezapramANarAzinA bhAgasya haraNe yallabhyate, tAvatA bhAgena nyUnaM bhavati, yacca yadadhikRtya saMkhyeyabhAgahInaM bhavati, tasyApekSaNIyasyotkRSTasaMkhyena bhAgasya haraNe yallAbho bhavati, tena hInaM bodhyam guNanasaMkhyAyAM tu yadyataH saMkhyeyaguNaM bhavati tadavadhibhUtamutkRSTa saMkhyeyakena guNitaM sad yAvad bhavati, tAvatpramANaM vijJeyam, yacca yato'saMkhyeyaguNaM bhavati tadavadhibhUtam asaMkhyeyalokAkAzapradezapramANaguNakAreNa guNyate, guNitaM sad yAvad bhavati tAvadavaseyam, yacca yato'nantaguNaM bhavati tadavadhibhUtaM sarva jIvAnantakarUpeNa guNakAreNa guNyate guNitaM sad yAvad bhavati tAvatpramANam avaseyam, tadeva vizadayannAhadhikatA meM jo jisase anantabhAga hIna hotA hai, vaha sarvajIvAnantaka se bhAga karane para jo labdha ho usa anantaveM bhAga se hIna samajhanA cAhie / jo jisase asaMkhyAtabhAga hIna hai, use asaMkhyAta lokAkAza pradeza pramANarAzi se bhAga karane para jo labdha ho, utane bhAga kama samajhanA caahie| jo jisase saMkhyAtabhAga hIna ho use utkRSTa saMkhyaka se bhAga karane para jo labdha ho usase hIna samajhanA caahie| guNanasaMkhyA meM jo jisase saMkhyeyaguNA hotA hai, use utkRSTa saMkhyaka ke sAtha guNita karane para jo Ave utanA samajhanA cAhie / jo jisase asaMkhyAtaguNA hai, use asaMkhyAta lokAkAza pradezoM ke pramANa kI rAzi se guNAkAra karake guNita karanA cAhie aura guNAkAra karane para jo rAzi labdha ho utanA samajhanA cAhie / jo ane adhikatA che. A cha sthAna patita hInAdhikatAmAM che jenAthI ananta bhAga hIna hoya che. te sarva jIvAntakathI bhAga karavAthI je labdha thAya te anantamAM bhAgathI hIna samajavA joIe. je jenAthI asaMkhyAta bhAgahIna che. te asaMkhyAta kAkAza pradeza pramANu rAzithI bhAga karavAthI je labdha thAya teTalA bhAga ochA samajavA joIe. je jenAthI saMkhyAta bhAga hIna hoya tene utkRSTa saMkhyakathI bhAga karavAthI je labdha thAya tenAthI hIna samajavA joIe. guNanI saMkhyAmAM che jenAthI saMkhyaya guNa hoya che. tene utkRSTa saMkhyayakanA sAthe guNita karavAthI je Ave teTalA samajavA joIe. je jenAthI AsaMkhyAtaguNa che, tene asaMkhyAta kAkAza pradezonA pramANanI rAzithI guNAkAra karIne guNita karavA joIe, ane guNAkAra karavAthI je rAzi pra0 71 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 'nIlavannapajavehiM lohiyavaNNapajjave hiM' nIlavarNaparyavaiH, lohitavarNavaryavaiH, 'pIyavannapajavehiM pItavarNaparyavaiH 'hAliddavannapajave hiM' hAridravarNaparyavaiH 'mukkillavannapajavehi zuklabarNaparyavaizca 'chaTThANavaDie' SaTsthAnapatito nairayikaH nairayikAntarApekSayA syAt hIno bhavati, syAt tulyo bhavati, syAd abhyadhiko bhavati, tatra yadA hIno vivakSito bhavati tadA anantabhAgahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, anantaguNahIno vA bhavati, atha yadAbhyadhiko vivakSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, anantaguNAbhyadhiko jisase anantaguNA hai, use sarvajIvAnantaka se guNita karane para jo saMkhyA ho utanA samajhanA cAhie / isI ko adhika spaSTa karane ke lie kahA hai-nIlavarNa ke paryAyoM se, lohita (rakta) varNa ke paryAyoM se, pItavarNa ke paryAyoM se, hAridra varNa ke paryAyoM se aura zuklavarNa ke paryAyoM se SaT sthAnapatita eka nAraka dUsare nAraka kI apekSA hIna, tulya yA adhika hotA hai / agara koI hIna hai to anantabhAga hIna hotA hai, asaMkhyAtabhAga hIna hotA hai, saMkhyAtabhAga hIna hotA hai, saMkhyAtaguNa hIna hotA hai, asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai yA anantaguNa hIna hotA hai / agara adhika hotA hai to anantabhAga adhika hotA hai, asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAtaguNA adhika hotA hai, asaMkhyAtaguNA adhika hotA hai yA anantaguNA adhika hotA hai| labdha thAya teTalA samajavA joIe. jenAthI anantaguNa che. tene sarva jIvAntakathI guNita karavAthI je saMkhyA thAya teTalA samajavA joIe. tene vadhAre spaSTa karavA mATe kahyuM che-nIla varNanA paryAyothI lehita (24ta) panA paryAyAthI, pItavarNana paryAyAthI, hAridravaNa n| paryAyAthI. mane zukla varNanA paryAyothI cha sthAna patita eka nAraka bIjA nArakanI apekSAe hIna, tulya athavA te adhika thAya che. agara kaI hIna che te ananta bhAga hIna hoya che, asaMkhyAta bhAga hIna thAya che, saMkhyAta bhAga hIna thAya che saMkhyAta guNa hIna thAya che, asaMkhyAta guNa hIna thAya che, agara anantaguNa hIna thAya che. agara adhika thAya che te ananta bhAga adhika thAya che, asaMkhyAta bhAga adhika thAya che; saMkhyAta bhAga adhika thAya che. saMkhyAta guNA adhika thAya che, asaMkhyAtaguNa adhika thAya che athavA ananta guNa adhika hoya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam vA bhavati, tathA-'mubbhigaMdhapajjavehiM dubhigaMdhapajavehiM ya chaTThANavaDie' surabhigandhaparyavaiH durabhigandhaparyavaizca SaTsthAnapatito nairayiko nairayikAntarApekSayA syAt honaH, syAt tulyaH, syAt abhyadhiko bhavati; tatra yadA hIno vivakSitastadA anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, athAbhyadhiko yadA vivakSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyebhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati, iti bhaavH| ___ 'tittarasapajjavehiM kaDuyarasapajjavehi, kasAyarasapajjavehi, aMbilarasapajjavehi, mahurarasapajjavehiM chaTThANavaDie' tiktarasaparyavaiH, kaTukarasaparyavaiH, kaSAyarasaparyavaiH, amlara saparyavaiH, madhurarasa paryavaizca SaTsthAnapatito nairayiko nairayikAntarApekSayA syAt hIno vA, syAt tulyo vA, syAd abhyadhiko vA bhavati, tatra yadA hIno vivakSitastadA anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA isI prakAra sugandha aura durgandha ke paryAyoM se bhI eka nAraka dUsare nAraka kI apekSA SaT sthAnapatita hInAdhika hotA hai / agara hIna hai to anantabhAga hIna hotA hai, asaMkhyAtabhAga hIna hotA hai, saMkhyAtabhAga hIna hotA hai, saMkhyAtaguNa hIna hotA hai, asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai yA anantaguNa hIna hotA hai / agara adhika hotA hai to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai| tiktarasa ke paryAyoM se, kaTukarasa ke paryAyoM se, kaSAyarasa ke paryAyoM se, Amlarasa ke paryAyoM se evaM madhurarasa ke paryAyoM se bhI e rIte sugandha ane durgandhanA paryAyethI paNa eka nAraka bIjA nArakanI apekSAe cha sthAna patita hInAdhika thAya che. agara hIna che te ananta bhAga hIna thAya che, asaMkhyAta bhAga hIna thAya che, saMkhyAta hIna thAya che. saMkhyAta guNahIna thAya che, asaMkhyAta guNahIna thAya che agara ananta guNa hIna thAya che. agara adhika hoya che te ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika thAya che. tikta rasanA paryAyothI, kaTuka rasanA paryAyothI, kaSAya rasanA paryA Amla rasanA paryAthI temaja madhura rasanA paryAyathI paNa eka nAraka bIjA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ 564 prajJApanAsUtre bhavati, athAbhyadhiko yadA vivakSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati, iti bhAvaH / tathA 'kakkhaDaphAsapajjave hiM, mauyaphAsapajja vehiM, garuyaphAsapajjavehiM, lahuyaphAsapajjavehiM, sIyaphAsapajjavehi, usiNaphAsapajjavehi, niddhaphAsapajjave hiM, lukkhaphAsapajjavehiM chaTANavaDie' karkazasparzaparyavaiH, mRdukasparzaparyavaiH, gurukasparzaparyavaiH, laghukasparzaparyavaiH, zItasparzaparyavaiH, uSNasparzaparyavaiH, snigdhasparzaparyavaiH, rUkSasparzaparyavaizca SaT sthAnapatito nairayiko nairayikAntarApekSayA syAt hIno vA, syAt tulyo vA, syAt abhyadhiko vA bhavati, tatra yadA hIno vivakSitastadA anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, atha yadA abhyadhiko vivaeka nAraka dUsare nAraka se SaTsthAnapatita hInAdhika hotA hai| agara hIna hotA hai to anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna yA anantaguNa hIna hotA hai| agara adhika hotA hai to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika yA anantaguNa adhika hotA hai / karkazasparza ke paryAyoM se, mRdusparza ke paryAyoM se, gurusparza ke paryAyoM se, laghusparza ke paryAyoM se, zItasparza ke paryAyoM se, uSNasparza ke paryAyoM se eka nAraka dUsare nAraka kI apekSA hIna, tulya yA adhika hotA hai| agara hIna hai to anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hona, saMkhyAtaguNa hona, asaMkhyAtaguNa hIna, nArakathI cha sthAna patita hInAdhika thAya che. je hIna thAya che te ananta bhAga hIna, asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hana, saMkhyAta guNahIna asaMkhyAta guNa hIna agara ananta guNa hIna thAya che. agara adhika thAya che te ananta bhAga adhika asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika agara anantaguNa adhika thAya che. karkaza sparzanA paryAyethI, mRdusparzanA paryAthI, gurUsparzanA paryAyethI laghupanA paryAyethI, zItaparzanA paryAyethI, uSNasparzanA paryAyathI, snigdha sparzanA paryAethI, ane rUkSa sparzanA paryAyathI eka nAraka bIjA nArakanI apekSAe hIna, tulya agara adhika thAya che. agara hIna che te ananta bhAga hIna asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta guNa hIna asaM. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam 565 kSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, tathaiva 'ArbhAiNabohiyanANapajjavehiM suyanANapajjavehi' AbhiniyodhikajJAnaparyavaiH, zrutajJAnaparyavaiH, 'ohinANapajjavaihiM' avadhijJAnaparyavaiH, 'maiannANapajjavehi matyajJAnaparyavaiH, 'suyaaNNANapajjavehi' zrutAjJAnaparyavaiH 'vibhaMganANapajjavehiM' vibhaGgajJAnaparyavaiH 'carakhudasaNapajjavehi, acakkhudaMsaNapajjave hiM' cakSurdarzanaparyavaiH, acakSurdarzanaparyavaiH, 'ohidaMsaNapajjavehi' avadhidarzanaparyavaizca 'chaTThANavaDie' SaTsthAnapatito nairayiko nairayikAntarApekSayA syAt hIno bhavati, syAt tulyo bhavati, syAt abhyadhiko bhavati, tatra yadA hIno vivakSitastadA anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, anantaguNa hIna hotA hai aura yadi adhika hotA hai to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai| ___ aba kSAyopazamika bhAva rUpa paryAyoM se hInAdhikatA pradarzita karate haiM-Abhinibodhika jJAna ke paryAyoM se, zrutajJAna ke paryAyoM se, avadhijJAna ke paryAyoM se, matyajJAna ke paryAyoM se zrutAjJAna ke paryAyoM se, vibhaMgajJAna ke paryAyoM se, cakSudarzana ke paryAyoM se, acakSudarzana ke paryAyoM se tathA avadhidarzana ke paryAyoM se koI nAraka kisI anya nAraka se hIna, adhika yA tulya hotA hai / agara hIna hai to SasthAnapatita hona aura adhika hai to SaTrasthAnapatita adhika hotA hai / yathA-jo jisase hIna haiM vaha anantabhAga hIna asaMkhyAta khyAta guNa hIna ananta guNa hIna thAya che ane je adhika thAya che te, ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika athavA ananta guNa adhika bane che have kSApazAmika bhAva rUpa paryAthI hInAdhikatA pradazita kare cheAminibedhika jJAnanA paryAyethI, zruta jJAnanA paryAyethI, avadhijJAnanA paryAthI, matyajJAnanA paryAyathI, zrutajJAnanA paryAyethI, virbhAgajJAnanA paryAyethI, cakSudarzananA paryAyethI, acakSudarzananA paryAyathI tathA avadhi darzananA paryAyathI, keI nAraka keI bIjA nArakathI hIna adhika agara tulya hoya che. agara hIna che to cha sthAna patita hIna agara adhika che. te che sthAna patita adhika bane che. jemake-je jenAthI hIna che te ananta bhAga hIna, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeya guNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahono vA bhavati, athAbhyadhiko yadA vivakSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantagaNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, atha SaTsthAnapatitatvasvarUpaM prarUpyate-tatra vastutaH kRSNavarNaparyAyaparimANasyAnantasaMkhyakasyApi asadbhAva sthApanayA dazasahasraparikalpane sati tasya zataparimANaparikalpanena sarvajIvAnantakena bhAgaharaNe kRte zatasya labdhirbhavati, tatra ekasya nairayikasya kRSNavarNaparyAyaparimANaM dazasahasrANi, anyasya tu nairayikasya zatahInAni dazasahasrANi, zataJca sarvajIvAnantabhAgahAralabdhatvAdanantatamo bhAgo bhavati, tatra yasya nairayikasya zatahInAni dazasahasrANi kRSNavarNaparyAyaparimANaM bhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna yA anantaguNa hIna hotA hai / jo jisase adhika hai vaha usase anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika yA anantaguNa adhika hotA hai| SaTrasthAnapatitatva ke svarUpa kA nirUpaNa kiyA jAtA hai-yadyapi kRSNavarNa ke paryAyoM kA parimANa ananta hai, phira bhI asat kalpanA se use daza hajAra mAna liyA jAe aura sarvajIvAnantaka ko sau kalpita kara liyA jAe / to dasa hajAra meM sau kA bhAga dene para sau kI saMkhyA labdha hotI hai / isa prakAra eka nAraka ke kRSNa varNa ke paryAyAM kA parimANa daza sahasra hai, dUsare ke sau kama dasa hajAra hai| sau kI saMkhyA sarvajIvAnantaka meM bhAga dene para labdha hone se anantavAM bhAga hai / to jisa nAraka ke kRSNa varNa ke paryAya sau kama daza asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta guNahIna, asaM. khyAta guNa hIna agara ananta guNa hIna hoya che. je jenAthI adhika che, te tenAthI ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika agara ananta guNa adhika hoya che. sthAna patitatvanA svarUpanuM nirUpaNa karAya che je-kRSNa varNanA paryAye nuM parimANa ananta che, to paNa asat kalpanAthI tene daza hajAra mAnI levAmAM Ave ane sarva jIvanantakane se kalpita karI levAya to dasa hajAramAM so no bhAga devAthI sonI saMkhyA upalabdha thAya che. e rIte eka nArakanA kRSNavarNanA paryAyenA parimANa daza hajAra che, bIjAnA so ochA daza hajAra che. tenI saMkhyA sarva jIvAntakamAM bhAga devAthI thanAra anantama bhAga che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam 567 so'nyasya paripUrNadazasahasrapramANa kRSNavarNaparyAya nairayikasyApekSayA'nantabhAgahIno vyapadizyate, tadapekSayAso'nyaH kRSNavarNaparyAyo'nantabhAgAbhyadhiko vyapadizyate, evameva kRSNavarNaparyAyaparimANasya dazasahasrasaMkhpakasyAsaMkhyeyalokAkAzapradezapramANaparikalpanena paJcAzat parimANena bhAgaharaNe kRte sati zatadvayasya labdhirbhavati, eSo'saMkhyeyatamo bhAgo byapadizyate, tatraikasya nairayikasya zatadvayahInAni dazasahasrANi kRSNavarNaparyAyAH bhavati, anyasya nairayikasya tu paripUrNAni dazasahasrANi kRSNavarNaparyAyAH bhavanti, tatra zatadvayahIna dazasahasraparimANa kRSNavarNaparyAyaH paripUrNakRSNavarNaparyAya nairayikApekSayA asaMkhyeyabhAgahIno vyavahiyate, paripUrNa kRSNavarNaparyAyastu tada pekSayA'saMkhyeyabhAgAbhyadhikovyapadizyate, tathaiva tasyaiva kRSNavarNaparyAyarAzeH dazasahasrasaMkhyakasyotkRSTasaMkhyeyakaparimANaparikalpitena dazakaparimANena bhAgaharaNe kRte sati labdhaM sahasraM saMkhyAtasahasra haiM, vaha daza sahasra kRSNavarNa paryAyoM vAle nAraka kI apekSA anantabhAga hIna kahalAtA hai / isI prakAra daza sahasra parimita kRSNavarNa ke paryAyoM meM lokAkAza ke pradezoM ke rUpa meM kalpita pacAsa se bhAga kiyA jAya to do sau kI saMkhyA AtI hai, yaha asaMkhyAtavAM bhAga kahalAtA hai / tAtparya yaha huA ki kisI nAraka ke kRSNavarNa ke paryAya do sau kama daza sahasra haiM aura kisI ke pUre daza sahasra haiN| isameM se do sau kama dasa hajAra kRSNavarNa paryAya vAlA paripUrNa dasa hajAra kRSNavarNa paryAya vAle kI apekSA asaMkhyAtabhAga hIna kahalAtA hai aura dasa hajAra kRSNavarNa paryAya vAlA asaMkhyAtabhAga adhika kahalAtA hai / isI prakAra pUrvokta daza sahasra saMkhyaka kRSNavarNa paryAyoM meM saMkhyAta parimANa ke rUpa meM kalpita daza saMkhyA te je nArakane kRSNa varNano paryAya se ochA daza hajAra che. te daza hajAra kRSNa varNa paryAye vALA nArakanI apekSAe ananta bhAga hIna kahevAya che. e ja prakAre daza hajAra parimita kRSNa varNa paryAyomAM kAkAzanA pradezanA rUpamAM kalipata pacAsathI bhAgavAmAM Ave te basanI saMkhyA Ave che, e saMkhyAtame bhAga kahevAya che. tAtparya e thayuM ke keI nArakanA kRSNavarNanA paryAya basa eAchA daza hajAra che ane keInA daza hajAra purA che. teomAMthI base ochA daza hajAra kRSNavarNa paryAya vALA paripUrNa daza hajAra kRSNavarNa paryAyavALAnI apekSAe asaMkhyAta bhAga hIna kahevAya che, ane daza hajAra kRSNavarNa paryAyavALA asaMkhyAta bhAga adhika kahevAya che. e prakAre pUrvokta daza hajAra saMkhyaka kRSNavarNa paryAyamAM saMkhyAta parimANunA rUpamAM kalpita zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra tamo bhAgo bhavati, tatraikasya nairayikasya navasahasrANi kRSNavarNaparyAya parimANaM bhavati, anyasya tu dazasahasrANi, sahasrazca saMkhyeyatamo bhAgo bhavati ityevaM rItyA nava sahasraparimANakRSNavarNaparyAyaH paripUrNakRSNavarNaparyAya nairayikApekSayA saMkhyeyabhAgahIno vyapadizyate tadapekSayA anyastu saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vyapadizyate, evameva ekasya nairayikasya kRSNavarNaparyAyaparimANaM sahasram, anyasya tu dazasahasrANi, tatrotkRSTa saMkhyAtakalpena dazakena guNitasya sahasrasya dazasahasrasaMkhyakatvaM bhavati iti rItyA sahasrasaMkhyakakRSNavarNaparyAyo nairayikaH dazasahastrasaMkhyakakRSNavarNaparyAyanairayikApekSayA saMkhyeyaguNahIno bhavati, tadapekSayA paripUrNa kRSNavarNaparyAyastu saMkhyeyaguNAbhyadhiko vyapadizyate, evameva ekasya nairayikasya kRSNavarNaparyAyAgraM dve zate, anyasya tu nairayikasya paripUrNAni dazasahasrANi, zata. kA bhAga kiyA jAya to eka sahasra saMkhyA labdha hotI hai| yaha saMkhyA dasa hajAra kA saMkhyAtavAM bhAga hai| mAna lIjie ki kisI nAraka ke kRSNavarNa paryAya nau hajAra haiM aura dUsare ke daza hajAra haiM, to nau hajAra kRSNavarNa paryAya vAlA paripUrNa dasa hajAra kRSNavarNa paryAyoM vAle nAraka kI apekSA saMkhyAtabhAga hIna huA aura usakI apekSA dasa hajAra kRSNavarNa paryAya vAlA saMkhyAtabhAga adhika khlaayaa| __isI prakAra eka nAraka ke kRSNavarNa paryAyoM kA parimANa eka sahasra hai aura dUsare kA parimANa daza sahasra / yahAM utkRSTa saMkhyAta ke rUpa meM kalpita daza saMkhyA ke dvArA hajAra meM guNAkAra kiyA jAya to daza sahasra saMkhyA AtI hai / isa prakAra eka hajAra kRSNavarNa paryAya vAlA nAraka dasa hajAra saMkhyaka kRSNavarNa paryAya vAle daza saMkhyAne bhAga karAya te eka hajAranI saMkhyA prApta thAya che. e saMkhyA daza daza hajArane saMkhyAtamo bhAga che. mAnI le ke kaI nArakanA kRSNa varNa paryAya hajAra che ane bIjAne daza hajAra che. te so hajAra kRSNa varNa paryAya vALA paripUrNa daza hajAra kRSNavarNa paryAvALA nArakanI apekSAe saMkhyAta bhAgahIna thaye ane tenI apekSAe daza hajAra kRSNavarNa paryAyavALA saMkhyAta bhAga adhika kahevAyA. eja rIte eka nArakanA kRSNavarNa paryAnuM parimANa eka hajAra che ane bIjAnuM parimANa daza hajAra. ahIM utkRSTa saMkhyAta rUpamAM kalpita daza saMkhyAnA dvArA hajArane guNAkAra karAya to daza hajAra saMkhyA Avee rIte eka hajAra kRSNavarNa paryAya vALA nAraka daza hajAra saMkhyaka kRSNa varNa paryAya vALA nArakanI apekSAe saMkhyAta guNa hIna che ane tenI ape zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam 569 dvayantu asaMkhyeyalokAkAzapradezaparimANakalpitena paJcAzat parimANena guNakena guNite sati dazasahastrANi bhavanti, tatra zatadvayaparimANa kRSNavarNaparyAyasya nairayikasya paripUrNa kRSNavarNaparyAyanairayikApekSayA'saMkhyeyahInatvaM bodhyam, tadapekSayA tu anyasyAsaMkhyeyaguNAbhyadhikatvaM vijJeyam, evamekasya nairayikasya zataM kRSNavarNaparyAyaparimANam, anyasya dazasahasrANi, sarvajIvAnantaparimANaparikalpitena zataguNakena guNite sati dazasahasrANi bhavanti, tatazca zataparimANa kRSNavarNaparyAyo nairayikaH paripUrNakRSNavarNaparyAya nairagikApekSayA anantaguNahIno bhavati, tadanyastu tadapekSayA'nanta guNAbhyadhiko bhavati, ityevaM rItyA kRSNavarNaparyAyAnabhinAraka kI apekSA saMkhyAtaguNa hIna hai aura usakI apekSA dasa hajAra kRSNavarNa paryAya vAlA saMkhyAtaguNa adhika hai| ___isI prakAra eka nAraka ke kRSNavarNa paryAyoM kA parimANa do sau hai aura dUsare nAraka ke kRSNavarNa-paryAyoM kA parimANa dasa hajAra hai| do sau kA yadi asaMkhyAta rUpa meM kalpita pacAsa ke sAtha guNAkiyA jAya to dasa hajAra hotA hai / ataeva do sau kRSNavarNa paryAya vAlA nAraka dasa hajAra kRSNavarNa paryAya vAle nAraka kI apekSA asaMkhyAtaguNa hIna hai, aura usakI apekSA dasa hajAra kRSNavarNa paryAya vAlA asaMkhyAtaguNa adhika hai| isI prakAra eka nAraka ke kRSNavarNa ke paryAya sau haiM aura dUsare ke dasa hajAra / sarvajIvAnantaka parimANa ke rUpa meM parikalpita sau ke dvArA sau meM guNAkAra kiyA jAya to dasa hajAra kI saMkhyA AtI hai / ataeva sau kRSNavarNa paryAya vAlA nAraka dasa hajAra kRSNavarNa paryAya vAle nAraka kI apekSA anantaguNa hIna huA aura usakI apekSA dUsarA anantaguNa adhika huaa| kSAe daza hajAra kRSNa varNa paryAya vALA saMkhyAta guNa adhika che e prakAre eka nArakanA kRSNa varNa paryAyenA parimANu base che ane bIjA nArakanA kRSNa varNa paryAnA parimANa daza hajAra che. basone je asaMkhyAta rUpamAM kalpita pacAsanI sAthe guNAkAra karAya te daza hajAra thAya che. tethI ja basa kRSNavarNa paryAya vALA nAraka daza hajAra kRSNa varNa paryAya vALA nArakanI apekSAe asaMkhyAta guNa hIna che ane tenI apekSAe daza hajAra kRSNa varNa paryAyavALA asaMkhyAta guNa adhika che. eja rIte eka nArakanA kRSNavarNanA paryAya se che ane bIjAnA daza hajAra sarva jIvAntaka parimANunA rUpamAM parikalpita se vaDe sane guNAkAra karAya te daza hajAranI saMkhyA Ave che. tethI ja se kRSNa varNa paryAya vALA nArakanI apekSAe pra0 72 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 570 prajJApanAsUtre lakSya hAnau vRddhau ca SaTsthAnapatitatvaM pratipAditamevaM zeSavarNagandharasasparzerapi pratyekaM paTsthAnapatatitvaM pratipattavyam, evaM pudgala vipAki nAmakarmodayajaghanyajIvaudayikabhAvAzrayeNa SaTsthAnapatitatvamuktaM tathA jIvAvipAki jJAnAvaraNIyAdhaSTadakarmakSayopazamabhAvAzrayeNa AminibodhikajJAnaparyavAdibhirapi pratyeka SaTsthAnapatitatvaM svayamevohanIyam, dravyatastulyatvakathanena saMmUcchima sarvaprabhedanirbhedabIjaM mayUrANDakarasavadanabhivyaktadezakAlakramaM pratyavanavizeSapariNAmayogyaM dravyaM bhavatIti sUcitam, avagAhanayA catuHsthAnapatitatvakathanena kSetrataH saMkoyahAM kRSNavarNa ke paryAyoM ko lekara SaTsthAnapatita hAni-vRddhi kA pratipAdana kiyA gayA, isI prakAra zeSa varNoM, gaMdhoM, rasoM aura spoM ko lekara bhI SaTrasthAnapatita hAni-vRddhi samajha lenI caahie| jisa prakAra pudgalavipAkI nAmakarma ke udaya se utpanna hone vAle audayika bhAva kA Azraya karake nArakoM ko SaTsthAnapatita kahA hai, usI prakAra jIvavipAkI jJAnAvaraNIya Adi karmoM ke kSayopazama ke utpanna hone vAle kSAyopazamika bhAva ko lekara AbhinibodhikajJAna Adi paryAyoM kI apekSA bhI SaTsthAnapatita hAni-vRddhi samajha lenI caahie| __ sabhI nAraka dravya kI apekSA tulya haiM, isa kathana ke dvArA yaha sUcita kiyA hai ki pratyeka nAraka apane Apa meM paripUrNa evaM svataMtra jIva dravya hai aura yadyapi koI bhI dravya paryAyoM se sarvathA rahita kadApi nahIM ho sakatA tathApi paryAyoM kI vivakSA na karake kevala ananta guNa hIna thAya ane tenI apekSAe bIje ananta guNa adhika thAya ahIM kRSNa varNanA paryAne laIne pathAna patita hAni vRddhinuM pratipAdana karyuM che. e kAraNe zeSa, varNo, gadhe raso ane sparzIne laIne paNa SasthAna patita hAni-vRddhi samajI levI joIe. je prakAre pudgala vipAkI nAmakarmanA udayathI utpanna thanArA audayika bhAvanA Azraye karIne nArakane ghaTasthAna patita kahyAM che, te ja rIte jIva vipAkI jJAnAvaraNIya Adi karmonA pazamathI utpanna thanArA kSApazamika bhAvane laIne Abhinibedhika jJAna Adi paryAnI apekSAe paNa SasthAna patita hAni-vRddhi samajI levI joIe. badhA nAraka dravyanI apekSAe sarakhA che. e kathana dvArA ema sUcana karyuM che ke pratyeka nAraka pitApitAmAM paripUrNa temaja svataMtra jIva dravya che ane je ke koI paNa dravya paryAyathI sarvathA rahita kadApi nathI hoI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.2 nairayikAdInAM paryAyanirUpaNam 571 cavikocadharmA AtmA bhavati, natu dravyapradezasaMkhyayA iti pratipAditam, sthityA catuH sthAnapatitatvakathanena AyuH karmAnubhavalakSaNasthiti nivartakAdhyavasAya sthAnAmutkarSApakarSavRttitvamupapAditam, tad vinA sthityA catuH sthAnapatitatvAyogAt kRSNAdiparyAyaH SaTsthAnapatitatvakathanena yadA ekasyApi nairayikasyAnantAH paryAyA bhavanti, tadA kimuta vaktavyaM sarveSAM nairayikANAmiti pradarzitam, atra nairayikANAM paryAyAnantyasya prastAve'Si dravyakSetrakAlabhAvAbhidhAnena sarveSAM sarve svaparyAyAH samasaMkhyA bhavanti api tu SaTsthAnapatitAH santa eva tacca SaTsthAnapatitatvaM pariNAmaM vinA na saMbhavati sa ca pariNAmo yathoktasvarUpasya dravyasya zuddha dravya kI vivakSA kI jAya to eka nAraka se dUsare nAraka meM koI vizeSatA nahIM hai| avagAhanA se catuH sthAnapatita kahane se yaha siddha huA ki AtmA karmodaya ke vazIbhUta hokara saMkoca-vikAsazIla hai, magara pradezoM kI apekSA nyUnAdhika nahIM hai / sthiti se catuH sthAnapatita kaha kara yaha sUcita kiyA hai ki Ayukarma kI sthiti utpanna karane vAle jIva ke adhyavasAyoM meM utkarSa aura apakarSa hotA hai| adhyavasAyoM ke utkarSa aura apakarSa ke vinA sthiti catuH sthAnapatita nahIM ho sktii| ____ kRSNavarNa Adi paryAyoM se SaTsthAnapatita kaha kara yaha dikhalAyA hai ki jaba eka kRSNavarNa ko lekara hI ananta paryAya hote haiM to sabhI vargoM ke paryAyoM kA to kahanA hI kyA ? ukta kathana se yaha zakatA tathApi paryAnI vivakSA na karIne kevaLa zuddha dravyanI vivakSA karAya te eka nArakathI bIjA nArakamAM koI vizeSatA nathI. avagAhanAthI catuH sthAna patita kahevAthI A siddha thayuM ke AtmA karyodayane vazIbhUta banIne saMkeca vikAsa zIla che. paraMtu pradezanI ape kSAe nyUnAdhika nathI. sthitithI catu sthAna patita kahine e sUcana karyuM ke Ayu karmanI sthiti utpanna karavAvALA jIvanA adhyavasAyamAM utkRSa ane apakarSa thAya che. adhyavasAyanA utkarSa ane apakarSanA vinA. sthiti catu sthAna patita nathI thaI zakatI. kRSNavarNa Adi paryAyathI pasthAna patita thAya che ema kahIne e batAvyuM che ke jyAre eka kRSNa varNane laIne ja ananta paryAya thAya che te badhA varSonA paryAnuM te kahevuM ja zuM? A kathanathI e paNa sUcita karAyuM che ke jIva zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ 572 prajJApanAsUtre bhavatIti dravyatastulyatvaM, tathA na kRSNAdiparyAyaireva paryAyavAna jIvo bhavati api tu tattatkSetra saMkocavikocadharmatayApi, tathA tattadadhyavasAyasthAnayuktatayA'pi iti sUcanArtham kSetrakAlAbhyAM catuH, sthAnapatitatvamuktamityAveditam // 02 // asurakumAra paryAyavaktavyatA mUlam - asurakumArANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA se keNaTTeNaM bhaMte! evaM buccai asurakumArANaM anaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! asurakumAre asurakumArassa davvaTTayAe tule paesaTuyAe tulle ogAhaNaTUyAe cauTTANavaDie ThiIe cauTTANavaDie kAlavaNNapajjavehiM chuTTA NavaDie evaM nIlavaNNapajavehiM lohiyavaNNapajavehiM hAliddavapaNapajavehiM sukillavaNNapajjavehiM subbhigaMdhapajavehiM dubbhigaMdhapajjavehiM tittarasapajjavehiM kaDuyarasapajavehiM kasAyarasapajjavehiM mahurarasapajjavehiM kakkaDaphAsapajjavehiM mauyaphAsapajjavehiM garuyaphAsapajjavehiM lahuya phAsapajjavehiM sIyaphAsapajjavehiM, usina phAsapajjavehiM niphAsapajjavehiM lakkhaphAsa javehiM AbhiNibohiyANANapajavehi suyaNANapajjavehiM ohinANapajavehiM mai aNNANapajavehiM suyaaNNANapajjayehiM vibhaMganANapajavehiM cakkhudaMsaNapajjavehiM acakkhudaMsaNapajjavehiM ohiMdaMsaNapajavehiM chaTTANavaDie se eeTTe goyamA ! evaM buccai asurakumArANaM anatA pavA paNNattA evaM jahA neraiyA jahA asurakumArA tahA nAgakumArA vi jAva thaNiyakumArA // sU0 3 // - bhI sUcita kiyA gayA hai ki jIva svanimittaka evaM paranimittaka vividha parimANoM se yukta hotA hai / karmodaya se prApta zarIra ke anusAra usake pradezoM meM saMkoca - vistAra to hotA hai magara nyUnAdhikatA nahIM hotI hai // 2 // svanimittaka temaja para nimittaka vividha pariNAmothI yukta thAya che. karmodayathI prApta zarIranA anusAra tenA pradezAmAM sa kAca--vistAra tA thAya che parantu nyUnAdhikatA nathI thatI // 2 // zrI prajJApanA sUtra :2
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.3 asurakumArANAM paryAya nirUpaNam 573 chAyA- amurakumArANAM bhadanta ! kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-asurakumArANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! asurakumAraH asurakumArasya dravyArthatayA tulyA, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, kRSNavarNa paryavaiH SaTsthAnapatitaH, evaM nIlavarNaparyavaiH, lohitavarNaparyavaiH hAridravarNaparyavaiH, zuklavarNaparyavaiH, surabhigandhaparyavaiH, durabhigandhapayevaiH, tiktarasaparyavaiH, asurakumAra paryAya vaktavyatA zabdArtha-(asurakumArANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! asurakumAroM ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA) he gautama ! (aNaMtA pajavA paNNattA) ananta paryAya kahe haiM (se keNaDhe NaM bhaMte ! evaM buccai) kisa hetu se he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki (asurakumArANaM aNaMtA panjavA) asurakumAroM ke ananta paryAya haiM (goyamA) he gautama ! (asurakumAre asurakumArassa) eka asurakumAra dUsare asurakumAra se (vvaTThayAe tulle, paesaTTayAe tulle) dravya kI apekSA se tulya hai, pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie) avagAhanA kI apekSA catuH sthAnapatita hai (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai (kAlavaNNa panavehiM chahANavaDie) kRSNavarNa paryAyoM se SaTsthAnapatita hai (evaM) isI prakAra (nIlavaNNa pajjavehi, lohiyavaNNapajavehi, hAliddavaNNapajjavehi, sukkillavaNNa pajjavehiM) nIlavarNa paryAyoM se, lohita, hAridra, aura zuklavarNa ke asurakumAra paryAya vaktavyatA 204Atha-(asurakumArANa bhaMte ! kevaiyA pajavA paNNattA ?) he mAvan ! asumArAnA TasA paryAya 4aa cha ? (goyamA ! ) gautama ! (aNaMtA pajjavA paNNattA) ananta paryAya 4aa cha. 3 mAvan ! 4 // hetuthI mema upAya cha hai (asurakumArANaM aNatA pajjavA) asubhAzanA mananta paryAya cha gautama ! (asurakumAre asurakumArassa) se asumA2 mIna asu24mArathI (davaTyAe tulle paesaTTayAe tulle) dravyanI 25pekSAye tulya che. 25ne prazAnI apekSAye 555 tukSya che. (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) sAinAnI apekSA yatuHsthAna patita cha (ThiIe cANavaDie) sthitithI ytuHsthaan| patita che (kAlavaNNapajjavehiM chadANavaDie) va paryAyAthI paTthAna patita che (evaM) rIte (nIlavaNNapajjavehiM lohiyavaNNapajjavehiM hAliivaNNapajjavehiM sukillavaNNapajjavehiM) nIsa nA pAyathI, soDita, ridra, mane zudA nA paryAyothI (sunbhigaMdha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre " kaSAyarasaparyavaiH, amlarasaparyayaiH, madhurarasapayyaiH, karkaza sparzaparyavaiH, mRdukasparzaparyavaiH, gurukasparzaparyavaiH, laghukasparzaparyavaiH zItasparzaparyavaiH, uSNasparzaparyavaiH, snigdhasparzaparyavaiH, rUkSasparzaparyavaiH, AbhinivodhikajJAnaparyavaiH zrutajJAnaparyavaiH, avadhijJAnaparyavaiH, matyajJAnaparyayaiH zrutAjJAnaparyavaiH, vibhaGgajJAnaparyavaiH, cakSurdarzanaparyavaiH, acakSurdarzanaparyavaiH, avadhidarzanaparyavaiH, SaTsthAnapatitaH, tat etenArthena paryAyoM se (subhagaMdhapajjavehiM dubhigaMdhapajjavehiM) sugaMdha aura durgaMdha ke paryAyoM se (tittara sapajjavehiM, kaDDayarasapajjavehiM kasAyarasapajjavehiM, aMbilarasapajjavehiM, mahurarasapajjavehiM) tikta kaTuka-kaSAya-Amlamadhurarasa ke paryAyoM se (kakkhaDaphAsapajjavehiM, mauyaphAsapajjavehiM, garuyaphAsapajjavehiM, lahuyaphAsapajjavehiM, sIyaphAsapajjavehiM, usiNaphAsapajjavehiM, NiphAsapajjavehiM, lukkhaphAsapajjavehiM) karkaza -mRduguru- laghu-zIta-uSNa- snigdha aura rukSa sparza ke paryAyoM se (AbhiNibohiya nANapajjavehiM, suyanANapajjavehiM, ohinANapajjave hiM) Abhinibodhaka jJAna ke paryAyoM se, zrutajJAna ke paryAyoM se, avadhijJAna ke paryAyoM se (maiaNNApajjavehiM, suyaaNNANapajjavehiM vibhaMganANapajjave hiM) matyajJAna ke paryAyoM se, zrutAjJAna ke paryAyoM se, vibhaMgajJAna ke paryAyoM se (cakkhudaMsaNapajjavehiM, acakkhudaMsaNapajjavehiM ohidaMsaNapajjavehiM) cakSudarzana ke paryAyoM se, acakSudarzana ke paryAyoM se, avadhidarzana ke paryAyoM se (chaTTANavaDie) padasthAnapatita haiM (se) pajjavehiM, dubbhigaMdha pajjabehiM ) sugandha mane hurgandhanA paryAyAthI (tittarasa pajja hiM, kaDuyarasa pajjavehiM kasAyarasa pajjavehi, aMbilarasa pajjavehiM, mahurarasa pajjavehiM) tikta 2sa, uTu, uSAya, Amla, madhura rasanA paryAyAthI (kakkhaDa - phAsapajjavehiM mauyaphAsapajjavehiM, garuyaphAsapajjaverhi, lahuyaphAsapajjavehiM sIyaphAsapajjavehiM usiNapha|sapajjavehi, NiddhaphAsapajjavehiM, lukkhaphAsa pajjavehiM ) 44za, bhRTTu, gu3-sadhu-zIta uSNu snigdha bhane 3kSa sparzanA paryAyAthI (AmiNivohiyanANapajjavehiM, suyanANa pajjavehiM ) mAlinimodhi jJAnanA paryAyAthI zrutajJAnanA paryAyAthI, avadhijJAnanA paryAyIthI ( maiaNNANapajjavehiM suyaaNNANapajjavehiM vibhaMgaNANapajjavehiM) bhatyajJAnanA paryAyAthI, zrutAjJAnanA paryAyAthI vibhajJAnanA paryAyothI (cakkhudaMsaNapajjavehiM acakkhudaMsaNapajjavehiM ohidaMsaNapajjavehiM) yakSuharzananA paryAyothI, ayakSuharzananA paryAyothI, avadhidarzananA paryAyothI (chaTThANavaDie) cha sthAna patita che (se) atha (eeNaTTeNaM) me hetuthI (goyamA) De gautama ! (evaM buccai) prema upAya che (asurakumArANaM anaMtA pajjavA 574 zrI prajJApanA sUtra :2 " Dub
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 3 asurakumArANAM paryAyanirUpaNam 575 gautama ! evamucyate-asurakumArANAm anantA paryavAH prajJaptAH ? evaM yathA nairayikAH, yathA asurakumArAH tathA nAgakumArA api yAvat stanitakumArAH / TIkA - athAsurakumArAdi bhavanapatInAM paryAyAn prarUpayitumAha- 'asurakumArANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?' gautamaH pRcchati - he bhadanta ! asurakumArANAM kiyantaH paryavAH prajJatA ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA ! he gautama !' (anaMtA pajjavA paNNattA) asurakumArANAM bhavanapatInAm anantAH paryavAH - paryAyAH, prajJaptA, gautamastatra kAraNaM pRcchati - ( se keNaTThe NaM bhaMte ! evaM buccai) he bhadanta ! tat - atha, kenArthena - kathaM tAvat evam uktarItyA ucyate yat- (asurakumArANAM anaMtA pajjavA paNNattA ?' asurakumArANAm anantAH paryavAH prajJaptA iti 1 bhagavAn hetuM pratipAdayati - ( goyamA ! ) he gautama ! ( asurakumAre asurakumArassa davvaTTayAe tulle) asurakumAraH asurakumArasya dravyArthatayA - dravyArthikaatha (eeNaNaM) isa kAraNa (goyamA) he gautama ! (evaM buccai) aisA kahA jAtA hai (asurakumArANaM anaMtA pajjavA paNNattA) asurakumAroM ke ananta paryAya kahe haiM / ( evaM ) isa prakAra ( jahA ) jaise (neraiyA) nAraka ( jahA asurakumArA) jaise asurakumAra ( tahA) usI prakAra ( nAgakumArA vi jAva thaNiyakumArA) nAgakumAra bhI yAvat stanitakumAra / aba asurakumAra Adi bhavanapatiyoM kI prarUpaNA kI jAtI haiTIkArtha- gautama prazna karate haiM-he bhagavan ! asurakumAroM ke kitane paryAya kahe gae haiM ? bhagavAn uttara dete haiM- asurakumAra bhavanapatiyoM ke ananta paryAya kahe gae haiM / gautama kAraNa pUchate haiM- bhagavana ! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki asurakumAroM ke ananta paryAya kahe gae haiM ? bhagavAn hetu kA pratipAdana karate haiM - he gautama! paNNattA) asurazubhAronA ananta paryAya udyA che ( evaM) me rIte (jahA) nebha (neraIyA) nA24 ( jahA ) vA (asura kumArA) asurakumAra (tahA) sevA prahAranA ( nAgakumArAvi jAva thaNiyakumArA) nAgakumAra ne stanibhAra pazu samabhavA. TIkA"--have asurakumAra vigere bhavanapaticenI prarUpaNA karAya che gautama prazna kare che-he bhagavan ! asurakumArAnA keTalA paryAya kahelA che ? zrI bhagavAna uttara Ape che-asurakumAra bhavanapatiyenA ananta paryAya kahevAyelA che. zrI gautama pUche che--he bhagavan ! kayA hetuthI ema kahevu che ke asura kumArenA ananta paryAya kahelA che ? zrI bhagavAna hetunuM pratipAdana kare che--eka asurakumAra khIjA asura zrI prajJApanA sUtra :2
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ 576 prajJApanAsUtre nayena, tulyo bhavati, (paesaTTayAe tulle) pradezArthatayA tulyo bhavati, (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanArthatayA-avagAhanaM-zarIrocchrayastadarthatayetyarthaH, asurakumAraH catuH sthAnapatito bhavati, tathA ca syAddhInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, tatra yadA hInatayA vivakSito bhavati tadA asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno bA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, athAbhyadhikatayA yadA vivakSito bhavati tadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaNaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityA AyuH karmAnubhavalakSaNa sthityapekSayetyarthaH, asurakumArazcatuHsthAnapatito bhavati, tathA ca syAddhInA, syAttulyaH, syAeka asurakumAra dUsare asurakumAra se dravyArthika naya se tulya hai arthAt jIvadravya kI dRSTi se asurakumAroM meM paraspara koI antara nahIM hai pradezoM kI apekSA se bhI ve tulya haiM arthAt pratyeka asurakumAra ke Atmapradeza barAbara haiM, unameM koI nyUnAdhikatA nahIM hai| magara avagAhanA zarIra kI UMcAI kI apekSA se koI asurakumAra kisI asurakumAra se hIna hotA hai, tulya hotA hai yA adhika hotA hai| agara hIna hotA hai to asaMkhyAtabhAga hIna hotA hai yA saMkhyAta bhAgahIna hotA hai yA saMkhyAtaguNahIna hotA haiM yA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai / agara adhika hotA hai to asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAtaguNa adhika hotA hai athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| ___Ayu karma kA anubhava karanA sthiti kahalAtA hai / isa sthiti kI apekSA se eka asurakumAra dUsare asurakumAra se catuHsthAnapatita kumArathI dravyArthika nayathI tulya che arthAt jIva dravyanI dRSTithI asurakumAromAM paraspara koI aMtara nathI. paNa avagAhanA arthAt zarIranI UMcAInI apekSAe koI asurakumAra kaI asurakumArathI hIna hoya che. tulya hoya che. agara te adhika hoya che. agara hIna hoya che te asaMkhyAta bhAga hIna hoya che agarate saMkhyAta bhAga hIna hoya che athavA saMkhyAtaguNa hIna hoya che athavA asaMkhyAtaguNa hIna hoya che. agara adhika hoya che te asaMkhyAta bhAga adhika hoya che, saMkhyAta bhAga adhika hoya che. saMkhyAtaguNa adhika hoya che athavA asaMkhyAtaguNa adhika hoya che. Aya karmane anubhava karavo te sthiti kahevAya che. e sthitinI apekSAe eka asurakumAra bIjA asurakumArathI catuH sthAna patita hoya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.3 asurakumArANAM paryAyanirUpaNam 577 dabhyadhikaH, tatra yadA hInatayA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, athAbhyadhikatayA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhikA vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, 'kAlavaNNapajjavehiM chahANavaDie' kRSNavarNaparyavairasurakumAraH syAddhInaH, syAtulyaH syAdabhyadhiko bhavati, tatra yadA hInata yA vivakSito bhavati tadA anantabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno bA, anantaguNahIno vA bhavati, athAbhyadhikatayA yadA vivakSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeya. hotA hai / tAtparya yaha hai ki koI asurakumAra kisI anya asurakumAra kI apekSA sthiti meM hIna hotA hai, koI kisI ke barAbara hotA hai, koI kisI se adhika hotA hai / agara hIna hotA hai to asaMkhyAtabhAga hIna hotA hai yA saMkhyAta bhAga hIna hotA hai yA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai yA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| agara adhika hotA haiM to asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai yA saMkhyAtabhAga adhika hotA hai yA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai yA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| kRSNavarNa ke paryAyoM kI apekSA koI asurakumAra kisI se hIna, tulya yA adhika hotA hai / agara hIna ho to anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAta guNa hIna yA anantaguNahIna hotA hai / yadi adhika hotA hai to tAtparya e che ke koI asurakumAra keI anya asurakumAranI apekSAe sthitimAM hIna hoya che, keI keInI barAbara hoya che, ke jenAthI adhika hoya che agara hIna hoya te asaMkhyAta bhAga hIna thAya che, athavA saMkhyAta bhAga thAya che agara saMkhyAtaguNa hIna thAya che athavA asaMkhyAta guNa hIna bane che. agarate adhika hoyata asaMkhyAta bhAga adhika hoya che athavA saMkhyAta bhAga adhika hoya che athavA saMkhyAtaguNa adhika bane che agara asaMkhyAta guNa adhika thAya che. kRSNavarNa paryAnI apekSAe keI asurakumAra koInAthI hIna, tulya agara adhika bane che. agara hIna thAya che te ananta bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNahIna, athavA ananta guNahIna thAya che. je adhika thAya che te ananta bhAga adhika, pra0 73 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ 578 prajJApanAsUtre guNAbhyadhiko vA asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'evaM nIlavaNNa pajjave hiM lohiyavaNNapajayehi nIlavarNaparyavaiH, lohitavarNaparyavaiH, 'hAliddavaNNapajjavehi' hAridravarNaparyavaiH, 'mukillavaNNapajjavehi' zuklavarNaparyavaiH 'subbhigaMdhapajjavehiM' surabhigandhaparyavaiH 'dubbhigaMdhapajjavehi' durabhigandhaparyavaiH, 'tittarasapajjavehi' tiktarasaparyaveH 'kaDuyarasapaja ve hiM' kaTukarasaparyavaiH, 'kasAyarasapajavehiM' kaSAyarasaparyavaiH 'aMbilarasapajavehiM' amlarasaparyavaiH, 'mahurarasapajjavehiM madhurarasaparyavaiH, 'kakkhaDaphAsapajjavehi' karkazasparzaparyavaiH, 'mauyaphAsapajjavehi' mRdukasparzaparyavaiH, 'garuyaphAsapajjavehi' gurukasparzaparyavaiH, 'lahuyaphAsapajjavehiM' laghukasparzaparyavaiH, 'sIyaphAsapajjave hi' zItasparzaparyavaiH, 'usiNaphAsapajjave hiM' uSNasparzaparyavaiH, 'NiddhaphAsapajjavehiM' snigdhasparzaparyavaiH, 'lukkhaphAsapajjavehiM' rUkSasparzaparyavaiH 'AbhiNivohiyaNANapajja vehiM' AbhinibodhikajJAnaparyavaiH 'muyaNANapajjavehiM' zrutajJAnaparyavaiH, 'ohiNANapajjavehiM' avadhijJAnaparyavaiH, 'maiaNNANapajjave hiM' matyajJAnaparyavaiH 'suyaaNNANapajjavehi' zrutAanantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika athavA ananta guNa adhika hotA hai| isI prakAra nIlavarNa paryAyoM se, lohitavarNa paryAyoM se, hAridravarNa paryAyoM se, zuklavarNa paryAyoM se, sugaMdha paryAyoM se, dugaMdha paryAyoM se, tiktarasa paryAyoM se, kaTukarasa paryAyoM se, kaSAyarasa paryAyoM se, amlarasa paryAyoM se, madhurarasa paryAyoM se, karkazasparza paryAyoM se, mRdusparza paryAyoM se, gurusparza paryAyoM se, laghusparza paryAyoM se, zItasparza paryAyoM se, uSNasparza paryAyoM se, snigdhasparza paryAyoM rUkSasparza paryAyoM se, tathA Abhinibodhika jJAna paryAyoM se, zrutajJAna paryAyoM se, avadhijJAna paryAyoM se, mati-ajJAna ke paryAyoM se, zruta asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, asaMkhyAta guNa adhika, saMkhyAta guNa adhika athavA anataguNa adhika hoya che. e prakAre nIlavarNa paryAthI, hitavarNa paryAthI, hAridravarNa paryAthI zukalavarNa paryAethI sugandha paryAthI, durganja paryAyathI, tikta rasa paryAyethI, kaTuka rasa paryAyathI, kaSAya rasa paryAthI , Ampharasa paryAyothI, madhura rasa paryAyethI, karkaza spaza paryAyethI, mRdusparza paryAyethI, gurUspaza paryAthI, laghurUza paryAyathI, zItasparza paryAyethI, uSNasparza, paryAyathI, snigdha sparza paryAyothI, rUkSa sparza paryAthI tathA Abhinibedhika jJAna paryAyethI, zrutajJAnanA paryAyathI avadhijJAna paryAthI mati zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.3 asurakumArANAM paryAyanirUpaNam 579 jJAnaparyavaiH, 'vibhaMganANapajjavehi' vibhaGgajJAnaparyavaiH, 'cakkhudaMsaNapajjavehi' cakSurdarzanaparyavaiH, 'acakkhudaMsaNapajjave hiM' acakSurdarzanaparyavaH, 'ohidasaNapajjavehi' avadhidarzanaparyavaizca 'chaTThANavaDie' SaTsthAnapatito'surakumAraH syAddhInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhiko vA bhavati, tatra yadA hInatayA vivakSitastadA ananta bhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, athAbhyadhikatvena yadA asurakumAro vivakSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, tadupasaMharannAha -'se eeNaTeNaM goyamA ! evaM vuccaI' he gautama ! tat-atha etenArthena, evam-uktarItyA, ucyate yat-'asurakumArANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' asuraajJAna ke paryAyoM se, vibhaMgajJAna ke paryAyoM se, cakSudarzana ke paryAyoM se, acakSudarzana ke paryAyoM se aura avadhidarzana ke paryAyoM se eka asurakumAra dUsare asurakumAra se SaTsthAnapatita hIna yA adhika hotA hai / agara hIna ho to anantabhAga hIna yA asaMkhyAtabhAga hIna yA saMkhyAtabhAga hIna, yA saMkhyAtaguNa hIna asaMkhyAtaguNa hIna yA anantaguNa hIna hotA hai / kadAcit adhika ho to anantabhAga adhika yA asaMkhyAtabhAga adhika yA saMkhyAta bhAga adhika, yA saMkhyAta guNa adhika yA asaMkhyAta guNa adhika yA ananta guNa adhika hotA hai / ___ upasaMhAra karate hue kahate haiM-he gautama ! isa hetu se aisA kahA gayA hai ki asurakumAroM ke ananta paryAya haiM / isa prakAra jaisI ajJAnanA paryAthI mRta ajJAnanA paryAyothI, vibhaMga jJAnanA paryAyothI, cakSudarzananA paryAyothI, acakSudarzananA paryAyothI ane avadhi darzananA paryAyothI eka asurakumAra bIjA asurakumArathI jasthAna patita hIna agara te adhika hoya che. agara hIna hatA ananta bhAga hIna yA asaMkhyAtabhAga hIna agara saMkhyAmabhAga hIna athavA saMkhyAtaguNahIna, asaMkhyAtaguNahIna, athavA anantaguNa hIna thAya che. kadAcit adhika hoya te anantabhAga adhika athavA asaMkhyAta bhAga adhika vA saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta guNa adhika agara asaMkhyAta guNa adhika agara anantaguNa adhika hoya che. upasaMhAra karatA sUtrakAra kahe che-he gautama! e hetuthI evuM kahevuM che ke asura kumAranA ananta paryAya che. e rIte jevI pahelAM nArakenI prarUpaNa karelI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ 580 prajJApanAsUtre kumArANAm anantAH paryavAH prajJaptA, 'evaM jahA neraiyA' evaM-pUrvoktarItyA yathA nairayikAH prarUpitAH 'jahA asurakumArA' yathA cAsurakumArAH prarUpitAH 'tahA nAgakumArAvi jAva thaNiyakumArA vi' tathA nAgakumArAH api, yAvat-suvarNakumArA api, agnikumArA api, vidyutkumArA api, udadhikumArA api, dvIpakumArA api, dikkumArA api, pavanakumArA api, prarUpaNIyAstathA caiteSAmapi anantAH paryavAH prajJaptAH, 'tatra pratyekaM dravyArthatayA tulyAH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitAH, sthityA catu:sthAnapatitAH, kRSNavarNaparya vaiH, lohitavarNapaparyavaiH, hAridravarNaparyavaiH, zuklavarNaparyavaiH, surabhigandhaparyavaiH durabhigandhaparyavaiH, tiktarasapayevaiH, kaTukarasaparyavaiH, kaSAyarasaparyavaiH, amlarasaparyavaiH madhurarasaparyavaiH, karkazasparzaryavaiH, mRdukasparzaparyavaiH, gurukasparzaparyavaiH, laghukasparzaparyavaiH, zItasparzapahale nArakoM kI prarUpaNA kI gaI hai aura yaha asurakumAroM kI prarUpaNA kI gaI hai, usI prakAra nAgakumAroM se lekara stanitakumAroM taka arthAt agnikumAroM, vidyutkumAroM, udaddhikumAroM, dvIpakumAroM, dizAkumAroM, pavanakumAroM aura stanitakumAroM kI bhI prarUpaNA samajha lenI cAhie / ina saba ke bhI ananta paryAya haiM / ye saba asurakumAra bhI dravya kI apekSA aura pradezoM kI apekSA tulya haiM, avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita haiM, sthiti kI apekSA bhI catuHsthAnapatita haiM / kRSNavarNa paryAyoM, nIlavarNa paryAyoM, lohitavarNa paryAyoM, pItavarNa paryAyoM, zuklavarNa paryAyoM, surabhi-durabhigaMdha paryAyoM, tiktarasa paryAyoM, kaTukarasa paryAyoM, kaSAyarasa paryAyoM, amlarasa paryAyoM, madhurarasa paryAyoM, karkazasparza paryAyoM, mRdusparza paryAyoM, gurusparza che. ane A asurakumAranI prarUpaNA karelI che, e ja prakAre nAgakumArathI laIne svanitakumAra sudhI arthAt agnikumAre, vidukumAra, udadhikumAra, dvIpa kumAre, dizAkumAre, pavanakumAre, ane svanitakumAranI paNa prarUpaNa samajI levI joIe. A badhAnA anantaparyAya che. A badhA asurakumAra paNa dravyanI apekSAe ane pradezanI apekSAe tulya che, avagAhanAnI apekSAe catuH sthAna patita che, sthitinI apekSAe paNa catuH sthAna patita che. kRSNa varNa paryA, nIlavarNa paryA, hitavarNa paryA, pItavarNa paryA, zukalavarNa paryAyo, surabhi-durabhi gaMdha paryAyo, tikta rasa paryA, kaTuka rasa paryA kaSAya rasa paryA, aspharasa paryA, madhurarasa paryAye karkazasparza paryA mRdusparza paryA, gurUsparza paryAye, laghusparza paryA, zItasparza paryA, uSNasparza paryAyathI, snigdhasparza paryA. ane rUkSasparza paryAthI tathA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.4 asurakumArANAM paryAyanirUpaNam 581 paryavaiH, uSNasparzaparyavaiH, snigdhasparzaparyavaiH, rUkSasparzaparyavaiH, AminibodhikajJAnaparyavaiH, zrutajJAnaparyavaiH, avadhijJAnaparyavaiH, matyajJAnaparyavaiH, zrutAjJAnaparyavaiH, vibhaDgajJA'paryavaiH, cakSurdarzanaparyavaiH, acakSurdarzanaparyavaiH, avadhidarzanaparyavaizca SaTsthAnapatitA bhavanti tat etenArthena nAgakumArAdInAm anantAH parthavAH prajJaptAH // sU0 3 // pRthivIkAyikAdi paryavavaktavyatA mUlam-puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNatA ? goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte! evaM buccai puDhavikAiyANaM aNaMtA pajjavA eNNattA ? goyamA ! puDhavikAie puDha. kAyaiyassa davaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTyAe siya hINe siya tulle siya ahie| jai hoNe asaMkhijaibhAgahINe vA saMkhijaibhAgahIno vA saMkhijaguNAhINe, asaMkhijagu. NahINe vA aha abbhahie asaMkhijaIbhAgaamahie vA saMkhijja ibhAgaabbhahie vA saMkhijaguNa abbhahie yA ThiIe tiTrANavaDie siya hINe siya tulle siya amahie jaihINe asaMkhija. bhAgahINe vA saMkhijabhAgahINe vA, saMkhijaguNahINe vA aha abhahie asaMkhijjaibhAga abbhahie vA saMkhijaibhAga anbhahie vA saMkhijaguNa abbhahie vA vaNNehiM gaMdhehiM rasehi phAlehiM mai aNNANapajjavehiM suya aNNANapajjavehiM acakhudasaNapajjavehiM chadrANavaDie / AukAiyANaM bhaMte ! kevaiyA panjavA paNNatA ? goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA se keNaNaM bhaMte ! evaM paryAyoM, laghusparza paryAyoM, zItasparza paryAyoM, uSNasparza paryAyoM, snigdha sparza aura rUkSasparza paryAyoM se tathA AbhiniyodhikajJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, matyajJAna zrutAjJAna, vibhaMgajJAna, cakSudarzana, acakSudarzana aura avadhidarzana ke paryAya se SaTsthAnapatita hInAdhika haiM / isa hetu se nAgakumAra Adi ke ananta paryAya haiM // 3 // AbhinibedhikajJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, matyajJAna zrutajJAna, virbhAgajJAna, cadazana, acakSudarzana ane avadhidarzananA paryAyothI pasthAna patita hInA dhika che. e hetue nAgakumAra AdinA ananta paryAya che ke 3 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ 582 prajJApanAsUtre vuccai AukAiyANaM arNatA pajavA paNNattA ? AukAie AukAiyasta davaTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie ThiIe tiDhANavaDie vaNNagaMdharasaphAsamai aNNANa suya aNNANa acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTANavaDie teukAiyANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA se keNaTreNaMbhaMte! evaM vuccai teukAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA? goyamA ! teukAie teukAyassa davaTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie ThiIe tiTANavaDie baNNagaMdharasaphAsa mai aNNANa suyaaNNANa acakkhudaMsaNapajavehiM ya chaTrANavaDie vAukAiyANaM pucchA goyamA vAukAiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai vAukAiyANaM aNaMtA pajjavA paNattA ? goyamA ! vAukAie vAukAiyassa davvaTrayAe tiTrANavaDie vaNNagaMdharasaphAsa maiaNNANa suyaaNNANa acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTANavaDie vaNastaikAiyaNaM pucchA goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA se keNaTe bhaMte ! evaM buccai vaNassaikAiyANaM aNaMtA pajavA paNNatA ? goyamA ! vaNassaikAie vaNassaikAiyassa davyaTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie ThiIe tiTTANavaDie vaNNagaMdharasaphAsa mai aNNANa suya aNNANa acakkhudaMsaNapajjavehi ya chaTANavaDie se eeNaTeNaMgoyamA ! evaM vuccai vaNastaikAiyANaM aNaMtA panjavA paNNattA ||suu04 // chAyA-pRthivIkAyikAnAM bhadanta ! kiyantaH paryavAH prajJaptAH, gautama ! ana pRthvIkAyAdi ke paryAyoM kI vaktavyatA zabdArtha-(puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?) he pRthvIkAyAdikanA paryAyanI vaktavyatA zahAtha-(puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?) 3 mAvan ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 5 sU.5 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 583 ntA paryavA ! prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptA ? gautama ! pRthivIkAyikaH pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA syAddhInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA hInaH asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhye. yaguNahIno vA, athAbhyadhikaH asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko bhagavan ! pRthivIkAyikoM ke kitane paryAya kahe haiM (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-puDhavikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki pRthvIkAyikoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! puDhavikAie puDhavikAiyassa davaTTayAe tulle, paesaTTayAe tulle) gautama ! eka pRthvIkAyika dUsare pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya anbhahie) avagAhanA kI apekSA se syAtU hIna hai, syAt tulya hai, syAt adhika hai (jai hoNe) yadi hIna hai (asaMkhejjaibhAga hINe vA saMkhejjahabhAga hINe vA, saMkhejjaguNa hINe vA asaMkhejjaguNa hINe vA) asaMkhyAtabhAga hIna hai yA saMkhyAta bhAga hIna hai yA saMkhyAtaguNa hIna he athavA asaMkhyAtaguNa hIna hai (aha anbhahie) agara adhika hai (asaMkhijjaibhAga anbhahie yA saMkhijjaibhAga anbhahie vA, saMkhijjaguNa anbhahie vA, asaMkhija pRthvIyAnA 81 // paryAya hyA cha ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) 3 gautama ! mananta paryAya // cha (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai puDhavikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! cyA tuthI mema 42vAya cha / pRthvItpichInA mananta paryAya 4aa cha ? (goyamA ! puDhavIkAie puDhavikAiyassa vvaTThayAe tulle, paesaThThayAe tulle) 3 gautama ! ye 92vIya mI01 pRthvIxtyathI dravyanI apekSA tukSya che. prazAnI apekSA tujhya cha (ogAhaNaTThayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie) mavAnAnI mapekSA syAt DIna cha, syAt tulya che. syAt adhi cha (jai hINe) ne DIna cha (asaMkhejjaibhAga hINe vA saMkhejjaibhAgahINevA saMkhejja guNa hoNe vA asaMkhejjaguNa hINe vA) asaNyAta bhAga hIna che agara saMkhyAta bhAga hIna che agara saMkhyAtaguNa hIna athavA masaNyAtazuNa DIna cha 22 (aha abhahie) le madhi cha (asaMkhejjabhAga abbhahie vA, saMkhejjabhAga abbhahie vA, saMkhijja guNa abbhahie vA, asaMkhijja guNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, sthityA tristhAnapatitaH-syAddhInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA hIno''saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, athAbhyadhikaH asaMkhyeyabhAgA bhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, varNaiH, gandhaiH, rasaiH, sparzI : matyajJAnaparyavaiH, zrutAjJAnapayevaiH, acakSurdarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, apkAyikAnAM bhadanta ! kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH guNa abhahie vA) asaMkhyAtabhAga adhika hai, saMkhyAta bhAga adhika hai, saMkhyAtaguNa adhika yA asaMkhyAtaguNa adhika hai| (liIe tihANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (siya hINe siya tulle siya ammahie) kadAcit hIna, kadAcit tulya, kadAcit adhika hai (jai hoNe asaMkhijjabhAga hINe vA, saMkhijjabhAga hINe vA, saMkhijaguNa hINe vA) agara hIna hai to asaMkhyAtabhAga hona, saMkhyA tabhAga hIna yA saMkhyAtaguNa hIna hai (aha abhahie) yadi adhika hai (asaMkhijai mAga anbhahie thA, saMkhijjaibhAga anbhahie vA, saMkhijjaguNaabhahie vA) asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika hai saMkhyAtaguNA adhika hai (vaNNehiM) varNose (gaMdhehiM) gaMdhoM se (rasaMhi) rasoM se (phAsehi) sparzo se (maiaNNANapajjavehiM) matyajJAna ke paryAyoM se (supaaNNANapajjavehiM) zrutAjJAna ke paryAyoM se (acakkhudaMsaNapajjabehiM acakSudarzana ke paryAyoM se (chaTTANavaDie) SaTsthAnapatita hai abbhahie yA) AAVyAta mA madhi cha, saNyAtamA madhi4 cha, saNyAta adhika che agara asaMkhyAta guNa adhika che. (Thiie tiTThANavaDie) sthitithI ki sthAna patita cha (siya hINe siyatulle siya abhahie) 44Athit DIna; hathita tulya, 4Ayit adhi cha (jai. hIge asaMkhijjabhAgahINe vA, saMkhijjabhAgahINevA, saMkhijjaguNahINe vA) 2 hIna che te asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAga hIna, agara saMkhyAta guNa hAna cha (aha abbhahie) ne ma4i cha (asaMkhijjaibhAga abbhahie vA saMkhijjaibhAga amahie vA, saMkhijja guNa abbhahie vA) asaNyAta mAya madhira, sadhyAta mA thi: 2512 sayAta guNa -madhi che (vaNNehiM) paNethI (gaMdhehi) gayI (rasehiM) sAthI (phAsehiM) syazethiI (maiaNNANa pajjavehiM) bhatya jJAnanA paryAyAthI (suyaaNNANa pajjavehiM) zrutAzAnanA paryAyothI (acaqhudasaNapajjavehiM) manyA4zanana 5yothI (chaTThANavaDie) 58sthAna patita che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5.5 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 585 prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate aSkAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautama ! aSkAyikaH aSkAyikasya dravyarthatayA tulyaH pradezArthatayA - tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzamatyajJAnazrutajJAnAcakSudarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, tejaHkAyikAnAM " (AukAiyANa maMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! aSkAyikoM ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai AukAiyANaM atA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa hetU se aisA kahA hai ki akAyikoM ke anantaparyAya kahe gae haiM ? (goyamA) he gautama! ( AukAie AukAiyassa davvadvayAe tulle) aSkAyika dUsare aSkAyika se dravya kI apekSA tulya hai ( paTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA kI apekSA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe tidvANavaDie) sthiti kI apekSA se tristhAnapatita hai (vaNNa-gaMdha-rasa- phAsa - maI - aNNANa - suyaaNNANa - acakkhudaMsaNapajjavehiM chANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza, matyajJAna, zrutAjJAna acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAna patita haiM / (ukAiyANaM pucchA ?) tejaskAyikoM ke viSaya meM prazna ? (goyamA anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNa ( AkAiyANaM bhaMte! kevaiyA pajjabA paNNattA ?) bhagavan macchAyinA DeMTalA paryAya udyA he ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! ananta paryAya 4hyA che (se keNaTThena bhaMte ! evaM buccai AukAiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA) bhagavan ! kayA hetuthI evuM kahyuM che ke aAyikAnA ananta paryAya kahelA *? (ma! )3 silau ! (encangg encenguta coagule ged) 2428198 jIna acchAyisthI dravyanI apekSAye tujhya che (paesaTTayAe tulle) ahezAnI apekSAthI tujhya che (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanAnI apekSAo yatuHsthAnapatita che (ThiIe tiTThANavaDie) sthitinI apekSA tristhAna patita che (vaNNagaMdharasA phAsa maIaNNANa suyaaNNANa acakkhudaMsaNapajjavehiM chaThANavaDie) varSA gandha, rasa, sparza, bhatyajJAna, zrutAjJAna, ayakSuharzananA paryAyAthI SasthAna patita che ( te kAiyANaM pucchA ?) terasAyinA viSayabhAM prazna ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya udyA che (se keNadvegaM bhaMte ! ( evaM pra0 74 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyatetejAkAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! tejaHkAyikastejaH kAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzamatyajJAnazrutAjJAnAcakSurdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatitaH, vAyukAyikAnAM pRcchA, gautama ! vAyukAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-vAyukAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! vAyukAyiko vAyukAyikayasya dravyArthatayATeNaM bhaMte ! evaM buccai-teukAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki tejaskAyikoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA) he gautama ! (teukAie teukAiyassa davvaTTayAe tulle) eka tejaskAyika dUsare tejaskAyika se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe tiTThANavaDie) sthiti kI apekSA se tristhAnapatita hai (vaNNagaMdha-rasa-phAsa-maiaNNANa-suyaaNNANa-acakkhudaMsaNa pajjavehiM ya chaTThANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza, matyajJAna, zrutAjJAna, acakSudarzana paryAyoM se SaTsthAnapatita hai| (vAukAiyANaM pucchA ?) vAyukAyikoM ke viSaya meM prazna (goyamA aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-vAukAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki vAyukAyikoM ke vuccaI teukAiyANaM aNatA, pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! 4yA hetuthI sama upAya cha 3 te424yAnA mananta paryAya 4aa cha (goyamA !) : gautama ! (teukAie teukAiyassa davvaTThayAe tulle) se te4454 mI te24454thI dravyanI apekSA tulya che. (paesaThThayAe tulle) prazAnI apekSAye tulya cha (ogAhaNaThyAe cauThANavaDie) sAInAdhA yatu:sthAna patita cha (Thiie tiTThANavaDie) sthitinI apekSA tristhAna patita che (vaNNa gaMdha rasa phAsa mai aNNANa suyaaNNANa acakkhudaMsaNa pajjavehi ya chaThANavaDie) 1-dh-2ssparza--matyajJAna; dhRtAjJAna acakSudazanA paryAyathI pasthAna patita che (vAukAiyANaM pucchA ?) vAyuyAnA viSayamA pazna (goyamA !) gautama ! (aNaMtA pajavA paNNattA) gautama ! ananta paryAya 4 // cha (se keNaTheNaM bhaMte ! evaM vucai vAukAiyANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! 4 // ututhI me zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 587 tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzamatyajJAnazrutAjJAnAcakSurdarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, vanaspatikAyikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-vanaspatikAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! vanaspatikAyiko vanaspatikAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaananta paryAya haiM ? (goyamA ! vAukAiyassa) he gautama ! eka vAyukAyika dUsare vAyukAyika se (davvaTThayAe tulle) dravya kI apekSA se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe tihANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (vaNNa-gaMdha-rasa-phAsamaiaNNANa-suyaaNNANa-acakkhudaMsaNa pajjavehiM chaTANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza, matyajJAna, zrutAjJAna, acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai| (vaNassaikAiyANaM pucchA ?) vanaspatikAyikoM ke viSaya meM prazna (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-vaNassaikAiyANaM aNaMtA pajjayA paNNatA ?) he bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki vanaspatikAyikoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA! vaNassaikAie vaNa. ssaikAiyassa) he gautama ! eka vanaspatikAyika dUsare vanaspatikAyika se (davvaTThayAe tulle) dravya kI apekSA se tulya hai (paesaTTayAe tulle) upAya che vAyuyAnA mananta paryAya che ? (goyamA ! vAukAie vAukAiyassa) gautama ? vAyu5i4 mIta vAyuya4thI (davvaTThayAe tulle) dravyanI apekSAye tulya cha (paesaThThayAe tulle) prazAnI apekSAye tulya cha (ogAhaNaThThayAe cau ThANavaDie) mAnAthI yatu:sthAna patita che (vaNNa gaMdha rasa phAsa maiaNNANa suya aNNANa acakkhudaMsaNa pajjavehiM chaThANavaDie) - -2 sparza, matyajJAna-zrutajJAna-acakSudarzananA paryAyathI SasthAna patita che (vaNassai kAiyANaM pucchA ?) vanaspatiyAnA viSayamA prazna (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya hA cha (se keNaTheNaM bhaMte !) he bhagavan ! kayA hetuthI ema kahevAya che ke vanaspatikAcikenA ananta paryAya cha ? (goyamA ! vaNassaikAie vaNassaikAiyassa) gautama ! se vanaspatithi: mIna pana:5tiyi4thI (dabvayAe tulle) dravyanI apekSA tumaya che. (paesaTTayAe tulle) prazAnI apekSA tukSya cha (ogAhaNaTUThayAe cauTThANa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre matyajJAnazrutAjJAnAcakSurdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatitaH tat etenArthena gautama ! evamucyate - vanaspatikAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH / TIkA -- atha pRthivIkAyikadInAM paryAyAn prarUpayitumAha - 'puDhavikAiyA NaM bhaMte! kevaiyA pajjavA paNNattA ?' gautamaH pRcchati - he bhadanta ! pRthivIkAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn uttarayati - 'gayamA !' he gautama ! 'aNaMtApajjavA paNNattA' pRthivIkAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati - ' se keNadveNaM bhaMte ! evaM buccara puDhavikAiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat - atha, kenArthena, evamucyate yat pRthivIkAyikAnAm anantAH paryavA: - paryAyAH, prajJaptAH iti ? bhagavAn uttarayati - 'goyamA !" pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAhaNaTTayAe caudvANavaDie) abagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe tiTThANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (vaNNa-gaMdha-rasa- phAsa - mahaaNNANa suyaaNNANa - acakkhu daMsaNapajjavehi ya) varNa, gaMdha, rasa, sparza, matyajJAna, zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM se (chaTThANa vaDie) SaTsthAnapatita hai ( se eeNaNaM goyamA ! evaM buccai-vaNassaikAiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! isa hetu se aisA kahA jAtA hai ki vanaspatikAyikoM ke ananta paryAya haiM / 588 aba pRthvIkAyika Adi ke paryAyoM se nirUpaNa kiyA jAtA haiTIkArtha- gautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! pRthvIkAyika jIvoM ke kitane paryAya kahe gae haiM bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! ananta paryAya kahe gae haiM / gautama kAraNa pUchate haiM - he bhagavana ! kisa kAraNa vaDie) avagAhunAnI apekSAye yatuHsthAna patita che (ThiIe viTThANa vaDie) sthitithI bha sthAna patita che (vaNNa gaMdha rasa phAsa maIaNNANa suyaaNNANa acakkhudaMsaNa pajjavehiM ya) varSA, gaMdha, rasa, sparza, bhatyajJAna, zrutAjJAna, bhane ayakSudRrzananA paryAyAthI (haTThANavaDie) cha sthAna patita che ( se eeNaTTeNaM goyamA ! evaMvucai vaNassa ikAiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! me hetuo mema ahevAya che ke vanaspatikAyikAnA ananta paryAya che TIkA-have pRthvIkAyika AdinA paryAyAnu nirUpaNa karAya che--zrI gautamasvAmI prazna kare che bhagavat pRthvIkAyaka jIvAnA keTalA paryAya kahevAyelA che ? zrI bhagavAn uttara Ape che-he gautama! ananta paryAya helA che. zrI gautamasvAmI kAraNa pUche che-bhagavan! kayA kAraNathI ema kahevAya che ke pRthvIkAyikAnA ananta paryAya che? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada sU. 5 pRthvI kAyikAdInAM paryAyanirUpaNam he gautama ! ' puDhavikAie puDhavikAiyassa da vaTTayAe tulle' pRthivIkAyikaH pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyo bhavati 'parasaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaTTayAe siya hINe, siya tulle, siya amahie' avagAhanArthatayA zarIrocchrayarUpatayA, pRthivIkAyikaH pRthivIkAyikAntarApekSayA syAdInaH syAt tulyaH syAdabhyadhiko bhavati, atha tasya catuH sthAnapatitvaM pratipAdayati- ' jai hINe asaMkhijjaibhAgahINe vA' tatra yadA pRthivIkAyiko hIno vivakSitastadA asaMkhyeya bhAgahIno vA, 'saMkhijjaibhAgahINe vA' saMkhyeyabhAga hIno vA, 'saMkhijjaiguNahINe vA' saMkhyeyaguNa hIno vA, 'asaMkhijjaiguNahINe vA' asaMkhyeyaguNa hIno vA bhavati, 'aha amahie asaMkhijjaibhAga abhbhahie vA' atha pRthivIkAyikaH abhyadhiko yadA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, 'saMkhijjai bhAgamanbhahie vA' saMkhyeya bhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'saMkhijjaguNa abhahie vA' saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati 'asaMkhijjaiguNa anbhahie vA' asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati ityevaM catuHsthAnapatitatvaM se aisA kahA jAtA hai ki pRthivIkAyikoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn isa prazna kA uttara dete haiM - he gautama ! eka pRthivIkAyika dusare pRthivIkAyika se dravya kI dRSTi se tulya hai aura pradeza kI dRSTi se bhI tulya hai, magara avagAhanA kI dRSTi se koI kisI se hIna, koI kisI se tulya aura koI kisI se adhika hai / agara hIna hai to asaMkhyAta bhAga hIna yA saMkhyAta bhAga hIna yA saMkhyAtaguNA hIna athavA asaMkhyAtaguNA hIna hai / aura yadi adhika hai to koI kisI se asaMkhyAtabhAga adhika hai, koI kisI se saMkhyAtabhAga adhika hai, koI kisI se saMkhyAtaguNA adhika hai aura koI kisI se asaMkhyAtaguNA adhika hai / isa prakAra avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita honAdhikatA hai / yadyapi pRthivIkAdhika 589 zrI bhagavAn A praznanA uttara Ape che-he gautama ! eka pRthvIkAyika khIjA pRthvIkAyikathI dravyanI dRSTie tulya che ane pradezeAnI dRSTie paNa tulya che paNa avagAhanAnI dRSTie kAi keinAthI adhika ke kai kainAthI tulya che, agara hIna che teA asa`khyAta bhAgahIna agara saMkhyAta bhAga hIna yA saMkhyAta guNahIna athavA asaMkhyAtaguNu hIna che. ane jo adhika che te kAi kAinAthI asakhyAta bhAga adhika che, kAi keinAthI sakhyAta bhAga adhika che, kAi koinAthI sa khyAtaguNa adhika che ane kei keAinAthI asaMkhyAtaguNu adhika che. e prakAre avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita zrI prajJApanA sUtra :2
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ 590 prajJApanAsUtre pRthivIkAyikAdInAmavagAhanAyA agulAsaMkhyeyabhAgapramANAyA api agulA saMkhyeyabhAgapramANasyAsaMkhyeyabheda bhinnatvAdavagantavyam , 'ThiIe tihANavaDie' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, pRthivIkAyikAnAM tristhAnapatitatvaM bhavati, tadeva tristhAnapatitatvaM pratipAdayati-'siya hINe, siya tulle, siya abbhahie' syAt hIno bhavati pRthivIkAyikaH pRthivIkAyikAntarasyA pekSayA syAt tulyo bhavati, syAdabhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe asaMkhijjaibhAga hINe vA' yadA hIno vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgahIno vA, 'saMkhijja. bhAgahINe vA' saMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, 'saMkhijjaguNahINe vA' saMkhyeyaguNahIno vA bhavati 'aha abbhahie asaMkhijjaibhAga abbhahie vA' athAbhyadhiko yadA eko pRthivIkAyikaH pRthivI kAyikAntarApekSayA vivakSito bhavati tadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati 'saMkhijjaibhAga abbhahie' saMkhyeyajIvoM kI avagAhanA aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga pramANa hI hotI hai kintu aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga ke bhI asaMkhyAtabheda haiM, ataeva pUrvokta hInAdhikatA ke hone meM koI virodha nahIM hai| sthiti kI dRSTi se pRthivIkAyika jIva tristhAnapatita haiN| tAtparya yaha hai ki saba pRthivIkAyikoM kI sthiti samAna nahIM hotii| koI kisI se hIna, hoI kisI se tulya aura koI kisI se adhika sthiti vAlA hotA hai / jo sthiti kI dRSTi se hIna hai vaha yA to asaMkhyAtabhAga hIna hotA hai yA saMkhyAtabhAga hIna hotA hai yA saMkhyAtaguNA hIna hItA hai / isa prakAra tristhAnapatita hInatA samajhanA cAhie / jo sthiti kI dRSTi se adhika hai vaha kisI se asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai yA saMkhyAtabhAga adhika hotA hai / athavA hInAdhikatA che. jo ke pRthvakAyika jInI avagAhanA aMgulanA asaMkhyAtamA bhAga pramANa ja thAya che. kintu aMgulanA asaMkhyAtamA bhAganA paNa asaM. khyAta bheda che. tethIja pUrvokta hInAdhikatAnA thavAmAM kaI vidha hete nathI. sthitinI dRSTie pRthvIkAyika jIva tristhAna patita che. tAtparya e che ke badhA prazvIkAyikonI sthiti samAna nathI hotI. keI keInAthI hIna, koI keinA tulya, ane kaI koInAthI adhika sthitivALA hoya che. je sthitinI dRSTithI hIna che te agara asaMkhyAta bhAgahIna hoya che agara saMkhyAta bhAga hIna hoya che. agara saMkhyAta guNa hIna hoya che. e rIte tristhAna patita hInatA samajavI. joIe. je sthitinI daSTie adhika che te koInAthI asaMkhyAta bhAga adhika hoya che agara saMkhyAta bhAga adhika hoya che athavA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 591 bhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'saMkhijjaguNa abbhahie vA' saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, ityevaM pRthivIkAyikAnAM sthityapekSayA hInatvamabhyadhikatvaJca tristhAnapatitam bodhyaM na tu catuHsthAnapatitaM saMbhavati, asaMkhyeyaguNavRddhihAnyorasaMbhavAt / tayorasaMbhavastu nAsaMbhavaH pRthivIkAyikAdInAM sarvajaghanyamAyuH kSullakabhavagrahaNarUpam, tasya ca kSullakabhavagrahaNasya parimANaM SaTpaJcAzadadhikAvalikA zatadvayaM bhavati, dvighaTikApramANe muhUrte ca sarvasaMkhyayA SaTtriMzadadhikapaJcazatottara pazcaSaSTisahasrakSullakabhavagrahaNAni bodhyAni, tathA coktam - 'donnisayAI niyamA chappannAI pamANao Tuti / AvaliyapamANeNa khuDDAga bhavagrahaNameyaM // 1 // pannaTThi sahassAI paMcaiva sayAI taha ya chattIsA / khuDDAgabhavaggahaNaM bhavaMti ete muhutteNaM // 2 // ' 'dve zate niyamAt paTpaJcAzat pramANato bhavati / AvalikA pramANena kSullakabhavagrahaNametat // 1 // paJcaSaSTi sahasrANi pazcaiva zatAni tathA ca SadatriMzat / kSullakabhavagrahaNaM bhavanti ete muhUrtena / / 2 // iti, saMkhyAtaguNA adhika hotA hai / isa prakAra adhikatA bhI tristhAna patita hai / inakI sthiti meM catuHsthAnapatita honAdhikatA nahIM hotI kyoMki asaMkhyAtaguNa hAni aura asaMkhyAtaguNa vRddhi yahAM saMbhava nahIM hai / isakA kAraNa yaha hai ki pRthvIkAyika Adi kI sarvajaghanya Ayu kSullaka bhavagrahaNa parimita hai / kSullaka bhava kA parimANa do sau chappana AvalikA mAtra hai| do ghaDI kA eka muhUrta hotA hai aura isa eka muhUrta meM paiMsaTha hajAra pAMca sau chattIsa bhava hote haiN| kahA bhI hai-niyama se do sau chappana AvalikA kA eka kSullakabhava saMkhyAtaguNa adhika hoya che e prakAre adhikatA paNa tristhAna patita che. temanI sthitimA catuHsthAna patita hInAdhitA nathI thatI kemake asaMkhyAta guNahAni ane asaMkhyAta guNa vRddhine ahIM saMbhava nathI. enuM kAraNa A che ke pRthvIkAyika AdinI sarva jaghanya AyuSya kSullaka bhava grahaNa parimita che. mulaka bhavanuM parimANa base chapana AvalInuM phakata che. be ghaDInuM eka muhUrta thAya che ane e eka muhUrtamAM pAMsaTha hajAra pAMcaso chatrIsa bhava thAya cha 4 5 cha niyamathI base chapana AvalikAne eka kSullaka bhava thAya che ane eka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pRthivyAdInAJca sthitirutkRSTenApi saMrUyeyavarSapramANA bhavati tasmAt nA saMkhyeyaguNa vRddhihAni saMbhavaH, saMkhyeyAsaMkhyeyabhAgAbhyadhika saMkhye ya guNAbhyadhika rUpazeSavRddhihAni trikasaMbhavastu ekasya pRthivIkAyikasya paripUrNadvAviMzativarSasahasrANi sthitiH, anyasya tu pRthivIkAyikasya samayanyUna dvAviMzativarSasahasrANi sthitiH, tatra paripUrNadvAviMzativarSasahasrasthitikA pekSayA samayanyunadvAviMzativarSasahasrasthitiko'saMkhyeyabhAgahIno bhavati, tadapekSayA anyastu asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko bhavati, tathA ekasya pRthivIkAyikasya paripUrNAni dvAviMzativarSasahasrANi sthitiH, anyasya antarmuhUrtAdi nyUnAni dvAviMzativarSasahasrANi, antamuhUrtAdiva dvAviMzativarSasahasrANAM saMkhyeyatamo bhAgo bhavati, tatra paripUrNa - hotA hai aura eka muhUrtta meM paiMsaTha hajAra pAMca sau chattIsa kSullaka bhava hote haiM / yaha kathana sUkSma nigoda kI apekSA samajhanA cAhiye / pRthvIkAyika Adi kI utkRSTa sthiti bhI saMkhyAta varSa kI hI hotI hai, ataeva asaMkhyAtaguNA hAni yA vRddhi arthAt nyUnAdhikatA nahIM ho sakatI / raha gaI saMkhyAta bhAga, asaMkhyAtabhAga aura saMkhyAtaguNA vRddhi-hAni, so vaha isa prakAra hai- eka pRthvIkAyika kI sthiti paripUrNa vAIsa hajAra varSa kI hai aura dUsare kI eka samaya kama bAIsa hajAra varSa kI / inameM se paripUrNa bAIsa hajAra varSa kI sthiti vAle kI apekSA eka samaya kama vAIsa hajAra kI sthiti vAlA asaMkhyAta bhAga hIna kahalAegA aura dUsarA asaMkhyAta bhAga adhika kahA jAegA / isI prakAra eka kI paripUrNa vAIsa hajAra kI sthiti hai aura dUsare kI antarmuhUrtta Adi kama bAIsa hajAra varSa kI / 592 muhUrtamAM pAMsaTha hajAra chatrIsa kSullaka bhava thAya che. A kathana sUma nigeADhanI apekSAe samajavuM joie. pRthvIkAyika AdinI utkRSTa sthiti paNa saMkhyAta vaSa~nI ja hAya che, tethI ja asaMkhyAta guNuhAni agara vRddhi arthAt nyUnAdhikatA thaI zakatI nathI. rahigaye| saMkhyAtabhAga, asaMkhyAtabhAga ane saMkhyAtaguNA vRddhi hAni te A prakAre che. eka pRthvIkAyikanI sthiti paripUrNa khAvIsa hajAra varSanI che ane khIjAnI eka samaya echA bAvIsa hajAra varSanI. temanAmAMthI paripUrNa khAvIsa hajAra varSanI sthitivALAnI apekSAe eka samaya echA bAvIsa varSanI sthitivALA asaMkhyAta bhAga hIna kahevAze ane bIjo tenAthI asa'khyAta bhAga adhika kahevAze. e prakAre ekanI paripUrNa bAvIsa hajAranI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.04 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 593 dvAviMzativarSasahasrasthitikApekSayA antarmuhUrtAdinyUnadvAviMzativarSasahasrasthitikaH saMkhyeyabhAgahIno bhavati, tadapekSayA paripUrNadvAviMzativarSasahasrasthitikaH saMkhyeyabhAgAbhyadhiko bhavati, evamevaikasya dvAviMzativarSasahasrANi sthitiH, anyasyAntamuhUrtam , mAso, varSam , varSasahasraM vA sthitiH, antarmuhUrtAdikaJca niyataparimANasaMkhyayA guNitaM sat dvAviMzativarSasahasrapramANaM bhavati, tena antarmuhUrtAdipramANasthitikaH pRthivIkAyikaH paripUrNadvAviMzativarSasahasrasthitika pRthivIkAyikAntarApekSayA saMkhyeyaguNahIno bhavati, tadapekSayA tu paripUrNadvAviMzativarSasahasrasthitikaH pRthivIkAyikaH saMkhyeyaguNAbhyadhiko bodhyaH tathaivApkAyikAdInAmapi caturindriyaparyantAnAM svasvotkRSTasthityanusAreNa sthityapekSayA tristhAyahA~ antarmuhUrta Adi vAIsa hajAra varSa kA saMkhyAtavAM bhAga hai, ataeva pUrNa vAIsa hajAra varSa kI sthiti vAle kI apekSA antarmuhUrta kama bAIsa hajAra varSa vAlA saMkhyAtabhAga hIna hai aura usakI apekSA pUrNa bAIsa hajAra varSa kI sthiti vAlA saMkhyAtabhAga adhika hai / isI prakAra eka pRthvIkAyika kI bAIsa hajAra varSa kI sthiti hai aura dUsare kI antarmuhUrta kI, eka mAsa kI, eka varSa kI yA eka hajAra varSa kI sthiti hai / antarmuhUrta Adi kisI niyata saMkhyA se guNAkAra karane para bAIsa hajAra varSa kI saMkhyA hotI hai, ataeva antarmuhUrta Adi kI Ayu vAlA pRthvIkAyika pUrNa vAIsa hajAra varSa kI sthiti bAle kI apekSA saMkhyAtaguNa hIna hai aura isakI apekSA bAIsa hajAra varSa kI sthiti vAlA saMkhyAtaguNA adhika hai| sthiti che ane bIjAnI aMtamuhUrta Adi ochA bAvIsa hajAra varSanA ahIM antamuhUrta Adi bAvIsa hajAra varSane saMkhyAta bhAga che, tethI ja pUrNa bAvIsa hajAra varSanI sthitivALAonI apekSAe antarmuhUrta ochA bAvIsa hajAra varSavALA saMkhyAta bhAga hIna che ane tenI apekSAe pUrNa bAvIsa hajAra varSanI sthitivALA saMkhyAta bhAga adhika che. e rIte eka pRthvIkAyikanI bAvIsa hajAra varSanI sthiti che ane bIjAnI antarmuhUrta, eka mAsanI, eka varSanI athavA eka hajAra varSanI sthiti che. antarmuhUrta Adi keI niyata saMkhyAthI guNAkAra karavAthI bAvIsa hajAra varSanI saMkhyA thAya che, tethI ja antarmuhUrta AdinI AyuSyavALA pRthvIkAyika pUrNa bAvIsa hajAra varSanI sthitivALAnI apekSAe saMkhyAta guNahIna che ane enI apekSAe bAvIsa hajAra varSanI sthitivALA saMkhyAtaguNa adhika che. pra. 75 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre napatitatva vibhAvanIyam, kintu 'vaNNehiM gaMdhehiM rasehiM, phAsehiM' varNaiH, gandhaiH, rasaiH, sparzeH, 'mai aNNANapajjavehiM' matyajJAnaparyavaiH, 'suya aNNANapajjave hiM' zrutAjJAnaparyavaiH 'acakkhudaMsaNapajjavehiM' acakSurdarzana paryavaizca 'chaTThANavaDie' padasthAnapatitaH pRthivIkAyiko'vaseyaH, tathA ca varNagandharasasparzamatyajJAnaparyavazrutAjJAnaparyavA cakSurdarzanaparyavairekaH prathivIkAyikaH pRthivIkAyikAntarApekSayA anantabhAgahIno vA asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, gautamaH pRcchati-'AukAiyA NaM bhaMte ! kevahayA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! apkAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn uttarayati'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' apkAyikAnAm anantAH isI prakAra apkAya Adi caturindriya paryanta jIvoM kI apanI apanI sthiti ke anusAra tristhAnapatita samajha lenA caahie| magara pRthvIkAyika jIva dUsare kisI pRthvIkAyika kI apekSA varNa, gaMdha, rasa aura sparza paryAyoM ko apekSA tathA matyajJAna, zrutAjJAna tathA acakSudarzana paryAyoM kI apekSA SaTrasthAnapatita samajhanA cAhie / ataeva koI pRthvIkAyika kisI pRthvIkAyika kI apekSA anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika aura anantaguNa adhika hotA hai| gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! apkAyikoM ke paryAya kitane haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! apkAyikoM ke ananta paryAya haiM / gautama kAraNa pUchate hue prazna karate haiM-he bhagavan ! kisa eja rIte aSkAyika Adi caturindriya paryanta jInI pitapotAnI sthitinA anusAra visthAna patita samajI levA joIe. parantu pRthvIkAyika jIva bIjA koI pRthvIkAyikanI apekSAe varNa baMdha rasa ane sparza paryAnI apekSAe tathA matyajJAna, zrutajJAna tathA acakSu darzana paryAnI apekSAe SaTrasthAna patita samajavA joIe. tethIja keI pRthvIkAyikanI apekSAe ananta bhAga hIna asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna saMkhyAta guNa adhika asaMkhyAtaguNa adhika ane anantaguNa adhika che. zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavAna aSkAyikanA paryAya keTalA che? zrI bhagavAn uttara Ape che-he gautama ! akAyikenA ananta paryAya che. zrI gautama ! kAraNa pUchatAM prazna kare che-bhagavAna ! kayA kAraNasara ema kahevAya che ke akAcikenA anaH paryAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 su.04 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 595 paryavAH prajJaptAH, gautamastatra ! hetuM pRcchati - ' se keNadveNaM bhaMte ! evaM buccaiAukAiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?" he bhadanta ! tat-atha kenArthena - kathaM tAvat, evamucyate - aSkAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH 1 iti, bhagavAn hetuM pratipAdayati- 'goyamA !' he gautama ! 'AukAie AukAiyassa davvayA tulle' ekaH aSkAyikaH anyasya aSkAyikasya dravyArthatayA - dravyArthikanayena tulyo bhavati, 'paesaiyAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAha yAe caudvANavaDie' avagAhanArthatayA catuH sthAnapatito bhavati tathA caiko'kAyikaH aSkAyikAntarApekSayA asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavatItyAzayaH, 'oire farmaise' sthityA sthityapekSayA eko'SkAyikaH aSkAyikAntarApekSayA tristhAnapatito bhavati, tathA cASkAyikaH aSkAyikAntarApekSayA asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno bA, saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavatIti bhAvaH, kintu - ' vaNNagaMdharasaphAsa mai aNNANa suyaaNNANa acakkhuhetu se aisA kahA jAtA hai ki apkAyikoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn hetu kA pratipAdana karate haiM- he gautama ! eka apkAyika dUsare aSkAyika se dravya kI dRSTi se tulya hai aura pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hai / kintu avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hai / eka akAyika dUsare aSkAyika se avagAhanA meM asaMkhyAta bhAga hIna hotA hai yA saMkhyAta bhAga hIna hotA hai, saMkhyAtaguNA adhika hotA hai athavA asaMkhyAtaguNA adhika hotA hai| sthiti kI apekSA se eka apkAyika dUsare aSkAyika se tristhAnapatita hotA hai, arthAt asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna yA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai athavA asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika zrI bhagavAn hetunuM pratipAdana kare che--gautama ! eka aAyika khIjA aSThAyikathI dravyanI dRSTie tulya che ane pradezeAnI dRSTie paNa tulya che. kintu avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita che. eka akAyika khIjA aSThAyikathI asaMkhyAta bhAgahIna thAya che agara saMkhyAta bhAgahIna thAya che. saMkhyAtaguNA adhika thAya che athavA asaMkhyAtaguNA adhika thAya che. sthitinI apekSAe eka aSThAyika khIjA aSThAyikathI tristhAna patita thAya che, arthAt asakhyAta bhAgahIna, sakhyAtabhAga hIna agara saMkhyAtaguNuDhIna thAya che. athavA asaMkhyAtabhAga adhika, sa khyAtabhAga adhika agara sa`khyAtaguNa adhika zrI prajJApanA sUtra :2
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra dasaNa pajjavehiM chaTThANavaDie' varNa gaMdharasasparzamatyajJAna zrutAjJAnAcakSurdarzanaparyavairekopkAyikaH apkAyikAntarApekSayA SaTasthAnapatito-'nantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, ityAzayaH, gautamaH pRcchati-'teukAiyANaM pucchA' tejaHkAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' teja:kAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautamastatra kAraNaM pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccaI' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvat evamuktarItyA, ucyate-'teukAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' tejAkAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn tatra kAraNa pratipAdayati-'goyamA !' he gautama ! 'teukAie teukAiyassa dabaTTayAe tulle' tejAkAyikaH ekaH, tejAkAyikAntarasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo yA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai / kintu varNa, gaMdha, rasa, sparza, matyajJAna aura zruta ajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai, arthAt anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAta guNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai| gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! tejaskAyikoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! ananta paryAya haiM / gautama isakA kAraNa pUchate haiM-he bhagavan ! ananta paryAya hone kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! eka tejaskAyika dUsare tejaskAyika se dravya kI dRSTi se samAna hai aura pradezoM kI dRSTi se bhI samAna hai kintu avagAhanA kI dRSTi se hoya che. kintu varNa gaMdha, rasa, sparza, matyajJAna ane zrutAjhananA paryAyathI SaTasthAna patita thAya che. arthAt ananta bhAgahIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAta bhAgahIna saMkhyAtaguNahIna. asaMkhyAta guNahIna athavA anantaguNa hIna thAya che. zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavad ! tejaskAyikanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che he gautama! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI enuM kAraNa pUche che bhagavad anantaparyAya hovAnuM zu 291 cha? zrI bhagavAna uttara Ape che-gautama! eka tejasaThAyika bIjAtejaskAyikathI dravyanI daSTie samAna che ane pradezanI daSTie paNa samAna che kintu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 sU04 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA - zarIrocchrayatayA tejaHkAyikazcatuH sthAnapatito bhavati, tathA caikastejaH kAyikastejaH kAyikAntarasyApekSayA asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, 'ThiIe tidvANavaDie' sthityA - AyuH karmAnubhavalakSaNasthisyapekSayA tejaHkAyika khristhAnapatito bhavati - asaMkhyebhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'vaNNagaMdhara saphAsa maiaNNANa suyaaNNAya acakkhudaMsaNa pajjavehi ya chaTThANavaDie' varNagandharasasparzamatyajJAnazrutAjJAnA cakSurdarzanaparyavaizva, tejaHkAjistejaH kAyikAntarApekSayA SaTsthAnapatito bhavati tathA ca varNagandharusasparzamatyajJAna zrutAcatuHsthAnapatita hotA hai, arthAt eka tejaskAyika dUsare tejaskAyika kI apekSA avagAhanA arthAt zarIra kI UMcAI meM agara hIna hotA haiM to asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai aura yadi adhika hotA hai to catuHsthAnapatita adhika hotA hai / sthiti kI apekSA se tristhAnapatita hotA hai, arthAt asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna hotA hai yA asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika yA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai| varNa, gaMdha, rasa sparza, matyajJAna, zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM kI apekSA se eka tejaskAyika dUsare tejaskAyika kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai, arthAt anantabhAga hIna, asaMkhyAta avagAhanAnI STie catuHsthAna patita thAya che, arthAt eka tejaskAyika khIjA tejaskAyikanI apekSAe avagAhanA arthAt zarIranI uMcAImAM agara TvIna khane che teA asaMkhyAta bhAga hIna, sakhyAta bhAgahIna, sakhyAta guNahIna athavA asaMkhyAta guNu hIna thAya che ane jo adhika thAya che te catuHsthAna patita adhika thAya che. sthitinI apekSAe tristhAna patita thAya che, arthAt asaMkhyAta bhAgahIna, sakhyAta bhAgahIna, sakhyAta guNuhIna thAya che, agara asaMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta bhAga adhika agara sakhyAta guNa adhika thAya che. 597 varSA, gaMdha, rasa, sparza, bhatyajJAna, zrutAjJAna, bhane ayakSuharzananA pryaaceAnI apekSAe eka tejaskAyika bIjA tejaskAyikanI apekSAe SasthAna patita ane che. arthAt ananta bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna, sakhyAta bhAgahIna, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ 598 prajJApanAsUtre jJAnAcakSurdarzana paryavaiHrekastejaH kAyikastejaH kAyikAntarApekSayA anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyegamAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati ityarthaH, gautamaH pRcchati'vAukAiyANaM pucchA ?' vAyukAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn uttarayati-'goyamA!' he gautama ! 'vAukAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' vAyukAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai' he bhadanta ! tat kenArthena-kathaM tAvat , evamucyate 'vAukAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' vAyukAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH iti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'vAukAie vAukAiyassa davaTThayAe tulle' vAyukAyiko vAyukAyikAntarasya dravyArthatayA tulyo bhavati 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie' avagAhanArthatayA zarIrocchyArthatayA vAyukAyikaH catuHsthAnapatito bhAgahIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna yA anantaguNa hIna hotA hai / isakA kAraNa tejaskAyikoM ke paryAya ananta kahe gae haiN| gautama-bhagavan ! vAyukAyikoM ke paryAya kitane kahe haiN| bhagavAn-gautama ! ananta paryAya kahe haiM / gautama-bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki vAyukAyikoM ke ananta paryAya kahe haiM? __ bhagavAn-he gautama ! eka vAyukAyika dUsare vAyukAyika kI apekSA dravya kI apekSA se tulya hai aura pradezoM kI apekSA se bhI tulya hotA hai, magara avagAhanA kI apekSA unameM tulyatA nahIM hotI / eka vAyukAyika dUsare vAyukAyika se catuHsthAnapatita hIna saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNahIna agara ananta guNa hIna thAya che. e kAraNe tejaskAyikonA paryAya ananta kahelA che. zrI gautamasvAmI bhagavan! vAyukAcikenA paryAya keTalA kahA che? zrI bhagavAna-gautama ! ananta paryAya kahyA che. zrI gautamasvAmI-bhagavad kyA hetuthI evuM kahevAya che ke vAyukAyikanA ananta paryAya kahyA che? zrI bhagavAna-gautama ! eka vAyukAyika bIjA vAyukAyikanI apekSAe tulya che ane pradezanI apekSAe paNa tulya bane che. paNa avagAhanAnI apekSAe temanAmAM tulyatA detI nathI. eka vAyukAyika bIjA vAyukAyikathI catuHsthAna patita hIna agara adhika bane che. agara hIna che te zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 su.04 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 599 bhavati, tathA caiko vAyukAyiko vAyukAyikAntarApekSayA asaMkhyeyabhAga hIno vA saMkhyeyabhAga hIno vA saMkhyeyaguNa dono vA, asaMkhyeyaguNa hIno vA bhavati, asaMkhyeya bhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyafast vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'TiIe tidvANavaDie' sthityAAyuH karmAnubhavarUpayA, vAyukAyikastristhAnapatito bhavati, asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNa hIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati 'vaNNagaMdharasaphAsama aNNANa suya aNNANa acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTTANavaDie' varNagaMdharasasparzamatyajJAnatAjJAnA cakSurdarzana paryavaireko vAyukAyiko vAyukAyikAntarApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, yA adhika hotA hai / agara hIna hai to asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai / yadi adhika hotA hai to asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika yA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai / eka vAyukAyika dUsare vAyukAyika se sthiti kI apekSA se tristhAnapatita hotA hai, arthAt yadi hIna hotA hai to asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna hotA hai aura adhika hotA hai to asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika yA saMkhyAta guNa adhika yA asaMkhyAta guNa adhika hotA hai / eka vAyukAyika dUsare vAyukAyika se varNa, gaMdha, rasa, sparza matyajJAna, zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM kI apekSA SaTTasthAnapatita hIna yA adhika hotA hai, arthAt anantabhAga hIna asaM asakhyAta bhAgahIna, sakhyAta bhAgahIna, sakhyAta guNahIna athavA asaMkhyAta guNahIna ane che. jo adhika che teA asaMkhyAta bhAga adhika, sakhyAta bhAga adhika agara sakhyAta guNu adhika thAya che. eka vAyukAyika bIjA vAyukAyikathI sthitithI apekSAe tristhAna patita khane che, arthAt je hIna bane che te asaMkhyAta bhAgahIna sa`khyAtabhAga TvIna saMkhyAta guNuhIna, thAya che adhika bane che te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika agara saMkhyAta guNu adhika thAya che. vAyuprAyi mIla vAyuayiSthI varSA, gaMdha, rasa, sparza, matsyajJAna, zrutAjJAna, ane acakSudananA paryAyAnI apekSAe SaTasthAna patita hIna agara adhika thAya che, arthAt anantabhAga hIna, asaMkhyAta bhAgahIna sakhyAta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ 600 prajJApanAsUtre saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNa hIno vA, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, gautamaH pRcchati-'vaNassaikAiyANaM pucchA' vanaspatikAyikAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' vanaspatikAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccaI' he bhadanta ! tat atha kenArthena-kathaM tAvat , evamuktarItyA, ucyate - vaNassaikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' banaspatikAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH iti ? bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'vaNassaikAie vaNassaikAiyassa davvaTThayAe tulle' vanaspatikAyiko vanaspatikAyikAntarasya dravyArthatayA-dravyArthika nayena, tulyo bhavati 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhakhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAta guNa hona yA anantaguNa hIna hotA hai aura jo adhika hai vaha isI prakAra adhika hotA hai / isa kAraNa vAyukAyikoM ke ananta paryAya haiN| gautama-bhagavan ! vanaspatikAyikoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-bhagavan ! kisa hetu se vanaspatikAyikoM ke ananta paryAya kahe gae haiN| bhagavAn-he gautama ! eka vanaspatikAyika dUsare vanaspatikA. yika se dravya kI dRSTi se tulya hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hai, magara zarIra kI UMcAI rUpa avagAhanA kI dRSTi se ctu:sthaanbhAgahIna saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna, agara ananta guNahIna thAya che ane je adhika che te Aja rIte adhika thAya che. e kAraNe vAyukAcikenA anantaparyAya che. zrI gautamasvAmI-bhagavad ! vanaspatikAcikenA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamaravAma-bhagavad kyA hetuthI vanaspatikAcikenA ananta paryAya 49sA cha ? zrI bhagavAna gautama ! eka vanaspatikAcika bIjA vanaspatikAyikathI dravyanI daSTie tulya che, pradezanI daSTie paNa tulya che, paNa zarIranI UMcAI rUpa avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita thAya che, arthAt kai keInI ape zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada5 sU.4 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 601 gaTTayAe cauTThANADie' avagAhanAyatayA-zarIrocchyArthatayA vanaspatikAyikazcatuHsthAnapatito bhavati-asaMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNa hIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, 'ThiIe tiTThANavaDie' sthityA-AyuH karmAnubhavarUpayA, vanaspatikAyikatristhAnapatito bhavati-asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavatItyAzayaH, 'vaNNagaMdharasaphAsamaiaNNANa suyaaNNANa acakkhudaMsaNapaja vehi ya chaTANavaDie' varNapatita hotA hai, arthAt koI kisI kI apekSA asaMkhyAtabhAga hIna hotA hai, koI kisI se saMkhyAtabhAga hIna hotA hai, koI kisI se saMkhyAtaguNa hIna hotA hai to koI kisI se asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai / yadi adhika ho to koI kisI se asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAtaguNa adhika hotA hai yA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| ___Ayukarma ke anubhava rUpa sthiti kI apekSA se tristhAnapatita hotA hai, arthAt asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna yA saMkhyAta guNa hIna hotA hai, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika yA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai| varNa, gaMdha, rasa, sparza, matyajJAna, zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM kI apekSA SaTrasthAnapatita hotA hai, arthAt eka vnsptikSAe asaMkhyAta bhAgahIna thAya che, keI keInAthI saMkhyAta bhAgahIna thAya che, kaI keInAthI saMkhyAta guNahIna thAya che. te keI keInAthI asaMkhyAta guNahIna bane che. je adhika thAya te keI keInAthI asaMkhyAta bhAga adhika thAya che, saMkhyAta bhAga adhika thAya che, saMkhyAta guNa adhika thAya che agara asaMkhyAta guNa adhika thAya che Ayu, karmanA anubhava rUpa sthitinI apekSAe tristhAna patita bane che. arthAt asaMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtabhAga hIna agara saMkhyAta guNahIna thAya che. asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika agara saMkhyAtaguNa adhika thAya che. 1, 5, 2sa, 25za, bhatyajJAna, zrutAzAna mane manyadRzunanA pryaayenI apekSAe SasthAna patita thAya che. arthAt eka vanaspatikAyika bIjA vanaspatikAyikanI apekSAe varNa Adi paryAnI daSTie ananta bhAgahIna pra0 76 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ 602 prajJApanAsUtre gandharasasparzamatyajJAnazrutAjJAnAcakSurdarzanaparyavaizca vanaspatikAyikaH SaTsthAnapatito bhavati tathA ca varNagandhAdi paryavaireko vanaspatikAyiko vanaspatikAyikAntarApekSayA anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati ityarthaH, prakRtamupasaMharabAha-'se eeNadveNaM goyamA ! evaM vuccaI' he gautama ! tat-tasmAtkAraNAt etenArthena-uparyuktarUpeNa, evamuktarItyA ucyate -'vaNassaikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' vanaspatikAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptA:-pratipAditAH santItyAzayaH / ||suu0 4 // dvIndriyAdi paryAyavaktavyatAmUlam-beiMdiyANaM puchA, goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte! evaM vuccaI beiMdiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! beiMdie beiMdiyassa davaTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTrayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie jai hINe asaMkhijjai bhAgahINe vA saMkhijjaibhAga hINe vA saMkhijjaiguNahINe vA asaMkhijjaiguNahINe vA aha abbhahie kAyika dUsare vanaspatikAyika kI apekSA varNa Adi paryAyoM kI dRSTi se anantabhAga hIna, asaMkhyAtanAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna yA anantaguNa hIna hotA hai aura yadi adhika ho to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai / isa kAraNa, he gautama ! aisA kahA jAtA hai ki vanaspatikAyika jIvoM ke ananta paryAya haiM // 4 // asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNa hIna agara ananta guNahIna thAya che ane je adhika thAya to ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hoya che. e kAraNe he gautama! evuM kahevAya che ke vanaspati kAyika jIvanA ananta paryAya che. 4 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 dvIndriyAdInAM paryAyanirUpaNam 603 asaMkhijjaibhAga abbhahie bA saMkhijjaibhAga abbhahie vA saMkhijjaguNamabbhahie vA asaMkhijjaguNamabbhahie vA ThiIe tiTrANavaDie vaNNagaMdharasaphAsa AbhiNibohivanANa suyanANa maiaNNANa suya aNNANa acakkhudaMsaNa pajjavehi ya chaTANabaDie evaM teiMdiyAvi evaM cauridiyA vi navaraM do dasaNA cakkhudaMsaNaM acakhudasaNaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pajjavA jahA neraiyANaM tahA bhANiyavvA maNussANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai maNussANaM agaMtA pajjavA paNNatA ? goyamA ! maNUse maNUsassa davaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTrayAe cauTrANavaDie vANagaMdharasaphAsaAbhiNibohiyanANa suyanANa ohinANa maNapajavanANa pajjavehiM chaTrANavaDie kevalanANapajjabehiM tulle tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie, kevala daMsaNapajjavehiM tulle, vANamaMtarA ogAhaNaTTayAe ThiIe cauTTANavaDiyA, vaNNAihiM chaTThANavaDiyA joisiyA vemANiyA vi, evaM ceva navaraM ThiIe tiTANavaDiyA / suu05|| chAyA-dvIndriyANAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-dvIndriyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH? gautama ! dvIndriyo dvIndriyAdi paryAya vaktavyatAzabdArtha-(veiMdiyANaM pucchA) dvIndriyoM ke viSaya meM prazna-unake paryAya kitane haiM ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-beiMdiyANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA jAtA kIndriyAdi paryAya vaktavyatA hAtha-(beiMdiyANaM pucchA ) jIndriyAnA viSayamA prazna tamanA paryAya mA cha ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya // cha ? (se keNaguNa bhaMte ! evaM vuccai veiMdiyANaM aNaMtA paJjavA paNNatA ?) 3 lan ! // 429 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ 604 prajJApanAsUtre dvIndriyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA syAdInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA hInaH, asaMkhyebhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA athAbhyadhikaH asaMkhyeyamAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhikovA, asaMkhyeyaguNAbhyadhikovA, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzAbhinibodhikajJAnazrutajJAnamahai ki dvIndriyoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! beiMdie beiMdiyassa davvaTTayAe tulle) he gautama ! dvIndriya dvIndriya se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya hai (ogAhaNaTThayAe siya hINe, siya tulle siya anbhahie) avagAhanA se syAt hIna, syAt tulya, syAt adhika hotA hai (jai hINe) yadi hIna hai to (asaMkhejjaibhAga hINe vA) asaMkhyAta bhAga hIna hotA hai (saMkhejjai. bhAga hINe vA) yA saMkhyAtabhAga hIna hotA hai (saMkhejjaiguNa hINe vA) yA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai (asaMkhejjaiguNahINe vA) athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai (aha abhihie) agara adhika ho to asaMkhenaibhAga anbhahie vA) asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai (saMkhejaibhAga anbhahie vA) saMkhyAtabhAga adhika hotA hai (saMkhijjaiguNamanbhahie vA) saMkhyAtaguNa adhika hotA hai (asaMkhijjaiguNamanbhahie vA athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| (ThiIe tiTThANavaDie) sthiti kI apekSA tristhAnapatita hai (vaNNasama upAya che dIndriyAna mananta paryAya cha ? (goyamA ! beiMdie beiMdiyassa davyayAe tulle) gautama! dIndriya dIndrayathA dra0yanI haTiye tukSya cha (paesaTTayAe tulle) prazathI tukSya cha (ogAhaNadvayAe, siya hINe siya tulle siya. abbhahie) apamAnAthI syAt DIna, syAt tujhya, syAt 25mine cha (jai hINe) nahIna cha ta(asaMkhejjaibhAgahINevA) asaNyAta sApaDAna thAya cha (saMkhejjai bhAgahINe vA) sadhyA mahIna ne cha (saMkhejjai guNahINe vA) m||2 sayAtazuSNa lIna thAya che (asaMkhejjai guNahINe vA) 424 // masaNyAta guDIna thAya cha (aha abbhahie) 22 madhithAya che (asaMkhejai bhAga abbhahie vA) masaNyAta mAgama4i thAya cha( saMkhijai bhAga avbhahie vA) seNyAtanA sadhi: thAya cha (saMkhijjai guNa abbhahie vA) saNyAtazuSNa madhi4 mane cha (asaMkhijjai guNamanbhahie vA) athavA anyAta gu] adhi4 mana cha (Thiie tiDhANavaDie) sthitinI apekSA visthAna patita cha (vaNNa gaMdharasa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 dvIndriyAdInAM paryAyanirUpaNam 605 tyajJAnazrutajJAnAcakSurdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatitaH, evaM trIndriyA api, evaM caturindriyA api, navaraM dve darzane, cakSurdarzanam, acakSurdarzanam, paJcendriyatiryagyonikAnAM paryavA yathA nairayikANAM tathA bhaNitavyAH, manuSyANAM bhadanta ! kiyantaH paryavAH prajJaptA ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta! evamucyate-manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH? gautama ! manuSyo manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, gaMdha rasa phAsa-AbhiNibohiyanANa-suyaNANa-maiaNNANa-suyaapaNANa-acakkhudaMsaNa pajjavehiM ya) varNa, gaMdha, rasa, sparza, AbhinibodhikajJAna, zrutajJAna, matyajJAna, zruta-ajJAna, acakSudarzana paryAyoM se (chaTThANavaDie) SaTUsthAnapatita hotA hai| ___ (evaM teiMdiyA vi) isI prakAra trIndriya (evaM cariMdiyA vi) isI prakAra cauindriya bhI (navaraM) vizeSa yaha hai ki (do dasaNA-cakkhudaMsaNaM acakkhudaMsaNaM) do darzana-cakSudarzana, acakSudarzana / (paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pajjavA) paMcendriya tiryacoM ke paryAya (jahA neraiyANaM) nArakoM ke samAna (tahA bhANiyavA) vaise hI kahane caahiye| (maNussANaM bhaMte ! kevaDyA pajjavA paNNattA) he bhagavan ! manuSyoM ke kitane paryAya kahe hai ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM cuccai maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) kisa apekSA se he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki manuSyoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA !) he phAsa AbhiNivohiyaNANa suyaNANa maiaNNANa suyaaNNANa acakkhudasaNa pajja vehiya) va 24 250', minimazAna, zrutajJAna matyajJAna zrutAjJAna, bhanyakSuzana paryAyothI (chadANa vaDie) padasthAna patita thAya cha (evaM teiMdiyAbi) se prAre zrIndriya 55 (evaM cariMdiyA vi) me zate yaturindriya 55 (nabaraM) vizeSatA me (do dasaNA cakkhudasaNaM acakkhudasaNaM) dazana be-cakSudarzana ane acakSudarzana (paMciMdiya tirikkhajoNiyANa pajjavA) 5'yendriya tiya yAnA paryAya (jahA NeraiyANa) nArInA samAna (tahA bhANiyavvA) tevA vA naye (maNussANa bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA) bhagavan ! manuSyAnA TamA paryAya 4aa cha ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNatA) gautama ! mananta paryAya 4aa cha (se veNaTTeNa bhaMte ! evaM vuccai maNussANa aNaMtA pajjavA paNNattA) 44 apekSAye bhagavan ! ma 42vAya cha / manuSyAnA mananta paryAya 4 // cha ? (goyamA 1) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtrai pradezAryatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuHsthAna patito varNagandharasasparzAbhinibodhikajJAnazrutajJAnAvadhijJAna manaHparyavajJAnakevalajJAnaparyavaistulyastribhidarzanaiH SaTsthAnapatitaH, kevaladarzanaparyavaistulyaH, vAnavyantarA avagAhanArthatayA sthityA catu:sthAnapatitaH, varNAdibhiH SaTsthAnapatitAH, jyotiSkAH vaimAnikA api evaJcaiva, navaraM sthityA tristhaanptitaaH|| gautama ! (maNUse maNUsassa baTTayAe tulle) manuSya manuSya se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya hai (ogA. haNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai| (ThiIe cauhANavaDie-sthiti se catuHsthAnapatita hai| (vaNNa-gaMdha-rasa-phAsaAbhiNibohiyanANa-suyanANa-ohinANa-maNapajjavanANa-pajjavehi (chaTANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza, AbhinibodhikajJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, mana:paryavajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai (kevala. NANapajjavehi tulle) kevalajJAna ke paryAyoM se tulya hai (tihiM aNNANehiM tihiM daMsaNehiM chaTThANavaDie) tIna ajJAna tIna darzanoM se SaTsthAnapatita hai (kevaladasaNa pajjavehiM tulle) kevaladarzana ke paryAyoM se tulya hai| (vANamaMtarA ogAhaNaTTayAe ThiIe cauTThANavaDiyA) vAnavyantara deva avagAhanA aura sthiti se catuHsthAnapatita haiM (vaNNAihiM chaTThANavaDiyA) varNa Adi ke paryAyoM se SaTsthAnapatita haiM (joisiyA vemANiyA vi evaM ceva) jyotiSka, vaimAnika bhI isI prakAra (navaraM gautama ! (maNUse maNUsassa davaTThayAe tulle) manuSya manuSyathA dravyAnI apekSAye tulya cha (paesayAe tulle) prazAthI tukSya che, (ogAhaNaTTayAe cauDhANavaDie) apagADanAthI yatuHsthAna patita cha (Thiie cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita cha (vaNNagaMdharasaphAsa AbhiNibohiyanANa suyaNANa ohinANa maNapajjavanANapajja. behiM chaTTANavaDie) va madha 24, 25, mAlinimAdhijJAna zrutajJAna, vijJAna, manaH5 jJAnanA paryAyAthI paTthAna patita cha (kevalaNANapajjaveDiM talle) vaNajJAnanA paryAyAthI tulya cha (tihiM aNNANehiM chaTThANavaDie) nae sajJAna ay | nayI SaTsthAna patita che (kevaladasaNapajjavehiM tulle) 17. zananA paryAthI tulya che (vANamaMtarA ogANaTTayAe ThiIe cauTThANabaDiyA) pAnavyanta2 heva mAnA bhane sthitithI yatu:sthAna patita che (vaNNAihiM chaTANavaDiyA) 1 mahinA paryAyAthI cha sthAna patita cha (joisiyA vemANiyA vi evaM ceva) nyAti, mana vaimAni 5 2 54Are (navaraM ThiIe tiDhANavaDiyA) vizeSatA cha / zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 dvIndriyAdInAM paryAyanirUpaNam 607 TIkA-atha dvIndriyAdInAM paryAyAn prarUpayitumAha-'beiMdiyANaM pucchA' dvIndriyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH? iti pRcchA, bhagavAn uttarayati'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA SaNNattA' dvIndriyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai beiMdiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvat, evamuktarItyA, ucyate-dvIndriyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH? iti, bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'beiMdie beiMdiyassa dabaTTayAe tulle' dvIndriyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe' avagAhanArthatayA-zarIrocchyArthatayA 'siya hINe' ThiIe tiDhANavaDiyA) vizeSatA yaha ki sthiti se tristhAnapatita haiN| aba dvIndriya Adi jIvoM ke paryAyoM kI prarUpaNA kI jAtI hai TIkArtha-sarva prathama dvIndriyoM ke viSaya meM pRcchA kI gaI hai ki he bhagavan ! dIndriya jIvoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! dvIndriyoM ke ananta paryAya haiN| ___ gautama punaH prazna karate haiM-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahate haiM ki dIndriyoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn-gautama ! eka dvIndriya jIva dUsare jIvoM se dravya kI dRSTi se tulya hai arthAt sabhI dvIndriya jIva samAna rUpa se eka-eka jIva dravya haiM, isa prakAra dravya kI dRSTi se unameM koI vizeSatA nahIM hai| pradezoM kI dRSTi se bhI dvIndriya-dIndriya meM koI vizeSatA nahIM hai, saba samAna asaMkhyAta pradezI haiM / magara avagAhanA arthAt sthitithI tristhAna patita che TIkArtha--have kIndriya Adi jIvonA paryAyanI prarUpaNa karAya che sarva prathama zrIndriya enA viSayamAM pRcchA karAI che ke bhagavan! dvIndriya jIvonA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! kIndriyanA ananta paryAya che zrI gautamasvAmI punaH prazna kare che-kayA kAraNe ema kahe che ke dvIndricenA ananta paryAya che? zrI bhagavAna-gautama! eka hIndriya jIva bIjA kIndriya jIvathI dravyanI daSTie tulya che arthAt badhA hIndriya jIva samAna rUpathI eka eka jIva dravya che. e prakAre dravyanI daSTie temanAmAM vizeSatA nathI. pradezanI daSTi e paNa dvIndriya dvIndriyamAM kaI vizeSatA che nahi. badhA samAna saMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ 608 prajJApanAsUtre syAdvIno bhavati, 'siya tulle' syAt - kadAcit tulyo bhavati, 'siya anbhahie ' syAt kadAcida abhyadhiko bhavati, tatra 'jar3a hINe asaMkhijjai bhAgahINe vA' yadA hIno vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, 'saMkhijjai bhAgahINe vA' saMkhyeya bhAgahIno vA bhavati, 'saMkhijjaiguNahINe vA' saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, 'asaMkhijjai guNahINe vA' asaMkhyeya guNahIno vA bhavati, 'aha anbhahie asaMkhijjabhAga abbhahie vA' athAbhyadhiko yadA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'saMkhijjaibhAga anbhahie vA' saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'saMkhijjaguNamanbhahie vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'asaMkhijjaguNama bhahie vA' asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'ThiIe tidvANavaDie ' sthityA - AyuH karmAnubhavalakSaNa sthityapekSayetyarthaH tristhAnapatito bhavati tathA caiko dvIndriyo dvIndriyAntarApekSayA asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeya bhAgAbhyadhiko vA bhavati, saMkhyeyazarIra kI UMcAI saba kI samAna nahIM hotii| koI kisI se hIna hotA hai, koI kisI se tulya hotA hai aura koI kisI se adhika hotA hai / yadi hIna ho to asaMkhyAta bhAga hIna hotA hai, saMkhyAtabhAga hIna hotA hai, saMkhyAtaguNa hIna hotA hai athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| agara adhika hotA hai to asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai, saMkhyAta bhAga adhika hotA hai, saMkhyAtaguNa adhika hotA hai athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai / sthiti kI apekSA tristhAnapatita hai, arthAt eka dvIndriya dUsare dIndriya kI apekSA sthiti kI dRSTi se asaMkhyAta bhAga hIna hotA hai, saMkhyAtabhAga hIna hotA hai athavA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai| pradezI che. parantu avagAhanA arthAt zarIranI UM cAi khadhAnI sarakhI nathI hAtI. kAi koinAthI hIna heAya che, kAi kAinAthI tulya hAya che, ane kAi kAinAthI adhika heAya che. jo hIna hAyatA asaMkhyAtabhAga hIna khane che. saMkhyAtabhAga hIna bane che, sa`khyAtaguNu hIna thAya che, athavA asa`khyAta guNu hIna heAya che. agara adhika hAya che te asaMkhyAta bhAga adhika hAya che, saMkhyAta bhAga adhika heAya che, saMkhyAta guNu adhika hAya che athavA asakhyAta guNa adhika hAya che. sthitinI apekSAe tristhAna patita thAya che. arthAt ekadvIndriya bIjA drIndriyanI apekSAe sthitinI draSTie asa`khyAta bhAgahIna thAya che sukhyAta bhAga hIna thAya athavA asaMkhyAta guNu hrIna thAya che ane jo zrI prajJApanA sUtra :2
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 dvIndriyAdInAM paryAyanirUpaNam 609 bhAgAbhyadhiko vA bhavati, bhasaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, ityAzayaH, 'vaNNagaMdharasaphAsaAbhiNibohiyanANasuyanANamaiaNNANasuyaannANaacakhudaMsaNapajjavehi ya chaTThANavaDie' varNagandharasasparzAbhinibodhikajJAnazrutajJAnamatyajJAna zrutAjJAnAcakSurdarzanaparyavaizca dvIndriyo dvIndriyAntarApekSayA SaT sthAnapatito bhavati -anantabhAgahIno vA, asaMkhyebhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNa hIno vA bhavati, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, 'evaM teiMdiyAvi evam-pUrvoktarItyA, trIndriyA api, 'evaM cauridiyAvi' evam-uparyuktarItyA, caturindriyA api dvIndriyavadevAvaseyAH, kintu 'navaraM dordasaNA cakkhudaMsaNaM, acavakhudaMsaNaM' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu dve darzane caturindriyANAM bhavataH- cakSurdarzanazca, acakSurdarzanazceti, 'paMciMdiyatirikkha aura yadi adhika hoto asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika athavA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai / / ___varNa, gaMdha, rasa, sparza, AbhiniyodhikajJAna, zrutajJAna, matiajJAna, zruta-ajJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai, arthAt eka dvIndriya dUsare dvIndriya se anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai / isI taraha adhika kA bhI samajha lenaa| isI prakAra trIndriya jIvoM ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie / caturindraya jIvoM ke viSaya meM bhI aisA hI kahanA cAhie, magara cauindriyoM meM cakSudarzana aura acakSudarzana yoM do darzana kahanA adhika hoya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika athavA saMkhyAta guNa adhika bane che. 1, madha, 24, 25, mAlinimAdhi4 jJAna, zrutajJAna, bhatijJAna, zrutajJAna, ane cakSudarzananA paryAyathI cha sthAna patita bane che arthAt eka kIndriya bIjA kIndriyathI ananta bhAga hIna, asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta guNa hIna, asaMkhyAta guNa hIna athavA ananta guNa hIna thAya che. e ja prakAre adhika paNa samajI levA. A rIte dvIndriya jInA viSayamAM paNa samajI levuM joIe. caturindriya jInA viSayamAM paNa ema ja kahevuM joIe. paraMtu caturindriyamAM pra0 77 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ 610 prajJApanAsUtre joNiyANaM pajjavA jahA neraiyANaM tahA bhANiyavvA' paJcendriyatiryagyonikAnAM paryavAH yathA nairakANAM pratipAditAstathA bhaNitavyAH pratipAdayitavyAH, gautamaH pRcchati - ' maNussANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! manuarrri kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn uttarayati 'goyamA ! he gautama ! 'anaMtA pajjavA paNNattA' manuSyANam anantAH paryavAH prajJaptaH, 1 gautamaH pRcchati - 'sekeNa bhaMte ! evaM vRccai' he bhadanta ! tat-atha kenArthena kathaM tAvat, evamucyate - ' maNussANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?' manuSyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH 1 iti, bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama ! ' maNUse maNUsassa davvahayAe tulle' manuSyo manuSyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'parasaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie ' avagAhanArthatayA - zarIroyArthatayA manuSyazcatuHsthAna patito bhavati, tathA caiko manuSyo manuSyAntarApekSayA yadA hInatayA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno cAhie, kyoMki unameM cakSudarzana bhI pAyA jAtA hai| paMcendriya tiryacoM ke paryAya nAraka jIvoM ke samAna kahane cAhie / zrI gautama punaH prazna karate haiM-he bhagavan ! manuSyoM ke kitane paryAya kahe gae haiM ? bhagavAna - he gautama! ananta paryAya kahe gae haiM / gautama - kisa kAraNa se bhagavan ! kahA jAtA haiM ki manuSyoM ke ananta paryAya kahe gae haiM ? - bhagavAn - eka manuSya dUsare manuSya se aura pradezoM kI apekSA bhI tulya hai, magara tulya nahIM hotA- catuHsthAnapatita hotA hai| cakSudana ane acakSudana ema be dana kahevA joie, kemake temanAmAM cakSu dana paNa maLI Ave che. pAMcendriya ti ceAnA paryAya nAraka jIvAnA samAna kahevA joI e. dravya kI apekSA tulya hai avagAhanA kI apekSA agara eka manuSya dUsare zrI gautamasvAmI puna: prazna kare che-bhagavana! manuSyanA keTalA paryAya duhelA che ? zrI gautamasvAmI-zA kAraNe bhagatram kahevAya che ke manuSyenA ananta paryAya kahelA che ? zrI prajJApanA sUtra :2 zrI bhagavAn--eka manuSya khIjA manuSyathI, dravyanI apekSAe tulya ane pradezanI apekSAe paNa tulya che, paNa avagAhanAnI apekSAe tulya nathI hAtA--catuHsthAna patita hAya che, agara eka manuSya khIjA manuSyathI hIna
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 dvIndriyAdInAM paryAyanirUpaNam 611 vA saMkhyeyaguNahIno vA asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, athAbhyadhikatayA yadA vivakSito bhavati tadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'ThiIe cauTThANa vaDie' sthityA-AyuHkarmAnubhavalakSaNa sthityapekSayA, manuSyo manuSyAntarApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, .tatra yadA hInatvena vivakSitastadA asaMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeguNahIno vA bhavati, yadA abhyadhikatvena vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, "vaNNagaMdharasaphAsaAbhiNibohiyanANasuyanANaohinANa maNapajjavanANapajjavehiM chaTANavaDie kevalanANapajjavehiM tulle' manuSya se hIna ho to asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna yA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| aura yadi adhika ho to asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| ____eka manuSya dUsare manuSya se sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hInAdhika hotA hai / agara hIna ho to asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| agara adhika ho to asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| varNa, gaMdha, rasa, sparza, Abhinibodhika jJAna, zrutajJAna, avadhijJAna aura manaH paryavajJAna ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita hotA hai, hoya te asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAtaguNahIna agara asaMkhyAta guNa hIna hoya che, ane je adhika hoya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAmabhAga adhika saMkhyAta guNa adhika athavA asaMkhyAta guNa adhika hoya che. eka manuSya bIjA manuSyathI sthitinI apekSAe catuHsthAna patita hIna agara adhika hoya che. agara hIna hoya che te asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNa hIna athavA asaMkhyAta guNahIna bane che. agara adhika hoya che te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta guNa adhika athavA asaMkhyAta guNa adhika hoya che. paNu, dha, 24, 25za', minimazAna, zrutajJAna, madhijJAna, bhane mana:paryavajJAnanA paryAthI cha sthAna patita thAya che, kevalajJAnanA paryAyathI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre varNagandharasasparzAbhinibodhikajJAnazrutajJAnAvadhijJAna manaH paryavajJAnaparyavaiH padasthAnapatitaH kevalajJAnaparyavaireko manuSyo manuSyAntarasya tulyo bhavati, 'tihiMdasaNehiM chahANavaDie' tribhirdarzanaiH manuSyaH SaTsthAnapatito bhavati, tathAca varNagandhAdiparyavaireko manuSyo manuSyAntarApekSayA yadA hInatvena vivakSitastadA anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, athAbhyadhikatvena yadA vivakSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhye guNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati, ityAzayaH, 'kevaladasaNapajjavehiM tulle' kevaladarzanaparyavaireko manuSyo manuSyAntarasya tulyo bhavati, ekakevalinaH kevaladarzanasya aparakevalajJAna ke paryAyoM se tulya hotA hai / tIna ajJAna aura tIna darzanoM arthAt cakSudarzana, acakSudarzana aura avadhidarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai aura kevaladarzana ke paryAyoM se tulya hotA hai / -tAtparya yaha hai ki pAMca jJAnoM meM se cAra jJAna tathA tIna ajJAna aura cAra darzanoM meM se tIna darzana kSAyopazamika haiN| ve jJAnAvaraNa aura darzanAvaraNa ke kSayopazama se utpanna hote haiM, kintu saba manuSyoM kA kSayopazama samAna nahIM hotaa| kSayopazama meM taratamatA ko lekara ananta bheda hote haiM, ataeva inake paryAya SaTsthAnapatita kahe gae haiM / magara kevalajJAna aura kevaladarzana kSAyika haiM / ve jJAnAvaraNa aura darzanAvaraNa karmoM ke sarvathA kSINa hone para hI utpanna hote haiM, ataeva unameM kisI prakAra kI hInAdhikatA nahIM tulya hoya che. traNa ajJAna ane traNa darzane arthAt cakSu darzana, acakSudarzana ane avadhi darzananA paryAyothI SaTasthAna patita thAya che ane kevala darzananA paryAyethI tulya hoya che. tAtparya e che ke pAMca jJAnemAMthI cAra jJAna tathA traNa ajJAna ane cAra dazanemAMthI traNa darzana kSApazAmika che. teo jJAnAvaraNa ane dazanAvaraNane kSapazamathI utpanna thAya che, paNa badhA manuSyone kSaye pazama samAna nathI hoto. kSayapazamamAM taratamatAne laIne ananta bheda thAya che. tethI ja temanA paryAya SaTasthAna patita kahelA che. paNa kevalajJAna ane kevala darzana kSAyika che. teo jJAnAvaraNa ane darzanAvaraNa karmonI sAthe sarvathA kSINa thavAthI ja utpanna thAya che, tethI ja temanAmAM koI paNa prakAranuM hInAdhika paNuM nathI thatuM. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 dvIndriyAdInAM paryAyanirUpaNam 613 kevalinaH kevaladarzanena tulyatvaM bhavatIti bhAvaH / 'vANamaMtarA ogAhaNaTTayAe Thiie cauTThANavaDiyA' vAnavyantarA avagAhanArthatayA zarIrocchrayarUpatayA, sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, catuHsthAnapatitA bhavanti tathA caiko vAnavyantaro vAnanyantarApekSayA yadA hInatvena vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, yadAtu abhyadhikatvena vivikSitastadA asaMkhyebhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA hotI / jaisA eka manuSya kA kevalajJAna vaisA hI dUsare sabhI kA, jaisA eka kA kevaladarzana vaisA sabhI kaa| isa kAraNa yahAM kevalajJAna aura kevaladarzana ke paryAya tulya kahe haiN| __varNa gaMdha Adi kI apekSA se jaba eka manuSya dUsare manuSya se hIna vivakSita kiyA jAtA hai to anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai / yadi adhika vivakSita kiyA jAtA hai to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, asaMkhyAtaguNa adhika aura anantaguNa adhika hotA hai| vAnavyantaradeva avagAhanA aura sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita haiM / ataeva jaba eka vAnavyantara dUsare vAnavyantara se hIna vivakSita kiyA jAtA hai to vaha asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| jaba jema eka manuSyanuM kevalajJAna tevuM ja bIjA badhAnuM jevuM ekanuM kevala darzana tevuM ja badhAnuM e kAraNe ahIM kevalajJAna ane kevaladarzananA paryAya tulya kahyA che. varNa, gaMdha, rasa, sparza AdinI apekSAe jyAre eka manuSya eka manuSyathI hIna vivakSita karAya che te anantabhAga hIna, asaMkhyAta bhAgahIna. saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNahIna, athavA ananta guNahIna thAya che. je adhika vivakSita karAya che te ananta bhAga adhika asaMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika ane anantaguNa adhika hoya che. vanavyantara deva avagAhanA ane sthitinI apekSAe catuHsthAna patita che. tethI ja jyAre eka vAnavyantara bIjA vanavyantarathI hIna vivakSita karAya te te asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna athavA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ 614 prajJApanAsUtre bhavati ityAzayaH, 'vaNNA IhiM chaTTANavaDiyA' varNAdibhiH vAnavyantarAH SaT sthAnapatitA bhavanti, tathA caiko vAnaJyantaro vAnavyantarApekSayA yadA varNAdiparyavaiH hInatvena vivakSitastadA anantabhAgahIno v|, asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhye guNahIno vA anantaguNahIno vA bhavati, yadA abhyadhikatvena vivakSitastadA anantabhAgAbhyadhiko vA asaMkhyebhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeguNAbhyadhiko bA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA anantaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, 'joisiyA vemANiyA vi evaMceva' jyotiSkAH vaimAnikA api devAH evaJcaiva - vAnavyantarava 3 adhika vivakSita kiyA jAtA hai to asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai / eka vAnavyantara dUsare vAnavyantara se varNa Adi kI dRSTi se padasthAnapatita hInAdhika hotA hai / arthAt eka dUsare se yadi hIna vivakSita kiyA jAya to anantabhAga hIna, asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai aura yadi adhika ho to anantabhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika saMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai / isI prakAra nava upayoga meM bhI SaTsthAnapatita kaha denA cAhiye / jyotiSka devoM ke viSaya meM bhI isI prakAra kahanA cAhie / vaimAnika devoM ke saMbaMdha meM bhI aisA hI samajhanA caahie| ve bhI asakhyAta guhIna thAya che. jyAre adhika vivakSita karAya che te asaMkhyAta bhAga adhika, sakhyAta bhAga adhika, sakhyAta guNa adhika athavA asakhyAta guNa adhika thAya che. eka vAnabhyantara bIjA vAnanyantarathI vaNu AdinI dRSTie SaTasthAna patita hInAdhika thAya che. arthAt eka khIjAthI jo hIna vivakSita karAya te ananta bhAgahIna, asakhyAta bhAgahIna, sa MkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNu hIna, asa`khyAta guNuhIna, athavA ananta guNahIna heAya che ane jo adhika hoyate| anantabhAga adhika, asa MkhyAtabhAga adhika, sakhyAta bhAga adhika saMkhyAtaguNu adhika asaMkhyAtaguNu adhika athavA anantaNu adhika ane che. eja prakAre nava upayegamAM paNa SasthAna patita kahI devA joIe. jyAtiSTha devAnA viSayamAM paNa Aja rIte kahevu joie. vaimAnika deveAnA sambandhamAM paNa Amaja samajavu joie. teo paNa avagAhanAnI dRSTie zrI prajJApanA sUtra :2
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.5 dvIndriyAdInAM paryAyanirUpaNam 615 deva avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitA bhavanti SaTsthAnapatitA bhavanti, kintu 'navaraM' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu 'ThiIe tiTThANavaDiyA' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, tristhAnapatitA bhavanti tathA ceko vaimAnikazca vaimAnikAntarApekSayA yadA hInatvena vivakSitastadA asaMkhyebhAgahInovA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeguNahIno vA bhavati atha abhyadhikatvena yadA vivakSitastadApi asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeya bhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavatItyAzayaH, etena pazcendriyatirazcAM manuSyANAzcotkarSeNa trINipalyopamAni sthitiH prajJaptA, palyoemasya ca asaMkhyeyavarSasahasrapramANatayA asaMkhyeyaguNavRddhihAnyorapi saMbhavena catuH sthAnapatitatvaM bhavati, evameva vAnavyantarANAmapi jaghanyena dazavarSasahasrasthitikatvena utkarSeNa palyopamasthitikatvAt avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita aura varNa Adi kI dRSTi se SaTsthAnapatita hote haiN| kintu inameM vizeSatA yaha hai ki ye jyotiSka aura vaimAnika sthiti kI dRSTi se tristhAnapatita hInAdhika haiN| agara eka ko dUsare se hIna vivakSita kiyA jAya to vaha asaMkhyAta. bhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna yA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai| agara adhika vivakSita kiyA jAya to asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAta. bhAga adhika athavA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai| paMcendriya tiryacoM aura manuSyoM kI sthiti adhika se adhika tIna palyopama kI kahI gaI hai / palyopama asaMkhyAta hajAra varSoM kA hotA hai, ataH usameM asaMkhyAtaguNI vRddhi aura hAni kA saMbhava hone se use catuHsthAnapatita kahA hai / isI prakAra vAnavyantaroM kI jaghanya dasa hajAra varSa kI aura utkRSTa eka palyopama kI sthiti catusthAna patita ane varNa AdinI daSTie sthAna patita thAya che paNa temAM vizeSatA e che ke A tiSka ane vaimAnikadeva sthitinI daSTie tristhAna patita hInAdhika che. agara ekane bIjAthI hIna vivakSita karAya te te asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAgahIna agara saMkhyAta guNa hIna thAya che agara adhika vivakSita karAya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika athavA saMkhyAta guNa adhika thAya che. paMcendriya tiryo ane manuSyanI sthiti adhikathI adhika traNa palyopamanI kahelI che. papama asaMkhyAta hajAra varSano hoya che. tethI temAM asaMkhyAta gaNuM vRddhi ane hAnino saMbhava hovAthI tene catuH sthAna patita kahela che. e prakAre vAna vyaktinI jaghanya daza hajAra varSanI ane utkRSTa eka pa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ 616 prajJApanAsUtre catuH sthAnapatitatvamupapadyate, jyotiSkANAM jaghanyena palyopamASTabhAgAyuSyasadbhAvena utkarSeNa varSalakSAdhikapalyopamAyuSya sadbhAvena ca asaMkhyeyaguNavRddhihAnyasaMbhavAt tristhAnapatitatvam vaimAnikAnAca jaghanyena palyopamAyuSyam, utkRSTena trayastriMzat sAgaropamANi AyuSyam , sAgaropamasya ca dazakoTIkoTIsaMkhyeyapalyopamapramANatvena teSAmapi asaMkhyeyaguNavRddhihAnyorasaMbhavAt tristhAnapatitatvaM bhavatIti phalitam // mU0 5 // nairayikaparyAyavaktavyatA-- mUlam-jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! aNatA pajavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNogAhaNagANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA pANattetti ? goyamA ! jahaNNogAhaNae neraie jahannogAhaNassa neraiyassa davaTyAe tulle paesaTTayAe tulle hotI hai, ataH vaha bhI catuHsthAnapatita ho sakatI hai / magara jyotiSka aura vaimAnika devoM kI sthiti meM tristhAnapatita hInAdhikatA hI hotI hai kyoMki jyotiSkoM kI jaghanya palyopama ke AThaveM bhAga kI aura utkRSTa eka lAkha varSa adhika palyopama kI sthiti hai, ataeva usameM asaMkhyAtaguNI hAni-vRddhi kA saMbhava nahIM hai / vaimAnikoM kI jaghanya palyopama kI aura utkRSTa tetIsa sAgara kI sthiti hai| sAgaropama dasa koDAkoDI palyopama kA hotA hai, ataeva yahAM bhI asaMkhyAtagunI hAni-vRddhi kA saMbhava nahIM hai / isa prakAra jyotiSka aura vaimAnika deva sthiti kI apekSA se tristhAnapatita hInAdhika hI hote haiM // 5 // 5manI sthiti hoya che, tethI te paNa catuHsthAna patita thaI zake che. paNa tiSka ane vaimAnika devenI sthitimAM tristhAna patita hInAdhikatA thAya che. kemake tiSkonI jaghanya papamanA AThamA bhAganI ane utkRSTa eka lAkha varSa adhika pAmanI sthiti che, tethI ja temAM asaMkhyAta guNa hAnivRddhino saMbhava nathI. vaimAnikenI jaghanya pApanI ane utkRSTa tetrIsa sAgaranI sthiti che. sAgaropama dasa keDAcheDI palyopamane hoya che, tethI ahIM paNa asaMkhyAta guNI hAni-vRddhine saMbhava che nahIM A prakAre tiSka ane vaimAnikadeva sthitinI apekSAe tristhAna patita hInAdhika ja bane che. 5 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5sU.06 nairayikANAM paryAyanirUpaNam ogAhaNaTrayAe tulle ThiIe cauTrANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM tihiM nANehiM tihiM apaNANehiM tihi saNehi chaTrANavaDie ukkosogAhaNagANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjayA paNNattA ? goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA se keNaTeNaM bhaMte! evaM vuccai ukkosogAhaNayANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! ukkosogAhaNae neraie ukkosogAhaNassa neraiyassa davaTTayAe tulle, paesaTThayAe tulle, ogAhaNa?yAe tulle ThiIe siya hINe siya tulle, siya abhahie, jai hoNe asaMkhijjabhAgahINe vA saMkhijjabhAgahINe vaa| aha abbha. hie asaMkhijjabhAga abbhahievA saMkhijjabhAga abbhahievA vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM tihiM nANehiM tihiM aNNANehiM tihiMdasaNehiM chaTANavaDie ajahaNNamanukkosogAhaNANaM neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai ajahaNNamaNukkosogAhaNANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA! ajahaNNamaNukkosogAhaNae neraie ajahaNNamaNukkosogAhaNassa neraiyassa davva. TTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTAe siya hINe siya tulle siya abbhahie jai hINe asaMkhijjabhAgahINe vA saMkhijjabhAgahINe vA saMkhijjaguNahANe vA asaMkhijaguNahINe vA aha abbhahie asaMkhijjabhAga abbhahie vA saMkhijjabhAga abbhahie vA saMkhijjaguNa abbhahie vA asaMkhijjaguNa abbhahie vaa| ThiIe siya hINe, siya tulle, siya abbhahie, jai hINe asaMkhijjabhAgahINe vA, saMkhijjabhAgahINe vA, saMkhi. jjaguNahINe vA, asaMkhijjaguNahINe vA, aha abbhahie asaM. khijjabhAga abbhahie vA, saMkhijjabhAga abbhahie vA, saMkhi pra0 78 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre jjaguNa abbhahie vA, asaMkhijjaguNa abbhahie vA, vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM tihiM nANehiM, tihiM aNNANehiM, tihiM daMsaNehi chaTThANavaDie, se eeNaTreNaM goyamA ! evaM vuccai ajahapaNamaNukkosogAhaNANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA pnnnnnnttaa| jahaNaNaThiiyANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA! goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte! evaM vuccai jahaNNaThiiyANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA / jahaNNa Thiie neraie jahaNNaThiiyassa neraiyassa davvaTrayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie ThiIe tulle vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM tihiM nANehi, tihiM aNNANehiM, tihiM daMsaNehiM chaTANavaDie, evaM ukkosaThiievi ajahaNNamaNukkosaThiie vi navaraM saTANe cauTANavaDie jahaNNaguNakAlagANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNatA ? goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA se keNaTuNa bhaMte ! evaM vuccai jahaNNaguNakAlagANaM neraiyANaM aNaMtA pajabA paNNatA ? goyamA! jahaNNaguNakAlae neraie jahaNNaguNakAlagasta neraiyassa davaTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTrayAe cauTANavaDie, ThiIe cauTTANavaDie kAlavaNNayajavehiM tulle avasesehiM vANagaMdharasaphAsapajavehiM tihiM nANehiM tihiM aNNA. NehiM tihiM daMsaNehiM chaTrANavaDie se eeNaTreNaM goyamA ! evaM vuccai jahaNNaguNakAlagANaM neraiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA evaM ukkosaguNakAlae vi, ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi, evaM ceva, navaraM kAlavaNNapajjavehiM chaTANavaDie, evaM avasesA cattAri vaNNAdo gaMdhA, paMcarasA, aTTaphAsA bhANiyavvAjahaNNAbhiNibo hiyanANINaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajavA paNNattA ? goyamA ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ 619 prameyabodhinI TIkA pada 5 su.06 nairayikANAM paryAyanirUpaNam jahaNNAbhiNivohiyanANINaM neraiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA sekeTTe bhaMte ! evaM vRccai jahaNNAbhiNibohiyanANINaM neraiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNAbhiNibohiyanANI neraie jahaNNAbhiNibohiyassa nANissa neraiyassa davvaTTayAe tulle pasaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTThANa - aise ThiIe cauTTANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM chaTThANa - aise AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle, suyanANapajjavehiM, ohiNANapajavehiM chaTTANavaDie tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie, evaM ukko sAbhiNi bohiyanANI vi, ajahaNNamaNukko sAbhiNibohiyaNANI vi evaM ceva, NavaraM AbhiNibohiyanANapajavehiM sANe chaTTANavaDie evaM suyanANI ohinANI vi, navaraM, jassa nANA tassa aNNANA natthi jahA nANA tahA aNNAvi bhANiyavvA, navaraM jassa aNNANA tassa nANA na bhavati, jahaNNacakkhudaMsaNINaM bhaMte! neraiyANaM kevaiyA pajavA paNNattA ? gAyamA ! anaMtA pajjatrA paNNattA, se keNadRNaM bhaMte! evaM buccai jahaNNacakkhudaMsaNINaM neraiyANaM anaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNacakkhudaMsaNINaM neraie jahaNNacakkhadaMsaNissa neraiyassa davvaTTayAe tulle pasaTTayAe tulle ogAhaTTayAe cauTThAvaDie ThiIe uTThANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM tihiM nANehiM tihiM aNNANehiM chaTThANabaDie cakkhudaMsaNapajjavehiM tulle acakkhudaMsaNapajjavehiM ohiMdaMsaNapajjavehiM chaTThANavaDie evaM ukkosacakkhudaMsaNI vi, ajahaNNamaNukkosacakkhudaMsaNI vi evaM ceva, navaraM saTThANe chaTTANavaDie evaM acakkhudaMsaNo vi ohiMdaMsaNI vi // su06 // zrI prajJApanA sUtra :2
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre chAyA - jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! nairayikANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryayAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyatejaghanyAvagAhanakAnAM nairayikANAmanantAH paryayAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAva - gAnako nairayiko jaghanyAvagAhana kasya nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezAtayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasasparza patribhirjJAnaiH tribhirdarzanaiH SaT sthAnapatitaH, utkRSTAvagAhanakAnAM nairayika paryAya vaktavyatA 620 zabdArtha - ( jahaNogAhaNagANaM bhaMte! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle nairayikoM ke kitane paryAya kahe haiM ? (gomA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (sekeNDeNaM bhaMte! evaM vuccara - jahaNNogAhaNagANaM neraiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle nArakoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNgonAhaNae neraie jahaNNogAhaNassa neraiyassa dabAe tulle) he gautama ! eka jaghanya avagAhanA vAlA nAraka dUsare jaghanya avagAhanA vAle nAraka se dravya kI apekSA tulya hai ( pasaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAha yAe tulle) avagAhanA se tulya hai (ThiIe cauTThANacaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai ( vaNNa-gaMdha-rasa - phAsa pajjavehiM) varNa, gaMdha, rasa sparza ke paryAyoM se (tihi nANehiM) tIna jJAnoM se (tihiM annnnaanaiyika paryAya vaktavyatA " zabdArtha - (jahaNNogA haNagANaM bhaMte! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? ) De lagavan ! dhanya avagAhanavAjA nairayinA DeMTalA paryAya hyA che ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! anantaparyAya 46 / che (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai - jahaNogAhaNagANaM neraiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! zA kAraNe ema kahevAya che ke jaghanya avagAhanA vALA nArakonA ananta paryAya che (goyamA ! jahaNNogANae neraie jahaNNogAhaNassa neraiyassa davvaTuyAe tulle) he gautama ! eka jaghanya avagAhanAvALA nAraka khIjA jaghanya avagAhanAvALA nAra4thI, dravyanI apekSA tujhyache (paesaTTayAe tulle) pradezAnI apekSAo tujhyache (ogAhaNaTTayAe tulle) bhavagADanAthI tulya che (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita che (vaNNa gaMdha, rasa - phAsa pajjavehiM ) varSA, gaMdha, rasa, sparzanA paryAyothI (tihiM nANehiM) traSu jJAnothI (tihiM aNNANehiM) zrI prajJApanA sUtra :2
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.06 nairayikANAM paryAyanirUpaNam 621 bhadanta ! nairayikANAm kiyantaH paryavAH prajJatAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-utkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! utkRSTAvagAhanako nairayikaH utkRSTAvagAhanakasya nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyA, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA syAddhInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA hIno'saMkhyeyabhAgahIno vA, NehiM) tIna ajJAnoM se (tihiM daMsaNehiM) tIna darzanoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai| (ukkosogAhaNagANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajavA paNNattA ?) utkRSTa avagAhanA vAle nArakoM ke bhagavan ! kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-ukkosogAhaNayANaM neirayANaM aNaMtA pajavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa apekSA se aisA kahA hai ki utkRSTa avagAhanA vAle nArakoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA !) he gautama ! (ukkosogAhaNae neraie ukkosogAhaNassa neraiyassa davaTTayAe tulle) utkRSTa avagAhanA vAlA nAraka utkRSTa avagAhanA vAle nAraka se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA se tulya haiM (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA se tulya hai (ThiIe siya hINe, siya tulle, siya ambhahie) sthiti se syAt hIna, syAt tulya, syAta adhika hai (jai hINe asaMkhijabhAga hoNe vA saMkhijabhAgahINe vA) yadi hIna hai to asaMkhyAtabhAga hIna 1] ajJAnAthI (tihiM dasaNehiM) zinAthI (chaTANavaDie) 7 sthAna patita cha. (ukkosogAhaNagANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNatA ?) Be mAnApAmA naa2|| lagavan! DeTamA paryAya hA cha ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNatA) 3 gautama ! ananta paryAya hA cha (se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-ukkosogAhaNagANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA) lagavan ! kaI apekSAe ema kahyuM che ke utkRSTa avagAhanAvALA nArakenA ananta paryAya hA cha? (goyamA !) 3 gautama ! (ukosogAhaNae neraie ukkosogAhaNassa neraissa davvaTTayAe tulle) Grve mAnAvA nA24 SPTa mAnAvA nArathI dravyanI apekSA tukSya cha (paesaTTayAe tulle) prazAnI apekSA tulya cha (ogAhaNaTTayAe tullo) 51||naathii tusya che. (ThiIe siya hINe siya tulle. siya abbhahie) sthitithI syAt hIna, syAt tujhya, syAt adhi cha. (jai hINe asaMkhijja bhAgahINe vA saMkhijja bhAga hINe vA) ne DIna cha to abhyAta mAga zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ 622 prajJApanAsUtre saMkhyeyabhAgahIno vA, athAbhyadhiko'saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhiH jJAnaiH tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatitaH, ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAM kiyantaH paryavAH majJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJatAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyateajadhanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! ajaghanyAnutkRSTAyagAhanako nairayiko ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya nairayikasya athavA saMkhyAtabhAga hIna hotA hai (aha abhahie asaMkhijabhAgaanbhahie vA saMkhijabhAgamabhahie vA) yadi adhika hai to asaMkhyAta bhAga adhika yA saMkhyAtabhAga adhika hotA hai (vaNNa-gaMdha-rasaphAsa panavehiM) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se (tihiM nANehiM) tIna jJAnoM se (tihiM aNNANehiM) tIna ajJAnoM se (tihiM daMsaNehiM) tIna darzanoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hotA hai| __ (ajahaNNa maNukkosogAhagANaM neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNatA ?) madhyama avagAhanA vAle nArakoM ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! agaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se kejaSTeNe bhaMte ! evaM buccai -ajahaNNamaNukosogAhaNANaM nerayANaM agaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA hai ki madhyama avagAhanA vAle nArakoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA) he gautama ! (ajahaNNamaNukkosogAhaNae neraie ajahaNNamaNukkosogAhaNassa neraiyassa vvaTTayAe tulle) madhyama avagAhanA DIna athavA dhyAtA DIna DAya cha (aha abbhahie asaMkhijjabhAgaabbhahie vA saMkhijjabhAgamabbhahie vA) 2 madhi che to sasa-yAtamA aghi 2012 jyAta mAga aghi DAya che. (vaNNa, gaMdha, rasa, phAsa, pajjavehiM) va dha 2sa, spInA paryAyothI (tihiNANehi) tra jJAnAthI (tihiM aNNANehi) traya ajJAnAthI (tihiM dasaNehi) zinAthI (chaTThANavaDie) 7 sthAnapatita mane cha (ajahaNNamaNukkosogAhaNANaM neraiyANaM kevaiyA pajjabA paNNattA ?) bhadhyama sava. gAnA nAnA paryAya 4aa cha ! (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya 4aa che (se keNaTeNa bhaMte ! evaM vuccai ajahaNNamaNukosAgAhaNANa neraiyANaM aNatA pajjavA paNNattA) bhagavan ! // 42Ne evuM kahyuM che ke madhyama avagAhanAvALA nArakonA anaMta paryAya kahyA cha ? (goyamA!) gautama! (ajahaNNamaNukkosogAhaNae neraie ajahaNNamaNukkosogAhaNasta neraiyassa davvadayAe tulle) madhyama apAnApA nA24 avagAhanAvALA nAraka madhyama bIjA nArakathI dravyanI apekSAe tulya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyavodhinI TIkA pada 5 sU06 nairayikaNAM paryAyanirUpaNam 623 davyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH avagAhanArthatayA syAddhinaH, syAttulyaH, syAdabhyAdhikaH, yadA hIno'saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, athAbhyadhiko'saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyebhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, sthityA syAddhInaH syAttulyaH syAdabhyadhikaH yadA hIno'saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyavAlA nAraka madhyama avagAhanA vAle anya nAraka se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai (ogAhaNa?yAe siya hINe, siya tulle, siya anbhahie) avagAhanA kI apekSA syAt hIna, syAt tulya, syAt adhika hotA hai (jai hINe asaMkhijabhAga hINe vA saMkhijjabhAga hoNe vA saMkhijjaguNa hoNe vA asaMkhijjaguNahINe vA) agara hIna hai to asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna yA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai (aha abhihie asaMkhijabhAgamabhahie vA saMkhijabhAgamabhahie vA saMkhiguNamanbhahie vA asaMkhijaguNamanbhahie vA) agara adhika hai to asaM. khyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai / / (ThiIe siya hINe, siya tulle, siya anbhahie) sthiti se syAt hIna, sthAt tulya, syAt adhika hai (jai hINe) yadi hIna hai (asaMkhijjabhAgahINe vA, saMkhijjabhAgahINe vA, saMkhijaguNahINe vA, asaMkhijjaguNahINe vA) asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, cha. (paesaTTayAe tulle) prazAnI apekSAye tulya cha (ogAhaNayAe sie hINe, siya tulle, siya abhahie) mAnAnI apekSA se syAt DIna, syAt tulya, syAt madhi4 thAya cha (jai hINe asaMkhijjabhAga hINe vA saMkhijjabhAgahINe vA saMkhijaguNa hINe, vA asaMkhijjaguNahINe vA) 2512 DIna cha sasa yAtanA hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta guNahIna agara asaMkhyAta guNahIna bane cha (ahaabbhahie asaMkhijjabhAgamabbhahie vA saMkhijjabhAga mabhahie vA saMkhijjaguNamabbhahie vA asaMkhijjaguNamabbhahie vA) 25 // 2 yaghi cha to sadhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa madhi4 cha. (ThiIe siya hoNe, siya tulle, siya amahie) sthitithI syAt hIna, sthAt tujhya, syAt madhira cha (jai hINe) ne DIna cha (asaMkhijja bhAgahINe vA, saMkhijjabhAgahINe vA, saMkhijjaguNahINe vA asaMkhijjaguNahINe vA) asabhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ 624 prajJApanAsUtre bhAgahIno yA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, athAbhyadhiko'saMkhyemAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko bA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeguNAbhyadhiko vA, varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhiH jJAnaiH, tribhirajJAnaH, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatitaH, tat etenArthena gautama ! evamucyate-ajadhanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, jaghanyasthitikAnAM bhadanta ! nairayikANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantaH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyasthitikAnAM nairayikANAmasaMkhyAtaguNa hIna, yA asaMkhyAtaguNa hIna hai (aha abhihie) agara adhika hai (asaMkhijjabhAga abhihie vA, saMkhijjabhAga anbhahie vA, saMkhijjaguNa anmahie vA asaMkhijjaguNa abhahie vA) asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika yA asaMkhyAtaguNa adhika hai| (vaNNa-gaMdha-rasa-phAsa pajjavehi) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se (tihiM nANehiM) tIna jJAnoM se (tihiM aNNANehiM) tIna ajJAnoM se (tihiM daMsaNehiM) tIna darzanoM se (chahANavaDie) SaT sthAnapatita hai (se eeNaTeNaM goyamA ! evaM vuccai-ajahaNNamaNukkosIgAhaNANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA) isa kAraNa se gautama ! aisA kahA hai ki madhyama avagAhanA vAle nArakoM ke ananta paryAya haiN| (jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! jaghanya sthitiyAle nArakoM ke kitate paryAya haiM / (goyamA !) he gautama ! (aNaMtA pajjavA paNNattA) ananta paryAya haiM (se keNaTeNaM hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta guNahIna agara asaMkhyAta guNahIna che (aha anbhahie) agara madhi cha.(asaMkhijjabhAga abbhahie vA saMkhijjabhAgamabhahie vA, saMkhijjaguNa anbhahie vA asaMkhijjaguNa abbhahie vA) adhyAtamA madhira saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika agara asaMkhyAta guNa adhika che. ___ (vaNNa, gaMdha rasa, phAsa, pajjavehiM) varSa, madha, 2sa, 25za nA paryAyAthI (tihiM nANehiM) tra jJAnAthI (tihiM aNNANehi) Y AjJAnAthI (tihiM dasaNehiM) zanAthA (chaTThANavaDie) 58sthAna patita cha (se eeNadveNa goyamA! evaM vuccai - ajahaNNamaNukkosogAhaNANa neraiyANa aNatA pajjavA) me 24thA gautama ! sebha cha bhadhyama mAnAnA nAnA mananta paryAya che. (jahaNNaThiiyANa bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA) bhagavan! dhanyasthitivANAnAnAmA 5ryAya che ? (goyamA !) 3 gautama ! (aNaMtA pajjavA paNNattA) ananta paryAya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam nantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitiko nairayiko jaghanyasthitikasya nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tulyaH, varNagandharasasparzaparyavaiH tribhiH, jJAnaiH, tribhirajJAnaH, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTasthitiko'pi, ajadhanyAnutkRSTasthitiko'pi, navaraM svasthAne catuHsthAnapatitaH, jaghanyaguNakAlakAnAM bhadanta ! bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaThijhyANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) kisa kAraNa he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya sthiti vAle nArakoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNaThiie neraie jahaNNaThiiyassa neraiyassa davaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya sthitivAlA nAraka jaghanya sthitivAle dUsare nAraka se dravya kI dRSTi se tulya hai| (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA kI apekSA se catuHsthAna patita hai (ThiIe tulle) sthiti se tulya hai (vaNNa-gaMdharasaphAsa-pajjavehiM) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se (tihiM nANehiM) tIna jJAnoM se (tihiM aNNANehiM) tIna ajJAnoM se (tihiM daMsaNehiM) tIna darzanoM se (chaTThANavaDie) SaT sthAnapatita hai (evaM ukkosaThiie vi) isI prakAra utkRSTa sthitivAlA bhI (ajahaNNamaNukkosaThiie vi) ajaghanya -anutkRSTa arthAt madhyama sthitivAlA bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa yaha ki (sahANe) svasthAna meM (cauTThAvaDie) catuHsthAna patita hai| che (se keNadveNa bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM neraiyANa aNatA pajjavA paNNattA ?) 4yA 42Ne bhagavan ! sema che dhanya sthitimA naa2|| sanantaparyAya cha? (goyamA! jahaNNaThiie neraie jahaNNaThiiyassa neraiyassa davvaTThayAe tulle) gautama ! dhanya sthitimA nA24 ghanya sthitivANA mIta nA24thI dravyanISTiye tulya cha (paesaThThayAe tulle) prazAnI apekSA tulya cha (ogAhaNaTThayAe cauTThANavaDie) 231 // nAnI apekSA yatuHsthAna patita cha. (ThiIe tulla) sthitithI tukSya che (vaNya-gaMdha-rasa-phAsa pajjavehi) varSa 5, 2sa, 25zanA paryAyAthI (tihiM nANehiM) tra jJAnAthI (tihiM aNNANehiM) 1 25jJAnothI (tihiM IsaNehiM) traya zinAthI (chaTThANa vaDie) SaTthAna patita cha (evaM ukkosaThiie vi) me24 64Are utkRSTa sthitivANA 5] (ajahaNNa maNukkosaThiie vi) madhanya manuSTa arthAt madhyama sthiti 5] 2 // pra4Are (navaraM) vizeSa // cha hai (saTANe) svasthAnamA (cauTThANavaDie) yatuHsthAna patita che. pra0 79 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ 626 prajJApanAsUtre nairayikANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyaguNakAlakAnAm nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakAlako nairayiko jaghanyaguNakAlakasya nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH sthityA catuHsthAnapatitaH, kAlavarNaparyavaistulyaH, avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhirjJAnaiH, tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaiH, SaTsthAnapatitaH, tat (jahaNNaguNakAlagANaM bhaMte! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! jaghanyaguNakAle nArakoM ke kitane paryAya haiM ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! ananta paryAya haiM ( se keNaNaM bhaMte ! evaM vaccai - jahaNNaguNakAlagANaM neraiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) kisa kAraNa he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanyaguNa kAle nArakoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! he gautama ! ( jahaNNaguNakAlae neraie jahaNNaguNakAlagassa neraiyassa davvaTTayAe tulle) jaghanyaguNa kAlA nAraka jaghanyaguNa kAle nAraka se dravya kI dRSTi se tulya hai ( pasAe tulle) pradezoM kI dRSTi se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuH sthAnapatita hai / (ThiIe cauDANa Die) sthiti se catuH sthAnapatita hai ( kAla vaNNapajjavehiM tulle) kRSNavarNa ke paryAya se tulya hai ( avasesehiM vaNNagaMdhara saphAsapajjavehiM) zeSa varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se (tihiM nANehiM) tIna jJAnoM se (tihi aNNANehiM) tIna ajJAnoM se ( tihiM daMsaNe hiM) (jahaNNaguNakAlagANaM bhaMte! neraiyANa kevaiyA pajjanA paNNattA ? ) De lagavan ! dhanya gugu AjA nAranA DeMTalA paryAya che ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya che ( se keNaTTeNa bhaMte ! evaM buccaijahaNagugakAlagANaM neraiyANaM anaMtA pajjatrA paNNattA ?) zA araNe he bhagavan mevu che ! dhanya guNu aNA nAraanA ananta paryAya che ? (goyamA !) gautama ! ( jahaNNaguNakAlae neraie jahaNNaguNakAlagassa neraiyassa davvaThThayAe tulle) jaghanya guNu kALA nAraka jaghanya guNu kALA nArakathI dravyanI dRSTie tulya che (pasaTTayAe tulle) pradezonI apekSA tujhya che ( ogAhaNaTTayAe - cauTThANa vaDie) avagADunAthI yatuHsthAna patita che (ThiIe caTTAnaSaDie) sthitithI yatuHsthAna patita che (kAlavaNNapajjavehiM tulle) LSNuvaNunA paryAyathI tujhya che ( avasesehiM vaNNa gaMdhara saphAsaSajjavehiM ) zeSa, varSA, gaMdha, rasa, sparzanA, paryAyAthI (tihiM nANehi) tra jJAnAthI (tihiM aNNANehiM) trazu ajJAnAthI ( tihi daMsaNehi ) zrI prajJApanA sUtra :2
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam 627 etenArthena gautama ! evamucyate - jaghanyaguNakAlakAnAM nairayikANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, evamutkRSTaguNakAlako'pi, ajaghanyAnutkRSTa guNakAlako'pi evaJcaiva, navaraM kAlavarNaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, evam avazeSAzcatvAro varNAH, dvau gandhau, paJcarasAH, aSTau sparzAH bhaNitavyAH, jaghanyAbhinibodhika jJAnInAM bhadanta ! nairafyakANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAbhinivodhikajJAninAM nairayikANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyAtIna darzanoM se (chaTTANavaDie) SaT sthAna patita hai (se eeNaTTeNaM goyamA ! evaM buccai - jahaNNaguNa kAlagANaM neraiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA) isa kAraNa he gautama ! aisA kahA hai ki jaghanyaguNa kAle nArakoM ke ananta paryAya haiM ( evaM ukkosaguNakAlae vi) isI prakAra utkRSTa guNa kAlA nAraka bhI ( ajahaNNamaNuko saguNa kAlae vi) madhyamaguNa kAlA bhI (navaraM ) vizeSa yaha ki ( kAlavaNNapajjavehiM) chaTThANacaDie) kRSNavarNa paryAyoM se paT sthAna patita hai ( evaM avasesA cattAri vaNNA) isI prakAra zeSa cAroM varNa (do gaMdhA) do gaMdha (paMca rasA) pAMca rasa (aTThaphAsA) ATha sparza (bhANiyavvA) kahane cAhie / ( jaNAbhiNibohiyanANINaM bhaMte! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA) bhagavan ! jaghanya AbhinibodhikajJAnavAle nArakoM ke kitane paryAya kahe haiM ? ( goyamA ! jahaNNAbhiNibohiyanANINaM NeraiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ( gautama ! jaghanya Abhinibodhika jJAnI nArakoM ke ananta paryAya kahe haiM (se keNaNaM bhaMte ! evaM buccaidarzanAthI (chaTTANavaDie) SaT sthAna patita che ( se eeNadveNaM goyamA ! evaM buccai jahaNaguNakAlagANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) se araNe he gautama! vu uddhu N che ! dhanya guNu AjA nAranA ananta paryAya che ( evaM ukkosaguNakAlae vi) 4 rIte utkRSTa guNa AjA nA24 pazu (ajaddaNNamaNuko saguNakAlae vi) madhyama zuzu ANA pazu (navaraM ) vizeSa me che ! ( kAlavaNNa pajjavehi chaTTaNavaDie) dhRSNu varNunA paryAyAthI cha sthAna patita che (evaM avasesA cattAviNNA) se prAre zeSa cAra varSA (do gaMdhA) meM gaMdha (paMca rasA) yAMtha rasa ( aTTha phAsA) mA sparza (bhANiyavvA uDevAle the. ( jahaNNAbhiNibohiyanANINaM bhaMte! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ) huM bhagavan! jaghanya AbhinibeAdhika jJAnavALA nArAnA keTalA paryAya kahyA che (goyamA ! jahaNNAbhiNibohiyanANINaM neraiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! dhanya maliniyodhijJAnI nAranA ananta paryAya udyA che (se keNaTuNaM bhaMte !) zrI prajJApanA sUtra :2
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre bhinibodhikajJAnInAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAbhinivodhikajJAnI nairayiko jaghanyAbhinivodhikasya jJAnino nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH, padasthAnapatitaH Abhinibodhika jJAna paryavaistulyaH zrutajJAnaparyavaiH avadhijJAnaparyavaiH padasthAnapatitaH tribhirdarzanaiH padasthAnapatitaH, evam utkRSTAbhinivodhikajJAnyapi, ajaghajahaNNAbhiNiyo hiyanANINaM neraiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? kisa hetu se bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya AbhinibodhikajJAnI nArakoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA !) he gautama ! ( jahaNNAbhiNibohiyanANI neraie) jadhanya abhiniyodhikajJAnI nAraka (jahaNNA bhiNibohiyassa nANissa neraiyassa davvaTTayAe tulle) jaghanya AbhinivodhikajJAnI nAraka se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesayAe tulle) pradezoM kI dRSTi se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauDANa. aise) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai ( vaNNagaMdhara saphAsapajjavehiM chANavaNie) varNa, gaMdha, rasa, sparzaparyAyoM se SaTsthAnapatita hai (AbhiNi bohiya nANapajjavehiM tulle) AbhiniyodhikajJAna ke paryAyoM se tulya hai (suyanANapajjavehiM, ohi nANapajjavehiM chaTTANavaDie) zrutajJAna ke paryAyoM se, evaM avadhijJAna ke paryAyoM se SaT sthAna patita hai (tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie) tIna darzanoM se paTTa sthAnapatita hai 628 evaM vaccai - jahaNNAbhiNibohiyanANINaM neraiyANaM aNatA pajjavA paNNattA) yA hetuthI bhagavan ! evuM kahyu che ke jadhanya AbhiniSeAdhika jJAnI nArakAnA ananta paryAya hyA che ? ( goyamA !) he gautama! ( jahaNNAbhiNibohiyanANI neraie) dhanya mAlinimodhi jJAnI nA24 ( jahaNNAbhiNibohiyassa nagANissa neraiyassa davvaTryAe tulle ) 4dhanya maliniyodhi jJAnI nArathI dravyanI dRSTiye tujhyA che (pasaTTayAe tulle) pradezonI dRSTise pazu tujhya che ( ogAhaNaduyAe cANatraDie) bhavagADunAthI yatuHsthAna patita che (TiIe cauTThANavaDie) sthitime zrutuH sthAna patita che (vaNNagaMdhara saphA sapajjavehiM chaTTANavaDie) varSA gaMdha 2sa sparzanA paryAyeAthI cha sthAna patita che (AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle) mAliniJodhi jJAnanA paryAyothI tujhya che (suyaNANapajjavehiM, ohinANapajjavehiM chaTTANavaDie) zrutajJAnanA paryAyAthI bhane avadhijJAnanA paryAyothI SaTsthAna patita che (tihi daMsaNehiM chaTTAnava Die) tra darzanAthI cha sthAna patita che (evaM ukko zrI prajJApanA sUtra :2
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyavodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam nyAnutkRSTAbhinibodhikajJAnyapi evaJcaiva, navaram AbhinibodhikajJAnaparyavaiH svasthAne SaTsthAnapatitaH, evaM zrutajJAnI, avadhijJAnyapi, navaraM yasya jJAnAni tasya ajJAnAni na santi, yathA jJAnAni tathA ajJAnAnyapi bhaNitavyAni, navaraM yasyAjJAnAni tasya jJAnAni na bhavanti, jaghanyacakSurdarzanInAM bhadanta ! nairayikANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tatkenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanya cakSurdarzaniko nairayiko (evaM ukkosAbhiNiyohiyanANI vi) isI prakAra utkRSTa Abhinibodhika jJAnI (ajahaNNa maNukkosAbhiNibohiyaNANI vi) madhyama AbhinibodhikajJAnI bhI (evaM ceva) isI prakAra (NavaraM) vizeSa yaha ki (AbhiNibohiyanANapajjavehiM sahANe chaTThANavaDie) abhinibodhikajJAna ke paryAyoM se svasthAna meM SaT sthAnapatita hai (evaM suyanANI) isI prakAra atajJAnI (ohinANI vi) avadhijJAnI bhI (navaraM) vizeSa (jassa nANA tassa aNNANA natthi) jise jJAna hote haiM use ajJAna nahIM hote (jahA nANA tahA aNNANA vi bhANiyavvA) jaise jJAna vaise ajJAna bhI kahane cAhie (navaraM jassa annANA tassa nANA na bhavaMti) bizeSa yaha ki jise ajJAna haiM use jJAna nahIM hote| (jahaNNa cakkhudaMsaNINaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjayA paNNattA ?) jaghanya cakSudarzanI nAraka ke he bhagavan ! kitane paryAya kahe haiM? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNa?NaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNa cakkhudaMsaNINaM neraiyANaM sAbhiNibohiyanANI vi) se sAre duSTa mAninimAdhi jJAnI 55 (ajaNNa maNukosAbhiNivohiyANANI vi) madhyama mAlinimAdhijJAni 551 (evaM ceva) se 42 (navaraM) vizeSa se che ? (AbhiNibohinANapajjavehiM saTThANe chaTThANavaDie) li. nimAdhijJAnanA paryAyAthI svasthAnamA paTthAna patita cha (evaM suyanANI) me pramANe zrutajJAnI (ohinANI vi) madhijJAnI 59 (navara) vizeSa (jassa nANA tassaaNNANA natthi) ne jJAna DAya chetene sajJAna nathI DAtu (jahA nANA tahA aNNANA vibhANiyabvA) 2vI rIte jJAna thana yuchete rIte ajJAnanu pathana 429 naye (navara jassa annANA tassa nANA na bhavaMti) vizeSa ne ajJAna letana jJAna nathI thatu (jahaNNa cakkhudaMsaNINaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) dhanya yakSuzanI nAnA bhagavan ! DeTA paryAya 4aa che (goyamA ! aNatA pajjavA paNNatA) gautama ! mananta paryAya 4aa cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ 630 prajJApanAsUtre jaghanya cakSurdarzanikasya nairayikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, agAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catu:sthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhimA'naH, trimirajJAnaiH SaTsthAnapatitaH, cakSurdarzanaparyavastulyaH, acakSurdarzanaparyavaiH, avadhidarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTa cakSurdarzanaaNaMtA pajjavA paNNattA) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA ki jaghanya cakSudarzanI nArakoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahapaNacakkhudaMsaNINa neraie jahaNNa cavakhudaMsaNissa neraiyassa davvaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya cakSudarzanI nAraka jaghanya cakSudarzanI nAraka se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie (avagAhanA se catuHsthAna patita hai (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se (tihiM nANehiM) tIna jJAnoM se (tihiM aNNANehiM) tIna ajJAnoM se (chaTThANavaDie) SaTU sthAnapatita hai (cakkhudaMsaNapajjavehiM tulle) cakSudarzana ke paryAyoM se tulya hai (acakkhudaMsaNapajjavehiM AhidaMsaNapajjavehi chaTThANavaDie) acakSudarzana ke paryAyoM se, avadhidarzana ke paryAyoM se SaT sthAnapatita hai (evaM ukkosacakhudasaNI vi) isI prakAra utkRSTa cakSudarzanI bhI (ajahaNNamaNukkosa cakkhudasaNI vi evaM ceva) ajadhanya -anutkRSTa cakSudarzanI bhI isI prakAra (navaraM sahANe chaTThANavaDie) jahaNNa cakkhudasaNINaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) // 4 // 20 3 mApan ! yema hyu cha ghanya yAzinI nAnA mananta paryAya che ? (goyamA ! jahaNNa cakkhudasaNINaM neraie jahaNNa cakkhudaMsaNissa neraiyassa davaDhayAe tulle) gItama! jaghanya cakSudarzanI nAraka jaghanya cakSudazanI nArakathI dravyanI apekSAe tulya cha (paesaTTayAe tulle) prazAnI apekSAye tulya cha (ogAhaNaTTayAe caTTANavaDie) sanAthI yatuHsthAna patita cha (ThiIe caTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita che (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) vadhu, dha, 24, 25zanA paryAyAthI (tihiM nANehiM) tra jJAnothI (tirhi aNNANehiM) 1 2mazAnAthI (chavANavaDie) padasthAna patita che (cakkhudasaNapajjavehiM tulle) yaza nanA paryAyAthI tukSya cha (acakkhudasaNapajjavehiM ohiMdasaNapajjavehiM chaTThANabaDie) ma-yakSuza nanA paryAyAthI, avadhi zananA paryAyothI paTyAna patita che (evaM ukkosacakkhudaMsaNI vi) me 12 utkRSTa ya dazanI 55 (ajahaNNamaNukosacakkhudasaNI vi evaM ceva) madhanya manuSTa yazAnI 5504 prAre (navara sadANe chaTTANavaDie) vizeSa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramayabodhinI TIkA pada5 sU. 6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam 631 ko'pi, ajaghanyAnutkRSTa cakSurdarzaniko'pi evaJcaiva navaraM svasthAne SaTsthAnapatitaH, evam acakSurdarzaniko'pi avadhidarzaniko'pi // 6 // TIkA- pUrva sAmAnyena nairayikAdInAM pratyekaM paryAyAnantyaM prarUpitaM, samprati teSAmeva nairayikAdInAM jaghanyotkRSTAdyavagAhanAdyadhikRtya pratyekaM paryAyAgraM prarUpayitumAha- 'jahaNNogAhaNANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNatA?' gautamaH pRcchati - he bhadanta ! jaganyAvagAhanakAnAM jaghanyam avagAhanam - zarIrocchrayo yeSAM te jaghanyAvagAhana kAsteSAmityarthaH, nairayikANAM kiyantaH paryavAH paryAyAH prajJaptAH ? bhagavAnAha - 'goyamA !' he gautama ! ' aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati - 'sekeNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNogAhaNagANaM neraiyANaM vizeSa yaha ki svasthAna meM SaT sthAnapatita hai ( evaM acakkhudaMsaNI vi ohidaMsaNI vi) isI prakAra acakSudarzanI bhI avadhidarzanI bhI / TIkArtha- pUrva meM sAmAnya rUpa se nAraka Adi jIvoM ke paryAyoM kI anantatA kA vicAra kiyA gayA thA, aba unhIM kI jaghanya utkRSTa tathA ajaghanya - anutkRSTa avagAhanA Adi ke AdhAra se paryAya ke parimANa kA vicAra kiyA jAtA hai gautama svAmI prazna karate haiM-bhagavan ! jinanArakoM kI avagahanA jaghanya hai unake kitane paryAya prarUpita kie gae haiM ? bhagavAn uttara dete haiM - he gautama ! jaghanya avagAhanA vAle nArakoM ke ananta paryAya kahe gae haiN| gautamaslAmI kAraNa pUchate haiM prabho! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle nArakoM ke anantaparyAya kahe gae haiM ? bhagavAn o } svasthAnamAM SaTsthAna patita che ( evaM acakkhudaMsaNI vi ohidaMsaNI vi) e rIte acakSudanI paNa avidha danI paNa TIkA-pUmAM sAmAnya rUpathI nAraka Adi jIvAnA paryAyAnI ana tatA nA vicAra karyAM che, have temanI jaghanya, utkRSTa, tathA ajaghanya-anu tkRSTa avagAhanA AdinA AdhArathI paryAyAnA parimANunA vicAra karAya che. zrIgautamasvAmI prazna kare che he bhagavan ! je nArakeAnI avagAhanA jaghanya che, temanA keTalA paryAMya prarUpita karAyelA che? zrIbhagavAn uttara Ape che-he gautama ! jaghanya avagAhanAvALA nArakAnA ananta paryAya kahyA che? zrIgautamasvAmI kAraNa pUche che--huM prabhA ! kayA hetuthI ema kahevAya che ke zrI prajJApanA sUtra :2
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ 632 prajJApanAstre aNaMtA pajjavA paNNattA ?' tat-atha kenAthana-kathaM tAvat , evam uktarItyA, ucyate yat jaghanyAvagAhanakAnAm nairayikANAM anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNogAhaNae neraie' jaghanyAvagAhanako nairayikaH 'jahaNNogAhaNassa neraiyassa davaTThayAe tulle' jaghanyAvagAhanakasya nairayikasya-nairayikAntarasya dravyArthatayA-dravyArthikanayena, tulyo bhavati 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA-pradezApekSayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA zarIrocchyarUpAvagAhanApekSayA'pi tulyo bhavati, ayaM bhAvaH-'ekamapi dravyamanantaparyAyamitinyAyena idamapi nArakajIva dravyamekasaMkhyAvaruddham anantaparyAyaM bhavitu marhati ityabhiprAyeNa nairayiko jaghanyAvagAhanako jaghanyAvagAhanakasya nairayikasya dravyArthatayA tulyo bhavatItyuktam, evameva idamapi nAraka jIvadravyaM lokAkAzapradezaparimANapradezamiti jaghanyAvagAhanako nairayiko jaghanyAvagAhanakasya nairayikasya tulyo bhavatItyuktam, tatra pradezavad-apradezavad uttara dete haiM-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAlA eka nAraka dUsare jaghanya avagAhanA vAle nAraka se dravya kI apekSA se tulya hai pradezoM kI apekSA se bhI tulya hai ! avagAhanA kI daSTi se tulya hai-usameM koI hInAdhikatA kA saMbhava nahIM hai kayoMki jaghanya avagAhanA kA eka hI sthAna hotA hai| tAtparya yaha hai ki pratyeka dravya ananta paryAya vAlA hotA hai, isa nyAya ke anusAra nAraka jIvadravya eka hote hue bhI ananta paryAya vAlA ho sakatA hai / ananta paryAya vAlA hote hae bhI vaha dravya se eka haiM jaise ki anya nAraka eka eka haiM / isI prakAra pratyeka nAraka jIva lokAkAza pramANa asaMkhyAta pradezoM vAlA hotA hai ataH pradezoM kI apekSA tulya hai jaghanya avagAhanAvALA nArakanA ananta paryAya kahelA che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! jaghanya avagAhanA vALa eka nAraka bIjA jaghanya avagAhanAvALA nArathI dravyanI apekSAe tulya che. ane pradezonI apekSAe tulya che. ane e avagAhanAnI daSTie paNa tulya che. temAM kaI hInAdhikatA saMbhavatI nathI, kemake jaghanya avagAhanAnuM eka ja sthAna hoya che. tAtparya e che ke pratyeka dravya anaH paryAyavALAM hoya che, e nyAyanA anusAra nAraka jIva dravya eka hovA chatAM ananta paryAyavALA thaI zake che. ananta paryAyavALA thavA chatAM te dravyathI eka che jemake badhA anya nArake eka eka che e prakAre pratyeka nAraka jIva lekAkAza pramANa asaMkhyAta pradezavALA thAya che, tethI pradezanI apekSAe paNa te tulya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairathikANAM paryAyanirUpaNam 633 dravyadvaividhyapradarzanArtha pradezArthatayA tulyatvAbhidhAnamavaseyam , tatra paramANurapradezaH dvipradeza tripradezAdi kintu pradezavad bhavati, etacca dravyadvaividhyaM pudgalAstikAye eva bhavati, zeSANi tu dharmAstikAyAdIni dravyANi niyamataH sapradezAni bodhyAni, kintu 'ThiIe cauhANavaDie' sthityA--AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA-'cauTThANavaDie' catu:sthAnapatito bhavati tathA ca jaghanyAvagAhanako nairayiko dazavarSasahasrANi sthitiko'pi ratnaprabhAyAM bhavati, utkRSTasthitiko'pi bhavati adhaHsaptamanaraka pRthivyAm, tasmAt sthityapekSayA jaghanyAvagAhanako nairayiko jaghanyAvagAhanakasya nairayikasya asaMkhyeyamAgahIno vA, saMkhyeyabhAga pradezoM kI apekSA tulya hai, yaha kathana isa tathya ko prakaTa karatA hai ki dravya do prakAra ke hote haiM-sapradeza aura apradeza / paramANu apradeza hai aura skandha sapradeza dravya haiM, yaha do bheda kevala pudgaladravya meM hI hote haiM / pudgala ke atirikta dharmAstikAya Adi dravya niyama se sapradeza hI hote haiN| kAladravya bhI sapradeza nahIM hai jaghanya avagAhanA vAle eka nAraka se dUsare jaghanya avagAhanA vAle nAraka meM itanI samAnatA hone para bhI sthiti meM samAnatA ho hI, aisA niyama nahIM hai / sthiti kI apekSA vaha catuHsthAnapatita hotA hai| eka jaghanya avagAhanAvAlA nAraka dasa hajAra varSa kI sthitivAlA ratnaprabhA pRthvI meM bhI hotA hai aura eka utkRSTa sthiti vAlA bhI sAtavI pRthvI meM hotA haiN| isa kAraNa jaghanya avagAhanA vAlA nAraka sthiti kI apekSA se asaMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtaguNa hIna yA asaMkhyAtaguNa hIna ho sakatA hai aura jo adhika pradezanI apekSAe tulya che. e kathana A tathyane pragaTa kare che ke dravya be prakAranA hoya che-sapradeza ane apradeza. paramANu apradeza ane skaMdha sapradeza dravya che. A be bheda kevaLa pudgala dravyamAM ja thAya che. pudgalanA atirikta dharmAstikAya Adi dravya niyamathI sapradeza ja bane che (kAladravya paNa sapradeza nathI) jaghanya avagAhanA vALA eka nArakathI bIjA jaghanya avagAhanAvALA nArakamAM eTalI samAnatA hovA chatAM paNa sthitimAM samAnatA hoya ja e niyama nathI. sthitinI apekSAe te catuHsthAna patita thAya che. eka jaghanya avagAhanAvALA nAraka daza hajAra varSanI sthitivALA ratnaprabhA pRthvImAM paNa thAya che ane eka utkRSTa sthitivALA paNa sAtamI pRthvImAM thAya che. e kAraNe jaghanya avagAhanAvALA nAraka sthitinI apekSAe asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna; saMkhyAta guNahIna agara asaMkhyAta guNahIna thaI zake che pra0 80 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ 634 prajJApanAsUtre hIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavatIti bhAvaH, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM' varNagandharasasparzaparyavaiH 'tihiM nANehiM tihiM aNNANehiM tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie ' tribhiH jJAnaiH - matizrutAvadhijJAnaiH, tribhiH ajJAnaiH - matyajJAna zrutAjJAnavibhaGgalakSaNaiH, tribhirdarzanaiH - cakSu - acakSu - avadhidarzanarUpaiH jaghanyAvagAhanako nairayikaH SaTsthAnapatito bhavati, tathA ca jaghanyAvagAhanako nairayiko jaghanyAvagAhanakasya nairakasya varNAdibhiH anantabhAgahIno vA asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyahai vaha asaMkhyeyabhAga adhika saMkhyeyabhAga adhika saMkhyeyaguNa adhika athavA asaMkhyeyaguNa adhika bhI ho sakatA hai / jaghanya avagAhanA vAlA naraka varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se tIna jJAnoM, tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM ke paryAya se sthAnapatita hotA hai| tIna jJAna arthAt matijJAna, zrutajJAna aura avadhijJAna, tIna ajJAna arthAt matyajJAna, zrutAjJAna aura vibhaMgajJAna, tIna darzana arthAt cakSudarzana, acakSudarzana aura avadhirzana / tAtparya yaha hai ki eka jaghanya avagAhanA vAle nAraka se dUsare jaghanya avagAhanA vAle nAraka meM varNa Adi pUrvokta ke paryAya anantabhAga hIna, asaMkhyAta bhAgahIna saMkhyAta bhAgahIna saMkhyAtaguNahIna, asaMkhyAtaguNa hIna aura anantaguNa hona ho sakate haiM aura adhika hoM ane jo adhika che teA asaMkhyeyabhAga adhiya, saMkhyeyabhAga adhika, sabhyeya guNu adhika athavA asaMkhyeya guNu adhika paNa thai zake che. jaghanya avagAhanAvALA nAraka varNa, gaMdha, rasa, ane spanA paryAyathI traNujJAna, traNa ajJAna ane traNa da'nAnA paryAyAthI SaDthAna patita bane che. trajJAna arthAt matijJAna, zrutajJAna ane avadhijJAna traNa ajJAna arthAt matya jJAna, zrutAjJAna ane vibhagajJAna, traNa dana arthAt cakSudana, acakSudazana ane avadhi darzIna. tAtparya e che ke eka jaghanya avagAhanAvALA nArakathI khIjA jaghanya avagAhanAvALA nArakamAM varNa Adi pUrvoktanA paryAya ananta lAgahIna, asaM jyAta lAgaDIna. saMdhyAta lAgahIna, saMdhyAta guNuDIna, asaM - khyAta guNuhIna, ane ananta guNahIna thai zake che ane adhika hAya te anantabhAga adhika, asa`khyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, sakhyAtaguNu zrI prajJApanA sUtra :2
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam dhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati, tathAhi yadA garbhavyutkrAntika saMkSipaJcendriyo narakeSUtpadyate tadA sa narakAyuH saMvedanaprathamasamaya eva pUrvopAttaudArikazarIraparizATayati tasminneva samaye samyagdRSTe strINi jJAnAni mithyAdRSTe strINi ajJAnAni samutpadyante tadanantaram avigraheNa vigraheNa vA gatvA vaikriyazarIraM samavahanti, yaH punaH saMmUcchimAsaMjJipaJcendriyo narakeSatpadyate tasya tadAnIM vibhaGgajJAnaM nAstIti jaghanyAvagAhana kasyAsya nairayikasyAjJAnAni bhajanayA avaseyA dvetrINi veti bhAvaH, gautamaH pRcchati-ukosogAhaNagANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! utkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAM kiyantaH paryavAHto anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika bhI ho sakate haiN| vaha isa prakAra-koI garbhajasaMjJIpaMcendriya jIva nAraka meM utpanna hotA hai tava vaha nArakAyu ke vedana ke prathamasamaya meM hI pUrvaprApta audArika zarIra kA parizATana karatA hai, usI samaya samyagdRSTi ko tIna jJAna aura mithyAdRSTi ko tIna ajJAna utpanna hote haiM / tatpazcAt avigraha athavA vigraha se gamana karake vaikriyazarIra ko dhAraNa karatA hai| kintu jo saMmUrchima asaMjJI paMcendriya jIva naraka meM utpanna hotA hai, use usa samaya vibhaMgajJAna nahIM hotA, isa kAraNa jaghanya avagAhanAvAle nAraka ko bhajanA se do athavA tIna ajJAna hote haiM aisA samajha lenA cAhie / gautama svAmI prazna karate haiM-bhagavan ! utkRSTa avagAhanA vAle nArakoM ke kitane paryAya kahe gae haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama! adhika; asaMkhyAta guNa adhika athavA ananta guNa adhika paNa thaI zake che. te A rIte-jyAre keI garbhaja saMjJI paMcendriya jIva narakamAM utpanna thAya che tyAre te narakAyunA vedananA prathama samayamAM ja pUrva prApta dArika zarIranuM parizATana kare che. te ja vakhate samyagdariTane traNa jJAna ane mithyASTine traNa ajJAna utpanna thAya che. tyAra pachIthI avigraha athavA vigrahathI gamana karIne kriya zarIrane dhAraNa kare che. paraMtu je saMchima asaMjJI paMcendriya jIva narakamAM utpanna thAya che, tene te samaye virbhAgajJAna nathI hotuM. e kAraNe jaghanya avagAhanAvALA nArakane bhajanAthI be athavA traNa ajJAna thAya che ema samajI levuM joIe. zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! utkRSTa avagAhanAvALA nArakonA keTalA paryAya kahelA che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre paryAyAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' utkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat, evamuktarItyA ucyate yat-'ukosogAhaNagANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavApaNNattA ?' utkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAm anantAH paryavA:-paryAyAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'ukosogAhaNae neraie ukkosogAhaNassa neraiyassa dabaTTayAe tulle' utkRSTAvagAhanako nairayika: utkRSTAvagAhanakasya nairayikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' ovagAhanArthatayA tulyo bhavati prAguktayukteH, kintu 'ThiIe siya hINe, siya tulle, siya abbhahie' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, syAt-kadAcit, hIno bhavati, syAt-kadAcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit abhyadhiko bhavati, tatra 'jai utkRSTa avagAhanA bAle nArakoM ke ananta paryAya haiM / gautama kAraNa pUchate haiM-he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA gayA hai ki ? utkRSTa avagAhanA vAle nArakoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavan pharmAte haiM -he gautama utkRSTa avagAhanA vAlA eka nAraka utkRSTa avagAhanA vAle dUsare nAraka kI apekSA dravya se tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA se bhI tulya hotA hai aura avagAhanA se bhI tulya hotA hai, kyoMki utkRSTa avagAhanA kA eka hI sthAna hai, usameM koI tAratamya kA saMbhava nahI hai / magara sthiti kI apekSA syAt hIna hotA hai, syAt tulya hotA hai / syAt adhika hotA hai, arthAt yaha Avazyaka nahIM ki utkRSTa avagAhanA vAle sabhI nArakoM kI sthiti samAna hI ho athavA asamAna hI ho / asamAna hote hue yadi hIna hai to asaM khyAtabhAga zrI bhagavAna ! uttara Ape che- he gautama! utkRSTa avagAhanA nArakanA ananta paryAya che. zrIgautamasvAmI kAraNa pUche che-he bhagavana ! zA kAraNathI ema kahevAyuM che? zrI bhagavAna kahe che-he gautama ! utkRSTa avagAhanAvALe eka nAraka utkRSTa avagAhanAvALA bIjA nArakanI apekSAe dravyathI tulya bane che. pradezanI apekSAe paNa tulya thAya che ane avagAhanAthI paNa tulya thAya che, kemake utkRSTa avagAhanAnuM eka ja sthAna che. temAM kaI tAratamyane saMbhava nathI. paNa sthitinI apekSAe syAt hIna thAya che. syAt tulya thAya che sthAt adhika thAya che arthAt te Avazyaka nathI ke utkRSTa avagAhanAvALA badhA nArakenI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam 637 hINe asaMkhijjabhAgahINe vA' yadA hIno bhavati tadA asaMkhyeyabhAga hIno vA bhavati, 'saMkhijjabhAga hINe vA' saMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, 'aha abbhahie, asaMkhijjabhAga abbhahie vA, saMkhijjabhAga abbhahie vA' athAbhyadhiko yadA bhavati tadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, ityevaM sthityapekSayA hAnau vRddhau ca dvisthAnapatitatvaM bhavati natu saMkhyeyAsaMkhyeyaguNavRddhihAnirUpa sammelanena catuH sthAnapatitatvaM saMbhavati, utkRSTAgAhanakAnAM nairayikANAM paJcadhanuH zatapramANatvena teSAzca saptamanarakapRthivyAM satvena tatra dvAviMzatiH sAgaropamANi jaghanyena sthiteH sadbhAvAt, utkRSTa tu trayastriMzat sAgaropamANi sthiteH sadbhAvAccAsaMkhyeyasaMkhyeyabhAgahAnivRddhayorevasaMbhavena asaMkhyeya saMkhyeyaguNa hAni vRddhayorasaMbhavAt, kintu 'vaNNa gaMdharasaphAsahIna yA saMkhyAta bhAga hIna hotA hai aura yadi adhika hoM to asaMkhyAtabhAga adhika yA saMkhyAtabhAga adhika bhI ho sakatA hai| isa prakAra sthiti kI apekSA visthAnapatitatA samajhanI cAhie / yahAM saMkhyAtaguNahAni aura asaMkhyAtaguNa hAni vRddhi milakara catuHsthAna patita hAni-vRddhi nahIM hotI isakA kAraNa yaha haiM ki utkRSTa avagAhanA vAle nAraka pA~caso dhanuSya kI uMcAI ke sAtaveM naraka meM hI pAye jAte haiN| vahAM jaghanya vAIsa aura utkRSTa tetIsa sAgaro. pama kI sthiti hai| ataeva isa sthiti meM saMkhyAta-asaMkhyAtabhAga hAni-vRddhi hI ho sakatI hai, saMkhyAta-asaMkhyAtaguNa hAni vRddhi kA saMbhava nahIM haiN| kintu varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, tIna jJAna, tIna sthiti samAna ja hoya athavA asamAna ja hoya, samAna ja hovA chatAM je hIna thAya to asaMkhyAta bhAgahIna vA saMkhyAta bhAgahIna thAya che ane je adhika hoya te asaMkhyAta bhAga adhika agara saMkhyAta bhAga adhika paNa banI zake che. e rIte sthitinI apekSAe dristhAna patitatA samajavI joIe. ahIM saMkhyAtaguNahAni ane asaMkhyAtaguNahAni-vRddhi maLIne catuHsthAna patita-hAni vRddhi nathI thatI. enuM kAraNa e che ke utkRSTa avagAhanAvALA nAraka pAMca dhanuSanI uMcAInA sAtamA narakamAM ja maLI Ave che. tyAM jaghanya bAvIsa ane utkRSTa tetrIsa sAgaropamanI sthiti che. tethI ja e sthitimAM saMkhyAta asaMkhyAta bhagahAni-vRddhi thaI zake che, saMkhyAta-asaMkhyAtaguNa hAnivRddhine saMbhava nathI. kintu varNa, gaMdha, rasa, ane sparzanA paryAye thI traNajJAna, traNa ajJAna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ 638 prajJApanAsUtre pajavehi varNagandharasasparzaparyavaiH, 'tihiM nANehiM, tihiM aNNANehi, tihiM daMsaNehiM chaTThANavaDie' tribhirjJAna:-mati zrutAvadhijJAnarUpaiH, tribhiH ajJAnaiH-matyajJAna zrutAjJAnavibhaGgajJAnarUpaiH, tribhiH darzanaiH-cakSuracakSuravadhi darzanarUpaizca utkRSTAvagAhanako nairayikaH SaT sthAnapatito bhavati tathA ca varNAdibhirutkRSTAvagAhanako nairayikaH utkRSTAvagAhana kasya nairayikAntarasya anantabhAga hIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNa hIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNa hIno vA bhavati, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati iti bhAvaH, __tatrotkRSTAvagAhanakAnAM trINi jJAnAni, trINi ajJAnAni vA niyamato'vaseyAni na tu bhajanayA, bhajanAhetoH saMmUchimAsaMjJi paJcendriyotpAdasya teSA ajJAna aura tIna darzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hAni-vRddhi samajhanI caahie| tAtparya yaha hai ki eka utkRSTa avagAhanA vAlA nAraka dUsare utkRSTa avagAhanA vAle nAraka kI apekSA se ukta varNa Adi athavA jJAnAdi paryAyoM se hIna hotA hai to anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtaguNahIna asaMkhyAtaguNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai| aura yadi adhika huA to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai| utkRSTa avagAhanA vAle nArako meM tIna jJAna athavA tIna ajJAna niyama se hote haiM, bhajanA se nahIM, kyoMki utkRSTa ava. gAhanA vAle nArakoM meM saMmUrchima asaMjJI paMcendriya kI utpatti nahIM ane traNa darzananA paryAyethI sthAna patita hAni-vRddhi samajavI joIe tAtparya e che ke eka utkRSTa avagAhanAvALe nAraka bIjA utkRSTa avagAhanA vALA nArakanI apekSAe uktavarNa Adi athavA jJAnAdi paryAyothI hIna thAya che te ananta bhAga hIna, asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtabhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNahIna athavA ananta guNahIna thAya che, ane je adhika thAya to ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika athavA anantaguNa adhika thAya che. utkRSTa avagAhanAvALA nArakamAM traNa jJAna athavA traNa ajJAna niyamathI thAya che. bhajanAthI nahIM, kemake utkRSTa avagAhanAvALA nArakamAM saMmUrNima zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam 639 masaMbhavAt, gautamaH pRcchati-'ajahaNNa maNuko sogAhaNagANaM neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAm-na jaghanyaM na cotkRSTam avagAhanaM yeSAM te ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAsteSAM madhyamAvagAhanAnAmityarthaH, nairayikANAM kiyantaH paryavAH- paryAyAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA panjavA paNNattA' anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH tatra kAraNaM pRcchati-se keNaDeNaM bhaMte ! evaM buccai !' he bhadanta ! tat-atha, kenAthena, kena kAraNena evam-uktarItyA, ucyate yat-ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAmanantAH paryavAH prajJaptA:? iti, bhagavAn Aha-'ajahaNNa mnnukosogaahhotii| utkRSTa avagAhanA vAlA nAraka yadi samyagdRSTi ho to usameM tIna jJAna hote haiM aura yadi mithyAdRSTi ho to tIna ajJAna hote haiN| ___ jaghanya aura utkRSTa avagAhanA vAle nArakoM ke saMbandha meM prazna karane ke pazcAt gautama aba ajaghanyAnutkRSTa avagAhanA vAloM ke viSaya meM prazna karate haiM__gautama-he bhagavan ! ajaghanya-anutkRSTa arthAtU jo jaghanya bhI nahIM hai aura jo utkRSTa bhI nahIM hai aisI madhyama avagAhanA vAle nArakoM ke kitane paryAya kahe haiM ? bhagavAna-gautama ! madhyama avagAhanA vAle nArakoM ke bhI ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-bhagavana ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA haiM ki madhyama avagAhanAvAloM ke ananta paryAya kahe haiM ? asaMjJI paMcendriyanI utpatti nathI thatI, utkRSTa avagAhanAvALA nAraka je samyagdaSTi hoya to temanAmAM traNa jJAna thAya che ane je mithyAdaSTi hoya te traNa ajJAna thAya che. jaghanya ane utkRSTa avagAhanAvALA nArakenA saMbandhamAM prazna karyA pachI gautamasvAmI have ajaghanyAnutkRSTa avagAhanAvALAonA viSayamAM prazna kare che zrIgautamasvAmI-he bhagavAn ! ajaghanya-anuSkRSTa arthAt je jaghanya nathI ane je utkRSTa paNa nathI evA madhyama avagAhanAvALA nArakAnA keTalA paryAya kahyA che? zrI bhagavAna-he gautama ! madhyama avagAhanAvALA nArakanA paNuM ananta paryAya kahelA che. zrIgautamasvAmI-he bhagavad zA kAraNe ema kahevAya che ke madhyama ava. gAhanA vALAnA ananta paryAya kahyA che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre NAe neraie' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako nairayikaH 'ajahaNNamaNukosogAhaNassa neraiyassa dabaTTayAe tulle' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya nairayikasya dravyAthetayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe siya hINe, siya tulle, siya abbhahie' avagAhanArthatayA syAt-kadAcit hIno bhavati, syAt-kadAcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit abhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe asaMkhijjabhAgahINe vA, saMkhijjabhAgahINe vA' yadA hInI bhavati tadA asaMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyabhAga hIno vA, 'saMkhijjaguNahINe vA, asaMkhijjaguNahINe vA' saMkhyeyaguNa hIno vA, asaMkhyeyaguNa hIno vA bhavati, 'aha abbhahie asaM khijjabhAga abbhahie vA, saMkhijjabhAga abbhahie vA' athAbhyadhiko yadA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA 'saMkhijjaguNa abbhahie vA, asaMkhijaguNa abbhahie vA' saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, ajaghanyA. nutkRSTAvagAhanasya sarva jaghanyAGgulAsaMkhyeyabhAgAtparataH kizcit bRhattarAGgulA bhagavAn he gautama ! eka madhyama avagAhanA vAlA nAraka dUsare madhyama avagAhanA vAle nAraka se dravya kI apekSA se tulya hai, pradezoM kI apekSA se tulya hai, magara avagAhanA kI apekSA se hIna bhI ho sakatA hai, tulya bhI ho sakatA hai aura adhika bhI ho sakatA hai| yadi hIna huA to asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna yA asaMkhyAtaguNa hIna ho sakatA hai| yadi adhika huA to asaMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika ho sakatA hai| madhyama avagAhanA kA artha hai jaghanya aura utkRSTha avagAhanA ke bIca kI avagAhanA / isa avagAhanA kA jaghanya aura utkRSTa ava zrI bhagavAna-gautama! eka madhyama avagAhanAvALo nAraka bIjA madhyama avagAhanA vALA nArakathI dravyanI apekSAe tulya che. pradezanI apekSAe paNa tulya che. paNa avagAhanAnI apekSAe hIna paNa banI zake che, tulya paNa banI zake che ane adhika paNa banI zake che. je hIna thAya te asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, agara asaMkhyAta guNahIna thaI zake che je adhika thAya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika thaI zake che. madhyama avagAhanAne artha che jaghanya ane utkRSTa avagAhanAnI vacalI avagAhanA. e avagAhanAnA jaghanya ane utkRSTa avagAhanAnI samAna niyata eka sthAna nathI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 su. 6 naiyikANAM paryAyanirUpaNam 641 " saMkhyeyabhAgAdArabhya yAvadaGgulA saMkhyeyabhAganyUnAni paJca dhanuH zatAni tAvat pramANatayA sAmAnyanairayikavat avagAhanApekSayA ukta catuHsthAnapatitatvaM saMbhavati, ityAzayaH, 'ThiIe siya hoNe siya tulle siya anbhahie' sthityA - AyuH karmAnubhavalakSaNa sthityapekSayA ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako nairayikaH ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya nairayikasya syAt - kadAcit hIno bhavati, syAt kadAcit tulyo bhavati, syAt - kadAcit abhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe asaMkhijjabhAgahINe vA, saMkhijjabhAga hINe vA' yadA hIno vivakSitastadA asaMkhyeyabhAga hIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA, 'saMkhijjaguNahoNe vA, asaMkhijjaguNahINe vA ' saMkhyeyaguNa hono vA, asaMkhyeyaguNa hono vA bhavati iti catuHsthAnapatitatvam, gAhanA ke samAna niyata eka sthAna nahIM hai / sarva jaghanya aMgula kA asaMkhyAtavAM bhAga jaghanya avagAhanA hai aura pAMca sau dhanuSa utkRSTa avagAhanA / isake bIca kI jitanI bhI avagAhanAeM hotI haiM, ve saba madhyama avagAhanA kI zreNI meM hI sammilita haiM / isa prakAra sarva jaghanya aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga se adhika se lagAkara aMgula kA asaMkhyAtavAM bhAga kama pAMcaso dhanuSa kI avagAhanA madhyama avagAhanA samajhanI caahie| yaha avagAhanA sAmAnya nAraka kI avagAhanA ke samAna catuHsthAnapatita ho sakatI hai / ajaghanya - anutkRSTa avagAhanA vAlA eka nAraka dUsare nAraka se sthiti kI apekSA hIna bhI ho sakatA hai, tulya bhI ho sakatA hai aura adhika bhI ho sakatA hai / agara hIna ho to asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hetu. sa jaghanya aMzulanA asaMkhyAtamA bhAga jaghanya avagAhanA che ane pAMcaso dhanuSa utkRSTa avagAhanA che. tenI vacamAM jeTalI paNa avagAhanA ane che. te badhI madhyama avagAhanAnI zreNimAM ja saMmilita che. e prakAre sa` jaghanya aMzulanA asa`khyAtamA bhAgathI adhika joDIne aMgulanA asakhyAtamA bhAga kahyo. pAMcasA dhanuSanI avagAhanA madhyama avagAhanA samajavI joie. A avagAhanA sAmAnya nArakanI avagAhanAnA samAna catusthAna patita banI zake che. ajaghanya-anuSkRSTa avagAhanAvALA eka nAraka khIjA nArakathI sthitinI apekSAe hIna paNa khanI zake che tulya paNa banI zake che ane adhika paNa thaI zake che. agara hIna thAya te asaMkhyAta bhAgahIna, sakhyAta bhAgahIna, sakhyAtaguNu hIna, athavA asakhyAta guNahIna thai zake che. e rIte 50 81 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ 642 prajJApanAsUtre 'aha amahie asaMkhijjabhAga abbhahie vA, athAbhyadhiko yadA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, 'saMkhijjabhAga amahie vA' saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA bhavati, 'saMkhijjaguNamanbhahie vA asaMkhijjaguNamabbhahie vA' ' saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati dazavarSasahasrebhyaH ArabhyotkRSTa tastrayastriMzatsAgaropamANAmapi tasyAM sthityAsupalabhyamAnatvAt kintu 'vaNNa gaMdharasaphAsapajjavehiM tihiM nANehiM tihiM aNNANehiM, tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhirjJAna:mati zrutAvadhilakSaNa jJAnaparyavaiH tribhirajJAnaiH - mati- ajJAna zrutAjJAnavibhaGgajJAnalakSaNAjJAnaparyavaiH, tribhiH darzanai:-cakSu racakSurakhadhilakSaNa darzanaparyavaizva ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako nairayikaH SaTsthAnapatito bhavati, tathA ca varNAdibhiH ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako nairayikaH ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya nairayikAntarasya hIna ho sakatA hai / isa prakAra catuHsthAna patita hInatA kA saMbhava hai| aura yadi koI kisI se adhika huA to asaMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika bhI ho sakatA hai| dasa hajAra varSa kI jaghanya sthiti se lekara utkRSTa tetIsa sAgaropama kI sthiti vAle nAraka bhI madhyama avagAhanAbAle ho sakate haiM, ataeva unameM catuHsthAnapatita honAdhikatA kA saMbhava hai / 9 madhyama avagAhanA vAle nArakoM meM varNa, gaMdha, rasa, sparza, tIna tIna jJAna, tIna ajJAna aura tIna darzanoM kI apekSA SaTTa sthAnapatita hInAdhikatA hotI hai / arthAt eka adhyama avagAhanA vAlA nAraka dUsare madhyama avagAhanA vAle nAraka kI apekSA varNa Adi pUrvokta kI dRSTi se agara hIna ho to ananta bhAga hIna, asaMkhyAta bhAga catuHsthAna patita hInatAnA sabhava che. ane jo koi koinAthI adhika mane te asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, sa`khyAtaguNu adhika, athavA asaMkhyAtaguNa adhika paNa thaI zake che. daza hajAra varSanI jaghanya sthitithI laIne utkRSTa tetrIsa sAgaropamanI sthitivALA nAraka paNa madhyama avagAhanA vALA thai zake che. tethIja temanAmAM catuHsthAna patita hInAdhikatA saMbhave che. madhyabha avagAhunAvAjA nArIbhAM varSA, gaMdha, rasa, sparza, trANu jJAna, traNa ajJAna ane traNa danAnI apekSAe sthAna patita hInAdhikatA thAya che. arthAt eka madhyama avagAhanAvALA nAraka mIjA madhyama avagAhanAvALA nAranI apekSAe varNa Adi pUrvokta dRSTithI agara hIna thAya te ananta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 naiyikANAM paryAyanirUpaNam 643 anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA anantaguNAbhyadhiko vA bhavati ityAzayaH, prakRtamupasaMharanAha-'se eeNaTeNaM goyamA ! evaM buccai-ajahaNNamaNukosogAhaNANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he gautama ! tat-atha, etenArthena, evamuktarItyA, ucyate-ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptA iti, gautamaH pRcchati-jahaNNa ThiiyANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAM nairayikANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyasthitikAnAM nairayikANAm anantAH paryavAH paryAyAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai| aura yadi adhika ho to ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika bhI ho sakatA hai| ___aba prastuta prakaraNa kA upasaMhAra karate haiM-isa kAraNa he gautama ! aisA kahA jAtA hai ki ajaghanyAnutkRSTa avagAhanA arthAt madhyama avagAhanA vAle nArakoM ke ananta paryAya haiN| aba gautama ! prazna karate haiM-bhagavan ! jaghanya sthiti vAle nArakoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-gautama ! jaghanya sthiti vAle nArakoM ke anaMta paryAya haiN| bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAta guNahIna thAya che athavA ananta guNahIna thAya che. ane je adhika thAya te ananta bhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika, athavA anantaguNa adhika paNa thaI zake che. have prastuta prakaraNane upasaMhAra kare che- e kAraNe he gautama ! ema kahevAya che ke ajaghanyAnutkRSTa avagAhanA arthAta madhyama avagAhanAvALA nArakenA ananta paryAya che. have zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavad ! jaghanya sthitivALA nArakenA DeTasA paryAya cha ? zrI bhagavAna-gautama! jaghanya sthitivALA nArakAnA ananta paryAya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ 644 prajJApanAsUtre keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat , evam-uktarItyA, ucyate yatjaghanyasthitikAnAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaThiie neraie' jaghanyasthitiko nairayikaH 'jahaNNaThiiyassa neraiyassa davaTThayAe tulle' jaghanyasthitikasya nairayikasya dravyAthatayA tulyo bhavati, 'pae saTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNahayAe ca uTThANavaDie' avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, tathA ca jaganyasthitiko nairayiko jaghanyasthitikasya nairayikAntarasya avagAhanApekSayA asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeya guNAbhyadhiko vA bhavati, iti bhAvaH, gautama-bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA gayA ki jaghanya sthiti vAle nArakoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya sthiti vAlA eka nAraka jaghanya sthitibAle dUsare nAraka se dravya kI draSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hotA hai, magara avagAhanA kI dRSTi se catuH sthAna patita hotA hai / tAtparya yaha ki eka jaghanya sthiti vAlA nAraka dUsare jaghanya sthitivAle nAraka kI apekSA avagAhanA meM yadi hIna hai to asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna yA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| yadi adhika hai to asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| kyoMki usa avagAhanA meM jaghanya aMgula zrI gautamasvAmI-bhagavad kayA hetuthI ema kahyuM che ke jaghanya sthiti vALA nArakonA ananta paryAya che? zrI bhagavAna -he gautama jaghanya sthitivALA eka nAraka jaghanya sthiti vALA bIja nArakathI dravyanI daSTie tulya bane che. pradezonI apekSAe paNa tulya bane che, paNa avagAhanAnI dRSTie catuH sthAna patita thAya che. tAtparya e che ke eka jaghanya sthitivALA nAraka bIjI jaghanya sthitivALA nArakenI apekSAe avagAhanamAM je hIna hoya te asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAta guNahIna agara asaMkhyAta guNahIna thAya che. je adhika hoya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika athavA asaMkhyAta guNa adhika thAya che. kemake e avagAhanAmAM jaghanya aMgulanA asaMkhyAtamA bhAgathI laine utkRSTa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 naiyikANAM paryAyanirUpaNam tasyAmavagAhanAyAM jaghanyenAGgulAsaMkhyeyabhAgAdArabhyotkRSTena saptadhanuSAmupalabhyamAnatvAt, kintu 'ThiIe tulle' sthityA AyuH karmAnubhavalakSaNasthityaH pekSayA tulyo bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM tihiM nANehi, tihiM annA Nehi, tihiM daMsaNehiM chaTThANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhiH jJAnaiH-mati zrutAvadhilakSaNajJAnaparyavaiH, tribhiH ajJAnaiH-matyajJAnazrutAjJAnavibhaGgajJAnalakSaNajJAnaparyavaiH, tribhiH darzanaiH-cakSuracakSuravadhilakSaNadarzanaparyavaizca jaghanyasthitiko nairayikaH SaTsthAnapatito bhavati, tathA ca varNAdibhiH jaghanyasthitiko nairayiko jadhanyasthitikasya nairayikAntarasya anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhye. yabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anake asaMkhyAtaveM bhAga se lekara utkRSTa sAta dhanuSa taka pAI jAtI hai / jaghanya sthitivAle eka nAraka se jaghanya sthitavAlA dUsarA nAraka sthiti kI dRSTi se samAna hotA hai, kyoM ki jaghanya sthiti kA eka hI niyata sthAna hai, usameM kisI prakAra kI, hInAdhikatA kA saMbhava nahIM hai| magara varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, tIna jJAna, tIna ajJAna aura tIna darzanoM ke paryAyoM se SaT sthAnapatita hotA hai / arthAt eka dUsare se agara hIna ho to anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai / aura yadi adhika ho to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai| sAta dhanuSa sudhI maLI Ave che. jaghanya sthitivALA eka nArakathI jaghanya sthitivALA bIjA nAraka sthitinI daSTie samAna thAya che. kemake jaghanya sthitinuM eka ja niyata sthAna che, temAM kaI prakAranI hInAdhikatAne saMbhava nathI. paNa varNa, gaMdha, rasa ane parzanA paryAyethI, traNajJAna, traNa ajJAna, ane traNa darzananA paryAyethI jasthAna patita thAya che. arthAt eka bIjAthI agara hIna hoya te ananta bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAga hIna saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAtaguNa hIna athavAananta guNahIna hoya che. ane je adhika hoya te anantabhAga adhika; asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika athavA anantaguNa adhika thAya che. jaghanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre ntaguNAbhyadhiko vA bhavati jayanyasthitike'pi nairayike trINi ajJAnAni keSAJcit kadAcitkatayA avaseyAni saMmUcchimAsaMjJipaJcendriyebhyaH utpannAnAmaparyAptAvasthAyAM vibhaGgajJAnAbhAvAt 'evaM ukkosaThiie vi' evam-uktarItyA, utkRSTasthitiko'pi nairayikaH utkRSTasthitikasya nai yakasya dravyArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH utkRSTasthitikasya nairayikasyAvagAhanAyAjaghanyenAlAsaMkhyeyabhAgAdArabhyotkRSTena paJcadhanuHzatAnAmupalabhyamAnatvAt sthityA tulyaH, varNAdibhiH SaTsthAnapatito bhavati, tathaiva-'ajahaNNamaNukosaThiievi' ajaya nyAnutkRSTa sthitiko'pi nairayikaH ajaghanyAnutkRSTasthitikasya nairayikAnta___ jaghanya sthiti vAle nAraka meM tIna ajJAna kvacit kadAcit hI pAye jAte haiM kyoMki saMmUrchima asaMjJI paMcendriyoM se jo jIva naraka meM utpanna hote, haiM unameM aparyApta dazAmeM vibhaMgajJAna nahIM hotA hai| isI prakAra utkRSTa sthiti vAlA eka nAraka dUsare utkRSTa sthiti vAle nAraka se dravya kI dRSTa se tulya hai magara avagAhanA se catuHsthAnapatita hotA hai, kyoMki utkRSTa sthiti vAlA nAraka aMgula ke asaMkhyAtaveM bhAga se lekara pAMca sau dhanuSya taka kI avagAhanA vAlA hotA hai| utkRSTa sthiti vAlA eka nAraka dUsare se sthiti meM tulya hotA hai kintu varNAdi se SaTsthAnapatita hotA hai| isI prakAra madhyama sthiti vAle nAraka ke viSaya meM bhI samajhanA cAhie, arthAt madhyama sthiti vAlA eka nAraka madhyama sthiti vAle sthitivALA nArakamAM traNa ajJAna kavacit kadAcit ja maLI Ave che. kemake saMmaIima asaMsI paMcendriyathI je jIva narakamAM utpanna thAya che. temAM aparyApta dazAmAM virbhAgajJAna thatuM nathI. eja prakAre utkRSTa sthitivALo eka nAraka bIjA utkRSTa sthitivALA nArakathI dravyanI dRSTie tulya che. pradezanI apekSAe paNa tulya che paNa avagAhanAthI catuHsthAna patita thAya che, kemake utkRSTa sthitivALA nAraka aMgulanA asaMkhyAtamAM bhAgathI laIne pAMcaso dhanuSa sudhInI avagAhanAvALA thAya che. utkRSTa sthiti vALA eka nAraka bIjA nArakathI sthitimAM tulya hoya che. paraMtu varNAdithI SaTasthAna patita thAya che. e rIte madhyama sthitivALA bIjA nArakanA viSayamAM paNa samajavuM joIe arthAt madhyama sthitivALA eka nAraka madhyama sthitivALA bIjA nArakathI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 6 naiyikANAM paryAyanirUpaNam rasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, varNAdibhiH SaTsthAnapatito bhavati, nintu 'navaraM sahANe cauTTANavaDie ' navaraM - pUrvApekSayA vizeSastu, svasthAne svasthAnApekSayA catuHsthAnapatito bhavati / tathA ca jaghanyasthitike utkRSTasthitike ca nairayike sthityA tulyatvamabhihitam ajaghanyAnutkRSTasthitike tu nairapike svasthAne'pi catuHsthApatitatvamava seyam samayAdhika dazavarSasahasrebhya Arabhya utkRSTena samayonatrayastriMzatsAgaropamapramANamupalabhyamAnatvAditibhAvaH, gautamaH pRcchati - 'jahaNNaguNakAlagANaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?" he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAM nairayikANAM kiyantaH paryavAH paryAyAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha - 'goyamA !' 'anaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNakAlakAnAM nairayikANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, 67 dUsare nAraka se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hotA hai magara avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita aura varNa gaMdha Adi kI dRSTi se SaTsthAnapatita hotA hai / kintu pahale kI apekSA vizeSanA itanI hai ki svasthAna kI dRSTi se vaha catuHsthAnapatita hotA hai| tAtparya yaha hai ki jaghanya aura utkRSTa sthiti vAle nArakoM kI sthiti paraspara tulya kahI gaI hai, magara madhya sthiti vAloM kI sthiti paraspara catuHsthAnapatita hai| kAraNa yaha hai ki madhyama sthiti taratamabhAva se aneka prakAra kI hai| eka samaya adhika dasa hajAra varSa se lekara eka samaya kama tetIsa sAgaropama taka kI sthiti madhyama sthiti meM parigaNita hai ataeva usakA catuHsthAna patita hInAdhika honA svAbhAvika hI hai / gautama - bhagavan ! jaghanyaguNakAlaka nArakoM ke kitane paryAya haiM ? dravyanI dRSTie tulya bane che, pradezeAnI dRSTie paNa tulya thAya che. paNu avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita thAya che. kintu pahelAnI apekSAe vizeSatA eTalI che ke svasthAnanI dRSTie te catuHsthAna patita bane che. tAtpa e che ke jaghanya sthiti ane utkRSTa sthitivALA nArakAnI sthiti paraspara tulya kahelI che, paNa madhyama sthitivALAnI sthiti paraspara catuHsthAna patita che. kAraNa A che ke madhyama sthiti taratama bhAvathI aneka prakAranI che, eka samaya adhika daza hajAra varSoMthI laine eka samaya echA tetrIsa sAgarApama sudhInI sthiti madhyama sthitimAM parigaNita che. tethIja tenuM catuHsthAna patita hInAdhika thavuM svabhAvika ja che. zrI gautamasvAmI-bhagavan !jaghanya guNu kAlaka nArakAnA keTalA paryAya che? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ 648 prajJApanAsUtre gautamaH pRcchati-' se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlagANaM neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ?' he bhadanta ! tat-atha kenArthena kathaM tAvat, evam-uktarItyA, ucya te yat jaghanyaguNakAlakAnAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaguNakAlae neraie jahaNNaguNakAlagassa neraiyassa davyaTTayAe tulle' jaghanyaguNakAlako nairayiko jaghanyaguNakAlakasya nairayikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie' avagAhanArthatayA catuH sthAnapatito bhavati, tathA cAsaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'ThiIe cauTTAmavaDie' sthityA AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA jaghanyaguNakAlako nairayikaH catuH sthAnapatito bhavati, 'kAlavaNNapajjavehiM tulle' kRSNavarNaparyavaiH jaghanyaguNakAlako nairayikA jaghanya bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! isa prakAra kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavan-he gautama ! eka jaghanyaguNa kAlA nAraka dUsare jaghanyaguNa kAle nAraka se dravya kI dRSTi se tulya hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hai, magara avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAna patita hotA hai, arthAt asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| agara adhika ho to asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAta guNaadhika hotA hai / sthiti kI apekSA se bhI catuHsthAna patita hotA hai| kRSNavarNa paryAya se tulya hotA hai, arthAt jisa nAraka meM kRSNavarNa zrI lasavAna-gautama ! mananta paryAya cha, zrI gautamasvAmI-e prakAre kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna-he gautama! eka jaghanya guNa kALA nAraka bIjA jaghanya guNa kALa narakathI dravyanI apekSAe tulya che, pradezanI daSTie paNa tulya che, paNa avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita thAya che arthAt asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAtabhAgahIna, saMkhyAta guNahIna athavA asaMkhyAta guNahIna thAya che. agara adhika hoyato asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAta guNa adhika hoya che. sthitinI apekSAe paNa catuHsthAna patita thAya che. kRSNa varNa paryAyathI tulya che. arthAt je nArakamAM kRSNa varNana sarva jaghanya aMzamaLI Ave che te bIjA sarva zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam guNakAlakasya nairayikAntarasya tulyo bhavati, 'avasesehi vaNNagaMdharasaphAsapajjavehi' avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaiH 'tihiM nANehi' trimiH jJAna:-matizrutAvadhilakSaNajJAnaparyavaiH, 'tihiM aNNANehiM' tribhiH ajJAnaH-matyajJAnazrutAjJAnavibhaGgajJAnalakSaNAjJAnaparyavaiH 'tihiM daMsaNehiM' tribhiH darzanaiH-cakSuracakSuravadhilakSaNadarzanaparyavaizca 'chaTANavaDie' SaTsthAnapatito bhavati, tathA ca zeSa varNAdibhiH jadhanyaguNakAlako nairayiko jaghanya guNakAlakasya nairayikAntarasya anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyaguNa hIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNa hIno vA bhavati, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyagAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavatIti bhAvaH, kA sarva jaghanya aMza pAyA jAtA hai dUsare sarva jaghanya aMza kRSNavarNavAle ke tulya hI hotA hai, kyoM ki jaghanya kA eka hI rUpa hai, usameM vividhatA yA nyUnAdhikatA nahIM hotI / kRSNavarNa ke sivAya zeSa cAra varSoM ke paryAyoM se, gaMdha, rasa, sparza, tIna jJAnoM, tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / isa prakAra kRSNavarNa ke atirikta zeSa varNa Adi se jadhanyaguNa kAlA nAraka jadhanyaguNa kAle dUsare nAraka se anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai / yadi adhika ho to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai| jaghanya aMza kRSNa varNavALanA tulya ja bane che, kemake jaghanyanuM eka ja rU5 che, temAM vividhatA agara jUnAdhikatA nathI thatI. kALA raMganA sivAya zeSa cAra varNonA paryAyathI, gaMdha, rasa, sparza, gaNajJAne, traNa ajJAne ane traNa darzanA paryAyethI sthAna patita bane che. e prakAre kRSNa varNa sivAya zeSa varNa AdithI jaghanya guNa kALA nAraka jaghanya guNakALa bIjA nArakathI ananta bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNahIna athavA ananta guNahIna thAya che. je adhika hoyate ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika athavA ananta guNa adhika thAya che. pra0 82 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre -- tadupasaMharannAha - ' se eeNaTTheNaM goyamA ! evaM vuccai - jahaNNaguNakAlagANaM neraiyANaM aNatA pajjavA paNNattA' he gautama ! tat - atha, etenArthena uparyuktahetunA, evam uktarItyA, ucyate yat jaghanyaguNakAlakAnAM nairayikANAm anantAH paryavAH paryAyAH, prajJaptAH iti, evaM ukkosaguNakAlaeva ' evam - pUrvoktarItyA utkRSTaguNakAlako'pi nairayika utkRSTaguNakAlakasya nairayikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuH sthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avaziSTavarNagandharasasparzaparyavaiH tribhirjJAnaparyavaiH, tribhirajJAnaparyavaiH, tribhirdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatito bhavati, ityAzayaH, 'ajahaNNamaNuko saguNakAlaeva evaM ceva' ajaghanyAtu kRSTaguNakAlakospi nairayiko'jaghanyAnutkRSTa guNakAlakasya nairayikAntarasya, evazcaiva pUrvoktavadeva dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH - 650 r upasaMhAra karate hue kahate haiM- isa kAraNa se aisA kahA gayA hai ki jaghanyaguNa kAle nAraka ke ananta paryAya kahe gae haiM / isI prakAra utkRSTa guNa kAle nAraka ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie, arthAt utkRSTa guNa kAlaka eka nairayika utkRSTaguNa kAlaka dUsare nairayika se dravya kI dRSTi se tulya haiM pradezoM kI dRSTi se bhI tulya haiM, avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita haiM, sthiti kI dRSTi se bhI catuHsthAnapatita hai, kRSNa varNa ke paryAyoM kI dRSTi se tulya hai, zeSa cAra varNoM ke, gaMdha, rasa aura sparza ke tIna jJAnoM, tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| madhyamaguNa kAle nAraka ke viSaya meM bhI isI prakAra kahanA cAhie, arthAt eka madhyama kAlAguNa vAlA nAraka dUsare madhyama upasaMhAra karatAM kahe che--A prakAre evuM kahevu che ke jaghanya guNa nArakanA ananta paryAya kahelA che. e ja rIte utkRSTa guNu kALA nArakanA viSayamAM samajI levuM joie, arthAt utkRSTa guNu kALaka eka naiyika utkRSTa guNu kALaka khIjA narayikathI dravyanI dRSTie tulya che, pradezeAnI dRSTie paNa tulya che, avagAhanAnI dRSTie catuH sthAna patita che. sthitinI dRSTie paNa catuHsthAnapatita che, kRSNa varNanA paryAyeAnI dRSTie tulya che, zeSa cAra varNInA ga Mdha, rasa, ane spanA, traNa jJAnA traNa ajJAnA ane traNa danAMnA paryAyeAthI SaDthAna patita bane che. madhyama guNu phALA nArakanA viSayamAM paNa eja prakAre kahevu joIe, arthAt eka madhyama kALA guluvALA nAraka khIjA madhyama kALA guNavALA nArakathI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam sthAnapatitaH, sthityA catu:sthAnapatito bhavati, kintu, 'navaraM kAlavaNNapajjavehi chaTANavaDie' navara-pUrvApekSayA vizeSastu kRSNavarNaparyavairajaghanyAnutkRSTaguNakAlako nairayikaH SaTsthAnapatito bhavati 'evaM-avasesA cattAri vaNNA' do gaMdhA, paMca rasA aTTa phAsA bhANiyavyA' evaM-tathaiva, avazeSAzcatvAro varNAHpItaraktaharitazuklarUpAH-dvau gandhau surabhyasurabhirUpau, paJca rasAH-amlamadhurakaSAyakaTutiktarUpAH, aSTau sparzAH-zItoSNamRdukarkazalaghuguruka sparzAdirUpAH, bhaNitavyAH-SaTsthAnapatittvaprayojakatayA vaktavyA ityarthaH, gautamaH pRcchati'jahaNNAbhiNibohiyanANINaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! jaghanyAbhinibodhikajJAnInAM nairayikANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'jahaNNAbhiNibohiyanANoNaM neraiyANa aNaMvA pajjavA paNNatA' jaghanyAbhinibodhika jJAninAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNAbhiNibIkAleguNa vAle nAraka se dravya kI dRSTi se tulya haiM pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hai, magara avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hai, sthiti kI dRSTi se bhI catu:sthAnapatita hai, kRSNa varNa paryAya kI apekSA SaTUsthAnapatita hai / zeSa cAra vargoM do gaMdho pAMca rasoM evaM ATha sparzo kI apekSA bhI SaTUsthAna patita kahanA cAhie / ___ gautama-he bhagavAn ! jaghanya Abhiniyodhika jJAnI nArakoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya Abhiniyodhika jJAnI nArakoM ke ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA hai ki jaghanya AbhiniyodhikajJAnI nArakoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! eka dravyanI daSTie tulya che. pradezanI daSTie paNa tulya che. paNa avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita che, sthitinI daSTie paNa catuHsthAna patita che, kRSNa varNa paryAyanI apekSAe sthAna patita che. zeSa cAra varNa, be gadhe pAMca ra temaja ATha sparzonI apekSAe paNa sthAna patita kahevA joIe. zrI gautamasvAmI-he bhagavana jaghanya AbhinibAdhika jJAnI nArakenA keTalA paryAya cha 1 zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya AminibAdhika jJAnI nArakenA ananta paryAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ 652 majJApanAsUtre hiyanANINaM aNatA panjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthe-kathaM tAvat , evam-uktarItyA, ucyate-jadhanyAbhinibodhika jJAnInAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNAmiNivohiyanANI neraie' jadhanyAbhimibodhikajJAnI nairayiko 'jahaNNAbhiNinohiyassa neraiyalsa davaTTayAe tulle' jaghanyAbhinivodhikasya jJAnino nairayikasya dravyArthatayA tulyo bhavati 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, tathaiva 'ogAhaNadvayAe cauvANavaDie' avagAhanArthatayA zarIrocchyApekSayA catu:sthAnapratito bhavati, 'ThiIe cauhANavaDie' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, catuH sthAnapatito bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTANavaDie' jaghanya abhinibodhika jJAnI dUsare abhinibodhika jJAnI se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA se bhI tulya hai, kintu avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hai, sthiti kI dRSTi se bhI catu:sthAnapatita hai, varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM kI apekSA SaTsthAnapatita hai ! abhinibodhika jJAna ke paryAyoM kI apekSA tulya hai, zrutajJAna aura avadhijJAna ke paryAyoM se SaTsthAna hai / tIna darzanoM kI apekSA SasthAnapatita hai| ___utkRSTa abhinibodhika jJAnI ke viSaya meM bhI aisA hI kahanA cAhie arthAt eka utkRSTa abhinibothika jJAnI dUsare uskRSTa abhinibodhaka jJAnI se dravya kI dRSTi se tulya hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita hai, sthiti se catu sthAnapatita gautamasvAmI-he bhagavad zAkAraNathI ema kahevAmAM Ave che ke jaghanya abhinibedhikattAnI nArakenA anaMta paryAya che. zrI bhagavAna -he gautama ! eka jaghanya AminibedhikAnI bIjA AbhinibAdhikajJAnIthI dravyanI ape. lAe tulya che pradezanI apekSAe paNa tulya che, paNa avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita che, sthitinI dRSTie paNa catuHsthAna patita che. varNa, gaMdha, rasa, ane sparzanA paryAnI apekSAe SaTasthAna patita che. AbhinibAdhika jJAnanA paryAyenI apekSAe tulya che, zrutajJAna ane avadhijJAnanA paryAyethI SaTasthAna patita traNa darzanenI apekSAe SaTasthAna patita che. ajaghanya-anutkRSTa arthAt madhyama AbhinibaMdhika jJAnanA viSayamAM paNa ema ja samajavuM joIe. arthAt eka madhyama AbhinibAdhika jJAnI bIjA madhyama Abhinibedhika jJAnIthI dravyanI dRSTie tulya che. pradezanI dRSTie tulya che. avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita thAya che. sthitinI draSTie zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam , " varNagandharasasparzaparyavaiH padasthAnapatito bhavati, 'AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle' AbhinivodhikajJAnaparyavaistulyo bhavati, 'suyanANapajjaverhi, ohinANapajjavehiM chANavaDie zrutajJAnaparyavaiH avadhijJAnaparyavaizca SaTsthAnapatito bhavati, 'tihiM daMsaNehi chadvANavaDie' tribhirdarzanai:- cakSuracakSurakhadhilakSaNa darzanapayatraH SaTsthAnapatito bhavati, evaM ukkosAbhiNibohiya nANIvi' evam pUrvoktarItyA, utkRSTAbhinibodhikajJAnI api nairayikaH utkRSTAbhinivodhikajJAnino nairathi - kasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, AbhinivodhikajJAnaparyavaistulyaH zrutajJAnaparyavaiH, avadhijJAnaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, tribhirdarzanaiH padasthAnapatito bhavati, 'ajahaNNamaNukosAbhiNivohiyaNANIva evaM veva' ajaghanyAnutkRSTAbhinibodhikajJAni api nairayikaH eva caiva pUrvokta vadeva ajaghanyAnutkRSTAbhinibodhikajJAnino nairayikasya dravyArtha - tayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH sthityA catuH sthAnapatitaH varNagandharasasparza paryavaiH SaTsthAnapatitaH, zrutajJAnaparyavaiH, avadhijJAnaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatito bhavatIti bhAvaH, kintu 'raM AbhiNivohiyanAgapajjavehiM sahANe chaDANavaDie' navaraM pUrvApekSayA hai, varNa gaMdha rasa aura sparza se SaTsthAnapatita hai, Abhinibodhika jJAna ke paryAyoM se tulya hai, zrutajJAjJAna aura aura avadhikajJAna ke paryAya se SaTsthanapatita hai, tIna darzanoM kI apekSA SaTsthAnapatita hai / " ajaghanya - anutkRSTa arthAt madhyama Abhinibodhika jJAnI ke viSaya meM bhI aisA hI samajhanA cAhie / arthAt eka madhyama Abhinibodhika jJAnI dUsare madhyama Abhiniyodhika jJAnI se dravya kI dRSTi se tulya hai, pradezoM kI dRSTi se tulya hai, avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti kI dRSTi se bhI catuHsthAnapatita hotA hai, varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai, zrutajJAna aura avadhijJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai, tIna darzanoM ke paryAyoM se bhI SaTsthAnapatita hotA hai| vizeSa yaha hai ki Abhinibodhika jJAna ke paryAyoM kI dRSTi se svasthAna meM bhI ssttsthaaspanA paryAyeAthI paryaMcathI cha sthAna patita thAya che, svasthAnamAM paNa paNa catuHsthAna patita thAya che, vaNu, gaMdha, rasa ane SaTasthAna patita thAya che. zrutajJAna ane avadhijJAnanA patita thAya che, traNa danAnA paryAyethI paNa cha sthAna vizeSa e che ke AbhinikhAdhikajJAnanA paryAyAnI daSTie zrI prajJApanA sUtra :2 653
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ 654 prajJApanAsUtre vizeSastu-AbhinibodhikajJAnaparyavaiH svasthAne-sthityAm SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM suyanANI ohinANIvi' evam pUrvoktarItyA, zrutajJAnI avadhijJAnI api nairayikaH zrutajJAninaH avadhijJAnino nairayikasya dravyarthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasasparzaH SaTsthAnapatitaH, AminiyodhikajJAnaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, zrutajJAnaparyavaiH, avadhijJAnaparyavaiH, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatito bhavati, kintu'NavaraM jassa nANA tassa annANA natthi' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu yasya jJAnAni bhavanti tasya ajJAnAni na bhavanti, samyagdRSTemithyAdRSTayupamardaina, napatita hotA hai ArthAt madhyama Abhinibodhika jJAna vAloM meM bhI paraspara anantabhAga evaM anantaguNa nyUnadhikatA pAI jAtI hai| isI prakAra zrutajJAnI aura avadhijJAnI ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie, arthAt eka zrutajJAnI dUsare zruta jJAnI nAraka se tathA eka avadhijJAnI dUsare avadhijJAnI nAraka se dravya aura pradezoM ko apekSA tulya haiM avagAhanA aura sthiti kI apekSA catuHsthAnapanita hai, varNa gaMdha, rasa, sparza, Abhinibodhika jJAna zrutajJAna tathA avadhijJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai, tIna darzanoM ke paryAyoM se bhI SaTsthAnapatita hai / yahAM yaha bAta dhyAna meM rakhanI cAhie ki jisako jJAna hotA hai use,ajJAna nahIM hotA aura jise ajJAna hotA hai use jJAna nahIM hotA / kAraNa yaha hai ki jJAnasamyagdRSTi ko aura ajJAna mithyAdRSTi ko hote haiM / jo samyagdRSTi hotA haiM vaha mithyAdRSTi nahIM hotA aura jo mithyAdRSTi hotA hai vaha samyagdRSTi nahI SaTasthAna patita thAya che, arthAt madhyama Aminibedhika jJAnavALAmAM paNa paraspara ananta guNa nyUnAdhikatA maLI Ave che. eja prakAre kRtajJAnI ane avadhijJAnInA viSayamAM paNa samajI levuM joIe. arthAt eka zrutajJAnI bIjA zrutajJAnI nArakathI tathA eka avadhijJAnI bIjA avadhijJAnI nArakathI dravya ane pradezanI apekSAe tulya che, avagAhanA mane sthitinI apaikSAye yatuHsthAna patita cha, 1, 2sa, dha, 25za, maalibadhika jJAna, zrutajJAna, avadhijJAnanA paryAyathI SaTasthAna patita che, traNa dazAnA paryAyathI paNa sthAna patita che. A sthAne A vAta dhyAnamAM rAkhavI joIe ke jene jJAna thAya che tene ajJAna nathI thatuM ane jene ajJAna thAya che tene jJAna nathI thatuM. kAraNa ke jJAna samyagdaSTine ane ajJAna mithyA daSTine thAya che. je samyagdaSTi hoya che te mithyA daSTi nathI hotA ane zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam mithyAdRSTezca samyagdRSTayupamardenaiva jAyamAnatayA parasparavirodhena, samyagdRSTe mA'nAnAM, mithyAdRSTecAjJAnAnAmeva saMbhavena jJAnasadbhAve'jJAnAsadbhAvAt ajJAna sadbhAve ca jJAnAsadabhAvAt, ityabhiprAyeNaivAha-'jahA nANA tahA annANAvi bhANiyavvA, navaraM jassa annANA tassa nANA na bhavaMti' yathA jJAnAni bhaNitAni tathA ajJAnAnyapi bhaNitavyAni, kintu navaraM-pUrvApekSayA vizeSastu-yasya ajJAnAni bhavanti tasya jJAnAni na bhavanti ubhayaiSAM parasparavirodhAt, gautamaH pRcchati-jahaNNacakkhudaMsaNINaM bhaMte ! neraiyANaM kevaiyA pajavA paNNattA?' he bhadanta ! jaghanyacakSurdarzanInAM nairayikANAM kiyantaH paryavAH-paryAyAH, prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyacakSurdazanInAM nairayikANAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vucai-jahaNNacakkhudaMsaNI] neraiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat evam-uktarItyA, ucyate jaghanya cakSudarzanInAM nairayikANAm anantAH paryavA prajJaptA iti ? bhagavAn kAraNamAha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNa cakhudaMsagINaM neraie' jaghanya cakSuhotA, kyoMki donoM paraspara viruddha haiN| jaisA jJAnoM ke viSaya meM kahA hai, vaisA hI ajJAnoM ke viSaya meM bhI kahanA cAhie, vizeSatA yaha hai ki jisa jIva meM ajJAna hotA haiM usameM jJAna nahIM hotaa| gautama-he bhagavan ! jaghanya cakSudarzanI nArakoM ke kitane paryAya kahe gae haiM ? bhagavAn-gautama ! ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahAgayA hai ki jaghanya cakSudarzanI nArakoM ke ananta paryAya kahe gae haiM ? je mithyAdaSTi hoya che te samyagdaSTi nathI hotAM, kemake banne paraspara virUddha che jevuM jJAnanA viSayamAM kahyuM che-tevuM ja ajJAnanA viSayamAM paNa kahevuM joIe, vizeSatA e che ke je jIvamAM ajJAna hoya che temAM jJAna nathI hotuM. zrI gautamasvAmI -bhagavad jaghanya cakSudarzananI nArakanA keTalA paryAya DesA cha ? zrI mAvAn :- gautama ! mananta paryAya 4sA che. zrI gautamasvAmI-bhagavad ! kayA kAraNe evuM kahevuM che ke jaghanya cakSu darzanI nArakonA ananta paryAya kahelA che? zrI bhagavAna he gautama ! eka jaghanya cakSudarzanI nAraka bIjA jaghanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ 656 prajJApanAsUtre darzanI khalu nairayikaH, 'jahaNNacakkhudaMsaNissa neraiyassa davbaTTayAe tulle' jaghanyacakSurdarzanino nairayikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'parasaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe caujhaNavaDie' avagAhanArthatayA catuH sthAnapatito bhavati tathAcAvagAhanApekSayA jaghanya cakSurdarzanI nairayiko jaghanyacakSurdarzanino nairayikasya asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno yA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavatIti bhAvaH, 'ThiIe cauTThANacaDie' sthityA - AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA catuHsthAnapatito bhavati, tadabhilApazca pUrvavatsvayamUhanIyaH, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjaverhi, tirhi nANehiM tihiM aNNANehiM chANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhirjJAnaiH - matizrutAvadhilakSaNajJAnaparyavaiH, tribhirajJAnaiH matyajJAnazrutAjJAna bhagavAna - gautama ! eka jaghanya cakSudarzanI nAraka dUsare jaghanya cakSudarzanI nAraka se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA se tulya hai kintu avagAhanA kI apekSA se catuHsthAna patita hotA hai / isa prakAra eka jaghanya cakSudarzanI nAraka dUsare jaghanya catudarzanI nAraka se avagahanA kI apekSA asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| yadi adhika ho to asaMkhyAta bhAga adhika saMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika ho sakatA hai / sthiti kI apekSA bhI catuHsthAnapatita hotA haiM, usakA uccAraNa pahale ke samAna kara lenA cAhie / varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM kI apekSA mati zrata aura avadhi, inake paryAyoM se tIna jJAna kI apekSA, matyajJAna, zrutAjJAna evaM vibhaMgajJAna rUpa tIna ajJAnoM kI apekSA cakSudranI nArakathI dravyanI apekSAe tulya che, pradezeAnI apekSAe tulya che paNa avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita thAya che e rIte eka jaghanya cakSudanI nAraka khIjA jaghanya cakSudranI nArakathI avagAhanAnI apekSAe asa MkhyAtabhAga hIna, sakhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna athavA asa`khyAta guNuhIna thAya che. jo adhika heAya te asa`khyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, sakhyAta guNa adhika athavA asaMkhyAta guNu adhika, thaI zake che. sthitinI apekSAe paNa catuHsthAna patita thAya che. tenuM uccA raNa pahelAnA jevuM karI levu' joI e varNa, gaMdha, rasa ane spanA paryAceAnI apekSAe, mati, zruta ane avadhi A traNe jJAna paryAyanI apekSAe matyajJAna, zrutAjJAna, temaja vibhagajJAna rUpa traNa ajJAneAnI apekSAe SasthAna zrI prajJApanA sUtra :2
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam 657 vibhaGgalakSaNAjJAnaparyavaizva padasthAnapatito bhavati tadabhilApo'pi pUrvavadevAvaseyaH 'cakkhudaMsaNapajjavehiM tulle' cakSurdarzanaparyavaistulyo bhavati, 'aca+khudaMsaNapajjaverhi ohiMdaMsaNapajjavehiM chANavaDie' acakSurdarzanaparyavaiH avadhidarzanaparyavaizca padsthAnapatito bhavati, tadabhilApo'pi pUrvavadeva svayamUhyaH, 'evaM ukkosacakkhudaMsaNIvi' evam pUrvoktarItyA utkRSTa cakSurdarzano api nairayikaH utkRSTacakSurdazanino nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH svAnapatitaH sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhirjJAnaiH tribhirajJAnaiH SaTsthAnapatitaH, cakSurdarzanaparyavaistulyaH, acakSurdarzanaparyavaiH, avadhi , sthAnapatita pUrvavat samajhalenA cAhie / cakSudarzana paryAyoM kI apekSA tulya hotA hai, acakSudarzana paryAyoM kI apekSA SaTsthAnapatita tathA avadhidarzana ke paryAyoM kI apekSA bhI SaTsthAnapatita hotA hai| SaTsthAnoM kA AlApa pUrvavat samajha lenA cAhie / isI prakAra utkRSTa cakSudarzanI nAraka ke viSaya meM kahanA cAhie arthAt eka utkRSTa cakSudarzanI nAraka dUsare utkRSTa cakSudarzanI nAraka kI apekSA dravya se tulya haiM, pradezoM kI apekSA bhI tulya hotA hai, avagAhanA kI apekSA catuHsthAtapatita hotA hai, / sthiti kI apekSA bhI catuHsthAnapatita hotA hai, varNa gaMdha, rasa sparza ke paryAyoM se tIna jJAnoM aura tIna ajJAnoM ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai, cakSudarzana ke paryAyoM se tulya hotA hai, acakSudarzana aura avadhidarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / ajaghanya anutkRSTa arthAt jo utkRSTa bhI nahI, jaghanya bhI nahIM arthAt madhyama cakSudarzanI nAraka ke viSaya meM bhI isI prakAra patita pUrvInI jema samajI levA joie. cakSudana, paryAyAnI apekSAe tulya hAya che. acakSudana,paryAyeAnI apekSAe sthAna patita tathA avadhidarzananA poMcAnI apekSAe paNa SasthAnAnuM kathana pUrvavat sathajI levu' joie. e prakAre utkRSTa cakSudanI nArakanA viSayamAM kahevu joie. arthAt eka utkRSTa cakSudazanI nAraka khIjA utkRSTa cakSudanI nArakanI apekSAe dravyathI tulya che ane pradezeAthI paNa tulya che avagAhananI apekSAe catuHsthAna patita thAya che, sthitinI apekSAe paNa catuHsthAna patita che. vaNu ga Mdha, rasa sparza nA paryAyathI, traNa nAnA ane traNa ajJAnAnA paryAyAthI SasthAna patita ane che, cakSudananA paryAyAthI tulya ane che. acakSudananA ane avadhidananA paryaMcAthI SasthAna patita thAya che. ajaghanya-anuSkRSTa arthAt je utkRSTa paNa nathI jadhanya paNa nathI pra0 83 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ 658 prajJApanAsUtre " " darzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'ajahaSNamaNukosacakkhudaMsaNIvi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTa cakSurdarzanI api nairayikaH evazcaiva - pUrvoktavadeya, ajagha nyAnutkRSTa cakSurdarzanino nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthA napatitaH sthityA varNagaMdharasasparzaparyatraiH, tribhirjJAnaiH, tribhirajJAnaiH, SaTsthAnapatitaH, cakSurdezanaparyavaistulyaH, acakSurdezanaparyavaiH avadhidarzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, kintu 'sahANe chadvANavaDie' svasthAne SaTsthAnapatito bhavati, tadabhilApazca pUrvavadeva prasiddhatvAtsvayamUhyaH, ' evaM acakkhudaMsaNIvi' evam-tathaiva jaghanya acakSurdarzaniko'pi nairayikaH jaghanya avakSu kahanA cAhie, arthAt madhyama cakSudarzana kA dhAraka eka nAraka madhyama cakSudarzana ke dhAraka dUsare nAraka se dravya kI apekSA aura pradezoM kI apekSA tulya hotA hai, avagAhanA aura sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai, varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se tIna jJAnoM aura tIna ajJAnoM ke paryAyoM se parasthAnapatita hotA hai, acakSudarzana evaM avadhidarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / kintu svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita hotA hai, arthAt eka madhyama cakSudarzana ke dhAraka nAraka kI apekSA dUsare madhyama cakSudarzana ke hI dhAraka nAraka meM SaTUsthAnapatita honAdhikatA hotI hai / una SaTsthAnoM kA uccAraNa pUrvavat kara lenA cAhie acakSudarzanI nAraka ke viSaya meM bhI aisA hI kahanA cAhie, arthAt eka jaghanya acakSudarzanI nAraka dUsare jaghanya arthAt madhyama cakSudanI nArakanA viSayamAM paNa eja rIte kahevuM joie, arthAt madhyama cakSudananA dhAraka eka nAraka madhyama cakSuddenanA dhAraka bIjA nArakathI dravyanI apekSAe ane pradezeAnI apekSAe tulya thAya che, avagA hunA bhane sthitinI apekSAye yatuHsthAna patita thAya che. varSA, gaMdha, rasa, spanA paryAyathI traNa jJAnA ane traNa ajJAnAnA paryAyethI SasthAna patita thAya che. acakSudana temaja avadhidarzananA paryAyAthI SasthAna patita thAya che, acadana temaja avidhananA paryAyathI SaTasthAna patita thAya che. kintu svasthAnamAM paNa paTasthAna patita bane che, arthAt eka madhyama cakSudarzananA dhAraka nArakanI apekSAe bIjA madhyama cakSudghananA ja dhAraka nArakamAM SasthAna patita hinAdhikatA thAya che. A cha sthAnenu uccAraNa pU vat karI levu joie. acakSudanI nArakanA viSayamAM ema ja kahevu joie. arthAt eka jaghanya acakSudanI nAraka khIjA jaghanya acakSunnunI nArakanI apekSAe zrI prajJApanA sUtra :2
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.6 nairayikANAM paryAyanirUpaNam dezanikasya nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH, tribhiniH tribhirajJAnaiH SaTsthAnapatitaH, acakSurdarzanaparyavaiH tulyaH, avadhidarzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati tadamilApopi pUrvavadevAvaseyaH, 'ohiMdasaNIvi' abadhidarzaniko'pinairayikaH avadhidarzanikasya nairayikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH sthityA catu:sthAnapatitaH, varNaacakSudarvanI nAraka kI apekSA dravya se tulya hotA hai, pradezoM se bhI tulya hotA hai, avagAhanA aura sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai varNa, gaMdha, rasa, sparza, tIna jJAnoM, tIna ajJAnoM tathA cakSuHdarzana ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita hotA hai, acakSudarzana ke paryAyoM se tulya hotA hai, avadhidarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / utkRSTa acakSudarzanI ke viSaya meM bhI aisA hI samajhanA caahie| madhyama acakSudarzanI ke saMbaMdha meM aisA kahanA cahie kintu use svasthAna meM bhI SaTUsthAnapatita kahanA cahie arthAt madhyama acakSudarzanI eka nAraka se madhyama acakSudarzanI dUsare nAraka meM SaTUsthAnapatita honAdhikatA hotI hai, kyoMki madhyama acakSudarzana kA jaghanya aura utkRSTa acakSudarzana ke samAna eka sthAna nahIM hotaa| avadhidarzanI nAraka ke saMbandha meM bhI isI prakAra kahanA cAhie, arthAt eka jaghanya avadhidarzanI nAraka se dUsarA jaghanya avadhidarzanI nAraka dravya aura pradezoM se tulya hotA hai, avagAhanA dravyathI tulya hoya che. pradezathI paNa tulya hoya che. avagAhanA ane sthitinI apekSAe catuHsthAna patita hoya che, varNa, gaMdha, rasa, sparza, traNa ajJAna tathA cakSudarzananA paryAyAthI SaTasthAna patita thAya che, acakSudarzananA paryAyethI tulya thAya che, avadhidarzananA paryAyethI SasthAna patita thAya che. utkRSTa acakSudarzananA viSayamAM paNa emaja samajavuM joIe. madhyama acakSudanIne sambandhamAM emaja kahevuM joIe paraMtu tene svasthAnamAM paNa SaTasthAna patita kahevAM joIe arthAta madhyama acakSudazanI eka nArakathI madhyama acakSudarzanI bIjA nArakamAM jasthAna patita hIMnAdhikatA thAya che kemake madhyama acakSudarzananA jaghanya ane utkRSTa acakSudarzananA samAna eka sthAna nathI hotuM. avadhidarzanI nArakenA saMbaMdhamAM paNa eja prakAre kahevuM joIe, arthAt eka jaghanya avadhidarzanI nArakathI bIjA jaghanya avadhidarzanI nAraka dravya pradezathI tulya hoya che, avagAhanA ane sthitithI catuHsthAna patita thAya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ 660 prajJApanAsUtra gandharasasparzaparyavaiH, tribhiH jJAnaiH tribhirajJAnaH SaTsthAnapatitaH, cakSurdarzanaparyavaistulyaH acakSurdarzanaparyavaiH avadhidarzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, tadabhilApakramazca pUrvavadevAvaseyaH ||suu. 6 // mUlam-jahaNNegAhagANaM bhaMte asurakumArANaM kevaiyA pajavA paNNattA? goyamA! aNaMtA pajavA pnnnnttaa| se keNaTreNaM bhaMte ? evaM vuccai jahANogAhagANaM asurakumArANaM aNaMtA pajavA paNNatA ? goyamA ! jahaNNogAhaNae asurakumAre jahaNNogahaNassa asurakumArassa davaTTayAe tulle, paesaTTayAe tulle, ogAhaNaTTayAe tulle, ThiIe cauTANavaDie, vaNNAIhiM chaTTANavaDie, AbhiNibohiyanANapajjavehiM suyanANapajavehi ohinANapajjavehiM tihiM aNNANehiM tihiM daMsaNehiM ya chaTANavaDie evaM ukkosogAhaNae vi evaM ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi navaraM ukkosogAhaNae vi asurakumAre ThiIe cauTThANavaDie evaM jAva thnniykumaaraa| // suu07|| aura sthiti se catuHsthAnapatita hotA hai, varNa, gaMdha,rasa, sparza, tIna jJAnoM tathA tIna ajJAnoM ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai, cakSudarzana aura acakSudarzana ke paryAyoM se bhI SaTrasthAnapatita hotA hai kintu avadhidarzana ke paryAyoM se tulya hotA hai / utkRSTa avadhidarzana ke viSaya meM tathA madhyama avadhidarzana ke viSaya meM bhI aisA -kahanA cAhie, magara madhyama avadhidarzana ko svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita kaha lenA cAhie // 6 // che. varNa, gaMdha, rasa, sparza, traNejJAna, tathA traNe ajJAnanA paryAyethI vaTasthAna patita thAya che. cakSudarzana ane acakSudarzananA paryAthI paNa vasthAna patita thAya che. paNa avadhidarzananA paryAyathI tulya bane che, utkRSTa avadhidarzananA viSayamAM paNa ema ja kahevuM joIe, paNa madhyama avadhidarzanane svasthAnamAM paNa SaTasthAna patita kahevuM joIe. te 6 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.7 asurakumArANAM paryAyanirUpaNam 661 chAyA-jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! asurakumArANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantA paryavAH prajJaptAH / tat kenArthena bhadanta ! eva mucyate jaghanyAvagAhanakAnAm asurakumArANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAvagAhanako'surakumAro jaghanyAvagAhanakasya asurakumArasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNAdibhiH SaTsthAnapatitaH, AbhinibodhikajJAnapayavaiH, zrutajJAnaparyavaiH, avadhi asurakumArAdiparyAyavaktavyatA zabdArtha-(jahaNNogAhagANaM bhaMte ! asurakumArANaM kevaiyA panjavA paNNattA ?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle asurakumAroM ke kitane paryAya haiM ? (goyamA aNaMtA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya haiM (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM puccai-jahaNNogAhagANaM asurakumArANaM aNaMtA pajavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle asurakumAroM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNogAhaNae asurakumAre jahaNgogAhaNassa asurakumArassa bvaTThayAe tulle) he gautama ! eka jaghanya avagAhanA vAlA asurakumAra dUsare jaghanya avagAhanA vAle asurakumAra se dravya kI dRSTi se tulya haiM (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA se tulya hai (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnatita hai (vaNNAI hiM chaTThANavaDie) varNa Adi se SaTsthAnapatita haiM (AbhiNiyohiyanANapajjavehiM ) AbhinibodhikajJAna ke paryAyoM se (suyanANapajjaveiiM) asu2mArA paryAya 14tavyatA. hAtha-(jahaNNogAhagANaM bhaMte ! asurakumArANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! dhanya sAnA vANA masurabhArAnA DeTA paryAya cha 1 (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) OM gautama ! ananta paryAya che (se keNadveNaM bhaMte ! evaM cuccai-jahaNNAgAhagANaM asurakumArANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! dhyA hetuthI ema kahevAya che ke jaghanya avagAhanAvALA asurakumAronA ananta paryAya cha ? (goyamA ! jahaNNogAhaNae asurakumAre jahaNNogAhaNarasa asurakumArassa davyayAe tulle) gautama ! 4 4dhanya mAnAvA masu24bhAra mAnna 45nya apanA asu2zubhArathI dravyanISTiye tulya cha (ogAhaNa dRyAe tulle) AqAnAthI tulya cha (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatu:sthAna patita che (vaNNAIhiM chaTThANavaDie) pahithI 58sthAna patita cha (AbhiNibohiya nANa pajjabehiM) mAlinimAdhi4 jJAnanA paryAyAdhI (suyanANa pajjavehiM) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ 662 prajJApanAsUtre jJAnaparyavaiH, tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaizca SaTsthAnapatitaH, evamuskRSTAvagAhanako'pi, evam ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi, navaram utkRSTAvagAhanako'pi asurakumAraH sthityA catuH sthAnapatitaH, evaM yAvat stnitkumaaraaH| TIkA--pUrva sAmAnyato'surakumArAdInAM paryAyaprarUpaNaM kRtam, samprati jaghanyAvagAhanakAnAmasurakumArAdInAM paryAyaM prarUpayitumAha-'jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! asurakumArANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? gautamaH ! pRcchati-'he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAm jaghanyam avagAhanaM-zarIrocchyo yeSAM te jaghanyAvagAhazrutajJAna ke paryAyoM se (ohiNANapajjavehiM) avadhijJAna ke paryAyoM se (tihiM aNNANehiM) tIna ajJAnoM se (tihiM daMsaNehi ya) aura tIna darzanoM se (chaTThANavaDie) SaTrasthAnapatita hai (evaM ukkosogAhaNae vi) isI prakAra utkRSTa avagAhanA vAlA bhI (evaM ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi) isI prakAra madhyama avagAhanA vAlA bhI (navaraM) vizeSa yaha ki (ukkosogAhaNae vi asurakumAre ThiIe cauhANavaDie) utkRSTa avagAhanA vAlA bhI asurakumAra sthiti se catuHsthAnapatita hai (evaM jAva thaNiyakumArA) stanitakumAroM taka isI prakAra jaannaa| ___TIkArtha-pahale sAmAnya rUpa se asurakumAroM Adi ke paryAyoM kI prarUpaNA kI gaI, aba jaghanya avagAhanA vAle Adi asurakumAroM ke paryAyoM ko prarUpaNA kI jAtI hai__ gautama he bhagavan ! jaghanya avagAnA vAle asurakumAroM ke kitane paryAya kahe gae hai ? zrutajJAnanA paryAyathI (ohiNANa pajjavehiM) AqdhijJAnanA paryAyathI (tihiM aNNA NehiM) ra 2majJAnAthI (tihiM IsaNehiMya) bhane trAzanAthI (chaTANavahie) SaTasthAna patita che (evaM ukkosogAhaNae vi) se prAre kRSTa apanA pAmA 54 (evaM ajahaNNamaNukkosogAhaNAe vi) me re madhyama mA . sAInAva 55 (navaraM) vizeSa se che (ukosogAhaNae vi asurakumAre ThiIe caudANavaDie) pRSTa mgaaunaavaa|| 55 asu2bhAra sthitithI yatu:sthAna patita cha (evaM jAva thaNiyakumArA) stnmaa2| sudhI se prA2 na. TIkAtha-pahelA sAmAnya rUpathI asurakumAra AdinA paryAnI prarUpaNa karI. have jaghanya avagAhanAvALA asurakumAranA paryAyanI prarUpaNa karAya che zrI gautamasvAmI-bhagavan! jaghanya avagAhanAvALA asurakumAronA keTalA paryAya kahelA che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.7 asurakumArANAM paryAyanirUpaNam 663 nakAsteSAmityarthaH, amurakumArANAM kiyantaH paryavAH-paryAyAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAm asurakumArANAm anantAH paryavAH paryAyAH prajJaptAH, gotamastatra kAraNaM pRcchati -'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM amurakumArANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat, evam-uktarItyA, ucyate -yat-jadhanyAvagAhanakAnAm asurakumArANAm anantAH paryavAH prajJaptAH iti ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! jahaNyogAhaNae asurakumAre jahaNNogAhaNassa asurakumArassa davaTTayAe tulle' jayanyAvagAhanako'surakumAro jaghanyAvagAhanakasya asurakumArasya dravyArthatayA dravyAthikanayena tulyo bhavati 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA-pradezApekSayA, tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA-zarIrocchrayarUpatayA tulyo bhavati, 'ThiIe cauDhANavaDie' sthityAAyuH karmAnubhavarUpasthityapekSayA, catuHsthAnapatito bhavatiH, tathA ca sthitya bhagavAn-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAle asurakumAroM ke ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-he bhagavan ! kisa hetu se aisA kahAjAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle asurakumAroM ke ananta paryAya kahe haiM ? bhagavAn-he gautama ! eka jaghanya avagAhanA vAlA asurakumAra dUsare jaghanya avagAhanA vAle asurakumAra se draa kI apekSA tulya hai pradezoM kI apekSA bhI tulya hai, avagAhanA kI apekSA bhI tulya hai, kintu sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hotA haiM, ataeva eka jaghanya avagAhanAvAlA asurakumAra dUsare jaghanya avagAhanA vAle asurakumAra se sthiti kI apekSA agara hIna ho to zrI bhagavAna gautama! jaghanya avagAhanA vALa asurakumAranA ananta paryAya kahelA che. zrI gautamasvAmI ! kayA hetuthI ema kahevAya che ke jaghanya avagAhanA vALA asurakumAranA ananta paryAya kahyA che? zrI bhagavAna-he gautama ! eka jaghanya avagAhanAvALA asurakumAra bIjA jaghanya avagAhanAvALA asurakumArathI dravyanI apekSAe tulya che, pradezanI apekSAe paNa tulya che, avagAhanAnI apekSAe paNa tulya che. kintu sthitinI apekSAe catuHsthAna patita thAya che, tethI ja eka jaghanya avagAhanAvALA asurakumAra bIjA jaghanya avagAhanAvALA asurakumArathI sthitinI apekSAe agara hIna hoya te asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAtabhAga hIna saMkhyAta guNahIna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ majJa pinAsUtre 664 pekSayA jaghanyAvagAhanako'surakumAro jaghanyAvagAhanakasyAsurakumArasya asaMkhyeya. bhAga hono vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNa hIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati iti bhAvaH, 'vaNNAihiM chaTThANava. Die' varNAdibhiH-varNagaMdharasasparzaparyavaiH jaghanyAvagAhanako'surakumAraH SaT sthAnapatito bhavati tadabhilApazca pUrvavadeva bodhyaH, 'AbhiNibohiyanANapajjavehiM' AbhinibodhikajJAnaparyavaiH, 'suyanANapajavehi zrutajJAnaparyavaiH 'ohinANapajja vehi' avadhijJAnaparyavaiH, 'tihiM annANehi' tribhirajJAnaiH-matyajJAnazrutAjJAnavibhaGgalakSaNAjJAnaH 'tihiM daMsaNehi ya chahANavaDie' tribhirdarzanaizca-cakSuracakSuravadhilakSaNadarzanaparyavaiH jaghanyAvagAhanako'surakumAraH SaTsthAnapatito bhavati, tathA ca matijJAnIbhiH jaghanyAvagAhanako'surakumAro jaghanyAvagAhanakasyAsurakumArasya anantabhAga hIno vA, asaMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyaguNa hIno vA, asaMkhyeyaguNa hIno vA, anantaguNa hono vA bhavati, anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA haiM aura yadi adhika haiM toasaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika yA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai / varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se tathA AbhinibodhikajJAna, zrutajJAna, avadhijJAna tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita hotA hai, arthAt eka jaghanya avagAhanAvAlA asurakumAra dUsare jaghanya avagAhanA vAle asurakumAra se ananta bhAgahIna asaMkhyAta bhAga hIna saMkhyAta bhAga hIna saMkhyAtaguNahIna asaMkhyAta guNa hIna athavA anantaguNa hIna hotA hai, agara adhika ho to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, sNkhyaatathavA asaMkhyAta guNahIna thAya che ane je adhika che te asaMkhyAta bhAga adhika saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAta guNa adhika thAya che. 1, madha, 24, 25nA paryAyAthI tathA mAninimAdhijJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, traNa ajJAne ane traNa darzanA paryAyathI SaTasthAna patita thAya che. arthAt eka jaghanya avagAhanAvALA asurakumAra bIjA jaghanya avagA. hanAvALA asurakumArathI ananta bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNahIna athavA ananta guNahIna bane che, agara adhika hoya te anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.7 asurakumArANAM paryAyanirUpaNam 665 saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavatIti bhAva:, ' evaM ukosogAhaNae vi evam pUrvoktarItyA utkRSTazavagAhanako'pi asurakumAra utkRSTAvagAhanakasyAsurakumArasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH sthityA catuHsthAnapatitaH, varNAdibhiH paTTa sthAnapatitaH, AbhinivodhikajJAnaparyavaiH zrutajJAnaparyavaiH, avadhijJAnaparyavaiH, tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaizca padasthAnapatito bhavati, evaM ajahaNNamaNukosogAhaNaevi evam - pUrvoktavadeva ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi asurakumAraH ajaghanyAnutkRSTa(vagAhanakasyAsurakumArasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA catuHsthAnapatitaH varNAdibhiH SaTsthAnabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai / jaisA jaghanya avagAhanA vAle asurakumAra ke viSaya meM kahA, vaisA hI utkRSTa avagAhanA vAle ke viSaya meM bhI kahanA cAhie, arthAt vaha dravya pradezoM aura avagAhanA kI apekSA tulya hotA hai, sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita evaM varNa Adi ke paryAyo kI apekSA pasthAnapatita hotA hai| AbhiniyodhikajJAna ke paryAyoM se zrutajJAna ke paryAyoM se, avadhijJAna ke paryAyoM se, tIna darzanoM se SaTsthAnapatita hotA hai / madhyama avagAhanA vAle asurakumAra ke viSaya meM bhI aisA hI kahanA cAhie arthAt madhyama avagAhanA vAlA eka asurakumAra dUsare asurakumAra se dravya tathA pradezoM kI apekSA tulya hotA hai, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNu adhika, asa khyAtaguNu adhika athavA anantaguNa adhika thAya che. jevuM jaghanya avagAhanAvALA asurakumAranA viSayamAM kahyuM che tevu ja utkRSTa avagAhanAvALAnA viSayamAM paNa kahevu joie. arthAt te drazya ane pradeze temaja avagAhanAnI apekSAe tulya thAya che, sthitinI apekSAe catuH sthAna patita temaja vadhu AdinA paryAyanI apekSAe sthAna patita thAya che. AbhinibeAdhika jJAnanA paryAyethI zrutajJAnanA paryAyeAthI, avadhijJAnanA paryAyathI, traNa ajJAnAthI, traNadanAthI SasthAna patita thAya che. madhyama avagAhanAvALA asurakumAranA viSayamAM paNa evu' ja kahevu', joie arthAt madhyama avagAhanAvALA eka asurakumAra khIjA asurakumArathI dravya tathA pradezeAnI apekSAe tulya ane che, avagAhanAnI apekSAe tulya bane che, pra0 84 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ 666 prajJApanAsUtre , patitaH, AbhinibodhikajJAnaparyavaiH zrutajJAnaparyavaiH avadhijJAnapayaH, tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaizca paTsthAnapatito bhavati, kintu 'navaraM ukkosogAhaNae vi asurakumAre ThiIe caudvANavaDie' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu utkRSTAvagAhanakospi asurakumAraH sthityA - AyuH karmAnubhavalakSaNa sthityapekSayA catuH sthAnapatito bhavati, 'evaM jAva thaNiyakumArA' evaM - tathaiva yAvat - nAgakumArAH suvarNakumArAH, agnikumArAH, vidyutkumArAH udadhikumArAH, dvIpakumArAH, dikkumArAH, pavanakumArAH, stanitakumArAH api jaghanyAvagAhanakAH, utkRSTAvagAhanakAH, ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAtha yathAyogyam svasvasajAtIyApekSayA dravyArthatayA tulyAH, pradezArthatayA tulyAH, avagAhanArthatayA tulyAH, sthityAAyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA catuHsthAnapatitAH varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitAH, AbhinivodhikajJAnaparyavaiH zrutajJAnaparyavaiH avadhijJAnaparyavaiH, avagAhanA kI apekSA tulya hotA haiM, kintu sthiti kI apekSA catusthAnapatita hotA hai aura varNAdi ke tathA Abhiniyodhika jJAna, zrutajJAna, avadhijJAna, tIna ajJAnoM evaM tIna darzanoM ke paryAyoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai| vizeSa yaha hai ki utkRSTa avagAhanA vAlA bhI asurakumAra sthiti se catuHsthAnapatita hotA hai| stanitakumAroM taka isI prakAra kaha lenA caahie| arthAt nAga kumAra, suvarNa kumAra, agnikumAra, vidyutkumAra, udadhikumAra dvIpa - kumAra, dikkumAra, pavanakumAra, stanitakumAra ye jaghanya avagAhanA vAle aura madhyama avagAhanA vAle yathAyogya dravya kI apekSA aura pradezoM kI apekSA tulya haiM avagAhanA kI apekSA tulya haiM, sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita haiM, varNa gaMdha rasa sparza ke paryAyoM se sthAnapatita haiN| tIna jJAnoM, tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM paNa sthitinI apekSAe catuHsthAna patita thAya che ane varNAdinA tathA AbhinikhAdhikajJAna, zrutajJAna, avadhijJAna traNa ajJAna temaja traNa daza nAnA paryAyenI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. vizeSa e che ke utkRSTa avagAhanAvALA paNa asurakumAra sthitithI catuHsthAna patita thAya che. stanitakumAra sudhI A rIte ja kahevuM joI e. arthAt nAgakumAra, suvarNa kumAra, agnikumAra vidyutkramAra. dvIpakumAra, dikumAra, pavanakumAra ane stanitakumAra e badhA jaghanya avagAhanA vALo, utkRSTa avagAhanAvALA, ane madhyama avagAhanAvALA yathA cAgya dravyanI apekSAe ane pradezAnI apekSAe tulya che. avagAhanAnI apekSAe tujhya che. sthitinI apekSAye yatuHsthAna patita che, varSA, gaMdha, rasa, sparzanA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 667 tribhirajJAnapayavaiH, tribhirdarzanaparyavaizca paT sthAnapatitA bhavanti, teSAmAlApakAzca pUrvoktarItyA svayamevAvagantavyAH // sU07 / / pRthivIkAyikAdi paryAyavaktavyatAmUlam-jahaNNogahaNANaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNogAhaNANaM puDhavikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ? goyamA ! jahaNaNogAhaNae puDhavikAie jahaNNAgAhaNasta puDhavikAiyasta dabaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe tulle ThiIe tiTTANavaDie vaNNagaMdharasaphAsa pajavehiM dohi aNNANehiM acakhudaMsaNapajjavehi ya chaTANavaDie evaM ukkosogAhaNae vi ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi evaM ceva navaraM saTANe cauTrANavaDie jahaNNaThiiyANaM puDhavikAiyANe pucchA goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte! evaM vuccai jahaNNaThiiyANaM puDhavikAiyANaM aNaMtA pajavA paNNatA ? goyanA ! jahaNNaThiie puDhavikAie jahaNNaThiiyassa puDhavikAiyasta davvaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie ThiIe tulle vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM maiaNNANapajavehiM suyaaNNANapajjavehiM acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTThANavaDie evaM ukosaThiie vi ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva navaraM saTANe tiTTANavaDie jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM pucchA goyamA ! kI apekSA SaTUsthAnapatita haiM / chaha aura cAra sthAnoM kA uccAraNa pUrvavat svayaM hI samajha lenA cAhie // 7 // paryAthI SaTasthAna patita che. traNa jJAna, traNa ajJAne ane traNa dazAnI apekSAe SaTasthAna patita che. cha ane cAra sthAnanA uccAraNa pUrvavat jAte ja samajI levuM joIe ke 7 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ 668 prajJApanAsUtre aNaMtA pajavA paNNattA se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNaguNakAlayANaM puDhavikAiyANaM aNaMtA pajavA paNNatA ? goyamA ! jahaNNaguNakAlae puDhavikAie jahaNNaguNakAlagassa puDhavikAiyassa davyaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie ThiIe tiTAgabaDie kAlavaNNapajavehiM tulle avasesehiM vANagaMdharasaphAsapajavehiM chaTANavaDie dohiM annANehiM acakkhudaMsaNasapajjavehiM ya chATaNavaDie evaM ukkosaguNakAlae vi ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi evaM ceva / navaraM saTTANe chaTANavaDie evaM paMca vaNNA do gaMdhA paMca rasA aTTaphAsA bhANiyavA jahaNNamaiannANINaM bhaMte ! puDhavikAiyAgaM pucchA goyamA! aNaMtA pajavA ppnnttaa| se keNaTuNaM bhaMte! evaM vuccai jahaNNamaiannANINa aNaMtA pajavA paNNatA ? goyamA ! jahaNNa mai annANI puDhavIkAie jahaNNamai annANiyassa puDhavikAiyassa davvaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie ThiIe tiTANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie mai aNNaNApajavehiM tulle suya aNNANapajavehiM acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTANavaDie evaM ukkosamai aNNANI vi ajahaNNamaNukosa mai annANIvi evaM ceva navaraM sahANe chahANavaDie evaM suya annANIvi acakkhudasaNIvi evaM ceva jAva vaNapphaikAiyA // suu08|| chAyA-jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! pRthivIkAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate pRthvIkAyAdiparyAyavaktavyatA zabdArtha-jahaNNogAhaNANaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM kevaiyA pajavA pRthvIkAyAdi paryAya vaktavyatA zahAtha-(jahaNNogAhaNANaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) 3 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ 669 prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam javanyAvagAhanakAnAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAvagAhanakaH pRthivIkAyiko jaghanyAvagAhanakasya pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH, dvAbhyAm ajJAnAbhyAm acakSurdarzanaH paryavaizca paT sthAnapatitaH, evam utkRSTAvagAhanakopi jaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi evaJcaiva paNNattA ? ) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle pRthvIkAyikoM ke kitane paryAya haiM ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe gaye haiM (se keNadveNaM bhaMte! evaM buccai-jahaNogAhaNANaM puDhavikAiyANaM anaMtA pajjacA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA hai ki jaghanya avagAhanA vAle pRthvIkAyikoM ke ananta paryAya hote hai ? (goyamA ! jahaNNoga haNae puDhavikAie jahaNNogAhaNassa puDhavikAiyassa davyayAe tulle) he gautama! jaghanya avagAhanA vAlA pRthvIkAyika jaghanya avagAhanA vAle dUsare pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya haiM ( paesaiyAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai ( ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA se tulya hai (ThiIe tidvANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (vaNNa-gaMdha rasa phAsapajjavehiM) varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se (dohiM aNNANehiM) do ajJAnoM se (akkhudaMsaNa pajjavehi ya ) aura acakSudarzana ke paryAyoM se (chaTThANacaDie) SaTsthAnapatita hai / ( evaM ukko sogAhaNae vi) isI prakAra utkRSTa avagAhanA bhagavan ! ndhenya avagAhanApAjAnA pRthvI ayi anA DeMTalA paryAya che ? ( goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) De gautama ! ananta paryAya hyA che (se keNadveNaM bhaMte ! evaM gas jahaNogAhaNANaM puDhavikAiyANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan zA Aro ema kahyu ke jaghanya avagAhanAvALA pRthvIkAyikAnA ananta paryAya thAya che ? (goyamA ! jahaNogAe puDhavikAie jahaNNogAhaNamsa puDhavikAiyassa dabbaTTayAe tulle) De gautama ! 4dhanya avagADunAvAjA pRthvIayi dhanya avagADunAvAjA jInna pRthvIzrayisthI dravyanI apekSA tujhya che ( pasaTTayAe tulle) pradezonI apekSAme tusya che (ogAhaTTayAe tulle ) avagAhanAthI tujhya che (ThiIe tiTThANa - vaDie) sthitithI tristhAna patita che (vaNNa, gaMdha, rasa, phAsa pajjavehiM) varSA, gaMdha, rasa, sparzanA paryAyAthI (dohiM aNNANehiM) me ajJAnAthI ( acakkhudaMsaNa pajjavehiM) bhane nyayakSuharzananA paryAyAthI (chaTTANavaDie) SaTasthAna patita che. ( evaM ukko sogAhajae vi) yena zete utkRSTa, bhavAnAvAjA pazu (aja. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre navaraM svasthAne catuHsthAnapatitaH, jaghanyasthitikAnAM pRthivIkAyikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate jaghanyasthikAnAM pRthivIkAyikAnAM anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitika pRthivIkAyiko jaghanyasthitikasya pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tulyaH, varNagandharasasparzaparyavaiH matyajJAnaparyavaiH, zrutAjJAnaparyavaiH acakSurdarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, evam vAlA bhI (ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi evaM ceva) madhyama avagAhanA vAlA bhI isI prakAra (navaraM sahANe cauhANavaDie) vizeSa yaha ki madhyama avagAhanA vAlA svasthAna meM bhI catuHsthAnapatita hai (jahaNNaThiiyANaM puDhavikAiyANaM pucchA ?) jaghanya sthiti vAle prathvIkAyikoM ke viSaya meM pRcchA ? (goyamA ! arNatA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANe puDhavikAjhyANa aNaMtA pajavA paNNattA ?) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanya sthiti vAle pRthvIkAyikoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNaThiie puDhavikAie jahaNNaThiiyassa puDhavikAiyassa vvaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya sthiti vAlA pRthvikAyika jaghanya sthiti vAle pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie) avagAhanA se catusthAnapatita hai (ThiIe tulle) sthiti se tulya hai (vaNNa-gaMdha rasa-phAsa pajavehiM) varNa, haNNa maNukkosogAhaNae vi evaM ceva) madhyama agaaddnaavaa|| 59 me prahAra (navaraM sadANe caudANavaDie) vizeSa se che madhyama mAnAvA svasthAna bhAM 55 yatu:sthAna patita che (jahaNNaThiiyANaM puDhavikAiyANaM pucchA ?) dhanya sthitimA pRthvIvinA viSayamA ch| ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) hai zItabha ! mananta paryAya 4aa cha (se keNadveNaM bhaMte ! eva buccai-jahaNNaThiiyANaM puDhavikAiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA) // 42Ne bhagavan ma yu cha / dhanya sthitimA pRthvI43nA ananta paryAya che (goyamA ! jahaNNa ThiIe puDhavikAie jahaNNaThiiyassa puDhavikAiyassa davaTTayAe tulle) 3 gautama ! jaghanya sthitivALA pRthvIkAyika jaghanya sthitivALa pRthvIkAyikathI dravyanI apekSAye tulya cha (paesaTThayAe tulle) pravezAnI apekSAye tulya cha (ogAhaNadvayAe cauDhANavaDie) ma nAthI yatu:sthAnapatita cha (ThiIe tulle) sthitithI tulya cha (vaNNa, gaMdha, rasa phAsapajjavehiM) pazu, dha, 2sa, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 671 utkRSTasthitiko'pi ajaghanyAnuskRSTasthitiko'pi evaJcava, navaraM svasthAne tri sthAnapatitaH, jaghanyaguNakAlakAnAM bhadanta ! pRthivIkAyikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat ke nArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyaguNakAlakAnAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakAlakaH pRthivIkAyiko jaghanyaguNakAlakasya pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA gaMdha, rasa aura sparza ke paryAryoM se (maiaNNANa paja vehiM) matiajJAna ke paryAyoM se (suyaaNNANapajjavehiM) zruta-ajJAna ke paryAyoM se (acakhudaMsaNapajjavehiM) acakSudarzana ke paryAyoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai (evaM ukkosaThihae vi) utkRSTa sthiti vAlA bhI aisA hI (ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva) madhyama sthiti vAlA bhI aisA ho (navaraM saTTANe tiTThANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM bhI tristhAnapatita hai (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanyaguNa kRSNa pRthvIkAyikoM kI pRcch| ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlagANaM puDhavikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA 1) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanya guNa kRSNa pRthvI kAyikoMke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNaguNakAlae puDhavikAie jahaNNaguNakAliyassa puDhavikAiyassa davvaTTayAe tulle) jaghanyaguNa kAlA pRthvIkAyika jaghanyaguNa kAle 25zana paryAyothI (mai aNNANa pajjavehiM) bhati mazAnanA paryAyothI (suya aNNANa pajjavehiM) zruta ajJAnanA paryAyAdhI (acakkhudasaNa pajjavehiM) ayakSu zananA paryAyothI (chadrANavaDie) 58sthAna patita cha (evaM ukkosaThiie vi) utkRSTa sthitivANAnA samadhanu thana 550 sa04 pramANe cha (ajahaNNa maNukosaThiie vi evaM ceva) madhyama sthiti 555 (navara saTANe tiDhANavaDie) vizeSa eke svasthAnamAM paNa tristhAna patita che. __ (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM pucchA) bhagavan ! dhanya guNa kRSNa pRthvIyAnI cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya 4aa cha (se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM puDhavikAiyANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) bhagavan 4yA ||2nne se upAya cha dhanya guNa 4 pRthvIyiTInA mananta paryAya cha ? (goyamA ! jahaNNaguNakAlae puDhavikAie jahaNNaguNakaliyassa puDhaSikAiyassa davvaTThayAe tulle) dhanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ 672 prajJApanAsUtra tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avazeSaH varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, dvAbhyAm ajJAnAbhyAm acakSurdarzanaparyavaizva SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTaguNakAlakopi ajayanyAnutkRSTaguNakAlako'pi evaJcaiva, navaraM svasthAne SaTsyAnapatitaH, evaM paJcavarNAH, dvau gandhau, paJcarasAH, aSTau sparzAH bhaNitavyAH, jaghanyamatyajJAnInAM bhadanta ! pRthivIkApRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya haiM (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai (ogAhaTTayAe cauDhANavaDie) avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita hai (ThiIe tihANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (kAlavaNNapajjavehiM tulle) kRSNavarNa ke paryAyoM se tulya hai (avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehi chaTThANavaDie) zeSa varNa, gaMtha, rasa, sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai (dohiM annANehiM) do ajJAnoM ke (acakkhudaMsaNapajjavehiM ya) aura acakSudarzana ke paryAyoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai (evaM ukkosa guNa kAlae vi) aisA hI utkRSTaguNa kRSNa bhI (ajahaNNamaNukkosaguNa kAlae vi evaM ceva) madhyamaguNa kRSNa bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa yaha ki (saTANe chaThANa vaDie) svasthAna meM SaTsthAnapatita hai (evaM paMcavaNNA) aise hI pAMca varNa (do gaMdhA) do gaMdha (paMca rasA) pAMca rasa (aphAsA) ATha sparza (bhANipanyA) kahane cahie (jahaNNamahaannANINaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM) he bhagavan ! jaghanya mati-ajJAnI pRthvIkAyikoM ke viSaya meM pracchA ? (goyamA ! aNaMtA guNa kALa pRthvIkAyika jaghanya guNa kALA pRthvIkAyikathI dravyanI apekSAe tulya cha (paesaTTayAe tulle) prazAnI apekSA tukSya cha (ogAhaNayAe cauTANavaDie) bhaganAnI apekSA yatuHsthAna patita cha (ThiIe tiTrANavaDie) sthitithI tristhAna patita che (kAlavaNNapajjavehi tulle) 45 panA paryAyAthI tulya cha (avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chadvANavaDie) zeSa 1, gadhA 2sa, 25shn| paryAyAthI paTthAna patita che (dohiM annANehiM) me 2majJAnAthI (acakkhudaMsaNapajjavehi ya) mane ayazananA paryAyAthI (chadANavaDie) SaTsthAna patita cha (evaM ukkosaguNakAlae vi) sabhI utkRSTa guNa / 5 (ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi eva ceva) madhyama gue) 555 me (navara) vizeSa se (saTANe chaTThANavaDie) svasthAnamA sthAna patita cha (evaM paMcavaNNA) se pramANe pAMca varSa (do gaMdhA) me gadha (paMca rasA) pAMya 2sa (aTTha phAsA) mA 25za (bhANiyavvA) me (jahaNNa maiannANINaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM) OM bhagavan ! 45nya bhati zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 673 yikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyamatyajJAnInAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyamatyajJAnI pRthivIkAyiko jaghanyamatyajJAninaH pRthivIkAyikasya dravyArtha - tayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArtha tathA catuHsthAnapatitaH sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH paT sthAnapatitaH, matyajJAnaparyavastulyaH, zratAjJAnaparyavaiH, avakSurdarzanaparyavaiH SaT sthAnapatitaH, evam utkRSTamatyajJAnI pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaNaM bhaMte evaM buccai - jahaNNamai aNNANINaM puDhavikAiyANaM anaMtA pajjavA paNatA ?) he bhagavan ! kisakAraNa aisA kahA gayA ki jaghanya matiajJAnI pRthvIkAyikoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNamaiaNNANI puDhavikAie jahaNamai annANissa puDhavikAiyassa davvaTTayAe tulle) he gautama! jaghanya mati - ajJAnI pRthvIkAyika jaghanya mati ajJAnI pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya hai ( paesadhyAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai (ogAhaNaTTayAe caudvANavaDie) avagAhanA kI apekSA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe tiTThANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza, ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai (maiaNNANavajavehiM tulle) mati- ajJAna ke paryAyoM se tulya hai (suyaaNNA pajjavehiM acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTThANavaDie) zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai ( evaM ukkosama aNNANI ajJAnI pRthvIayinA viSayabhAM pRthchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA ) he gautama! ananta paryAya hyA che (se keNaNaM bhaMte ! evaM vuccaI jahaNNamaiaNNaNI puDhavikAiyANaM anaMtA pajJjavA paNaNatA ?) he bhagavan ! zA ara sebha kaheluM che ke jaghanya mati ajJAnI pRthvIkAyikAnA ananta paryAya kahyA che ? (goyamA ! jahaNNamai aNNANI puDhavikAie jahaNNamai annANissa puDhavikAiyassa davvaTTayAe tulle) he gautama! dhanya bhati ajJAnI pRthvI ayi dhanya bhati ajJAnI pRthvIayi thI dravyanI apekSA tujhya che ( pasaTTayAe tulle) pradezonI apekSAye tulya che (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanAnI apekSA yatuHsthAna patita che (Thiie tiTThANavaDie) sthitithI tristhAna patita che (vaNNa gaMdharasaphAsapajjavehiM chaTTANavaDie) varSA, gaMdha, rasa sparzanA paryAyothI SaTsthAna patita che (mai aNNA NapajjavehiM tulle) bhati, ajJAnanA paryAyAthI tujhyache ( suyaaNNANapajjavehiM acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTThANavaDie) zrutAjJAna pra0 85 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ 674 prajJApanAsUtre api, ajadhanyAnutkRSTamatyajJAnI api evaJcaiva, navaraM svasthAne SaT sthAnapatitaH evaM zrutAjJAnI api, acakSurdarzanI api, evaJcaiva yAvat vanaspatikAyikAH // 8 // TIkA-atha jaghanyAdyavagAhanakAnAM pRthivIkAyikAnAM paryavAn prarUpayitu mAha-'jahaNNogAhaNANaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAm- jaghanyam avagAhanaM zarIro. chUyo yeSAM te jaghanyAvagAhanakAstepAmityarthaH, pRthivIkAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !" he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNogAhaNANaM puDha vikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat , evam-uktarItyA, ucyate vi) aisA hI utkRSTa mati-ajJAnI bhI (ajahaNNamaNukkosamai. annANI vi evaM ceva) madhyama mati-ajJAnI bhI aisA hI (navaraM) vizeSa yaha ki (sahANe chaTThANavaDie) svasthAna meM SaTsthAnapatita haiM (evaM suyaaNNANI vi) aisA hI atAjJAnI bhI (acakkhudaMsaNIvi evaM ceva) acakSudarzanI bhI aisA hI (jAva iNapphaikAiyA) vanaspatikAyikoM taka isI prakAra kahanA cAhie / TIkArtha-aba jaghanya avagAhanA vAle pRthvIkAyiko ke paryAyoM kI prarUpaNA kI jAtI hai gautama-jaghanya avagAhanA vAle pRthvIkAyikoM ke kitane paryAya - bhagavan-he gautama ? ananta paryAya kahe haiN| mana bhayakSuza nanA paryAyAthI 58sthAna patita che (evaM ukkosamaiaNNANI vi) me zata utkRSTa bhati ajJAnI 555 (ajahaNNamaNukkosa maiannANI vi evaM ceva) madhyama mAti-majJAnI 55 vI zate (navaraM) vizeSa me cha hai (saTUThANe chaTThANavaDie) svasthAnamA paTthAna patita cha (evaM suyaaNNANI vi) sabhA zrutAjJAnI 5 (acakhudasaNI vi eva ceva) ayakSuharzanI 55 sabhA samapA (jAva vaNapphaikAiyA) vanaspatiya sudhI 200 54Are 4 naye. TIkAtha-have jaghanya avagAhanAvALA pRthvIkAyikanA paryAnI prarUpaNa karAya che zrIgautamasvAmI-he bhagavana jaghanya avagAhanAvALA pRthvIkAcikenA keTalA paryAya kahyA che? zrI bhagavAna-he gautama ananta paryAya kahyA che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 675 yat jaghanyAvagAhanakAnAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptA iti ? bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'jahaNyogAhaNae puDhavikAie' jaghanyAvagAhanakapRthivIkAyikaH 'jahaNNogAhaNassa puDhavikAiyassa davvaTThayAe tulle' jaghanyAvagAhanakasya pRthivI kAyikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTThayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA tulyo, bhavati, kintu 'ThiIe tihANavaDie' sthityA AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA tristhAnapatito bhavati, yeSAM saMkhyeyavarSAyuSkatvAt , tacca prAgapi samuccayapRthivIkAyikavaktavyatAyAM pratipAditameva, tadabhilApazca-sthitya pekSayA jaghanyAvagAhanakastha pRthivIkAyikAntarasya asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA bhavati na tu asaMkhyeya guNahIno bhavati, prAguktayukte, gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle pRthvIkAyiko ke ananta paryAya kahe gae haiM ? ____ bhagavAn-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAlA pRthvIkAyika dUsare jaghanya avagAhanA vAle pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA tulya hai, avagAhanA kI apekSA bhI tulya hotA hai, kintu sthiti ko apekSA se tristhAnapatita hotA hai / kAraNa yaha hai ki pRthvIkAyikoM kI sthiti saMkhyAta varSa kI hI hotI hai / yaha bAta pahale samuccaya pRthviokAyikoM kI vaktavyatA ke prasaMga meM kahI jA cukI hai / ataeva jaghanya avagAhanA vAlA eka pRthvIkAyika dusare jaghanya avagAhanA vAle pRthvIkAyika kI apekSA agara hIna ho to asaMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtabhAga hIna athavA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai| pUrvokta yukti ke anusAra vaha zrI gautamasvAmI-he bhagavad zA kAraNe ema kahevAya che ke jaghanya avagAhanAvALA pRthvIkAcikenA ananta paryAya kahevAya che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya avagAhanAvALA pRthvIkAyika bIjA jaghanya avagAhanAvALA pRthvIkAyikathI dravyanI apekSAe tulya che. pradezenI apekSAe tulya che. ane avagAhanAnI apekSAe paNa tulya bane che, kinta sthitinI apekSAe tristhAna patita thAya che. kAraNa e che ke pRthvIkAyikonI sthiti saMkhyAta varSanI ja hoya che e vAta pahelA samuccaya pRthvIkAyikenI vaktavyatAnA prasaMgamAM kahevAI gaI che. tethI ja jaghanya avagAhanAvALA eka pRthvIkAyika bIjA jaghanya avagAhanAvALA pRthvIkAyikanI apekSAe agara hIna thAya te asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ 676 prajJApanAsUtre evam asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, na tu asaMkhyeguNAbhyadhiko bhavati yukteH prAgupapAditatvAt , tathA 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM' varNagandharasasparzaparyavaiH, 'dohiM annANehiM dvAbhyAmajJAnAbhyAm matyajJAnazrutAjJAnalakSaNaparyavAbhyAm , 'acakkhudaMsaNapajjavehi ya chaTThANavaDie' acakSurdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatito bhavati tadabhilApazca pUrvopadazita dizA'va seyaH, atra prarUpaNe pRthivIkAyikAnAM samyaktvasya teSu madhye samyaktvasahitasya cotpAdAsaMbhavena ajJAnadvayameva prarUpitam na tu jJAnadvayamiti'ubhayAbhAvo puDhavikAiesu' iti vacanaprAmANyAt , asaMkhyAtaguNa hIna nahIM ho sktaa| agara adhika ho to asaM. khyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika athavA saMkhyAtaguNa adhika hI hotA hai| varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, do ajJAnoM arthAt matyajJAna aura zrutAjJAna ke paryAyo se, tathA acakSudarzana ke paryAyo se SaTsthAnapatita hotA hai| ina SaTsthAnoM kA uccAraNa pUrvavatU samajha lenA cAhie / yahAM yaha dhyAnarakhanA cAhie ki pRthvIkAyikajIvoM meM samyaktva nahIM hotA aura na samyagdRSTi jIva pRthvIkAya meM utpanna hI hote haiM / sabhI pRthvIkAyika mithyAdRSTi hote haiM, ataeva unameM do ajJAna hI pAye jAte haiN| vahAM jJAna kA sadabhAva nahIM hai| isI kAraNa yahAM do ajJAnoM kI hI prarUpaNA kI gaI hai| isI prakAra pRthvokAyikoM meM cakSurindriya kA abhAva hone se cakSudarzana bhI nahIM hotA, ataeva sirpha acakSudarzana kI hI prarUpaNA kI gaI hai bhAgahIna athavA saMkhyAta guNahIna bane che. pUrvokta yuktinA anusAra te saMkhyAta guNa thaI nathI zakatA. agara adhika hoya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika athavA saMkhyAta guNa adhika ja thAya che. varNa gaMdha. rasa, sparzanA paryAyAthI, be ajJAne arthAt matyajJAna ane zrutajJAnanA paryAthI tathA acakSudazananA paryAyothI SasthAna patita thAya che. e cha sthAnanA uccAraNa pUrvavat samajI levA joIe, ahiM e dhyAna rAkhavuM joIe ke prakAyika jIvamAM samyakatva nathI hotuM ane na samyagdaSTi jIva pRthvI kAyamAM utpanna thAya che. badhAM pRthvIkAyika mithyAdiSTa hoya che. tethI ja teomAM be ajJAna ja maLI Ave che. tyAM jJAnane sadubhAva hete nathI. e kAraNe ahiM be ajJAnanI ja prarUpaNa karAI che. e prakAre pRthvIkAyikomAM cakSurindriyano abhAva hovAthI cakSudarzana paNa nathI thatuM, tethIja phakata acakSu. darzananI ja prarUpaNa karAI che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 677 > ata evoktam- 'dohiM aNNANehiM' iti, 'evaM ukosogAhaNae vi' evam - uktarItyA, utkRSTAvagAhanako'pi pRthivIkAyikaH utkRSTAvagAhanakasya pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH dvAbhyAmajJAnAbhyAm acakSudarzanaparyavaizva padasthAnapatito bhavati 'ajJahaNNamaNukosogAhaNae vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi pRthivIkAyikaH evaJcaiva ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayAtulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH, varNagandharasasparzaparyavaiH dvAbhyAmajJAnAbhyAm acakSurdarzanaparyavaizca sthAnapatito bhavati, kintu 'navaraM sahANe caudvANavaDie' navaraM - pUrvApekSayA isI prakAra utkRSTa avagAhanA vAlA eka pRthvIkAyipha dUsare utkRSTa avagAhanA vAle pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA tulya hai, avagAhanA kI apekSA bhI tulya hai, kintu, sthiti kI apekSA se tristhAnapatita hotA hai, varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, do ajJAnoM aura acakSudarzana ke paryAyoM se sthAnapatita hotA hai| madhyama avagAhavA vAle pRthvIkAyika ke viSaya meM bhI aisA hI kahanA cAhie, arthAt madhyama avagAhanA vAlA eka pRthvIkAyika dUsare madhyama avagAhanA vAle pRthvI kAyika se dravya aura pradezoM kI apekSA tulya hai / madhyama avagAhanA vAlo meM vizeSatA yaha hai ki ve svasthAna meM bhI catusthAnapatita hote haiM, arthAt eka madhyama avagAhanA vAlA dUsare madhyama avagAhanA vAle se catuHsthAnapatita hotA hai, kyoMki eja prakAre utkRSTa avagAhanAvALA eka pRthvIkAyika khIjA utkRSTa avagADunAvALA pRthvIkAyikathI dravyanI apekSAe tulya che, pradezeAnI apekSAe tulya che. avagAhanAnI apekSAe tulya che kintu sthitinI apakSAe tristhAna patita thAya che. va, gaMdha, rasa ane spanApAMcethI e ajJAna ane acakSudAnanA paryaMceAthI SaTasthAna patita ane che. madhyama avagAhanAvALA pRthvIkAyikanA viSayamAM paNa evuM ja kahevu joie. arthAt madhyama avagAhanAvALA eka pRthvIkAyika bIjA madhyama avagADunAvALA pRthvIkAyikathI dravya ane pradezeAnI apekSAe tulya che. madhyama avagAhanAvALAmAM vizeSatA e che ke teo svasthAnamAM paNa catuHsthAna patita thAya che. arthAt eka madhyama avagAhanAvALA bIjA madhyama zrI prajJApanA sUtra :2
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ 678 prajJApanAsUtre 3 vizeSastu svasthAne -- yasmin svabhave - pRthivIkAyikabhave prathamamutpAdastasminneva pRthivIkAyikabhave svasthAnavyavahAro jAyate iti etAdRze svasthAne ityarthaH, tathA sati asaMkhyeya varSAyuSkasyApi saMbhavena, asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati ityevaM catuHsthAnapatito bhavati na tu tristhAnapatita eva, gautamaH pRcchati - ' jahaNNaThiyANaM puDhavikAiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAM jaghanyA sthitirAyuHkarmAnubhavalakSaNA yeSAM te jaghanyasthitikAsteSAmityarthaH pRthivIkAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptA iti pRcchA, bhagavAn uttarayati - 'goyamA !' he gautama ! 'aNatA pajjavA paNNattA' jaghanyasthitikAnAM pRthivI kAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati se keNaNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNaThijhyANaM puDhavikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' sAmAnya rUpa se madhyama avagAhanA hone para bhI vaha vividha prakAra kI hotI hai / jaghanya aura utkRSTa avagAhanA kI bhAMti usakA eka hI sthAna nahIM hotA varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, acakSudarzana ke paryAyoM se tathA do ajJAna ke paryAyoM se pahasthAnapatita hotA hai / gautama - he bhagavan ! jaghanya sthiti vAle pRthivIkAyikoM ke kitane paryAya kahe gae hai ? bhagavan- he gautama! jaghanya sthitivAle pRthvIkAyikoM ke ananta paryAya kahe haiM / gautama - he bhagavan ! kisakAraNa se aisA kahA hai ki jaghanya sthiti avagAhanAvALAthI catuHsthAna patita hInAdhika bane che. kemake sAmAnya rUpathI madhyama avagAhanAvALA thavA chatAM paNa te vividha prakAranI bane che. jaghanya ane utkRSTa avagAhanAnI jema tenu eka sthAna nathI hotu. vaM, gaMdha rasa ane spanA paryAyeAthI, acakSudananA paryAyeAthI tathA be ajJAnanA paryAyathI SaTasthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! jaghanya sthitivALA pRthvIkAyikanA keTalA paryAya kahelA che ? zrI bhagavAn--hai gautama ! jaghanya sthitivALA pRthvIkAyikAnA ananta paryAya kahelA che ? zrI gautamasvAmI-bhagavan ! zA kAraNe evuM kahyuM che ke jaghanya sthiti vALA pRthvIkAyikAnA ananta paryAya kahyA che ? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 679 he bhadanta ! tat atha, kenArthena-kathaM tAvat , evam-uktarItyA, ucyate yat-jabanyasthitikAnAM pRthivIkAyikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaThiie puDhavikAie jahaNNaThiiyassa puDhavikAiyassa' jaghanyasthitikaH pRthivIkAyiko jaghanyasthitikasya pRthivIkAyikasya 'davvaTThayAe tulle' dravyArthatayA tulyo bhavati 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauThANavaDie' avagAhanArthatayA catu:sthAnapatito bhavati, tadabhilApakramazca pUrvoparzitadizA avaseyaH, 'Thiie tulle' sthityA-AyuHkarmAnubhavalakSaNasthityapekSayA tulyo bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehi varNagaMdharasasparzaparyavaiH, 'maiannANa pajjavehi' matyajJAna paryavaiH, 'muyaaNNANapajja vehi' zrutAjJAnaparyavaiH, 'acavakhudaMsaNapajjavehi' acakSudarzanaparyavaiH 'chahANavaDie' SaT sthAnapatito bhavati, tadabhilApastu pUrvopadarzitadizaiva svayamUhyaH, 'evaM ukkosaThiie vi' evam-pUrvoktarItyA, utkRSTa sthitikopi vAle pRthvIkAyikoM ke ananta paryAya kahe haiM ? bhagavAn-he gautama ! eka jaghanya sthiti vAlA pRthvIkAyika dUsare jaghanya sthiti vAle pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA bhI tulya hotA hai avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai, unakA uccAraNapUrvavat kara lenA caahie| sthiti kI apekSA tulya hotA hai, varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, matyajJAna ke paryAyoM se, zrutAjJAna ke paryAyo se tathA acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| unakA uccA raNapUrvavat kara lenA caahie| utkRSTa sthiti vAle pRthvIkAyika ke viSaya meM bhI aisA hI hai, arthAt vaha bhI dUsare utkRSTa sthiti zale pRthviIkAyika kI apekSA - zrI bhagavAna-he gautama ! eka jaghanya sthitivALA pRthvIkAyika bIjA jaghanya rithativALA pRthvIkAyikathI dravyanI apekSAe tulya hoya che pradezonI apekSAe paNa tulya hoya che. avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita hoya che. temanA uccAraNa pUrvavat karI levA joIe. rithatinI apekSAe tulya thAya che varNa, gaMdha, rasa ane sparzanA paryAyathI, matyajJAnanA paryAyathI, zrutajJAnanA paryAyethI tathA acakSudarzanA paryAyathI SaTasthAna patita thAya che. temanA uccAraNa pUrvavat karI levAM joIe, utkRSTa sthitivALA pRthvIkAyikanA viSayamAM paNa emaja che, arthAt te paNa bIjA utkRSTa sthitivALA pRthvIkAyikanI apekSAe dravyathI tulya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pRthivIkAyikaH, utkRSTasthitikasya pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyo bhavati, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, sthityA tulyo bhavati, varNagandharasasparzaparyavaiH matyajJAnaparyavaH, zrutAjJAnaparyavaiH, acakSurdarzanaparyavaiH para sthAnapatito bhavati, 'ajahaSNamaNukkosaThiie vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi pRthivIkAyikaH evaM caitra-pUrvoktarItyA ajaghanyAnutkRSTasthitikasya pRthivIkAyikAntarasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, varNagandharasasparzaparyavaiH matyajJAnaparyavaiH zrutAjJAnaparyavaiH, acakSurdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatito bhavati, kintu - 'navaraM sahANe tidvANavaDie' navaraM pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne - svabhave svabhavApekSayetyarthaH tristhAnapatito bhavati na tu catuHsthAna patitaH teSAmasaMkhyeyavarSAyuSkAbhAvAt, dravya se tulya hai, pradezoM se tulya hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti kI apekSA tulya hai, varNa gaMdha rasa aura sparza ke paryAyoM se, matyajJAna zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAna patita hotA hai / 680 madhyama sthiti vAlA pRthvIkAyika bhI isI prakAra hai / arthAt vaha dUsare madhyama sthiti vAle pRthvIkAyika kI apekSA dravya aura pradezoM se tulya hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita, varNa, gaMdha, rasa, sparza, matyajJAna zrutAjJAna tathA acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthanapatita hai, magara vizeSatA itanI hI hai ki madhyama sthiti vAlA svasthAna meM bhI tristhAnapatita hotA hai arthAt eka madhyama sthiti vAlA pRthvIkAyika dUsare madhyama sthiti vAle pRthvIkAdhika se sthiti kI dRSTi se asaMkhyAta bhAga hIna saMkhyAtabhAga hIna yA pradezAthI tulya che, avagAhanAthI catuHsthAna patita thAya che, sthitinI ape kSAkhe tujhya che, varSA, gaMdha, rasa, mane sparzanA paryAyAthI, bhatyajJAna, ane zrutAjJAna ane acakSudananA paryaMcAthI SaTasthAna patita thAya che. madhyama sthitivALA pRthvIkAyika paNa eja prakAranA che. arthAt te khIjA madhyama sthitivALA pRthvIkAyikanI apekSAe dravya ane pradezeAthI tulya che, avagADunAthI yatuHsthAna patita varSA, gaMdha, rasa, sparza, bhatyajJAna, zrutAjJAna tathA acakSudananA paryAyathI SaDthAna patita che, paNa vizeSatA eTalIja che ke madhyama sthitivALA svasthAnamAM paNa tristhAna patita thAya che arthAt eka madhyama sthitivALA pRthvIphAyika khIjA madhyama sthitivALA pRthvIkAyikathI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 681 gautamaH pRcchati-'jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAM pRthivIkAyikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptA ? iti pRcchA-bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajavA paNNattA' jaghanyaguNakAlakAnAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccaI' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat evaMpUrvoktarItyA, ucyate yat jaghanyaguNakAlakAnAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH paryAyAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaguNakAlae puDhavikAie' jaghanyaguNakAlakaH pRthivIkAyikaH 'jahaNNaguNakAlagassa puDhavikAiyassa' jaghanyaguNakAlakasya pRthivIkAyikasya 'davaTTayAe tulle' dravyArthatayA tulyaH, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyaH 'ogAhaNaTTayAe' avagAhanArthatayA 'cauDhANavaDie' catuH sthAna patito bhavati, 'Thiie tihANavaDie' sthityA tristhAnapatito bhavati 'kAlavaNNapajjavehiM tulle' kRSNavarNaparyavaisaMkhyAtaguNa hIna hotA hai aura adhika hI to itanA hI adhika hotA hai / asaMkhyAta varSa kI Ayu na hone ke kAraNa usameM asaM. khyAta guNa hInAdhikatA nahIM hotii| ___ gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa kRSNavarNa vAle pRthvIkAyikI ke kitane paryAya hote haiM ? bhagavAn-he gautasa ! ananta paryAya hote haiM ? / gautama-he bhagavan ananta paryAya hone kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn-he gautama ! jaghanyaguNa kAlA eka pRthvIkAyika dUsare jaghanyaguNa kAle pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA tulya hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita hai, sthiti se sthitinI daSTie asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, athavA saMkhyAta guNahIna thAya che ane adhika thAya te eTalA ja adhika thAya che. asaMkhyAta varSanI AyuSya hovAne kAraNe temAM asaMkhyAta guNa hInAdhikatA nathI thatI. zrI gautamasvAmI-he bhagavad ! jaghanya guNa kRSNavarNa pRthvIkAcikenA keTalA paryAya thAya che? zrI bhagavAna -he gautama ! ananta paryAya thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! ananta paryAya thavAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna ! jaghanya guNa kALA eka pRthvIkAyika bIjA jaghanya guNa kALA pRthvIkAyithI dravyanI apekSAe tulya che. pradezanI apekSAe tulya che avagAhanAthI catuHsthAna patita che, sthitithI tristhAna patita thAya che, kRSNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ 682 majJApanAsUtre stulyo bhavati, 'avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehi avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaiH 'chahANavaDie' SaTsthAnapatito bhavati, tadabhilApakramazca pUrvavadeva svayamavagantavyaH 'dohiM aNNANehiM acakkhudasaNapajjavehiya chaTThANavaDie' dvAbhyAmajJAnAbhyAM-matyajJAnazrutAjJAnalakSaNaparyavAbhyAm acakSurdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatito bhavati, evaM ukkosaguNakAlaevi' evam-pUrvopadarzitadizA, utkRSTaguNakAlakopi, pRthivIkAyikaH utkRSTaguNakAlasya pRthivIkAyikAntarasya dravyArthatayA tulyA, pradezArthatayA tulyaH avagAhanArthatayA catu:sthAnapatito bhavati sthityA tristhAnapatitaH, 'kAlavaNNapajjavehiM tulle' kRSNavarNaparyavaistulyo bhavati, avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaiH, SaTsthAnapatito bhavati, dvAbhyAmajJAnAbhyAm acakSurdarzanaparyavaizva SaTsthAnapatito bhavati, tadabhilApazca pUrvoktarItyA svayamUhanIyaH, 'ajahaNNamaNukkosaguNakAlaevi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi pRthivIkAyikaH, tristhAnapatita hai, kAle varNa kI apekSA tulya hai, zeSa varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyo kI apekSA SaTsthAnapatita hai, matyajJAna, zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyo kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai| ___ isI prakAra utkRSTaguNa kRSNavarNa pRthvIkAyika ke saMbaMdha meM bhI samajhanA caahie| vaha dUsare utkRSTa kRSNa varNa vAle pRthvIkAyika se dravya aura pradezoM kI apekSA tulya haiM, avagAhanA kI apekSA catu:sthAnapatita hotA hai, sthiti se tristhAnapatita hotA hai, kRSNa varNa ke paryAya se tulya hotA hai, zeSa varNoM, gaMdha, rasa, sparza do ajJAnoM aura acakSurzana kI apekSA SaTUsthAnapatita hotA hai / una chaha sthAnoM kA uccAraNa pUrvavat karalenA caahie| madhyamaguNa kAle pRthvIkAyika ke saMbaMdha meM yahI samajhanA cAhie varNanA paryAyathI tulya thAya che, zeSa varNo. gaMdha, rasa, sparza be ajJAne ane acakSudarzananI apekSAe SaTasthAna patita thAya che, te cha sthAnanA uccAraNa pUrvavat karI levA joIe. eja pramANe utkRSTaguNa kRSNavarNa pRthvI kAkAyikanA saMbaMdhamAM paNa samajI levuM. A bIjA utkRSTaguNa kRSNavarNavALA pRthvIkAyikathI dravya ane pradezanI apekSAe tulya che. avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita thAya che. sthitinI apekSAthI visthAna patita thAya che. kRSNavarNanA paryAyathI tulya che. bAkInA varNa, gaMdha, rasa, sparza, be ajJAna ane acakSuddhananI apekSAe sthAna patita thAya che. e cha sthAnenuM uccAraNa pUrvavat karI levuM. madhyamaguNa kALA pRthvIkAyikanA sambandhamAM eja pramANe samajavuM joIe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 683 evaJcaiva-ajaghanyAnutkRSTaguNakAlakasya pRthivIkAyikAntarasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catusthAnapatito bhavati, kRSNavarNa paryavaiH, tulyaH, avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavai SaTsthAnapatito bhavati, dvAbhyAmajJAnAbhyAm , acakSurdarzanaparyavaizva SaTsthAnapatito bhavati, kintu-'NavaraM saTTANe chaTANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne svabhave svabhavAntarApekSayetyarthaH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM paMcavaNNA' evaM-pUrvoktarItyA, paJcavarNAH-kRSNaloarthAt vaha dUsare madhyamaguNa vAle pRthvIkAyika kI apekSA dravya se aura pradezoM se tulya hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita hotA hai, varNa, gaMdha, rasa, sparza do ajJAnoM aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / vizeSatA yaha hai ki eka madhyama kRSNavarNa vAlA pRthvIkAyika dUsare madhyama kRSNavarNa vAle kI apekSA bhI SaTsthanapatita hotA hai / tAtparya yaha hai ki jaise jaghanya aura utkRSTa kRSNavarNa kA sthAna eka hI hotA hai-usameM nyUnAdhikatA kA saMbhava nahIM usa prakAra madhyama kRSNavarNa kA sthAna eka nahI hai| eka aMza vAlA kRSNa varNa jaghanya hotA hai aura sarvAdhika aMzoM vAlA kRSNa varNa utkRSTa kahalAtA hai| ina donoM ke madhya meM kRSNa varNa ke ananta vikalpa hote hai, jaise do guNa kAlA, tInaguNa kAlA cAraguNa, kAlA, dasaguNa kAlA, saMkhyAtaguNa kAlA, asaMkhyAtaguNa kAlA Adi -aadi| isa prakAra jaghanyaguNa kAle se Upara aura utkRSTaguNa kAle se nIce kRSNa varNa ke madhyama paryAya ananta haiM arthAt jghnyarthAt te bIjA guNa kALA pRthvIkAyikanI apekSAe dravyathI ane pradezathI tulya che, avagAhanAthI catuHsthAna patita thAya che, varNa, gaMdha, rasa sparza, be ajJAne ane acakSudarzananA paryAyethI SaTasthAna patita thAya che. vizeSatA e che ke eka madhyama kRSNa varNavALA pRthvIkAyika bIjA madhyama kRSNa varNavALAnI apekSAe paNa SasthAna patita thAya che. tAtparya eke jevA jaghanya ane utkRSTa kuNu varNanA sthAna eka ja thAya che-temAM jUnAdhitAne saMbhava ja heta nathI. e prakAre madhyama kRSNavarNanA sthAna eka nathI letA eka aMzavALA kRSNa varNa jaghanya thAya che ane sarvAdhika aMzevALA kRSNavarNa utkRSTa kahevAya che. A beunI madhyamAM kRSNa varNanA ananta vikalpa thAya che, jema be guNa kALA, traNa guNa kALA, cAra guNa kALa daza guNa kALA, asaMkhyAta guNakALA vigere vigere. e rIte jaghanya guNa kALAthI upara ane utkRSTa guNa kALAthI nIce kANuM varNanA madhyama paryAya ananta che arthAt jaghanya guNa kRNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre hitaharitapItazuklarUpAH, 'do gaMdhA' dvau gandhau 'paMcarasA' paJcarasAH - amlamadhurakaTukaSAyatiktabhedAt 'aphAsA' aSTau sparzAH zItoSNamRdukarkazalaghugurukasnigdharUkSabhedAt bhaNitavyAH, , gautamaH pRcchati - 'jahaNNama annANINaM bhaMte ! puDhavikAiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyamatyajJAnInAM pRthivIkAyikAnAM kiyantaH paryavA:prajJaptAH ? iti pRcchA bhagavAna Aha - 'goyamA' he gautama ! ' aNaMtA pajjavA paNNattA' jayanyamatyajJAnInAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryavAH paryAyAH prajJaptAH, guNa kRSNavarNa kA paryAya eka hai, utkRSTaguNa kRSNavarNa kA paryAya bhI eka hai, magara ajaghanyAnutkRSTa arthAt madhyamaguNa kRSNavarNa ke paryAya ananta haiM / yahI kAraNa hai ki do pRthvIkAyika jIva yadi madhyamaguNa kRSNavarNa ho to bhI unameM anantaguNa hInatA aura adhikatA ho sakatI hai / isI abhiprAya se yahAM svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita kahA hai / anyatra bhI svasthAna meM jahAM honAdhikatA batalAI gaI hai yahI abhiprAya yathAyogya samajhalenA cAhie / 684 jaisA kRSNa varNa kA Azraya lekara pratipAdana kiyA gayA hai usI prAkAra pAMcoM varNoM, donoM gaMdhoM, pAMcoM rasoM aura AThoM sparzo kA Azraya karake pratipAdana karanA cAhie / gautama - he bhagavan ! jaghanya mati- ajJAnI pRthvIkAyikajIva ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn he gautama! ananta paryAya haiM / vanA paryAya eka che, utkRSTa kRSNavarNanA paryAya paNa eka che paNa ajaghanyAnrutkRSTa arthAt madhyama guNu kRSNa varNanA paryAya ananta che. Aja kAraNu che ke e pRthvIkAyika jIva je madhyama guNu kRSNa vaNu hoya te paNa teomAM ananta guNahInatA ane adhikatA thaI zake che. eja abhiprAyathI ahI svasthAnamAM paNa SasthAna patita kahyA che. anyatra paNa svasthAnamAM jyAM hInAdhikatA khatAvelI che, eja abhiprAya yathA ceAgya samajI levA joie. jema kRSNa varNane Azraya laine pratipAdana karAyuM, eja rIte pAMca vAM banne gA, pAMce rase, ane AThe spardhAnA Azraye karIne pratipAdana 42 hAye. zrIgautamasvAmI-he bhagavan ! jaghanya mati ajJAnI pRthvIkAyika jIvAnA keTalA paryAya che? zrI bhagavAn--he gautama ananta paryAMya che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 685 gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNamaiannANINaM puDhavikAiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvad, evam uktarItyA, ucyate yat-jaghanyamatyajJAnInAM pRthivIkAyikAnAmanantAH paryabAH prajJaptAH iti ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahanna maiaNNANI puDhavikAie' jaghanyamatyajJAnI pRthivIkAyikaH 'jahaNNa mai aNNANissa puDhavi. kAiyassa davvaTThayAe tulle' jaghanyamatyajJAninaH pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA zarIrocchyApekSayA catu:sthAnapatito bhavati, tadabhilApazca pUrvoktarItyA'vagantavyaH, kintu 'ThiIe tihANavaDie' sthityAAyuHkarmAnubhavalakSaNasthityapekSayA tristhAnapatito bhavati, na tu catuHsthAnapatitaH teSAM saMkhyeyavarSAyuSkAt , 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, tadabhilApazca, pUrvavadeva bodhyaH, 'mai annANapajjavehiM tulle' matyajJAnaparyavaistulyo bhavati, 'suyannnnaannpjjvehi| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ? ki jaghanya mati-ajJAnI ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanyamati-ajJAnI eka pRthvIkAyika jaghanya mati-ajJAnI dUsare pRthvIkAyika se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM, kI apekSA bhI tulya hotA hai, avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai, una cAra sthAnoM kA uccAraNa pUrvavat kara lenA cAhie / sthiti kI apekSA tristhAnapatita hotA hai. kyoMki unakI Ayu saMkhdhAta varSa kI hI hotI hai / varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai, unakA uccAraNa pUrvavat karalenA caahie| mati-ajJAna ke paryAyoM se tulya hai. - zrI gautamasvAmI-he bhagavana zA kAraNe ema kahevAya che ke jaghanya mati ajJAnInA ananta paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama jaghanya mati ajJAnI eka pRthvIkAyika jaghanya mati ajJAnI bIjA pRthvIkAyikathI dravyanI apekSAe tulya che. pradezonI apekSAe paNa tulya thAya che. avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita thAya che. A cAra sthAnonA uccAraNa pUrvavat karI levAM joIe. sthitinI apekSAe tristhAna patita bane che. kemake temanI Ayu saMkhyAta varSanI ja hoya che. varNa, gaMdha, rasa, ane sparzanA paryAyathI pathAna patita thAya che, temanA uccAraNa pUrvanI jemaja karI levo joIe. mati-ajJAnanA paryAethI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ 686 prajJApanAsUtre zrutAjJAnaparyavaiH 'acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTThANavaDie' acakSurdarzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, tadabhilApo'pi pUrvoktarItyaivAvagantavyaH 'evaM ukkosamaiannANI vi' evam-uktarItyA, utkRSTamatyajJAnI api pRthivIkAyikaH utkRSTamatyajJAninaH pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaT sthAnapatitaH, matyajJAnaparyavaistulyaH, zrutAjJAnaparyavaiH, acakSurdarzanaparyavaiH, SaTsthAnapatito bhavati, 'ajahaNNamaNukkosamaiannANI vi evaM ceva' ajadhanyAnutkRSTamatyajJAnI api pRthivIkAyikaH evaJcava-ajaghanyAnutkRSTamatyajJAnimaH pRthivIkAyikasya dravyArthatathA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catusthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTUsthAnapatitaH, matyajJAnaparyavaistulyaH, zrutAjJAnaparyavaiH acakSurdarzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'navaraM sahANe saTThANazrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA haiN| utkRSTa mati ajJAnI ke viSaya meM bhI isI prakAra samajhanA cAhie, arthAt eka utkRSTa matyajJAnI dUsare utkRSTa matyajJAnI kI apekSA dravya aura pradezoM se tulya hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita hai, sthiti se tristhAnapatita hai, varNAdi se SaTsthAnapatita hai matyajJAna ke paryAyoM se tulya hai, zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| madhyama matyajJAnI ke viSaya meM bhI aisA hI kahanA cAhie arthAt vaha dUsare madhyama matyajJAnI se dravya aura pradezoM kI apekSA tulya hai , avagAhanA kI apekSA catu:sthAnapatita hotA hai / zrutAjJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita hai / vizeSa tulya che, kRtAjJAna ane acakSudarzananA paryAyethI SaTrasthAna patita hoya che. utkRSTa mati-ajJAnInA viSayamAM paNa e rIte samajavuM joI e arthAt eka utkRSTa matyajJAnI bIjA utkRSTa matyajJAnInI apekSAe dravya ane pradezathI tulya avagAhanAthI catuHsthAna patita che, sthitithI tristhAna patita che, varNAdithI SaTasthAna patita che, matyajJAnanA paryAyethI tulya che, zrutajJAna ane acakSudarzananA paryAyathI SaTasthAna patita bane che. | madhyama matyajJAnInA viSayamAM paNa evuM ja kahevuM joIe arthAt te bIjA madhyama matyajJAnIthI dravya ane pradezanI apekSAe tulya che, avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita ane varNa, gaMdha, rasa tathA sparzanI apekSAe pathAna patita thAya che. zrutajJAna ane acakSudarzananA paryAyathI patthAna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.8 pRthvIkAyikAdInAM paryAyanirUpaNam 687 paDie' navaraM pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne svatadabhavAntarApekSayetyarthaH, SaTsthAnapatito bhavati tadabhilApazca pUrvoktavadevAvaseyaH, 'evaM suya annANI vi' evam-uktarItyA, zrutAjJAnI api pRthivIkAyiko jaghanyotkRpTAjaghanyAnutkaSTabhedena trividho dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, ajaghanyAnutkRSTastu SaTsthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH paTsthAnapatitaH, zrutAjJAnapayavastulyaH, matyajJAnaparyavaiH acakSudarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH 'acakkhudaMsaNI vi evaM ceva' acakSudarzanI api pRthivIkAyikaH evaJcaiva acakSurdazaninaH pRthivIkAyikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, yaha ki svasthAna arthAn matyajJAna ke paryAyoM se bhI SasthAna patita hai, isakA spaSTIkaraNa Upara kiyA jAcukA hai| ___isIprakAra jaghanya zrutAjJAnI utkRSTa zrutAjJAnI aura madhyama zrutAjJAnI pRthvIkAyika ke viSaya meM bhI kaha lenA cAhie, arthAt vaha bhI dravya aura pradezoM se tulya hotA hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita' sthiti se tristhAnapatita, varNAdi se SaTsthAnapatitamatyajJAna aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTasthAnapatita hotA hai / zrutAjJAna ke paryAyoM se jaghanya aura utkRSTa zrutAjJAnI pRthvIkAyika tulya hotA hai, jaba ki madhyama zrutAjJAnI SaTsthAnapatita hotA hai| - acakSudarzanI pRthvIkAyika ke saMbaMdha meM bhI isI prakAra kahanA cAhie, arthAt eka acakSudarzanI pRthvIkAyika dUsare se dravya kI aura pradezoM kI apekSA tulya hai, avagAhanA se catuH sthAnapatita patita thAya che. vizeSa e che ke svasthAna arthAta matyajJAnanA paryAyathI paNa sthAna patita che enuM spaSTIkaraNa upara karAeluM che. eja prakAre jaghanya kRtAjJAnI, utkRSTa kRtAjJAnI ane madhyama zrutajJAnI pRthvIkAyikanA viSayamAM paNa kahevuM joIe, arthAt te paNa dravya ane pradezothI tulya thAya che, avagAhanAthI catuHsthAna patita, sthitithI tristhAna patita varNAdithI vasthAna patita, matyajJAna ane acakSudarzananA paryAthI pathAna patita thAya che. zrutajJAnanA paryAthI jaghanya ane utkRSTa kRtAjJAnI pRthvIkAyika tulya bane che. jyAre madhyama zrutajJAnI SaTasthAna patita thAya che. acakSudazanI pRthvI kAyikanA saMbandhamAM paNa e prakAre kahevuM joIe, arthAt eka acakSudarzanI pRthvIkAyika bIjAthI dravyanI ane pradezonI apekSAe tulya che, avagAhanAthI catuHsthAna patita, thAya che, sthitithI tristhAna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre SaTsthAnapatitazca varNagandharasasparzaparyavaiH SaTrasthAnapatitaH, matyajJAnaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, acakSurdarzanaparyavaistulyo bhavati, 'jAva vaNapphaikAiyA' yAvat apkAyikAH, tejAkAyikAH, vAyukAyikAH, vanaspatikAyikAzca jaghanyotkRSTAjaghanyAnutkRSTa bhedena trividhAH avagAhanasthitiguNakAlakamatyajJAnazrutAjJAnAcakSurdarzanabhedaibhinnAH pRthivIkAyikavadeva pUrvoktarItyA dizA'vaseyAH iti bhAvaH // 208 // dvIndriyAdiparyAyavaktavyatAmUlam-jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! beiMdiyANaM pucchA? goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai jahapaNogAhaNagANaM beiMdiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNogAhaNae beiMdie jahaNNogAhaNassa beiMdiyassa davvaTThayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe tulle ThiIe tiTrANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM dohiM nANehiM dohiM annANehiM akkhudasaNapajjavehi ya chaTANavaDie evaM ukkosogAhaNaevi NavaraMNANA Nathi ajahaNNamaNukosogAhaNae jahA hotA haiM, sthiti se tristhAnapatita varNa, gaMdha, rasa, sparza se SaTsthAna patita, matyajJAna, zrutAjJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| acakSudarzana ke paryAyoM se jaghanya aura utkRSTa acakSudarzanI tulya tathA madhyama acakSudarzanI SaTsthAnapatita hotA hai / ___ isI prakAra vanaspatikAyika paryanta yathAyogya kahalenA cAhie arthAt apakAyika tejaskAyika, vAyukAyika aura vanaspatikAyika ke jaghanya, utkRSTa tathA madhyama vikalpa karake pRthvIkAyika ke samAna hI dravya, pradeza, avagAhanA, sthiti, varNa Adi kI apekSA yathAyogya hInAdhikatA samajha lenI cAhie // 8 // patita, varNa, rasa, sparza, gaMdhathI SaTasthAna patita, matyajJAna, zrutajJAnanA paryAthI SaTasthAna patita thAya che. acakuMdananA paryAyathI jaghanya ane utkRSTa acakSudazanI tulya tathA madhyama acakSudazanI SaTasthAna patita thAya che. eja prakAre vanaspatikAyika paryanta yathA yogya kahevA joIe. arthAt aSkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika ane vanaspatikAyikanA jaghanya utkRSTa tathA madhyama vikalpa karIne pRthvIkAyikanA samAna ja dravya, pradeza, avagAhanA sthiti varNa AdinI apekSAe yathA egya hInAdhitA samajI levA joIe che 8 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.9 dvIndriya paryAyanirupaNam jahaNyogahaNae, NavaraM saTANe ogahaNAe cauTrANavaDie jahaeNaThiiyANaM bhaMte pucchA goyamA ! aNaMtA pajA paNNattA se keNaTaNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNaThiiyANaM beiMdiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaThiie beiMdie jahaNNaThiiyasta beiMdiyassa davvaTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTrayAe cauTTANavaDie ThiIe tulle vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM dohiM annANehiM acakkhudaMsapajjavehiMya chaTANavaDie evaM ukkosaThiie vi navaraM do NANA abbhahiyA ajahaNNamaNukoThiie jahA ukosaThiie NavaraM ThiIe tiTrANavaDie jahaNNaguNakAlagANaM beiMdiyANaM pucchA goyamA ! aNaMtA pajjavA paNaMttA se keNaTeNaM bhaMte! evaM vuccai jahaguNaguNakAlagANaM beiMdiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA? goyamA ! jahaNNaguNakAlae beiMdie jahaNNaguNakAlagassa beiMdiyassa davaTTayAe tulle, paesaTTayAe tulle, ogA. haNaTTayAe chaTTANavaDie, Thiie tiTANavaDie, kAlavaNNapajavehiM tulle arase sehiM vANagaMdharasaphAsapajjavehiM dohiM nANehiM dohiM annANehiM acakhudaMsaNapajavehi ya chaTANavar3ie evaM ukkosaguNakAlaevi ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi evaM ceva NavaraM saTANe chaTrANavaDie evaM paMca vaNNA do gaMdhA paMca rasA aTraphAsA bhANiyavvA jahaNNAbhiNibohiyanANINaM bhaMte ! beiMdiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! aNaMtA pajjabA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte! evaM vuccai jahaNNAbhiNibohiyanANINaM beiMdiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA! jahannAbhiNibohiyaNANI beiMdiyae jahaNNAbhiNibohiyaNANissa davaTyAe tulle paesayaTTAe tulle ogAhaNayAe cauTrANavaDie ThiIe tiDhANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANa pra087 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ 690 - prajJApanAsUtra vaDie AbhiNibohiyaNANapajjavehiM tulle suyanANapajjavehi chaTrANavaDie acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTAgavaDie, evaM ukkosAbhiNibohiyaNANI vi ajahaNNamaNukosAbhiNibohiyaNANI vi evaM, navaraM saTANe chaTTANavaDie evaM suyanANI vi suya annANI vi acavakhudaMsaNI vi NavaraM jattha NANA tattha aNNANA natthi jattha aNNANA tattha NANA natthi jattha dasaNaM tattha NANAvi aNNANAvi evaM teiMdiyANavi cauridiyANa vi evaM ceva NavaraM cakkhudaMsaNaM abbhahiyaM // sU09 // chAyA-jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! dvIndriyANAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyAvagAhanakAnAM dvIndriyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAvagAhanako dvIndriyo jaghanyAvagAhanakasya dvIndriyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagA hIdriyAdiparyAyavaktavyatA zabdArtha-(jahaNNogAhaNagANaM bhaMte !beiMdiyANaM pucchA?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle dvIndriya jIvoM ke kitane paryAya haiM ? (goyamA! aNaMtA pajjavApaNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM ? (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccaha-jahaNNogAhaNagANaM beiMdiyANa aNaMtA pajjavA paNNattA ?) kisa hetu se he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya avagA. hanA vAle dvIndriyoM ke ananta paryAya kahe haiM (goyamA) he gautama ! (jahaNNogAhaNae beiMdie jahaNNogAhaNassa beiMdiyassa davvaTThayAe tulle) jaghanya avagAhanA vAlA dvIndriya sughanya avagAhanA vAle dvIdriya jIva se dravya kI apekSA tulya (paesaTTayAe tulle) pradezoM | kIndriyadi paryAya vaktavyatA zahAtha-(jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! beiMdiyANaM pucchA ?) 3 bhagavan ! dhanya mAnAvAdIndriya vAna DeTA paryAya cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA ?) gautama ! mananta paryAya cha 1 (se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccA jahaNNogAhaNagANaM beiMdiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) bhagavan 4 // tuthI ema kahyuM che ke jaghanya avagAhanAvALA dvIndriyenA ananta paryAya kahyA che (goyamA !) 3 gautama (jahaNNogAhaNae beiMdie jahaNNogAhaNassa beiMdiyassa davva TrayAe tulle) dhanya sAnAdIndriya dhanya mAnAvIndraya thI dravyanI mapekSA tulya (paesaTTayAe tulle) prazAnI sapekSA tulya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.9 dvIndriya paryAyanirUpaNam hanArthatayA tulyaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH dvAbhyAM jJAnAbhyAm , dvAbhyAmajJAnAbhyAm acakSurdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatitaH, evamutkaSTAvagAhanako'pi, navaraM jJAnAni na santi, ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako yathA jaghanyAvagAhanakaH, navaraM svasthAne avagAhanayA catu:sthAnapatitaH, jaghanyasthitikAnAM bhadanta ! dvIndriyANAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tatkenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyasthitikAnAM dvIndriyANAmanantAH paryavAH kI apekSA tulya (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA kI apekSA tulya (ThiIe tiTThANavaDie) sthiti kI apekSA tristhAnapatita (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) varNa gaMdha' rasa, sparza ke paryAyoM se (dohiM nANehiM) do jJAnoM se (dohiM aNNANehiM) do ajJAnoM se (acakkhudaMsaNapajjavehi ya) aura acakSudarzana ke paryAyoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai (evaM ukkosogAhaNae vi) isI prakAra utkRSTa avagAhanA vAlA bhI (Navara) vizeSa (NANA Natthi) utkRSTa avagAhanA bAle meM jJAna nahIM haiM (ajahaNNamaNukkosogAhaNae jahA jahaNNogAhaNae) madhyama avagAhanA vAlA jaghanya avagAhanA vAle ke samAna (NavaraM) vizeSa (sahANe ogAhaNae cauDhANavaDie) svasthAna meM avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita hai __ (jahaeNaThijhyANaM bhaMte ! veiMdiyANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanya sthiti vAle dvIndriyoM ke viSaya meM pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai (ogAhaNadvayAe tulle) 11 // nAnI apekSAye tulya (ThaIe tidvANavaDie) sthitinI apekSA tristhAna patita (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) varSa, 5, 2sa, 25shn| paryAyAthA (dohiM nANehiM) 2 zAnAthA (dohiM aNNANehiM) me ajJAnAthI (acakkhudasaNa pajjavehiya) mane sayakSuza nanA paryAyAthI (chadvANavaDie) 58sthAna patita cha (evaM ukkosogAhaNae vi) se rIta kRSTa mAnAvA 58 (navaraM) vizeSa (NANA Nasthi) utkRSTa avAhana pAmai zAna nathI tu (ajahaNNa maNukosogAhaNae jahA jahaNNogAhaNae) madhyama mAInA dhanya ava. nAvANAnI samAna (NavaraM) vizeSa (saTANe ogAhaNAe caudANa vaDie) svasthAnamAM avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita che (jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! beiMdiyANaM pucchA ?) mAvan ! dhanya sthitivANI dIndriyAnA viSayamA 27 ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama mananta paryAya Jan cha (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM beiMdiyANaM aNaMtA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ 692 prajJApanAsUtre prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitiko dvIndriyo jaghanyasthitikasya dvIndriyasya dravyArthatayAM tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA tulyaH, varNagandharasasparzaparyavaiH dvAbhyAm ajJAnAbhyAm acakSurdarzanaparyavaizca paTsthAnapatitaH, evamutkRSTasthitiko'pi, navaraM dve jJAne abhyadhike, ajaghanyAnutkRSTasthitiko yathA utkRSTasthitiko, navaraM sthityA tristhAnapatitaH jaghanyaguNa-jahaNNaThiiyANaM veiMdiyAgaM aNaMtA pajjavA paNNattA) kisa kAraNa se bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya sthiti vAle hIdriyoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA / jaraNNaThiie beiMdira) jaghanya sthiti vAlA dIndriya (jahaNNaThiiyassa beIdiyassa) jaghanya sthiti vAle dvIndriya se (davvaTTayAe tulle) dravya ko apekSA se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya hai / ogAhaNaTTayAe cauThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe tulle) sthiti se tulya hai / vaNNagaMdha rasa phAsa pajjavehi) varNa, ga~dha, rasa, sparza ke paryAyoM se(dohiM aNNANehiM) do ajJAnoM se (acakhudaMsaNapajjavehi ya) aura aca. kSudarzana ke paryAyoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai (evaM ukkosaThiie vi) isIprakAra utkRSTa sthiti vAlA bhI (navaraM do NANA anbhahiyA) vizeSa yaha ki utkRSTa sthiti vAle meM do jJAna adhika kahane cAhie (ajahaNNamaNukkosaThiie jahA ukkosaThiie NavaraM ThiIe tihANavaDie) madhyana sthiti vAlA utkRSTa sthiti vAle ke samAna vizeSatA yaha ki sthiti ko apekSA se tristhAnapatita hai pajjavA paNNattA) 3 lApana zA 2Ne sebha yu dhanya sthitivAdIndriyonA mananta paryAya 4aa cha ? (goyamA ! jahaNNa Thiie beiMdie) 45nya sthiti paNa dIndriya (jahaNNaThiiyassa beiMdiyassa) dhanya sthitivAdIndriyathI (davaTTayAe tulle) dravyanI apekSA tulya cha (paesaTTayAe tulle) prazothI tujhya cha (ogAhaNaTTayAe caTTANavaDie) a nAthI catu:sthAna patita che (ThiIe tulle) sthitithI tukSya che (vaSNagaMdharasaphAsapajjavehiM) pazu, dha, 2sa 25 / paryAyAthI (dohiM aNNANehiM) me sanAthI (acakkhudasaNapajjavehi ya) mane sayakSuzananaparyAyothI (chaTThANavaDie) ghaTasthAna patita che (evaM ukosaThiie vi) se prAre utkRSTa sthiti 55 (navaraM do NANA abbhahiyA) vizeSa se che se utkRSTa sthitivAmA meM jJAna madhi4i na. (ajahaNNamaNukkosaThiie jahA ukkosaThiie NavaraM ThiIe tiDhANavaDie) madhyamasthiti utkRSTa sthiti vALAnA samAna che. vizeSatA e ke sthitinI apekSAe tristhAna patita che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.9 dvIndriya paryAyanirUpaNam 693 kAlakAnAM dvIndriyANAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyaguNakAlakAnAm dvIndriyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakAlako dvIndriyo jaghanya guNakAlakasya dvIndriyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH avagAhanArthatayA SaTsthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyA, avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaH dvAbhyAM jJAnAbhyAm , dvAbhyAm ajJAnAbhyAm , acakSurdarzanaparyavaizva SaTsthAnapatitaH, eva (jahaNNaguNakAlagANaM veiMdiyANaM pucchA?) jaghanyaguNa kAle dvIndriyoM ke paryAya kitane haiM ? (goyamA ! agaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte evaM buccai-jahaNNaguNakAlagANaM beiMdiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) kisakAraNa se he bhAgavan ! aisA kahA gayA hai ki jaghanyaguNa kAle dvIndriya ke anaMta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNaguNakAlae beiMdie) he gautama ! jaghanyaguNakAlA dvIndriya (jahaNNaguNakAlagasla beiMdiyassa) jaghanyaguNakAle dvIndriya se (davvaTThayAe tulle) dravya se tulya (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya (ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie) avagAhanA se catuH sthAna patita hai (ThiIe tihANavaDie) sthiti se tristhAna patita hai (kAlavaNNapajjavehiM turale) kRSNavarNa ke paryAyo se tulya (avalesehiM vaNagaMdharasaphAsapajjavehiM) zeSa, varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se (dohiM nANehi) do jJAnoM se (dohiM annANehiM) do ajJAnoM se (avazkhudaMsaNapajjavehi ya) aura acakSu. (jahaNNaguNakAlagANa beiMdiyANa pucchA ?) 145nya guNu kAndriyanA paryAya 86 // ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya hyA che (se deNaTheNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaguNakAlagANaM beiMdiyANaM agatA pajjavA paNNattA) bhagavan // 4AraNe oma 4thu cha : 45nya guru dIndriyanA mananta' paryAya 4hyA cha ? (goyamA ? jahaNNa guNakAlae beiMdie) gautama ! dhanya guNa dIndriya (jahaNNa guNakAlagassa beIdiyassa) 45nya zue 47 // dIndrayathA (davvadryAe tulle) dra0yathA tulya (paesaTAyAe tulle) prazothI tujhya (ogAhaNaTThayAe cauTThANavaDie) 2443nAthI catu:sthAna patita cha (ThiIe tidvANavaDie) sthitithI tristhAna patita che (kAlapaNNapajjavehiM tulle) 365 1nA paryAyI tukSya (avasesehiM vaNNagaMdharasakAlapajjavehiM) zeSa 1, , 2sa, sane 25zana paryAyAthI (dohi nANehi) me jJAnAthI (dohiM annANe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre prada 694 mutkRSTaguNakAlako'pi, ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi evaJcaiva, navaraM svasthAneSaTsthAnapatitaH, evaM paJcavarNAH, dvau gandhau, paJcarasAH, aSTau sparzAH bhaNitavyAH, jaghanyAbhinibodhikajJAninAM bhadanta ! dvIndriyANAm kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyAbhinibodhikajJAninAM dvIndriyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jayanyAbhinivodhikajJAnI dvIndriyo jaghanyAbhinibodhijJAdarzana ke paryAyoM se (chaTThANavaDie) SaTsthApatita hai (evaM ukko saguNakAlae vi) isIprakAra utkRSTa kAlAguNa vAlA bhI (aja. haNNamaNukosaguNakAlae vi evaM ceva) madhyamaguNa kRSNa bhI isI prakAra (NabaraM sahANe chaTThANavaDie) vizeSatA yaha ki svasthAna meM bhI vaha SaTsthAnapatita hai (evaM ceva paMca vaNNA) isI prakAra pAMca varNoM (do gaMdhA) do gaMdhoM (paMca rasA) pAMca rasoM (aTThaphAsA) ATho sparzo kA (bhANiyabvA) kathana karanA cAhie (jahaNNAbhiNiyohiyanANINaM bhaMte ! beiMdiyANaM) he bhagavan ! jaghanya Abhinibodhika jJAnI dvIndriyoM ke (kevaiyA pajjavA paNNattA kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNAbhiNighohiyanANINaM beiMdiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) kisa kAraNa se bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya Abhinibodhika jJAnI dvIndriyoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNAbhiNi hi) me bhajJAnAyI (acakkhudaMsaNapajjavehiya) mane 25yakSuzananA paryAyAthI (chadrANa vaDie) SaTasthAna patita cha (evaM ukkosaguNakAlae vi) 22 Are aSTa // // 5 (ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi evaM ceva) madhyama guNa ey paNa se prAre (Navara saTANe chaThANavaDie) vizeSatA se svasthAnamA 5 te 58sthAna patita cha (evaM ceva paMcavaNNA) ye rIte pAMya paNe (dogaMdhA) ye gye| (paMca rasA) pAMya rse| (aTTha phAsA) mA 25nu (bhANiyabvA) 4thana 42 madhye. (jahaNNAbhiNi bohiyanANINaM bhaMte ! beiMdiyANaM) he bhagavan ! dhanya mAnanimAdhi4 zAnI dIndriyona(kevaiyA pajjavA paNNattA ?) / paryAya 4aa cha (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya cha (se keNaTaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNAbhiNibohiyanANINaM beiMdiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ?) magan ! PA // // 2) mema 4dhuMche haiM dhanya mAlinimAvi jJAnI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 9 dvIndriya paryAya nirUpaNam 695 nino dvIndriyasya dravyAryatayAtulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, AbhinibodhikajJAnaparyavaistulyaH zrutajJAnaparyavai: SaTsthAnapatitaH acakSurdarzana paryavaiH padasthAnapatitaH, evam utkRSTAbhinivodhikajJAnI api, ajaghanyAnutkRSTAfbhafnabodhika jJAnI api evaJcaiva navaraM svasthAne padasthAnapatitaH, evaM zruta bohiyaNANI beiMdie jahaNNAbhiNibohiyaNANissa beiMdiyassa vyAe tulle) he gautama ! jaghanya Abhinibodhika jJAnI dvIndriya dUsare jaghanya AbhinivAdhika jJAnI dvIndriya se dravya kI apekSA tulya hai ( pa saTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai ovagAhaTTayAe caTTANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIa tiTThANavaDie) sthiti se tristhApatita hai (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTTANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se paTasthAnapatita hai (AbhiNibohinANapajjabehiM tulle) Abhiniyodhika jJAna ke paryAyoM se tulya hai (suyaNANapajjavehiM chaTTANavaDie) zruta jJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai (acakkhudaMsaNayajjavehiM chaTThANavaDie) acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai ( evaM ukkosAbhiNiyohiyanANI vi) utkRSTa Abhinibodhika jJAnI bhI isI hI prakAra ( ajahaNNamaNukkosAbhiNiyohiyanANI vi evaM veva) madhyama Abhinibodhika jJAnI bhI isI prakAra (navaraM dvIndriyAMnA ananta paryAya udyA he ? (goyamA ! jahaNNAbhiNibohi yaNANI beIdie jahaNNAbhiNibohiyaNANissa beiMdiyassa davvaTTayAe tuNle) he gautama! jaghanya AbhiniSeAdhika jJAnI dvIndriya bIjA jaghanya abhiniSeAdhika jJAnI dvIndriyathI dravyanI apekSA tujhya che (paesaTTayAe tulle) pradezonI apekSAye tulya che (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanAthI yatusthAna gatita che (ThiI tiTThANa Die) sthitithI tristhAna patita che ( vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie) vAlu, gaMdha, rasa, sparzanA paryAyothI paTasthAna patita che (AbhaNibohiyanANapajjavehiM tulle) mAlinimodhijJAnanA paryAyothI tujhya che (suyaNANapajjavehi chaTThANavaDie) zrutajJAnanA paryAyAthI paTasthAna patita che (acakkhudaMsaNapajjavehi chaTTANavaDie) ayakSuharzananA paryAyAthI SaTasthAna patita che ( evaM ukkosAbhiNibohiya nANI vi) utSTa mAlinimodhijJAnI pazu vA (ajahaNamaNukosAbhiNi bohiyanANi vi evaM ceva) madhyama mAliniyodhiGa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ 696 majJApanAsUtre jJAnI api, zrutAjJAnI api, acakSurdarzanI api, navaraM yatra jJAnAni tatra ajJAnAni na santi, yatra ajJAnAni tatra jJAnAni na santi, yatra darzanaM tatra jJAnAnyapi ajJAnAnyapi, evaM trIndriyANAmapi caturindriyANAmapi evaJcaiva, navaraM cakSadarzana mabhyadhikam // ____TIkA--atha dvIndriyAdInAM caturindrayaparyantAnAm jaghanyAdhavagAhanakAdInAM paryavAn prarUpayitumAha-'jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! beiMdiyANaM pucchA' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAM dvIndriyANAM kiyantAH paryavAH prajJaptAH ? sahANe chaTThANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM bhI arthAt Abhinibodhika jJAna meM bhI SaTsthAnapatita hai (evaM suyaNANI vi) zrutajJAnI bhI isI prakAra (suyaaNNANI vi) zrutAjJAnI bhI isI prakAra (acakhudaMsaNI vi) acakSudarzanI bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa (jattha NANA tattha aNNANA natthi jattha aNNANA tattha NANA natthi) jahAM jJAna hai vahAM ajJAna nahIM haiM, evaM jahA ajJAna hai vahAM jJAna nahIM hai (jattha daMsaNaM tattha NANAvi aNNANA vi) jahAM darzana hai vahAM jJAna bhI yA ajJAna bhI dono meM koI bhI ho sakate haiM (evaM teiMdiyANa vi) trIndriya bhI isI prakAra (cauriMdiyANa vi evaM ceva) cauiMndriya bhI isI prakAra (navaraM cakkhudaMsaNaM abhahiyaM vizeSatA yaha ki cauindriyoM meM cakSudarzana adhika kahanA caahie| TIkArtha-aba hIndriya jIvoM se lekara cauindriya jIvoM taka ke paryAyoM kI prarUpaNA kI jAtI hai| gautama prazna karate haiM-bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle dIndriya jJAnI 5 me prAre (navaraM saTThANe chaTThANavaDie) vizeSa me 212thAnamA 55 mata mAninimAdhi4 jJAnamA 5 paTathAna patita cha (evaM suyaNANI vi) zrutajJAnI 55] ko prAre (suya aNNANI vi) zrutAzAnI 55] se prahAra (acakkhudasaNI vi) 2sayazanI 5 4 54Are (navara) vizeSa (jattha NANA tattha aNNANA nasthi) ii jJAna chetyAM bhajJAna nathI (jattha aNNANA tattha NANA Natthi) jyAM sajJAna cha tyo jJAna nathI (jattha daMsaNaM tattha NANA vi aNNANA vi) yAM dazana che. tyA jJAna paNa hoya che ane ajJAna paNa bannemAMthI keI paNa eka DA za cha (evaM teiMdiyANa vi) trIndriya 57 me (cariMdiyANa vi evaM ceva) yaturindriya 595 2 54Are (navaraM cavakhudasaNaM avbhahiyaM) vizeSatA eke caturiddhimAM cakSudarzana adhika kahevuM joie. TIkAI-have dvIndriya jIthI laine caturindriya jI sudhInA paryAnI prarUpaNa karAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.9 dvIndriya paryAyanirUpaNam iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNatA panjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAM dvIndriyaNAm-anantAH paryavAH prajJatAH, gautamaH pRcchati'se keNaDheNaM bhaMte ! evaM vuccai' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat evam-uktarItyA, ucyate-'jahaNNogAhaNagANaM beiMdiyANaM aNaMtApajjavA paNNatA?' jaghanyAvagAhanakAnAM dvIndriyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn uttarayati-'goyamA !' he gautama ! 'jahannogAhaNae beiMdie' jaghanyAvagAhanako dvIndriyaH 'jahaNogAhaNagasta beiMdiyasya davaTTayAe tulle' jaghanyAvagAhanakasya dvIndriyasya dravyArthatayA tulyo bhavani, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA zarIrocchrayatayA tulyo bhavati, 'ThiIe tihANavaDie' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthitya pekSayA tristhAnapatito bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjave hiM dohi nANehiM dohiM annANehi varNagandharasa sparzaparyavaiH dvAbhyAM jJAnAbhyAm, dvAbhyAmajJAnAbhyAm 'acakkhudaMsaNajIvoM ke kitane paryAya haiM ? - bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! ananta paryAya haiM / gautama punaH prazna karate haiM-he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle dvIndriyoM ke ananta paryAya haiM / __ bhagavan-he gautama ! eka jaghanya avagAhanA vAlA dvIndriya dUsare jaghanya avagAhanA vAle hIndriya se dravya kI dRSTi se tulya hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hai, avagAhanA se bhI tulya hai, kyoMki donoM jaghanya avagAhanA vAle haiM aura jaghanya avagAhanA kA eka hI rUpa hotA hai / usameM koI nyUnAdhistA kA saMbhava nahIM hai| Ayu karma ke anubhavarUpa sthiti kI dRSTi se tristhAnapatita hotA hai / varNa, gaMdha, zrI gautamasvAmI prazna kare che he bhagavan ! jaghanya avagAhanAvALA dvIndriya jenA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautama punaH prazna kare che-zA kAraNe ema kahevAya che ke jaghanya avagAhanA vALA DhIdrinA anata paryAya che? zrI bhagavAnanhegautama ! eka jaghanya avagAhanAvALA dvIndriya bIjA jaghanya avagAhanAvALA kandriyathI dravyanI daSTie tulya che, pradezonI daSTie paNa tulya che, avagAhanAthI paNa tulya che, kemake banane jaghanya avagAhanA vALA che ane jaghanya avagAhanAnuM eka ja rUpa hoya che. temAM kaI pUnAdhikatAne saMbhava nathI. AyukarmanA anubhava rUpa sthitinI dRSTithI tristhAna patita thAya pra088 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pajjavehi ya chaTThANavaDie' acakSurdarzanaparyayaizca SaT sthAnapatito bhavati, tadabhilApazca pUrvoktavadevAvaseyaH, keSAzcid dvIndriyANAmaparyAptAvasthAyAM sAsvAdanasamyaktvopalabdheH, samyagdRSTazca jJAne dve iti jJAnadvayam, anyeSAmajJAnadvayamityabhiprAyeNoktam-dvAbhyAM jJAnAbhyAM, dvAbhyAmajJAnAbhyAmiti, 'evaM ukkosogAhaNaevi' evaM-tathaiva utkRSTAvagAhanako'pi dvIndriyaH utkRSTAvagAhanakasya drIndriyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH, dvAbhyAmajJAnAbhyAm, acakSurasa aura sparza ke paryAyoM, do jJAnoM se evaM do ajJAnoM se tathA acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| ___ una SaTUsthAnoM kA kathana pahale jaisA hI samajha lenA caahie| kinhI-kinhIM dIndriya jIvoM meM aparyApta avasthA meM samyaktva pAyA jAtA hai aura usaavasthA meM usameM do jJAna pAye jAte haiM, ataeva yahAM do jJAnoM kA bhI kathana kiyA hai / jinameM samyaktva nahIM hotA unameM do ajJAna hote haiM, isa abhiprAya se do ajJAnoM kA bhI ullekha kiyA gayA hai, __utkRSTa avagAhanA vAle dIndriya kI vaktavyatA bhI isI prakAra samajhanI cAhie arthAt eka utkRSTa avagAhanA vAlA dvIndriya dUsare utkRSTa avagAhanA vAle do indriyavAle se dravya kI dRSTi se tulya hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hai avagAhanA kI dRSTi se bhI tulya hai, sthiti kI dRSTi se tristhAnapatita hai, varNa gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, do ajJAnoM se tathA acakSudarzana ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita che. varNa, gaMdha, rasa ane sparzanA paryAyethI, be jJAnathI, be ajJAnathI tathA acakSudarzananA paryAyethI SasthAna patita thAya che. e SasthAnanuM kathana pahelA jevuM ja samajI levuM joIe. kaI-kaI dviyi jemAM aparyApta avasthAmAM samyaktva maLI Ave che ane te avasthAmAM temAM be jJAna maLI Ave che, tethI ja ahIM bejJAnenuM paNa kathana karyuM che. jemAM samyakatva nathI hotuM teomAM be ajJAna hoya che e abhiprAyathI be ajJAnene paNa ullekha karAya che. utkRSTa avagAhanA vALA kIndriyanI vaktavyatA paNa Aja rIte samajavI joIe. arthAt eka utkRSTa avagAhanA vALo kIndriya bIja utkRSTa avagAhanAvALA zrIndriyathI dravyanI dRSTie tulya che, pradezanI dRSTie paNa tulya che, avagAhanAnI daSTie paNa tulya che, sthitinI daSTie tristhAna patita che. varNa, gaMdha, rasa, ane sparzanA paryAyethI, be ajJAnethI, tathA acakSu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 9 dvIndriya paryAyanirUpaNam 699 darzanaparyavaiva paT sthAnapatito bhavati, kintu 'NavaraM NANA natthi' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu jJAne nastaH, utkRSTAvagAhanAyAm aparyAptAvasthAyA abhAvena sAsvAdanasamyaktvAnupalambhAt jJAnadvayAbhAva iti bhAvaH, 'ajahaSNamaNukosogAhaNae jahA jahaNogAhaNae' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako dvIndriyo yathA jaghanyAvagAhanako dvIndriyaH pratipAditastathA pratipAdayitavyaH, kintu 'NavaraM sANe ogAhaNAe cANavaDie' navaraM pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne sthitau, avagAhanayA zarIrocchrayarUpatayA catuH sthAnapatito bhavati, tathA cAjaghanyAnukRSTAvagAhanAyAH prathamasamayAnantarasadbhAvena aparyAptAvasthAyAmapi tasyAH hotA hai / kintu jaghanya avagAhanA vAle kI apekSA utkRSTa avagAhanA vAle meM itanI vizeSatA hai ki isameM jJAna nahIM hote / isakA kAraNa yaha hai ki utkRSTa avagAhana / ke samaya aparyApta avasthA nahIM hotI aura aparyApta avasthA ke abhAva meM sAsvAdana samakita nahIM ho sakatA / ataeva yahAM do jJAnoM kA ullekha nahIM karanA cAhie / madhyama avagAhanA vAle dvIndriya kI vaktavyatA jaghanya avagAhanA vAle ke samAna hI samajhalenA cAhie, kintu vizeSatA yaha hai ki madhyama avagAhanA vAlA eka dvIndriya madhyama avagAhanA vAle dUsare dvIndriya se avagAhanA kI dRSTi se bhI catuHsthAnapatita hotA hai, kyoMki madhyama avagAhanA sava eka sI nahIM hotI eka madhyama avagAhanA dUsarI madhyama avagAhanA se saMkhyAta bhAgahIna, asaMkhyAtabhAgahIna, hIna, saMkhyAtaguNahIna aura asaMkhyAtaguNa hIna tathA isI prakAra adhika bhI hosakatI hai / madhyama avagAhanA apayapta danA paryAyethI SaDthAna patita thAya che. kintu jaghanya avagAhanAvALAnI apekSAe utkRSTa avagAhanAvALAmAM eTalI vizeSatA che ke temanAmAM jJAna nathI hAtu. tenuM kAraNa e che ke utkRSTa avagAhanAnA samaye aparyApta ava. sthA nathI thaI zaktI. tethIja ahi e jJAnAnA ullekha na karavA joIe. madhyama avagAhanAvALA dvIndriyanI vaktavyatA paNa jaghanya avagAhanA vALAnA samAnaja samajavI joie. kintu vizeSatA e che ke madhyama avagADunAvALA eka dvIndriya madhyama avagAhanAvALA khIjA dvIndriyathI avagA hanAnI dRSTie paNa catuHsthAna patita thAya che, kemake madhyama avagAhanA badhI eka sarakhI nathI hAtI. eka madhyama avagAhanA bIjI madhyama avagAhanAthI saMkhyAta bhAgahIna asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna ane asaMkhyAta guNahIna tathA eja prakAre adhika paNa thai zake che. madhyama avagAhanA apa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ 700 prajJApanAsUtre saMbhavena sAsAdana samyaktvavatAM jJAnadvayam, anyeSAzcAjJAnadvayaM bhavati iti jJAne cAjJAnecetyabhiprAyeNAha-'ajahaNNamaNukosogAhaNae jahA jahaNNogAhaNae' iti, gautamaH pRcchati-'jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! beiMdiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAM dvIndriyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyasthitikAnAM dvIndriyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccaI' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat, evam-uktarItyA ucyate 'jahaNNaThiiyANaM beiMdiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ?' jaghanyasthitikAnAM dvIndriyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn-Aha'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaThiie jahaNaThiiyassa beiMdiyassa davvaTThayAe tulle' avasthA ke prathama samaya ke anantara hI AraMbha hojAtI hai ataeva aparyApta dazA meM bhI usakA sadbhAva hotA hai / isa kAraNa sAsAdanasamyaktva bhI madhyama avagAhanA ke samaya saMbhava hai| isIse yahAM do jJAnoM kA bhI sadbhAva ho sakatA hai| jisa dvIndriyoM meM sAsAdana samyaktva nahIM hotA unameM do ajJAna hote haiM / gautama-he bhagavan ! jaghanya sthiti vAle dIndriya jIvoM ke kitane paryAya haiM! bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya haiM / gautama-he bhagavan ! kisakAraNa se aisA kahAjAtA hai ki jaghanya sthiti vAle dvIndriyoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavAnU-he gautama ! eka jaghanya sthiti vAlA dIndriya dUsare paryApta avasthAnA prathama samayanA anantara ja AraMbha thaI jAya che. tethI ja aparyApta dazAmAM paNa tene sadbhAva hoya che. e kAraNe sAsAdana samyakatva paNa madhyama avagAhanAnA samaye saMbhave che. tethI ahiM be jJAnane paNa sadabhAva thaI zake che. je dvIndrimAM sAsAdana samyakatva nathI hotuM temAM be ajJAna hoya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! jaghanya sthitivALA hIndriya jInA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! zA kAraNe evuM kahevAya che ke jaghanya sthitivALA dvIndriyenA ananta paryAya che? zrI bhagavAna -he gautama ! eka jaghanya sthitivALA dvIndriya bIjI jaghanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.9 dvIndriya paryAyanirUpaNam 701 jaghanyasthitiko dvIndriyo jaghanyasthitikasya dvIndriyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie' avagAhanArthatayA-zarIrocchyApekSayA catuH sthAnapatito bhavati, 'ThiIe tulle' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA tulyo bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM' varNagandharasasparzaparyavaiH 'dohiM annANehi' dvAbhyAm ajJAnAbhyAm 'acakkhudaMsagapajjavehi ya chaTThANavaDie' acakSudarzanaparyavaizca SaT sthAnapatito bhavati, tathA ca jabanyasthitikadvIndriyeSu ajJAnadvayamevoktam, na tu jJAnadvayam sarvajaghanyasthitikasya dvIndriyasya labdhyaparyAptakatayA labdhyaparyAptakeSu sAsvAdanasamyaktvadRSTeranutpAdAt tatra hetustu labdhaparyAptakasya sarvasaMkliSTatayA sAsAdanasamyagdRSTezca kizcicchubhapariNAmatayA tasya tanmadhye'nutpAdAt tatrAjJAnadvayamevopalabhyate na tu jJAnadvayamiti bodhyam, kintu-utkRSTasthitikadvIndriyeSu madhye sAsAdanasamyaktvasahitasyApyutpAdena jJAnadvayasyApi saMbhavAdityabhiprAyejaghanya sthiti vAle vIndriya se dravya kI dRSTi se tulya hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hai, avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti ko dRSTi se tulya hai, varga, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se do ajJAnoM se tathA acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| jaghanya sthiti vAle zrIndriyoM meM do ajJAna hI kahe gae haiM unameM do jJAna nahIM pAye jAte / kAraNa yaha hai ki jaghanya sthiti vAle dvIndriya jIva meM sAsAdana samyaktva nahIM hotA, kyoki lavdhyaparyApta kajIca atyanta saMkliSTa hotA hai aura sAsAdana samyaktva kicit zubha pariNAma rUpa hai, ataeva sAsAdana samyagdRSTi kA jaghanya stitika bIndriya rUpa meM utpAda nahIM hotaa| ___ utkRSTa sthiti vAle dvIndriya jIvoM meM sAsAdanasamyaktva vAle jIva bhI utpanna ho sakate haiN| ataeva jo vaktavyatA jaghanya sthiti sthitivALA dvIndriyathI dravyanI dRSTie tulya che. pradezonI daSTie paNa tulya che. avagAhanAnI daSTie catusthAna patita thAya che, sthitinI daSTie tulya che. varNa, gaMdha, rasa, sparzanA paryAyothI, be ajJAnothI tathA acakSudarzananA paryAyothI SasthAna patita thAya che jaghanya sthitivALA hIndriyamAM be ajJAna kahelAM che. temanAmAM be jJAna maLI AvatA nathI. kAraNa e che ke jaghanya sthitivALA dvIndriya jIvamAM sAsAdana samyakatva nathI hotuM. kemake ladhyaparyApaka jIva atyanta saMkilaSTa thAya che ane sAsAdana samyakatva kiMcit zubha pariNAma rUpa che. tethI ja sAsAdana samyagdaSTino jaghanya sthitika hIndriyamAM utpAda nathI thatuM. utkRSTa sthitivALA hIndriya rUpamAM sAsAdAna samyakatva vALA jIva paNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ 702 prajJApanAsUtre NAha-'evaM ukkosaThiie vi, navaraM do nANA abbhahiA' evam-pUrvoktarItyA, utkRSTasthitiko'pi dvIndriyo vaktavyaH, kintu navaraM-pUrvApekSayA vizeSastu tatra dve jJAne abhyadhike bhavati, 'ajahaNNamaNukkosaThiie jahA ukkosaThiie' ajadhanyAnutkRSTasthitiko dvIndriyaH yathA utkRSTasthitiko dvIndriyaH pratipAditastathA pratipAdanIyaH kintu 'NavaraM ThiIe tiTTANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA tristhAnapatito bhavati, na tu tulya eveti bhAvaH, gautamaH pRcchati'jahaNNaguNakAlagANaM beiMdiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAM dvIndriyANAM kiyatyaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'aNatA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNakAlakAnAm dvIndriyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat, evam-uktarItyA, ucyate yat-'jahaNNaguNavAle dvIndriya kI kahI hai vahI utkRSTa sthiti vAle kI bhI samajhanI cAhie magara usameM do jJAnoM kA bhI ullekha karanA caahie| madhyama sthiti vAle dIndriya kI vaktavyatA utkRSTasthiti vAle hIndriya ke samAna samajhanI cAhie, magara isameM sthiti kI apekSA tristhAnapatita kahanA cAhie, kyoMki sabhI madhyama sthiti vAloM kI sthiti tulya nahIM hotI hai| ___ gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa kRSNa dIndriya jIva ke kitane paryAya kahe haiM ? bhagavAna-he gautama ! ananta paryAya hote haiN| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki jaghanya guNa kAle dvIndriya ke ananta paryAya haiM ? utpanna thaI zake che. tethI ja je vaktavyatA jaghanya sthitivALA hIndriyanI kahI che. eja utkRSTa sthitivALAnI paNa samajavI joIe. paNa temAM be jJAnono paNa ullekha kare joI e. madhyama sthitivALA dvIndriyanI vaktavyatA utkRSTa sthitivALA kandriyanA samAna samajavI joIe. paNa temAM sthitinI apekSAe tristhAna patita kahevuM joIe. kemake badhA madhyama sthitivALAonI sthiti sarakhI nathI hotI. - zrI gautamasvAmI-he bhagavan! jaghanya guNa kRSNa dvIndriya jIvanA keTalA paryAya kahyA che? zrI bhagavAna -he gautama ananta paryAya kahI che. zrIgautamasvAmI--zA kAraNe ema kahevAya che ke jaghanya guNakALa dvIndriyanA ananta paryAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 su. 9 dvIndriya paryAyanirUpaNam 703 kAlagANaM iMdiyANaM atA pajjavA paNNattA ?' jaghanyaguNakAlakAnAM dvondriyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH iti ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama! 'jahaNNaguNaaree beidie' jaghanyaguNakAlako dvIndriyo 'jahaNNaguNakAlagassa beiMdiyassa davvaTTayAe tulle' jaghanyaguNakAlakasya dvIndriyasya dravyArthatayA tulyo bhavati 'paTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaDayAe chaTTANavaDie ' avagAhanArthatayA - zarIrocchrayarUpatayA paT sthAnapatito bhavati, tadabhilApazca pUrvavadevAvaseyaH, ThiIe tidvANavaDie' sthityA - AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA tristhAnapatito bhavati natu catuH sthAnapatitaH, teSAM saMkhyeyavarSAyuSkasvAt 'kAlavaNapajjavehiM tulle' kRSNavarNaparyavai stulyo bhavati, 'aba sesehiM vaNNagaMdhara saphAsapajjavehiM' avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavai: 'dohi nANehiM' dvAbhyAM jJAnAbhyAm ' dohiM aNNANehiM' dvAbhyAmajJAnAbhyAm ' zracakkhudaMsaNapajja bhagavAn - he gautama! eka jaghanyaguNa kAlA hIndriya dUsare jaghanya guNa kAle dvIndriya se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA bhI tulya hotA hai, avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai / una sthAno kA kathana pUrvavat samajha lenA cAhie arthAt asaMkhyAta saMkhyAta bhAga hIna saMkhyAta asaMkhyAtaguNa hIna tathA isI prakAra adhika / sthiti kI dRSTi se vaha tristhAnagatita hotA hai, kyoMki dIndriya kI sthiti saMkhyAta varSo kI hI hotI hai, ataeva vaha catuHsthAnapatita nahIM ho sakatI / vaha kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya hotA hai, kyoMki jaghanya kRSNa varNa kA ekahIrUpa kA saMbhava hai, usameM hInatA yA adhikatA kA saMbhava nahI hai / zeSa cAra varNa do gaMdhoM, pAMca rasoM aura ATha sparzo kI dRSTi se do jJAnoM do zrI bhagavAn--he gautama ! eka jadhanya guNu kALA dvIndriya bIjA jaghanya guNu kALA dvIndriyathI dravyanI apekSAe tulya che. pradezonI apekSAe paNa tulya che. avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita thAya che. te sthAnAnuM kathana pUnI jemaja samajI levu joie arthAt asaMkhyAta saMkhyAta bhAga hIna sa`khyAta asaMkhyAta guNahIna tathA eja prakAre adhika, sthitinI dRSTie te tristhAna patita thAya che, kemake dvIndriyanI sthiti saMkhyAta varSonI ja thAya che, tethIja catuHsthAna patita na khanI zake. te kRSNavanA paryAyeAthI tulya thAya che, kemake jaghanya kRSNa vatu eka ja rUpa sa Mbhavita che. temAM hInatA--adhikatAneA saMbhava nathI. zeSa cAra varNo, e gaMdhA, pAMca raso ane A sparzanI STie e jJAnA, e ajJAnA ane acakSudananA pAMcathI SasthAna patita thAya che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ 704 prajJApanAsUtre " vehi ya chANavaDie ' acakSurdarzanaparyavaiH, SaT sthAnapatito bhavati, tadabhilApazca pUrvavadeva bodhyaH, 'evaM ukosaguNakAlae vi evam uktarItyA utkRSTaguNakAlakospi dvAndriyaH utkRSTaguNakAlakasya dvIndriyasya dravyAryatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA padasthAnapatitaH sthityA tristhAnapatitaH, kRSNavarNaparyatraistulyaH, avaziSTavarNagandharasasparzaparyavaiH, dvAbhyAM jJAnAbhyAm, dvAbhyAmajJAnAbhyAm, acakSurdarzanaparyavaizca SaTsthAnapatito bhavati, 'ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi dvIndriyaH, eva Jcaiva-ajaghanyAnutkRSTaguNakAlasya dvIndriyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA padasthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avaziSTa varNagandharasasparzaparyayeH, dvAbhyAM jJAnAbhyAm dvAbhyAm ajJAnAbhyAm, acakSurdarzanapaajJAnoM aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / isI prakAra utkRSTaguNa kAlA bhI samajhanA cAhie, arthAt eka utkRSTaguNa kAlA dvIndriya dUsare utkRSTaguNa kAle dvIndriya se dravya kI dRSTi se aura pradezoM kI dRSTi se tulya hotA hai / avagAhanA kI dRSTi se paTa sthAnapatita hotA hai, sthiti se tristhAnapatita hai kRSNavarNa ke paryAyoM se tulya hotA hai zeSa varNa, gaMdhoM, rasoM ke paryAyoM se do jJAnoM se tathA acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / madhyamaguNa kAlA hIndriya bhI isI prakAra haiM arthAt eka madhyamaguNa kAlA dUsare madhyamaguNa kAle dIndriya se dravya aura pradezoM kI apekSA tulya hai / avagAhanA se bad sthAnapatita hotA hai| sthiti se tristhAnapatita hotA hai / kRSNavarNa keparyAyoM se tulya hotA hai, e prakAre uMtkRSTa guNa kALA paNu samajavA joie. arthAt eka utkRSTa guNa kALA dvIndriya bIjA utkRSTa guNu kALA dvIndriyathI dravyanI dRSTie ane pradezeAnI dRSTie tulya thAya che. avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita thAya che. sthitithI tristhAna patita thAya che. kRSNavarNanA paryAyathI tulya thAya che, zeSa varNoM, gadhe, raso bhane sparzonA paryAyAthI, meM jJAnathI. meM ajJAnathI tathA acakSudananA paryaMceAthI sthAna patita thAya che. madhyama guNa kALA dvIndriya paNa e prakAre che, arthAt eka madhyama guNa kALA khIjA madhyama guNu kALA krIndriyathI dravya ane pradezonI apekSAe tulya che. avagAhanAthI sthAna patita thAya che, sthitithI tristhAna patita thAya che. kRSNa vaNunA poMyAthI tulya thAya che, zeSavoM, gadhe, rase ane zrI prajJApanA sUtra :2
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.9. dvIndriya paryAyanirUpaNam 705 yavaizva SaTsthAnapatito bhavati, 'NavaraM sahANe chaTThANavaDie' navaraM-pUrvApekSayA vizeSastu-svasthAne-madhyamaguNakAlakasthAne SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ceva paMcavaNNA, do gaMdhA, paca rasA, ahaphAsA bhANiyavyA' evaM-pUrvoktarItyA, paJcavarNAH kRSNAdayaH, dvau gandhau-surabhyasurabhirUpau, paJcarasA:-amlAdayaH, aSTausparzAH-zItoSNAdayo bhaNitavyAH-vaktavyAH, gautamaH pRcchati-'jahaNNAbhiNibohiyanANINaM bhaMte ! beiMdiyANaM kevaiyA pajjavA paNNatA ?' he bhadanta ! jaghanyAbhinibodhikajJAnInAM dvIndriyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH' ? bhagavAn Aha'goyamA! ' he gautama ! 'aNaMtA panjavA paNNattA' jaghanyAbhinibodhikajJAnInAM dvIndriyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvat evam-uktarItyA, ucyate yat'jahaNNAbhiNibohiyanANINaM beiMdiyANaM aNatA pajjavA paNNattA' jaghanyAbhizeSa varNo gaMdho, rasoM aura sparzoM se do jJAnoM se, do ajJAnoM se tathA acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / vizeSatA yaha hai ki eka madhyamaguNa kAlA dUsare madhyamaguNa kAle dvIndriya se kAle varNa ke paryAyoM se bhI SaTsthAnapatita hotA hai, kyoMki madhyamaguNa kAlA varNa antaratama rUpa se ananta prakAra kA hotA hai / ___ isI prakAra pAMcoM vargoM, donoM gaMdhoM, pAMcoM rasoM aura AThoM sparzo kA kathana samajha lenA cAhie gautama-he bhagavan ! jaghanya AbhinibodhikajJAnI dIndriya jIvoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavan- he gautama ! ananta paryAya haiM ? gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? sparzothI, be jJAnethI, be ajJAnathI tathA acakSudarzananA paryAyathI SaTrasthAna patita thAya che. vizeSatA e che ke eka madhya guNa kALA bIjA madhyama guNa kALA kIndriyathI kALA varNanA paryAyAthI paNa SasthAna patita thAya che, kemake madhyama guNa kALA varNa antaratama rUpathI anaMta prakAranA thAya che. e prakAre pAMca varNo, bane gadhe, pAMce rasa ane ATha sparzenuM kathana samaya se naye. zrI gautamasvAmI-he bhagavana jaghanya Abhinibodhika jJAnI zrIndriya jIvenA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! ema kahevAnuM zuM kAraNa che ? pra0 89 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ 706 prajJApanAsUtre nibodhikajJAnInAm dvIndriyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA!' he gautama ! 'jahaNNAbhiNibohiyaNANI be iMdie' jaghanyAbhinibodhikajJAnI dvIndriyaH 'jahaNNAbhiNibohiyaNANissa beiMdiyassa' jaghanyAbhinibodhikajJAnino dvIndriyasya 'davvaTTayAe tulle' dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie' avagAhanArthatayA catuH sthAnapatito bhavati, 'ThiIe tihANavaDie' sthityA tristhAnapatito bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, AbhiNibohiyaNANapajja vehiM tulle' AbhinibodhikajJAnaparyavaistulyo bhavati, 'suyanApajja ve hiMchaTANavaDie' zrutajJAnaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTThANavaDie' acakSurdarzanaparyavaiH SaTasthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosAbhiNivohiyaNANIvi' evamevam-uktarItyA-utkRSTAbhinibodhikajJAnI api dvIndriyaH utkRSTAbhinibIdhikajJAnino dvIndriyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArtha___ bhagavAna-he gautama ! eka jaghanya Abhinibodhika jJAnI dUsare jaghanya AbhinibodhikajJAnI se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hotA hai, avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti kI dRSTi se tristhAnapatita hotA hai varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai Abhibodhika jJAna ke paryAyoM se tulya hai, zrutajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai aura acakSudarzana ke paryAyoM se bhI SaTsthAnapatita hotA hai / ___ utkRSTa AbhiniyodhikajJAnI kI prarUpaNA bhI isI prakAra kI samajha lenI cAhie / arthAt eka utkRSTa AbhinibodhikajJAnI zrI bhagavAna-he gautama! eka jaghanya AbhinibaMdhika jJAnI bIjA jaghanya Abhinibedhika jJAnIthI dravyanI dRSTie tulya thAya che, pradezanI dRSTie paNa tulya thAya che, avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita thAya che, sthitinI daSTie tristhAna patita thAya che. varNa, gaMdha, rasa, ane sparzenA paryAyethI sthAna patita thAya che, AbhinibedhikajJAnanA paryAyathI tulya che, zrutajJAnanA paryAyethI SaTrasthAna patita thAya che, ane acakSudarzananA paryAyathI sthAna patita thAya che. utkRSTa AbhinibAdhika jJAnanI prarUpaNA paNa eja prakAranI samajI levI joIe. arthAta eka utkRSTa AminibedhikAnI bIjA utkRSTa abhinibAdhika zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.9 dvIndriya paryAyanirUpaNam 707 tayA catuH sthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, AbhinivodhikajJAnaparyavaistulyaH, zrutajJAnaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, acakSurdarzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'ajahaNNamaNukosAbhiNiyohiyaNANovi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTAbhinibodhikajJAnI api dvIndriyaH evaJcaiva-pUrvoktavadeva jaghanyAbhinibodhikajJAnI dvIndriyavadevetyarthaH, 'navaraM saTThANe chaTThANavaDie' navaraM-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne SaTsthAnapatito dUsare utkRSTa Abhinibodhika jJAnI se dravya aura pradezoM kI dRSTi se tulya, avagAhanA se catuHsthAnapatita, sthiti se tristhAnapatita, varNAdi se SaTsthAnapatita, AbhinibodhikajJAna ke paryAyoM se tulya zrutajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita tathA acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| ___ madhyama AbhinibodhikajJAnI ke viSaya meM isI prakAra kahanA cAhie arthAt jaghanya Abhinibodhika jJAnI ke samAna hI usakI prarUpaNA samajha lenI caahie| vizeSatA itanI hI hai ki madhyama AbhiniyodhikajJAnI svasthAna meM bhI SaTsthApatita hai, arthAt eka madhyama AbhinibodhikajJAnI dUsare madhyama AbhiniyodhikajJAnI se SaTrasthAnapatita hInAdhika hotA hai, kyoMki jaise jaghanya aura utkRSTa AbhiniyodhikajJAna kA eka-eka hI paryAya hai, vaisA madhyama AbhinibodhikajJAna kA nahIM / usake to ananta hInAdhika rUpa paryAya hote haiM / zrutajJAna ke paryAyoM se acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| jJAnIthI dravya ane pradezanI daSTie tulya, avagAhanAthI catuHsthAna patita sthitithI visthAna patita, varNa AdithI jasthAna patita, abhinidhika jJAnanA paryAyethI tulya, kRtajJAnanA paryAthI SaTasthAna patita tathA acakSu darzananA paryAyathI pasthAna patita thAya che. madhyama AbhinidhikajJAnInA viSayathI eja prakAre kahevuM joIe arthAt jaghanya AbhinibaMdhijJAnInI samAnaja temanI prarUpaNuM samajI levI joIe. vizeSatA eTalIja che ke madhyama AbhinibedhikajJAnI svasthAnamAM paNuM sthAna patita che. arthAt eka madhyama AbhinibaMdhijJAnI bIjA madhyama AbhinibodhikajJAnIthI sthAna patita hInAdhika thAya che, kemake jevA jaghanya ane utkRSTa AbhinirvikajJAnanA eka eka ja paryAya che, evA madhyama AbhinibadhijJAnanA nathI. tene te ananta hInAdhika rUpa paryAya thAya che. zrutajJAnA paryAthI ane acakSudarzananA paryAyathI SaTrasthAna patita thAya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ 708 prajJApanAsUtre bhavati, 'evaM suyanANIvi' evam-uktarItyA zrutajJAnI api dvIndriyo bodhyaH, 'muyaannANIvi acakkhudaMsaNIvi' zrutAjJAnI api, acakSurdarzanI api ca dvIndriyo'vaseyaH, kintu-'NavaraM jattha NANA tattha annANA natthi' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu yatra jJAne tatra ajJAne nastaH 'jattha annANA tattha NANA natthi' yatra ajJAne tatra jJAne na staH, kintu 'jattha IsaNaM tattha NANAvi annANAvi' yatra darzanaM tatra jJAne api, ajJAne api ca bhavataH prAguktayukteH, evaM teiMdiyANavi' evaM-tathaiva dvIndriyANAmiva trIndriyANAmapi bodhyam , 'cauridiyANavi evaM ceva' caturindriyANAmapi evaJcaiva-dvIndriyavadeva bodhyam , kintu 'NavaraM cakkhudaMsaNaM abbhahiyaM' navaraM-pUrvApekSayA vizeSastu caturindriyANAM cakSurdarzanamabhyadhikaM vaktavyam anyathA caturindriyatbayogAsaMbhavAt iti teSAM cakSurdarzanAlApakopi vaacyH|| sU. 9 // isI prakAra zrutajJAnI aura atAjJAnI aura acakSudarzanI dvIndriya ke viSaya meM samajhanA cAhie / vizeSa bAta yaha dhyAna meM rakhanA cAhie ki jahAM jJAna hai vahAM ajJAna nahIM aura jahAM ajJAna haiM vahA~ jJAna nhiiN| isaprakAra eka hI jIva meM eka sAtha jJAna aura ajJAna nahI rahate, kintu jahA~ darzana hai vahAM jJAna bhI hosakate haiM aura ajJAna bhI hokate haiM / tAtparya yaha ki darzana ke sAtha na jJAna kA virodha hai aura na ajJAna kA virodha hai| ajJAna ke sAtha bhI darzanopayoga rahatA hai aura jJAna ke saathbhii| dvIndriya jIvoM ke samAna trIndriya jIvoM kI bhI prarUpaNA karalenI cAhie aura caturindriya jIvoM kI bhI / kintu caturindriya jIvoM kI prarUpaNA meM cakSudarzana adhika kahanA cAhie kyoMki unameM cakSudarzana bhI pAyA jAtA hai // 9 // eja prakAre zrutajJAnI ane zrutajJAnI ane acakSudazanI dvIndriyanA viSayamAM paNa samajI levuM joIe. vizeSa e vAta dhyAnamAM rAkhavI joIe. ke jyAM jJAna hoya che, tyAM ajJAna nathI hotuM, ane jyAM ajJAna che tyAM jJAna nathI hotuM, e rIte ekaja jIvamAM eka sAthe jJAna ane ajJAna nathI rahetA. paNa jyAM darzana che. tyAM jJAna paNa hoI zake che ane ajJAna paNa hoI zake che. tAtparya e che ke darzananI sAthe na jJAnane virodha che ane na ajJAnano virodha che. ajJAnanI sAthe paNa darzane paga rahe che ane jJAnanI sAthe paNa. - hIndriya jIvonA samAna trIndriyanI paNa prarUpaNa karI levI joIe ane caturindriya jInI paNa. kintu caturindriya jInI prarUpaNAmAM cakSudarzana adhika kahevuM joIe. kemake temanAmAM cakSudarzana paNa maLI Ave che ke huM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 sU. 10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyanirUpaNam 709 mUlam - jahaNNogAhaNagANaM bhaMte! paMcidiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! aNatA pajavA paNNattA, sekeNaNaM bhaMte ! evaM bucca jahaNNogAhaNagANaM paMciMdiya tirikkhajoNiyANaM anaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNogAhaNae paMcidiyatirikkhajoNie jahaNNogAhaNagassa paMciMdiyatirikkhajoNiyassa davvaTTayAe tulle pasaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe tulle ThiIe tiTThANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM dohiM nANehiM dohiM annANehiM dohiM daMsaNehiM chaTTANavaDie, ukko sogAhaNae vi evaM ceva, NavaraM tihiM nANehiM tihiM annANehiM chaTTANavaDie, jahA ukkosogAhaNae tahA ajahapaNamaNuko sogA haNaevi, NavaraM ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie, ThiIe cauTTANavaDie / jahaNNaThiiyANaM bhaMte! paMcidiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA se keNaTTeNaM bhaMte! evaM buccai-jahaNNaThiiyANaM paMcidiyatirikakhajoNiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaTiie paMciMdiyatirikkhajoNie jahaSNaTiiyassa paMcidiyatirikakhajoNiyassa davvaTTayAe tulle, paesaTTyAe tulle, oga | haNaTTayAe caTTAnavaDie, ThiIe tulle, vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM dohiM aNNANehiM, dohiM daMsaNehiM chaTTANavaDie, ukkosaThiievi evaM ceva, NavaraM do nANA, do annANA, do daMsaNA, ajahaNNamaNuka kosaTiie vi evaM cetra, navaraM ThiIe cauTThANavaDie tiSNi NANA, tiSNi annANA, tinni daMsaNA, jahaNNaguNakAlagANaM bhaMte! paMcidiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA ! anaMtA pajavA paNNattA, se keNaTuNaM bhate ! evaM buccai jahaNNaguNakAlagANaM paMcidiyatirikkhajoNiyANaM anaMtA pajavA paNNattA, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ 710 prajJApanAsUtre goyamA ! jahaNNaguNakAlae paMciMdiyatirikkhajoNie jahapaNaguNakAlagassa paMcidiyatiriSakhajoNiyassa davvaTTayAe tulle paTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie, TiIe cauTThANaDie, kAlavaNNayajjavehiM tulle, avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM tihiM nANehiM tihiM aNNANehiM tihiM daMsaNehiM chaTTANaDie, evaM ukkosaguNakAlae vi, ajahaNNamanukko saguNakAlaevi evaM ceva, navaraM saTTANe chaTTANavaDie, evaM paMca vannA, do gaMdhA, paMcarasA, aTuphAsA, jahaNNAbhiNibohiyaNANINaM bhaMte! paMcidiyatirikkha joNiyANaM kevaiyA pajavA paNNattA ? goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTTeNaM bhaMte! evaM buccai - jahaNNAbhiNibohiyaNANINaM paMcididyatirikkhajogiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNAbhiNibohiyanANI paMcidiyatirikkhajogie jahaNNAbhiNibohiyaNANissa paMcidiyatirikkhajoniyassa davvaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cANavaDie ThiIe cauTTANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM chADie AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle, suyanANapajjavehiM, chaTTANavaDie cakkhudaMsaNapajjavehiM chaTTANavaDie, acakkhudaMsaNapajjabehiM chaTTANavaDie, evaM ukkosAbhiNibohiyanANIvi, NavaraM ThiIe tiTThANa vaDie, tinni nANA, tinni daMsaNA saTTANe tulle, sesesu chaTTANavaDie, ajahaNNamaNukkosAbhiNitrohiyanANI jahA ukkosAbhiNibohiyanANI, navaraM ThiIe cauTThANavaDie, saTTANe chaTTANavaDie, evaM suyanANI vi / jahaNNohinANINaM bhaMte! paMcidiyatirikkhajoNiyANaM pucchA, goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA, se keNaNaM bhaMte! evaM vuccai jahapaNohiNANINaM paMcidiyatirikkhajoNiyANaM anaMtA pajjavA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prameyayodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyanirUpaNam 711 paNNattA? goyamA ! jahaNNohinANIpaMciMdiyatirikkhajoNie jahaNNohinANIssa paMciMdiyatirivakhajoNiyassa davaTayAe tulle, paesaTayAe tulle ogAhaNaTThayAe cauTThANavaDie ThiIe tiTThANavaDie, vaNagaMdharasaphAsapajavehiM AbhiNibohiyanANasuyanANapajjavehiM chaTANavaDie, ohinANapajjavehiM tulle, annANA natthi, cakkhudaMsaNapajjavehiM aca. kkhudaMsaNapajjavehiM ya ohidaMsaNapajavehiM chaTThANaDie, evaM ukkosohinANI vi, ajahaNNokkosohinANI vi evaM ceva, NavaraM saTThANe chaTThANavaDie, jahA AbhiNibohiyanANI tahA maiannANI suyaannANI ya, jahA ohinANI tahA vibhaMganANI vi, cakkhudaMsaNI acakkhudaMsaNI ya jahA AbhiNibohiyanANI, ohiMdasaNI jahA ohinANI, jattha nAANA tattha annANA natthi, jattha annANA tattha nANA nasthi, jattha daMsaNA tattha NANA vi aNNANA vi asthitti bhANiyavvaM ||suu0 10 // chAyA-jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! paJcendriyatiryagyonikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantA paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate jaghanyAvagAhanakAnAM paJcandriyatiyagyonikAnAm anantAH paryavAH __paMcendriyatiryaMcoM ke paryAyoM kI vaktavyatA zabdArtha-(jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA panjavA paNNattA?) hebhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle paMcendriya tiryacoM ke kitane paryAya haiM ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya hai (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ?) paMcendriya tiryaMcanA paryAnI vaktavyatA zahAtha-(jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! paMceM diyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! dhanya 25||naapyndriy tiya yAnA sA paryAya cha ? (goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mana taparyAyAM che. (se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM aNatA pajjavA paNNatA ?) he bhagavana ! zA kAraNe evuM kahevAya che ke paMcendriya tiyAnA ananta paryAya che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ 712 majJApanAsUtre prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAvagAhanakaH paJcendriyatiryagyoniko jaghanyAvagAhanakasya paJcendriyatiryagyonikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH, dvAbhyAM jJAnAbhyAm dvAbhyAm ajJAnAbhyAm , dvAbhyAM darzanAbhyAM SaTsthAnapatitaH, utkRSTAvagAhanako'pi evaJcava, navaraM tribhimA'naH, tribhiH ajJAnaiH SaTsthAnapatitaH, yathA utkRSTAvagAhanakastathA ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi, navaram he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ki paMcendriya tiryaMcoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNogAhaNae paMciMdiyatirikkhajo. Nie jahaNNogAhaNayassa paMciMdiyatirikkhajoNiyassa) jaghanya avagAhanA vAlA paMcendriya tiryaMca jaghanya avagAhanA vAle paMcendriya tiryaMca se(davaTTayAe tulle) dravya se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya hai (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA se tulya hai (ThiIe tihANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (vaNNa gaMdha rasa phAsapanavehiM) varNa, gaMdha, rasa sparza ke paryAyoM se (dohiM nANehiM) do jJAnoM se (dohiM annANehiM) do ajJAnoM se (dohiM dasaNehiM) do darzanoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai (ukkosogAhaNae vi evaM ceva) utkRSTa avagAhanA vAlA bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa (tihiM nANehiM tihi aNNANehiM tihiM dasaNehiM chaTThANavaDie) tIna jJAnoM se tIna ajJAna tIna darzana se se SaTsthAnapatita hai (goyamA ! jahaNNAgAhaNae paMciMdiyatiArakkhajoNie jahaNNogAhaNayassa paMciMdiyatirikkha joNiyassa) dhanya mAnAvA pAyendriya tiya ya dhanya mAnAvANA pathandriya tiya yathI (davyadRyAe tulle) dravyathA tulya cha (paesaTTayAe tulle) prazAthI tulya cha (ogAhaNadvayAe tulle) 251||naathii tumaya cha (ThiIe tiThANa paDie) sthitithI tristhAna patita che (vaNNa-gaMdha-rasa, phAsa pajjavehiM) pazu madha 22-25za nA pAyathI (dohiM NANehiM) me zAnAthI (dohiMannANehiM) me ajJAnAthI (dohi dasaNehiM) me. zanAthI (chaTUThANa vaDie) 582thAna patita cha. (ukkosogAhaNae vi evaM ceva) ScgbTa 25||naav se prAre (navaraM) vizeSa (tihiM NANehiM, tihiM aNNANehiM tihiM desaNehiM chaTThANa vaDie) jJAnAthI traNa ajJAnethI, traNa darzanethI sthAna patita che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyAH avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuH sthAnapatitaH, jaghanyasthitikAnAM bhadanta ! paJcendriyatiryagyonikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyasthitikAnAM paJcendriyatiryagyonikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitikaH paJcendriyatiryagyoniko jaghanyasthitikasya paJcendriya tiryagyonikasya dravyAryatayA 713 ( jahA ukkosogahaNae tahA ajahaNNamaNukko so gAhaNae vi) jaisA utkRSTa avagAhanA vAlA vaisA hI ajaghanya anutkRSTa arthAt madhyama avagAhanA vAlA bhI (navaraM ogAhaNaTTayAe cauDANavaDie) vizeSa yaha ki avagAhanA se catusthAnapatita hai (TiIe cauDANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai. (jahaNNaThiyANaM bhaMte! paMcidiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! jaghanya sthitika paMcendriya tiryacoM ke kitane paryAya haiM ? (goyamA ! anaMtA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya haiM ( se keNaNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaThiyANaM paMcidiyatirikkhajoNiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ki jaghanya sthitika paMcendriya tiryaca ke ananta paryAya haiM ? ( goyamA) hai gautama ! ( jahaNNaThiie paMcidiyatirikkhajoNie jahaNNaTiyassa paMcidiyatirikvajoNiyassa) jaghanya sthitika paMcendriya tiryaca jaghanyasthitika dUsare tiryaca paMcendriya se ( jahA ukkosogAhaNae tahA ajahaNNAmaNukkosogAhaNae vi) ne utSTa avagAhanAvALA temaja jaghanya anutkRSTa arthAt madhyama avagAhanAvALA paNa (navara ogAhaNaTTyAe cauDANavaDie) vizeSa se cheDe avagAhanAthI yatuHsthAna patita che. (Thiie cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita che. ( jahaNNaThiyANaM bhaMte! paMcidiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? ) De lagavan ! navanya sthitiSTha yathendriya tiryathAnA DeMTalA paryAya che ? ( goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) he gautama! anaMta paryAya che (se ke TUTaiNaM bhaMte ! evaM vuccai - jahaNNaThiiyANa paMcidiyatirikkhajoNiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) De bhagavan ! zA kAraNe ema kahevAya che ke jaghanya sthitika pa Mcendriya tiya canA ananta paryAya che ? (goyamA) he gautama! ( jahaNNa ThiIe paMciMdiyatirikkhajoNie jahaNNaThiImsa paMciMdiyatirikkhajoNiyamsa ) 4dhanya sthiti yathendriya tiryatha dhanya sthiti mIla tiryatha pathendriyathI (dabbaTUThayAe tulle) dravyathI pra0 90 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ 714 prajJApanAsUce tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH sthityA tulyaH, varNagandharasasparzaparyathaiH dvAbhyAmajJAnAbhyAM dvAbhyAM darzanAbhyAM SaTsthAnapatitaH utkRSTasthitiko'pi evaJcava, navaraM dve jJAne, dve ajJAne, dve darzane, ajadhanyAnutkRSTasthitiko'pi evaJcava, navaraM sthityA catuH sthAnapatitaH, trINi jJAnAni, trINi ajJAnAni, trINi darzanAni, jaghanyaguNakAlakAnAM bhadanta ! paJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! (vvaTTayAe tulle) dravya se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya haiM(ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe tulle) sthiti se tulya hai (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se (dohi aNNANehiM) do ajJAnoM se (dohiM daMsaNehiM) do darzano se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai ___ (ukkosaThiie vi evaM ceva) utkRSTasthitivAlA bhI aisA hI hai (NavaraM do NANA do aNNANA) vizeSatA yaha hai ki do jJAna aura do ajJAna (do dasaNA) do darzana bhI kahanA / ___(ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva) madhyama sthiti vAlA bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa yaha ki (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (tiNi NANA) tIna jJAna (tinni aNNANA) tIna ajJAna (tinni daMsaNA) tIna darzana (jahaNNaguNakAlagANaM bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA ?) jaghanyaguNakAle paMcendriya tiryaca ke he bhagavan ! kitane paryAya haiM ? tukSya cha (paesaTUThayAe tulle) pradezathI tukSya cha (ogAhaNaThyAe cauTThANavaDie) sa nAthI yatuHsthAna patita che (ThiIe tulle) sthitithI tukSya che. (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) vaNu, dha, 2sa 25 / paryAyAthI (dohiM aNNANehiM) meM ajJAnAthI (dohiM dasaNehiM) me zanAthI (chaTThANavaDie) 58sthAna patita cha (ukkosaThiIe vi evaM ceva) utkRSTa sthiti 555 mevA04 (Navara do NANA do aNNANA) vizeSatA ke cha hai ye zAna meM ajJAna (do dasaNA) me 4zana 555 4aa che. (ajahaNNamuNukkosa ThiIe vi evaM ceva) madhyama thitivANA 55 me0 prA2 (navara) vizeSa se che ? (ThiIe cauDhANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita cha (tiNNi NANA) tra jJAnI (tinni aNNANA) 1] azAna (tinni dasaNA) pa 4zana (jahaNNaguNakAlagANaM bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA) dhanya 40 guNA 52ndriya tiya yA bhagavan ! 386 // 5ryAya cha ? (goya mA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ -- prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyAH 715 evamucyate-jaghanyaguNakAla kAnAM pazcendriyatiryagyonikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jayanyaguNakAlakaH paJcendriyatiyagyoniko jaghanyaguNakAlakasya paJcendriyatiyagyonikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA catuH sthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avazeSaiH varNagandharasasparzapayavaiH trabhiH jJAnaH, tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTaguNakAlako'pi, ajayanyAnutkRSTaguNakAlako'pi (goyamA ! arNatA panjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaguNakAlagANaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ?) kisa kAraNa he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanyaguNakAle paMcendriya tiyaca ke ananta yaryAya haiM ? (goyamA !) he gautama ! (jahaNNaguNakAlae paMciMdiyatirikkhajoNie) jaghanyaguNakAlA paMcendriya tiyaca (jahaNNaguNakAlagassa paMciMdiyatirikkhajoNiyassa) javanyaguNakAle paMcendriya tiryaMca se (vvaTThayAe tulle) dravya se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe cauThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai (kAlavaNNapajjavehiM tulle) kAle varNa ke paryAyoM se tulya hai(avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) zeSa, varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyo se (tihiM nANehiM) tIna jJAno se (tihiM aNNANehiM) tIna ajJAnoM se (tihiM daMsaNehiM) tIna darzanoM se (chaTThANavaDie) SaTUsthAnapatita hai (evaM ukkosaguNakAlae vi) isI agaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya 4aa cha (se keNaTaTheNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNaguNakAlagANaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) bhagavAn // 42Ne sema DevAya che dhanya guNA payandriya tiya yana mananta paryAya che ? (goyamA !) 3 gautama (jahaguNakAlae paMciMdiya. tirikkhajoNie) sadhanya zuSpa payandriya tiyaya (jahaNNaguNakAlagassa paMciMdiyatirikkhajoNiyassa) dhanya guSa 5yendriya tiya yathI (davvaTuyAe tulle) dravyathI tulya cha (paesaTThayAe tulle) pradezathI tukSya (ogAhaNadvayAe caudANavaDie) sa nAthI yatu:sthAna patita cha (ThiIe caudrANavaDie) sthitithI yatu:sthAna patita cha (kAlavaNNapajjavehiM tulle) stvn qNu n| 5yAyothI tulya cha (avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) zeSa, pa, madha, 2sa 25shn| paryAyAthI (tihi aNNANehiM) a ajJAnAthI (tihiM dasaNehi) tra zanAthI (chaTThANavaDie) 182thAna patita che (evaM ukkosaguNakAlae vi) me re rabTa zu) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ 716 prajJApanAsUtre evazcaiva, navaraM svasthAne SaTrasthAnapatitaH, evaM paJcavarNAH, dvau gandhau, paJcarasAH, aSTau sparzAH, jaghanyAbhinibodhikajJAninAM bhadanta ! paJcendriyatiyagyonikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArtha bhadanta ! evamucyate-jaghanyAbhinibodhijJAninAM paJcendriyatiryagyonikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAbhinivodhikajJAnI paJcendriyatiryagyoniko jaghanyAbhinibodhikajJAninaH paJcendriyatiryagyonikasya dravyArthatayA tulyaH, prakAra utkRSTaguNa kAlA bhI (ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi evaM ceva) madhyamaguNa kAlA bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa yaha ki (sahANe chaTThANavaDie) svasthAna meM bhI SaTUsthAnapatita hai (evaM paMcavaNNA) isI prakAra pAMcoM varNa (do gaMdhA) donoM gaMdha (paMca rasA) pAcoM rasa (aha phAsA) AThoM sparza (jahaNNAbhiNiyohiyanANINaM bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajavA paNNattA ?) he bhagavan jaghanya Abhinibodhika jJAnI paMcendriya tiryacoM ke kitane paryAya kahe hai ? (goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNAbhiNibohiyanANINaM tirikkhajoNiyANaM agaMtA pajjavA paNNattA?) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya AbhiNibodhikajJAnI tithacoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNAbhi NibohiyanANI paMcidiyatirikkhajoNie jahaNNAbhiNiyohiya NANissa paMciMdiyatirikkhajoNiyassa) he gautama ? jaghanya Abhinibodhika 46 55 (ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi evaM ceva) madhyama guNa // 59] me4 prAre (navara) vizeSa se che (sahANe chavAgava Die) svasthAnamA 55 SaTasthAna patita cha (evaM paMca vaNNA) ye 42 pAye va (do gaMdhA) meM madha (paMcarasA) pAMya 2sa (advakAsA) mA 25 (jahaNNAbhiNibohiyanANINa bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) 3 bhagavan dhanya saminimAdhi zAnI 5.yendriya tiya yaan| hai| paryAya 4aa cha ? (goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya 4 cha (se keNaTheNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNAbhiNibohiyanANINaM tirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA !) bhagavan // 4||sem 4ghucha hai dhanya mAninimAdhijJAnI tiya yAnA mAnanta paryAya dyA cha ? (goyamA ! jahaNNAbhinibohiyanANI paMciM diyatirikkhajoNie jahaNNAmiNibohiyaNANissa paMciM. diyatirikkhajoNiyassa) 3 gautama! dhanya mAninimAdhi hAnI payandriya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcandriyatiryagyonikAnAM paryAyAH 717 pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA catuH sthAnapatitaH varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, AbhiniyodhikajJAnaparyavaistulyaH, zrutajJAnaparyavaiH SaTsthAnapatitaH cakSurdarzana paryavaiH SaTsthAnapatitaH, acakSurdarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH evam utkRSTAbhinibodhikajJAnI api, navaraM sthityA tristhAnapatitaH trINi jJAnAni, trINi darzanAni svasthAne tulyaH, zeSeSu SaTjJAnI paMcendriya tiryaca dUsare jaghanya AbhinibodhikajJAnI paMcendriya tiryaMca se (davvaTTayAe tulle) dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita (ThiIe cauThANavaDie) sthiti se catusthAnapatita (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chahANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita (AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle) Abhiniyodhika jJAna ke payAyoM se tulya (suyanANapajavehi chaTThANavaDie) zrutajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita (cakkhudaMsaNapajjavehiM chaTThANavaDie) cakSudarzana ke paryAyAM se SaTsthAnapatita (acakkhudaMsaNapajjavehi chaTThANavaDie) acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita __ (evaM ukkosAbhiNibohiyanANI vi) isI prakAra utkRSTa Abhinibodhika jJAnI bhI (navaraM) vizeSa (ThiIe tihANavaDie) sthiti se tristhAnapatita (tinni nANA) tIna jJAna (niNi daMsaNA) tIna darzana (sahANe tulle) svasthAna meM tulya (sesesu chaTThANavaDie) zeSa meM SaTmI dhanya mAlinimAthi jJAnI pathendriya tiya yathA (davvaTThayAe tulle) dravyanI apekSA tulya cha (parasaTyAe tulle) pradezAthI tukSya cha (ogAhaNaTrayAe ca uTThANavaDie) AqunAthI yatu:sthAna patita cha (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita cha (vaNNagaMdharasa kAsapajjavehi chaTThANavaDie) 1Nu, dha, 2sa; 25degna pAyothI 58sthAna patita che (AbhiNibohiyatANapajjavehi tulle) mAninimAdhi4 jJAnanA paryAyAthI tulya che. (suyanANapajjavehiM chaThThANa paDie) zrutajJAnanA paryAyothI paTasthAna patita cha (cakkhudasaNa pajjavehi chaThINa vaDie) yakSuza nanA paryAyAthI paTasthAna patita (acakhudasaNapajjavehi chaTThANa vaDie) ayaza nAnA pAyAthI 58sthAna patita (evaM ukkosAbhiNibohiyanANI vi) me04 pra4Are aSTa mAlinimAdhi zAnI 55 (navara) vizeSa (ThiIe tiDhANavaDie) sthitithI 1 sthAna patita (tinni nANA) trazu zAna (tinni dasaNA) tra 4zana (saTANe tulle) svasthAnamA tulya (sesesu chaTThANavaDie) zeSamA 58sthAna patita (ajahaNNamaNukkosAbhiNi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ 718 prajJApanAsUtre sthAnapatitaH, ajaghanyAnutkRSTAbhinibodhikajJAnI yathA utkRSTAbhinibodhikajJAnI, navaraM sthityA catuHsthAnapatitaH, svasthAne SaTsthAnapatitaH, evaM zrutajJAnI api, jaghanyAvadhijJAninAM bhadanta ! paJcendriyatiryagyonikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyAvadhijJAnInAM paJcendriyatiryagyonikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAvadhijJAnI paJcandriyatiryagyoniko jaghanyAvadhijJAninaH paJcandriyatiryagyonikasya dravyArthatayA sthAnapatita (ajahaNNamaNukkosAbhiNiyohiyanANI jahA ukkosAbhiNibohiyanANI) madhyama Abhinibodhika jJAnI utkRSTa Abhinibo. dhika jJAnI ke samAna (navaraM) vizeSa (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catusthAnapatita (sahANe chaTTANavaDie) svasthAna meM SaTsthAnapatita (evaM suyanANI vi) isI prakAra zrutajJAnI bhI (jahaNohinANINaM bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA) he bhagavan ! jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiryacoM ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNohinANINaM paMcidiyatirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA?) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiryaco ke ananta paryAya haiM ? (goyamA!) he gautama ! (jahaNNAhiNANI paMciMdiyatirikkhajoNie jahaNNohinANissa paMciMdiya tirikkhajoNiyasta) jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiyeca jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiryaca se bohiyanANI jahA ukkosAbhiNibohiyaNANI) madhyama PAminimAdhijJAnI kRSTa yAminimAthi zAnInA samAna (navara) vizeSa (ThiIe cauThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita cha (saTANe chaTANavaDie) svasthAnamA ghaTasthAna patita (evaM suyanANI vi) se 42 zrutajJAnI para sabhA . (jahaNNohinANINaM bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA) 7 mAvan ! ghanya avadhijJAnI payandriya tiya yAnA mA paryAya 4aa cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) 3 gautama ! mananta paryAya 4aa cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM va cai-jahaNNohinANINaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) he bhagavana zA kAraNe evuM kahyuM che ke jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiyAnA ananta paryAya che (goyamA !) 3 gautama ! (jahaNNohiNANI paMciMdiya tirikkhajoNie jahaNohinANissa paMciMdiyatirikkhajoNiyassa) dhanya bhavadhijJAnI pazyandriya tiya ya dhanya madhijJAnI pazyandriya tiya yathI (davaTyAe ulle) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcandriyatiryagyonikAnAM paryAyAH 719 tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH AbhinivodhikajJAnazrutajJAnaparyavaiH SaTsthAnapatitaH avadhijJAnaparyavaistulyaH, ajJAnAni na santi, cakSudarzanaparyavaiH acakSurdarzanaparyavaizca avadhidarzanaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTAvadhijJAnI api, ajaghanyAnutkRSTAvadhijJAnI api evaJcava, navaraM svasthAne paTrasthAnapatitaH, yathA AbhinibodhikajJAnI tathA matyajJAnI, zrutAjJAnI ca, yathA (dacaTyAe tulle) dravya kI apekSA tulya (paemaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita (ThiIe tiTThANavaDie) sthiti se tristhAnapatita (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se (AbhiNiyohiyanANasuyaNANapajjavehiM chaTThANavaDie) matijJAna zrutajJAna ke paryAyo se SaTsthAnapatita (ohinANapajjavehiM tulle) avadhijJAna ke paryAyo se tulya (annANA natthi) ajJAna usameM nahIM hote / (cakkhudaMsaNapajjavehiM acakkhudaMsaNapajjavehi ya) cakSudarzana ke paryAyoM aura acakSudarzana ke paryAyoM se (ohidaMsaNapajjavehi) avadhidarzana ke paryAyoM se (chaTThANavaDie) SaTrasthAnapatita (evaM ukkoso hinANI vi) isI prakAra utkRSTa avadhijJAnI bhI (ajahaNNamaNukkosohinANI vi evaM ceva) madhyama avadhijJAnI bhI isI prakAra (NavaraM) vizeSa (sahANe chaTThANavaDie) svasthAna meM SaTsthAnapatita hai __(jahA abhiNiyohiyanANI tahA mai aNNANI suya aNNANI) dra0yanI apekSA tujhya (paesaTTayAe tulle) prazAnI apekSA tujhya (ogAha NaTTayAe ca uTThANa vaDie) 25||naathii yatu:sthAna patita (Thiie tiTThANa vaDie) sthitinI tristhAna patita (vaNNa gaMdha rasa phAsa pajja vehiM) va -22-25zanA paryAyAthI (AbhiNibohiyanANa suyaNANapajjavehiM chaTANavaDie) bhatijJAna, zrutajJAnanA 5ryAyothI SaTsthAna patita (ohiNANapajjavehiM tulle) 251thi zAnanA paryAyAthI tujhya (annANA natthi) ajJAna tena nathI DAtu (cakkhudasaNa pajjavehiM acakkhudasaNapajjavehiM ya) yakSuzananA pAyo bhane ayaza nanA paryAyothI (ohidasaNapajjavehiM) mavadhijJAnanA paryAyothI (chaTThANavaDie) 58sthAna patita (evaM ukosohinANI vi) me zate utkRSTa adhizAnI 5Y (ahaNNamaNukkosohinANI vi evaM ceva) madhyama avadhijJAnI 55 me mAre (Navara) vizeSa (saTANe chaTTANavaDie) svasthAnamA 582thAna patita cha / (jahA AbhiNibIhiyanANI tahA mai aNNANI suya aNNANI) kA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ 720 prajJApanAsUtre , avadhijJAnI tathA vibhaGgajJAnI api cakSurdarzanI, acakSurdarzanI ca yathA Abhi nibodhikajJAnI, avadhidarzanI, yathA avadhijJAnI, yatra jJAnAni, tatra ajJAni na santi, yatra ajJAnAni tatra jJAnAni na santi yatra darzanAni tatra jJAnAnyapi ajJAnAnyapi santInti bhaNitavyam / / 9 TIkA - atha jaghanyAdyavagAhanakAnAM paJcendriyatiryagyonikAnAM paryavAn prarUpayitumAha-' jahaNNogA haNagANaM bhaMte ! paMvidiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' gautamaH pRcchati - he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAM - jaghanyam jaisI AbhinivodhikajJAnI kI vaktavyatA vaisI hI matyajJAnI aura zrutAjJAnI kI (jahA ohinANI tahA vibhaMganANI vi) jaisI avadhijJAnI kI vaktavyatA vaisI hI vibhaMgajJAnI kI (cakkhudasaNI acakkhuNI jahA AbhiNibohiyanANI) cakSudarzanI aura acakSudarzanI AbhinibodhakajJAnI ke samAna (ohidaMsaNI jahA ohinANI) avafarrzanI avadhijJAnI ke samAna ( jattha nANA tattha annANA natthi) jahAM jJAna haiM vahA~ ajJAna nahIM hai (jattha aNNANA tattha NANA natthi) jahAM ajJAna haiM vahAM jJAna nahIM hai ( jattha daMsaNA tattha NANA vi aNNANA vi asthitti bhANiya) jahAM darzana haiM vahAM jJAna bhI aura ajJAna bhI hote haiM aisA kahanA cAhie / TIkArtha- - aba jaghanya avagAhanAvAle paMcendriya tiryaca jIvoM ke paryAyoM kI prarUpaNA kI jAtI hai gautama prazna karate haiM - he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle paMcendriya rIte AbhiniSeAdhikajJAnInI vaktavyatA tevIja rIte matyajJAnI ane zrutAjJAnInI ( jahA ohinANI tahA vibhaMganANI vi) nevI avadhijJAnInI vaktavyatA tevI vilajJAnInI (cakkhudaMsaNI acakkhudaMsaNI jahA AbhiNibohiyanANI) yakSudarzanI ne ayakSuharzanI malinimeodhijJAnInA samAna (ohidaMsaNI jahA ohinANI) avadhidarzanI avadhijJAnInA samAna ( jattha NANA tattha annANA natthi ) nyAM jJAna che tyAM ajJAna nathI ( jattha aNNANA tattha NANA Natthi ) jyAM ajJAna che tyAM jJAna nathI ( jattha daMsaNA tattha NANA vi aNNANA vi asthitti bhANiyAM) jyAM darzana che tyAM jJAna paNa che ane ajJAna paNa heAya che evu' kahevu joie. TIkA-have jaghanya avagAhanAvALA paMcendriya tiya ca jIveAnA paryAMcenI prarUpaNA karAya che-- zrI gautamasvAmI prazna kare che he bhagavan ! jaghanya avagAhanAvALA paMce zrI prajJApanA sUtra :2
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatirgagyonikAnAM paryAyAH 721 avagAhanaM-zarIrocchyo yeSAM te jaghanyAvagAhanakAsteSAM, paJcandriyatiryagyonikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAM paJcendriyatiryagyonikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamastatra kAraNaM pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ? he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat evam-uktarItyA, ucyate jaghanyAvagAhanakAnAM paJcendriyatiryagyonikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahannIgAhaNae paMciMdiyatirikkhajoNie' jaghanyAvagAhanakaH paJcendriyatiryagyonikaH 'jahaNNogAhaNayassa paMciMdiyatirikkha joNiyassa davyaTTayAe tulle' jaghanyAvagAhanakasya pazcendriyatiryagyonikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, ekazca dravyamanantaparyAyaM bhavatIti nyAyena ekatvasaMkhyAviziSTo dravyarUpapaJcendriyatiryagyonikopi jaghanyAvagAhanakaH anantaparyAyo bhavatIti bhAvaH, evaM 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, tathA ca dravyasya sapradezApradezabhedena dvaividhyAt paramANurUpapudgaladravyasyApradezatve'pi skandharUpapudgaladravyasya sapradezatvena skandhadravyasyAnantaparyAyasaMbhavAt , 'ogAtiryaMca ke kitane paryAya haiM ? bhagavAna ne uttara diyA he gautama ! paMcendriya tiryacoM ke ananta paryAya haiN| gautama punaH prazna karate haiM-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ki paMcendriya tiryaMcoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavan-he gautama! eka jaghanya avagAhanA vAlA paMcendriya tiryaca dUsare jaghanya avagAhanA vAle paMcendriya tiryaMca se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA bhI tulya hai kyoMki donoM ke hI lokAkAzapramANa asaMkhyAta-asaMkhyAta pradeza hote haiM, avagAhanA kI apekSA ndriya tiryaMconA keTalA paryAya che? zrI bhagavAne uttara Apehe gautama! paMcendriya tiyanA ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI prazna kare che- he bhagavana ! evuM kahevAnuM zuM kAraNa che ke paMcendriya tiryaMcanA ananta paryAya che? zrI bhagavAna gautama! eka jaghanya avagAhanAvALA paMcendriya tiryaMca bIjA jaghanya avagAhanAvALA paMcendriya tiryaMcathI dravyanI apekSAe tulya che, pradezanI apekSAe paNa tulya che, kemake banenA kAkAza pramANu asaMkhyAta asaMkhyAta pradeza hoya che. avagAhanAnI apekSAe paNa tulya che, kemake pra0 91 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ 722 prajJApanAsUtre haNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA zarIrocchyarUpatayA tulyo bhavati ubhayeSAmapi jaghanyAvagAhanakatvAt kintu 'ThiIe tiTThANavaDie' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, tristhAnapatito bhavati na tu catuH sthAnapatitaH, paJcendriyatiryagyonikasya saMkhyeyavarSAyuSkasyaiva jaghanyAvagAhanakatvena asaMkhyeyavarSAyuSkasya jaghanyAvagAhanakatvAbhAvAt tatra kAraNantu asaMkhyeyavarSAyuSkANAm paJcendriyatirazvAM mahAzarIratayA kaGkakukSipariNAmatvena puSTAhAratvAt prabaladhAtUpacayAcca teSAM prabhUtazukraniSekasadbhAvaH, zukraniSekAnusAreNa ca tiryagmanuSyANAmuspatti samaye'vagAhanA bhavatIti na teSAM jaghanyAvagAhanA saMbhavati apitu saMkhyeyavarpAyuSkANAmeva tadavagAhanA, saMkhyeyavarSAyuSazca sthityapekSayA tristhAnapatitaeva bhavanti na catuHsthAnapatitAH, tadabhilApAzca pUrvopadarzita dizA'vaseyAH, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM dohiM nANehi varNagandharasasparzaparyavaiH, dvAbhyAM jJAnAbhyAM-matizrutala. kSaNAbhyAm 'dohiM annANehiM, dohiM daMsaNehiM chaTThANavaDie' dvAbhyAmajJAnAbhyAmbhI tulya hai kyoM ki donoM hI jaghanya avagAhanA vAle hai kintu sthiti arthAt Ayu saMbaMdhI kAlamaryAdA kI apekSA tristhAnapatita hotA hai, catuHsthAnapatita nahIM hotA kyoMki jaghanya avagAhanA vAlA paMcendriya tiryaMca saMkhyAta varSoM kI Ayu vAlA hI hotA hai, asaMkhyAta varSoM kI Ayu vAle ke jaghanya avagAhanA nahI hotii| isI se yahAM jaghanya avagAhanA vAle ko sthiti kI apekSA tristhAnapatita kahA hai| una sthAnoM kA uccAraNa pahale ke samAna samajha lenA cAhie arthAt asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna aura asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika tathA saMkhyAtaguNa adhika / vaha varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, mati-zruta rUpa do jJAnoM se, matyajJAna aura zrutAjJAna rUpa do ajJAnoM bane jaghanya avagAhanAvALA che, paNa sthiti arthAta AyusaMbaMdhi kALa maryAdAnI apekSAe tristhAna patita thAya che, catuHsthAna patita nathI thatAM, kemake jaghanya avagAhanAvALA paMcendriya tiryaMca saMkhyAta varSonI AyuSyavALA ja bane che, asaMkhyAta varSonI AyuvALAnI jaghanya avagAhanA nathI thatI. tethIja ahIM jaghanya avagAhanAvALAne sthitinI apekSAe tristhAna patita kahyA che. te tristhAnanA uccAraNa pahelAnI jema samajI levAM joIe, arthAt asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna ane asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika tathA saMkhyAta guNa adhika. te varNa, gaMdha rasa ane sparzanA paryAyethI, mati-gRta rUpa be jJAnathI, matyajJAna ane zrutA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyAH 723 matyajJAnazrutAjJAnAbhyAm , dvAbhyAM darzanAbhyAM-cakSuracakSurdarzanAbhyAM SaTsthAnapatito bhavati, tathA ca jaghanyAvagAhanakasya pazcendriyatiryagyonikasya saMkhyeyavarSAyuSkasyAparyAptatvena aparyAptasyApi tasyAlpakAyAnAM madhye samutpadyamAnatayA. 'vadhivibhaGgajJAnAsaMbhavAt , jJAnadvayam , ajJAnadvayaJcoktam , yadyapyagre vibhaGgajJAnasahitasya narakAduddhRtya saMkhyeyavarSAyuSkANAM paJcendriyatiryagyonikAnAM madhye samutpadyamAnatvaM vakSyate tathApi tasya mahAkAyeSu samutpadyamAnaparakatayA alpakAyasya viSayAbhAvAt na tena ko'pi virodhaH samudbhAvanIyastathA svAbhAvyAt , prakRtaSaTsthAnapatitatvAbhilApAstu varNAdibhiH jaghanyAvagAhanakaH paJcendriyatiryagyoniko jaghanyAvagAhanakasya pazcendriyatiryagyonikasya anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, evameva anantabhAgAbhyadhiko vA, asakhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati, ityevaM rItyAse cakSudarzana aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| yahAM yaha bAta dhyAna meM rakhanI cAhie ki jaghanya avagAhanA vAlA paMcendriya tithaMca aparyApta hotA hai aura aparyApta hokara alpakAya vAle jIvoM meM utpanna hotA hai ataeva usameM avadhijJAna yA vibhaMga. jJAna kA saMbhava nahIM hai, / isa kAraNa yahAM do jJAnoM aura do ajJAnoM kA hI ullekha kiyA gayA hai| yadyapi Age kahege ki koI jIva vibhaMgajJAnake sAtha naraka se nikala kara saMkhyAta varSoM kI Aya vAle paMcendriya tiryacoM meM utpanna hotA hai tathApi vaha mahAkAya vAloM meM hI utpanna ho sakatA hai, alpakAya vAloM meM nahIM, ata:koI virodha nahIM samajhanA cAhie / avagAhanA meM SaTsthAnapatita hotA nahIM hai| jJAna rUpa be ajJAnethI, cakSudarzana ane acakSudarzananA paryAyethI sthAna patita thAya che. - ahiM A vAta dhyAnamAM rAkhavI joIe ke jaghanya avagAhanAvALA paMcendriya tiryaMca aparyApta thAya che ane aparyApta thaIne alpa kAya vALA jImAM utpanna thAya che, tethI ja temAM avadhijJAna agara vibhaMga jJAnane saMbhava nathI, e kAraNe ahiM be jJAna ane be ajJAneno ja ullekha karAyA che. yadyapi AgaLa kaheze ke kaI jIva virbhAgajJAnanI sAthe narakamAMthI nikaLIne saMkhyAta varSonI AyuSyavALA paMcendriya tiyamAM utpanna thAya che. te paNa te mahAkAyavALAmAM ja utpanna thaI zake che. alpakAyavALAmAM nahi tethI kaMI virodha samaja na joIe, avagAhanAvALAmAM SaTasthAna patita banatA nathI. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 prajJApanAsUtre 'vaseyAH, 'ukkosogAhaNae vi evaM ceva' utkRSTAvagAhanako'pi paJcandriyatiryagyonikaH utkRSTAvagAhanakasya paJcandriyatiryag yonikasya dravyArthatayA tulyA, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, kintu 'NavaraMtihiM nANehiM tihiM annANehiM chahANavaDie' navaraM-pUrvApekSayA vizeSastu tribhimA'naH-matizrutAvadhilakSaNaiH, tribhirajJAnaiH-matyajJAna zrutAjJAnavibhaGgajJAnarUpAjJAnaizca SaTsthAnapatito bhavati, tatraM trINi ajJAnAni tu evaM rItyA'vaseyAni-yasya yojanasahasraM zarIrAvagAhanA bhavati sa utkRSTAvagAhanakaH saMkhyeyavarSAyuSkaH eva bhavati paryAptazca, tasmAt tasya trINi ajJAnAni saMbhavanti, sthityapekSayApi cAsau paJcandriyatiryagyonika utkRSTAvagAhanakasvisthAnapatita eva bhavati na tu catuH sthAnapatitaH, tasya SaTrasthAna kA vivecana pahale A cukA hai ataH yahAM Avazyaka nahIM isI prakAra utkRSTa avagAhanA vAle kI vaktavyatA bhI samajhalenI cAhie, arthAt eka utkRSTa avagAhanA vAle paMcendriya tiryaMca dUsare utkRSTa avagAhanA vAle paMcendriya tiyeca se dravya kI dRSTi se pradezAM kI dRSTi se tathA avagAhanA kI dRSTi se tulya hotA hai, sthiti kI dRSTi se tristhAnapatita hotA hai, varNa rasa, gaMdha aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / vizeSa yaha hai ki usameM tIna jJAna yA tIna ajJAnakA saMbhava haiM ataeva tIna jJAnoM aura tIna ajJAnoM se SaTasthAnapatita hotA hai| usameM tIna ajJAna isa prakAra jAnane cAhie jisa paMcendriya tiryaMca kI avagAhanA eka hajAra yojana kI hotI hai, vaha utkRSTa avagAhanAvAlA kahA jAtA hai / vaha saMkhyAta varSa kI Ayu vAlA aura paryApta hI hotA hai| ataeva usameM tIna SaTasthAnanuM vivecana pahelAM AvI gayuM che. tethI ahiM kahevAnuM Avazyaka nathI. e prakAre utkRSTa avagAhanAvALAnI vaktavyatA paNa samajI levI joIe arthAta utkRSTa avagAhanAvALA paMcendriya tiryaMca bIjA utkRSTa avagAhanA vALA paMcendriya tiryaMcathI dravyanI daSTithI pradezanI daSTithI tathA avagAhanAnI draSTithI tulya thAya che, sthitinI draSTithI tristhAna patita thAya che. varNa gaMdha rasa sparzanA paryAyathI SaTasthAna patita thAya che vizeSa e che ke temAM traNa jJAna agara traNa ajJAnane saMbhava che, tethIja traNa zAno ane traNa ajJAnethI SaTa. sthAna patita thAya che. temAM traNa ajJAna A rIte jANavA joIe je paMcendriya tiya"canI avagAhanA eka hajAra ejananI thAya che, te utkRSTa avagAhanA vALA kahevAya che. te saMkhyAta varSanI AyuvALA ane paryApta ja hoya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyAH 725 saMkhyeya varSAyuSkatvAt, " 'jahA ukkosogAhaNae tahA ajahaNNamaNukosogAhaNaevi' yathA utkRSTAvagAhanakaH paJcendriyatiryagyonikaH pratipAditastathA ajaghanyAnutkRSTAvagAhana kospi paJcendriyatiryagyonikaH pratipAdayitavyaH, kintu 'NavaraM ogAhaNadvayAe cauDANavaDie' navaraM - pUrvApekSayA vizeSastu avagAhanArthatayA zarIrocchrayApekSayA catuH sthAnapatito bhavati, tasya ajavanyAnutkRSTAvagAhanakasya paJcendriyatiryagyonikasyAsaMkhyeyAvagAhanAyA api saMbhavAt 'ThiIe caudvANavaDie' sthityA - AyuH karmAnu mavalakSaNa sthityapekSayA catuH sthAnapatito bhavati, ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya paJcendriyatiryagyonikasyAsaMkhyevarSAyuSkasyApi saMbhavena pUrvoktadizA catuH sthAnapatitatvaM tasya saMbhavatIti bhAvaH, gautamaH / pRcchati'jaNa ThiyANaM bhaMte ! paMcidiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA pajjattA ?" he bhadanta ! jaghanya sthitikAnAM - jaghanyA sthitiH - AyuH karmAnubhavalakSaNA yeSAM te jaghanyasthitikAsteSAM paJcendriyatiryagyonikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH 1 " ajJAnakA saMbhava haiM / madhyama avagAhanA vAle paMcendriya tiryaca kI vaktavyatA utkRSTa avagAhanA vAle ke samAna samajhanI cAhie, kintu vizeSatA yaha hai ki avagAhanA kI dRSTi se vaha catuHsthanapatita hotA hai, kyoMki madhyama avagAhanA aneka prakAra kI hotI hai / usameM saMkhyAta - asaMkhyAtaguNa hInAdhikita ho sakatI hai| sthiti kI apekSA se vaha catuHsthAnapatita bhI hai, kyoMki madhyama avagAhanAvAlA asaMkhyAta varSa kI Ayu vAlA bhI ho sakatA hai / gautama - he bhagavan ! jaghanya sthiti vAle paMcendriya tiryaco ke kitane paryAya haiM ? tethIja temAM traNa ajJAnanA saMbhava che, madhyama avagAhanAvALA pacendriya tiya canI vaktavyatA utkRSTa avagAhunAvALAnI samAna samajavI joie kintu vizeSatA e che ke avagAhanAnI hRSTie te catuHsthAna patita thAya che, kemake madhyama avagAhanA aneka prakAranI hAya che. temAM sakhyAta asaMkhyAta guNahInAdhika thai zake che. sthitinI ape kSAe te catuHsthAna patita paNa thaI jAya che. kemake madhyama avagAhanAvALA asa`khyAta vanI AyuvALA paNa thai zake che zrI gautama:-he bhagavan ! jaghanya sthitivALA pa Mcendriya tiya ceAnA keTalA paryAya che? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ 726 majJApanAsUtre bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyasthitika paJcendriyatiryagyonikAnAm anantAH paryavA prajJaptAH, gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat, evam-uktarItyA, ucyate yat jaghanyasthitikAnAM paJcendriyatiryagyonikAnAmanantAH paryavAH prajJaptA ? iti, bhagavAn-Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaThiie paMciMdiyatirikkhajoNie' jaghanyasthitikaH pazcendriyatiryagyoniko 'jahaNNa Thiiyassa paMciMdiyatirikkhajoNiyassa davaTThayAe tulle' jaghanyasthitikasya pazcendriyatiryagyonikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'bhogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie'avagAhanArthatayA catuH sthAnapatito bhavati, jaghanyasthitika paJcendriyatiryagyonikasyAsaMkhyeyAvagAhanAyA api saMbhavena ukta, catuH sthAnapatitatvaM saMbhavati, 'ThiIe tulle' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA jaghanyasthitika paJcendriyatiryagyoniko jaghanyasthitika paJcendriyatiryagyonikasya tulyo bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM' varNagandharasasparzaparyavaiH, 'dohi annANehiM dvAbhyAm ajJAnAbhyAm 'dohiM daMsaNehiM chahANavaDie' dvAbhyAM darzanAbhyA SaTsthAnapatito bhavati, tathA ca jaghanyasthitikapaJcendriyatiryagyonike bhagavan-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn he gautama ! jaghanya sthitika paMcendriya tiryaMca dUsare jadhanya sthitika paMcendriya tiryaMca se dravya kI dRSTi se tulya, pradezoM kI kI dRSTi se bhI tulya kitu avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA haiM / sthiti kI dRSTi se tulya hai / varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se do ajJAnoM se, tathA do darzanoM kI apekSA se SaTUsthAnapatita hotA hai / dhyAna rakhanA cAhie ki jaghanya sthiti zrI bhagavAna-he gautama! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmIH he bhagavan ! ema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna-gautama ! jaghanya sthitika paMcendriya tiryaMca bIjA jaghanya sthitika paMcendriya tiryaMcathI dravyanI daSTie tulya che, pradezonI daSTie paNa tulya che, paNa avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita thAya che. sthitinI draSTie tulya che. varNa, gaMdha, rasa ane sparzanAM paryAyethI, be ajJAnathI tathA be darzananI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. dhyAna rAkhavuM joIe ke jaghanya rithativALA paMcendriya tiyacamAM be ajJAna kahelA che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcandriyatiryagyonikAnAM paryAyAH 727 ajJAnadvayamevoktam na tu jJAnadvayam, jaghanyasthitikasya paJcendriyatiryagyonikasya labdhya paryAptakasyaiva saMbhavena tanmadhye sAsAdanasamyagdRSTerutpAdAsaMbhavAt tatra ye aparyAptakA eva santo mriyante na punaH svayogya paryAptIH sarvAH prApnuvanti te labdhyaparyAptakA ucyante, ye ca punaH karaNAni zarIrendriyANi na tAvannivartayanti api tu avazyaM nivartayiSyanti te karaNAparyAptakA ucyante, tatraiva sAsAdanasamyaktvaM saMbhavati na tu labdhyaparyAptakeSu iti bhaavH| 'ukosaThiie vi evaM ceva' utkRSTa sthitiko'pi paJcendriyatiryagyonikaH evaJcaiva-jaghanyasthitika paJce. ndriyatiryagyonikavadeva bodhyaH, kintu-'NavaraM do nANA, do annANA, do daMsaNA' vAle paMcendriya tiryaca meM do ajJAna hI kahe gae haiM, usameM do jJAna nahIM hote, kyoMki jaghanya sthiti vAlA paMcendriya tiryaca labdhyaparyAptaka hI hotA hai aura labdhyaparyAyaptakoM meM sAsAdanasamyagdRSTi kI utpatti hotI nhiiN| jo jIva aparyApta avasthA meM hI mara jAte haiM aura apane yogya paryAptiyoM ko pUrNa nahI kara pAte ve labdhyaparyAptaka kahalAte haiM / jinakI apane yogya paryAptiyAM pUrI nahIM huI haiM kintu antarmuhata meM hI pUrI hone vAlI hoM, unhe karaNAparyAptaka kahate haiN| sAsAdana samyaktva karaNAparyAptana jIvoM meM ho sakatA hai labdhyaparyAptakoM meM nhiiN| utkRSTa sthiti vAle paMcendriya tiyeca kA kathana jaghanya sthitivAle ke samAna hI samajhanA cAhie, magara vizeSa yaha hai ki unameM do jJAna, do ajJAna aura do darzana kahane cAhie / utkRSTa, sthiti vAle paMcendriya tiryaca tIna palyopama kI sthiti vAle hote haiM ataH unameM niyama se temAM be jJAna nathI hotAM kemake jaghanya sthitivALA paMcendriyatiryaMca ladhyaparyAyaka hoya che ane ladhyaparyAptakamAM sAsAdana samyagdaSTinI utpatti thatI nathI. je jIva aparyApta avasthAmAM ja marI jAya che. ane pitAnA gya paryAptine pUrNa nathI karatA te ladhyaparyAptaka kahevAya che. jeonI pitAne gya paryAsio purI nathI thaI paNa antarmuhUrtamAMja purI thanArI hoya temane karaNaparyApta kahe che. sAsAdana samyakatva karaNaparyApaka jIvamAM hoI zake che, ladhyaparyAptakamAM nahIM. utkRSTa sthitivALA paMcendriya tiyanuM kathana jaghanya sthitivALAnA samAnaja samajavuM joIe. utkRSTa sthitivALA paMcendriya tiryaMca traNa papamanI sthitivALA thAya che, tethI teomAM niyamathI be jJAna be ajJAna ja zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ 728 prajJApanAsUtre navaraM - pUrvApekSayA vizeSastu dve jJAne -mati zrutalakSaNe, dve ajJAne -matyajJAna zrutAjJAnarUpe, dve darzane ca bhavataH, utkRSTa sthitikasya paJcendriyatiryagyonikasya palyopamasthitikatvena niyamato'jJAnadvayaM bhavati yadA tu SaNmAsAvazeSAyuSko vaimAnikeSu baddhAyuSko bhavati tadA tasya jJAnadvayaM bhavati ityabhiprAyeNaiva 'dve jJAne dve ajJAne' ityuktam 'ajahaNamaNukosa Thie vi evaM ceva' ajadhanyAnutkRSTa sthitiko'pi paJcandriyatiryagyonikaH evaJcaitra - pUrvavadevAvaseyaH, kintu 'NavaraM TiIe caudvANavaDie ' sthityA - AyuH karmAnubhavalakSaNa sthityapekSayA catuH sthAnapatito bhavati, ajaghanyAnutkRSTasthitikasya paJcendriyatiryagyonikasya saMkhyeyavarSAyuSkasya asaMkhyevaryA puSkasyApi ca samayonatripalyopamasthitikasya saMbhave catuHsthAnapati tatvaM saMbhavati, 'tini NANA tini daMsaNA' trINi jJAnAni trINi ajJAnAni, doM jJAna do ajJAna hI hote haiN| jo jJAna vAle hote haiM ve vaimAnika kI Ayu bAMdhate haiM ataH unameM do jJAna hote haiM isa abhiprAya se unameM do jJAna aura do ajJAna kahe haiM, 9 madhyama sthitivAle paMcendriya tiryaca kI vaktavyatA bhI isI prakAra samajhanI cAhie magara vizeSa - yaha hai ki sthiti kI apekSA vaha catuH sthApatita hotA hai / madhyama sthiti vAlA tiryaca paMcendriya saMkhyAta varSa kI Ayu vAlA bhI ho sakatA hai aura asaMkhyAta varSa kI 'Ayu vAlA bhI hosakatA hai, kyoMki eka samaya kama tIna palyopama kI Ayu vAlA bhI madhyamasthitika hI kahalAtA hai / isa kAraNa vaha catuHsthAnapatita kahA gayA hai| usameM tIna jJAna, tIna ajJAna aura tIna darzana kahanA cAhie / hAya che je jJAnavALA hAya che, teo vaimAnikanI ja Ayu khAMdhe che. tethI temanAmAM me jJAna Aya che. e abhiprAyathI teemAM e jJAna ane e ajJAna kahyAM che. madhyama sthitivALA pacendriya tiya canI vaktavyatA paNa eja prakAre samajavI joie paNa vizeSa e che ke sthitinI apekSAe te catuHsthAna patita ane che madhyama sthitivALA tiya ca paMcendriya saMkhyAta vaCnI AyuSyavALA paNa thaI zake che ane asakhyAta vanI AyuSyavALA paNa thaI zake che, kemake eka samaya echA traNa palyApamanI AyuvALA paNa madhyama sthitika ja kahevAya che e kAraNe te catuHsthAna patita kahelA che, temAM traNa jJAna traNa ajJAna ane traNa dana kahevAM joI e zrI prajJApanA sUtra :2
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyanirUpaNam 729 trINi darzanAni bhavanti, gautamaH pRcchati 'jahaNNaguNakAlagANaM bhaMte ! paMcidiyatiriksajoNiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAM paJcendriyatiryayonikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - 'goyamA !" he gautama! 'anaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNakAlakAnAM paJcendriyatiryagyonikAnAmanantAH paryavA: H prajJaptAH, gautamaH pRcchati - ' se keNaTTeNa bhaMte ! evaM buccai - jahaNNaguNakAlagANaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena - kathaM tAvat evam uktarItyA, ucyate yat - jaghanyaguNakAlakAnAM paJcendriyatiryagyonikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha - 'goyamA' he gautama! 'jahaNNaguNakAlae paMcidiyatirikkhajogie' jaghanyaguNa kAlakaH paJcendriya tiryagyonikaH 'jahaNNaguNakAlagassa paMcidiyatirikkhajoNiyassa davvaTTayAe tulle' jaghanyaguNakAlakasya paJcendriyatiryagyonikasya dravyAtayA tulyo bhavati 'parasaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhayA caudvANavaDie' avagAhanaM- zarIrocchrayApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, tadabhilApakramaca pUrvI pradarzitadizA bodhyaH 'Thiie caudvANavaDie' sthityAAyuH karmAnubhavalakSaNa sthityapekSayA catuHsthAnapatito bhavati, tadabhilApo'pi pUrvavadevAvaseyaH, 'kAlavaNa pajjavehiM tulle' kRSNavarNaparyavaistulyo bhavati, 'avase sehiM gautama - he bhagavan ! jaghanyaguNa kAle paMcendriya tiryaca ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn - he gautama! ananta paryAya haiN| gautama - he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn - he gautama! eka jaghanyaguNa kAlA paMcendriya tiyiMca dUsare jaghanyaguNa kAle paMcendriya tiryaca se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI dRSTi se bhI tulya hotA hai, avagAhanA kI dRSTi se catusthAnapatita hotA hai, sthiti se bhI catuHsthAnapatita hotA hai / zrIgautamasvAmI-he bhagavan ! jadhanya guNukALA pa Mcendriya tiya canA keTalA paryAya che ? zrI bhagavAna--De gautama ! ananta paryAya che zrI gautama-he bhagavana evuM kahevAnuM zuM kAraNa che? zrIbhagavAnDe gautama ! eka jaghanya guNu kALA pacendriya tiyaca khIjA jaghanya guNu kALA paMcendriya tiya cathI dravyanI dRSTie tulya thAya che. pradezenI dRSTie paNa tulya thAya che avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita thAya che. sthitithI paNa catuHsthAna patita thAya che kRSNavarNanA paryaMcAnI ape pra0 92 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM' avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavai: 'tihiM nANehiM tihiM annANehiM' tribhirjJAnaiH -mati zrutAvadhilakSaNaiH, tribhirajJAnai:- matyajJAna zrutAjJAna vibhaGgajJAnalakSaNAjJAnaiH 'tirhi daMsaNehiM chaTTANavaDie' tribhiH darzanaiH SaT sthAnapatito bhavati, evaM ukkosaguNakAlaeva ' ' evaM - tathaiva jaghanyaguNakAlakava deva utkRSTa guNakAlakospi paJcendriyatiryagyonikaH utkRSTa guNakAlasya paJcendriyatiryagyonikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, sthityA - catuH sthAnapatito bhavati, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaiH tribhirjJAnaiH tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaiH SaT sthAnapatito bhavati, 'ajahaSNamaNukosa guNakAlae vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTaguNakAlakospi paJcendriyatiryagyonikaH evaJcaiva jaghanyotkRSTa guNakAlakapaJcendriya 730 - kRSNa varNa ke paryAyoM kI apekSA tulya hai, zeSa varNo gaMdhoM, raso, sparzo se tIna jJAnoM tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai / utkRSTaguNa kAle kI vastavyatA bhI aisI hI samajhanI cAhie arthAt eka utkRSTaguNa kAlA paMcendriya tiryaca dUsare utkRSTa guNakAle paMcendriyatica se dravya aura pradezoM kI dRSTi se tulya hotA hai, avagAhanA aura sthiti kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya, varNa gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se tathA tIna jJAnoM tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM se paTsthAnapatita hotA hai / madhyamaguNa kAle paMcindriya tiryaca kI vaktavyatA bhI jaghanya evaM utkRSTaguNa kAle paMcendriya tirthaca ke samAna samajhanA cAhie / kSAbhe tujhya che, zeSa varNA, gadhA, raso, sparzothI, trayu jJAnI RNu ajJAnI ane traNa danAnI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. utkRSTa guNu kALAnI vaktavyatA paNa evIja samajavI joie arthAt eka utkRSTa guNu kALA pacendriya tiyaca bIjA utkRSTa guNu kALA pa'cendriya tiya "cI dravya ane pradezeAnI dRSTie tulya thAya che, avagAhanA ane sthitinI dRSTie catuHsthAna patita thAya che, kRSNa vaNunA paryaMceAthI tulya, zeSa varNa, gadha rasa ane spanA paryAyathI tathA traNa jJAne, traNa ajJAnA ane traNa denArthI SaTasthAna patita thAya che. madhyama guNu kALA paMcendriya tiyacanI vaktavyatA paNa jaghanya temaja utkRSTa guNu kALA paMcendriya tiyacanA samAna samajavI joI e. vizeSa e zrI prajJApanA sUtra :2
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyanirUpaNam 731 tiryagyonikavadevAvaseyaH, 'navaraM saTTANe chANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne-madhyamaguNakAlakApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM paMcavannA, do gaMdhA, paMcarasA, aTThaphAsA' evam-tathaiva, paJcavarNAH, dvau gandhau, paJcarasAH, aSTau sparzAH vaktavyAH, gautamaH pRcchati-'jahaNNAbhiNibohiyaNANINaM bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM kevaiyA pajjavA paNNatA?' he bhadanta ! jadhanyAbhinibodhikajJAninAM paJcandriyatiryagyonikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? __ bhagavAn Aha-goyamA !" he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jadhanyAbhinibodhikajJAninAM paJcendriyatiryagyonikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNAbhiNibohiyaNANINaM paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthenakathaM tAvat evam-uktarItyA, ucyate yat-jaghanyAbhinibodhikajJAninAM paJcendriyatiryagyonikAnA manantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-goyamA!" he gautama ! jahaNNAbhiNivohiyaNANI paMciMdiyatirikkhajoNie' jaghanyAbhinibodhikajJAnI paJcendriyatiryagyonikaH 'jahaNNAbhiNibohiyaNANissa paMciMdiyatirikkhavizeSa yaha ki madhyamaguNa kAlA svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita hotA hai, kyoMki madhyamaguNa kAlA ananta prakAra kA hotA hai, ataeva usameM SaTsthAnapatita hInAdhikatA kA saMbhava hai / isa prakAra pAMcoM vargoM, donoM gaMdhoM pAMcoM raso aura AThoM spazoM kI vaktavyatA samajhalenI caahie| gautama-he bhagavan ! jaghanya Abhinibodhika jJAnI paMcendriya tiryaMco ke kitane paryAya haiM bhagavan-ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! isa prakAra ke kathana kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn-he gautama! eka jaghanya AbhinibodhikajJAnI dUsare jghche ke madhyama guNa kALA svasthAnamAM paNa sthAna patita thAya che. kemake madhyama guNa kALA ananta prakAranA hoya che, tethI ja temAM SaTasthAna patita hInA dhikatAno saMbhava che. eja prakAre pAMca varNo ane gadhe, pAMca rasa ane AThe sparzInI vaktavyo samajI levI joIe. zrI gautamasvAmI-he bhagavana jaghanya Aminibedhika jJAnI paMcendriya tiyAnA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ananta paryAya che. zrI gautama-he bhagavad A prakAranA kathananuM zuM kAraNa che? zrIbhagavAna-he gautama! eka jaghanya AbhinibaMdhika jJAnI bIjA jaghanya AbhinibaMdhika jJAnIthI dravyathI ane pradezathI tulya che; avagAhanAthI catu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ 732 prajJApanAsUtre joNiyassa davvaTThayAe tulle' jaghanyAbhinibodhikajJAninaH paJcandriyatiryagyonikasya dravyArthatayA tulyo bhavati 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNayAe cauhANavaDie' avagAhanArthatayA catuH sthAnapatito bhavati 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthitya pekSayA catuH sthAnapatito bhavati, asaMkhyeyavarSAyuSo'pi paJcendritiryagyonikasya svabhUmikAnusAreNa jaghanyAbhinibodhikazrutajJAnopalambhena saMkhyeyavarSAyuSo'saMkhyeyavarSAyupazca jaghanyAbhinibodhikazrutajJAnasaMbhavena sthityA catu:-sthAnapatito bhvntiityaashyH| 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chahANavaDie' varNagandharasasparzaparyaveH SaTsthAnapatito bhavati, 'AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle' AbhinibodhikajJAnaparyavaiH tulyo bhavati, 'muyanANapajjavehiM chaTANavaDie' zrutajJAnaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'cakkhudaMsaNapajja vehi chaTThANavaDie' cakSurdarzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'acakkhudaMsaNapajjavehiM chaTThAvaNavaDie' acakSurdarzanaparyaveH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosAbhiNibohiyanANIvi' evam-jaghanyAbhinya Abhinibodhika jJAnI se dravya se aura pradezo se tulya hai avagAhanA se catuHsthAnapatita tathA sthiti kI apekSA bhI catuHsthAna. patita hotA hai / asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle paMcendriya tiryaca meM bhI apanI bhUmikA ke anusAra jaghanya AbhinivadhikajJAna aura zrutajJAna pAye jAte haiM / isa prakAra saMkhyAta varSa kI Ayu vAloM meM jaghanya matizrutajJAna kA saMbhava hone se yahAM sthiti kI ape. kSA catusthAnapatita kahA hai, varNa, gandha, aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| AbhinibodhikajJAna ke paryAyoM se tulya hotA hai| zrutajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| cakSudarzana aura acakSudarzana ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita hotaa| sthAna patita tathA sthitinI apekSAe paNa catuHsthAna patita thAya che. asaMkhyAta varSanI AyuvALA paMcendriya tiryaMcamAM paNa pitAnI bhUmikAnA anusAra jaghanya AbhinibAdhika jJAna ane zrutajJAna maLI Ave che. e prakAre saMkhyAta varSanI ane asaMkhyAta varSanI AyuvALAmAM jaghanya mati-zrutajJAnane saMbhava hovAthI ahiM sthitinI apekSAe catuHsthAna patita kahela che. varNa, rasa, gaMdha ane sparzanA paryAyethI te SaTasthAna patita thAya che. Abhini. bAyika jJAnanA paryAyethI tulya thAya che. zrutajJAnanA paryAyethI sthAna patita thAya che. cakSudarzana ane acakSudarzananA paryAthI SaTasthAna patita thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ , prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyanirUpaNam 733 nibodhikajJAnIpaJcendriya tiryagyonikavadeva utkRSTAbhinibodhikajJAnI api, utkRSTAbhinivodhikajJAninaH paJcendriya tiryagyonikasya dravyArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyayaiH SaTsthAnapatitaH, AbhinibodhikajJAnaparyavaistulyaH zrutajJAnaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, cakSudarzanaparyavaH padasthAnapatito bhavati, kintu 'NavaraM Thiie vidvANavaDie' navarampUrvApekSayA vizeSastu sthityA AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA tristhAnapatito bhavati, utkRSTAbhinibodhikazrutajJA nino niyamataH saMkhye yavarSAyuSkatayA saMkhyevarSAyuSkasya ca sthityA tristhAnapatitatvaM bhavati, tadabhilApazca pUrvopadarzitadizA'vaseyaH, 'tinni nANA tinni daMsaNA' trINi jJAnAni - matizrutAvadhi lakSaNAni, trINi darzanAni bhavanti, 'sadvANe tulle' svasthAne tulyo bhavati, 'sesesu chANavaDie zeSeSu SaTsthAnapatito bhavati, 'ajahaSNamaNukIsA bhiNibohiyanANI utkRSTa abhinibodhikajJAnI ke viSaya meM bhI isI prakAra samajhanA cAhie, arthAt eka utkRSTa abhinibodhikajJAnI dUsare utkRSTa AbhinibodhikajJAnI se dravya kI apekSA tulya, pradezo kI apekSA tulya, avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita, varNa, gandha, rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita AbhinibodhikajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita, cakSudarzana ke paryAyoM se bhI SaTsthAnapatita hotA hai / kintu vizeSatA yaha hai ki sthiti kI apekSA se vaha tristhAnapatita hotA hai / usameM tIna jJAna evaM tIna ajJAnapAyejAte haiM / vaha svasthAna meM tulya hai arthAt utkRSTa abhinibodhikajJAnI eka tiryaca paMcendriya dUsare utkRSTa Abhinibodhika ti0 paM0 jJAnI ke tulya hI hotA hai / zeSameM SaTsthAnapatita hotA hai / utkRSTa AbhiniAdhika jJAnInA viSayamAM paNa A prakAre samajavu joie, arthAt eka utkRSTa AbhinibAdhikajJAnI bIjA utkRSTa AbhiniSeAdhikajJAnIthI dravyanI apekSAe tulya, pradezAnI apekSAe tulya, avagAhanAnI apekSAe catuHsthaan patita, varSA, gaMdha, rasa, sparzanA paryAyothI paTasthAna patita, maalinikhodhikajJAnanA paryAyeAthI tulya zrutajJAnanA paryAyeAthI SaTasthAna patita cakSudana ane acakSudananA paryAyeAthI paNa SaTasthAna patita bane che, kintu vizeSatA e che ke sthitinI apekSAe te tristhAna patita bane che temAM traNa jJAna ane traNa ajJAna maLI Ave che. te svasthAnamAM tulya arthAt utkRSTa Abhiniedhika jJAnI eka tiryaMca paMcendriya khIjA utkRSTa AbhiniSeAdhika jJAnI tiya ca paMcendriyanA tulya ja thAya che. zeSa SaTasthAna patita thAya che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ 734 prajJApanAsUtre jahA ukkosAbhiNibohiyanANI' ajaghanyAnutkRSTAbhinibodhikajJAnI yathA utkRSTAbhinibodhikajJAnI pratipAditastathA pratipAdanIyaH, kintu 'NavaraM ThiIe cauhANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNaNasthityapekSayA catu:sthAnapatito bhavati, 'saTANe chaTANavaDie' svasthAne SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM suyanANI vi' 'evaM pUrvavadeva zrutajJAnI api paJcendriyatiryagyonikaH pratipAdanIyaH, gautama ! pRcchati-'jahaNohinANINaM bhaMte ! paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyAvadhijJAninAM paJcendriyatiryagyonikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajavA paNNattA' jaghanyAvadhijJAninAM paJcendriyatiryagyonikAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gotamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNohinANINaM paMciMdiya madhyama AbhinibodhikajJAnI utkRSTa AbhinibodhikajJAnI ke samAna hai, magara sthiti kI dRSTi se vaha catuHsthAnapatita hotA hai svasthAna arthAt Abhinibodhika jJAna kI dRSTi se SaTsthAnapatita hotA hai, kyoMki AbhinibodhikajJAna ke taratama rUpa paryAya ananta hote haiM ataeva usameM anantaguNahInatA aura anantaguNaadhikatA bhI ho sakatI hai| jaisI AbhinibodhikajJAnI paMcendriya tithaMca ko vaktavyatA kahI hai, vaisI hI zrutajJAnI kI vaktavyatA bhI samajha lenA caahie|| gautama-he bhagavan ! jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tithaMca ke kitane paryAya kahe haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya kahe haiN| madhyama Aminibedhika jJAnI utkRSTa abhinibedhika jJAnInA samAna che. paNa sthitinI daSTie te catuHsthAna patita thAya che. svasthAna arthAta madhyama AbhinibedhikajJAnanI daSTie SaTasthAna patita thAya che kemake AbhinibAdhika jJAnanA taratama paryAya ananta thAya che tethI ja temAM ananta guNa hInatA ane ananta guNa adhika paNa thaI zake che. jevI abhinibedhika paMcendriya tiryaMcanI vaktavyatA kahI che tevI ja zrutajJAnanI vaktavyatA paNa samajI levI joIe. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiryaMcanA keTalA paryAya kahyA che ? zrI bhagavAna he gautama ! ananta paryAya kahyA che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.10 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAyanirUpaNam 735 tirikkhajoNiyANaM aNaMtA panjavA yaNNatA ?' he bhadanta ! tat atha, kenArthenakathaM tAvat evam-uktarItyA, ucyate yat-jaghanyAvadhijJAninAM paJcendriyatiryagyonikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !, he gautama ! 'jahanohi nANI paMciMdiyatirikkhajoNie jahannohinANissa paMciMdiyatirikkhajoNiyassa davaTTayAe tulle' jaghanyAvadhijJAnI paJcendriyatiryagyoniko jaghanyAvadhi. jJAninaH paJcendriyatiryagyonikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNayAe cauThANavaDie' avagAhanArthatayA-zarIrocchyApekSayA catu:sthAnapatito bhavati, 'Thiie tihANavaDie sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNa sthityapekSayA tristhAnapatito bhavati, asaMkhyeyavarSAyuSo'vadhijJAnAsaMbhavAt, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM abhiNibohiyanANasuyanANapajjavehiM chahANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH AbhinivodhikajJAnazrutajJAnaparyavaiH, SaTsthAnapatito bhavati, ohinANapajjavehiM tulle' avadhijJAnaparyavaistu tulyo bhavati, 'annANA natthi' ajJAnAni na santi, avadhijJAninAm ajJAnAni na bhavanti, 'cakkhudaMsaNapajjavehi' cakSurdarzanaparyavaiH, 'acakkhudaMsaNapajjavehiM' acakSurdarzanaparyavaiH 'ohi gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahate haiM ? bhagavAn he gautama ! jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiryaca dUsare jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tithaMca se dravya kI dRSTi se tulya, avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita tathA sthiti kI apekSA se tristhAnapatita hotA hai, kyoMki asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle ko avadhijJAna nahIM ho sakatA / varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se, Abhinibodhika aura zrutajJAna ke paryAyoM se SaTUsthAna patita hotA hai / avadhijJAna ke paryAyoM se tulya hotA hai / avadhijJAnI meM ajJAna hote nahIM haiN| cakSudarzana, acakSudarzana aura avadhidarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| zrI gautamasvAmI- he bhagavana zA kAraNe evuM kahe che? zrI bhagavAna gautama! jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiryaMca bIjA jaghanya avadhijJAnI paMcendriya tiryaMcathI dravyanI daSTie tulya che. pradezanI dRSTie tulya che avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita tathA sthitinI apekSAe tristhAna patita thAya che, kemake asaMkhyAta varSanI AyuvALAne avadhijJAna nathI thaI zakatuM, varNa, gaMdha, rasa ane sparzanA paryAthI Abhidhika ane zrutajJAnanA paryAyethI SaTasthAna patita thAya che. avadhijJAnanA paryAyAthI tulya thAya che. avadhijJAnImAM ajJAna hotuM nathI. cakSudarzana acakSudarzana ane avadhidarzananA paryAyathI SaTrasthAna patita thAya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ 736 prajJApanAsUtre dasaNapajjavehiya' avadhidarzanaparyavaizca 'chaTANavaDie' SaT sthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosohinANI vi' evam-tathaiva jaghanyAvadhijJAnI paJcendriyatiryagyonikavadeva utkRSTAvadhijJAnI api utkRSTAvadhijJAninaH paJcendriyatiryagyonikasya dravyArthatayA tulyo bhavati, pradezArthatayA tulyo bhavati, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH AbhinivodhikajJAna zrutAjJAnaparyavaiH, SaTsthAnapatitaH avadhijJAnaparyavaistulyaH, ajJAnAni na bhavanti, acakSurdarzanaparyavaiH avadhidarzanaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'ajahannokosohi nANI vi' evaM ceva ajaghanyAnutkRSTAvadhijJAnI api paJcendriyatiryagyonikaH, evaJceva jaghanyotkRSTAvadhijJAnI paJcendriyatiryagyonikavadeva pratipattavyaH kintu 'NavaraM saTTANe chaTThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne-sthitau, utkRSTa avadhijJAnI jaghanyAvadhijJAnI ke samAna hai, arthAt eka utkRSTAvadhijJAnI paMcendriya tiryaMca dUsare utkRSTAvadhijJAnI paMcendriya tithaMca se dravya se tulya, pradezoM se tulya, avagAhanA se catu:sthAnapatita sthiti se tristhAnapatita, varNa, gaMdha, rasa, sparza, AbhinibodhikajJAna tathA zrutajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita, avadhijJAna ke paryAyoM se tulya, ajJAna usameM hote nahIM, cakSudarzana acakSudarzana aura avadhidarzana ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| ajaghanyAnutkRSTa avadhijJAnI paMcendriya tiyaca ke viSaya meM bhI isI prakAra jAnanA cAhie / vizeSatA yaha hai ki vaha svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita hotA haiM arthAt eka madhyama avadhijJAnI dasare madhyama avadhijJAnI paMcendriya tithaMca kI apekSA SaTrasthAna patita hInAdhika ho sakatA hai / na utkRSTa avadhijJAnI jaghanyAvadhijJAnInA samAna che, arthAt eka utkRSTAvadhijJAnI paMcendriya tiryaMca bIjA utkRSTAvadhijJAnI paMcendriya tiryaMcathI dravyathI tulya, pradezathI tulya, avagAhanAthI catuHsthAna patita sthitithI tristhAna patita, varNa, gaMdha, rasa sparza Abhinibedhika jJAna tathA zrutajJAnanA paryAthI SaTasthAna patita, avadhijJAnanA paryAthI tulya ajJAna temAM hetuM nathI, cakSu darzana, ane avadhidarzananA paryAyethI SaTasthAna patita thAya che. ajaghanyAnutkRSTa avadhijJAnI paMcendriya tiryaMcanA viSayamAM paNa eja rIte jANavuM joIe. vizeSatA e che ke te svAsthAnamAM paNa SasthAna patita thAya che. arthAt eka madhyama avadhijJAnI bIjA madhyama avadhijJAnI paMcendriya tiryaMcanI apekSAe SaTasthAna patita hInAdhika thaI zake che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ Annone prameyavodhinI TIkA pada 5 sU.11 paJcendriyatiryagyonikAnAM paryAnirUpaNam 737 SaTsthAnapatito bhavati, 'jahA AbhiNivohiyanANI tahA mai annANI suya annANI ya' yathA AbhinibodhikajJAnI paJcendriyatiryagyonikaH pratipAditastathA matyajJAnI zrutAjJAno ca pazcendriyatiryagyonikaH pratipAdayitavyaH 'jahA ohinANI tahA vibhaMganANI vi' yathA avadhijJAnI paJcendriyatiryagyonikaH pratipAditastathAvibhaGgajJAnI api pazcendriyatiryagyonikaH pratipAdayitavyaH, tathA cAvadhijJAnivad vibhaGgajJAnI api paJcendriyatiryagyonikaH sthityA tristhAnapatito bhavati asaM khyeyavarSAyuSo vibhaGgajJAnAsaMbhavAt, tathAcoktaM mUle TIkAyAzca, 'ohi vibhaMgesu niyamA tiDhANavaDie kiM kAraNaM ! bhannai ohivibhaMgA asaMkhejjavAsAuyassa natthi' iti 'cakkhudaMsaNI acakhudaMsaNI ya jahA AbhiNibohiyanANI' cakSudarzanI acazradarzanIca paJcandriyatiryagyoniko yathA AbhinibodhikajJAnI paJcendriyaktiyagyonikaH pratipAditastathA pratipAdanIyaH 'ohidaMsaNI jahA ohinANI' avadhidarzanI paJcendriyatiryagyoniko yathA uktastathA avadhijJAnI paJcandriyatiryagyoniko vaktavyaH 'jattha nANA tattha annANA natyi' yatra jJAnAni bhavanti tatra ajJAnAni ___ matyajJAnI aura zrutAjJAnI kI vaktavyatA AbhiniyodhikajJAnI ke samAna evaM vibhaMgajJAnI kI vaktavyatA avadhijJAnI ke samAna samajha lenI caahie| isa prakAra vibhaMgajJAnI paMcendriya tiryaMca dUsare vibhaMgajJAnI paMcendriya tiryaMca se sthiti kI dRSTi se tristhAnapatita hotA hai, kyoMki asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle ko vibhaMgajJAna nahIM ho sakatA / mUla aura TIkA meM bhI kahA hai-'avadhijJAna aura vibhaMgajJAna meM niyama se tristhAnapatita hotA hai, kyA kAraNa hai ? kahate haiM-avadhijJAna aura vibhaMgajJAna asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle ko nahIM hote / cakSudarzanI aura acakSudarzanI kI vaktavyatA abhinibodhikajJAnI ke samAna hai| avadhidarzanI paMce. ndriya tiryaMca kI vaktavyatA avadhijJAnI paMcendriya tiyaMca ke mamAna matyajJAnI ane zratAjJAnInI vaktavyatA AbhinibedhikajJAnInA samAna sajamavI. temaja virbhAgajJAnInI vaktavyatA avadhijJAnInA samAna samajI levI joIe. e prakAre virbhAgajJAnI paMcendriya tiryaMca bIjA virbhAgajJAnI paMce. ndriya tiryaMcathI sthitinI daSTie tristhAna patita thAya che, kemake asaMkhyAta varSanI AyuvALAne virbhAgajJAna nathI thaI zakatuM. mULa TIkAmAM paNa kahyuM che "avadhijJAna ane virbhAgajJAnamAM niyamathI tristhAna patita thaI zake che, zuM kAraNa che? kahe che-avadhijJAna ane virbhAgajJAna asaMkhyAta varSanI Ayu vALAne nathI hotuM, cakSadarzanI ane acakSudarzananI vaktavyatA Abhinibadhika jJAnInA samAna che. avadhidarzanI paMcendriya tiya"canI vakatavyatA pra. 93 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ 738 prajJApanAsUtre na bhavanti 'jattha annANA tattha nANA nasthi' yatra ajJAnAni bhavanti tatra jJAnAni na bhavanti 'jattha daMsaNA tattha NANAvi aNNANAvi asthitti bhANiyavvaM' yatra darzanAni bhavanti tatra jJAnAni api ajJAnAni api bhavanti iti bhaNitavyam // sU0 10 // manuSyaparyAyavaktavyatAmUlam-jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNogAhaNagANaM maNussANaM aNaMtApajavA paNNatA? goyamA ! jahaNNogAhaNae maNUsse jahaNNAgAhaNagassa maNUsasta davvaTTayAe tulle paesaTUyAe tulle, ogAhaNaTrayAe tulle, ThiIe tiTrANavaDie, vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM tihiM nANehi dohi annANehiM tihiM daMsaNehiM chadrANavaDie, ukkosogAhaNae vi evaM ceva, navaraM ThiIe siya hINe siMya tulle siya abbhahie, jai hINe asaMkhijjaibhAga hINe aha abbhahie asaMkhejjaibhAga abbhahie, do nANA do annANA, do daMsaNA, ajahaNNamaNakosogAhaNae vi evaM ceva, NavaraM ogAhaNaTayAe cauTThANavaDie, ThiIe cauTANavaDie AillehiM hai| jahAM ajJAna hote haiM vahAM jJAna nahIM hote aura jahAM jJAna hote haiM vahAM ajJAna nahIM hote| jahAM darzana haiM vahAM jJAna bhI hote haiM aura ajJAna bhI ho sakate haiM, isa prakAra kahanA cAhie, kyoMki ajJAna kA jJAna ke sAtha aura jJAna kA ajJAna ke sAtha virodha hai, magara darzanopayoga kA na jJAna ke sAtha virodha hai aura na ajJAna ke sAtha hI / vaha donoM ke sAtha rahatA haiM / 10 // avadhijJAnI paMcendriya tiryaMcanA samAna che. jyAM ajJAna thAya che, tyAM jJAna nathI thatuM ane jyAM jJAna hoya che tyAM ajJAna nathI hotuM jyAM darzana che tyAM jJAna paNa thAya che ane ajJAna paNa thAya che e rIte kahevuM joIe kemake ajJAnane jJAnanI sAthe ane jJAnane ajJAnanI sAthe virodha che. paraMtu dazane pagane jJAnanI sAthe paNa virodha nathI tema ajJAnane paNa virodha nathI te te bannenI sAthe rahe che. te 10 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU11 manuSyaparyAyanirUpaNam cauhiM nANehiM chaTANavaDie, kevaladasaNapajjavehiM tulle, tihiM annANehiM tihiM dasaNehiM chaTANavaDie, kevaladasaNapajavehi tulle jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNaThiiyANaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNattA? goyamA ! jahaNNaThiie maNusse jahaNNaThiiyassa maNusassa davvaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle, ogAhaNaTThayAe cauTTANavaDie, ThiIe tulle, vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM dohiM annA hiM dohiM daMsaNehiM chaTrANavaDie, evaM ukosaThiie vi, navaraM do nANA do annANA do dasaNA, ajahaNgamaNukosaThiie vi evaM ceva, navaraM ThiIe cauTTANavaDie, ogAhaNaTTayAe cau. TrANavaDie, Aillehi cauhi nANehiM chaTrANavaDie, kevalanANa pajjavehiM tulle, tihiM annANehiM tihiM daMsaNehiM chaTrANavaDie, kevaladasaNapajavehiM tulle / jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNatA ? goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNaguNakAlayANaM maNussANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goSamA! jahaNNaguNakAlae maNUse jahaNNaguNakAlagassa maNusassa davyaTTayAe tulle paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie, ThiIe cauTrANabaDie kAlavaNNapajavehiM tulle, avasesehi, vaNNagaMdharasa. phAsapajjavehiM chaTANavaDie, cauhiM nANehiM chaTANavaDie, kevalanANapajjavehiM tulle, tihiM annANehiM tihiM daMsaNehiM chaTThANavaDie, kevaladasaNapajjavehiM tulle, evaM ukkosaguNakAlae vi, ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi evaM ceva, navaraM saTANe chaTrANavaDie evaM paMca vannA, do gaMdhA, paMca rasA aTaphAsA bhANi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre " yavvA, jahaNNAbhiNibohiyanANINaM maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA se keNaTTegaM bhaMte! evaM buccai - jahaNNAbhiNibohiyanANINaM maNussANaM anaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNAbhiNibohiyaNANI maNuse jahaNNAbhiNibohiyaNANissa maNusassa davvaTTayAe tulle, paTTayAe tulle ogAhaNaTyAe cauTTANavaDie TiIe cauDANavaDie vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM chuDANavaDie, AbhiNibohiyanANapajavehiM tulle suyanANapajavehiM dohiM daMsaNehiM chADie evaM ukkosAbhiNibohiyanANi vi, navaraM AbhiNibohiyanANapajavehiM tulle, ThiIe tidvANavaDie, tihiM nANehiM tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie, ajahaNNamaNukkosAbhiNibohiyanANI jahA ukkosAbhiNibohiyanANI, navaraM ThiIe caTTAnaDie, saTTA chuTTANavaDie, evaM suyanANI vi / jahaNNohinANINaM bhaMte! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? goyamA ! anaMtA pajavA paNNattA se keNaTuNaM bhaMte! evaM buccai jahaNNohinANINaM maNussANaM anaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaSNohinANImaNusse jahaNNohinANissa maNUsassa davvaTTayAe tulle, paesaTTayAe tulle, ogAhaNaTTayAe tiTTANavaDie, ThiIe tiTThANavaDie, vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM dohiM nANehiM chaTTA Die, ohinANapajjavehiM tulle, maNapajavanANapajavehi chADie, tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie, evaM ukko sohi - nANi vi, ajaharaNamaNukko sohinANI evaM caiva, navaraM ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie, saTTANe chaTTANavaDie, jahA ohinANI tahA maNapajavanANI vi bhANiyavve, navaraM ogAhaNaTTayAe tiTThANavaDie, jahA AbhiNibohiyanANI tahA mai - " " 740 " " zrI prajJApanA sUtra :2
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 su. 11 manuSyaparyAya nirUpaNam 741 annANI suyaannANA vi bhANiyavve, jahA ohinANI tahA vibhaMganANI vi bhANiyavve, cakkhudaMsaNI, acakkhudaMsaNI ya jahA AbhiNibohiyaNANI, ohidaMsaNI jahA ohinANI, jattha nANA tattha annANA natthi, jattha annANA tattha nANAnatthi, jattha daMsaNA tattha NANA vi aNNANA vi, kevalanANINaM bhaMte! manussANaM kevaiyA pajavA paNNattA ? goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTuNaM bhaMte ! evaM buccai - kevalanANINaM maNussANaM anaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! kevalanANI maNUse kevalanANissa maNUsassa dabvaTTayAe tulle, paesa TUyAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie, ThiIe tiTTANava Die, vaNNagaMdharasaphA sapajjavehiM chaTTANavaDie, kevalanANapajjave hiM kevaladaMsaNapajjavehi ya tulle, evaM kevaladaMsaNI vi maNUse bhANiyavve, vANamaMtarA jahA asurakumArA, evaM joisiyavemA niyA navaraM saTTANe ThiIe tidvANavaDie bhANiyavve, se taM jIvapajjA | sU0 11 // chAyA - jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! manuSyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! eva mucyate - jaghanyA manuSyaparyAya vaktavyatA zabdArtha - ( jahaNNo gAhaNagANaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle manuSyoM ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! anaMtA pajavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya kahe haiM ( se keNaTTeNaM bhaMte! evaM buccai-jahaNNogAhaNagANaM manuSya paryAya vaktavyatA zabdArtha - (jahaNNogAhaNagANaM bhaMte! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? ) De lagavan ! dhanya avagAhunAvANA manuSyonA DeMTalA paryAya hyA che ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya udyA che (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai - jahaNNogAhaNagANaM maNUssANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! zA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ 742 prajJApanAsUtre vagAhanakAnAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAvagAhanako manuSyo jaghanyAvagAhanakasya manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatA tulyA, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH tribhiniH, dvAbhyAmajJAnAbhyAM, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatitaH, utkRSTAvagAhanako'pi evaJcaiva, navaraM sthityA syAddhInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA hInaH asaMkhyeyabhAgahInaH, athAbhyadhikaH asaMkhyeyabhAgAbhyadhikaH, dve jJAne, dve ajJAne, maNussANaM aNaMtA pajavA paNNattA ?) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle manuSyoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA) he gautama ! (jahaNNogAhaNae maNUse) jaghanya avagAhanA vAlA manuSya (jahaNNogAhaNagassa maNUsassa vvaTThayAe tulle) jaghanya avagAhanA vAle manuSya se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI dRSTi se tulya haiM (ogAhaNadRyAe tulle) avagAhanA kI apekSA se tulya hai (ThiIe tihANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (vaNNagaMdharasaphAsapajavehiM) varNa gaMdha rasa sparza ke paryAyoM se (tihiM nANehiM) tIna jJAnoM se (dohiM annANehiM) do ajJAnoM se (tihiM dasaNehiM) tIna darzanoM se (chaTTANavaDie) SaTsthAnapatita hai (ukkosogAhaNae vi evaM ceva) utkRSTa avagAhanA vAlA bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa (ThiIe siya hINe) sthiti se kadAcit hIna (siya tulle) kadAcit tulya (siya abbhahie) kadAcit adhika hotA hai (jai) yadi (hINe) hIna hai (asaMkhijabhAga kAraNe ema kahevAya che ke jaghanya avagAhanAvALA manuSyanA ananta paryAya 4aa cha (goyamA !) gautama ! (jahaNNogAhaNae maNUse) dhanya mAnA pANI manuSya (jahaNNogAhaNagassa maNUsassa davyadvayAe tulle) dhanya mAnA pApA bhanuSyathI dravyanISTiye tukSya cha (paesadvayAe tulle) prazAnI TithI takSya cha (ogAhaNayAe tulle) mavAnAnI apekSA tujhya cha (ThiIe tidrANa vaDie) sthitithI tristhAna patita cha (vaNNa, gaMdha, rasa phAsapajjavehi) varSa, Adha, 24 25zana paryAyAthI (tihiM nANehiM) tra jJAnAthI (dohiM annANehiM) meM mazAnAyI (tihiM dasaNehiM) zanAyI (chaTThANavaDie) 58sthAna patita cha (ukosogAhaNae vi evaM ceva) kRSTa mAnAvA! 55] se prAre (navara) vizeSa (ThiIe siyahINe) sthitithI / pA2 DIna (siya tulle) / pA2 tujhya (siya abbhahira) 4Ayit mathithAya che (jai) yahi (hINe) DAna (asaMkhijjabhAgahINe) asabhyAta mADIna. (aha abbhahie) 12 mAgha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyavodhinI TIkA pada 5 su. 11 manuSyaparyAya nirUpaNam 743 9 darzane, ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi evaJcaiva, navaram avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, AdimaizcaturbhirjJAnaiH padasthAnapatitaH, kevalajJAnaparyavaistulyaH, tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaiH padasthAnapatitaH, kevaladarzanaparyastulyaH, jaghanyasthitikAnAM bhadanta ! manuSyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyasthitikAnAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitiko hINe) asaMkhyAta bhAga hIna (aha abhahie) agara adhika hai (asaMkhejjai bhAga anbhahie) asaMkhyAta bhAga adhika hai (do nANA) usameM do jJAna (do annANA) do ajJAna (do daMsaNA ) do darzana (ajaha oraNukko sogAhaNae vi evaM ceva) madhyama avagAhanA vAlA bhI isI prakAra (navaraM ogAhaNaTTayAe cauDANavaDie) vizeSa yaha ki avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe cauDANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai ( AillehiM cauhiM nANehiM) Adi ke cAra jJAnoM se ( chaTTANavaDie) SaTsthAnapatita (kevalanANapajjavehiM tulle) kevala jJAna ke paryAyoM se tulya (tirhi aNNANehiM) tIna ajJAnoM se (tihiM daMsaNehiM) tIna darzanoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai ( kevaladaMsaNapajjavehiM) kevaladarzana ke paryAyoM se (tulle) tulya ( jahaNNaThiyANaM bhaMte / maNussANaM) bhagavan ! jaghanya sthiti vAle manuSyoM ke (kevaiyA pajjavA paNNattA) kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya kahe ( se keNaNaM bhaMte! evaM vuccai - jahaNNaThiyANaM maNu che (asaMkhijjai bhAga avbhahie ) asaM dhyAta loga adhiche (do nANA) tebhAM ye jJAna (do annANA) ye ajJAna (do daMsaNA ) me harzana (ajahaNNamaNukosogA* haNae evaM ceva) madhyama avagAhanavAjA pazu se prAre laguvA (navaraM ogAhaNayAe cANavaDie) vizeSa bheDe avagAhanAvANAthI yatuHsthAna patita che ( ThiIe cauTThANa Die) sthitithI yatuHsthAna patita che (AillehiM cauhiM nANehi ) mAhinA yAra jJAnothI (chaThThA NavaDie) SaTasthAna patita (kevala nANapajjavehi tulle) ThevaNa jJAnanA paryAyothI tujhya ( tihiM aNNANehiM) RNu ajJAnAthI (tihiM daMsaNehiM) RNu darzanAthI (laThThANavaDie ) SaTasthAna patita che (kevaladaMsaNapajjavehi) GevaNa darzananA paryAyAthI (tulle) tujhya ( jahaNNaThiyANaM bhaMte! maNussANaM) he bhagavan ! dhanya sthitivANA manuSyonA (kevaiyA pajjavA paNNattA) DeMTalA paryAya udyA che ? (goyamA ! anaMta / pajjabA paNNattA) he gautama ananta paryAya hyA che (se keNaNaM bhaMte ! evaM buccai - jahaNNa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre manuSyaH jaghanyasthitikasya manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH avagAhanArtha tayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tulyaH, varNagandharasasparzaparyavai: dvAbhyAmajJAnAbhyAM dvAbhyAM darzanAbhyAM SaTsthAnapatitaH, evam utkRSTa sthitiko'pi, navaraM dve jJAne, dve ajJAne, dve darzane, ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi evaJcaiva, navaraM sthityA catuH sthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH AdissANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? ) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA gayA hai ki jaghanya sthitika manuSyoM ke ananta paryAya kahe gae haiM ? (goyamA !) he gautama! ( jahaNNaThiie maNusse) jaghanya sthiti vAlA manuSya (jahaNaNaThiiyassa maNussassa) jaghanya sthiti vAle manuSya se (davyAe tulle) dravya kI apekSA tulya hai (paesayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai (ogAhaNaTTayAe) avagAhanA se (cANavaDhie) catuHsthAnapatita hai (ThiIe tulle) sthiti se tulya hai (vaNNagaMdhara saphAsapajjavehiM) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se (dohiM anANehiM) do ajJAnoM se (dohiM daMsaNehiM) do darzanoM se (chaTTANavaDie) sthAgapatita hai ( evaM ukkosaTiie vi) isI prakAra utkRSTa sthiti vAlA bhI (navaraM ) vizeSa (do nANA) do jJAna (do annANA) do ajJAna (do daMsaNA ) do darzana kahanA cAhie 744 (ajahaNNamaNukkoThie vi evaM ceva) madhyamasthitika bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa (Tiie cauTTANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (ogAhaNyAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAna ThijhyANaM maNussANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan zA Age mevu bhadhanya sthiti bhanuSyonA ananta paryAya hyA che ? ( goyamA !) he gautama! (jahaNNa ThiIe magusse) 4dhanya sthitivANA manuSya (jahaNNaTiIyassa maNussarasa) dhanya sthitivANA manuSyAthI ( davvaTTayAe tulle) dravyanI apekSA tujhyA che ( paTTayAe tulle) pradezonI apekSA tujhyA che (ogAhaNaTTayAe) avagAhanAthI (cauTThANavaDie) yatuHsthAna patita che (ThiIe tulle) sthitithI tujhya che (vaNNa gaMdha rasa phAsa pajjavehiM) varSA gaMdha rasa sparzanA paryAyAthI (dohiM annANehiM) the ajJAnAthI (dohiM daMsaNe hi ) me harzanAthI (chaTTANavaDie) paTasthAna patita che ( evaM ukosaThiie vi) khela are utkRSTa sthitivANA pazu (navara) vizeSa (do nANA) ye jJAna (do annANA ) me ajJAna (do daMsaNA ) me harzana ahevAleo ( ajahaNamaNuktosa ThiIe vi evaM ceva) madhyama sthiti vAjA pazu sena zete samanvA (navara) vizeSa (ThiIe cauTTANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita zrI prajJApanA sUtra :2
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU011 manuSyaparyAyanirUpaNam 745 maicaturbhirjJAnaiH SaTsthAnapatitaH, kevalajJAnaparyavaistulyaH, tribhirajJAnaiH, tribhirdazanaiH SaTsthAnapatitaH kevaladarzanaparyavaistulyaH, jaghanyaguNakAlakAnAm bhadanta ! manuSyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyaguNakAlakAnAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptaH ? gautama ! jaghanyaguNakAlako manuSyo jaghanyaguNakAlakasya manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayAtulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, patita (AillehiM cauhiM nANehiM chaTTANavaDie) Adi ke cAra jJAnoM se padasthAnapatita (kevala nANapajjavehiM tulle) kevalajJAna ke paryAyoM se tulya (tihiM annANehiM tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie) tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM se SaTsthAnapatita (kevala daMsaNapajjavehiM tulle) kevaladarzana ke paryAyoM se tulya ( jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! maNustANaM kevaiyA pajjavA paNNattA) jaghanyaguNa kAle manuSyoM ke he bhagavan ! kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM baccai - jahaNNaguNakAlayANaM maNussANaM anaMtA pajjavA paNNattA) he bhagavan ! kisakAraNa se aisA kahA gayA ki jaghanyaguNa kAle manuSyoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA) he gautama! (jahaNNaguNakAlae maNUse) jaghanyaguNa kAlAmanuSya (jahaNNaguNakAlagassa maNussassa ) jaghanyaguNa kAle manuSya se (davvaTTayAe tulle) dravya se tulya (esaiyAe tulle) pradezoM se tulya (ogAhaNaTTayAe cau(ogAhaNaTTayAe cANavaDie) bhavagADanAthI thatuHsthAna patita che (AillehiM cauhiM nANehiM chaTTANavaDie) mahinA yAra jJAnothI paTasthAna patita (kevalanANapajjavehiM tulle) ThevaNajJAnanA paryAyAthI tujhya (tihiM aNNANehiM tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie) RNu ajJAnI bhane tra harzanAthI SaTsthAna patita (kevaladaMsaNa. pajjavehiM tulle) ThevaNa darzananA paryAyothI tujhya ( jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA 1) 4dhanya guzu aNA bhanuSyonA he bhagavan ! DeMTalA paryAya hyA che ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) De gautama ! ananta paryAya udyA che ( se keNaTuNaM bhaMte! evaM vuccai - jaha guNakAlayANa maNussANaM anaMtA pajjavA paNNattA) he bhagavan ! zA ra mevu ahetu che ! dhanya guNu aNA manuSyonA ananta paryAya hyA che ? (goyamA !) De gautabha ! (jahaNNaguNakAlae maNUse) 4dhanya guNu ANA bhanuSya (jahaNNaguNakAlagassa maNusassa ) 4dhanyazuzu ANA manuSyathI ( davvaTTayAe tulle ) dravyathI tujhya 50 94 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ 746 prajJApanAsUtre sthityA catuHsthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, catubhirjJAnaiH SaTsthAnapatitaH, kevalajJAnaparyavaistulyaH, tribhirajJAnaiH SaTsthAnapatitaH kevaladarzanaparyavaistulyaH, evamutkRSTaguNakAlako'pi, ajadhanyAnutkRSTaguNakAlakospi evaJcaiva navaraM svasthAne parasthAnapatitaH, evaM paJcavarNAH, dvau gandhau, paJcarasAH, aSTau sparzAH bhaNitavyAH, jaghanyAbhinivodhikANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita (ThiIe cauDANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (kAlavaNNapajjavehiM tulle) kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya ( avase sehiM vaNNagaMdhara saphAsehiM chANavaDie) zeSa varNa gaMdha, rasa aura sparza se SaTsthAnapatita (cauhiM nANehiM chaTTANavaDie) cAra jJAnoM se SaTsthAnapatita (kevalanANapajjavehiM tulle) kevala jJAna ke paryAyoM se tulya ( tihiM annANehiM tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie) tIna ajJAnoM se tIna darzanoM se SaTsthAnapatita (kevala daMsaNapajjaverhi tulle) kevaladarzana ke paryAyoM se tulya ( evaM ukkosaguNakAlae vi) isI prakAra utkRSTaguNa kRSNa bhI (ajahaNNamaNukko saguNakAlae vi evaM ceva) madhyamaguNa kRSNa bhI isI prakAra (navara saTThANe chaTThANavaDie) vizeSatA yaha ki svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita hai ( eva paMcavaNNA) pAMcoM varNa (do gaMdhA) dono gaMdha (paMca rasA) pAMcoM rasa (aTThaphAsA) ATha sparza (bhANiyavvA) kahane cAhie (jahaNNAbhiNibohiyanANINaM maNussANaM kevaiyA pajjavA pa( pasaTTayAe tulle) azothI tujhya (ogAhaTTayAMe cauTThANavaDie) bhavagADunAthI yatuHsthAna patita (ThiIe cauThThANavaDie) sthitithI atusthAna patita (kAlavaNNapajjahiM tulle ) dhRSNu varSAnA paryAyothI tujhya ( avasesehiM vaNNagaMdharasa phAsehi chaTThANavaDie) zeSa varSA gaMdha rasa bhane sparza thI SaTsthAna patita ( cauhiM nANehi chaTThANavaDie) yAra jJAnAthI SaTasthAna patita che (kevalanANapajjavehiM tulle) tthevnnjJAnanA paryAyAthI tu (tihiM annANehiM tihiM daMsaNehi chaTThANavaDie) ajJAnI, mane RNu darzanAthI SaTasthAna patita che (kebaladaMsaNapajjavehiM tulle) kevaLa darzananA paryAyeAthI tulya ( evaM ukkosaguNakAlae vi) 04 prahAre utSTa guNa kRSNa yAzu (ajahaNamaNuko saguNakAlae vi evaM ceva) ye rIte madhyama guNa LSNu pazu (navara saTTANe chaTTANavaDie) vizeSatA me hai svasthAnamA pazu SaTasthAna patita che ( evaM paMca vannA ) yAMye pazu (do gaMdhA) bhanne gadhA (paMcarasA) yAMce raso (aTThaphAsA) Ahe sparza (bhANiyabbA) ahevA lehaye. " zrI prajJApanA sUtra :2
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.011 manuSyaparyAyanirUpaNam 747 jJAninAM manuSyANAm kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyAbhinibodhikajJAninAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJAptAH ? gautama ! jaghanyAbhinibodhikajJAnI manuSyo jaghanyAbhinibodhikajJAnino manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catu:sthAnapatitaH varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, AbhinivodhikajJAnaparyavaistulyaH, zrutajJAnaparyavaiH dvAbhyAM NNattA ?) jaghanya AbhinibodhikajJAnI manuSyo ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ? agaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM(se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNAbhiNibohinANINaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) kisakAraNa se he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanya AbhiniyodhikajJAnI manuSyoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNAbhiNiyohiyanANI maNUse) he gautama ! jaghanya AbhinibodhikajJAnI manuSya (jahaNNAbhiNibohiya NANissa maNussassa vaTTayAe tulle) jaghanya Abhinivodhika jJAnI manuSya se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI dRSTi se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita (ThiIe cauhANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (vaNNagaMdharasaphAsa pajjavehiM chaTThANavaDie) varNa, gaMdha, rasa sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita (AbhiNibohiya nANapajjavehiM tulle) Abhinibodhika (jahaNNAbhiNibohiyanANINaM maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) dhanya mAlinimAdhijJAnI manuSyonATA paryAya 4aa cha (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya 4che (se keNadeNaM bhaMte ! evaM vuccaI jahaNNAbhiNivohiyanANINaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNattA !) mAvan 2 // kAraNe evuM kahyuM che ke jaghanya Abhinibodhika jJAnI manuSyanA ananta paryAya 44 // che ? (goyamA ! jahaNNAbhiNibohiyanANI maNUse) 3 gautama ! dhanyAminimAdhijJAnI manuSya (jahaNNAbhiNibohiyaNANissa maNussassa davvaTThayAe tulle) dhanya mAninimAdhi jJAnI manuSyathI dravyanI Tike tulya cha (paesaTTayAe tulle) prazAnI Ta tulya cha (ogAhaNadvayAe cauTThANavaDie) Aq8nAyA yatuHsthAna patita (ThiIe caTTANavaDie) sthitithI yatusthAna patita (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehi chaTThANavaDie) 1 5 225. mane 25za nA paryAyAthI paTasthAna patita (AbhiNibohiyanANapajjavehi tulle) mAlininovijJAnanA paryAyAthI tujhya (suyanANapajjave hi) zrutajJAnanA paryAyAthI (dohiM dasaNehi) me zanAyI (chaTThANavaDie) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ 748 prajJApanAsUtre darzanAbhyAm padasthAnapatitaH, evamutkRSTAbhinibodhikajJAnI api, navaram - AbhinibodhikajJAnaparyavaiH tulyaH, sthityA tristhAnapatitaH, tribhirjJAnaH, tribhi darzanaiH, SaTsthAnapatitaH, ajaghanyAnutkRSTAbhinivodhikajJAnI yathA utkRSTAbhinibodhikajJAnI, navaraM sthityA catuHsthAnapatitaH, svasthAne paTsthAnapatitaH, evaM zrutajJAnI api jaghanyAvadhijJAninAM bhadanta ! manuSyANAM kiyantaH, paryavAH jJAna ke paryAyoM se tulya (suyanANapajjavehiM ) zrutajJAna ke paryAyoM se (dohiM daMsaNehi) do darzanoM se (chaDANavaDie) SaTsthAnapatita ( evaM ukkosAbhiNibohikanANI vi) isI prakAra utkRSTa AbhinibodhikajJAnI bhI (navaraM) vizeSa (AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle) AbhinibodhakajJAna ke paryAyoM se tulya (ThiIe tiTThANarvADae) sthiti se tristhAnapatita (tihiM nANehiM) tIna jJAnoM se (tihiM daMsaNehiM) tIna darzanoM se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita (ajahaNNamaNukkosAbhiNibohiyanANI jahA ukkosAbhiNivohiyanANI) madhyama abhinibodhika jJAnI jaise utkRSTa Abhinibodhika jJAnI (navaraM) vizeSa (ThiIe caudvANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (sahANe chANavaDie) svasthAna meM SaTsthAnapatita ( evaM suyaNANI vi) isI prakAra zrutajJAnI bhI (jahaNNohinANINaM bhaMte! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA) jaghanya avadhijJAnI manuSyoM ke he bhagavan ! kitane paryAya kahe haiM ? ( goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe SaTasthAna patita (evaM ukkosAbhiNibohiyanANI vi) se prAre utsRSTa mAli nimodhijJAnI pazu (navara) vizeSa (AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle) mAlinimodhiThajJAnanA paryAyAthI tujhya (TiIe tiTThANavaDie) sthitithI tristhAna patita (tihiM nANehi) jJAnothI (tihiM daMsaNehiM) trayu darzanAthI (chaTTANavaDie ) - sthAna patita ( ajahaNNamaNukosAbhiNibohiyanANI jahA ukkosAbhiNibohiyanANI) madhyama mAliniyodhi jJAnI nevA utsRSTa mAminimodhi jJAnI (navaraM ) vizeSa (ThiIe caudrANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (saTTANe chaTTANavaDie) svasthAnamAM SaTasthAna patita ( evaM suyaNANI vi) se prahAre zrutajJAnI pazu ( jahaNNohinANINaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ? ) 4dhanya avadhijJAnI manuSyonA he bhagavan ! DeMTalA paryAya udyA che ? (goyamA ? anaMtA pajjavA paNNattA ?) he gautama! ananta paryAya udyA che (se keNaTTeNaM bhaMte ! eva zrI prajJApanA sUtra :2
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.011 manuSyaparyAyanirUpaNam 749 prajJatAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyatejaghanyAvadhijJAninAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH? gautama ! jaghanyAvadhijJAnI manuSyo jaghanyAvadhijJAnino manuSyasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tristhAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH dvAbhyAM jJAnAbhyAM SaTsthAnapatitaH, avadhijJAnaparyavaistulyaH, manaHparyavajJAnaparyavaiH SadsthAnapatitaH, mirdarzanaiH SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTAvadhijJAnI api, ajadhanyAnutkRSTAvadhijJAnI evaJceva, navaram avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH, svasthAne SaTsthAnapatitaH, yathA avadhijJAnI tathA manaHparyavAjJAnI api bhaNitavyaH, haiM (se keNaTheNaM bhaMte evaM vuccai-jahaNNohinANINaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA ki jaghanya avadhijJAnI manuSyoM ke ananta paryAya haiM (goyamA ! jahaNNohinANI maNusse jahaNNohinANissa maNUsassa vvaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya avadhijJAnI manuSya jaghanya avadhijJAnI manuSya se dravya kI dRSTi se tulya haiM (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI dRSTi se tulya hai (ogAhaNaTTayAe tihANavaDie Thiie tihANavaDie) avagAhanA aura sthiti se tristhAnapatita hai (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) varNa, gaMdha, rasa sparza ke paryAyoM se (dohiM nANehiM) do jJAnoM se (chaTThANavaDie) SaTsthApatita hai (ohinANapajjavehiM tulle) avadhijJAna ke paryAyoM se tulya hai (maNapajjavanANapajjavehiM chahANabaDie) manaHparyavajJAna ke paryAyoM se SaTasthAnapatita hai (tihiM daMsaNehiM chaTThANapaDie) tIna darzanoM se SaTsthAnapatita (evaM ukkosohinANI vi) isI prakAra utkRSTa avadhijJAnI bhI (ajahaNNamaNukkosohinANI vuccai-jahaNNohinANINaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNattA 1) gavana! zA 2) sahyu cha ghanya apapijJAnI manuSyAnA mananta paryAya cha (goyamA ! jahaNNonANI maNusse jahaNNohinANissa maNUsassa davvaTThayAe tUlle) gautama / jaghanya avadhijJAnI manuSya jaghanya avadhijJAnI manuSyathI dravyanI dRSTie tukSya cha (paesaTuyAe tulle) prazAnI STaye tulya che (ogAhaNadvayAe tidvANavaDie ThiIe tidvANavaDie) sAnA mana sthitithI tristhAna patita cha (vaNNagaMdharasaphAsapajjavahiM) paNa, Adha, 24, 25shn| paryAyAthI (dohi nANehi) me zAnAthI (chaTThANavaDie) 58sthAna patita che (ohinANapajjavehi tulle) avadhi jJAnanA paryAyAthI tulya cha (maNapajjavanANapajjavehi chaTANavaDie) mana:payajJAnanA paryAyothI paTasthAna patita cha (tihiM IsaNehiM chadrANavaDie) 15 izanAthI 58sthAna, patita (evaM ukkosohinANI vi) se 12 Be avadhi. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ 750 prajJApanAsave navaram avagAhanArthatayA tristhAnapatitaH, yathA AbhinibodhikajJAnI tathA matyajJAnI zrutAjJAnI api bhaNitavyaH, yathA avadhijJAnI tathA vibhaGgajJAnI api bhaNitavyaH, cakSurdarzanI acakSurdarzanI ca yathA AbhinibodhikajJAnI, avadhidarzanI yathA avadhijJAnI yatra jJAnAni tatra ajJAnAni na santi, yatra ajJAnAni tatra jJAnAni na santi, yatra darzanAni tatra jJAnAnyapi ajJAnAnyapi, kevalajJAninAM bhadanta ! manuSyANAM evaM ceva) madhyama avadhijJAnI isI prakAra (navaraM ogAhaNaTTayAe cauDhANavaDie) vizeSa yaha ki avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (sahANe chaTThANavaDie) svasthAna meM SaTUsthAnapatita hai (jahA ohinANI tahA maNapajjavanANI vi bhANiyavve) jaisA avadhijJAnI vaisA hI manaHparyavajJAnI bhI kahanA cAhie (navaraM ogAhaNaTTayAe tihANavaDie) vizeSatA yaha ki avagAhanA se tristhAnapatita hai (jahA AbhiNiyohiyanANI tahA maiaNNANI suya. aNNANI vi bhANiyabve) matyajJAnI aura zrutAjJAnI AbhinibodhikajJanI ke samAna kahanA cAhie (jahA ohinANI tahA vibhaMganANI vi bhANiyabve) jaise avadhijJAnI vaise hI vibhAgajJAnI bhI kahanA cAhie (cakkhudasaNI acakkhudasaNI ya jahA AbhiNibohiyanANI) cakSudarzanI aura acakSudarzanI AbhinibodhikajJAnI ke samAna (ohidaMsaNI jahA ohinANI) abadhidarzanI avadhijJAnI ke samAna (jattha nANA tattha aNNANA natthi) jahAM jJAnI 5Y (ajahaNNamaNukkosohinANI evaM ceva) madhyama avadhijJAnI se bhare (navara ogAhaNaThThayAe caTTANavaDie) vizeSa se che ma nAthI yataHsthAna patita che (saThThANe chaTThANavaDie) svasthAnamA 58sthAna patita cha (jahA ohinANI tahA maNapajjavanANI vi bhANiyavve) 21 // avadhijJAnI tavA bhanA5ya jJAnI 555 4 naye. (navaraM ogAhaNadvayAe tiDhANavaDie) vizeSa sAInAtha tristhAna patita che (jahA AbhiNibohiyanANI tahA mai. aNNANI suyaaNNANI vi bhANiyabve) bhatyajJAnI bhane zrutAjJAnI mAlinimAthi jAnInA samAna vAna (jahA ohinANI tahA vibhaMganANI vi bhANiyavve) 2 // bhavadhijJAnI tevA vijJAnI vA naye. (cakkhudaMsaNI acakkhudasaNI ya jahA AbhiNibohiyanANI) yakSuzanI mane anya dazanI mAlinimAdhizAnInA samAna (ohidasaNI jahA ohinANI) adhizanI mavadhijJAnI samAna (jattha nANA tattha aNNANA nasthi) nyai zAna cha tyo mAna nathA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada5sU.011 manuSyaparyAyanirUpaNam kiyantaH paryavAH prajJaptA ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-kevalajJAnino manuSyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! kevalajJAnI manuSyaH kevalajJAnino manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, kevalajJAnaparyavaiH kevaladarzanaparyavaizca tulyaH, evaM kevaladarzanI jJAna haiM vahAM ajJAna nahIM hai (jattha aNNANA tattha nANA nAtthi) jahAM ajJAna haiM vahAM jJAna nahIM hai (jattha daMsaNA tattha NANA vi aNNANA vi) jahAM darzana haiM vahA jJAna bhI aura ajJAna bhI hote haiM ___ (kevalanANINaM bhate ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA 1) he bhagavan ! kevalajJAnI manuSyoM ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNa?NaM bhaMte ! evaM buccai-kevalanANINaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNatA?) he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki kevalajJAnI manuSyoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! kevala nANI maNUse kevala. nANissa maNUsassa dabvaTThayAe tulle) kevalajJAnI manuSya kevalajJAnI manuSya se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe tihANavaDie) sthiti se tristhAnapatita hai (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai (kevalanANapajjavehiM kevaladasaNapajjavehi ya tulle) (jattha aNNANA tattha NANA Natthi) nyAM 2jJAna cha tyo zAna nathI (jattha daMsaNA tattha NANA vi aNNANA vi) jyAMza na cha, tyo jJAna 55 ane ajJAna 55 DAya cha (kevalanANINaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) 3 lAvan ! 31 jJAnI manuSyonA sA paryAya hyA cha (goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA) 3 gautama ! mananta paryAya 4hyA cha (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai kevalanANINaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) mAvan ! 2 // 2 me upAya che hai vijJAnI manuSyonA mananta paryAya cha ? (goyamA ! kevalanANI maNUse kevala nANissa maNUsassa davvaTThayAe tulle) sajJAnI manuSya vijJAnI manuSyathA dravyanI Timye tukSya che. (paesaTTayAe tulle) pradezothI tulya cha (ogAhaNadvayAe cauDhANavaDie) a||naathii yatuHsthAna patita cha (ThiIe tiDhANavaDie) sthitithI tristhAna patita che (vaNNa gaMgha rasa phAsa pajjavehiM chaTThANavaDie) varSa madha24, 25zanA paryAyothI paTasthAna patita cha (kevalanANapajjavehiM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ 752 prajJApanAsUtre api manuSyo bhaNitavyaH, vAnavyantarAH yathA asurakumArAH, evaM jyotiSka vaimAnikAH, navaraM svasthAne sthityA tristhAnapatito bhaNitavyaH, te ete jIvaparyavAH / TIkA-atha jaghanyAdyavagAhanakAdInAM manuSyANAM paryAyAn prarUpayitumAha --'jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' gautamaH pRcchati-hebhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAM-jaghanyam-avagAhanaM zarIrocchyo yeSAM te jaghanyAvagAhanakAsteSAM manuSyANAM kiyantaH paryAyAH prajJaptA ? bhagavAn uttarayati-"goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnA manuSyANAm anantAH paryavA prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM kevajJAna aura kevaladarzana ke paryAyoM tulya hai (evaM kevaladasaNI vi masebhANiyabve) isI prakAra kevaladarzanI bhI manuSya kahanA cAhie (vANamaMtarA jahA asurakumArA) vAnavyantara asurakumAroM ke samAna (evaM joisiyavemANiyA) isI prakAra jyotiSka aura vaimAnika navaraM) vizeSa (saTTANe ThiIe tiTThANavaDie) svasthAna meM sthiti se tristhAnapatita (mANiyabve) kahanA cAhie (se ttaM jIvapajjavA) jIvaparyAyoM kA nirUpaNa samApta _____TIkArtha-aba jaghanya Adi avagAhanA vAle manuSyoM kA nirUpaNa kiyA jAtA hai gautama prazna karate haiM-he bhagavan ! jaghanya avagAhanA arthAt zarIra kI uMcAI vAle manuSyoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAle manuSyoM ke ananta paryAya kahe gae haiN| kevaladasaNapajjavehiM tulle) vazAna bhane va zananA paryAyathA tulya cha (evaM kevaladasaNI vi maNUse bhANiyabve) me 2 saya 4zanI manuSya 55] 4aa naye (vANamaMtarA jahA asurakumArA) pAna0ya t2-asu2shubhaashn| samAna (evaM joisiyavemANiyA) nyAti54 bhane vaimAni (navara) vizeSa (sadANe ThiIe tidvANavaDie) svasthAnamA sthitithI visthAna patita (bhANiyabve) madhye (settaM jIvapajjavA) // prA2 01 paryAyAnu ni3544 usa che. TIkAtha- have jaghanya Adi avagAhanAvALA manuSyanuM nirUpaNa karAya che zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! jaghanya avagAhanAvALA arthAt zarIranI UMcAIvALA manuSyanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAn uttara Ape che-he gautama! jaghanya avagAhanAvALA manukhenA ananta paryAya kahelA che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 su. 11 manuSyaparyAyanirUpaNam 753 buccara - jahaNNogAhaNagANaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat - atha, kenArthena kathaM tAvat, evam uktarItyA ucyate yat jaghanyAvagAhanakAnAM manuSyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNogAhaNae maNUse jahaNNogAhaNagassa maNUsassa davvaTTayAe tulle' 'jaghanyAvagAhanako manuSyo jaghanyAvagAhanakasya manuSyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'parasaTTAyAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe 'tulle' avagAhanArthatayA - zarIrocchrayApekSayA tulyo bhavati, 'ThiIe tidvANavaDie' sthityA - AyuH karmAnubhavakSaNasthityapekSayA tristhAnapatito bhavati, manuSyasyApi jaghanyAvagAhanakasya niyamataH saMkhye yavarSAyuSkatayA saMkhyeyavarSAyuSkasya ca sthityapekSayA tristhAnapatitatvameva saMbhavati na tu catuHsthAnapatitatvam, tadabhilApastu - jaghanyAvagAhanako manuSyo jaghanyAvagAhanakasya manuSyasya sthityapekSayA asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavatIti bodhyaH, 'vaNNagaMdhara saphAsayapajjavehiM tihiM nANehiM dohiM annANehiM gautama punaH prazna karate haiM - he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA hai ki jaghanya avagAhanA vAle manuSyoM ke ananta paryAya kahe gae haiM ? bhagavAn - he gautama! jaghanya avagAhanA vAlA eka manuSya dUsare jaghanya avagAhanA vAle manuSya se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA bhI tulya hotA hai, avagAhanA se bhI tulya hotA hai kintu sthiti se tristhAnapatita hotA hai, kyoMki jaghanya avagAhanA vAlA manuSya niyama se saMkhyAta varSa kI Ayu vAlA hI hotA hai, ataeva asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtaguNa hIna yA asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika zrI gautamasvAmI punaH prazna kare cheH-he bhagavan ! zA kAraNe evuM kahyuM che ke jaghanya avagAhanA vALA manuSyenA ananta paryAya kahevAyelA che? zrIbhagavAn he gautama ! jaghanya avagAhanAvALA eka manuSya jaghanya avagAhanAvALA khIjA manuSyathI dravyanI apekSAe tulya hAya che. pradezeAnI apekSAe paNa tulya haiAya che, avagAhanAthI paNa tulya hAya che parantusthitithI tristhAna patita bane che. kemake jaghanya avagAhanAvALA manuSya niyamathI saMkhyAta varSanI AyuSyavALA ja heAya che, tethI ja te asaMkhyAta bhAgahIna, sakhyAta bhAgahIna, sa`khyAta guDDIna agara asaMkhyAta bhAga adhika, sakhyAta bhAga adhika athavA saMkhyAta guNu adhika thAya che. te va, gaMdha, rasa, sparzanA pra0 95 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ 754 prajJApanAsUtre tihiM daMsaNehi chaTTANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH tribhirjJAnaiH mati zrutAvadhijJAnalakSaNaiH, dvAbhyAmajJAnAbhyAm matyajJAna zrutAjJAnAbhyAm, tribhirdarzanaizca SaTsthAnapatito bhavati, tatra kasyacit tIrthakarasya anuttaropapAtikadevasya vA apratipatitAvadhijJAnena jaghanyAvagAhanAyAmutpAdAvasthAyAmavadhijJAnasyApyupalambhAt 'tribhirjJAnai' rityuktam, vibhaGgajJAnaviziSTasya tu narakAdudvRttasya jaghanyAvagAhanAyAM notpAdaH saMbhavati tathA svabhAvatvAt, ato vibhaGgajJAnAnupalambhena 'dvAbhyAmajJAnAbhyA' mityuktam, 'ukkosogAhaNae vi evaM ceva' utkRSTAvagAhanakospi manuSya evaJcaiva - utkRSTAvagAhanakasya manuSyasya dravyArthatayA athavA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai / vaha varNa gaMdha, rasa, aura sparza ke paryAyoM se tIna jJAnoM se arthAt mati zruta aura avavijJAnoM se, matyajJAna aura zrutAjJAna ina do ajJAnoM se tathA cakSudarzana, acakSudarzana aura avadhidarzana rUpa tIna darzanoM se sthAnapatita hotA hai, kisI tIrthaMkara kA athavA anuttaraupapAtika deva kA apratipAti avadhijJAna ke sAtha jaghanya avagAhanA meM utpAda hotA hai, taba jaghanya avagAhanA meM bhI avadhijJAna pAyA jAtA hai, ataeva yahAM tIna jJAnoM kA kathana kiyA gayA hai / kintu nAraka se nikale hue jIva kA jaghanya avagAhanA meM utpAda hotA nahIM hai, kyoMki usakA svabhAva hI aisA hai, ataH jaghanya avagAhanA meM vibhaMgajJAna nahIM pAyA jA sakatA, isa kAraNa yahAM do ajJAnoM kAhI ullekha kiyA gayA hai, utkRSTa avagAhanA vAle manuSya kI bhI isI prakAra kI vaktavyatA samajhanI cAhie arthAt utkRSTa avagAhanA vAlA manuSya se dravya aura paryAyeAthI, traNa jJAnAthI arthAt mati zruta avadhijJAnathI matyajJAnathI ane zrutAjJAna e be ajJAneAthI tathA cakSudana, acakSudana ane avadhidarzona rUpa traNa danAthI SaTasthAna patita thAya che. jyAre kAi tIthaMkaranA athavA anuttaraupapAtika devane apratipAti avadhijJAnInI sAthe jaghanya avagAhanAmAM utpAda thAya che. tyAre jaghanya avagAhanAmAM paNa avadhijJAna maLI Ave che tethIja ahiM traNa jJAnAnuM kathana karAyeluM che. paNa narakamAMthI nikaLelA jIvanI jaghanya avagAhanamAM utpatti thatI nathI, kemake emanA svabhAvaja evA che tethI jaghanya avagAhanAmAM vibhagajJAna nathI maLI Avatu.. e kAraNe ahI' e ajJAnAne ja ullekha karAyA che. utkRSTa avagAhanAvALA manuSyanI e prakAranI vaktavyatA samajavI joie arthAt utkRSTa avagAhanAvALA manuSya utkRSTa avagAhanAvALA manuSyathI dravya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.11 manuSyaparyAyanirUpaNam 755 tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, kintu 'NavaraM ThiIe siya hINe siya tulle siya abbhahie' navaraM-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, syAt-kadAcit kazcid hIno bhavati, syAt-kadAcit kazcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit kazcidabhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe asaMkhijjai bhAgahINe, aha abbhahie asaMkhejjaibhAga abbhahie' yadA hIno vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgahIno bhavati, atha yadA abhyadhiko vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgA. bhyadhiko bhavati, utkRSTAvagAhanakAnAM manuSyANAM trigavyUtocchyatayA trigavyUtAnAzca sthitighanyena palyopamAsaMkhyeyabhAgahInatripalyopamAni, utkarSeNa tu paripUrNatripalyopamAni bhavanti tripalyopamAsaMkhyeyabhAgazca tripalyopamAnAmasaMkhyeyatamo bhAgo bhavati, ataH palyopamAsaMkhyeyabhAgahIna palyopamatrayasthitikaH, pradezoM kI dRSTi se tulya hai, avagAhanA se bhI tulya hotA hai, varNa, gaMdha, rasa aura sparza se SaTsthAnapatita hotA hai / sthiti kI dRSTi se syAt hIna bhI hotA hai, tulya bhI ho sakatA hai aura adhika bhI ho sakatA hai / agara hIna ho to asaMkhyAtabhAga hIna hotA hai aura yadi adhika ho to asaMkhyAtabhAga adhika hotA hai / utkRSTa avagAhanA vAle manuSyoM kI avagAhanA tIna (gavyUti) kosa kI hotI hai aura unakI sthiti jaghanya palyopama ke asaMkhyAtaveM bhAga kama tIna palyopama kI hotI hai aura utkRSTa pUrNa tIna palyopama kii| tIna palpopama kA asaMkhyAtavAM bhAga tIna palyopamoM kA asaMkhyAtavAM hI bhAga hai, ataeva jisa kI sthiti palyopama ke asaMkhyAtaveM bhAga kama tIna palyopama kI hotI hai vaha pUrNa tIna palyopama kI sthiti vAle ane pradezanI daSTie tulya che, avagAhanAthI paNa tulya bane che. varNa, gaMdha, rasa, ane sparzathI SaTasthAna patita thAya che. sthitinI dRSTithI syAta hIna hoya te asaMkhyAta bhAgahIna thAya che ane je adhika hoya to asaM. khyAta bhAga adhika thAya che. utkRSTa avagAhanAvALA manuSyanI avagAhanA traNa gacUti (kesa) nI hoya che ane temanI sthiti jaghanya papamane asaMkhyAtamo bhAga ochI traNa pApamanI thAya che ane utkRSTa pUrNa traNa palyopamanI. traNa palyopamane asaMkhyAtamo bhAga traNa palyopamane asaMkhyAtame ja bhAga che, tethI ja jenI sthiti pamanA asaMkhyAtamAM bhAga ochI traNa palyopamanI thAya che, te pUrNa traNa palyopamanI sthitivALAnI apekSAe asaMkhyAta bhAgahIna bane che ane pUrNa traNa pApamavALA temanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre paripUrNapalyopamatrayasthitikApekSayA'saMkhyeyabhAgahIno bhavati, tadbhinnastu tadapekSayA'saMkhyeyabhAgAbhyadhiko bhavati, anyAsAM vRddhihAnInAmanupalambhAt, 'do nANA, do annANA, do dasaNA' dve jJAne-mati zrutajJAnarUpe, dve ajJAne- matyajJAna zrutAjJAnarUpe, dve darzane ca bhavataH, tatra kAraNantu utkRSTAvagAhanA manuSyA asaMkhyeya. varSAyuSo bhavati asaMkhyeyavarSAyuSAzcAvadhivibhaGgajJAnAsaMbhavastathAsvAbhAvyAt, ato dve eva jJAne dve cAjJAne bhavataH, 'ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi manuSyaH evaJcaiva-ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyo bhavati 'NavaraM ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu avagAhanArthatayA zarIrocchyarUpatayA, catuHsthAkI apekSA asaMkhyAtabhAgahIna hotA hai aura pUrNa tIna palyopama vAlA usakI apekSA asaMkhyAtabhAga adhika sthiti vAlA hotA hai / inameM anya prakAra kI hInatA yA adhikatA kA saMbhava nahIM hai| utkRSTa avagAhanA vAle manuSya meM mati aura zruta, ye do jJAna aura matyajJAna tathA zrutAjJAna hI pAye jAte haiN| darzana bhI unameM do hI hote haiM / isakA kAraNa yaha hai ki utkRSTa avagAhanA vAle manuSya asaMkhyAta varSa kI AyuvAle hI hote hai aura asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM meM na avadhijJAna ho sakatA hai aura na vibhaMgajJAna hI kyoMki unakA svabhAva hI aisA hai| isa kAraNa utkRSTa avagAhanA vAloM meM do jJAna aura do ajJAna hI hote haiM, madhyama avagAhanA vAloM ko vaktavyatA bhI isI prakAra samajha lenI cAhie, arthAt vaha dravya kI aura pradezoM kI dRSTI se tulya apekSAe asaMkhyAta bhAga adhika sthitivALA hoya che. temanAmAM anya prakAranI hInatI agara adhikatAne saMbhava ja nathI. utkRSTa avagAhanAvALA manuSyamAM mati ane zruta e bane jJAna ane matyajJAna tathA zrutajJAna ja maLI Ave che. darzana paNa temAM be ja hoya che, tenuM kAraNa e che ke utkRSTa avagAhanAvALA manuSya asaMkhyAta varSanI Aya vALA ja hoya che, ane asaMkhyAta varSanI AyuvALAomAM avadhijJAna thaI zakatuM nathI ane vibhaMga jJAna paNa, kemake temano svabhAvaja evo che. e kAraNe utkRSTa avagAhanAvALAomAM be ajJAna ja hoya che. madhyama avagAhanAvALAonI vaktavyatA paNa e prakAre samajI levI joIe arthAt te dravyanI apekSAe ane pradezanI daSTie tulya che, vize. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.11 manuSyaparyAyanirUpaNam napatito bhavati, ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakaHsaMkhyeyavarSAyuSko'pi bhavati asaMkhyeyavarSAyuSkopi, tatra asaMkhyeyavarSAyuSko'pi gavyuta dvi gavyUtocchyo bhavati ato'vagAhanApekSayA catu:sthAnapatitatvaM bhavati, 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityA -AyuHkarmAnubhavalakSaNasthityA, catuHsthAnapatito bhavati, prAguktayukteH, 'Ai. llehiM cauhi nANehiM chaTThANavaDie' AdyaizcaturbhiH jJAnaiH-mati zrutAvadhimanaHparyavajJAnalakSaNaiH SaTsthAnapatito bhavati, teSAM caturNAmapi jJAnAnAM tattadRvyAdi sApekSatayA kSayopazamavaicitryatastAratamyasadbhAvAt 'kevala nANapajja vehiM tulle' kevalajJAnaparyavaistulyo bhavati, niHzeSa svAvaraNakSayeNa prAdurbhUtasya kevalajJAnasya hai, vizeSatA yaha hai ki avagAhanA ki dRSTi se catusthAnapatita hotA hai, kyoMki madhyama avagAhanA saMkhyAta varSa kI Ayu vAle kI bhI ho sakatI hai aura asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle kI bhI ho sakatI hai| asaMkhyAta varSa kI Ayu vAlA bhI eka yA do gavyUta kI avagAha. nAvAlA hotA hai| ataH avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita kahA hai| sthiti kI apekSA madhyama avagAhanA vAlA catuHsdhAnapatita hotA hai isa saMbaMdha meM yukti pahale hI kahI jA cukI hai| Adi ke cAra jJAnoM arthAt mati, zruta, avadhi aura manaHparyava jJAnoM kI apekSA se SaTrasthAnapatita hotA hai, kyoMki ye cAroM jJAna dravya Adi kI apekSA rakhate haiM tathA kSayopazamajanya haiM aura kSayopazama meM vicitratA hotI hai, ataeva una meM taratamatA hInA svAbhAvika hai / ve kevalajJAna ke paryAyoM se tulya haiM, kyoMki samasta AvaraNoM ke pUrNa kSaya se utpanna SatA e che ke avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita thAya che, kemake madhyama avagAhanA saMkhyAta varSanI AyuvALAnI paNa hoI zake che ane asaMkhyAta varSanI AyuvALAnI paNa thaI zake che. asaMkhyAta varSanI AyuvALA paNa eka agara be gabhUtinI avagAhanAvALA hoya che. tethI avagAhanAnI ape. kSAe catuHsthAna patita kahela che. sthitinI apekSAe madhyama avagAhanAvALA catusthAna patita thAya che, e bAbatamAM yukti AgaLa kahI devAI che. AdinA cAra jJAnamAM arthAta mati, zruta, avadhi ane manaHryava jJAnI apekSAe pasthAna patita thAya che, kemake e cAre jJAna dravya AdinI apekSA rAkhe che. tathA kSepazama janya che. ane pazamamAM vicitratA hoya che. tethIja tara. tamatA thAya te svAbhAvika che. teo kevaLajJAnanA paryAyethI tulya che, kemake samasta AvaraNanA pUrNa kSayathI utpanna thavAvALA kevaLajJAnamAM koI paNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ 758 prajJApanAsUtra bhedAbhAvAt, 'tihiM annANehi tihiM daMsaNehiM chaTThANavaDie' tribhirajJAnaiH-matyajJAnazrutAjJAnavibhaGgajJAnalakSaNaiH, tribhirdarzanaiH-matizrutAvadhidarzanaiH SaTrasthAnapatito bhavati, 'kevaladasaNapajjavehiM tulle' kevaladarzanaparyavai stulyo bhavati, gautamaH pRcchati-'jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAM manuSyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyasthitikAnAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautama ! pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNaThiiyANaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ?' he bhadanta ! tatatha, kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate-yat-jaghanyasthitikAnAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaThiie maNusse jahaNNaThiiyassa maNusassa davaTThayAe tulle' jaghanyasthitiko manuSyo jaghanyasthitikasya manuSyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' hone vAle kevalajJAna meM kisI bhI prakAra kI taratamatA nahIM hotI tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM se SaTUsthAnapatita hotA hai| kevaladarzana ke paryAyoM se tulya hotA hai / gautama-he bhagavan jaghanya sthiti vAle manuSyoM ke paryAya kitane kahe gae haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! ananta kahane kA kAraNa kyA hai ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya sthiti vAlA eka manuSya dUsare jaghanya sthiti vAle manuSya se dravya aura pradezoM kI dRSTi se tulya hotA hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita, sthiti kI apekSA tulya prakAranI taratamatA nathI thatI. traNa ajJAna ane traNa darzanathI paTasthAna patita paryAya che. kevaLa darzananA paryAyethI tulya thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! jaghanya sthitivALA manuSyanA paryAya keTalA 4sA cha? zrI bhagavAna -he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI- anata kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya sthitivALo eka manuSya jaghanya sthiti vALA bIjA manuSyathI dravya ane pradezanI daSTie tulya thAya che, avagAhanAthI catusthAna patita, sthitinI apekSAe tulya tathA varNa, gaMdharasa ane sparzanA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.11 manuSyaparyAyanirUpaNam avagAhanArthatayA-zarIrocchyApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, 'ThiIe tulle' sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA tulyo bhavati 'vaNNa gaMdha rasakAsapajjavehi varNagandharasasparzaparyavaiH, 'dohiM annANehiM dohiM daMsaNehiM chaThANavaDie' dvAbhyAm ajJAnAbhyAm-matyajJAnazrutAjJAnAbhyAm dvAbhyAM darzanAbhyAm SaTsthAnapatito bhavati, natu jJAnAbhyAm 'saMmUchimamanuSyANAmeva jaghanyasthitikatvena teSAJca niyamato mithyAdRSTitayA teSAmajJAne eva na tu jJAne bhavataH, 'evaM ukkosaThiievi' evam-jaghanyasthitikamanuSyavadeva utkRSTasthitiko'pi manuSya utkRSTasthitikasya manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH, sthityA tulyaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, kintu-'navaraM do nANA do anANA do daMsaNA' navaram pUrvApekSayA tathA varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se tathA do ajJAnoM aura do darzanoM se SaTsthAnapatita hotA hai, yahAM yaha dhyAna rakhanA cAhie ki saMmUrchima manuSya hI jaghanya sthiti vAle hote haiM aura ve niyama se mithyAdRSTi hI hote haiM / ataHjaghanya sthiti vAle manuSyoM meM do ajJAna hI ho sakate haiM, jJAna nahIM, isa kAraNa yahAM jJAnoM kA ullekha nahIM kiyA gayA hai, __utkRSTa sthiti vAle manuSyoM kI prarUpaNA bhI isI prakAra kara lenI cAhie / arthAt utkRSTa sthitika manuSya utkRSTa sthitika manuSya se dravya aura pradezoM kI apekSA tulya hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita hai sthiti se tulya, varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se padasthAnapatita hotA hai| vizeSatA yaha hai ki utkRSTa sthiti vAle manuSyoM meM do jJAna, do ajJAna aura do darzana hote haiM / utkRSTa paryAthI tathA be ajJAna ane be dazanethI SaTasthAna patita bane che. ahI e dhyAna rAkhavuM joIe ke saMmaIima manuSyaja jaghanya sthitivALA thAya che ane teo niyamathI mithyASTi ja hoya che. tethI jaghanya sthitivALA manuSyamAM be ajJAna ja hoI zake che. jJAna nahi e kAraNe ahIM jJAnane ullekha karela nathI. utkRSTa sthitivALA manuSyanI prarUpaNA paNa A rIte karI levI joIe arthAt utkRSTa sthitika manuSya utkRSTa sthitika manuSyathI dravya ane pradezanI apekSAe tulya che, avagAhanAthI catuHsthAna patita thAya che, sthitithI tulya tathA varNa, gaMdha, rasa ane sparzanA paryAyothI SaTasthAna patita thAya che, vizeSatA e che ke utkRSTa sthitivALA manuSyamAM be jJAna, be ajJAna ane zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ 760 majJApanAsUtre vizeSastu dve jJAne matizrutajJAnarUpe, dve ajJAne-matyajJAnazrutAjJAnarUpe, dve darzane avaseye, utkRSTasthitikAnAM manuSyANAM tripalyopamAyuSyatayA teSAM tAvat niyamato'jJAne bhavataH, yadA tu SaNmAsAvazeSAyuSkAH vaimAnikeSu baddhAyuSkA bhavanti, tadA samyaktvalAbhena jJAnadvAyopalambhAt, asaMkhyeyavarSAyuSkANAmavadhivibhaGgajJAnAbhAvAt 'che jJAne dve ajJAne' ityuktam natu trINi jJAnAni, trINi ajJAnAni iti, 'ajahannamaNukkosaThiie vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi manuSyaH evaJcaiva-jaghanyotkRSTasthitikamanuSyavadeva ajaghanyAnutkRSTasthitikamanuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyo bhavati, kintu 'navaraM ThiIe cauTThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA-AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA catu:sthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANasthiti vAle manuSyoM kI tIna palyopama kI Ayu hotI hai, ataeva unameM niyama se do jJAna do ajJAna hI pAye jAte haiM, jo jJAna vAle hote haiM ve vaimAnika kI Ayu kA bandha karate haiM ataH unameM do jJAna pAye jAte haiM / asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM meM avadhijJAna athavA vibhaMga jJAna kA abhAva hotA hai, isa kAraNa do jJAnoM aura do ajJAno kA ullekha kiyA gayA hai, tIna jJAnoM aura tIna ajJAnoM kA nahIM / ajaghanya-anutkRSTa sthiti vAle manuSyoM kI prarUpaNA bhI isI prakAra karanI cAhie, arthAt eka madhyama sthiti vAlA manuSya dUsare madhyama sthiti vAle se dravya kI dRSTi se aura pradezoM kI dRSTi se tulya hai, kitu sthiti kI apekSA se catuHsthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, Adi ke cAra be darzana hoya che. utkRSTa sthitivALA manuSyanI traNa papamanI Ayu hoya che, tethI ja teomAM niyamathI be jJAna be ajJAna ja maLI Ave che. jeo jJAnavALA hoya che teo vaimAnikanI Ayu bandha kare che. tethI teomAM be jJAna maLe che. asaMkhyAta varSanI AyuvALA manuSyamAM avadhijJAna athavA vibhaMga jJAnano abhAva hoya che, e kAraNe be jJAnane ullekha karyo che. traNa jJAna ane traNa ajJAnane nathI karyo. ajaghanya-anutkRSTa sthitivALA manuSyanI prarUpaNa paNa Aja rIte karavI joIe. arthAta eka madhyama sthitivALo manuSya bIjA madhyama sthiti vALAthI dravyanI daSTie ane pradezanI daSTie tulya che paraMtu sthitinI apekSAe catuHsthAna patita bane che, avagAhanAnI daSTie paNa catuHsthAna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 11 manuSyaparyAyanirUpaNam 761 aise' avagAhanArthatayA - zarIrocchrayApekSayA, catuHsthAnapatito bhavati, 'AillehiM cauhiM nANehiM chaTTANavaDie' AdyaizcaturbhirjJAnaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'kevalanANapajjavehiM tulle' kevalajJAnaparyavaistulyo bhavati, 'tihiM annANehiM tihiM daMsaNehiM chaTTANavaDie' tribhirjJAna :- matyajJAnatA jJAnavibhaGgajJAnarUpaiH, tribhidarzanai: padasthAnapatito bhavati, 'kevaladaMsaNapajjavehiM tulle' kevaladarzanaparyaMvastulyo bhavati, gautamaH pRcchati - 'jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAM manuSyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'anaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNakAlakAnAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati - 'sekeNa bhaMte ! evaM buccara - jahaNNaguNakAlagANaM maNussANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat - atha, kenArthena va thaM tAvat, evam uktarItyA, ucyate yat - jaghanyaguNakAlakAnAM manuSyANAmanantAH paryavAH : prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaguNakAlae maNUse jahaNNaguNakAlagassa maNUsassa davvaTTayAe tulle' javanyaguNakAlako manuSyo jaghanyaguNakAlakasya manuSyasya jJAnoM se SaTsthAnapatita hotA hai, kevalajJAna ke paryAyoM se tulya, tIna ajJAnoM se SaTsthAna patita, tIna darzanoM se SaTsthAnapatita aura kevaladarzana ke paryAyoM se tulya hotA hai / gautama - he bhagavan ! jaghanyaguNa kAle manuSya ke kitane paryAya kahe gae haiM ? bhagavAn - he gautama ! ananta paryAya kahe gae haiM / gautama - he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn - he gautama! eka jaghanyaguNa kAlA manuSya dUsare jaghanya guNa kAle manuSya se dravya kI dRSTi se tathA pradezoM kI dRSTi se patita thAya che, zarUAtanA cAra jJAnAthI SaDthAna patita thAya che, kevala jJAnanA paryAyAthI tulya, traNa ajJAnethI SaDthAna patita, traNa darzAnAthI SasthAna patita ane kevaLa dananA paryAyathI tulya thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! jaghanya guNu kALA manuSyanA keTalA paryAya uDelA che ? zrI bhagavAn--hai gautama ! ananta paryAya kahelA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! ema kahevAnu zu kAraNa che ? zrI bhagavAna--he gautama ! eka jaghanya guNu kALA manuSya khIjA jaghanya guNu kALA manuSyathI dravyanI dRSTie tathA pradezeAnI dRSTie tulya thAya che, pra0 96 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA catusthAnapatito bhavati, 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'kAlavaNNapajjavehiM tulle' kRSNavarNaparyavaistulyo bhavati, 'avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTANavaDie' avazeSaiH varNagandharasasparzapayavaiH pada sthAnapatito bhavati, 'cauhiM nANehiM chaTThANavaDie' caturbhiH jJAna:-matizrutAvadhimanaHparyavajJAnarUpaiH SaT sthAnapatito bhavati, 'kevalanANapajjavehiM tulle' kevalajJAnaparyavaiH tulyo bhavati, 'tihiM annANehiM tihiM daMsaNehiM chaTThANavaDie' tribhirajJAnaH-matyajJAnazrutAjJAnavibhaGgajJAnarUpaiH, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'kevala daMsaNapajjavehiM tulle' kevaladarzanaparyavaiH tulyo bhavati / 'evaM ukkosaguNakAlaevi' evaM-jaghanyaguNakAlaka manuSyavadeva utkRSTaguNakAlako'pi manuSyaH utkRSTaguNakAlakasya manuSyasya dravyAthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avazeSaiH varNagandharasasparzapayavaiH tulya hotA hai, avagAhanA aura sthiti kI apekSA se catuHsthAnapatita hotA hai, kRSNavarNa ke paryAyoM se tulya hai, zeSa varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se cAra jJAnoM se SaTsthAnapatita, kevalajJAna ke paryAyoM se tulya, tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM se SaTsthAnapatita tathA kevaladarzana ke paryAyoM se tulya hotA hai| utkRSTaguNa kAlA bhI isI prakAra samajhanA cAhie, arthAt utkRSTa guNa kAlA dUsare utkRSTa guNa kAle manuSya kI apekSA se dravya aura pradezoM kI dRSTi se tulya hotA hai, avagAhanA aura sthiti kI apekSA se catuHsthAnapatita hai, kRSNa varNa ke paryAyo se tulya, zeSa, varNa gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se ssttsthaanavagAhanA ane sthitinI apekSAe catuHsthAna patita thAya che. kRSNa varNanA paryAyethI tulya che, zeSa varNa, gaMdha, rasa, sparzanA paryAyathI, cAra jJAnathI jasthAna patita, kevala jJAnanA paryAyathI tulya traNa ajJAne ane traNa darza. nothI SaTrasthAna patita tathA kevaLadarzananA paryAthI tulya thAya che utkRSTa guNa kALA paNa Aja prakAre samajI levA joIe arthAt utkRSTa guNa kALA bIjA utkRSTa guNa kALA manuSyanI apekSAe dravya ane pradezanI daSTie tulya thAya che, avagAhanA ane sthitinI apekSAe catuH sthAna patita, kRSNavarNanA paryAyothI tulya, zeSa varNa, gaMdha, rasa ane sparzanA paryAthI SaTrasthAna patita cAra jJAnethI SasthAna patita kevaLa jJAnanA paryAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 su. 11 manuSyaparyAyanirUpaNam 763 SaTsthAnapatitaH, caturbhirjJAnaiH padasthAnapatitaH, kevalajJAnaparyavaistulyaH, tribhirajJAnaiH, tribhirdarzanaiH padsthAnapatitaH, kevaladarzanaparyavaistulyo bhavati, 'ajaharaNamaNuko saguNakAlaeva evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi manuSyaH, evaJcaiva jaghanyotkRSTaguNakAlamanuSyavadeva bodhyaH, kintu 'NavaraM sahANe chaTTANavaDie ' navaram -' - pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne - SaT sthAnapatito bhavati, 'evaM paMca vaNNA, do gaMdhA, paMcarasA, aphAsA bhANiyacvA' evaM - tathaiva - utkRSTaguNakAlaka manuSyavadeva, paJcavarNAH, dvau gandhau, SaJcarasAH, aSTau sparzAH bhaNitavyAH, etadguNaviziSTA api manuSyA jaghanyotkRSTA jaghanyAnutkRSTabhedena viziSTA vaktavyAH, gautamaH pRcchati'jahaNNAbhiNibohiyanANINaM maNussANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' jaghanyAbhinivodhikajJAninAM manuSyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama! 'anaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAbhinibodhikajJAninAM patita, cArajJAnoM se padasthAnapatita, kevalajJAna ke paryAyoM se tulya, tIna ajJAnoM aura tIna darzanoM kI apekSA SaTsthAna patita tathA kevala darzana ke paryAyoM se tulya hotA hai / - madhyamaguNa kRSNa bhI isI prakAra samajhanA cAhie arthAt jaghanyaguNa kRSNa yA utkRSTaguNa kRSNa ke samAna hI usakI prarUpaNA karanI cAhie, vizeSatA yaha ki madhyamaguNa kRSNa svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita hotA hai, kyoM ki madhyama kRSNa varNa ke ananta taratama rUpa hote haiM / isI prakAra pAMcoM varNa, donoM gaMdha. pAMcoM rasa aura AThoM sparza kaha lenA cAhie, gautama - he bhagavan ! jaghanya AbhinibodhikajJAnI manuSya ke kitane paryAya haiM ? tulya traNa ajJAna ane traNa danAnI apekSAe SaTasthAna patita tathA kevaLa dananA paryaMcAthI tulya thAya che. madhyama guNa kRSNe paNa A rIte samajavA joie arthAt jaghanyaguNa kRSNa athavA utkRSTa guNu kRSNanA samAna ja temanI prarUpaNA karavI joie vizeSatA e che ke madhyama guNu kRSNa svasthAnamAM paNa SasthAna patita ane che, kemake madhyama kRSNa varNanA ananta taratama rUpa thAya che. e prakAre pAMca vaNuM, anne gaMdha, pAMca rasa ane AThe sparza kahevA joie. zrI gautamasvAmI--De bhagavan ! jaghanya AbhinimeAdhikajJAnI manuSyanA keTalA paryAya che ? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ 764 prajJApanAsUtre manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNAmiNibohiyaNANINaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNatA?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvat, evam-uktarItyA, ucyate yat-jaghanyAbhinivodhikajJAninAM manuSyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNAbhiNibohiyaNANI maNUse jahaNNAbhiNibohiyagANissa maNUsassa dvvaTThayAe tulle' jaghanyAbhinibodhikajJAnI manuSyo jaghanyAbhinibodhikajJAnino manuSyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayAzarIrochyApekSayA catuH sthAnapatito bhavati, 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityAAyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehi chaTThANavaDie' varNagaMdharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'AbhiNibohiyanANapajavehiM tulle' AbhinibodhikajJAnaparyavaistulyo bhavati, 'suyanANapajjavehiM dohiM daMsaNehiM chaTThANavaDie' zrutajJAnaparyavaiH, dvAbhyAM darzanAbhyAM SaTsthAnapatito bhavati, jJAnadvayaM darzanadvayaM bodhyam , tathA ca jaghanyAbhinivodhikajJAnImanuSyasya prabala jJAnAvaraNakarmodayasadbhAvena niyamato'vadhimanaH paryavajJAnavikalatvAt , anyathA jaghanyAbhinibodhikajJAnatvAyogAt , zeSa jJAnadarzanA bhagavan-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavAn ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAna-he gautama ! eka jaghanyAbhinivodhikajJAnI dUsare jaghanyAbhinivodhika jJAnI se dravya aura pradezoM se tulya, avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita, sthiti se catuHsthAnapatita, varNa, gaMdha, rasa, sparza se SaTsthAnapatita, AbhinivodhikajJAna ke paryAyoM se tulya zrutajJAna ke paryAyoM se tathA do darzanoM se SaTsthAnapatita hotA hai| jaghanyAbhinibodhikajJAnI ke pravala jJAnAvaraNIya karma kA udaya hone zrI bhagavAna gautama ananta paryAya che zrI gautamasvAmI-he bhagavad ! ema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna-gautama ! eka jaghanyAbhinibAdhika jJAnI bIjA jaghanyAbhinibaMdhika jJAnIthI dravya ane pradezathI tulya, avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita, sthitithI catuHsthAna patita, varNa, gaMdha, rasa, sparzathI SaTrasthAna patita, abhinibaMdhika jJAnanA paryAyathI tulya, zrutajJAnanA paryAyothI tathA be dazanethI SaTasthAna patita thAya che. jaghanyAbhinibodhika jJAnIne zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.11 manuSyaparyAyanirUpaNam saMbhavAdAbhinibodhikajJAnaparyavaistulyaH zrutajJAnaparyavaibhyAM darzanAbhyAJca SaTsthAna patitatvamuktam , 'evaM ukosAbhiNiyohiyanANIvi' evam jaghanyAbhinibodhikajJAnimanuSyavadeva utkRSTAbhinibodhikajJAnI api manuSyaH utkRSTAbhinibodhikajJAnino manuSyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA catuH sthAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, 'navaraM AbhiNibohiyanANapajjavehiM tulle' navaraM pUrvApekSayAvizeSastu AbhinibodhikajJAnaparyavaistulyo bhavati, 'ThiIe tidvANavaDie' sthityA -AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA tristhAnapatito bhavati, 'tihiM nANehi tihiM dasaNehiM chahANavaDie' tribhirjJAna:-matizrutAvadhijJAnarUpaiH, tribhirdarzanaiH SaTsthAnapatito bhavati tathA ca utkRSTAbhinibodhikajJAnino manuSyasya niyamataH se avadhijJAna aura manaHparyavajJAna nahIM hote / isI kAraNa yahA~ unakA ullekha nahIM kiyA gayA haiM, utkRSTa AbhinibodhikajJAnI kI prarUpaNA jaghanya AbhiniyodhikajJAnI ke samAna samajhanA cAhie, arthAtU eka utkRSTa AbhinibodhikajJAnI dUsare utkRSTa AbhinibodhikajJAnI se dravya aura pradezoM kI apekSA se tulya, avagAhanA aura sthiti ko apekSA se catu:sthAna patita, varNa, gaMdha, rasa aura sparza kI dRSTi se SaTsthAnapatita hotA hai| vizeSatA yaha hai ki vaha AbhiniSodhikajJAna ke paryAyoM se tulya, sthiti kI apekSA se tristhAnapatita, tIna jJAno aura tIna darzanoM se SaTsthAnapatita hotA hai / utkRSTa Abhinibodhika jJAnI manuSya niyama se saMkhyAta varSa kI Ayu vAlA hI hotA hai, prabala jJAnAvaraNIya karmane udaya thavAthI avadhijJAna ane mana:paryavajJAna nathI hotuM. e ja kAraNe ahiM temane ullekha nathI karyo. utkRSTa abhinidhika jJAnanI prarUpaNa jaghanya AbhinibodhikajJAnInA samAna samajavI joIe. arthAt eka utkRSTa abhinibaMdhika jJAnInI bIjA utkRSTa Aminibedhika jJAnIthI dravya ane pradezanI apekSAe tulya, avagAhanA ane sthitinI apekSAe catuHsthAna patita, varNa, gaMdha, rasa, sparzanI draTie SaTasthAna patita thAya che. vizeSatA e che ke te Aminibedhika jJAnanA paryAthI tulya, sthitinI apekSAe visthAna patita traNa jJAne ane traNa darzanethI SaTasthAna patita thAya che. utkRSTa abhinibodhika jJAnI manuSya niyamathI saMkhyAta varSanI AyuvALA ja hoya che, asaMkhyAta varSanI AyuvALAne zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ 766 prajJApanAsUtre saMkhyeyavarSAyuSkatvAt , asaMkhyeyavarSAyuSastathA bhavasvabhAvatvena sarvotkRSTAbhini. bodhikajJAnAsaMbhavAt, saMkhyeyavarSAyuSazca prAguktayuktyA sthityapekSayA tristhAnapatitatvaM bhavati, 'ajahannamaNukkosAbhiNibohiyanANI jahA ukkosAbhiNibohiyanANo' ajaghanyAnutkRSTAbhinibodhikajJAnI manuSyo yathA utkRSTAbhinibodhikajJAnI manuSyaH pratipAditastathA pratipAdayitavyaH, kintu-navaraM ThiIe cauDhANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA catuH sthAnapatito bhavati, 'sahANe chaTThANavaDie' svasthAne SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM muyanANIvi' evamAbhinibodhikajJAni manuSyavadeva zrutajJAnI manuSyo'pi pratipattavyaH, ____asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle ko bhava-svabhAva ke kAraNa soM skRSTa abhinibodhikajJAna honA saMbhava nahIM hai, aura jo saMkhyAta varSa ko Ayu vAlA hotA hai vaha pUrvokta yukti ke anusAra sthiti se tristhAnapatita hI hotA hai, madhyama AbhinibodhikajJAnI kI vaktavyatA bhI utkRSTa AbhinibodhikajJAnI jaisI hI hai magara vizeSatA yaha hai ki vaha sthiti se catuHsthAnapatita hotA hai aura svasthAna meM SaTsthAnapatita hotA hai, arthAta jaise eka utkRSTa AbhinibodhikajJAnI dUsare utkRSTa AbhinibodhikajJAnI se tulya hotA hai, vaise madhyama AbhinibodhikajJAnI madhyama AbhiniyodhikajJAnI ke tulya hI, ho aisA niyama nahIM, usameM SaTsthAnapatita hInAdhikatA ho sakatI hai, zrutajJAnI manuSya kA pratipAdana AbhinibodhikajJAnI manuSya ke samAna samajhanA caahie| bhava-svabhAvanA kAraNe sarvotkRSTa AminibAdhika jJAna thavuM saMbhavita nathI. ane je saMkhyAta varSanI AyuvALA hoya che, te pUrvokta yuktinA anusAra sthitithI tristhAna patita thAya che | madhyama Abhinibodhika jJAnInI paNa vaktavyatA utkRSTa Abhinibodhika jJAnI jevI ja che, paNa vizeSatA e che ke te sthitithI catuHsthAna patita thAya che ane svasthAnamAM SaTasthAna patita thAya che, arthAt jema eka utkRSTa abhinidhijJAnI bIjA utkRSTa abhinibaudhika jJAnIthI tulya thAya che. tema madhyama AbhinibodhikajJAnI madhyama Abhinibodhika jJAnInA tulya ja hevuM e niyama nathI, temAM SaTasthAna patita hInAdhikatA thaI zake che zrutajJAnI manuSyanuM pratipAdana abhinibodhikajJAnI manuSyanA samAna samAnaye. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ 767 prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.11 manuSyaparyAyanirUpaNam gautamaH pRcchati-'jahaNNohinANINaM bhaMte ! maNussANaM kevaiyA pajjavara paNNatA ?' he bhadanta ! jaghanyAvadhijJAninAM manuSyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptA ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA panjavA paNNattA' jaghanyAvadhijJAninAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNohinANINaM maNussANaM aNaMtA pajavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat, evam-uktarItyA, ucyate yat-jaghanyAvadhijJAninAM manuSyANAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'jahaNNohinANI maNusse jahaNNohinANissa maNUsassa davaTTayAe tulle' jaghanyAvadhijJAnI manuSyo jaghanyAvadhijJAnino manuSyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tihANavaDie' avagAhanArthatayA-zarIrocchyApekSayA, tristhAnapatito bhavati, 'ThaIe tihANavaDie' sthityA-AyukarmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, tristhAnapatito bhavati, 'vaNNagaMdharasaphAsapajjavehi varNagandharasasparzaparyavaiH 'dohiM nANehiM chaTThANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH, dvAbhyAM jJAnAbhyAm-mati zrutajJAnarUpAbhyAM SaTsthAnapatito bhavati, 'ohinANapajjavehiM tulle' avadhijJAnaparyavastulyo bhavati, 'maNapajavanANapajavehi chaTThANabaDie' manaH paryavajJAnaparyavai SaTsthAnapatito bhavati, 'tihiM daMsaNehiM chaTANavaDie' tribhidarzanaiH SaTsthAnapatito bhavati, gautama-he bhagavan ! jaghanya avadhijJAnI manuSya ke kitane paryAya haiM ? bhagavAna he gautama ! ananta paryAya kahe haiM, gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAnhe gautama ! jaghanya avadhijJAnI manuSya jaghanya avadhi jJAnI manuSya se dravya aura pradezoM kI dRSTi se tulya hotA hai, avagAhanA kI dRSTi se tristhAnapatita, sthiti kI dRSTi se tristhAnapatita varNa, rasa, gaMdha aura sparza ke paryAyoM se tathA do jJAnoM se ssttsthaanzrI gautamasvAmI-he bhagavan! jaghanya avadhijJAnI manuSyanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna - gautama ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavAna! ema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna - gautama ! jaghanya avadhijJAna manuSya jaghanya avadhijJAnI manuSyathI dravya ane pradezanI daSTie tulya thAya che, avagAhanAnI daSTie tristhAna patita, sthitinI daSTie tristhAna patita, varNa, rasa; gaMdha sparzanA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ 768 prajJApanAsUtre evaM ukosohi nANIva' evaM - jaghanyAvadhijJAnimanuSyavadeva utkRSTAvadhijJAnimanuSyapi utkRSTAvadhijJAni manuSyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tristhAnapatitaH sthityA tristhAnapatitaH, varNagaMdharasasparzaparyavaiH dvAbhyAM jJAnAbhyAM padasthAnapatito bhavati, tribhirdarzanaiH padasthAnapatito bhavati, tathA ca jaghanyAvadhijJAni manuSye utkRSTAvadhijJAnimanuSye cAvagAhanApekSayA tristhAnapatitatvamuktam, yato hi manuSyANAM sarvajadhanyAvadhijJAnaM yathoktasvarUpaM pArabhavikaM na saMbhavati api tu tadbhavabhAvi eva tadapi ca paryAptAvasthAyAM bhavati, patita hotA hai| avadhijJAna ke paryAyoM se tulya aura manaH paryavajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| tIna darzanoM se SahasthAnapatita hotA hai / seSTa avadhijJAnI kI prarUpaNA jaghanya avadhijJAnI ke samAna samajhanI cAhie, arthAt utkRSTa avadhijJAnI dUsare utkRSTa avadhijJAnI se dravya aura pradezoM kI apekSA tulya, avagAhanA aura sthiti kI apekSA se tristhAnapatina, varNa, gaMdha, rasasparza ke paryAyoM se tathA do jJAnoM se pasthAnapanita hotA hai, avadhijJAna ke paryAyoM se tulya hotA hai, manaH paryavajJAna ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai, tIna darzanoM sepasthAnapatita hotA hai / jaghanya avadhijJAnI manuSya aura utkRSTa avadhijJAnI manuSya avagAhanA kI apekSA se tristhAnapatita kahA gayA hai, isakA kAraNa yaha hai ki manuSyoM meM sarva jaghanya avadhijJAna pArabhavika arthAt pUrvabhava se sAtha AyA huA nahIM hotA balki paryAyethI tathA e jJAnathI SaTasthAna patita thAya che. avadhijJAnanA pAMcAthI tulya ane manaHpa`vajJAnanA pAMceAthI SaTasthAna patita thAya che. traNa daza nAthI SaTasthAna patita thAya che. 9 utkRSTa avadhijJAnInI prarUpaNA, jaghanya avadhijJAnInA samAna samajavI arthAt utkRSTa avadhijJAnI khIjA utkRSTa avadhijJAnIthI dravya ane pradezeAnI apekSAe tulya avagAhanA ane sthitinI apekSAe tristhAna patita, va, gaMdha, rasa, sparzInA paryAyeAthI tathA e jJAnAthI SaTasthAna patita thAya che, adhijJAnanA paryaMceAthI tulya thAya che, mana:paryAMvajJAnanA paryaMyAthI SaTasthAna patita thAya che. traNa denAthI SaTasthAna patita thAya che. jaghanya avadhijJAnI manuSya ane utkRSTa avadhijJAnI manuSya avagAhanAnI apekSAe tristhAna patita kahela che, tenu kAraNa e che ke manuSyamAM sarvAM jaghanya avadhijJAna pArabhavika arthAt pUrva bhavanI sAthe Avela nathI hetu, paNa eja bhavasadhI hAya che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ 769 prameyayodhinI TokA pada 5 sU.11 manuSyaparyAyanirUpaNam / aparyAptAvasthAyAM tadyogyavizuddhayabhAvAt, utkRSTAvadhijJAnamapi bhAvatazcAritriNo manuSyasya bhavati, tasmAt jaghanyAvadhijJAnI utSTAvadhijJAnI ca manuSyo'vagAhanayA tristhAnapatito bhavati ityAzayaH, 'ajahaNNamaNukkosohinANI evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTAvadhijJAnI manuSyaH evazcaiva-jaghanyotkRSTAvadhijJAnimanuSyavadevapratipAdanIyaH kintu-'NavaraM ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, 'sahANe chaTThANavaDie' svasthAne SaTsthAnapatito bhavati, tathA ca ajaghanyAnutkRSTAvadhijJAnaM pArabhavikamapi saMbhavati tasmAdaparyAptAvasthAyAmapi tasya saMbhavena ajaghanyAnutkRSTAvadhijJAnino'vagAhanApekSayA catuHsthAnapatitatvamuktam, sthityapekSayA tu jaghanyAvadhijJAniutkRSTAvadhijJAni-ajaghanyAnutkRSTAvadhijJAninAM tristhAnapatitatvaM bhavati, asaMkhyeyavarSAyuSkANAM manuSyANAmavadhijJAnAsaMbhavAt, saMkhyeyavarSAyuSkANAJca tristhAusI bhava saMbaMdhI hotA hai aura vaha bhI paryApta avasthA meM hI hotA hai / aparyApta avasthA meM usake yogya vizuddhi nahIM hotI utkRSTa avadhijJAna bhI bhAva se cAritravAn manuSya ko hotA hai, isa kAraNa jaghanyAvadhijJAnI aura utkRSTAvadhijJAnI avagAhanA kI dRSTi se tristhAnapatita hI ho sakatA hai, madhyama avadhijJAnI manuSya kA pratipAdana jaghanya evaM utkRSTa avadhijJAnI manuSya ke samAna hI samajhanA cAhie kintu vizeSa vAta yaha hai ki avagAhanA kI dRSTi se vaha catuHsthAnapatita hotA hai tathA svasthAna meM SaTsthAna patita hotA hai madhyama avadhijJAna pAramavika bhI ho sakatA hai, ataeva aparyApta avasthA meM bhI saMbhava hone se madhyama avadhijJAnI ko catuHsthAnapatina kahA hai / sthiti kI apekSA jaghanya avadhijJAnI, utkRSTa avadhijJAnI aura madhyama avadhijJAnI ane te paNa paryApta avasthAmAM ja thAya che. aparyApta avasthAmAM tene yegya vizuddhi nathI hotI. utkRSTa avadhijJAna paNa bhAvathI cAritravAn manuSyane thAya che, e kAraNe jaghanya avadhijJAnI ane utkRSTa avadhijJAnI avagAhanAnI daSTie tristhAna patita thaI zake che. madhyama avadhijJAnI manuSyanuM pratipAdana jaghanya temaja utkRSTa avadhijJAnI manuSyanA samAnaja samajavuM joIe. paNa vizeSa vAta e che ke avagAhanAnI daSTie te catuHsthAna patita thAya che tathA svasthAnamAM SaTasthAna patita thAya che. madhyama avadhijJAnI pArabhavika paNa thaI zake che, tethI aparyApta avasthAmAM paNa saMbhava hovAthI madhyama avadhijJAnI ne catuHsthAna patita kahela che. sthitinI apekSAe jaghanya avadhijJAnI pra0 97 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre napatitatvameva na tu catuHsthAnapatitatvaM saMbhavati 'jahA ohinANI tahA maNapajja - vanANI bhANiyavve' yathA avadhijJAnI manuSyo bhaNitastathA manaH paryavajJAnI api manuSyo bhaNitavyaH tathA ca jaghanya manaH paryavajJAnI utkRSTamanaH paryavajJAnI ajaghanyAnutkRSTamanaH paryavajJAnI ca sthityapekSayA tristhAnapatito bhavati, cAritriNAmeva manaH paryavajJAnasadbhAvena teSAM saMkhyeyavarSAyuSkatvAt ' kintu 'navaraM , gANayAe tidvANavaDie' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu avagAhanArthatayA - zarIroTryApekSayA tristhAnapatito bhavati, prAguktayukteH, 'jahA AbhiNibohiyanANI tahA mai annANI suya annANI vi bhANiyavve' yathA AbhinibodhikatristhAnapatita hI hotA hai, kyoMki asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM meM avadhijJAna kA saMbhava nahIM hai / vaha saMkhyAta varSa kI Ayu vAloM ko hI hotA hai aura unameM Ayu kI dRSTi se tristhAnapatitatA kI hI saMbhava hai, catuHsthAnapatitatA nahIM ho sakatI / manaH paryavajJAnI manuSya kI prarUpaNA avadhijJAnI ke samAna hI samajhanA cAhie, arthAt jaghanya manaHparyavajJAnI, utkRSTamanaH paryavajJAnI aura ajaghanya - anukRSTamanaH paryavajJAnI sthiti se tristhAnapatita hote haiM, kyoMki cAritravAn manuSya saMkhyAta varSa kI Ayu vAle hI hote haiM vizeSa yaha ki manaHrya va jJAnI avagAhanA kI apekSA tristhApatita hote haiM, isa viSaya meM yukti pUrvavat hI samajha lenA cAhie / jaise AbhinibodhikajJAnI manuSya kA pratipAdana kiyA gayA hai, vaisA hI mati - ajJAnI aura zruta- ajJAnImanuSya kA bhI samajha utkRSTa avadhijJAnI ane madhyama avadhijJAnI tristhAna patita thAya che, kemake asaMkhyAta vanI AyuvALA manuMAmAM adhijJAnane saMbhava nathI. te sakhyAta vanI AyuvALAone ja thAya che ane temanAmAM AyunI dRSTie tristhAna patitane ja saMbhava che. catuHsthAna patitatA nathI banatI. mana: pavajJAnI manuSyanI prarUpaNA avadhijJAnInA samAnaja samajavI joie, arthAt jaghanya mana:parya vajJAnI, utkRSTa manaHpavajJAnI, ane ajaghanya anukRSTa mana:paryavajJAnI sthitithI tristhAna patita thAya che kemake cAritravAt manuScAneja manaHpa`vajJAna thai zake che ane cAritravAna manuSya sakhyAta varSanI AyuvALA ja heAya che. vizeSa eke mana:paryAvajJAnI avagAhanAnI apekSAe tristhAna patita thAya che, e viSayamAM yukti pUrvavat ja samajI levI joie. 770 jevuM AbhinimAdhika jJAnI manuSyanuM pratipAdana karyu che, tevu ja mati majJAnI ane zruta-ajJAnI manuSyanuM paNa samajI levu joIe ane jevI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ 771 prameyabodhinI TIkA pada 5 sU11 manuSyaparyAyanirUpaNam jJAnI manuSyaH pratipAditastathA matyajJAnI zrutAjJAnI manuSyo'pi bhaNitavyaH 'jahA ohinANI tahA vibhaMganANI vi bhANiyavve' yathA avadhijJAnI manuSyo bhaNitastathA vibhaGgajJAnI manuSyopi bhaNitavyaH, 'cakkhudaMsaNI acakkhudaMsaNI ya jahA AbhiNibohiyaNANI' cakSurdarzanImanuSyaH, acakSurdarzanI ca manuSyo yathA AbhinibodhivajJAnI manuSyaH, pratipAditastathaiva pratipAdayitavyaH, ohi daMsaNI jahA ohinANI' avadhidarzanI manuSyo yathA avadhijJAnI manuSyaH pratipAditastathA pratipAdayitavyaH, 'jattha nANA tattha annANA natthi' yatra jJAnAni santi tatra ajJAnAni na bhavanti 'jattha daMsaNA tattha NANAvi annANA vi' yatra darzanAni bhavanti tatra jJAnAnyapi ajJAnAnyapi bhavanti, gautamaH pRcchati- kevala nANINaM bhaMta ! maNussANaM kevaiyA pajavA paNNattA ?' he bhadanta ! kevalajJAninAM manuSyANAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' kevalajJAnimanuSyANAmanantA paryavAH prajJaptAH, gautamaH lenA cAhie aura jaisI avadhijJAnI manuSya kI vaktavyatA kahI hai caisI hI vibhaMgajJAnI manuSya kI samajha lenI cAhie, cakSudarzanI aura acakSudarzanI kI prarUpaNA AbhinidhikajJAnI ke samAna hai / avadhidarzanI kA pratipAdana avadhijJAnI manuSya ke sadRza kahalenA cAhie / yaha bAta dhyAna meM rakhanA cAhie ki jahAM jJAna hote haiM vahAM ajJAna nahIM hote aura jahAM ajJAna hote haiM, vahAM jJAna nahIM hote, kyoMki donoM paraspara virodhI haiM kintu darzanoM ke viSaya meM yaha bAta nahIM hai| darzanoM kA na jJAna ke sAtha virogha hai, na ajJAna ke sAtha / ve jJAna aura ajJAna donoM ke sAtha rahate haiM, ataeva jahAM darzana haiM vahAM jJAna bhI ho sakate haiM aura ajJAna bhI ho sakate hai| ___ gautama-he bhagavan ! kevalajJAnI manuSyoM ke kitane paryAya haiM ? avadhijJAnI manuSyanI vaktavyatA kahI che tevIja vibhaMga jJAnI manuSyanI samajI levI joIe, cakSudazanI ane acakSudanInI prarUpaNA Abhinidhina jJAnInA samAna ja che, avadhidazanInuM pratipAdana avadhijJAnI manuSyanA samAna ja kahevuM joIe. A vAta dhyAnamAM rAkhavI joIe ke jyAM jJAna hoya che tyAM ajJAna nathI hotuM ane jyAM ajJAna hoya che tyAM jJAna nathI hatuM. kemake bane paraspara virodhI che. paNa darzananA viSayamAM e vAta nathI. dazanene na jJAna sAthe virodha che ke na ajJAnanI sAthe, te jJAna ane ajJAna banenI sAthe rahe che. tethI ja jyAM darzana che tyAM jJAna paNa hoI zake che ane ajJAna paNa hoI zake che. zrI gautamasvAmI-he bhagavad ! kevalajJAnI manuSyanA keTalA paryAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ 772 prajJApanAsUtre pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! 'evaM vuccai-kevalanANINaM maNussANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvat, evam-uktarItyA, ucyate yat kevalajJAninAM manuSyANAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! 'kevalanANI maNUse kevalanANissa maNUsassa davvaTThayAe tulle' kevala jJAnI manuSyaH kevalajJAnino manuSyasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTThayAe cauThANavaDie' avagAhanArthatayA zarIrocchyApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, ayaM ca kevali samudghAtApekSayA uktastathA ca kevali samudghAtagatasya kevalino manuSyasya anyakevalibhyo'saMkhyeyaguNAdhikAvagAhanatayA tadapekSayA anyakevalinAm asaM. khyeyaguNahInAvagAhanatvAt "ThiIe tihANavaDie' sthityA-svasthAnApekSayA tu zeSAH kevalinastristhAnapatitA bhavanti, iti sthityA tristhAnapatitatvamuktaM teSAM saMkhyeyavarSAyuSkatvAt, 'baNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie' varNagandharasa bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn-he gautama ! eka kevalajJAnI manuSya dUsare kevalajJAnI manuSya se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI dRSTi se tulya hotA hai, avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai / yaha kathana kevalisamudghAta kI apekSA me samajhanA cAhie, kyoM ki kevalisamudghAta karatA huA kevalo manuSya anya kevalI manuSyoM kI apekSA asaMkhyAtaguNI adhika avagAhanA vAlA hotA hai aura usakI apekSA anya kevalI asaMkhyAtaguNa hIna avagAhanA vAle hote haiN| sthiti kI apekSA kevalI tristhAnapatita haiM, kyoMki sabhI kevalI saMkhyAta varSa kI Ayu vAle hI hote haiM / varNa, gaMdha, rasa aura sparza zrI mAvAn ! 3 gautama ! mananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! ema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavana-he gautama eka kevalajJAnI manuSya bIja kevalajJAnI manuSyathI dravyanI dRSTie tulya thAya che, pradezanI daSTie tulya thAya che, avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita thAya che. A kathana kevalI samuddaghAtanI apekSAe samajavuM joIe, kemake samughAta karI rahela kevalI manuSya anya kevalI manuSyanI apekSAe asaMkhyAta gaNI adhika avagAhanAvALA thAya che ane temanI apekSAe anya kevalI asaMkhyAta guNahIna avagAhanAvALA thAya che sthitinI apekSAe kevalI tristhAna patita thAya che. kemake saghaLAM kevalI saMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 su. 11 manuSyaparyAya nirUpaNam " sparzaparyavaiH SaT sthAnapatito bhavati, kevalanANapajjaverhi, kevaladaMsaNapajjavehi ya tulle' kevalajJAnaparyavaiH, kevaladarzanaparyavaizvaH, tulyo bhavati, 'evaM kevaladaMsaNI vi maNUse bhANiyavve' evam - kevalajJAnimanuSyavadeva, kevaladarzanI api manuSyo bhaNitavyaH tathA ca kevaladarzanImanuSyaH kevaladarzanino manuyasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH sthityA tristhAnapatitaH, varNagandharasasparzaparyavai paTsthAnapatitaH, kevalajJAnaparyavaiH, kevaladarzanaparyavaizca tulyo bhavati iti bhAvaH, 'vANamaMtarA jahA asurakumArA' vAnavyantarAH yathA asurakumAraH pratipAditAstathA pratipattavyAH, ' evaM joisiya vemANiyA' evam - asurakumAra deva jyotiSkavaimAnikA api devA:vaktavyAH, kintu - 'NavaraM sahANe ThiIe tidvANavaDie' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne sthityA - AyuH karmAnubhavalakSaNasthityapekSayA, tristhAnapatito bhavati 'bhaNiyavve' iti bhaNitavyam, prakRtamupasaMharannAha - ' se taM jIvapajjavA ?" te ete pUrvoktAH, jIvaparyavAH prajJaptAH iti bhAvaH // zra011 // 773 ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hote haiM / kevalajJAna ke paryAyoM se tulya hote haiM, kevaladarzana ke paryAyoM se bhI ve tulya hote haiM / kevaladarzanI manuSya kI vaktavyatA bhI isI prakAra kI samajhalenI cAhie, arthAt kevaladarzanI manuSya kevaladarzanI manuSya kI apekSA dravya se tulya, pradezoM se tulya, avagAhanA se catuHsthAnapatita, sthiti se tristhAna patita, varNa gaMdha rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita tathA kevalajJAna aura kevaladarzana ke paryAyoM se tulya hotA hai / vAnavyantara devoM kI prarUpaNA asurakumAroM ke samAna hai| jyotiraoM aura vaimAnika devoM kI prarUpaNA bhI isI prakAra kI samajhanI caahie| vizeSatA yaha hai ki ve svasthAna meM sthiti kI apekSA varSAnI AyuvAjA 4 thAya che, varSA, gaMdha, 2sa ane sparza'nA padmacAthI SaTasthAna patita thAya che. kevala jJAnanA paryAyAthI tulya thAya che, kevala darzananA pAMcAthI paNa tulya thAya che, kevala darzInI manuSyanI vakatavyatA paNa Aja prakAre samajI levI joie arthAt kevala darzInI manuSyanI ape kSAe dravyathI tulya pradezAthI tulya avagAhanAthI catuHsthAna patita, sthitithI tristhAna patita, varNa, gaMdha, rasa ane spanA paryAyeAthI SaTasthAna patita tathA kevala darzananA paryAyathI tulya thAya che. vAnavyantara devAnI prarUpaNA asurakumArInA samAna che. janmyAtiSkA ane vaimAnika devenI prarUpA paNa eja prakAre samajavI joie. vizeSatA e che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ 774 prajJApanAstre ajIvaparyavavaktavyatAmUlam-ajIva pajavANaM bhaMte ! kaivihA paNNattA goyamA! duvihA paNNattA, taM jahA-rUvi ajIvapajjavA ya, arUvi ajIvapajavA ya, arUvi ajovapajjavANaM bhaMte ! kaivihA paNNatA? goyamA! dasavihA paNNattA, taM jahA-dhammatthikAe dhammatthikAyassa dese dhammatthikAyassa paesA, ahammatthikAe ahammathikAyassa dese ahammatthikAyassa paesA, AgAsasthikAe AgAsasthikAyasta dese AgAsasthikAyassa paesA addhAsamae, rUvi ajIvapajavANaM bhaMte! kaivihA paNNattA? goyamA! caubihA paNNattA, taM jahA-khaMdhA desA, khaMdhA paesA paramANupuggalA, teNaM bhaMte ! kiM saMkhejA, asaMkhejjA, aNaMtA ? goyamA! no saMkhejjA, no asaMkhejjA agaMtA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai no saMkhejjA, no asaMkhejjA, aNaMtA ? goyamA ! aNaMtA paramANupuggalA, aNaMtA dupaesiyA khaMdhA, jAva aNaMtA dasa pae. siyA khaMdhA, agaMtA aNaMta paesiyA khaMdhA, se teNaTreNaM goyamA! evaM vuccai-teNaM no saMkhijjA, no asaMkhijjA, annNtaa||suu012|| tristhAnapatita haiM, upasaMhAra karate huve sUtrakAra kahate haiM yaha jIva ke paryAyoM kI prarUpaNA samApta huI ||suu. 11 // ajIvaparyAyavaktavyA zabdArtha-(ajIvapajjavANaM bhaMte kaivihA paNNattA ?) he bhagavan ! ajIva ke paryAya kitane prakAra ke kahe haiM ? (goyamA ! duvihA ke teo svasthAnamAM sthitinI apekSAe tristhAna patita che. upasaMhAra karatA sUtrakAra kahe che. A jIvana paryAnI prarUpaNa samApta thaI. sU. 11 have ajIva paryAya vaktavyatA zahAtha-(ajIvapajjavANaM bhaMte ! kai vihA paNNattA ?) 3 sapAn ! sanA paryAya 38 // 4aa cha ? (goyamA ! duvihA paNNattA) gautama ! me praan| zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.12 ajIva paryAyanirUpaNam 775 chAyA - ajIvaparyavAH khalu bhadanta ! katividhAH prajJaptAH ? gautama ! dvividhAH prajJaptAH, tadyathA - rUpyajIva paryavAzva, arUpyajIvaparyavAca, arUpyajIvaparyavAH : khalu bhadanta ! katividhAH prajJaptAH ? gautama ! dazavidhAH prajJaptAH, tadyathA dharmAstikAyaH, dharmAstikAyasya dezaH, dharmAstikAyasya pradezAH adharmAstikAyaH adharmAstikAyasya dezaH, adharmAstikAyasya pradezAH AkAzAstikAyaH, AkAzAstikAyasya dezaH, AkAzAstikAyasya pradezAH, addhAsamayaH, rUpyajIva paryavA: khalu bhadanta ! katividhAH prajJaptAH ? gautama ! catuvidhAH " paNNattA) he gautama! do prakAra ke kahe haiM (taM jahA ) ve isa prakAra haiM ( rUvi ajIvapajjavA ya arUviajIvapajjavA ya rUpI- ajIva ke paryAya aura arUpI ajIva ke paryAya (arU viajIvapajjavA NaM bhaMte ! kaivihA paNNattA ?) he bhagavan ! arUpI ajIva ke paryAya kitane prakAra ke kahe haiM ? (goyamA ! dasavihA paNNattA) he gautama ! dasa prakAra ke kahe haiM (taM jahA) ve isa prakAra ( dhammasthikAe) dharmAstikAya (dhammathikAyassa dese) dharmAstikAyakAdeza (dhammatthikAyassa paesA) dharmAstikAya ke pradeza (adhammatthikAe) adharmAstikAya ( ahammatthikAyassa dese) adharmAstikAya kA deza (ahammatthikAyassa paesA) adharmAstikAya ke pradeza (AgAsatdhikAe) AkAzAstikAya (AgAsasthikAyarasa dese) AkAzAstikAyakA deza (AgAsatthikAyassa paesA ) AkAzAstikAya ke pradeza (addhAsamae) aura addhAsamaya (rUviajIvapajjavA NaM bhaMte ! kaivihA paNNattA ?) he bhagavan ! rUpI ajIva ke paryAya kitane prakAra ke kahe haiM ? ( goyamA ! cauvvihA udyA ( taM jahA te yA are che ( ruvi ajIvapajjavA ya arUvi ajIva pajjavAya) 35ii abhuvanA paryAya bhane ma3yI avanA paryAya (arUvi ajIva pajjavANaM bhaMte ! kai vihA paNNattA ?) he bhagavan ! azyA ava paryAya uTasA 4 / che (goyamA ! dasavihA paNNattA) he gautama! isa prakAranA kahyA che. (taM jahA) te mA prahAre (dhammatthikAe) dharmAstikSaya (dhammatthikAyassa dese) dharmAstibhayanA deza (dhammatthikAyassa parasA ) dharmAstiDAyanA aheza (adhammasthikAe) adharmAstiAya (adhamatthikAyarasa dese) adharmAstiDAyanA deza (ahamatthakAyassa pasA) adharmAstiDAyanA pradeza (AgAsatthikAe) bhAmazAstiya ( AgAthikAsa dese) AazAstiyanA deza (AgAsatthikAyassa parasA ) mAzAstinA pradeza (addhAsamae) bhane addhA samaya (rUvi ajIva pajjavANaM bhaMte ! kaivihA paNNattA) he bhagavan ! 3yI bhavanA paryAya DeMTalA aAranA udyA che ? (goyamA ! cauvihA paNNattA) he gautama! yAra zrI prajJApanA sUtra :2
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ 776 prajJApanAsUtre prajJaptAH, tadyathA-skandhAH skandhadezAH skandhapradezAH paramANu pudgalAH te khalu bhadanta ! kiM saMkhyeyAH, asaMkhyeyAH, anantAH ? gautama ! no saMkhyeyA, no asaMkhyeyAH anantAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-no saMkhyeyAH no asaMkhyeyAH, anantAH, ? gautama ! anantAH paramANu pudgalAH, anantAH dvipradezikAH skandhAH yAvat - anantAH daza pradezikAH skandhAH, anantA: saMkhyeya pradezikAH skandhA, anantAH asaMkhyeyapradezikAH skandhAH anantAH anantapradepaNNattA) he gautama! cAra prakAra ke kahe haiM (taM jahA) ve isa prakAra (khaMdhA) skaMdha (khaMdhadesA) skaMdhadeza (khaMdhapaesA) skaMdhapradeza (paramANupuggalA) paramANupudgala (te NaM bhate !) he bhagavan ! (kiM saMkhejjA asaMkhejjA anaMtA ?) ve kyA saMkhyAta, asaMkhyAta yA ananta haiM ? (goyamA ! no saMkhejjA, no asaMkhejjA, anaMtA) he gautama ! ve saMkhyAta nahIM, asaMkhyAta nahIM, ananta haiM (sekeNaTTeNaM bhAte ! evaM vuccai-no saMkhejjA no asaMkhejjA, anaMtA) he bhagavan ! kisakAraNa aisA kahA ki ve saMkhyAta nahIM, asaMkhyAta nahIM ananta haiM (goyamA ! anaMtA paramANupuggalA) he gautama ! paramANupudgala ananta haiM (anaMtA dupaesiyA khaMdhA) dvipradezI skaMdha ananta haiM (jAva) yAvat (anaMtA dasapaesiyA khaMdhA) ananta dasa pradezI skaMdha haiM (anaMtA saMkhejjaparasiyA khaMdhA) ananta saMkhyAtapradezI skaMdha haiM (anaMtA asaMkhijjapaesiyA khaMdhA) ananta asaMkhyAtapradezI skaMdha haiM (anaMtA anaMtapaesiyA khaMdhA) ananta anantapradezI prAznA hyA che (taM jahA ) te yA ahAre (khaMdhA) 246 (khaMdhadesA) 24-6 deza (khaMdhapasA) 256 pradeza (paramANupuggalA) parabhAgu cuhUgA ( teNaM bhaMte !) he bhagavan ! tethe (kiM saMkhejjA asaMkhejjA aNatA ?) zu saMkhyAta, asaM jyAta agara ananta che ? (goyamA ! no saMkhejjA no asaMkhejjA, anaMtA ) he gautama ! saMkhyAta agara asaMkhyAta nathI paNa anaMta che. (sekeNaNaM bhate ! evaM vuccai-no saMkhejjA, no asaMkhejjA, aNaMtA) he bhagavan ! zA kAraNe evuM kahyu che ke saMkhyAta ke asa`khyAta nathI paNa ananta che. (goyamA ! aNatA paramANupuggalA) he gautama! paramANu yuddasa ananta che (anaMtA dupaesiyA khaMdhA) dvIadezI 24ndha ananta che (jAba) yAvat (anaMtA dasa paesiyA saMdhA) ananta dRza ahezI 25ndha che (aNaMtA saMkhejjapaesiyA khaMdhA) ananta saMkhyAta pradezI sundha che ( anaMtA saMkhejjapaesiyA khaMdhA ) asadhyeya pradezI sudha anaMta che. (anaMtA aNatapaesiyA khaMdhA) ananta pradezI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.12 ajIvaparyAyanirUpaNam 777 zikAH skandhA, tat tenArthena gautama ! evamucyate-te khalu no saMkhyeyAH, no asaMkhyeyA anntaaH| TIkA--jIvaparyavaprarUpaNAnantaraM samprati ajIvaparyavAn prarUpayitumAha'ajIva pajjavANaM bhaMte ! kaivihA paNNattA ?' he bhadanta ! ajIvaparyavAH khalu kati vidhAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA ! 'he gautama ! 'duvihA paNNattA' ajIva paryavAH dvividhAH prajJaptAH, 'taM jahA-rUvi ajIvapajjavAya' arUvi ajIva pajjayA ya, tadyathA-rUpyajIvaparyavAzva, arUpyajIvaparyavAzca, tatra rUpam vidyate yeSAM te rUpiNaH, rUpamiti gandharasasparzAnAmapyupalakSaNaM bodhyam, te ca te ajIvAzceti rUpyajIvAsteSAM paryavAH paryAyAH, rUpyajIvaparyavAH pudgalaparyAyA ityarthaH skaMdha haiM (se teNaTeNaM goyamA ! evaM vuccai te NaM no saMkhejjA no asaMkhejjA, aNaMtA) isa kAraNa he gautama ! aisA kahA jAtA hai ki ve na saMkhyAta haiM, na asaMkhyAta haiM ananta haiM ! // 12 // TIkArtha-jIvoM ke paryAyoM kI prarUpaNA ke anantara aba ajIvoM ke paryAyoM kA nirUpaNa kiyA jAtA hai gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ajIvaparyAya kitane prakAra ke hai ? bhagavAn ne uttara diyA hai gautama ! do prakAra ke kahe haiM-rUpI-ajIva paryAya aura arUpI-ajIvaparyAya / jinameM rUpa ho ve rUpI kahalAte haiN| yahAM 'rUpa' zabda gaMdha, rasa aura sparza kA upalakSaNa hai, ataeva Azaya yaha huA ki jisameM rUpa, gaMdha, rasa sparza ho vaha rUpI kahalAtA hai / rUpayukta ajIva ko rUpI ajIvakahate haiM / rUpI-ajIva pudgala hI hotA hai, ataeva rUpI-ajIba ke paryAya 245 cha (se teNaTheNaM goyamA evaM buccai teNaM no saMkhejjA' no asaMkhejjA, aNaMtA) se 42OM gautama! se upAya cha hai te| na sa jyAta cha, na asaMkhyAta che paNa anata che ! 12 che TIkAthajInA paryAnI prarUpaNanA pachI have ajInA paryAnuM nirUpaNa karAya che - zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! ajIva paryAya keTalA prakAranA 4aa cha ? zrI bhagavad -he gautama ! be prakAranA kahyA che-rUpI ajIva paryAya ane arUpI ajIva paryAya. jemAM rUpa hoya che te rUpI kahevAya che. ahiM rUpa, zabda, rasa, gaMdha ane sparzanuM upalakSaNa che, tethI ja Azaya e thayo ke jemAM rUpa gaMdha rasa ane sparza hoya te rUpI kahevAya che. rUpa yukta pra0 98 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ 778 ____ prajJApanAsUtre tad bhinnAH-arUpyajIvaparyAyAH, amUrttAjIvaparyAyA iti bhAvaH, gautamaH pRcchati-arUvi ajIva pajjavA NaM bhaMte ! kaivihA paNNattA ? he bhadanta ! arUpyajIvaparyavAH khalu katividhAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'dasavihA paNNattA' arUpyajIvaparyavAH dazavidhAH prajJaptAH 'taM jahA-dhammatthikAe, dhammatthikAyassadese' dhammatthikAyassa paesA' tadyathA-dharmAstikAyaH, dharmAstikAyasya dezaH, dharmAstakAyasya pradezAH, tatra kRtsnam avayavidravyaM dharmAstikAyaH tasyaiva dharmAstikAyasyArdAdi rUpeNoM'zaH dharmAstikAyadezaH, tasyaiva dharmAstikAyasya niraMzAH aMzAH-dharmAstikAyapradezA vyapadizyante, evaM rItyA adharmAstiarthAt pudgala ke paryAya / arUpI arthAt amUrta ajIva ke paryAya arUpI-ajIvaparyAya kahalAte haiN| gautama punaH prazna karate haiM-he bhagavan ! arUpI-ajIva paryAya ke kitane prakAra haiM ! bhagavAna-uttara dete haiM-gautama ! arUpI-ajIva ke paryAya dasa prakAra ke kahe haiM,ve isa prakAra haiM-dharmAstikAya, dharmA stikAya kA deza, dharmAstikAya ke pradeza, adharmAstikAya, adharmAstikAya ke deza, adharmAstikAya ke pradeza, AkAzAstikAya, AkAzAstikAya kA deza, AkAzAstikAya ke pradeza aura addhAsamaya' sampUrNa asaM. khyAta pradezoM dharmAstikAya kA piNDa dharmAstikAya kahalAtA hai, dharmAstikAya ke arddha Adi bhAga ko dharmAstikAyadeza kahate haiM aura dharmAstikAya ke sava sUkSma aMza ko dharmAstikAya pradeza kahate haiN| isI prakAra adharmAstikAya aura AkAzAstikAya Adi ke trikoM ajIvane rUpI ajIva kahe che. rUpI ajIva pugala ja hoya che, tethI ja rUpI ajIvanA paryAya arthAt pudgalanA paryAya. arUpI arthAt amUrta ajIvanA paryAya arUpI-ajIva paryAya kahevAya che. zrI gautamasvAmI prazna kare che- he bhagavana arUpI ajIva paryAyanA keTalA prakAra che? zrI bhagavAna-he gautama! arUpI ajIvanA paryAya daza prakAranA kahyA che, te A prakAre che-dharmAsi kAya, dharmAstikAyanA deza, dharmAstikAyanA pradeza, adharmAstikAya adharmAstikAyanA deza, adharmAstikAyanA pradeza AkAzAstikAya AkAzAstikAyanA deza ane AkAzAstikAyanA pradeza adhvAsamaya, saMpUrNa asaMkhyAta pradezI dharmAstikAyane piMDa dharmAstikAya kahevAya che. dhamastikAyanA ardha Adi bhAgane dharmAstikAya deza kahe che ane dharmAstikAyanA badhAthI sUphama aMzane dhamastikAyapradeza kahe che. e ja rIte adharmAsti zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.12 ajIvaparyAyanirUpaNam 779 kAye AkAzAstikAye ca trikamAha-'ahammatthikAe' ahammatthikAyassa dese, ahammatthikAyassa paesA' amardhAstikAyaH, adharmAstikAyasya dezaH, adharmAstikAyasya pradezAH, 'AgAsasthikAe, AgAsasthikAyassa dese, AgAsatthikAyassa paesA' AkAzAstikAyaH,AkAzAstikAyasya dezaH, AkAzAstikAyasya pradezAH, 'addhAsamae' addhAsamayazca dazamo bodhyaH, tatra parasparasambaddhAtmakAvayavAvayavisvarUpaM dharmAstikAyAdikaM vastu vartate iti siddham, yadyapyatra paryAyANAM prarUpayitumupakramAt tatkathanasyaiva nyAyyatvena dravyamAnarUpaNaM kRtamiti na kimapyanucitam, vastutastu dharmAstikAyatvaM dharmAstikAya dezatvaM, dharmAstikAyapradezatvam ityAdinA prarUpaNameva prakRtopayogidRSTavyam, ityevaM rItyA sAnnidhyAt prathamam rUpyajIvaparyavANAM kramasatve'pi taM parityajya arUpyajIvaparyavANAM prarUpaNaM kRtam , ko samajha lenA cAhie / dasavAM addhAkAla hai jo apradezI hai / yadyapi dharmAstikAya Adi dravya hai, yahAM paryAyoM kI prarUpaNA kI jA rahI hai, ataeva paryAyoM kA kathana karanA hI ucita thA, dravyakA kathana karanA ucita nahIM pratIta hotA, tathApi paryAya aura paryAyI arthAt dravya kathaMcit abhinna haiM, yaha prakaTa karane ke lie dravyoM kA kathana kiyA gayA haiM, ataeva koI anaucitya nahIM hai| vAstava meM to dharmAstikAya ke paryAya, dharmAstikAya ke deza ke paryAya, dharmAstikAya ke pradezoM Adi ke paryAya hI yahAM vivakSita haiN| ___ yadyapi pahale rUpI-ajIva kA ullekha kiyA gayA hai isa kAraNa pahale usI ke paryAyoM kI prarUpaNA honI cAhipa thI, kintu usa krama kA tyAga karake prathama arUpI-ajIva kI prarUpaNA kI gaI hai| kAya ane AkAzAstikAya AdinA trikone samajI levAM joIe. dazame addhA kALa che je apradeza che. jo ke dharmAstikAya Adi dravya che, ahIM paryAnI prarUpaNa karAI rahI che, tethI ja paryAnuM kathana karavuM ucita hatuM. dravyanuM kathana karavuM te ucita na hatuM tathApi paryAya ane paryAyI arthAt dravya karthacit abhinna che, e pragaTa karavAne mATe dravyanuM kathana karAyuM che, tethI kaI anaucitya nathI. vAstavamAM dharmAstikAyanA paryAya, dharmAstikAyanA dezanA paryAya, dharmAstikAyane pradeza AdinA paryAya ja ahIM vivakSita che. yadyapi pahelA rUpI ajIvane ullekha kare che. e mATe pahelA tenA ja paryAnI prarUpaNa thavI joIe. paNa te kramane tyAga karIne prathama arUpI avanI prarUpaNa karAI che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ 780 prajJApanAsUtra atha rUpyajIvaparyavAn prarUpayitumAha-'rUvi ajIpajjavANaM bhaMte ! kaivihA paNNattA ? he bhadanta ! rUpyajIparyavAH khalu katividhAH prajJaptAH ? bhagavAn AhagoyamA ! 'he gautama ! 'cauvihA paNNattA' rUpya jIvaparyavA zcaturvidhAH prajJaptAH, 'taM jahA-khaMdhA, 'khaMdhadesAH khaMdhapaesA, paramANupoggalA' tadyathA-skandhAH skaMdhadezAH, skandha pradezAH paramANu pudgalAzca, gautamaH pRcchati-'te NaM bhaMte ! ki saMkhejjA, asaMkhejjA aNaMtA ? 'he bhadanta ! te khalu skandhAdayaH pratyekaM kiM saMkhyeyAH asaMkhyeyAH anantA vA bhavanti ? bhagavAnAha-'goyamA!' he gautama ! 'no saMkhejA, no asaMkhejA, aNaMtA' skandhAdayo no saMkhyeyAH, no vA asaMkhyeyAH api tu anantA bhavanti, gautamastatra kAraNaM pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccaino saMkhejjA, no asaMkhejjA, aNaMtA ? 'he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad, evamuktarItyA, ucyate yat-skandhAdayo no saMkhyeyAH, no vA asaMkhyeyAH api tu anantA bhavantIti ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA gautama svAmI prazna karate haiM-bhagavan ! rUpo-ajIva ke kitane paryAya kahe hai ? bhagavAnU ! uttara dete haiM-he gautama ! rUpI-ajIva ke paryAya cAra prakAra ke kahe haiM-skaMdha, skaMdhadeza, skaMdha pradeza aura prmaannupudgl| gautama-he bhagavan ! skaMdha Adi kyA saMkhyAta haiM, yA asaMkhyAta haiM athavA ananta haiM ? bhagavAn-he gautama ! na saMkhyAta haiM, na asaMkhyAta haiM, kintu ananta hote haiN| gautama-he bhagavan ! kisakAraNa se aisA kahA jAtA hai, ki skaMdha Adi saMkhyAta nahIM asaMkhyAta bhI nahIM parantu anaMta haiM ? zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavana ! rUpI ajIvanA keTalA paryAya hA cha ? zrI bhagavAn uttara Ape che-he gautama ! rUpI ajIvanA paryAya cAra prakAranA kahyA che-che-kalpa, skandhadeza, skandha pradeza, ane paramANu pudgala. zrI gautama-he bhagavan! skandha Adi zuM saMkhyAta che agara asaMkhyAta che athavA ananta che? zrI bhagavAn- gautama ! na saNyAta cha, na manyAta cha, 57 mana. ta hAya che. zrI gautama-he bhagavan! zA kAraNe ema kahevAya che ke skandha Adi saMkhyAta nahIM asaMkhyAta paNa nahIM paraMtu ananta che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.12 ajIvaparyAyanirUpaNam paramANu puggalA' anantA paramANupudgalA bhavanti 'aNaMtA dupaesiyA khaMdhA jAva aNaMtA dasapaesiyA khaMdhA' anantA dvipradezikAH skandhAH, yAvadanantA stripradezikAdi nava pradezikAntAH skandhAH, anantAH daza pradezikAH skandhAH, 'aNaMtA saMkhijja paesiyA khaMdhA' anantAH saMkhyeyapradezikAH skandhAH, 'aNaMtA aNaMtapaesiyA khaMdhA' anantAH anantapradezikAH skandhA bhavanti, prakRtamupasaMharabAha-'se teNaTeNaM goyamA ! evaM vuccai-te NaM no saMkhejjA, no asaMkhejjA, aNaMtA ! he gautama ! tat-atha, tenArthena, evam-uktarItyA, ucya te yat-khalu skandhAdayo no saMkhyeyAH, no vA asaMkhyeyAH, api tu anantA bhavanti ityAzayaH ||suu0 13 // paramANu pudgala paryAya vaktavyatA __mUlam -paramANupoggalANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA? goyamA ! paramANupoggalANaM agaMtA pajavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM buccai-paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNatA? goyamA ! paramANupoggale paramANupoggalassa davvaTTayAe tulle, paesaTrayAe tulle, ogAhaNaTTayAe tulle ThiIe siya hINe, siya bhagavAn -he gautama ! paramaNupudgala ananta haiM, dvi pradezI skaMdha ananta haiM, yAvat dasapradezI skaMdha ananta haiM athati tripradezI, cArapradezI, paMcapradezI chaha pradezI, sAtapradezI, AThapradezI, naupradezI, dazapradezI skaMdha ananta haiM / isI prakAra saMkhyAtapradezI skaMdha ananta hai, asaMkhyAtapradezI skaMdha ananta haiM aura anantapradezI skaMdha bhI ananta haiM / upasaMhAra karate hue kahate haiM-he gautama ! isa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki skaMdha Adi saMkhyAta nahIM haiM asaMkhyAta bhI nahIM haiM, parantu ananta hai // 12 // zrI bhagavAna-he gautama ! paramANu pudgala ananta che, dvidezI skandha anaMta che, yAvat daza pradezI skandha ananta che, arthAt tripradezI, cAra pradezI paMca pradeza, cha pradezI, sAta pradezI, ATha pradezI, nI pradezI skA anaMta che. e ja prakAre saMkhyAta pradezI skandha anata che, asaMkhyAta pradezI skanya ananta che ane ananta pradezI skandha paNa ananta che. upasaMhAra karatA prabhu kahe che-he gautama ! e kAraNe evuM kahevAya che ke skandha Adi saMkhyAta nathI. asaMkhyAta paNa nathI paraMtu ananta che 12 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ 782 prajJApanAsUtre tulle, siya Abhahie, jai hINe, asaMkhejjaibhAga hINe vA, saMkhijjaibhAga hINe vA, saMkhijjaiguNa hINe vA, asaMkhijjaiguNahINe vA, aha abbhahie asaMkhijjaibhAga anbhahie vA, saMvijjaibhAga abbhahie vA, saMkhijjaguNA abbhahie vA, asaMkhijjaguNa anbhahie vA, kAlavaNNapajjavehiM siya hINe siya tulle siya abbhahie, jai hINe anaMtabhAga hINe vA, asaMkhijjaibhAga hINe vA, saMkhijjaibhAga hINe vA, saMkhijjaiguNa hINe vA, asaMkhijjaiguNa hINe vA, anaMtaguNahINe vA, aha anbhahie anaMtabhAga avbhahie vA asaMkhijjaibhAga abbhahie vA, saMkhijaguNa abbhahie vA, asaM khijaguNa abbhahie vA, anaMtaguNa avbhahie vA, evaM avasesa vannagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTTANavaDie phAsANaM siya usiNaNilukkhe hiM chANavaDie, se teNaTTeNaM goyamA ! evaM buccai - paramANupoggalANaM anaMtA pajjavA paNNattA, dupaesiyANaM pucchA, goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai - dupaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! dupaesie dupaesiyassa davvaTTayAe tulle, paesaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie, jai hoNe parasahINe, aha abhahie paesamambhahie, ThiIe cauTTANaDie, bannAIhiM uvarillehi cauphAsehiM ya chaTTANavaDie, evaM tipae se vi, navaraM ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle, siya anbhahie, jai hINe paesa hINe vA, dupaesa hINe vA, aha anbhahie paesamambhahie vA, dupaesamambhahie vA, evaM jAva dasa paesie, navaraM ogAhaNAe, paesaparivuDIe kAyavvA jAva dasapaesie, navaraM navapaesa hINanti, saMkhejjapaesiyANaM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sa.013 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 783 pucchA, goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA ? sekeNaTreNaM bhaMte! evaM vuccai saMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ? goyamA! saMkhejjapaesie saMkhejjapaesiyasta dabbaTrayAe tulle, pae. saTTayAe siya hINe siya tulle, siya abbhahie, jai hINe saMkhejabhAgahINe vA, saMkhijjaguNa hINe vA, aha abbhahie, evaM ceva, ogAhaNaTrayAe vi duTANavaDie, ThiIe cauDhANavaDie, vaNNAi uvarilla, cauphAsapajjavehi ya chaTANavaDie, asaMkhijapaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTraNaM bhaMte ! evaM vuccai-asaMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajavA paNNatA? goyamA ! asaMkhijapaesie khaMdhe asaMkhijapaesiyassa khaMdhassa dabaTTayAe tulle, paesaTTayAe, cauTTANavaDie, ogAhaNaTTayAe, cauTANavaDie, ThiIe cauDhANavaDie, vaNNAiuvarilla cauphAsehi ya chaTANavaDie / aNaMtapaesiyANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! aNaMtapaesie khaMdhe aNaMtapaesiyassa khaMdhassa davvaTayAe tulle, paesaTTayAe chaTANavaDie, ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie, ThiIe cauTTANavaDie, vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie / egapaesogADhANaM poggalANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM buccai-egapaesogADhANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! egapaesogADhe poggale egapaesogADhassa poggalassa davvaTTayAe tulle, paesaTTayAe chaTThANavaDie, ogAhaNaTTayAe tulle, ThiIe cauTTANavaDie, vaNNAI uvarillacauphAsehiM chaTAgavaDie evaM dupaesogADhe vi, saMkhijapaesogADhANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-saMkhijjapaesogADhANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ 784 majJApanAsUtre goyamA! saMkhijjapaesogADhe poggale saMkhijjapaesogADhassa poggalassa davvaTTayAe tulle, paesaTTayAe chaTThANavaDie, ogAhaNaTTayAe duTTANavaDie, ThiIe cauTANavaDie, vaNNAiuvarilla cauphAsehi ya chaTANavaDie / asaMkhejjapaesogADhANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-asaMkhijjapaesogADhANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ? goyamA! asaMkhejjapaesogADhe poggale asaMkhejjapaesogADhassa davvaTTayAe tulle paesaTTayAe chaTThANavaDie, ogAhaNaTTayAe cauDhANavaDie ThiIe cauTThANavaDie vaNNAi aTTa phAsehiM chaTANavaDie, egasamayaThiiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA se keNaTreNaM bhaMte ! evaM buccai-egasathayaThiiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA! egasamayaThiie poggale egasamayaThiiyassa poggalassa davvaTayAe tulle, paesaTTayAe chaTANavaDie, ogAhaNaTTayAe cauDhANavaDie, ThiIe tulle vaNNAi aTra phAsehiM chaTANavaDie, evaM jAva dasa samayaThiie, saMkhejjasamayaThiIyANaM evaM ceva, NavaraM ThiIe duTrANavaDie asaMkhejjasamaThiiyANaM evaM ceva, navaraM ThiIe cauTTANavaDie, egaguNakAlagANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTraNaM bhaMte ! evaM vuccai egaguNakAlagANaM aNaMtA pajavA paNNatA ? goyamA ! egaguNakAlae poggale ekaguNakAlagassa poggalassa davvaTTayAe tulle paesaTTayAe chaTThANavaDie, ogAhaNaTrayAe cauTThANavaDie, ThiIe cauTThANavaDie, kAlavaNNapajjavehiM tulle, avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie, aTaphAsehiM chaTThANavaDie, evaM jAva dasaguNakAlae, saMkhejjaguNakAlae vi, navaraM saTANe cauTANavaDie, evaM aNaMta guNakAlae vi, navaraM saTANe chaTANavaDie, evaM jahA kAlavaNNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5sU.013 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 785 ssa vattavvayA bhaNiyA tahA sesANa vi vaNNagaMdharasaphAsANaM vattavvayA bhANiyavvA, jAva aNaMtaguNalukkhe ||suu0 13 // chAyA--paramANu pudgalAnAM bhadanta ! kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! paramANu pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate -paramANupudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! paramANupudgalaH paramANu pudgalasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyA, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA syAdInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA hInaH asaMkhyeyabhAgahIno paramANupudgalaparyAyavakyatA zabdArtha-(paramANupoggalANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! paramANupudgaloM ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! paramANupoggalANaM aNatA pajjavA paNNattA) he gautama ! paramANupudgaloM ke ke ananta paryAya kahe haiM (se keNaTTeNaM bhaMte ! eva vuccai paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) kisa kAraNa se he bhagavana ! aisA kahA hai ki paramANupudgaloM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA) he gautama ! (paramA gupoggale paramANupogalassa davaTTayAe tulle) eka paramANugudgala dUsare paramANupudgala se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI dRSTi se tulya hai (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA kI dRSTi se tulya hai (ThiIe siya hINe siya tulle siya abhahie) sthiti kI dRSTi se kadAcit hIna, kadAcit tulya, kadAcit adhika hai (jai hINe) yadi hIna ho (asaMkhejjaibhAgahINe vA saMkhejjaibhAgahINe vA, paramANu pudgala paryAya vakatavyatA zahAtha-(paramANupoggalANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?) he mAvan ! 52mA pugasonA DeTA paryAya hA cha ? (goyamA ! paramANupoggalANaM aNatA pajjavA paNNattA) ra gautama ! 52mA pugatAnA ananta paryAya cha (se keNaTreNaM bhate ! evaM vuccai-paramANupoggalANaM aNatA pajjavA paNNattA) / kAraNe he bhagavan ! evuM kahyuM che ke paramANu pudgalenA ananta paryAya che? (goyamA !) hai gautama ! (paramANupogAle paramANupogalassa davvayAe tulle) eka paramANu pudgala bIjA paramANu pudgalathI dravyanI daSTie tulya che. (paesayAe tulle) prazAnI STaye tulya cha (ogAhaNaTrayAe tulle) mA. nAnI STaye tukSya cha (ThiIe siya hINe siya tulle siya abbhahie) sthitinI STi 4Ayit DAna, yit tukSya thit dhi cha (jai hINe) ne DIna DAya (asaMkhejjaibhAga hINe vA, saMkhejjaibhAga hINe vA, saMkhejjai guNa hINe vA pra0 99 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, athAbhyadhikaH asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko bA, kRSNavarNaparyavaiH syAddhInaH, syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA hInaH anantabhAgahIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeya bhAga hIno vA, saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA, athAbhyadhikaH anantabhAgAbhyadhiko vA, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhejjaiguNahINe vA asaMkhejjaiguNahINe vA ,) asaMkhyAtabhAgahIna saMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtaguNa hIna yA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai (ahaabbhahie) agara adhika ho (asaMkhejjaibhAga abbhahie vA, saMkhejjaibhAgaanbhahie vA, saMkhejjaiguNaabhahie vA, asaMkhejaiguNa. anbhahie vA) asaMkhyAtabhAga adhika saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika asaMkhyAtaguNa adhika, hotA hai (kAlavaNNapajjavehiM siya hINe, siya tulle, siya anbhahie) kRSNa varNa ke paryAyoM se kadAcit hIna, kadAcit tulya, kadAcit adhika hotA hai (jai hINe aNaMtabhAgahINe vA, asaMkhejaibhAgahINe vA saMkhejahabhAga hINe vA, saMkhejaiguNahINe vA, asaMkhejaiguNahINe vA, aNaMtaguNahINe vA) yadi hIna ho to anantabhAgahIna asaMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNahIna athavA anantaguNahIna hotA hai (aha anbhahie aNaMtabhAgaanbhahie vA, asaMkhejaibhAga anbhahie vA, saMkhejaibhAgaanbhahie vA, saMkhejjaiguNaanbhahie vA, asaMkhejjai. asaMkhejjai guNa hoNe vA) PAA-yAta mAna, sabhyAta mIna, AvyAta gura DIna yA asaNyAta guDIna thAya cha (aha abbhahie) 25 // 2 madhi DAya cha t| (asaMkhejjaibhAgaavmahie vA, saMkhejjaibhAga abbhahie vA, saMkhejjai guNa avbhahie vA; asaMkhejjai guNa anbhahie vA) masaNyAta mA madhi, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika thAya che (kAlavaNNapajjavehiM siya hINe, siya tulle, siya abbhahie) 4 panA pAyothI hathit hIna. 4Ayit tulya, 44Ayit yadhi4 thAya cha (jai hINe aNatabhAga hINe vA, asaMkhejjai bhAgahINe vA, saMkhejjai bhAgahINe vA, saMkhejjai guNahINevA, asaMkhejjaiguNahINe vA; aNaMta guNahINe vA) ne hIna DAya to ananta bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNa DIna, masa-yAta guDAna 42 ananta guguDAna thAya che (aha abbhahie aNaMtabhAga abbhahie vA, asaMkhejjai bhAga anbhahie vA saMkhejjai bhAga abbha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU013 paramANu hudgalaparyAyanirUpaNam 787 saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA, evam avazeSavarNagandharasasparzaparyavaiH paTsthAnapatitaH, sparzAnAM zItoSNasnigdharuH SaTsthAnapatitaH, tat tenArthena gautama ! evamucyate-paramANupudgalAnAmanantAH paryavA prajJaptAH, dvipradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthana bhadanta ! evamucyate-dvipradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! dvipradeziko dvipradezikasya dravyArthatayA guNa anbhahie vA aNaMtaguNaanbhahie vA) yadi adhika ho to ananta bhAgaadhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtataguNa adhika asaMkhyAtaguNa adhika athavA anantaguNa adhika hotA hai (evaM avasesavaNNagaMdha rasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie) isI prakAra zeSa varNa gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hai (phAsANaM sIya usiNaNiddhalukkhehiM chaTThANavaDie) sparzoM meM zIta, uSNa, snigdha aura rUkSasparzoM se SaTsthAnapatita hai (se teNaTeNaM goyamA ! evaM vuccai-paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) isa hetu se he gautama ! aisA kahA hai paramANupudgaloM ke ananta paryAya haiN| (dupaesiyANaM pucchA ?) dvipradezI skaMdhoM kI pRcchA? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaDeNaM bhaMte ! evaM vuccai-dupaisiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA !) he bhagavanU kisa kAraNa aisA kahA hai ki dvipradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! dupaesie dupaesiyassa davaTTayAe tulle) he gautama ! hie vA saMkhejjai guNa abbhahie vA asaMkhejjai guNa abbhahie vA aNata guNa abbhahii vA) . ma4i DAyateananta mA madhi4, asabhyAtamA aghi saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, asaMkhyAta guNa adhika athavA ananta guNa madhi4 thAya cha (evaM avasesA vaNNa gaMdha rasa phAsa pajjavehiM chaTThANa vaDie) meM prAre zeSa, pazu, dha, 2sa bhane 25 // paryAyAthI paTasthAna patita che (phAsANaM sIya usiNa Niddha lukkhehiM chaTThANavaDie) 25mA zIta, Se], sni5 mene 36. paryAyothI 58sthAna patita cha (se teNadveNaM goyamA ! evaM vucvai-paramANupoggalANaM annNt| pajjavA paNNattA) setuthI se 4hyu cha ke he gautama! paramANu pudgalenA ananta paryAya che (dupaesiyANa pucchA ?) videzI 24ndhAnI ch| ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) 3 gautama ! mannata paryAya 4aa cha (se keNadveNaM bhaMte evaM vuccai-dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ?) 3 mApan 2 // 4 // 22 me 4 chavi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ 788 prajJApanAsUtre tulyaH pradezArthatayA tulyaH avagAhanArthatayA syAddhInaH syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA hInaH, pradezahInaH athAbhyadhikaH - pradezAbhyadhikaH, sthityA catuH sthAnapatitaH, varNAdibhiH, uparitanaizcatuHspazaizca padasthAnapatitaH, evaM triprade zikospi, navaram avagAhanArthatayA syAddhInaH syAttulyaH syAdabhyadhikaH, yadA hInaH pradezahIno vA, dvipadezahIno vA athAbhyadhikaH pradezAbhyadhiko vA, dvi pradezAbhyadhiko vA, evaM yAvad - dazapradezikaH, navaram - avagAhanAyA, pradezaparidvipradezI dvi pradezI se tulya (ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siyaabhahie) avagAhanA se kadAcit hona, kadAcit tulya, kadAcit adhika (jaha hoNe paesahINe) agara hona ho to eka pradezahIna hotA hai (aha abhahie paesamambhahie) yadi adhika ho to eka pradeza adhika hotA hai (ThiIe cauDANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hotA hai (vannAhiM varillehiM cauphAsehi ya chaTTANavaDie) varNa Adi se aura uparyukta sparzo se SaTsthAnapatita hai ( evaM tipae se vi) isI prakAra tripradezI bhI (navaraM ) vizeSa (ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya anbhahie) avagAhanA se kadAcit hIna, kadAcit tulya, kadAcit adhika hotA hai (jai hINe parasahINe vA, dupae sahINe vA) yadi hIna ho to eka pradeza se hIna yA do pradezoM se hIna hotA hai (aha abhahie paesamambhahie vA dupaesa" manbhahie vA ) agara adhika ho to eka pradeza adhika yA do pradeza pradezI sTundhAnA ananta paryAya udyA (goyamA ! dupae lie dupaesiyassa davbaTTayAe tulle) he gautabha ! dvipradezI dvitradvezIthI dravyanI dRSTikhe tujhyA che, (paesaTTayAe tulle) pradezAthI tujhya (ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya anbhahie) avagAhanAthI udAyit DIna, uhAyita tujhya, udAyit adhi (jai hINe paesa hINe) agara DIna hoya to me pradeza DIna ne che ( aha abbhahie paesa mabbhahie) yahi adhi4 hoya to 4 pradeza adhi thAya che (Thiie cauTThANa vaDie) sthitithI yatuHsthAna patita thAya che (vannAI hiM uvarillehiM - cauphAsehiya chaTThANavaDie) varSA mAhithI mane uparyukta sparzothI SaTasthAna patita thAya che ( evaM tirase vi) ye rIte tripradezI pazu (navara) vizeSa (ogAhaNyAe siya hINe siya tulle siya anmahie) avagAhanAthI uhAyita DIna, aAthit tujhya, muhAyitU aghi thAya che (jai hINe paesa hINevA, dupaesa hINe vA) le DIna thAya to bheDa pradeza DIna agara me pradezothI DIna thAya che. (aha abbhahie paesamambhahie vA dupasamanbhahie vA ) agara adhika hoya to 4 pradeza adhi agara me zrI prajJApanA sUtra :2
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 sU.013 paramANu pudgalaparyAya nirUpaNam 7 - vRddhiH karttavyA yAvad dazapradezikaH, navaram nava pradezahIna iti, saMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - saMkhyeyapradezikAnAM anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! saMkhye yapradefast sortear tulyaH, pradezArthatayA syAddhInaH syAttulyaH syAdadbhyafarH yadA hInaH saMkhye bhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, athAbhyadhikaH evaJcaiva avagAhanArthatayApi dvisthAnapatitaH sthityA catuHsthAnapatitaH adhika hotA hai ( evaM jAva dasapaesie) isI prakAra yAvat dazapradezI ( navaraM navapaesahINatti) vizeSa yaha ki vaha nau pradezoM se hIna taka hotA hai " ( saMkhejjapae siyANaM pucchA ?) saMkhyAta pradezI skaMdhoM kI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaNaM bhaMte! evaM bucca saMkhijjapaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA) he bhagavana kisa kAraNa aisA kahA ki saMkhyAtamadezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM (goyamA ! saMkhejjapaesie saMkhejjapa esiyassa davyayAe tulle) he gautama / saMkhyAtapradezI skaMdha saMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai ( paesalyAe siya hINe siya tulle siya anbhahie) pradezoM kI dRSTi se hIna ho sakatA hai, tulya ho sakatA hai, adhika ho sakatA hai (jaha hINe saMkhejjabhAga hINe vA saMkhejjaguNahINe vA) yadi hIna hai to saMkhyAtabhAga hIna yA saMkhyAta guNa hIna hotA hai (aha anbhahie evaM ceva ) yadi adhika ho to isI pradeza adhi thAya che ( evaM jAva dasa paesie) me rIte yAvat dRza pradezI ( navaraM nava parasahINatti ) vizeSa me te nava pradezothI DIna sudhI thAya che. " zrI prajJApanA sUtra :2 789 hyA che ? (goyamA ! gautama ! saMdhyAta ( saMkhejjapa esiyANaM pucchA ?) saMkhyAta pradezI sundhonI pRcchA (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya hyA che ( se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM vuccai - saMkhijjapaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA) he bhagavan ! zAra meSu' 'dhuM che } saMkhyAta pradezI sundhAnA ananta paryAya saMkhejjapaesie saMkhejjapaesiyassa davvaTTayAe tulle) he advezI 24ndha sauMdhyAta pradezI andhathI dravyanI apekSA tulya che (paesa TTayAe siya hINe siya tulle siya avbhahie ) pradezonI dRSTise DIna thA za che, tujhya yahA~ zaDe che. adhi thA zaDe che (jai hINe saMkhejja bhAgahINe vA saMkhejjaguNa hINe vA) le DIna hoya to saMkhyAta lAga DIna vA saMkhyAta guNuDIna thAya che. (aha abbhahie evaM ceva) le adhika hoya to mA prahAre saMkhyAta lAga
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre varNAdibhiruparitanacatuHsparzaparyavaizca SaTsthAnapatitaH, asaMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH, prajJaptAH, tad kenArthena bhadanta ! evamucyateasaMkhyeyapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! asaMkhyeyapradezikaH skandhaH asaMkhyeyapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA catuHsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH varNAdibhiruparitanacatuHsparzezca padsthAnapatitaH, anantapradezikAnAM prakAra - saMkhyAta bhAga adhika yA saMkhyAtaguNa adhika (ogAhaNaDayAe duhANavaDie) avagAhanA se dvisthAnapatita (TiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (vaNNAivarilla cauphAsapajjavehi ya chaTTANavaDie) varNadi se tathA Upara kahe cAra spazoM ke paryAyoM se SaTsthAnapatita (asaMkhejjapa esiyANaM pucchA ?) asaMkhyAta pradezI skaMdhoM kI pRcchA (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM ( se keNaNaM bhaMte! evaM buccai - asaMkhejjapaesiyANaM anaMtA pajjayA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA hai ki asaMkhyAtapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! asaMkhijjapaesie khaMdhe asaMkhijjapaesiyassa khaMdhassa davvaTTayAe tulle) he gautama! asaMkhyAtapradezI skaMdha asaMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe cANavaDie) pradezoM se catuHsthAnapatita (ogAhNaTTayAe cauTThANa - vaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se 710 adhiThu agara sabhyAta gue adhi (ogAhaNaTTayAe duTThANavaDie) avagAhanAthI dvisthAna patita (Thiie cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaNNAi ubarilla caukAsa pajjavehiM ya chaTTANavaDie) varNAdvithI tathA apara DelA yAra spardhAnA paryAyeAthI paTasthAna patita ( asaMkhejjapaesiyANaM pucchA ?) asaMkhyAta pradezI sundhonI pRthchA ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya udyA che (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai-asaMkhejjaepasiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? ) he bhagavan ! zA kAraNe evuM kahyuM che ke asaMkhyAta pradezI saMdhAnA anaMnta paryAya che? (goyamA ! asaMkhijjaparasie khaMdhe asaMkhijjapae siyassa khaMdhassa davbaTTayAe tulle) De gautama ! asaM jyAta pradezI sudha asaMkhyAta pradezI udhathI dravyanI apekSA tujhyache (paesa yAe cauTThANa baDie) pradezothI yatuHsthAna patita (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanAthI yatuHsthAna patita (ThiIe cauTThANa - vaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaNNAi uvarilla cauphAsehiya chaTTANavaDie) zrI prajJApanA sUtra :2
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TokA pada 5 sU.13 paramANu pudgalaparyAya nirUpaNam 791 pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evaM mucyate ananta pradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ! gautama ! anantapradezikaH skandhaH anantapradeyikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH sthityA catuH sthAnapatitaH varNagaMdharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, ekapradezAvagADhAnAM pudgalAnAM pRcchA, gautama ! anantAH catuHsthAnapatita (vaNNAi ucarilla cauphAsehi ya chaTThANacaDie) varNAdi se tathA uparyukta cAra sparzo se SaTsthApatita (aNatapae siyANaM pucchA ?) anantapradezI skaMdhoM ke paryAyoM kI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNadveNaM bhate ! evaM buccai-anaMtapae sithANaM anaMtA pajjavA paNNattA) he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA hai ki anantapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM (goyamA ! anaMtapaesie khaMdhe anaMta esiyassa khaMdhassa davvaTTayAe tulle) he gautama! anantapradezI skaMdha anantapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya haiM (paesaTTayAe) pradezoM kI apekSA se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai (ogAhaNayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hai (ThiIe cauTThANacaDieM) sthiti se catuHsthAnapatita hai (vaNNagaMdhara saphAsapajjavehi chaTTANavaDie) varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyoM se paTTasthAnapatita hai ( egapaesogAdANaM poggalANaM pucchA ?) eka pradeza meM avagADha pudgloM kI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjacA paNNattA) he gautama ! varNAdithI tathA uparyukta cAra spaoNMthI SasthAna patita ( anaMta pasiyANaM pRcchA ?) ananta pradezI sundhAnA paryAyAMnI pRthchA ? ( goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya hyA che (sekeNa dveNaM bhaMte ! evaM vuccai - anaMtapaesiyANa anaMtA pajjavA paNNattA) he bhagavan ! zA kAraNe ema kahyuM che ke ananta pradezI kanyAnA ananta paryAya kahyA che ? (goyamA ! anaMta paesie khaMdhe anaMta paesiyassa khaMdhassa davbaTTayAe tulle) he gautama ! ananta pradezI skandha khIjA ananta pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya che (paesaTTayAe) ahezAnI apekSAye (chaTTANavaDie) SaTasthAna patita che (ogAhaNa TTayAe cauTThANavaDie) avagAhanAthI yatuHsthAna patita che (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita che (vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANa vaDie) varSA, gaMdha, rasa, sparzI nA paryAyAthI SaTasthAna patita che ( egapaeso gADhANaM poggalANaM pucchA ?) me ahezabhAM avagADha yuddagabonI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ 792 prajJApanAsUtre paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evaM ucyate - ekapradezAva gADhAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJatAH ? gautama ! eka pradezAvagADha: pudgalaH ekapradezAvAsya pudgalasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA tulyaH sthityA catuHsthAnapatitaH, varNAdibhi ruparitanacatuHsparzaiH SaTsthAnapatitaH evaM dvipradezAvagADho'pi, saMkhyeyapradezAvagADhAnAM pRcchA ! gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evaM mucyate - saMkhyeyapradezAvagADhAnAmanantAH paryavA- prajJaptA ? gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai - egapaesAgADhANaM atA pajjavA paNatA ?) he bhagavan ! kisakAraNa aisA kahA ki eka pradeza meM avagADha pudgaloM ke ananta paryAya haiM (goyamA ! egapaesogAde pogale egayaeso gADhassa poggalassa davvaTTayAe tulle) eka pradeza meM avagADhapudgala dUsare eka pradeza meM avagADha pudgala se dravya kI dRSTi se tulya hai ( paTTayAe chANavaDie) pradezoM kI dRSTi se SaTUsthAnapatita hai ( ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA se tulya hai (ThiIe cANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai (vaNNAivarilla caphAsehiM chaTTANavaDie) varNAdi se tathA uparyukta cAra sparzo se padasthAnapatita hai| ( evaM dupae sogADhe vi) isI prakAra dvipradezAvagADha bhI (saMkhijapaesogADhANaM pucchA ?) saMkhyAtapradezAvagADha skaMdhoM ke paryAyoM kI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se hi bhaMte! evaM buccai - saMkhijjapaesogADhArNa anaMtA pajjavA paNNattA) 2cha ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya udyA che (sekeNaNaM bhaMte! evaM vuccai - egapae sogADhANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) De bhagavan ! zA kAraNe ema kahyuM che ke eka pradezAvagADha pudgalenA anaMta paryAya che (goyamA ! egapaesogADhe poggale egapaesogAdassa poggalassa dabbaTTayAe tulle) eka pradezamAM avagADha pudgala bIjA eka pradezamAM avagADha pudgalathI dravyanI dRSTi tujhyache (pae saTTayAe chaTTANavaDie) ahezonI dRSTiyo SaTasthAna patita che (ogAhaTTayAe tulle) avagAhanAthI tujhya che (ThiIe cauTThANa vaDie) sthitithI yatuHsthAna patita che (vaNNAi ubarillaca upAsehiM chaTTANa baDie) varNAhithI tathA uparyukta cAra pagethI SaTasthAna patita che (evaM dupaesogADhe vi) the rIte dvipradezAvagADhayA (saMkhijja parasogADhANaM pucchA ?) saMkhyAta azAvagADha dhonA paryAyAnI pR2chA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA ?) he gautama! ananta paryAya udyA che se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ Saamnnnnnni prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.13 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 793 saMkhyeyapradezAvagADhaH pudgalaH saMkhyeya pradezAvagADhasya pudgalasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA paTsthAnapatitaH avagAhanArthatayA dvi sthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNAdibhiruparitanacatuHsparze zca SaTsthAnapatitaH asaMkhyeyapradezAvagADhAnAM pRcchA gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! eva mucyate-asaMkhyeyapradezAvagADhAnAmanantAH paryayAH prajJaptAH ? gautama ! he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA ki saMkhyAtapradezAvagADha pudgaloM ke ananta paryAya hai ? (goyamA ! saMkhijapaesogADhe poggale saMkhijja. paesogADhassa poggalassa davaTTayAe tulle) gautama! saMkhyAtapradezAvagADha pudgala dUsare saMkhyAtapradezAvagADha pudgala se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe chaTTANavaDie) pradezoM kI apekSA se SaTUsthAnapatita hotA hai (ogAhaTTayAe duTTANavaDie) avagAhanA kI apekSA se dvisthAnapatita hai (ThiIe ca uTANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai (vaNNAiuvarilla cauphAsehiM ya) varNAdi se aura uparyukta cAra sparzo se (SaTsthAnapatita hai (asaMkhejapaesogADhANaM pucchA ?) asaMkhyAta pradezoM meM avagADhapudagaloM ke paryAyoM kI pRcchA ? (goyamA ! agaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNe bhaMte ! evaM vuccai-asaMkhijjapaesogADhANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisakAraNa se aisA kahA jAtA hai ki asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgaloM ke vuccai-saMkhijja paesogADhANaM aNaMtA pajavA paNNattA ?) he bhagavan ! // ||nne se dhuM che sabhyAta pradezApA pugonamananta paryAya che ? (goyamA ! saMkhijjapaesogADhe poggale saMkhijjapaesogADhassa poggalassa dabaTyAe talle) he gautama ! saMkhyAta pradezAvagADha pudgala bIjA saMkhyAta pradezAvagADha pusathI dravyanI apekSAye tulya che (paesaTTAe chaTThANavaDie) prazAnI masArI ghaTasthAna patita thAya cha (ogAhaNaTTayAe duTThaNa vaDie) mAnI apekSAye visthAna patita cha (ThiIe cauTANapaDie) sthitithI catu:sthAna patita cha (vaNNAi uvarilla cauphAse hiya) va tithI bhane upayuta yA2 25zethiI SaTasthAna patita che. (asaMkhijja paesogADhANaM pucchA ?) 25 yAta pradezamA ma pugatAnA paryAyAnI 271 ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) gautm| mananta paryAya 4aa cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai asaMkhijjapaesogADhANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ?) he bhagavan ! // 4||2nne Ama upAya cha , masacyAta pradezamA mamA pugatAnA mananta paryAya cha ? (goyamA! asaMkhejjapaeso pra. 100 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ 794 prajJApanAsUtre asaMkhyeyapradezAvagADhaH pudgalaH asaMkhyeyapradezAvagADhasya pudgalasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuH sthAnapatitaH, sthityA catuH sthAnapatitaH, varNAdibhiraSTaspa H paTsthAnapatitaH ekasamayasthitikAnAM pRcchA, gautama ! anantA paryavAH prajJaptAH, tat keArthena bhadanta ! evamucyate -ekasamayasthitikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! ekasamayasthitikaH pudagalaH ekasamayasthitikasya pudgalasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA SaTananta paryAya haiM (goyamA ! asaMkhejjapaesogADhe pogAle asaMkhejjapaesogADhassa poggalassa davaTTayAe tulle) he gautama ! asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgala dUsare asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudagala se dravya kI apekSA se tulya hai (paesaTTayAe) pradezoM kI apekSA se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA kI apekSA se catusthAnapatita hai (ThaIe cauThANavaDiyA) sthiti se catuH sthAnapatita hai (vaNNAiaTTaphAsehiM chaTThANavaDie) varNAdi se tathA ATha sparzo se SaTUsthAnapatita hai (egasamayaThiiyANaM pucchA !) eka samaya kI sthiti vAloM kI pRcchA? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-egasamayaThiiyANaM aNaMtA panjavA paNNattA?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ki eka samaya kI sthiti vAloM ke ananta paryAya hai ? (goyamA ! egasamaya Thiie poggale egasa. mayaThiiyassa poggalassa dacaTThayAe tulle) he gautama ! eka samaya kI gADhe poggale asaMkhijjapaesogADhassa poggalassa davvadayAe tulle) 3 gautama! asaMkhyAta pradezamAM avagADha pudgala bIjA asaMkhyAta pradezamAM avagADha pAlathI dravyanI apekSAye tulya cha (paesayAe) prazAnI apekSA (chadrANa vaDie) ghaTasthAna patita cha (ogAhaNayAe cauDhANavaDie) apAunAnI apekSAye yata:sthAna patita cha (vaNNAi aTThaphAsehiM chaTANavaDie) vaha tathA mAse sparzothI SaTasthAna patita che (egasamayaThiiyANa pucchA ?) me samayanI sthitinI 27 ? (goyamA! aNatA pajjavA paNNattA) gautama ! ananta paryAya 4aa cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai egasamayaThiiyANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! // 4 // 2 // se upAya cha hai me sabhayanI sthitivANAnA ananta paryAya che ? (goyamA ! egasamayaThiIe poggale egasamayaThiiyassa poggalarasa vvayAe tulle) gautama ! eka samayanI sthitivALA pudgala bIjA eka samayanI sthitivALA pudgalathI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.13 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 795 sthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH sthityA tulyaH, varNAdibhiraSTasparauMH SaTsthAnapatitaH evaM yAvad-dazasamayasthitikaH, saMkhyeyasamayasthitikAnAmevazcaiva, navaram-sthityA dvisthAnapatitaH, asaMkhyeyasamayasthitikAnAmevazcaiva, navaraM sthityA catuHsthAnapatitaH, ekaguNakAlanAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-ekaguNakAlakAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! ekaguNakAlakaH pudgalaH ekaguNakAlakasya pudgalasya dravyAsthitivAlA pudgala dUsare eka samaya kI sthiti vAle pudgala se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe chaTThANavaDie) pradezoM kI apekSA se SaTUsthAnapatita hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANaDie) avagAhanA se catu:sthAnapatita hai (ThiIe tulle) sthiti se tulya hai (vaNNAiaTThaphAsehi chaTThANavaDie) varNAdi se tathA aSTa sparzoM se SaTsthAnapatita hai (evaM jAva dasasamayaThiie) isI prakAra yAvat dasa samaya kI sthiti vAlA (saMkhejjasamayaThiiyANaM evaM ceva) saMkhyAta samaya kI sthiti vAloM kI vaktavyatA isI prakAra kI (NavaraM) vizeSa (ThiIe duTTANavaDie) sthiti se dvisthAnapatita (asaMkhejasamayaThiiyANaM evaM ceva) asaMkhyAta samaya kI sthiti vAloM kI prarUpaNA aisI hI (navaraM) vizeSa (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (egaguNakAlagANaM pucchA ?) ekaguNakAle kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-egaguNakAlagANaM arNatA pajavA paNNattA ?) kisa dravyatI STiye tulya cha (paesaThThayAe chaTThANavaDie) prazAnI apekSA me SaTathAna patita cha (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) AqAnAthI yatu:sthAna patita cha (Thiie tulle) sthitithI tukSya cha (vaNNAi aTraphAsehiM chadrANavaDie) pahithI mane aSTa 25zIthI SasthAna patita cha (evaM jAva dasa samayaThiie) se prAre yAvat 4 // sabhayanI sthitivA (saMkhejja samaya ThiiyANaM evaM ceva) sadhyAta sabhayanI sthitivANAnI 14tavyata2prA2nI (Navara) vizeSa (Thiie dudANa vaDie) sthitithI dvisthAna patita (asaMkhejjasamaya ThiiyANa evaM ceva) asaNyAta samayanI sthitimAnI 5359 / mevI cha (navara) vizeSa (ThiIecauTThANa vaDie) sthitithI yatu:sthAna patita (egaguNakAlagANaM pucchA ?) 24 gue jAnI ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya 4aa cha (se keNaTheNa evaM vuccai egaguNakAlagANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) san ! // 52 me zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre thatayA tulyaH pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH sthityA catu:sthAnapatitaH kRSNavarNaparyavaistulya avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH aSTa spazaiH SaTsthAnapatitaH, evaM yAvad dazaguNakAlakaH, saMkhyeyaguNakAlako'pi evaJcaiva navaraM svasthAne dvi sthAnapatitaH evaM asaMkhyeyaguNakAlako'pi, navaraM svasthAne catuHsthAnapatitaH, evamanantaguNakAlako'pi, navaraM kAraNa he bhagavan ! aisA kahA hai ki ekaguNa kAle pudgaloM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA! egaguNakAlae poggale egaguNakAlagassa poggalagassa vvaTTayAe tulle) eka guNa kAlA pudgala eka guNa kAle dUsare pudgala se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe chaTThANavaDie) pradezoM kI apekSA se SaTsthAnapatita haiM (ogAhaNaTTayAe cauThANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita haiM (ThiIe cauTTANavaThie) sthiti se catuHsthAnapatita hai (kAlavaNNa pajjavehiM tulle) kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya hai (avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) zeSa varNa, gaMdha, rasa, sparza ke paryAyo. se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita hai (aTThaphAsehiM chaTThANavaDie) ATha sparzo se SaTsthAnapatita hai (evaM jAva dasaguNakAlae) isI prakAra yAvata daza guNa kAlA (saMkhejjaguNakAlae vi evaM ceva) saMkhyAtaguNa kAlA bhI isI prakAra (navaraM) vizeSa (saTThANe duTThANavaDie) svasthAna meM dvisthAnapatita (evaM asaMkhejjaguNakAlae vi) isI prakAra asaMkhyAtaguNakAlA bhI (navaraM saTTANe che me guNa 45ihAnA mana-1 paryAya hyA cha ? (goyamA ! ega guNakAlae poggale egaguNakAlagassa poggalAsa dabaTTayAe tulle) 2 guNa 4aa yugasa se zura bhI galathI dravyanISTiye tulya cha (paesaTTayAe chaTThANavaDie) pravezAnI apekSA paTthAna patita che (avagAhaNaTThayAe cauTuNavaDie) ma nAthI catu:sthAna patita che (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita cha (kAlavaNNapajjavehiM tulle) ra 1 nA paryAyI tujhya cha (avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM) zeSa 1, 5 2sa, 25za nA pAyothI (chaTThANavaDie) paTthAna patita che (aTThaphAsehiM chaDhANavaDie) mA 25 thI SaTsthAna patita cha (evaM jAva dasaguNakAlae) prAre yAvat 40 guNa (saMkhejjaguNakAlae vi evaM ceva) sabhyAta zuzu 4 5 se 14 ghAre (navara) vizeSa (saTThANe duTThANa vaDie) 212thAnamA visthAna patita (evaM asaMkhejja guNakAlae vi) se prAre masabhyAta zuY 4 5 (navaraM sadANe cauDhANavaDie) vizeSa me cha hai 212thAnamA yatu:sthAna patita cha (evaM aNaMtaguNakAlae zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ 797 prameyabodhinI TIkA pada 5 su. 13 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam svasthAne SaTsthAnapatitaH evaM yathA kRSNavarNasya vaktavyatA bhaNitA tathA zeSA - NAmapi varNagandharasasparzAnAM vaktavyatA bhaNitavyA, yAvad anantaguNaH rUkSaH / " TIkA - aya kramAnusAreNa paramANu pudgalAdInAM paryAyAn prarUpayituM prathamaM sAmAnyena paramANupudgalAdayaH prarUpaNIyAH, tadanantaraM ta eva paramANu pudgalAdaya eka pradezAvagADhAH prarUpaNIyAH tadanantaraM taeva paramANupudgalA eka pradezAvagADhAH prarUpaNIyAH, tadanantaram ta eva ekasamayAdisthitikAH tata eka guNakAlakAdayaH, tadanantaraM jaghanyAdyavagAhanAprakAreNa tato jaghanya sthityAdinA tadanantaraM jaghanyaguNakAlakAdiprakAreNa tato jaghanya pradezAdi caudvANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM catuHsthAnapatita hai ( evaM anaMta guNakAlae vi) isI prakAra anantaguNa kAlA bhI (navaraM sahANe chANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTsthAnapatita hai ( evaM jahA kAlavaNNassa vattavvayA bhaNiyA) jisa prakAra kAle varNa kI vaktavyatA kahI (tahA sesANavi) usI prakAra zeSa bhI ( vaNNagaMdharasaphAsANaM vaktavvayA bhANiyavvA) varNoM gaMdhoM rasoM, sparzo kI baktavyatA kahanI cAhie (jAva anaMtaguNalukkhe) yAvat anantaguNa rUkSa TIkArtha - aba kramAnusAra paramANupudgala Adi kI prarUpaNA karanI cAhie tadanusAra sarvaprathama sAmAnya paramANupudgala Adi kI prarUpaNA kI jaaegii| tatpazcAt unhIM AkAza ke ekapradezAdi meM avagADha paramANupudgala Adi kI, phira eka samaya Adi kI sthiti vAle paramANu Adi kI, tadanantara ekaguNa kAle Adi kI jaghanya avagAhanA ko lekara phira jaghanya Adi sthiti kI dRSTi se, phira jaghanyaguNa kRSNa Adi rUpa meM phira jaghanyapradeza Adi kI vi) me 4 rIte ananta guNu aNA pazu (navaraM sahANe chaTTANavaDie) vizeSa me } svasthAnabhAM SaTsthAna patita che ( evaM jahA kAlavaNNassa vattavvayA bhaNiyA ) me rIte devI aNAvarzanI vyaktavyatA uDDI ( tahA sesANa vi) tevI rIte zeSa pazu (vaNNagaMdhara saphAsANaM vattavvayA bhANiyavtrA) vAze, gaMdho, raseo mane sparzonI vaktavyatA uDevI lehaye (jAva anaMta guNa lukkhe) yAvat ananta zuzu 35 TIkAnhave kramAnusAra paramANu pudgala AdinI prarUpaNA karavI joie tadanusAra sarvaprathama sAmAnya paramANu pudgala AdinI prarUpaNA karAze. tatpazcAt e ja AkAzanA eka pradezAdimAM avagADha paramANu pudgala AdinI pachI eka samaya AdinI sthitivALA paramANu AdinI tadanantara eka guNu kALA AdinI, tyAra pachI jaghanya Adi avagAhanAone laine pharI jaghanya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ 798 prajJApanAsUtre bhedena, tathA-coktam-"aNumAi ohiyANaM khettAdipaesa saMgayANaM ca / jahannA'. vagAhaNAiNa ceva jahannAdidesANaM' aNvAdyaughikAnAM kSetrAdipradezasaMgatAnAzca / javanyAvagAhanAdInAzcaiva, jaghanyAdi dezAnAm , iti, ayamarthaH-prathamam aNvAdhaudhikAnAm-paramANyAdi samuccayapudgalAnAm prarUpaNaM karttavyam , tataH kSetrAdi pradezasaMgatAnAm , kSetrapradezairekAdibhiH saMgatAnAM prarUpaNaM karttavyam , tata AdipadagrAhayaikAlapradezaiH-ekAdisamayaiH bhAvapradezaiH ekaguNakAlakAdibhiH saMgatAnAM paramANvAdi pudgalAnAM prarUpaNaM karttavyam , tato jaghanyAvagAhanAdInAM prarUpaNaM karttavyam, tadanantaraM jaghanyAdi pradezAnAM prarUpaNaM karttavyam, tatra prathama apekSA se paramANu Adi pudgaloM kI prarUpaNA kI jaaegii| kahA bhI hai-pahale sAmAnya aNu Adi kI, phira kSetrAdi ke pradezoM meM saMgata aNu Adi kI, phira jaghanya avagAhanA Adi vAloM kI tatpazcAt jaghanyAdi deza vAloM kI prarUpaNA karanI caahie|' tAtparya yaha ki sarvaprathama yaha prarUpaNA kI jAegI ki sAmAnya rUpa se paramANupudgala Adi ke kitane paryAya haiM ? phira kitane AkAzapradezoM meM avagADha paramANu Adi ke kitane paryAya haiM, yaha batalAyA jaaygaa| phira kitanI stiti vAle paramANu Adi ke kitane pradeza haiM, yaha prarUpaNA kI jAegI, phira ekaguNa kAle Adi paramANupudgaloM ke kitane paryAya haiM yaha prarUpaNA kI jaaegii| tadanantara jaghanya Adi avagAhanA vAle paramANu Adi ke paryAyoM kA prarUpaNa kiyA jAegA aura phira jadha nyAdi pradeza vAle paramANu Adi ke paryAyoM kA kathana kiyA jaaegaa| Adi sthitinI daSTie, pachI jaghanya guNa kRSNa Adi rUpamAM vaLI jaghanya pradeza AdinI apekSAe paramANu Adi pudgalenI prarUpaNa karAze. kahyuM paNa che-pahelA sAmAnya aNu AdinI pachI kSetrAdinA pradezomAM saMgata aNu AdinI, pachI jaghanya avagAhanA AdivALAonI tatpazcAt jaghanyAdi dezavALAonI prarUpaNa karavI joIe." tAtparya e che ke sarva prathama e prarUpaNa karAze ke sAmAnya rUpathI paramANu pudgala AdinA keTalA paryAya che? pachI keTalA AkAzapradezamAM avagADha paramANu AdinA keTalA paryAya che, e batAvAze. pachI keTalI sthitivALA paramANu AdinA keTalA pradeza che, e prarUpaNA karAze. pachI eka guNa kALa Adi paramANu pudgalenA keTalA paryAya che, e prarUpaNa karAze. tadanantara jaghanya Adi avagAhanAvALA paramANu AdinA paryAnuM prarUpaNa karAze ane pachI jaghanyAdi pradezavALA paramANu AdinA paryAyanuM kathana karaze, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.13 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 799 yathAkramaM paramANupudgalAdInAM prarUpaNamAha-'paramANupoggalANaM bhaMte ! kevaiyA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! paramANupudgalAnAM kiyantaH paryavAH-paryAyAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' paramANupudgalAnAm anantAH paryavAH-paryAyAH, prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvat , eva muktarItyA, ucyate yat-paramANupudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'paramANupoggale paramANupoggalassa davvaTThayAe tulle' ekaH paramANupudgalaH, paramANupudgalasya-paramANupudgalAntarasyetyarthaH dravyArthatayA-dravyAthikanayApekSayA tulyo bhavati, tathA ca 'ekaJca dravyamanantaparyAyam , iti nyAyena ekasaMkhyAvaruddhasyApi paramANupudgalasya anantaparyAyatathA paramANupudgalAnA isa krama ke anusAra sarvaprathama paramANupudgala Adi kI prarUpaNA kI jAtI hai gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! paramANupudgaloM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! paramANupudgaloM ke ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn-he gautama ! eka paramANupudgala dUsare paramANupudgala se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai / isa kathana ke dvArA paramANu dravya hai, yaha pratipAdana kiyA gayA aura pratyeka dravya ananta paryAyoM se yukta hotA hai, isa nyAya ke anusAra paramANupudgala ke bhI ananta paryAyoM e kramAnusAra sarva prathama paramANu pudgalanI prarUpaNa karAya che. zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan ! paramANu yugalanA keTalA paryAya che.? - zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama! paramANu pudgalenA ananta paryAya kahelA che. zrI gautama-hebhagavad ! evuM kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna- he gautama ! eka paramANu yugala bIjA paramANu yugalathI dravyanI apekSAe tulya hoya che. e kathana dvArA paramANu-dravya che e prati pAdana karAyuM ane pratyeka dravya ananta paryAthI yukta hoya che. e nyAyanA anusAra paramANu pudgalanA paNa ananta paryAnuM vidhAna karAyuM. eka para zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre manantaparyAyatvasaMbhavAt , evaM 'paesaTTayAe tulle' pradezAryatayA-avayavarUpAMzarAhityApekSayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanAryatayA-avagAhanamavagAhaH ucchyastadapekSayA tulyo bhavati kintu 'ThiIe siya hINe, siya tulle, siya abbhahie' sthityA-avasthAnApekSayA, syAt-kadAcit kazcit hIno bhavati, syAt-kadAcit kazcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit kazcid abhyadhiko bhavati, tatra catuH sthAnapatitatvaM pratipAdayitumAha-'jaI hINe asaMkhijjai bhAgahINevA, saMkhijjaibhAgahINe vA, saMkhijjaguNahINe vA, asaMkhijjaguNahINe vA' yadA hIno vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, saMkhyeyabhAga hIno vA bhavati, saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, paramANu pudagalasya jaghanyena samayAdArabhya utkRSTenA saMkhyeyakAlamavasthAnasabhAvAt, kA vidhAna kiyA gyaa| eka paramANu dUsare paramANu se dravya kI apekSA tulya hotA hai aura pradeza kI apekSA bhI tulya hotA hai, kyoMki pratyeka paramANu niraMza hI hotA hai / avagAhanA kI apekSA bhI tulya hai, kyoM ki paramANu niyama se AkAza ke eka hI pradeza meM avagAhana karake rahatA hai, koI bhI aisA paramANu nahIM jo eka se adhika AkAza pradezoM meM avagAha sake / magara sthiti kI dRSTi se eka paramANu dUsare paramANu se kadAcit hIna bhI hotA hai, tulya bhI ho sakatA hai aura adhika bhI ho sakatA hai| agara hIna ho to asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hona athavA asaMkhyAta guNa hIna hotA hai, kyoMki paramANu kI jaghanya sthiti eka samaya kI aura utkRSTa asaMkhyAta kAla kI hai, arthAta koI paramANu rUpa paryAya meM kama se kama eka samaya taka rahatA hai aura adhika se adhika asaM. mANu bIjA paramANuthI dravyanI apekSAe tulya hoya che ane pradezanI apekSAe paNa tulya hoya che, kemake pratyeka paramANu niraMza ja hoya che. avagAhanAnI apekSAe paNa tulya che kemake paramANu niyamathI AkAzanA eka ja pradezamAM avagAhana karI rahe che, kaI paNa e paramANu nathI ke je ekathI adhika AkAza pradezamAM avagAhI zake. paNa sthitinI daSTie eka paramANu bIjA paramANuthI kadAcita hIna paNa thAya che, tulya paNa thAya che, ane adhika paNa thaI zake che. agara hIna hoya te asaMkhyAta bhAgahIna saMkhyAtabhAga hIna saMkhyAta guNahIna athavA asaMkhyAta guNahIna thAya che, kemake paramANunI jaghanya sthiti eka samayanI ane utkRSTa asaMkhyAta kAlanI che, arthAt keI paramANu paramANu rUpa paryAyamAM ochAmAM ochA eka samaya sudhI rahe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ % 3A prameyabodhinI TokA pada 5 sU.13 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 801 evam-'aha abbhahie asaMkhijjaibhAgaabbhahie vA, saMkhijjaibhAgabhanmahie vA, saMkhijjaguNa abhahie vA, asaM khijjaguNaabbhahie vA' athAbhyadhiko yadA vivakSitastadA asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati iti sthityapekSayA uktA ___ atha kRSNavarNaparyavaiH SaTsthAnapatitatvamAha-'kAlavaNNapajjavehiM siya hINe siya tulle siya abbhahie' kRSNavarNaparyavaiH syAt-kadAcit kazcid hIno bhavati, syAt-kadAcit kazcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit kazcitabhyadhiko bhavati, tatra-'jai hINe aNatabhAgahINe vA, asaMkhijjaibhAga hoNe vA, saMkhijjaibhAgahINe vA, saMkhijaguNahINe vA, asaMkhijjaguNahINe vA, aNaMtaguNa hINe vA' yadA hIno vivakSitastadA anantabhAga hIno vA, asaMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA' saMkhyeyaguNahIno vA asaMkhyeyaguNahIno vA, anantaguNahIno vA bhavati, tathA ca kRSNAdivarNaparyAyaiH SaTsthAnapatitatvaM bhavati ekasyApi paramANu pudgalasya paryAyAnantyasyAviruddhatvAt, atha paramANorapradezatayA kathaM paryAyAnantyam saMbhavati paryAyAnantye niyamataH khyAta kAla taka raha sakatA hai, ataeva sthiti kI apekSA se eka paramANu dUsare paramANu se catuHsthAnapatita hIna hotA hai| agara adhika ho to asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| ___ kRSNa varNa ke paryAyoM kI apekSA koI kisI se hIna, koI kisI se adhika hotA hai yadi hIna ho to anantabhAga hIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna, athavA anantaguNa hIna hotA hai| prazna kiyA jA sakatA hai ki pradezahIna paramANu meM ananta paryAya che ane adhikathI adhika asaMkhyAta kALa sudhI rahI zake che, tethI ja sthitinI apekSAe eka paramANu bIjA paramANuthI catuHsthAna patita hIna thAya che. agara adhika thAya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAta guNa adhika athavA asaMkhyAta guNa adhika thAya che. kRSNa varNanA paryAyanI apekSAe kei keInAthI hIna, keI keInAthI tulya athavA kaI kaInAthI adhika thAya che. je hIna thAya te anantabhAgahIna asaMkhyAta bhAgahIna saMkhyAta bhAgahIna saMkhyAta guNahIna asaMkhyAta guNa hIna athavA ananta guNa hIna thAya che, prazna karI zakAya che ke pradeza hIna paramANumAM ananta paryAyane zI rIte pra0 101 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ 802 prajJApanAsUtra sapradezatvaprasakteritivedatrocyate-paramANoH dravyarUpatayA sAMzatvAbhAvena apradezatvasya sattve'pi kAlabhAvAbhyAm sapradezatvasaMbhavAt, 'apaeso davvayAe' apradezo dravyArthatayA iti vacanaprAmANyAt, evameva 'aha abbhahie aNaMtabhAgaabhahie vA' asaMkhijjaibhAga anbhahie vA, saMkhijjaibhAga abbhahie vA saMkhijjaiguNa abbhahie vA, asaMkhijjaguNa abbhahie vA, aNaMtaguNa abbhahie vA' athAbhyadhiko yadA vivakSitastadA anantabhAgAdhiko vA, asaMkhyeya bhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, anantaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'evaM avasesavaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie' evam-tathaiva-kRSNavarNaparyavavadeva avazeSavarNagandharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, SaTsthAnapatitatvAbhilApastu kisa prakAra saMbhava ho sakate haiM ? isa prazna kA uttara yaha ki paramANu ko jo apradezI kahA hai so dravya kI apekSA se hI samajhanA cAhie kAla aura bhAva kI apekSA se vaha apradezI yA niraMza nahIM hai| kahA bhI hai-'apaeso vyaTTayAe' dravya kI apekSA se hI paramANu apradezI hai, kyoMki eka hI paramANu meM bhI ananta guNa paryAyoM kI sattA hai / agara eka paramANu dUsare paramANu se adhika ho to anantabhAga adhika, asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika, asaMkhyAtaguNa adhika aura anantaguNa adhika hotA hai, isa prakAra adhikatA kI dRSTi se bhI SaTUsthAnapatita hai / isI prakAra kRSNa varNa ke paryAyoM ke samAna zeSa varNo gaMdhoM, rasoM aura spoM se bhI SaTrasthAnapatita samajhanA caahie| ina SaTU sthAnoM kA uccAraNa pahale saMbhava thaI zake che? e praznano uttara e che ke paramANune je apradezI kahyo che te dravyanI apekSAe ja samajavAnuM che, kALa ane bhAvanI apekSAe te pradezI mAra ni20 nathI. 4yu 55 cha 'apaesodavaTyAe' dravyanI apekSAye ja paramANu apradeza che, kemake eka ja paramANumAM bIjA paramANuthI paNa ananta gaNuM paryAnI sattA che. agara eka paramANu bIjA paramANuthI adhika hoya te ananta bhAga adhika, asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika asaMkhyAta guNa adhika ane ananta guNa adhika thAya che. e rIte adhikatAnI draSTie paNa sthAna patita che. e rIte kRSNa varNanA paryAyanI samAna zeSa varNa, gaMdha, raso sparzInA paryAthI paNa TrasthAna patita samajavA joIe e SasthAnenuM uccAraNa pahelAnI barAbara karI levuM joIe, paNa kyAnamAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.13 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 803 prAguktarItyA svayamUhanIyaH, 'phAsANaM sIya usiNa niddha lukkhehi chaTANavaDie' sparzAnAM zItoSNasnigdharukSaizcaturbhireva SaTsthAnapatitaH paramANu pudgalo bhavati tathAhi paramANupudgalAdInAmasaMkhyAtapradezaskandhaparyantAnAM katipayAnAmanantaprAdezikAnAmapi skandhAnAM tathaivaikapradezAvagADhAnAM yAvat saMkhyAtapradezAvagADhAnAM zItoSNasnigdharUkSarUpANAM caturNAmeva sparzAnAM sadbhAvena tenaiva paramANu pudgalAdInAM SaTsthAnapatitatvaM vaktavyaM netarairiti tAtparyamavaseyam , prakRtamupasaMharanAha-'se teNaTeNaM goyamA ! evaM vuccai-paramANupoggalANaM aNaMtA pajavA paNNattA' he gautama ! tat-atha, tenArthena evamuktarItyA ucyate yat-paramANupudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH iti samprati skandhavaktavyatAmAha-gautamaH pRcchati ? 'dupaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! dvipradezikAnAM skandhAnAM kiyantaH ke samAna kara lenA cAhie / kintu dhyAna meM rakhanA cAhie ki eka paramANu meM ATha sparzoM meM se sirpha zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa ye cAra sparNa hI hote haiN| aura na kevala paramANu meM balki asaMkhyAtapradezI taka ke skaMdha meM bhI cAra sparza hI pAye jAte haiM koI-koI anantapradezo skaMdha bhI aise hote haiM jinameM cAra hI sparza hote haiM / usI prakAra eka pradeza meM avagADha se lekara saMkhyAta pradezoM meM avagADha skaMdha bhI cAra sparza vAle hote haiN| ataeva zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa, ina cAra spoM kI apekSA se hI paramANu ko SaTUsthAnapatita samajhanA caahie| ava prakRta kA upasaMhAra karate hue kahate haiM-he gautama ! isa hetu se aisA kahA jAtA hai ki paramANupudgaloM ke ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-he bhagavan ! dvipradezI skaMdhoM ke kitane paryAya kahe haiM ? rAkhavuM joIe ke eka paramANumAM ATha sparzomAMthI phakta zIta, uSNa, snigdha ane rUkSa A cAra sparza ja hoya che. ane kevaLa paramANumAM ja nahi paNa saMkhyAta pradeza sudhInA skamAM paNa cAra sparza ja maLI Ave che. keI keI ananta pradezI skandamAM paNa evuM bane che ke jemAM cAra ja sparza hoya che. e rIte eka pradezamAM avagADhathI laIne saMkhyAta pradezomAM avagADha kanya paNa cAra sparzavALA hoya che. tethI ja zIta, uSNa, snigdha ane rUkSa e cAra sparzonI apekSAe ja paramANu ne sthAna patita samajavA joIe. have prakRtine upasaMhAra karatA kahe che ke-he gautama ! e hetathI ema kahevAya che ke paramANu pudgalenA anaH paryAya kahelA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! dvidezI skanA keTalA paryAya kahA che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ 804 prajJApanAsUtre paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA!' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' dvi pradezikaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad, eva muktarItyA ucyate yatdvipradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn AhagoyamA !' he gautama ! 'dupaesie dupaesiyassa davvaTThayAe tulle' dvi pradezikaH skandhaH dvipradezikasya skandhAntarasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca ekaM dravyamanantaparyAyamitiniyamAt dvipradezikaskandho'pi ekatvasaMkhyAvaruddho'pi dravyatayA anantaparyAyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulale siya abbhahie' avagAhanArthatayA-AkArocchyApekSayA, syAt, kadAcit kazciddhIno bhavati, syAt-kadAcit kazcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit kazcidabhyadhiko bhavati, tatra yadA dvAvapi dvipradezikau skandhau dvipradezAvagADhI ekapradezAvagADhau vA bhagavAn-hegautama ! ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA gayA hai ki dvipradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? ___bhagavAn-he gautama ! eka dvipradezI skaMdha dUsare dvipradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA se bhI tulya hotA hai magara avagAhanA kI dRSTi se kadAcit hIna, kadAcit tulya aura kadAcitU adhika hotA hai / jaba do dvipradezI skaMdha AkAza ke do do pradezoM meM avagADha hoM athavA donoM eka-eka pradeza meM avagADha ho, taba unakI avagAhanA tulya hotI hai, kintu jaba eka dvipradezI zrI bhagavAn - gautama ! ananta paryAya kahelA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavAna zA kAraNe evuM kahevuM che ke dvipradezI skana ananta paryAya kahyA che? zrI bhagavAn he gautama ! eka dvidezI skandha bIjA dvidezI --dhathI dravyanI daSTie tulya thAya che, pradezonI apekSAe paNa tulya thAya che, paNa avagAhanAnI daSTie kadAcit tulya, ane kadAcit adhika thAya che. jyAre be kripradezI skanya AkAzanA be be pradezamAM avagADha thAya athavA bane eka eka pradezamAM avagADha thAya tyAre temanI avagAhanA tulya hoya che, paNa jyAre eka thripradezI skanya eka pradezamAM avagADha thAya che ane bIjo be pradezamAM, te teomAM avagAhanAnI daSTie hInAdhikanA thAya che je eka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.13 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 805 bhavatastadA tulyAvagAhanau, yadA tu eko dvipradezAvagADho'nyastu ekapradezAvagADho bhavati tadA ekapradezAvagADho dvipradezAvagADhApekSayA pradezahIno bhavati, dvipradezAvagADhastu tadapekSayA pradezAbhyadhiko bhavati ityabhiprAyeNaivAha 'jai hoNe paesahINe, aha abbhahie paesamabhahie' yadA hIno vivakSitastadA pradezahIno bhavati, atha yadA abhyadhiko vivakSitastadA pradezAbhyadhiko'vaseyaH ityAzayaH, 'ThiIe cauTThANavaDie, sthityA-kAlamaryAdayA catusthAnapatito bhavati, tadabhilApastu pUrvoktarItyaivAvaseyaH 'vaNNAI hiM uvarillehiM cauphAsehi ya chaTANavaDie' varNAdibhiH varNagandharasaiH, uparitanai zcaturmisparze zca SaTsthAnapatito bhavati, tadabhilApo'pi pUrvoktarItyaiva bodhyaH, 'evaM tipaese'vi' evam-tathaiva-dvi pradezikavadeva, skaMdha eka pradeza meM avagADha ho aura dUsarA do pradezoM meM, to unameM avagAhanA kI dRSTi se hInAdhikatA hotI hai / jo eka pradeza meM avagADha hai vaha do pradezoM meM avagADha skaMdha kI apekSA eka pradezahIna avagAhanA vAlA kahalAtA hai aura jo do pradezoM meM avagADha hai, vaha ekapradezAvagADha kI apekSA eka pradeza adhika avagAhanA vAlA hai| viprapradezI skaMdhoM ko avagAhanA meM isase adhika honAdhikatA kA saMbhava nahIM hai| sthiti kI apekSA eka dvipradezI skaMdha dUsare dvipradezI skaMdha se catuHsthAnapatita hotA hai / varNa Adi kI apekSA se tathA pUrvokta cAra (zIta, uSNa, snigdha, rUkSa) spoM kI apekSA se SaTrasthAnapatita hotA hai / ina sthAnoM kA kathana pahale ke hI samAna samajhanA caahie| dvipradezI skaMdha kI jaiso vaktavyatA kahI hai vaisI hI tripradezI skaMdha kI bhI samajha lenA cAhie vizeSatA yaha hai ki avagAhanA kI pradezamAM avagADha che te be pradezomAM avagADha skandhanI apekSAe eka pradeza hIna avagAhanAvALe kahevAya che ane je be pradezamAM avagADha che. te eka pradezAvagADhanI apekSAe eka pradeza adhika avagAhanAvALA che. dvipradezI skanI avagAhanAmAM tenAthI adhika hInAdhikatAne saMbhava nathI. sthitinI apekSAe eka dvidezI kanya bIjA dvipradezI kanvathI catuHsthAna patita thAya che. varNa AdinI apekSAe tathA pUrvokta cAra (zIta, uSNa, sinagdha rUkSa) sparzInI apekSAe sthAna patita thAya che. e sthAnenuM kathana pahelAnI samAna ja samAnadhye. dvidezI kanyanI jevI vaktavyatA kahI che tevIja videzI skanyanI paNa samajI levI joIe. vizeSatA e che ke avagAhanAnI apekSAe te zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ 806 prajJApanAsUtre " tridezikospi kandho'vaseyaH, kintu 'navaraM ogAhaNaTTayAe siya hoNe siya tulle siya anbhahie' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu avagAhanArthatayA - AkArApekSayA tridezikaH skandhAstripradezikaskandhasya syAt kadAcit hInaH syAt kadAcit tulyaH syAt kadAcit abhyadhiko bhavet, tatra - 'jai hINe paesa hINe ar' yA hIno vivakSitastadA pradezahIno vA bhavati, dvipradezahIno vA bhavati, 'aha anbhahie paesamabbhahie vA dupae samanbhahie vA' atha abhyadhiko yadA vivakSitastadA pradezAbhyadhiko vA dvipradezAbhyadhiko vA bhavati ' evaM jAva dasapaesie' evaM - tathaiva - tridezikava deva, yAvat-catuH pradezika paJcapradezikaH SaTpradezikaH, saptapradezikaH, aSTapradezikaH, navapradezikaH, dazapradezikaca skandhaH pratipAdayitavyaH kintu-'navaraM ogAhaNaTTayAe paesaparivuDDI kAyavvA jAba dasapaesie' apekSA vaha syAt hI, syAt tulya aura syAt adhika hotA hai / agara hIna ho to eka pradezahIna athavA dvipradezahIna hai aura yadi adhika ho to ekapradezAdhika athavA dvipradezAdhika hotA hai| tAtparya yaha hai ki tIna pradezoM kA piNDa tripradezI skaMdha kahalAtA hai / vaha AkAza ke eka pradeza meM bhI raha sakatA hai, do pradezoM meM bhI raha sakatA hai aura tIna pradezoM meM bhI raha sakatA hai| tIna akAza pradezoM se adhika meM usakI avagAhanA kA saMbhava nahIM hai / aisI avasthA meM unakI avagAhanA meM yadi hInatA aura adhikatA ho to eka yA do AkAzapradezoM kI hI ho sakatI hai adhika kI nahIM ho sakatI / tripradezI skaMdha ke sAmAna dazapradezI skaMdha taka kI vaktavyatA samajha lenA cAhie, arthAt cAra pradezI pAMcapradezI, chahapradezI, sAtapradezI, AThapradezI, naupradezI, aura dazapradezI, skaMdha kI vaktavya syAt hIna, syAt tulya, ane syAt adhika thAya che, agara hIna heAya te eka pradeza hIna athavA dvipradeza hIna thAya che, ane jo adhika hAya tA eka pradezAdhika athavA dvipradezAdhika thAya che, tAtpa e che ke traNe pradezanA piMDa tripradezI skandha kahevAya che. te AkAzanA eka pradezamAM paNa rahI zake che. e pradezamAM paNa rahI zake che. ane traNa pradezamAM paNa rahI zake che. AkAza pradezothI adhikamAM tenI avagAhanAnA sa Mbhava nathI. A paristhitimAM temanI avagAhanAmAM jo hInatA agara adhikatA hAya tA eka agara e AkAza pradezeAnI ja hAi zake che, adhikanI nathI thatI. traNa tripradezI skandhanA samAna daza pradezI skandha sudhInI vaktavyatA samajI levI joie, arthAt cAra pradezI pAMca pradezI, cha pradezI, sAta pradezI, ATha pradezI nau pradezI ane deza pradezI skandhanI vaktavyatA tripradezI jevI samajavI joie. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyavodhinI TIkA pada 5 sU.13 paramANu pudgalaparyAyanirUpaNam 807 navaram-vizeSastu avagAhanAyAM pradezavRddhiH karttavyA yAvat-catuHpradezike, pazcapradezike, SaTpradezike, saptapradezike, aSTapradezike, navapradezike, dazapradezike ca skandhe ityarthaH, avagAhanApekSayA uttarottaramekaikapradezavRddhiHkAryA dazapradezikaskandhaparyantamiti bhAvaH kintu-'NavaraM navapaesahINatti' navaramvizeSastu yAvad-navapradezahIno vaktavya ityarthaH, ayaM bhAvaH-yadA dvAvapi tripradeziko skandhau tripradezAvagADhau, dvipradezAvagADhau, ekapradezAvagADhI vA bhavatastadA tulyau, yadA tu ekastripradezikaH skandhastripradezAvagADho vA dvipradezAvagADho vA bhavati anyastu tripradezikaH skandho dvipradezAvagADho bhavati, ekapradetA tripradezI jaisI samajhanI caahie| vizeSatA yaha hai ki dazapradezI skaMdha ko navapradezahIna kahanA caahie| tAtparya yaha hai ki java do tripradezI skaMdha tIna-tIna pradezoM meM do-do pradezoM meM athavA eka-eka pradezoM meM avagADha hote haiM taba ve avagAhanA kI dRSTi se paraspara tulya hote haiM, kintu jaba eka tripradezI skaMdha tripradezAvagADha aura dUsarA dvipradezAvagADha hotA hai to vaha ekapradezahIna hotA hai, yadi eka pradezAvagADha hotA hai to dvipradezahIna hotA hai tripradezAvagADha. do pradezAvagADha se ekapradezAdhika hotA hai aura ekapradezAvagADha se dvipradezAdhika hotA hai / isa prakAra eka-eka pradeza baDhAkara cArapradezI se lekara dazapradezI taka ke skaMdhoM meM avagAhanA kI apekSA se hAni-vRddhi kaha lenA cAhie / dazapradezI skaMdha meM hInatA isa prakAra kahI jAegI -dazapradezI skaMdha jaba hIna vivakSita kiyA jAtA hai to eka prdeshvizeSatA A che ke daza pradezI skaMdhane nava pradeza hIna kahevuM joIe tAtparya e che ke-jyAre be tripradezI skanya traNa traNa pradezamAM be be pradezamAM athavA eka eka pradezamAM avagADha thAya che tyAre teo avagAhanAnI daSTie paraspara tulya thAya che. paraMtu jyAre eka pradeza kanya tripradezamAM avagADha bane ane bIjA dipradezAvagADha thAya che te te eka pradeza hIna thAya che je eka pradezAvagADha thAya che te kripradeza hIna thAya che. tripradezAvagADha be pradezAvagaDhathI eka pradezAdhika thAya che ane eka pradezAvagaDhathI DhipradezAdhika thAya che e rIte eka eka pradezavadhArIne cAra pradezI laIne daza pradeza sudhInA skandhamAM avagAhanAnI apekSAe hAni vRddhi kahI levI joIe. daza pradezI skandamAM hInatA A prakAre kahevAze-daza pradezI skandha jyAre hIna vivakSita karAya che tyAre eka pradeza hIna, Dhipradeza hIna. yAvata nava pradeza hIna bane zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ 808 __prajJApanAsUtre zAvagADho vA bhavati tadA yathAkramaM tripradezAvagADha dvipradezAvagADhApekSayA dvipradezAvagADhakai pradezAvagADhau eka pradezahInau bhavataH, tripradezAvagADha dvipradezAvagADha dvipradezAvagADhau tu tadapekSayA eka pradezAbhyadhikau bhavataH, tripradezAvagADha dvipradezAvagADhau tu tada pekSayA ekapradezAbhyadhikau bhavataH, yadA tu ekastripradezikA skandhastripradezAvagADho bhavati, anya eka pradezAvagADho bhavati tadA tripradezAvagADhApekSayA ekapadezAvagADho dvi pradezahIno bhavati, tripradezAvagADhastu tadapekSayA eka pradezAvagADho dvi pradezahIno bhavati, tripradezAvagADhastu tadapekSayA dvipradezAbhyadhiko bhavati evaM rItyA ekaikapradezaparivarddhanena catuHpradezikAdiSu dazapradezikaparyanteSu skandheSu avagAhanApekSayA hAni vRddhI vaktavye tatra dazapradezike ska ndhe tadabhilApo yathA 'yadA hIno vivakSitastadA pradezahIno vA dvipradezahIno vA, yAvada navapradezahIno vA, atha yadA abhyadhiko vivakSitastadA pradezAbhyadhiko vA dvipradezAbhyadhiko vA, yAvad navapradezAbhyadhiko vA bhavati, ityevaM bodhyaH, zrIgautamaH pRcchati-'saMkhejapaesiyANaM pucchA, he bhadanta ! saMkhyeyapradezikAnAM skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptA ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajavA paNNattA' saMkhyeyapradezikaskandhAnAm anantAH paryaSAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai-sakhejjapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvata, evam-uktarItyA, ucyate yata-saMkhyeyapradezikAnAm anantAH paryavAH prajJaptA ? iti, bhagavAn AhahIna, dvipradezahIna, yAvat nau pradezahIna hotA hai aura yadi adhika vivakSita kiyA jAya to ekapradezadhika yAvatU navapradezAdhika hotA hai| gautama-he bhagavan ! saMkhyAtapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavan-he gautama ! ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn-gautama ! saMkhyAtapradezI eka skaMdha dUsare saMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, aura vaha dravya hai isa kAraNa che ane je adhika vivakSita karAya te eka pradezAdhika, kripradezAdhika yAvat nava pradezAdhika thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana saMkhyAta pradezI skanyanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna gautama! ananta paryAya kahelA che. zrI -gautama ! he bhagavan menu zu 41295 cha ? / zrI bhagavAna he gautama! saMkhyAta pradezI eka skandha bIjA saMkhyAta pradezI skandhathI dravyanI daSTie tulya che, ane te dravya che, e kAraNe ananta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 su. 013 paramANupudgalaparyAya nirUpaNam 809 'goyamA ! he gautama ! 'saMkhejjapa esie khaMdhe saMkhejjapa esiyassa khaMdhassa davvayAe tulle' saMkhyeyapradezikaH skandhaH saMkhyeyapradezikasya skandhasya dravyArtha tayA tulyo bhavati, pratyekaJca dravyamanantaparyAyaM bhavatIti nyAyeya saMkhyeyapradezikasya skandhasya dravyatvena anantaparyAya saMbhavAt 'parasaTTayAe siya hINe, siya tulle, far abhahie' pradezArthatayA syAt kadAcit kazcid hIno bhavati, syAtkadAcit kazcid tulyo bhavati, syAt - kadAcit kazcid abhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe saMkhejjabhAgahINe vA, saMkhejjaguNahINe vA' yadA hono vivakSitastadA saMkhyeyabhAgahIno vA bhavati, saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, 'aha abhahie evaM ceva' atha abhyadhiko yadA vivakSitastadA, evaJcaiva pUrvoktava deva saMkhyeya bhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati iti bhAvaH 'ogAhaTTayAe vidudvANavaDie' avagAhanArthatayApi saMkhyeyapradezikaH skandho dvisthAnapatito bhavati, tathA ca saMkhyAtabhAgena saMkhyAtaguNena ca hIno'bhyadhikovA'vagA - hanApekSayA saMkhyeyapradezikaH skandho vaktavyaH ityAzayaH, 'ThiIe cauTThANacaDie, ananta paryAya vAlA bhI hai, kyoMki pratyeka dravya ananta paryAya vAlA hI hotA hai / vaha pradezoM kI dRSTi se kadAcit hIna, kadAcit tulya aura kadAcita adhika bhI ho sakatA hai| yadi hIna ho to saMkhyAtabhAga hIna athavA saMkhyAta guNa hIna hotA hai, agara adhika ho to bhI isIprakAra arthAt saMkhyAtabhAga adhika athavA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai / yaha disthAnapatita haiM / avagAhanA kI dRSTi se bhI vaha dvisthAnapatita hotA hai arthAt saMkhyAta bhAga hIna athavA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai / tathA saMkhyAbhAga adhika aura saMkhyAtaguNa adhika hotA hai| sthiti kI apekSA se vaha catuHsthAnapatita hotA hai, ataeva eka saMkhyAtapradezI - paryAyavALA paNa che, kemake pratyeka dravya ananta paryAya vALA ja thAya che, te pradezeAnI dRSTie kadAcit hIna, kadAcit tulya, ane kadAcit adhika thai zake che. jo hIna hAya tA saMkhyAta bhAgahIna athavA sakhyAta guNahIna thAya che. agara adhika heAya te paNa eja prakAre arthAt saMkhyAta bhAga adhika athavA sakhyAta guNa adhika thAya che. A dvisthAna patita che. ava gAhanAnI STie paNa te kristhAna patita thAya che arthAt saMkhyAta bhAga hIna athavA sakhyAta guNahIna thAya che. tathA sakhyAta bhAga adhika ane sakhyAta guNu adhika thAya che. sthitinI apekSAe te catuHsthAna patita thAya pra0 102 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ 810 prajJApanAsUtre sthityA avasthAnApekSayA saMkhyeyapradezikaH skandhazcatuH sthAnapatito bhavati, tathA ca sthityapekSayA saMkhyeyapradezikaH skandhaH saMkhye pradezika skandhasya asaMrUyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati, asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'vaNNAi uvarillA cauphAsapajjavehiya chaTTANavaDie' varNAdibhiH-varNagandharasaiH, uparitanacatu: sparzaparyavaizva - zItoSNa snigdharUkSa sparzaparyavairityarthaH, SaTsthAnapatito bhavati, tadabhi lApastu pUrvoktarItyA'vaseyaH, gautamaH pRcchati - ' asaM khijjapae siyANaM pucchA ?' he bhadanta ! asaMkhyeyapradezikAnAM skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - 'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' asaMkhyeyaskaMdha dUsare saMkhyAtapradezI skaMdha se sthiti meM asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| adhika ho to asaMkhyAta bhAga adhika saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| varNAdi kI apekSA se tathA uparyukta cAra arthAt zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparzo kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai| unakA kathana pUrvavat samajha lenA cAhie / gautama - asaMkhyAtapradezI skaMdhoM kI pRcchA, arthAt he bhagavan ! asaMkhyAta pradezI skaMdhoM ke kitane paryAya kahe haiM ? bhagavAn - he gautama! asaMkhyAtapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM / che, tethI ja eka saMkhyAta pradezI skandha bIjA saMkhyAta pradezI skandhathI sthitimAM asa MkhyAta bhAgahIna, sakhyAta bhAgaDDIna saMkhyAta guDDIna athavA asaMkhyAta guNahIna thAya che. adhika hAya teA asaMkhyAta bhAga adhika sakhyAta bhAga adhika, saMkhyAtaguNu adhika athavA asaMkhyAta guNa adhika thAya che, varNAdinI apekSAe tathA uparyukta cAra arthAt zIta, uSNu, snigdha ane rUkSa sparzonI apekSAe SaDthAna patita thAya che. temanuM kathana pUrvavat samajI sevu lekhe. zrI gautamasvAmI-asa`khyAta pradezI skandhAnI pRcchA, arthAt he bhagavan! asakhyAta pradezI kanyAnA keTalA paryAya kahyA che? zrI bhagavA--he gautama ! asa`khyAta pradezI kanyAnA ananta paryAya hyA che, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5sU.013 paramANupudgalaparyAyanirUpaNam 811 pradezikaskandhAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati 'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-asaMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate yat-asaMkhyeya pradezikaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'asaMkhejapaesie khaMdhe asaMkhejapaesiyassa khaMdhassa davvaTThayAe tulle' asaMkhyeyapradezikaH skandhaH, asaMkhyeyapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, pratyekaJca dravyamanantaparyAyamitinyAyena asaMkhyeyapradezikaskandhasyApi dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt, 'paesaTTayAe cauDhANavaDie' pradezAryatayA asaMkhyeyabhAgasaMkhyeyabhAgasaMkhyeyaguNAsaMkhyeyaguNaiH pradezApekSayA asaMkhyeyapradezikaskandhasya catuHsthAnapatitatvamaseyam 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, atrApi asaMkhyAtasaMkhyAtabhAga saMkhyAtAsaMkhyAtaguNaizcatu:sthAnapatitatvaM bodhyam 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityA avasthAnApekSayA, asaMkhyeyapradezika: skandhazcatu:sthAnapatito bhavati, 'vaNNAi uvarillacauphAsehiya chaTThANavaDie' gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA gayA hai ki asaM. khyAtapradezI skaMdhoM ke ananta pradeza haiM ? bhagavAn-he gautama ? eka asaMkhyAtapradezI skaMdha dUsare asaMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai / pradezoM kI apekSA se eka asaMkhyAta pradezI skaMdha dUsare asaMkhyAtapradezI skaMdha se catuH sthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI apekSA se bhI catuHsthAnapatita hotA hai, arthAt asaMkhyAtabhAgahIna, saMkhyAtabhAgahIna, saMkhyAtaguNa hIna aura asaMkhyAtaguNa hIna hai| sthiti kI apekSA bhI catu:sthAnapatita hai| varNa Adi se tathA uparyukta cAra zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparzo se SaTsthAnapatita hotA hai| zrI gautamasvAmI-he bhagavan! zA kAraNe evuM kahyuM che ke asaMkhyAta pradezI skandhanA ananta pradeza che ? zrI bhagavAna - gautama ! eka asaMkhyAta pradezI skandha bIjA asaMkhyAta pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya che. pradezanI apekSAe eka asaMkhyAta pradezI audha bIjA asaMkhyAta pradezI skandhathI catuHsthAna patita thAya che, avagAhanAnI apekSAe paNa catuHsthAna patita thAya che arthAt asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna ane asaMkhyAta guNahIna che. sthitinI apekSAe paNa catuHsthAna patita che. varNa AdithI tathA uparyukta zIta, uSNa, sinagdha ane rUkSa e cAra sparzathI sthAna patita thAya che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ 82 varNAdibhiH - varNagandharasaiH, uparitanacatuHsparzezca - zItoSNasnigdharUpaspazairasaMkhyeyapradezikaH skandhaH SaTsthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati - 'aNatapaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! anantapradezikAnAM - skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - 'goyamA ! he gautama ! 'anaMtA pajjavA paNNattA !' anantapradezika skandhAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati - 'se keNaNaM bhaMte ! evaM vaccai - aNatapae siyANaM 'aNaMtA pajjavA paNNattA ?" he bhadanta ! tat atha kenArthena kathaM tAvad evam uktarItyA ucyate yat - ananta - pradezika skandhAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH 1 iti, bhagavAn Aha - 'goyamA ! he gautama ! 'anaMta esie khaMdhe anaMta parasiyassa khaMdhassa davvaTTayAe tulle' anantapradezikaH skandhaH anantapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca pratyekaJca dravyamanantaparyAyamiti nyAyena anantapradezikaskandhasyApi dravyatvena anantaparyAya saMbhavAt 'paesaiyAe chaTTANavaDie pradezArthatayA anantapradezikaH skandhaH SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNadvAyAe caudvANavaDie ' avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati 'ThiIe caudvANavaDie, sthityA avasthAnApekSayA catuHsthAnapatito bhavati 'vaNNagaMndharasaphAsapajjavehiM chaTTANavaDie' varNagandharasasparzaparyavaiH padasthAnapatito bhavati, tathA ca anantapradezika skandho'pi avagAhanApekSayA catuHsthAnapatita eva bhavati na tu SaTsthAnapatitaH, tasyAnanta prajJApanAsUtre gautama - he bhagavan ! anantapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavan- he gautama! anantapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? gautama - he bhagavan ! aisA kahane kyA kAraNa hai ? bhagavAn gautama ! eka antapradezI skaMdha dUsare anantapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hotA hai pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita, sthiti se bhI catuHsthAnapatita tathA varNa gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| zrI gautamasvAmI--he bhagavan ! ananta pradezI kandhAnA keTalA paryAya che ? zrI bhagavAna-he gautama ! ananta pradezI skandhAnA ananta paryAya kahyA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! ema kahevAnuM zuM kAraNa che ? zrI bhagavAn--hai gautama ! eka ananta pradezI skandha bIjA ananta pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya ane che, pradezonI apekSAe SasthAna patita thAya che, avagAhanAthI catuHsthAna patita, sthitithI paNa catuHsthAna patita tathA va, gadha, rasa, ane spanA paryAyeAthI sthAna patita che. ahIM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU013 paramANupudgala paryAya nirUpaNam 813 pradezAvagAhanAyA asaMbhavena anantabhAgAnantaguNAbhyAM hAni vRddhasaMbhavAt, varNagandhAdibhistu SaTsthAnapatita eva bhavati varNAdiparyavairanantabhAgAnantaguNAbhyAmapi hAni vRddhi saMbhavAt, tadabhilApastu-varNAdi paryavairanantapradezikaH skandho'nantapradezika skandhasya anantabhAgahIno vA, asaMkhtheyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIna vA saMkhyeyaguNa hIno vA, asaMkhyeyaguNa hIno vA anantaguNahIno vA bhavati, evamabhyadhikAlApo'pi avagantavyaH gautamaH pRcchati - ' egapaesogADhANaM poggalANaM pucchA' he bhadanta ! eka pradezAvagADhAnAM pudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - ' goyamA !' he gautama! 'anaMtA yahA~ yaha dhyAna meM rakhanA cAhie ki anantapradezI skaMdha bhI avagA hanA kI apekSA catuHsthAnapatita hI hotA hai SaTsthAnapatita nahI ho sakatA kyoMki lokAkAza ke asaMkhyAta pradeza hI hai aura anantapradezI skaMdha bhI asaMkhyAta pradezoM meM hI avagAhana karatA hai, ataeva anantabhAga evaM anantaguNa hAni vRddhi kA saMbhava nahIM hai / hAM, varNAdi ke paryAyoM se vaha SaTsthAnapatita hai arthAt eka anantapradezI skaMdha dUsare anantapradezI skaMdha se varNAdi kI dRSTi se anantabhAga hIna asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| isI prakAra adhika bhI hotA hai / gautama - he bhagavan ! akAza ke eka pradeza meM avagADha pudgaloM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn - he gautama! ananta paryAya haiM / e dhyAna rAkhavuM joIe ke ananta pradezI skandha paNa avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita thAya che. SasthAna patita nathI thai zakatA, kemake leAkAkAzanA asaMkhyAta pradeza jache ane ananta pradezI skandha paNa asakhyAta pradezamAM ja avagAhanA kare che, tethI ja ananta bhAga temaja ananta guNahAni-vRddhinA sabhava nathI, hA varNAdinA paryAyethI drasthAna patita che arthAt eka ananta pradezI skandha bIjA ananta pradezI skandhathI vAMdinI draSTie ananta bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNahIna athavA ananta guNahIna thAya che, eja prakAre adhika paNa thAya che. zrI gautamasvAmI--he bhagavan ! AkAzanA eka pradezamAM avagADha pudgalAnA keTalA paryAya che ? zrI bhagavAn -- he gautama! ananta paryAya che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre pajjavA paNNattA' eka edezAvagADhAnAM pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNatuNaM bhaMte ! evaM vuccai-egapaesogADhANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat atha, kenArthena-kathaM tAvat evamuktarotyA, ucyate yat-ekapradezAvagADhAnAM pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'egapaesogADhe poggale egapaesogADhassa poggalassa davvaTTayAe tulle' eka pradezAvagADhaH pudgalaH eka pradezAvagADhasya pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati 'paesaTThayAe chahANavaDie' pradezArthatayA SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA tulyo bhavati, 'ThiIe cauhANavaDie, sthityA-avasthAnApekSA, catu:sthAnapatito bhavati, tathA ca vivakSitaikapradezAvagADhaM paramANvAdikaM dravyam, aparaikapradezAvagADhaM dvi pradezikAdikaM dravyamiti dravyArthatayA tulyatvam pradezArthatayA SaTsthAnapatitatvaM bhavati anantapradezikasyApi skandhasya ekasmin AkAzapradeze'vagAhanasaMbhavAt evaM sthitibhAvApekSayA catu:sthAnapatitatvaM bhavati, 'vaNNAi gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA ki eka pradezAvagADha pudgaloM ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! ekapradezAvagADha eka pudgala dUsareekapradezAvagADha pudgala se dravya kI apekSA tulya hai pradezoM kI apekSA SaTsthAna patita hotA hai, avagAhanA se tulya hai aura sthiti kI apekSA catuH sthAnapatita hotA hai aura varNAdi kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai| tAtparya yaha hai ki AkAza ke eka pradeza meM avagADha paramANu bhI dravya hai aura kisI dUsare eka pradeza meM avagADha dvipradezI Adi pudgala bhI dravya haiM ataeva ve dravya ko dRSTi se tulya haiM, magara pradezoM kI dRSTi se unameM SaTsthAnapatita hAni-vRddhi ho sakatI hai, kyoMki ekapradezI | zrI gautamasvAmI-he bhagavana zA kAraNe evuM kahyuM che ke eka pradezAvagADha pudgalonA anaH paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! eka pradezAvagADha eka pudgala bIjA eka prazA gADha pudgalathI dravyanI apekSAe tulya che pradezanI apekSAe SasthAna patita bane che. avagAhanAthI tulya che paNa sthitinI apekSAe catuHsthAna patita thAya che ane varNAdinI apekSAe SaTrasthAna patita thAya che. tAtparya e che ke AkAzanA eka pradezamAM avagADha paramANu paNa dravya che ane keI bIjA pradezamAM avagADha kripradezI Adi pudgala paNa dravya che, tethI ja teo dravyanI dRSTie tulya che, paNa pradezanI draSTie teomAM sthAna patita hAni-vRddhi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ S aman prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.13 paramANupudgalaparyAyanirUpaNam 815 uvarilla cauphAsehiM chaTANavaDie' varNAdibhiH, uparitana catuHsparzI H zItoSNasnigdharUkSaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM dupaesogADhevi evam-tathaiva-ekapradezAvagADhavadeva dvipradezAvagADho'pi pudgalo vaktavyaH, gautamaH pRcchati'saMkhijjapaesogADhANaM pucchA' saMkhyeyapradezAvagADhAnA pudgalAnAM kiyantaH payavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajavA yaNNattA ?' saMkhyeyapradezAvagADhAnAM pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-saMkhejjapaesogADhANaM aNatA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad evam-uktarItyA ucyate yat-saMkhyeyapradezAvagAr3hAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-goyamA!, he gautama ! 'saMkhejapaesogADhassa poggalassa davvaTThayAe tulle' saMkhyeyapradezAvagADhasya pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paeparamANu bhI eka pradeza meM rahatA hai aura ananta pradezI skaMdha bhI eka hI pradeza meM raha sakatA hai / ataH avagAhanA se tulya hai sthiti kI apekSA se catuHsthAnapatita hotA hai, varNAdi se tathA zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparzo se SaTsthAnapatita hotA hai| isI prakAra dvipradezAvagADha se dazapradezAvagADha taka ke pudgala ke viSaya meM bhI kaha lenA cAhiye gautama-he bhagavan ! saMkhyAta pradezoM meM avagADha pudagaloM ke kitane paryAya kahe haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya kahe haiM' gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavan-he gautama ! saMkhyAtapradezAvagAr3ha eka pudgala dUsare sNkhyaathaI zake che, kemake eka ja pradezI paramANu paNa eka pradezamAM rahe che. ane anantapradezI skandha paNa ekaja pradezamAM rahI zake che. tethI avagAhanAthI tulya che. sthitinI apekSAe catusthAna patita thAya che, varNAdithI tathA zIta, uNu, sinagdha ane rUkSa sparzothI SasthAna patita thAya che. e ja prakAre dvipradezAvagADhathI daza pradezAvagADha sudhI pugalanA viSayamAM paNa kahevuM joIe. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! saMkhyAta pradezomAM avagADha pudgalanA keTalA paryAya dyA cha ? zrI bhagavAna-he gautama! ananta paryAya kahyA che. zrI gautabhasvAmI-3 mAvan ! mevu 4Anu zu // 295 cha ? zrI bhagavAna-he gautama! saMkhyAta pradezAvagADha eka pudagala bIjA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre saTTayAe chaTThANavaDie' pradezArthatayA SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe duSThANavaDie' avagAhanArthatayA dvi sthAnapatito bhavati, tathA ca avagAhanApekSayA saMkhyeyapradezAvagADhaH pudgalaH saMkhyeyapradezAvagADhasya saMkhyeyabhAga hInaH saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, 'ThiIe cauDhANavaDie' sthityA-avasthAnApekSayA saMkhyeyapradezAvagADhaH pudgalaH saMkhyeyapradezAvagADhasya pudgalasya asaMkhyeyabhAga hIno vA, saMkhyeyabhAgahIno vA, saMkhyeyaguNa hIno vA asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA, saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavatIti bhAvaH, 'vaNNAiuvarilla cauphAsehiya chaTThANavaDie' varNAdibhiH uparitanacatuHspazaizca-zItoSNasnigdharUkSasparzaparyavai SaTrasthAnapatito bhavati tadbhilApastu pUrvoktarItyA'vagantavyaH, gautamaH pRcchati-'asaMkhejapaesogADhANaM tapradezavagADha pudagala se dravya kI apekSA tulya hai pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI apekSA dvisthAnapatita hotA hai arthAt saMkhyAtabhAga hIna athavA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai aura yadi adhika ho to saMkhyAtabhAga adhika yA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai / sthiti kI apekSA se catuHsthAnapatita hotA hai, arthAt eka saMkhyAta pradezavagADha pudgala dUsare saMkhyAtapradezAvagADha pudagala se asaMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai / yadi adhika ho to asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAta. gaNa adhika hotA hai| varNAdi kI apekSA tathA uparyukta cAra spoM kI apekSA SaTUsthAnapatita hotA hai| saMkhyAta pradezAvagADha pudgalathI dravyanI apekSAe tulya che, pradezonI apekSAe SaTrasthAna patita thAya che. avagAhanAnI apekSAe kristhAna patita bane che arthAt saMkhyAtabhAga hIna, athavA saMkhyAta guNahIna thAya che ane je adhika thAyate saMkhyAta bhAga adhika agara saMkhyAta guNa adhika thAya che sthitinI apekSAe catuHsthAna patita thAya che, arthAt eka saMkhyAta pradezAvagADha pudgala bIjA saMkhyAta pradezAvagADha pudgalathI asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna thAya che. je adhika hoya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika athavA asaMkhyAta guNa adhika thAya che. varSAdinI apekSAe tathA uparyukta cAra sparzonI apekSAe sthAna patita thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 1.013 paramANupudgalaparyAyanirUpaNam 817 pucchA ?' asaMkhyeyapradezAvagADhAnAM pudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH 1 iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' asaMkhyeyapradezAvagADhAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautama ! pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-asaMkhejapaesogADhANaM aNaMtA pajjavA paNNatA?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate yad-asaMkhyeyapradezAvagADhAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha 'goyamA !' he gautama ! 'asaMkhejapaesogADhe poggale' asaMkhyeyapradezAvagADhaH pudgala: 'asaMkhejjapaesogADhassa poggalassa davvaTTayAe tulle' asaMkhyeyapradezAvagADhasya pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, pratyekaJca dravyamanantaparyAyamiti nyAyena asaMkhyeyapradezAvagADhasyApi pudgalasya dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt 'paesaTTayAe chaTThANavaDie' pradezArthatayA-pradezApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, asaMkhyeyapradezAvagADhasya pudgalasya anantapradezAnAmapi saMbhavAt 'ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA, catu:sthAnapatito bhavati, asaM. khyeyapradezAvagADhasya pudgalasya anantapradezAvagAhanAyA asaMbhavAt, 'TiIe cau gautama-he bhagavan ! asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgaloM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA gayA ki asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudgaloM ke ananta paryAya haiM ? bhagavan-he gautama ! asaMkhyAta pradezoM meM avagADha eka pudgala dUsare asaMkhyAta pradezoM meM avagADha pudUgala se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, aura pratyeka dravya ananta paryAya vAlA hotA hai, isa nyAya se asaMkhyAtapradezoM meM avagADha pudgala bhI dravya hone ke kAraNa ananta zrI gautamasvAmI-he bhagavAna ! asaMkhyAta pradezomAM avagADha pudgalenA keTalA paryAya che? zrI mAvAn- gautama ! mananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana zA kAraNe evuM kahevuM che ke asaMkhyAta pradezomAM avagADha pudgalenA ananta paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! asaMkhyAta pradezomAM avagADha eka pudagala bIjA asaMkhyAta pradezomAM avagADha pudgalathI dravyanI dRSTie tulya thAya che ane pratyeka dravya anaH paryAya vALA hoya che, e nyAye asaMkhyAta pradezomAM avagADha pudgala paNa dravya hovAne kAraNe ananta paryAya vALuM che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ 818 majJApanAsUtre dvANavaDie' sthityA-avasthAnApekSayA, catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNAi aTThaphAsehiM chaTANavaDie' varNAdibhiH, aSTa spazaiMzca SaTsthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati-'egasamayaThiiyANaM pucchA' he bhadanta ! ekasamayasthitikAnAM pudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' eka samayasthitikAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-egasamayaThiiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ?' he bhadanta ! tat-atha kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate yat-ekasamayasthitikAnAM pudgalAnAmanantAH paryavA: paryAya vAlA hai| pradezoM kI apekSA vaha SaTsthAnapatita hotA hai, kyoMki asaMkhyAtapradezAvagADha pudgala anantapradezI bhI ho sakatA hai / avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, kyoMki anantapradezoM meM kisI pudgala kI avagAhanA kA saMbhava hI nahIM hai, kyoMki lokAkAza ke asaMkhyAta hI pradeza haiM jinameM pudgaloM kA avagAha hai / sthiti kI apekSA vaha catuHsthAnapatita hotA hai / varNa, gaMdha, rasa aura AThoM spoM kIapekSA vaha SaTsthAnapatita hotA hai| eka samaya kI sthiti vAle pudgaloM kI pRcchA, arthAt gautama prazna karate haiM-he bhagavan ! eka samaya kI sthiti vAle pudgalo ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki eka samaya kI sthiti vAle pudgaloM ke ananta paryAya haiM ? pradezonI apekSAe te vasthAna patita thAya che. kemake ananta pradezAvagADha pudgala ananta pradezI paNa thaI zake che avagAhanAnI dRSTie cata sthAna patita thAya che. kemake ananta pradezamAM kaI pugalanI avagAhanAne saMbhava ja nathI, kemake kAkAzanA asaMkhyAta ja pradeza che, jemAM pudgalene avagAha che. sthitinI apekSAe te catuHsthAna patita thAya che. varNa, gaMdha, rasa ane AThe sparzInI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. eka samayanI sthitivALA pudgalenI pRcchA, arthAta gautamasvAmI prazna kare che.- bhagavad ! eka samayanI sthitivALA pudgalenA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che ke he gautama! ananta paryAya che, zrI gautamasvAmI-he bhagavan! zA kAraNe evuM kahevAya che ke eka samayanI sthitivALA pulanA ananta paryAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 su. 13 paramANupudgalaparyAyanirUpaNam 819 prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'ega samayaThiie poggale' ekasamayasthitikaH pudgalaH 'ega samaya Thiiyassa pomgalassa davvaTTayAe tulle' ekasamayasthitikasya pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'parasaTTayAe chaDANavaDie pradezArthatayA padasthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe caudvANavaDie ' avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, 'ThiIe tulle' sthityA tulyo bhavati, 'vaNNAi aphAsehiM chaTTANavaDie' varNAdibhiH aSTasparze zva SaTsthAnapatito bhavati, ' evaM jAva dasasamayaThiIe' evam uktarItyA yAvad-dvitri catuHpaJca SaTsaptASTa navadazasamayasthitikaH pudgalo vaktavyaH, 'saMkhejja samaya ThiiyANaM evaM ceva' saMkhyeyasamayasthitikAnAM pudgalAnAm evaJcaiva ekasamayasthitikapudgalavadeva vaktavyam, kintu 'NavaraM ThiIe duTThANavaDie' navarampUrvApekSayA vizeSastu sthityA - avasthAnApekSayA dvisthAnapatito bhavati, tathA ca saMkhyeyabhAga hIno vA saMkhyeyaguNahIno vA, ityevaM dvi sthAnapatitatvaM bodhyam bhagavAn - he gautama ! eka samaya kI sthiti vAlA eka pudgala dUsare eka samaya kI sthiti vAle pudgala se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita aura sthiti kI apekSA se tulya hotA hai / varNa Adi se tathA AThoM sparzo kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai| isI prakAra do, tIna, cAra, pA~ca, chaha, sAta, ATha, nau aura dasa samaya kI sthiti vAle pudgala ke viSaya meM bhI samajhanA cahie / saMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudugaloM kI vaktavyatA bhI isI prakAra kI kahanI cAhie / vizeSatA yaha hai ki sthiti kI apekSA ve disthAnapatita hote hai, arthAt saMkhyAtabhAga hIna athavA saMkhyAtaguNa zrI bhagavAnDe gautama ! eka samayanI sthitivALu eka pudgala khIjA eka samayanI sthitivALA puTTugalathI dravyanI dRSTie tulya hAya che, pradezAnI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. avagAhanAthI catuHsthAna patita ane sthitinI apekSAe tulya hAya che. va AdithI tathA AThe sponI apekSAe SaTasthAna patita hAya che. ahAre the; tra, yAra, pAMtha, cha, sAta, mAI, nava ne dRza sthitivALA pudgaleAnA viSayamAM paNa samajavuM joie. sakhyAta samayanI sthitivALA pudgaleAnI vaktavyatA paNa AvI ja jAtanI kahevI joI e. vizeSAtA e che ke sthitinI apekSAe teo dvisthAna patita thAya che, arthAt sakhyAta bhAgahIna athavA sa`khyAta guNuhIna thAya che ane jo adhika DAya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ 820 prajJApanAsUtre evameva saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA, ityevaJca dvisthAnapatitatvaM bhavati, 'asaMkhejjasamayaThiyANaM evaM ceva !' asaMkhyeyasamayasthitikAnAM pudgalAnAm evaJcaiva - ekasamayasthitikapudgalavadeva vaktavyatA vaktavyA, kintu 'NavaraM ThiIe caudvANavaDie, navaram - pUrvApekSayA vizeSastu sthityA catuH sthAnapatito bhavati, tadabhilApastu pUrvoktarItyA'vaseyaH, asaMkhyeyasamayasthiti pudgalasya saMkhyeyA saMkhyeyabhAgaguNa saMbhavAt, gautamaH pRcchati - 'egaguNakAlagANaM pucchA !' he bhadanta ! ekaguNakAlakAnAM pudgalAnAM kiyantaH paryavaH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - 'goyamA ! 'he gautama ! 'anaMtA pajjavA paNNattA' ekaguNakAlakAnAM pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH, , gautamaH pRcchati - 'se keNaNaM bhaMte ! evaM buccara - 'ekaguNakAlagANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena - kathaM tAvada, evam uktarItyA ucyate yat-eka guNakAlakAnAM pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptA: ? iti bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'egaguNakAlae poragaTe, ekaguNakAlakaH pudgalaH 'ekaguNakAlagassa poggalassa hIna hote haiM aura yadi adhika ho to saMkhyAtabhAga adhika yA saMkhyAtaguNa adhika hote haiM / asaMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgaloM kA kathana bhI isI prakAra hai, parantu sthiti kI apekSA vaha catuHsthAnapatita hote haiM, kyoMki asaMkhyAta samaya kI sthiti vAle pudgaloM kI sthiti meM adhika se adhika asaMkhyAta bhAga yA asaMkhyAtaguNa hAnivRddhi hI ho sakatI hai| gautama - he bhagavan ! eka guNa kAle pudgaloM ke kitane paryAya hai? bhagavAn - he gautama ! ananta paryAya haiM / gautama - hai bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA hai ? bhagavAnU - he gautama! eka guNa kAlA eka pudgala dUsare eka guNa te saMkhyAta bhAga adhika agara saMkhyAta guNu adhika thAya che. sakhyAta samayanI sthitivALA pudgalAnuM kathana paNa eja prakAre che. parantu sthitinI apekSAe te catuHsthAna patita thAya che, kemake asaMkhyAta samayanI sthitivALA pudgalAnI sthitimAM adhikathI adhika sakhyAta bhAga vA asakhyAta guNahAni-vRddhi ja thai zake che zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! eka guNUkALA puddagaleAnA keTalA paryAya che ? zrI bhagavAna--De gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI he bhagavan zA kAraNe ema kahyuM che ? zrI bhagavAn-he gautama ! eka guNu kALu eka puddagala khIjA eka guNu kALA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.13 paramANupudgalaparyAyanirUpaNaJ 821 " davvaTTayAe tulle' ekaguNakAlakasya pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTAyAe chANavaDie' pradezArthatayA SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe caudvANavaDie' avagAhanArthatayA - avagAhanApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, 'ThiIe caudvANavaDie' sthityA avasthAnApekSayA catuHsthAnapatito bhavati 'kAlavaSNapajjavehi tulle' kRSNavarNaparyavaistulyo bhavati ubhayorapi kRSNavarNaparyAya sad bhAvAt, 'ava se se hi vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM chaTTANavaDie ' avazeSaiH varNagaMdharasasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM jAva dasaguNakAlae, evam pUrvoktarItyA, yAvad dvitricatuHpaJca SaTsaptASTa navadazaguNakAlakaH pudgalo vaktavyaH, 'saMkhejjaguNakAlaeva evaM caiva saMkhyeyaguNakAlako'pi pudgalaH evaJcaiva ekaguNakAlakavadevAvaseyaH, kintu 'NavaraM sahANe duTTANavaDie, navaraM pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne - svasthAnApekSayA dvisthAnapatito bhavati, tathA ca saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA ityeva dvisthAnapatitatvaM bhavati, evameva saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati ityevazca dvisthAnapatitatvaM bodhyam, kAle pudgala se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI dRSTi se padasthAnapatita hotA hai, avagAhanA se catuHsthAnapatita hotA hai sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya hotA hai, kyoMki donoM meM kRSNa varNa kA eka-eka guNa arthAt aMza hI pAyA jAtA hai| zeSa varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / isI prakAra dazaguNa kAle taka ke pudgala ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie / saMkhyAtaguNa kAle pudgala kA kathana bhI isI prakAra karanA cAhie, parantu vizeSatA yaha ki use svasthAna meM visthApatita kahanA cAhie, arthAt yA to saMkhyAtabhAga hIna kRSNa hotA hai athavA saMkhyAtaguNa kRSNa hotA hai, yadi adhika ho pudgalathI dravyanI dRSTie tulya thAya che. pradezonI dRSTie SaTasthAna patita thAya che. avagAhanAthI catuHsthAna patita thAya che, sthitinI apekSAe catuHsthAna patita thAya che, kRSNavarNanA paryAyeAthI tulya heAya che, kemake bannemAM kRSNava nA eka eka guNu arthAt aMza ja maLI Ave che. roSa varNa, gaMdha, rasa ane sparzonA paryAyethI SaDthAna patita thAya che. eja prakAre daza guNu kALA sudhInA pudgaleAnA viSayamAM pazu samajI levuM joie. saMkhyAtaguNu kALA pudgalanuM kathana paNa Aja prakAre karavuM joie, parantu vizeSatA e che ke tene svasthAnamAM dvisthAna patita kahevu joie, arthAt agara te sa`khyAta bhAgahIna kRSNa hAya che athavA sa`khyAta guNu kRSNa hAya che, jo adhika hAya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ 822 prajJApanAsUtre 'evaM asaMkhijjaguNakAlaevi' evam-ekaguNakAlakavadeva asaMkhyeyaguNakAlako'pi pudgalo vaktavyaH kintu-'NavaraM sahANe cauThANavaDi' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne catusthAnapatito bhavati, saMkhyAtAsaMkhyAtabhAgaguNahAni vRddhisaMbhavAt, 'evaM aNaMtaguNakAlae vi' evam ekaguNakAlaka pudgalakavadeva anantaguNakAlako'pi pudgalo vaktavyaH kintu 'NavaraM sahANe chaTANavaDie' navaram pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne-svasthAnApekSayA SaTsthAnapatito bhavati anantaguNakAlaka pudgalasya anantAsaMkhyAtasaMkhyAtabhAgaguNahAnivRddhisaMbhavAt 'evaM jahA kAlavaNNassa vattavvayA bhaNiyA tahA sesANavi vaNNagaMdharasaphAsANaM vattavvayA bhANiyavvA jAva aNaMtaguNalakkhe' evam-pUrvoktarItyA yathA kRSNavarNasya baktavyatA bhaNitA tathA zeSANAmapi varNagandharasasparzAnAM vaktavyatA bhaNitavyA yAvad-lohita harita potazuklavarNAdInAm ekAdi-anantaguNarUkSaparyantAnAM vaktavyatA vaktavyetyAzayaH ||suutr013|| to saMkhyAtabhAgaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai / isI prakAra asaMkhyAtaguNa kAle pudgala ke saMbaMdha meM bhI kahanA cAhie / kintu usameM vizeSatA yaha haiM ki vaha svasthAna meM catuHsthAnapatita hotA hai| anantaguNa kAle pudgala kI vaktavyatA bhI aisI hI haiM, parantu usameM vizeSatA yaha hai ki vaha svasthAna meM arthAt kRSNa varNa kI apekSA SaTsthAnapatita hInAdhika hotA hai kyoMki ananta guNa kAle eka pudgala meM dUsarA ananta guNa kAlA pudgala anantabhAgahIna, asaMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna saMkhyAtaguNa hIna, asaMkhyAta guNa hIna aura anantaguNa hIna ho sakatA hai aura yadi adhika ho to isI prakAra adhika bhI ho sakatA hai / jaise kRSNa varNa kI vaktavyatA kahI, vaise te saMkhyAta bhAga adhika athavA saMkhyAta guNa adhika hoya che. e prakAre asaMkhyAta guNa kALa pudgalanA sambandhamAM paNa kahevuM joIe. kintu temAM vizeSatA e che ke te svasthAnamAM catuHsthAna patita thAya che. anata guNa guNa kALA pudgalanI vakatavyatA paNa evI ja che, paraMtu temAM vizeSatA e che ke te svasthAnamAM arthAt kRSNa varNanI apekSAe sthAna patita hInAdhika thAya che, kemake ananta guNa kALA eka pugalamAM bIjA ananta guNa kALA yugala ananta bhAgahIna, asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, asaMkhyAta guNahIna ane ananta guNahIna thaI zake che ane je adhika hoya te e cAre prakAre adhika paNa thaI zake che. jema kRSNa varNanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ D prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 vipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 823 ___ mUlam-jahannogAhaNagANaM bhaMte! dupaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte! evaM vuccaijahaNNogAhaNagANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA! jahaNNogAhaNae, dupaesie khaMdhe jahaNNogAhaNassa dupaesiyassa khaMdhassa davvaTTayAe tulle, paesaTTayAe tulle, ogAhaNaTTayAe tulle ThiIe cauTANavaDie, kAlavaNNa pajjavehiM chaTANavaDie, sesa vaNNagaMdharasapajjavehiM chaTANavaDie, sIyausiNaNiddhalukkhaphAsapajjavehiM chaTANavaDie, ukkosogAhaNae vi evaM ceva, ajahaNNamaNukosogAhaNao natthi jahaNNogAhaNayANaM bhaMte ! tipaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahapaNogAhaNagANaM tipaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA! jahA dupaesie jahaNNogAhaNae, ukkosogAhaNae vi evaM ceva, evaM ajahaSNamaNukosogAhaNae vi, jahaNNogAhaNayANaM bhaMte ! ca upaesiyANaM pucchA, goyamA ! jahA jahannogAhaNae dupaesie tahA jahaNNogAhaNae cauppaesie, evaM jahA ukkosogAhaNae dupaesie tahA ukkosogAhaNae cappae sie, vi, evaM ajahaNNamaNukosogAhaNae vi cauppaesie, NavaraM ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie, jai hINe paesahINe, aha abbhahie paesa abbhahie / evaM jAva dasa paesie NeyavvaM, NavaraM ajahamaNukosogAhaNae paesa hI zeSa vargoM kI gaMdhoM kI, rasoM kI aura sparzoM kI bhI samajha lenI cAhie, yAvat anantaguNa rUkSa taka isI prakAra kahanA cAhie // 13 // vakatavyatA kahI tevI ja zaiSavanI, ganI, rasanI ane sparzInI paNa samajI levI joIe yAvat ananta guNa rUkSa sudhI e prakAre kahevuM joIe che 13 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre parivuDDhI kAyavA, jAva dasa paesiyassa satta paesA parivar3aDhijjati, jahaNogAhaNagANaM bhaMte! saMkhejjapaesiyANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA ? se keNaTeNaM bhaMte! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM saMkhejjapaesiyANaM agaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNogAhaNae saMkhejjapaesie jahaNNogAhaNagasta saMkhijjapaesiyassa dabbaTTayAe tulle, paesaTTayAe duTANavaDie, ogAhaNaTTayAe tulle, ThiIe cauTTANavaDie, vaNNAicauphAsapajjavehi ya chaTANavaDie, evaM ukkosogAhaNae vi, ajahaNNamaNukologAhaNae vi evaM ceva, NavaraM saTANe duTANavaDie, jahaNNogAhaNagANaM bhaMte! asaMkhijjapaesiyANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM asaMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ? goyamA ! jahaNNogAhaNae asaMkhijapaesie khaMdhe jahaNNogAhaNagassa asaMkhijjapaesiyassa khaMdhassa dabaTTayAe tulle, paesaTTayAe, cauTANavaDie, ogAhaNaTTayAe, tulle ThiIe ca uTTANavaDie, vaNNAiuvarilla phAsehi ya chaTANavaDie evaM ukkosogAhaNae vi, ajahaNNamaNukosogAhaNae vi evaM ceva, navaraM saTANe cauTTANavaDie, jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA ? se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANa aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNaNogAhaNae aNaMtapaesie khaMdhe jahaNNogAhaNagassa aNaMtapaesiyassa khaMdha. ssa davvaTTayAe tulle, paesaTuyAe chaTANavaDie, ogAhaNaTrayAe tulle, ThiIe cauTrANavaDie, vaNNAiuvarilla cauphA. sehiM chaTANavaDie, ukkosogAhaNae vi evaM ceva, navaraM ThiIe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 5 sU.14 vipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 825 vi tulle, ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM buccai-ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA! ajahaNNamaNukosogAhaNae aNaMtapaesie khaMdhe ajahaNNamaNukosogAhaNagassa aNaMtapae. siyarasa khaMdhassa davaTyAe tulle, paesaTTayAe chaTANavaDie, ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie, ThiIe cauTANavaDie vaNNAi aTTaphAsehiM chaTANavaDie,jahaNNaThiiyANaM bhaMte! paramANupoggalANaM pucchA, goymaa|jhnnnntthiiyaannN paramANupuggalANaM aNaMtA pajavA pnnnnttaa|se keNaTeNaM bhaMte! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM paramANupoggalANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA! jahaNNaThiie paramANupoggale jahaNNaThiiyassa paramANupoggalassa davvayAe tulle, paesaTTayAe tulle, ogAhaNaTayAe tulle, ThiIe tulle, vaNNAi. duphAsehi ya chaTANavaDie, evaM ukkosaThiie vi, ajahaNNamaNukosaThiie vi evaM ceva, navaraM ThiIe cauTTANavaDie, jahaNNaThiiyANaM dupaesiyANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM goyamA ! buccai-jahaNNaThiiyANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaThiie dupaesie jahaNNaThiiyassa dupaesiyassa davvaTayAe tulle, paesa. TrayAe tulle, ogAhaNaTrayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie, jai hoNe paesahINe, aha abbhahie, paesaabbhahie, ThiIe tulle, vaNNAi cauphAsehiM ya chaTANavaDie, evaM ukkosaThiie vi. ajahaNNamaNukosaThiie vi evaM ceva navaraM ThiIe cauTANavaDie, evaM jAba dasa paelie, navaraM paesaparivuDDI kAyavA, ogAhaNaTTayAe tisuvi gamaesu jAva dasa paesie evaM paesA parivaDijaMti, jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! saMkhejapaesiyANaM pra0 104 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ 826 majJApanAsUtre pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaMvuccai-jahaNNaThiiyANaM saMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaThiie saMkhejapaesie khaMdhe jahapaNaThiiyassa saMkhijjapaesiyassa khaMdhassa davvaTrayAe tulle, paesaTTayAe duTTANavaDie, ogAhaNaTrayAe duTThANavaDie, ThiIe tulle, vaNNAI cauphAsehi ya chaTThANavaDie, evaM ukosaThiie vi ajahaNNamaNukosaThiie vi evaM ceva, navaraM ThiIe cauTaThANavaDie, jahaNNaThiiyANaM asaMkhejapaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte! evaM vuccaijahANaThiiyANaM asaMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajavA paNNatA? goyamA! jahaNNaThiIe asaMkhejapaesie jahaNNaThiiyassa asaMkhejjapaesiyassa davaTTayAe tulle, paesaTTayAe cauTANavaDie ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie, ThiIe tulle vaNNAi uvarilla cauphAsehi ya chaTANavaDie, evaM ukkosaThiie vi, ajahaNNamaNukosaThiIe evaM ceva, NavaraM ThiIe cauTuNavaDie, jahaNNaThii. yANaM aNaMtapaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaThiiyassa aNaMtapaesiyassa davaTTayAe tulle, paesaTTayAe chaTANavaDie, ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie, ThiIe tulle, vaNNAi aTaphAsehi ya chaTrANavaDie, evaM ukosaThiie vi, ajahaNNamaNukosaThiie vi evaM ceva, navaraM Thiie, cauTrANavaDie, ||suu014|| dvipradezikAdi vaktavyatA zabdArtha-(jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! dupaesiyANa pucchA ?) he bhaga ( dvidezika Adi vaktavyatA zA-(jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! dupaesiyANaM pucchA ) mAn dhanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 827 chAyA-jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! dvipradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta, evamucyate-jaghanyAvagAhanako dvipradezikaH skandho jaghanyAvagAhanakasya dvipradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA catusthAnapatitaH kRSNavarNaparyavaiH SaTsthApatitaH zeSavarNagandharasaparyavaiH padasthAnapatitaH, zItoSNasnigdha rUkSa spavan ! jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI pudgaloM ke saMbaMdha meM prazna ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccaI-jahaNNogAhaNagANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA gayA hai ki jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI pudgaloM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNogAhaNae dupasie khaMghe jahaNNogAhaNassa dupaesiyassa khaMdhassa vyaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya avagAhanA vAlA vipradezI skaMdha jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA kI apekSA tulya hai (ThiIe cauTThANavaDie sthiti se catuHsthAnapatita hai (kAlavaNNapajjavehiM chaTThANavaDie) kAle varNa ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai (sesavaNNagaMdharasa pajjavehiM chahANavaDie) zeSa varNa, gaMdha, rasa ke paryAyoM se SaTsthAnapatita (sIya-usiNa-Niddha-lukkhaphAsapajjavehi chaTANavaDie) zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparzo se SaTsthAnapatita hotA hai sana pradezI purAnA samayamA prazna ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) 3 gautama ! ananta paryAya 4 // cha (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! // 42 se kahyuM ke jaghanya avagAhanAvALA dvipadezI pudgalenA ananta paryAya kahyA che? (goyamA ! jahaNNogAhaNae dupaesie khaMdhe jahaNNogAhaNassa dupaesiyassa khaMdhassa davvayAe tulle) 3 gautama ! dhanya sAnA vA pradezI dhanya sAnA videzI nyathI dravyanISTiya tulya cha (paesayAe tulle) prazAnI apekSA tulya cha (ogAhaNadvayAe tulle) AqDanAnI 25pekSA tulya cha (ThiIe caudANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita cha (kAlavaNNa pajja. vehiM chadvANavaDie) 4 varSa nA pAyathI paTthAna patita thAya che (sesa vaNNagaMdharasapajjavehiM chadrANavaDie) zeSa varNa, gadha, 2sanA paryAyAthI paTasthAna patita thAya cha (sIya usiNa giddha lukkhaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie) zIta, Sey, snigya bhane 36 25 thA 58sthAna patita thAya cha (se teNadveNaM goyamA ! evaM vuccai zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ 828 prajJApanAsUtre rzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH tat tenArthena gautama ! evam ucyate - jaghanyAvagAhanakAnAM dvipradezikAnAM pudgalAnAM anantAH paryavAH prajJaptAH, utkRSTAvagAhana ko'pi evaJceva ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako nAsti jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! tripradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyAvagAhanakAnAM tripradezikAnAmanantAH paryavAH, prajJaptAH ? gautama ! yathA dvipradeziko jaghanyAvagAhanakaH, utkRSTAvagAhanako'pi evaJcaiva, evaM ajaghanyAnutkRSTa vigAhanako'pi jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! catuH pradezI( se teNadveNaM goyamA ! evaM buccai-jahaNNogAhaNayANaM poggalANaM anaMtA pajjavA paNNattA) isa kAraNa se he gautama! aisA kahA hai ki jaghanya avagAhanA vAle pugaloM ke ananta paryAya haiM ( ukko sogAhaNae vi evaM ceva) utkRSTa avagAhanA vAlA bhI IsI prakAra (ajahaNNamaNukko sogAhaNao nasthi) madhyama avagAhanA vAlA dvipradezI skaMdha nahIM hotA (jahaNNogAhaNayANaM bhate ! tipaesiyANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle tripradezI pugaloM kI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (sekeNaNaM bhate ! evaM bucar3a-jahaNNogAhaNagANaM tipaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? ) kisa kAraNa se he bhagavana ! aisA kahA hai ki jaghanya avagAhanA vAle tripradezI pudgaloM ke ananta paryAya kahe haiM ? (godhamA ! jahA dupaesie jahaNNogAhaNae ukko sogAhaNae vi evaM ceva) he gautama! jaise jaghanya avagAhanA vAlA pradezI vaisA hI jaghanya avagAhanA vAlA aura jahaNNogAhaNayANaM poggalANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) me arathI he gautama! bhevu ahyuM che } dhanya avagADenAvAjA yuddagasonA ananta paryAya che (ukkosogAhaNae vi evaM cetra) uSTa avagAhanAvAjA pazu se prAre (ajahaNNamaNuko sogAhaNao natthi) madhyabha avagAhanA vANA dvipradezI hundha nathI hotA ( jahaNogAhaNayANaM bhaMte! tipaesiyANaM pucchA ?) he bhagavan ! dhanya avagADanAvAjA tripradezI yugasonI pRcchA (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) De gautama ! ananta paryAya udyA che (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNogAhaNagANaM tipaesiyANa anaMtA pajjavA paNNattA ? ) zA araNe he bhagavan ! yevu nRdhanya bhavagADenAvANA tripradezI yugasonA ananta paryAya udyA che ? ( goyamA ! jahA dupaesie jahaNNogAhaNae ukkosogAhaNae vi evaM ceva) he gautama! nema dhanya avagAhatAvALA dvipradezI temaja jaghanya avagAhanA vALA ane utkRSTa ava che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudUgala paryAyanirUpaNam kAnAM pRcchA, gautama ! yathA jaghanyAvagAhanako dvipradezikastathA jaghanyAvagAhanakacatuH pradezikaH evaM yathA utkRSTa / vagAhanako dvipradezikastathA utkRSTAvagAhanakazcatuH pradeziko'pi, ebam - ajaghanyAnutkRSTAvagAhana ko'pi catuHpradazikaH, navaram avagAhanArthatayA syAdahInaH syAt tulyaH syAdabhyadhikaH, yadA hInaH pradeza hIna, athAbhyadhikaH pradezAbhyadhikaH, evaM yAvad dazapradeziko jJAtavyaH, navaram utkRSTa avagAhanA vAlA tripradezI ( evaM ajahaNNamaNukko sogA haNae vi) isI prakAra madhyama avagAhanA vAlA bhI (jahaNNogAhaNayANaM bhate ! caupasiyANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle caupradezI ke paryAyoM ke viSaya meM prazna ? (goyamA ! jahA jahaNNogAhaNae dupaesie tahA cauppaesie) he gautama! jaise jaghanya avagAhanA vAlA dvipradezI usI prakAra catuH pradezI ( evaM jahA ukosogAhaNae dupaesie tahA ukosogAhaNae cauppaelie vi) isa prakAra jaisA utkRSTa avagAhanA vAlA dvipradezI vaisA utkRSTa avagAhanA vAlA catuHpradezI ( evaM ajahaNNamaNukako sogAhaNae vi cauppaesie) isI prakAra madhyama avagAhanA vAlA caupradezI bhI ( navaraM ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya anbhahie) vizeSa yaha ki avagAhanA se kadAcit hIna, kadAcit tulya aura kadAcit adhika hotA hai (jai hoNe paesahINe) yadi hIna ho to pradezahIna ( aha anbhahie paesa anbhahie) agara adhika ho to pradezAdhika (evaM jAva dasapaesie yavvaM ) isa prakAra yAvat dazapradezI samajhanA cAhie gAhunA bAjA tripradezI ( evaM ajahaNNamaNuko sogAhaNae vi) bheTa rIte madhyabha 829 avagAhanA vALA paNa ( jahaNNogAhaNayANaM bhaMte! caupaesiyANaM pucchA) he bhagavan ! dhanya bhvgADunAvALA yAra pradezInA paryAyatA viSayabhAM prazna ? (goyamA ! jahA jahaNogAhaNae dupaesie tahA caupaesie) he gautama! prema dhanya gAvA nAvAjA dvipradezI mena rIte yatuHpradezI ( evaM jahA ukkosogAhaNae caupaesie vi) me zaite ?bha uddhRSTa avagAhanAvANA dvipradezI tebhana utkRSTa bhavagAhunA vANA yatuHpradezI ( evaM ajahaNNamaNuko sogA haNae vi cauppaesie) me zete madhyama vyavagADunAvANI yAra pradezI pazu (navaraM ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie ) vizeSa me hai bhavagAInAthI aAthita DIna, udAyit tujhyAne uhAyita adhika thAya che (jai hoNe paesahINe) le DIna hoya to aheza DIna (aha abbhahie paesa anbhahie ) agara adhika to pradezAdhi ( evaM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ 830 prajJApanAsUtre -ajaghanyAnutkRSTAvagAhanake pradezaparivRddhiH kartavyA yAvad dazapradezikasya sapta. pradezAH parivaddhiSyante jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! saMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama! anantAH, paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyAvagAhanakAnAM saMkhyeyapradezIkAnAM anantAH paryavAH prajJaptA:! gautama ! jaghanyAvagAhanakaH saMkhyeyapradeziko jaghanyAvagAhanakasya saMkhyeyapradezikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA dvisthAnapatitaH avagAhanArthatayA tulyaH sthityA catuHsthAnapatitaH, (NavaraM ajahaNNukkosogAhaNae paesavuDDI kAyacA) vizeSa yaha ki madhyama avagAhanA vAle meM eka-eka pradeza kI vRddhi karanA cAhie (evaM jAva dasapaesiyassa sattapaesA parivaDvijjati) isa prakAra yAvat dazapradezI ke sAta pradeza baDhate haiM (jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! saMkhejjapaesiyANaM pucchA?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle saMkhyAta pradezI pudgaloM kI pRcchA ? (goyamA ! arNatA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM maMte ! evaM yuccai-jahaNNogAhaNagANaM saMkhejapaesiyANaM aNaMtA panavA paNNattA?) kisakAraNa se he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya avagAhanA vAle saMkhyAta pradezI pudgaloM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA! jahaNNogAhaNae saMkhejapaesie jahaNNogAhaNagassa saMkhijapaesiyassa davvaTThayAe tulle) he gautama jaghanya avagAhanA vAlA eka saMkhyAta pradezI pudgala dUsare jaghanya avagAhanA vAle saMkhyAta pradezI pudgala jAva dasa paesie Neyavva) ye 4Are yAvatU 6.25 prI sabhA ne ye (NavaraM ajahaNNukkosogAhaNae paesavuTUDhI kAyabvA) vizeSa se madhyama apa huna vANAmA 4 se prazanI vRddhi 42vI naye (evaM jAva dasapaesiyassa satta paesA parivaDhijjati) merIta yAvatU 40 prazAnA sAta pradeza 1 cha (jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! saMkhejjapaesiyANaM pucchA ?) 3 bhagavan dhanya 244AInAvArI saMdhyAta azI pugatAnI 27 / ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya 4aa cha (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccaI-jahaNNogAhaNagANaM saMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) // 4|2nne he samapan ! kahyuM che ke jaghanya avagAhanAvALA saMkhyAta pradezI pudgalenA ananta paryAya hA cha ? (goyamA ! jahaNNogAhaNae saMkhejjapaesie jahaNNogAhaNassa saMkhijja. paesiyasa davvadvayAe tulle) gautama ! dhanya mAnApAmA 24 sabhyAta pradezI pudgala bIjA jaghanya avagAhanAvALA saMkhyAta pradezI pudagalethI dravyanI iSTime tukSya cha (paesaTTayAe duvANavaDie) prazAnI haSTi visthAna patita zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 831 varNAdibhizcatuH sparzaparyavaizca SaTsthAnapatitaH evaM utkRSTAvagAhanako'pi, ajanyAnutkRSTAvagAhanako'pi evaJcaiva,navaraM svasthAne dvisthAnapatitaH, jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! asaMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anaMtAH paryavAH prajJaptAH tat kenAthaina bhadanta ! evamucyate jaghanyAvagAhanakAnAmasaMkhyeyapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH gautama ! jaghanyAvagAhanakaH asaMkhyeyapradezikaH skandho jaghanyAvagAhanakasya asaMkhyeyapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA catuH se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe duTTANavaDie) pradezoM kI dRSTi se dvisthAnapatita (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA kI apekSA se tulya (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAna patita (vaNNAi caupphAsapajavehi ya chaTThANavaDie) varNAdi se tathA cAra sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita (evaM ukkosogAhaNae vi isI prakAra utkRSTa avagAhanA vAlA bhI (ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi evaM ceva) madhyama avagAhanA vAlA bhI isI prakAra (NavaraM sahANe duTThANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM vaha dvisthAnapatita hai ___ (jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! asaMkhijjapaesiyANe pucchA?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle asaMkhyAta pradezI skaMdhoM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhNte| evaM bucai-jahaNNogAhaNagANaM asaMkhejjapaesiyANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA ki jaghanya avagAhanA vAle asaMkhyAtapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNogAhaNae asaMkhijjapaesie khaMdhe jahaNNogAha(ogAhaNaTTayAe tulle) 25 // nAnI apekSAye tulya (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatu:sthAnapatita (vaNNAi cauphAsapajjavehiya chaTANavaDie) pahithI tathA yA2 25zana paryAyAthI paTasthAna patita (evaM ukkosogAhaNae vi) se 412 kRSTa samAnAvA 55(ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi evaM ceva) madhyama mAnAvA mA prAre (NavaraM sadANe dudrANavaDie) vizeSa e ke svAsthAnamAM te dvisthAna patita che. (jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! asaMkhijjapaesiyANaM pucchA 1) bhagavan ! "dhanya mAnAvA masajyAta pravezI OMndhAnI 2ch| 1 (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! ananta paryAya 4aa cha (se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM asaMkhajjapaesiyANa aNaMtA pajjavA paNNattA) bhagavad ! zA kAraNe ema kahyuM ke jaghanya avagAhanAvALA asaMkhyAta pradezI 24-dhonA ananta paryAya 4 // cha ? (goyamA ! jahaNNogahiNae asaMkhijja pae zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ 832 prajJApanAsUtre sthAnapatitaH, avagAhanAyatayA tulyaH, sthityA catuHsthAnapatitaH varNAdibhiruparitanasparza zca SaTsthAnapatitaH evamutkRSTAvagAhanako'pi, ajaghanyAnutkRSTAvagAhana ko'pi evaJcaiva, navaraM svasthAne catuHsthAnapatitaH jaghanyAvagAhanakAnAM bhadantaH ! anantapradezikAnA pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadantaH evamucyate- jaghanyAvagAhanakAnAmanantapradezikAnAmanantAH payavAH prajJaptA ? gassa asaMkhijjapaesiyasa khaMdhassa davaTThayAe tulle) he gautama ! jaghanya avagAhanA vAlA asaMkhyAtapradezI skaMdha jaghanya avagAhanA vAle asaMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI draSTi se tulya (paesaTTayAe cauThANavaDie) pradezoM kI apekSA se catuHsthAnapatita (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA se tulya (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAna patita (vaNNAi uvarillaphAsehi ya chaTThANavaDie) varNAdi se tathA upara ke cAra sparzoM se SaTsthAnapatita (evaM ukkosogAhaNae vi) isI prakAra utkRSTa avagAhanA vAlA bhI (ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi evaM ceva) madhyama avagAhanA vAlA bhI isI prakAra (navaraM saTTANe cauTTaNavaDie) vizeSatA yaha ki svasthAna meM catuHsthAnapatita ___(jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA ?) he bhagavana ! jaghanya avagAna vAle ananta pradezI skaMdhoM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte evaM vuccai-jahaNNogAhaNagANaM aNaMtapaesiyANaM aNatA pajjavA sie khaMdhe jahaNNogAhaNagassa asaMkhijjapaesiyassa khaMdhassa dabvaTThayAe tulle) 3 gautama ! jaghanya avagAhanAvALA asaMkhyAta pradezI skandha jaghanya avagAhanA pANA sadhyAta azI 24nthI dravyanISTiye tulya (paesayAe caraTrANa vaDie) prazAnI apekSA yatu:sthAna patita (ogAhaNadvayAe tulle) A4AInAthI tukSya (ThiIe cauTrANavaDie) sthitithI yatu:sthAna patita (vaNNAi uvarillaphAsehiya chadrANavaDie) pahithI tathA 52nA yA2 25thi SaTsthAna patita (evaM ukkosogAhaNae vi) se prAre utkRSTa mAnAvA ] (ajahaNNa maNukkosogAhaNae vi evaM ceva) madhyama 25||iinaa paNa meka zata (navaraM saTANe ca udvANa vaDie) vizeSatA se svasthAnamA yatu:sthAna patita cha (jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA ?) mazavan ! dhanya sAinA mananta azI 24 dhaunI 27 / ? (goyamA / aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta yAya 4aa cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNogAhaNagANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) bhagavan ! // kAraNe evuM kahevAya che ke jaghanya avagAhanAvALA anata pradezI skandhanA ananta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 833 gautama ! jaghanyAvaganako'nantapradezikaH skandho jaghanyAvagAhanakasya ananta pradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA tulyaHsthityA catuHsthAnapatitaH, varNAdibhiruparitanacatuHsparzaH SasthAnapatitaH, utkRSTAvagAhanako'pi evaJcaiva, navaram-sthityA tulyaH ajadhanyAnutkRTAvagAnakAnAM bhadanta ! anantapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantA paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAmanantapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH' gautama ! ajaghanyAnutkRSTAvagAhana paNNattA ?) he bhagavan ! kisakAraNa aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle ananta pradezI skaMdhoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNogAhaNae aNaMtapaesie khaMdhe jahaNNogAhaNagassa aNaMtapaesiyassa khaMdhassa davyadvayAe tulle) he gautama ! jaghanya avagAhanA vAlA anantapradezI skaMdha jaghanya avagAhanA vAle anantapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hai (paesaTTayAe chaTThANavaDie) pradezoM kI apekSA se SaTsthAnapatita hai (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA kI apekSA se tulya hai (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita hai (vaNNAiuvarillacauphAsehiM chaTThANavaDie) varNAdi se tathA Upara ke cAra sparzI se SaTsthAnapatita hai (ukkosogAhaNae vi evaM ceva) utkRSTa avagAhanA vAlA bhI isI prakAra (navaraM ThiIe vi tulle) vizeSa yaha ki sthiti se vaha tulya hai (ajahaNNamaNukkosogAhaNagANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA ?) he bhagavan ! madhyama avagAhanA vAle anantapradezI skaMdhoM ke paryAyoM paryAya cha ? (goyamA ! jahaNogAhaNae aNaMtapaesie khaMdhe jahaNyogAhaNagassa aNaMtapaesiyagsa khaMdhassa vavvadvayAe tulle) 3 gautama ! dhanya sAInAvANA anaMtapradezI skandha jaghanya avagAhanAvALA anaMtapradezI skaMdhathI dravyanI dRSTiye tulya cha (paesaThThayAe chaTThANavaDie) pradezenI pekSAye paTthAna patita che (ogAhaNaTTayAe tulle) nAnI apekSA tulya cha (ThiIe cauTANavaDie) sthitithI yatasthAna patita che (vaNNAi uvarilla cauphAsehiM chaThThANavaDie) pahithI tathA a52nA yA2 25 thI paTasthAna patita cha (ukkosogAhaNa vi evaM ceba) kRSTa mAnAvA paNa se prAre (navaraM ThiIe vi tulle) vizeSa e ke sthitithI paNa te tulya che (ajahaNNa maNukosogAhaNagANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA ?) bhagavAna ! madhyama avagAhanAvALA ananta pradezI skandhanA paryAyAnI pRcchA? pra0 105 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre - , ko'nantapradezikaH skandhaH ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya anantapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhakArthatayA catu:sthAnapatitaH sthityA catuHsthAnapatitaH, varNAdibhiraSTaspaH SaTsthAnapatitaH, jaghanyasthitikAnAM bhadanta ! paramANupudgalAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyasthitikAnAM paramANupudgalAnAmanantAH, paryavAH : prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitikaH paramANupudgalo jaghanyakI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (sekeNaTTeNaM bhate ! evaM vRccai ajahaNNamaNukkoso gAhaNagANaM anaMtapaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisakAraNa aisA kahA ki madhyama avagAhanA vAle anantapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe hai ? (goyamA ! ajaNgamaNukkosogAhaNae anaMtapaesie khaMdhe ajaSNamaNukko sogA haNagassa anaMtapaesiyassa khaMdhassa davvaTTayAe tulle) madhyama avagAhanA vAlA anantapradezI skaMdha madhyama avagAhanA vAle ananta pradezI skaMdha se dravya se tulya (paesayAe chaTTANavaDie) pradezoM se SaTsthAnapatita (ogAhaNaTTayAe caudvANavaDie) avagAhanA se catusthAnapatita (ThiIe cauDANavaDie) sthiti se catusthAnapatita (baNNAi aTThaphAsehiM chANavaDie) varNAdi se tathA ATha sparzo se SaTsthAnapatita ( jahaNNaThiyANaM bhate ! paramANupoggalANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanya sthitika paramANupudgaloM ke kitane paryAya haiM ? (goyamA ! anaMtA (goyamA ! anaMtA pajjava / paNNattA) he gautama! ananta paryAya udyA che (se keNaTTe bhaMte ! evaM buccai - ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM aNatapaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? ) he bhagavan zA raNe yevuhyaM madhyama avazAnAvAjA ananta pradezI sundhAnA ananta paryAya hyA che ? ( goyamA ! ajahaNNa* maNukosogAhaNae anaMtaepasie khaMdhe ajahaNNamaNukosogAhaNagassa anaMta epasissa dhassa davvaTTayAe tulle) madhyama avagAhanAvAjA ananta pradezI saMbaMdha madhyabha avagADunAvANA ananta pradezI saMbaMdhathI dravya dRSTise tujhya (paesaTTayAe chaTThANa - vaDie) pradezI SaTasthAna patita (ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie) mavagAhunAthI yatuHsthAna patita (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaNNAi aphAsehiM chaTThANa vaDie) varNAhithI tathA mAI sparzothISaTasthAna patita ( jahaNNaThiyANaM bhaMte ! paraNANupAggalANaM pucchA ?) he bhagavan ! dhanya sthiti parabhAlu thuGgabonA DeMTalA paryAya che ? (goyamA ! aNatA pajjA paNNattA) he gautama! 834 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 835 sthitikasya paramANupulasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArtha tayA tulyaH, abagAhanArthatayA tulyaH, sthityA tulyaH, varNAdibhiH dvisparzAbhyAzca SaTsthAna patitaH, evamutkRSTasthitiko'pi, ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi evaJcaiva, navaram-sthityA catuHsthAnapatitaH, jaghanyasthitikAnAM dvipradezikAnAM pRcchA gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyasthipajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya haiM (se keNa?NaM bhate / evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM paramANupuggalANaM arNatA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ki jaghanya sthiti vAle paramANupudgaloM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNaThiie paramANupodgale jahaNNAThiiyassa paramANupodgalassa davaTTayAe tulle) gautama ! jaghanya sthiti vAlA paramANupudgala dUsare jaghanya sthiti vAle paramANupudala se dravya kI dRSTi se tulya (paesaTTayAe tulle) pradeza se tulya (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA se tulya (Thiie tulle) sthiti se tulya (vaNNAiduphAsehi ya) varNAdi tathA do sparze se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita (evaM ukkosaThiie vi) isI prakAra utkRSTa sthiti vAlA bhI (ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva) madhyama sthiti vAlA bhI isI prakAra (navaraM ThiIe cauDhANavaDie) vizeSa yaha ki sthiti se catusthAnapatita hai (jahaNNaThiiyANa dupaesiyANaM pucchA ?) jaghanya sthiti vAle dvipradezI skaMdho ke paryAyoM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) ananta paryAya che (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccaI jahaNNaThiiyANaM paramANupuggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) 3 mAvan ! // 42 sema upAya che dhanyasthitimA 52mA pugatAnA mananta paryAya che ? (goyamA ! jahaNNaThiIe paramANupoggale jahaNNaThiiyassa paramANupoggalassa dabbaTTayAe tulle) gautama ! dhanya sthitivALA paramANu pudgala bIjA jaghanya sthitivALA paramANu pudgalathI dra0yanISTiye tujhyA (paesadvAe tulle) prazAthI tulya (ogAhaNadvayAe tulle) bhAranAthI tukSya (ThaIe tulle) sthitithI tumaya (vaNNAI duphAsehiya) vahithI tathA 25zathI (chadrANavaDie) SaTsthAna patita (evaM ukkosaThiie vi) sevI rIte kRSTa sthitivANA 54 (ajahaNNa maNukkosaThiie vi evaM ceva) madhyama mAnA555 se 24 rIte (navaraM ThiIe cauDANavaDie) vizeSa e ke sthitithI catuHsthAna patita che (jahaNNaThiIyANa dupaesiyANaM pucchA ?) canya sthitimA videzI 24 pAnA paryAyAnI 27 ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) 3 gautama! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ 836 prajJApanAsUtre tikAnAM dvipradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jayanyasthitiko dvipradeziko jaghanyasthitikasya dvipradezikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthApekSayA tulyaH, avagAhanArthatayA syAddhInaH, syAtulyaH syAdabhyadhikaH yadA hInaH, pradezahInaHathAbhyadhikaH pradezAbhyadhikaH, sthityA tulyaH, varNAdibhizcatuHsparzezca SaTsthAnapatitaH, evam utkRSTa sthitiko'pi, ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi evaJcaiva, navaram sthityA catusthAnapatitaH evaM yAvad-dazapradezikaH, navaraM pradezaparivRddhiH kartavyA, avagAhanArthatayA triSvapi gamakeSu yAvad daza pradezike evaM he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhate ! evaM buccai-jahaNNaThiiyANa dupaesiyANa aNaMtA pajjavA paNNattA ?) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya sthiti vAle dvipradezI skaMdhoM ke ananta paryAya haiM (goyamA ! jahaNNaThiie dupaesie jahaNNaThiiyassa dupaesiyassa vvaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya sthitika dvipradezI jaghanya sthitika dvipradezI se dravya ko apekSA tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya hai (ogAhaNaeTTayAe siya hINe siya tulle siya anbhahie) avagAhanA se kadAcit hIna, kadAcit tulya aura kadAcitU adhika hotA hai (jai hoNe paesahINe) yadi hIna ho to eka pradezahIna ho tA hai (aha anbhahie paesaanbhahie) agara adhika hai to ekapradezAdhika hotA hai (ThiIe tulle) sthiti se tulya (vaNNAicauphAsehi ya chaTANavaDie) varNAdi se tathA cAra spazo se SaTasthAnapatita (evaM ukkosa ThiIe vi) isI prakAra utkRSTa sthiti vAlA bhI (ajahaNNamaNukkosaTiie vi evaM) ajaghanya-anutkRSTa arthAt madhyama sthiti mananta paryAya 4hyA che (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vucai jahaNNaThiiyANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) // 2Ne bhagavan ! se dhuM dhanya sthiti videzI 24-dhonA mananta paryAya che ? (goyamA ! jahaNNa Thiie dupaesie jahaNNaThiiyassa dupaesiyassa davaTTayAe tulle) 3 gautama ! 45nya sthitika kripradezI jaghanya sthitika dvidezIthI dravyanI apekSAe tulya che (paesaTAe tulle) prazAnI apekSA tukSya cha (ogAhaNadvayAe siya hINe siya tulle siya amahie) magAunAthI thita DIna, 4Ayit tujhya, bhane 44aa. yit madhi4 thAya che (aha abbhahie paesa abbhahie) 2612 ma5i4 cha / se pradezAdhi4 thAya cha (Thiie tulle) sthitithI tukSya (vaNNAi cauphAsehi ya chaTThANavaDie) pahithI tathA yA2 25 thI 582thAna patita (evaM ukkosaThiie vi) me 12 kRSTa sthiti 55 (ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 837 pradezAH parivardiSyante, jaghanyasthitikAnAM bhadanta ! saMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantA paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate jaghanyasthitikAnAM saMkhyeyapradezikAnAmanantA, paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitikA saMkhyeyapradezikaH skandho jaghanyasthitikasya saMkhyeyapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA dvisthAnapatitaH avagAhanArthatayA dvisthAnapatitaH bhI isI prakAra (navaraM ThiIe cauTThANavaDie) vizeSa yaha ki sthiti se catuHsthAnapatita hai (evaM jAva dasapaesie) isI prakAra yAvat daza pradezI (navaraM paesavuDDI kAyavvA) vizeSatA yaha ki pradezoM kI vRddhi karanI cAhie (ogAhaNaTTayAe tisu vi gamesu jAva dasapaesie evaM) avagAhanA ke tInoM gamoM meM dazapradezI skaMdha taka aisA hI kahanA cAhie (paesA parivaDijjati) pradezoM kI vRddhi ho jAtI hai (jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! saMkhejjapaesiyANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanya sthiti vAle saMkhyAtapradezI skaMdhoM ke paryAya kitane kahe haiM? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaThiiyANaM saMkhejapaesiyANa aNatA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ki jadhanyasthitika saMkhyAtapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM? (goyamA ! jahaNNaThiie saMkhejjaesie khaMdhe jahaNNaThiiyarasa saMkhijja. paesiyassa khaMdhassa davaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya sthiti vAlA madhanya manutkRSTa arthAt madhyama sthitivAra 545 ko prA2 (navaraM ThiIe cauTrANa vaDie) vizeSa se sthitithI yatu:sthAna patita che (evaM jAva dasa paesie) se prAre yAvat 4pradezI (navaraM paesa buDDhi kAyabvA) vizeSatA se hai pradezathI vRddhi 42vI madhye (ogAhaNaTTayAe tisu vi gamesu jAva dasa paesie evaM) apanAnA traNe gabhAmA 6za pradezI 245 sudhA zava / unase (paesA parivaDhijjati) prazAnI vRddhi 24 taya cha (jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! saMkhejjapaesiyANa pucchA ?) hu bhagavan ! dhanya sthitimA sacyAta azI 24ndhAnA paryAya // 4aa cha ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) hai gautama ! mananta paryAya 4aa cha (se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vu cai-jahaNNaThiiyANaM saMkhejjapaesiNaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) bhagavan ! // kAraNe ema kahevAya che ke jaghanya sthitika saMkhyAta pradezI skanA ananta paryAya 4aa cha ? (goyamA ! jahaNNaThiie saMkhejjapaesie khandhe jahaNNaThiiyassa saMkhijjapaesiyasa khaMdhassa davvayAe tulle) 3 gautama! dhanya sthitivANA saMkhyAta pradezI skandha bIjA jaghanya sthitivALA saMkhyAta pradezI skanyathI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre sthityA tulyaH varNAdibhizcatuHsparauM ca SaTsthAnapatitaH evamutkRSTastiko'pi ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi evaJceva, navaraM sthityA catuHsthAnapatitaH, jaghanyasthitikAnAm asaMkhyeyapradezikAnAm pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate jaghanya sthitikAnAmasaMkhyeyapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama : jaghanyasthitikaH asaMkhyeyapradeziko saMkhyAtapradezI skaMdha dUsare jaghanya sthiti vAle saMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya (paesaTTayAe duTTANavaDie) pradezoM kI dRSTi se dvisthAnapatita (ogAhaNaTTayAe duTThANavaDie) avagAhanA se dvisthAnapatita (ThiIe tulle) sthiti se tulya (vaNNAi cauphAsehi ya chaThANa vaDie) varNAdi se tathA cAra sparzo se SaTsthAnapatita hai (evaM ukkosaThiie vi) isI prakAra utkRSTa sthiti vAlA bhI (ajahaNNamaNukkosaThiie evaM ceva) madhyama sthiti vAlA bhI isI prakAra (navaraM ThiIe cauTThANavaDie) vizeSa yaha ki sthiti se catuHsthAnapatita hai ___(jahaNNaThiyANaM asaMkhejjapaesiyANaM pucchA) he bhagavan ! jaghanya sthitivAle asaMkhyAtapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya hai ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM cuccai-jahaNNaThiiyANaM asaMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ki jaghanyasthitika asaMkhyAtapradezo skaMdhoM ke anaMta paryAya kahe haiN| (goyamA ! jahaNNaThiie asaMkhejjapaesie jahaNNaThiiyassa asaMkhejja. dravyanI Tibhe tulya cha (paesaTTayAe duvANavaDie) prazAnISTiye visthAna patita (ThiIe tulle) sthitithI tulya (vaNNAi cauphAsehiya chaTANavaDie) q[diyI tathA yA2 25 thI 582thAna patita che (evaM ukosaThiie vi) me Are utkRSTa sthiti 55 (ajahaNNamaNukosaThiie evaM ceva) madhyama sthiti 55 me 12 (navaraM ThiIe cauTThANavaDie) vizeSa se cha ke sthitithI catuHsthAna patita che (jahaNNaThiiyANaM asaMkhejjapaesiyANaM pucchA ?) lagavan ! dhanya sthitivANA masabhyAta prazI 24ndhAna TA paryAya cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) OM gautama ! mananta paryAya 4 // cha (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM asaMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) 3 bhagavana ! zA kAraNe evuM kahevAya che ke jaghanya sthitika asaMkhyAta pradezI 24-dhAna mananta paryAya 4 che (goyamA ! jahaNNaThiie asaMkhejjapaesie zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 . 14 dvipradezikapudgala paryAya nirUpaNam 839 jaghanyasthitikasya asaMkhyeyapradezikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA catu:sthAnapatitaH avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH sthityA tulyaH varNAdibhiH, uparitana catuHspazca SaTsthAnapatitaH, evam utkRSTa sthitiko'pi ajaghanyAnutkRSTasthitika evaJcaiva navaram sthityA catuHsthAnapatitaH jaghanyasthitikAnAma nantapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantA paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyasthitikAnAmanantapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitiko'nantapradeziko jaghanyasthitikasya anantapradezikasya esissa davvaTTayAe tulle) he gautama! jaghanya sthiti vAlA asaMkhyAtapradezI skaMdha jaghanya sthitivAle asaMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai (pae saTTayAe cauDANavaDie) pradezoM kI apekSA catuHsthAnapatita (ogAhaNaDayAe cauTThANa vaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita (ThiIe tulle) sthiti se tulya (vaNNAi uvarillaca phAsehi ya chANavaDie) varNAdi se tathA Upara ke cAra sparzo se SaTsthAnapatita hai ( evaM ukkosaThiie vi) isI prakAra utkRSTasthitivAlA bhI (ajahaNNamaNukko saThihae evaM ceva ) madhyamasthitivAlA bhI isI prakAra (navaraM ThiIe cauTTANavaDie) vizeSatA yaha ki sthiti se catuHsthAnapatita hotA hai / ( jahaNNaThiyANaM aNaya esiyANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanya sthitivAle anantapradezI skaMdho ke kitane paryAya hai ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaNaM bhate evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM anaMtapae siyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? jahaNaThiiyassa asaMkhejjapaesiyassa davbaTTayAe tulle) he gautama! dhanya sthitivALA asaMkhyAta pradezI skandha jaghanya sthitivALA asaMkhyAta pradezI skandhathI dravyanI apekSAye tujhyache (paesaTTayAe cauTThANavADae) pradezonI apekSAye yatuHsthAna patita (ogAhaNaTTayAe cauTThayANavaDie) avagAhanAthI yatuHsthAna patita (ThiIe tulle) sthitithI tujhya (vaNNAi uvarilla cauphAsehiya chaThThANacaDie) varNAdvithI tathA uparanA thAra sparzothI paTasthAna patita che ( evaM ukkosaThiie bi) se prAre utkRSTa sthitivAjA pazu (ajahaNNamaNukko saThiie evaM ceva ) madhyama sthitivAjA pazu ye rIte (navaraM ThiIe cauThThANavaDie) vizeSatA me ke sthitithI catuHsthAna patita thAya che. ( jahaNaThiyANaM anaMtapaesiyANaM pucchA ? ) dhanya sthitivANA ananta adezI rahandhonA DeMTalA paryAya che ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! mananta paryAya udyA che (se keNeTTheNaM bhate ! evaM buccai jahaNNaThiiyANaM anaMta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ 840 prajJApanAsUtre dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA tulyaH, varNAdibhiH, aSTaspazaizca SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTAsthitikotiko'pi, ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi evaJcaiva, navaraM sthityA ctu:sthaanptitH| TIkA-atha jaghanyAavagAhanakAnAM dvipradezikAdiskandhAnAM paryavAn prarUpayitumAha-'jahaNNoNAhaNagANaM bhaMte ! dupaesiyANaM pucchA ?' gautamaH pRcchatihe bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA hai ki jaghanya sthiti vAle anantapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNaThihae aNaMtapaesie jahaNNaThiiyassa aNaMtapaesiyassa davvaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya sthiti vAlA anantapradezI skaMdha jaghanya sthiti yAle anantapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayApa chaTThANavaDie) pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita (ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie) avagAhanA kI apekSA se catuHsthAnapatita (ThiIe tulle) sthiti se tulya (vaNNAiaTThaphAsehi ya chaTThANavaDie) varNAdi se tathA ATha sparTI se SaTsthAnapatita hotA hai (evaM ukkosaThiie vi) isI prakAra utkRSTa sthiti vAlA bhI isI prakAra (navaraM ThiIe cauThANavaDie) vizeSatA yaha ki sthati kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai / TIkArtha-aba dvipradezI Adi skaMdhoM kI jaghanya utkRSTa madhyama avagAhanA, sthiti Adi ke AdhAra para unake paryAyoM kI prarUpaNA kI jAtI haipaesiyANaM agaMtA pajjavA paNNattA) bhagavan ! // 4||nne sayu prayu cha hai jaghanya sthitivALA ananta pradezI skandhanA ananta paryAya karyo che? (goyamA ! jahaNNaThiie aNaMtapaesie jahaNNaThiiyassa aNaMtapaesiyassa davaDhayAe tulle) ra gautama ! dhanya sthiti mana ta pradezI 4.3 dhanya sthitiin mananta pradezI 24nyathI dravyanI apekSAye tukSya cha (paesaTTayAe chaTUThANavaDie) prazAnI apekSAye ghaTasthAna patita cha (ogAhaNaTrayAe caudrANavaDie) sAInAthI apekSA yatuHsthAna patita (ThiIe tulle) sthitithI tulya (vaNNAi aTraphAsehiMya choNavaDie) vAhithI tathA pATha 25 thI SaTsthAna patita cha (evaM ukkosaThiie vi) se zata aSTa sthiti pay (ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceba) madhyama sthiti 55 seka ghare (navaraM Thiie cauThANavaDie) vizeSa sthitithI apekSA yatuHsthAna patita thAya che. TakAtha-have kripradezI Adi skanI jaghanya, utkRSTa madhyama avagAhanA, sthiti AdinA AdhAra para temanA paryAnI prarUpaNa karAya che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.014 vipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 841 he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAM dvipradezikAnAM skandhAnAM kiyantaH paryavaH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNatA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAM dvipradezikAnAM skandhAnAM anantAH paryavAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'se keNa?NaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNogAhaNagANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA?' he-bhadanta-tat-atha-kenArthena kathaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate yat-jaghanyAvagAhanakAnAM dvipradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNogAhaNae dupaesie khaMdhe' jaghanyAvagAhanako dvipradezika: skandhaH jahaNNegAhaNassa dupaesiyassa khaMdhassa davvaTThayAe tulle' javanyavagAhanakasya dvipradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesahayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, ubhayorapi dvipradezikatayA pradezApekSayA tulyatvaM bhavati, ubhayozca jaghanyAvagAhanakatayA avagAhanA gautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI skaMdhoM ke paryAyoM kI pRcchA ? arthAt unake kitane paryAya haiM ? ___ bhagavAn ! uttara dete haiM-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI skaMdhoM ke ananta paryAya haiN|| gautama-he bhagavan ! kisa hetu se aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI skaMdhoM ke ananta paryAya haiM ? bhagavan-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAlA eka dvipradezI skaMdha jaghanya avagAhanA vAle dUsare dvipradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai, pradezoM kI apekSA bhI tulya hI hotA hai, donoM jaghanya ayagAhanA vAle hone se avagAhanA kI dRSTi se bhI tulya hote haiN| kintu zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavad ! jaghanya avagAhanAvALA DhipradezI skanA paryAnI pRcchA ? arthAt temanA keTalA paryAya che? - zrI bhagavAna uttara Ape che - he gautama! jaghanya avagAhanAvALA DhipradezI skandhanA ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI -he bhagavan! zA hetuthI ema kahevAya che ke jaghanya avagAhanAvALA DhipradezI skandhanA ananta paryAya che? zrI bhagavAna :- he gautama! jaghanya avagAhanAvALA eka kripradezI skandha jaghanya avagAhanAvALA bIjA dvipradezI skanyathI dravyanI apekSAe tulya che. pradezonI apekSAe paNa tulya ja thAya che, ane jaghanya avagAhanA vALA hovAthI avagAhanAnI dRSTie paNa tulya thAya che, kintu sthitinI apekSAe cata sthAna pra0 106 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ 842 prajJApanAsUtre pekSayApi tulyatvaM bhavati, kintu 'ThiIe cauDANavaDie' sthityA avasthAnApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, tadabhilApastu - asaMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA asaMkhyeyaguNahIno vA bhavati asaMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyabhAgAbhyadhiko vA saMkhyeyaguNAbhyadhikovA asaMkhyeyaguNAbhyadhiko vA bhavati, iti bodhyaH, 'kAlavaNa pajjavehiM chaTTANavaDie kRSNavarNaparyavaiH SaTsthAnapatitobhavati tadabhilApo'pi anantabhAgAnanta guNahInAdhikAbhyAM saha pUrvoktacatuSTaya saMmelanena svayamUhanIyaH, 'sesa vaNNagaMdhara sapajjavehiM chaTTANavaDie' zepavarNagaMdha rasaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'sIyausiNaNiddhalukkha phAsapajjavehiM chANava Die' zItoSNasnigdharUkSa sparzaparyavaiH SaTsthApatito bhavati' jaghanyAvagAhanake dvipra dezika skandheSu eteSAmeva catuSNasparzaparyavAnAM saMbhavAt tadanyeSAM karkazAdi catu:sparzaparyavAnAM tatrAsaMbhavAt' prakRtamupasaMharannAha - 'se teNadveNaM gayomA ! evaM buccai sthiti kI apekSA se catusthAnapatita hote haiM, arthAt asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAgahIna saMkhyAtaguNahIna athavA asaMkhyAtaguNahIna hote haiM, agara adhika ho to asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika saMkhyAtaguNa adhika athavA asaMkhyAtaguNa adhika hotA hai| kRSNa varNa ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA haiN| una paTTasthAnoM kA kathana pUrvavat samajha lenA caahie| zeSa varNo gaMdhoM rasoM kI apekSA bhI SaTsthAnapatita hotA hai / zIta, uSNa snigdha aura rUkSa, ina cAra sparzo kI apekSA bhI padasthAnapatita hotA hai jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI skaMdhoM meM yahI cAra sparza pAye jAte haiN| inake atirikta karkaza Adi cAra sparza nahIM hote / aba upasaMhAra karate haiM, isa patita thAya che. arthAt asaMkhyAta bhAgahIna, sakhyAta bhAgahIna saMkhyAtaguNu hIna athavA asaMkhyAta guNahIna thAya che, agara adhika hAya tA asa khyAta bhAga adhika saMkhyAta bhAga adhika, sakhyAta guNu adhika athavA asa`khyAta guNu adhika thAya che. kRSNa vaSNunA pAMcAthI SaTasthAna patita thAya che. e SaTasthAnAnu kathana pUrvavat samajI levuM jAie. zeSa varNo, gaMdha, rasAnI apekSAe paNa SaTasthAna patita thAya che. zIta, uSNu, snigdha ane rUkSa, e cAra spardhAnI apekSAe paNa SaTasthAna patita thAya che. jaghanya avagAhanAvALA dvipradezI skandhAmAM Aja cAra sparza maLI Ave che. temanA sivAya za Adi cAra sparzI nathI hAtA. have upasa'hAra kare de e kAraNe De gautama ! evu kahevAya che ke jaghanya avagAhanAvALA dvipradezI kanyAnA ananta paryAya kahelA che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 843 -he gautama ! tat-atha' tenArthena' evam-uktarItyA ucyate yat-'jahaNNogAhaNagANaM dupaesiyANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAm ekAkAza pradezAvagAhanavatAm dvipadezikAnAM pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, 'ukkosogAhaNaevi evaM ceva' utkRSTAvagAhanako'pi dvipradezikaH pudgalaskandhaH, evaJcaiva-jaghanyAvagAhanakadvipradezikapudgalaskandhavadevAvaseyaH, kintu 'ajahaNNamaNukkosogAhaNao natthi' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanaka:madhyamAvagAhanako dvipradezikaH pudgalaskandho nAsti dvipradezikasya pudgalaskandhasya jaghanyAvagAhanA ekapradezAtmikA bhavati, utkRSTAvagAhanAtu dvipradezAtmikA bhavati, tayorapAntarAlA bhAvena madhyamAvagAhanAyA abhAvAt, gautamaH pRcchati-'jahaNogAhaNayANaM bhaMte ! tipaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAm ekAkAzapradezAvagAhanAmityarthaH tripradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH kAraNa he gautama ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe gae haiN| utkRSTa avagAhanA vAle vipradezI skaMdha kI prarUpaNA bhI isI prakAra karanA cAhie, madhyama avagAhanA vAlA dipradezI skaMdha hotA hI nahIM hai kyoMki do paramANuoM kA piNDa dipradezI skaMdha kahalAtA hai| usakI avagAhanA yA to AkAza ke eka pradeza meM hogI athavA adhika se adhika do akAza pradezoM meM hogI / eka pradeza meM jo avagAhanA hotI hai vaha jaghanya avagAhanA hai aura do pradezoM meM jo avagAhanA haiM, vaha utkRSTa hai / ina donoM ke bIca kI koI avanAhanA nahIM ho sakatI, ataeva madhyama avagAhanA kA abhAva hai| gautama-he bhagavana ! jaghanya avagAhanA vAle arthAt AkAza ke eka pradeza meM rahe hue tripadezI skaMdha ke paryAya kitane haiM ? utkRSTa avagAhanAvALA dvipradezI skandhanI prarUpaNa paNa eja prakAre karavI joIe. madhyama avagAhanAvALA kripradezI kanya hatA ja nathI, kemake be paramANuone piMDa dvidezI skandha kahevAya che. temanI avagAhanA AkAzanA eka pradezamAM thaze athavA adhika be AkAza pradezamAM thaze eka pradezamAM je avagAhanA thAya che te jaghanya avagAhanA che. ane be pradezamAM je avagAhanA che, te utkRSTa che. e bannenI vaccenI keI avagAhanA nathI thaI zakatI, tethI ja madhyama avagAhanAne abhAva che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! jaghanya avagAhanAvALA arthAt AkAzanA eka pradezamAM rahelA tripradezI skandhanA paryAya keTalA? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ 34 prajJApanAstre prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama! 'aNaMtA pajjavA paNNa'tA ?' jaghanyAvagAhanakAnAM tripradezikapudgalaskaMdhAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH / gautamaH pRcchati - ' se keNaNaM bhaMte ! evaM buccaI jahaNNogAhaNagANaM tipae siyANaM 'anaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat - atha, kenArthena - kathaM tAvat - evam - uktarItyA, ucyate yat - jaghanyAvagAhanakAnAM tripradezikAnA pudgala skandhAnA manantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha - 'goyamA !" he gautama ! ' jahA dupaesie jahaNNogAhaNae' yathA dvipradezikapudgalaskandho jaghanyA avagAhanakaH pratipAditaH tathA tridezikaH pudgalaskandho'pi jaghanyAvagAhanakaH pratipattavyaH 'ukko sogAhaNaevi evaM ceva' evaM utkRSTAvagAhanako'pi evameva AkAzasya tripradezAvagAhanako'pItyarthaH tripradezikaH pudgala skandhaH evaJcaiva jaghanyAvagAhanaka dvipradezika pugala skandhavadevAvaseyaH, 'evaM ajahaNNamaNuko sogAhaNaevi' evamuktarItyA, ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi triprAdezika : pudgalaskandhaH jaya - bhagavAna - he gautama! ananta paryAya haiM / gautama - he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA gayA ki jaghanya ava gAhanA vAle tripradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn - he gautama! jaghanya avagAhanA vAlA eka tripradezI skaMdha dUsare jaghanya avagAhanA vAle tripradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hai, ityAdi prarUpaNA dvipradezI skaMdha ke samAna hI samajhanA cAhie / utkRSTa avagAhanA vAlA arthAt AkAza ke tIna pradezoM meM sthita tripradezI skaMdha bhI isI prakAra samajha lenA cAhie / madhyama avagAhanA vAle tripradezI skaMdha kI prarUpaNA bhI jaghanya avagAhanA vAle dvipradezI skaMdha ke samAna hI samajhanA cAhie, tripradezI pudgala zrI bhagavAn :-De gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-bhagavan! ema zA kAraNe kahevAyuM ke jaghanya avagAhenAvALA tri pradezI skandhAnA ananta paryAya che? zrI bhagavan--he gautama! jaghanya avagAhanALA eka tripradezI kanya khIjA jaghanya avagAhanAvALA tripradezI skandhathI dravyanI dRSTie tulya che, ityAdi prarUpaNA dvipradezI skandhanA samAna ja samajI levI joie. utkRSTa avagAhanAvALA arthAt AkAzanA traNa pradezamAM sthita tripradezI skandha paNa eja prakAre samajI levA joie. madhyama avagAhanAvALA tripradezI skandhanI prarUpaNA paNa jaghanya avagAhanAvALA dvipradezI skandhanA samAna samajavI joIe. tripradezI puddagala skandhanI jaghanya avagAhanA eka AkAza pradezamAM, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU014 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam nyAvagAhanaka dvipradezika pudgalaskandhavadevAseyaH, tripradezikasya pudgalaskandhasya jaghanyAvagAhanA ekapradezarUpA dvipradezarUpA madhyamAvagAhanA bhavati, tripradezarUpA ca utkRSTAvagAhanA bhavati, ataevAtra jaghanyAnutkRSTarUpamadhyamAvagAhanApi bhaNitA, gautamaH pRcchati-'jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! caupaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAm ekAkAzapradezAvagAhanavatAmityarthaH catuHpradezikAnAM pudgalaskandhAnAm kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahA jahaNNogAhaNae dupaesie tahA jahaNNogAha. Nae cauppaesie' yathA jaghanyAvagAhanako dvipradezikaH pudgalaskandhaH pratipAditastathA jaghanyAvagAhanakazcatupradezikaH pudgalaskandho'pi pratipattavyaH, 'evaM jahA ukkosogAhaNae dupaesie tahA ukkosogAhaNae cauppaesie vi' evaMpUrvoktarItyA yathA utkRSTAvagAhanako dvipradezikaH pudgalaskandhaH pratipAditastathA utkRSTAvagAhanakazcatuHpradeziko'pi pratipAdanIyaH 'evaM ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi cauppaesie' evam-pUrvoktarItyA ajadhanyAnutkRSTAvagAhanako'pi-madhyamAvagAhanakaH catuHpradezikaH pudgalaskandhaH pratipattavyaH, kintu-NavaraM ogAhaNaTTayAe skaMdha kI jaghanya avagAhanA eka AkAzapradeza meM, madhyama avagAnA do AkAza pradezo meM tathA utkRSTa avagAhanA tIna pradezoM meM hotI hai ataeva yahA~ madhyama avagAhanA kA bhI pratipAdana kiyA hai| gautama prazna karate haiM-he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle arthAta AkAza ke eka pradeza meM sthita catuHpradezI skaMdha ke kitane paryAya kahe haiM? bhagavAn-he gautama ! jaisA jaghanya avagAhanA vAlA dvipradezI vaisA hI jaghanya avagAhanA vAlA cauprdeshii| isI prakAra utkRSTa avagAhanA vAle dvipradezI skaMdha kI jaisI prarUpaNA kI hai, vaisI hI utkRSTa avagAhanA vAle caupradezI kI bhI samajha lenA cAhie isI prakAra madhyama avagAhanA be AkAza pradezamAM tathA utkRSTa avagAhanA traNa pradezamAM thAya che. tethI ja ahIM madhyama avagAhanAnuM paNa pratipAdana karAyuM che. zrIgautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! jaghanya avagAhanAvALA arthAta AkAzanA eka pradezamAM sthita catuHpradezI kalpanA keTalA paryAya kahyA che? zrI bhagavAna-he gautama ! jevA jaghanya avagAhanAvALA kripradezI tevAja jaghanya avagAhanAvALA cAra pradezI e rIte utkRSTa avagAhanAvALA Dhi pradezaskindhanI jevI prarUpaNa karI che tevI ja utkRSTa avagAhanAvALA cAra pradezanI paNa samajI levI joIe eja prakAre madhyama avagAhanAvALA catuH zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre siya hINe siya tulle siya abbhahie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA, syAt-kadAcit kazcit hIno bhavati, syAtkadAcit kazcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit kazcit abhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe paesahINe' yadA hIno pradezahIno bhavati, 'aha abbhahie paesaanbhahie' atha-yadA abhyadhiko vivakSitastadA pradezAbhyadhiko bhavati, tathA catuHpradezasya pudgalaskandhasya jaghanyAvagAhanA ekapradezarUpA, utkRSTAvagAhanA ca catuHpradezarUpA bhavati, madhyamAvagAhanAtu dvividhA bhavati dvi pradezarUpA, tripradezarUpA ca, tatra madhyamAvagAhanakazcatuHpradezikaH pudgalaskandho madhyamAvagAhanakaH catu: pradezika pudgalaskaMdhApekSayA yadA hIno vivakSita stadA pradezato hIno bhavati, atha yadA abhyadhiko vivakSitastadA pradezato'bhyadhiko bhavati, evameva paJcaprademadhyama avagAhanA vAlA catuHpradezI skaMdha bhI samajhalenA cAhie' kintu use adhagAhanA kI apekSA kadAcit hIna, kadAcita tulya aura kadAcit adhika kahanA caahie| agara hIna hotA hai to eka pradeza se hIna aura yadi adhika hotA hai to eka pradeza se adhika hotA hai / tAtparya yaha hai ki caupradezI skaMdha kI jaghanya avagAhanA eka pradeza meM evaM utkRSTa avagAhanA cAra pradezoM meM hotI hai| madhyama avagAhanA do prakAra kI hai-do pradezoM meM aura tIna pradezoM meM ataeva madhyama abagAhanA vAle eka caupradezI skaMdha se dUsare madhyama avagAhanA vAlA caupradezI skaMdha yadi avagAhanA se hona hogA to eka pradezahIna hI hogA aura jo adhika hai vaha bhI eka pradezAdhika hI hogaa| isase adhika hInAdhikatA unameM nahI ho sktii| pradezI skandha paNa samajI levA joIe. paraMtu avagAhanAnI apekSAe kadAcit hIna, kadAcit tulya, ane kadacit adhika kahevI joIe. je hIna bane che te eka pradezathI hIna ane je adhika thAya che te eka pradeza adhika thAya che. tAtparya e che ke cAra pradezI skandhanI jaghanya avagAhanA eka pradezamAM temaja utkRSTa avagAhanA cAra pradezamAM thAya che. madhyama avagAhanA be prakAranI che-be pradezamAM ane traNa pradezamAM tethI ja madhyama avagAhanA vALA eka cAra pradezI skandhathI bIjI madhyama avagAhanAvALA cAra pradezI skandha je avagAhanAthI hIna thaze te eka pradezaja hIna thaze. ane je adhika thAya che te paNa eka pradeza adhika ja banaze. tenAthI adhika hInAdhikatA che temAM thaI zaktI nathI. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.014 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 847 zAdiSu pudgalaskandheSu madhyamAvagAhanAmadhikRtya pradezaparivRddhayA vRddhi nizca tAvad vaktavyA yAvad dazapradezake pudgalaskandhe sapta pradezaparivRddhirbhavati, ityabhiprAyeNAha-'evaM jAva dasa paesie NeyavvaM, NavaraM ajahaNNamaNukosogAhaNae paesaparivuddhi kAyavyA jAva dasapaesiyassa satta paesA parivuDhijjaMti' evampUrvoktarItyeva, yAvat-paJca SaT saptASTa navapradezikaH pudgala skandho jJAtavyaH, kintu navaram-pUrvApekSayA vizeSastu ajaghanyAnutkRSTAvagAhanake pudgalaskandhe prade. zaparivRddhiH karttavyA yAvad-paJca SaT saptASTa navadazapradezikasya pudgala skandhasya dvi tri catuHpaJca SaT saptapradezAH parivRddhiSyante, tatra dazapradezikaskaMdhe tadabhilApo yathA-ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako dazapradezika pudgalaskandhaH ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya dazapradezikasya pudgalaskandhasya avagAhanApekSayA syA isI prakAra paMcapradezI Adi pudgala skaMdhoM meM madhyama avagAhanA ko lekara eka eka pradeza kI vRddhi karate hue vRddhi hAni kahanI cAhie, yAvat dazapradezI skaMdha meM pradezoM kI vRddhi hotI hai| isI abhiprAya se kahA hai-isI prakAra paMcapradezI, SaTpradezrI, sapta pradezI, aSTapradezI aura navapradezI pudgala skaMdha ko bhI samajha lenA cAhie, vizeSatA yaha hai ki madhyama avagAhanA vAle skaMdha, meM eka eka pradeza kI vRddhi karalenI cAhie, tadanusAra pAMcapradezI skaMdha meM do, SaTsthAnapradezI skaMdha meM tIna, saptapradezI skaMdha meM cAra, aSTapradezI skaMdha meM pAMca, navapradezI skaMdha meM chaha aura dasapradezI skaMdha meM sAta pradezoM kI hAni vRddhi hotI hai / isa prakAra dazapradezI skaMdha ke viSaya meM kahA jAegA-eka madhyama avagAhanA vAle dazapradezI skaMdha se ava eja rIte pAMca pradezI Adi pudgala sakomAM madhyama avagAhanA ne laIne eka eka pradezanI vRddhi karatA jaIne-vRddhi hAnI kahevI joIe, yAvat daza pradezI skandamAM sAta pradezanI vRddhi thAya che. e abhiprAyathI kahyuM che eja rIte paMca pradezI, SaTa pradezI, sapta pradeza, aSTa pradezI, ane nava pradezI pudgala skandhane paNa samajI levuM joIe, vizeSatA e che ke madhyama avagAhanAvALA skanDamAM eka eka pradezanI vRddhi karI levI joIe, tadanusAra pAMca pradezI skandamAM be, SaTrapredezI skalpamAM traNa sapta pradeza adhumAM cAra, aSTa pradezI skandamAM pAMca, nava pradezI skandamAM cha ane daza pradezI skandamAM sAta pradezanI hAni vRddhi thAya che, tema samajavuM joIe. e prakAre daza pradezI skandhanA viSayamAM ema kahevAze ke eka madhyama avagAhanAvALA daza pradezI skandha bIjA madhyama avagAhanAvALA daza pradezI skandhathI avagAhanAnI, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ 848 prajJApanAsUtre dInaH syAttulyaH syAdabhyadhikaH, tatra yadA hIno vA bhavati, atha yadA abhyadhiko vivakSitastadA pradezAbhyadhiko vA dvipradezAbhyadhiko vA, tripradezAbhyadhiko vA, catuHpradezAbhyadhiko vA bhavati, iti ! gautamaH pRcchati - ' jahaNogAhaNagANaM bhaMte ! saMkhejjapaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH, bhagavAn Aha'goyamA ! ' he gautama ! 'anaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM anantAH paryavAH prajJaptA: ? gautamaH pRcchati - 'se hNaNaM bhaMte! ' evaM baccai-jahaNogAhaNagANaM saMkhejjapae siyANaM anaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat atha, kenArthena - kathaM tAvat evam uktarItyA, ucyate yad-jaghanyAvagAhanakAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM anantAH paryavAH gAhanA kI dRSTi kadAcit hIna kadAcita tulya aura kadAcit adhika hotA hai / yadi hIna vivakSita kiyA jAya to eka pradeza se hIna, do pradezoM se hIna, tIna pradezoM se hIna cArapradezoM se hIna, pAMcapradezoM se hIna, chaha pradezoM se hIna athavA sAtapradezo hIna hotA hai, yadi adhika vivakSita kiyA to eka pradeza se adhika, do pradezoM se adhika, tIna pradezoM se adhika, cAra pradezoM se adhika, pAMca pradezoM se adhika, chaha pradezoM se adhika athavA sAta pradezoM se adhika hotA hai| gautama - he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle saMkhyAtapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavan- he gautama! ananta paryAya kahe gae haiM gautama - he bhagavAna! kisa kAraNa se aisA kahA jAtA hai jaghanya dRSTie kadAcit hIna, kadAcit tulya, kadAcit adhika thAya che. jo hIna vivakSita karAya teA eka pradezathI hIna, e pradezeAthI hIna, traNa pradezeAthI hIna cAra pradezeAthI hIna, pAMca pradezeAthI hIna, cha pradezeAthI hIna, athavA sAta pradezeAthI hIna thAya che, jo adhika vivakSita karAya te eka pradezathI adhika e pradezathI adhika, traNa pradezothI adhika, cAra pradezeAthI adhika, pAMca prade. zethI adhika, cha pradezothI adhika athavA sAta pradezothI adhika thAya che. zrI gautamasvAmI--he bhagavan ! jaghanya avagAhanAvALA sa`khyAta pradezI skandhAnA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-huM gautama ! ananta paryAya kahelA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan zA kAraNe evu' kahevAya che ke jaghanya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 849 prajJaptAH iti ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNogAhaNae saMkhejjapaesie' jaghanyAvagAhanakaH saMkhyAtapradezikaH skandhaH 'jahaNNogAhaNagassa' jaghanyAvagAhanakasya 'saMkhijjapaesiyassa' saMkhyAtapradezikasya 'davvaTThayAe tulle' dravyArthatayA tulyaH 'paesaTThayAe duTTANavaDie' pradezArthatayA dvisthAnapatitaH 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanApekSayA tulyaH ThiIe cauTThANavaDie' sthityA catu:sthAnapatitaH 'vaNNAicauphAsapajjavehi ya chaTThANavaDie' varNAdi catusparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati 'evaM ukkosogAhaNae vi' evameva utkRSTAvagAhanako'pi bodhyaH 'ajahaNNamaNukkosogAhaNae vi evaM ceva' madhyamAvagAhanako'pyevameva avagAhanA vAle saMkhyAtapradezIskaMdha ke ananta paryAya haiM ? __ bhagavAn-he gautama ! eka jaghanya avagAhanA vAlA saMkhyAtapradezI skaMndha dUsare jaghanya avagAhanAvAle saMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hai| pradezoM kI dRSTi se dvisthAnapatita hotA hai, arthAt jaghanya avagAhanA vAlA saMkhyAtapradezI eka skaMdha dUsare jaghanya avagAhanA vAle saMkhyAtapradezI skaMdha se saMkhyAtapradeza hIna athavA saMkhyAtaguNapradezahIna hotA hai / aura yadi adhika viva. kSita ho to saMkhyAtabhAgapradezAdhika yA saMkhyAtaguNapradezAdhika hotA hai / avagAhanA se tulya hotA hai, kyoMki donoM hI jaghanya avagAhanA vAle haiM / sthiti kI dRSTi se catusthAnapatita hotA hai, arthAt asaM khyAtabhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| adhika vivakSita hoto asaMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtabhAga adhika, saMkhyAtaguNa adhika yA asNkhyaatavagAhanAvALA saMkhyAta pradezI skandhanA ananta paryAya che? zrIbhagavAna-he gautama ! eka jaghanya avagAhanAvALA saMkhyAta pradezI ska bIjA jaghanya avagAhanAvALA saMkhyAta pradezI skandhathI dravyanI daSTie tulya che. pradezonI daSTie kristhAna patita thAya che. arthAt jaghanya avagAhanA vALa saMkhyAta pradezI anya bIjA jaghanya avagAhanAvALA saMkhyAta pradezI skalpathI saMkhyAta bhAga pradeza hIna athavA saMkhyAtaguNa pradeza hIna thAya che, je adhika vivakSita hoya te saMkhyAta bhAga pradezAdhika agara saMkhyAta guNa pradezAdhika thAya che, avagAhanAe tulya bane che. kemake banne jaghanya avagAhanAvALA che, sthitinI daSTie catuHsthAnapatita thAya che. arthAta asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta guNahIna, athavA asaMkhyAta guNa hIna thAya che. adhika vivakSita hoya te asaMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta bhAga adhika, saMkhyAta guNa adhika, vA asaMkhyAta guNa adhika thAya che, pra0 107 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 'navaraM sahANe duTTANavaDie' navaraM vizeSastu madhyamAvagAhanako saMkhyAtapradezI pudgalaskandhaH dvisthAnapatito bhavati 'jahaNNogAhaNagANaM asaMkhijjapaesiyANaM pucchA' jaghanyAvagAhakAnAmasaMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti praznaH 'goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA' he gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-'jahaNNoguNa adhika hotA hai / varNa Adi tathA cAra spazoM ke paryAyoM se arthAt zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparza se SaTsthAnapatita hotA hai| utkRSTa avagAhanA vAle saMkhyAta pradezI skaMdha ke paryAyoM kI prarUpaNA jaghanya avagAhanA vAle saMkhyAtapradezI skaMdha ke paryAyoM ke samAna samajhanA cAhie / madhyama avagAhanA vAle saMkhyAtapradezI skaMdha ko bhI isI prakAra kahanA cAhie, parantu vaha svasthAna meM visthAnapatita hotA hai arthAt madhyama avagAhanA vAlA saMkhyAtapradezI pudgala skaMdha dUsare madhyama avagAhanA vAle saMkhyAtapradezI skaMdha se avagAhanA kI dRSTi se saMkhyAtabhAgahIna athavA saMkhyAtaguNa hIna hotA hai yA saMkhyAtabhAga adhika aura saMkhyAtaguNa adhika hotA hai| gautama-he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle asaMkhyAtapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAle arthAt akAza ke eka hI pradeza meM sthita asaMkhyAtapradezI pudgalaskaMdhoM ke ananta paryAya haiM ? varNa Adi tathA cAra sparzInA paryAyathI arthAt zIta, uSNu snigdha ane rUkSa sparzethI sthAna patita thAya che. utkRSTa avagAhanAvALA saMkhyAta pradezI skandhanA paryAnI prarUpaNuM jaghanya avagAhanA vALa saMkhyAta pradezI skalpanA paryAnA samAna sama. javI joIe. madhyama avagAhanAvALA saMkhyAta pradezI skandhane paNa e prakAre kahe joIe, paraMtu te sthAnamAM kristhAna patita thAya che, arthAt madhyama avagAhanAvALA saMkhyAta pradezI skathI avagAhanAnI daSTie saMkhyAta bhAga hIna athavA saMkhyAta guNahIna thAya che agara saMkhyAta bhAga adhika ane saMkhyAta guNa adhika thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! jaghanya avagAhanAvALA asaMkhyAta pradezI skandhanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya avagAhanAvALA arthAt AkAzanA eka ja pradezamAM sthita asaMkhyAta pradeza yugala skonA ananta paryAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 851 gAhaNagANaM' tat atha kenArthena kena kAraNena evaM uktarItyA kathyate yad jaghanyAvagAhanakAnA 'asaMkhijapaesiyANaM' asaMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM 'aNaMtA pajjavA paNNattA' anantAH paryavAH prajJaptAH kathitA iti bhagavAnuttarayati 'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNogAhaNae asaMkhejjapaesie khaMdhe jahaNNogAhaNagassa asaMkhijjapaesiyassa khaMdhassa davvaTThayAe tulle' jaghanyAvagAhanako'saMkhyeyapradezikaH skandho jaghanyAvagAhanakasya asaMkhyepradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe cauhANavaDie' pradezAthatayA catuHsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA avagAhanApekSayA tulyo bhavati, ThiIe cauhANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNAi uvarillaphAsehiya chaTThANavaDie' varNAdibhiH uparitanacatuH sparze zca-zItoSNasnigdharUkSa sparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosogAhaNae vi, evaM-jaghanyAvagAhanakAsaMkhyeyapradezikaskandhavadeva utkRSTAvagAhanako gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA hetu hai ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAlA asaMkhyAtapradezI pudgalaskaMdha dUsare jaghanya avagAhanAvale asaMkhyAtapradezI pudgala skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai / pradezoM kI apekSA catu:sthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI apekSA tulya hai, sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai aura varNa, gaMdha, rasa tathA zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparza kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai / jaghanya avagAhanA vAle asaMkhyAtapradezI pudgalaskaMdha ke samAna hI utkRSTa avagAhanA vAle asaMkhyAtapradezI skaMdha kI prarUpaNA samajha lenI cAhie' madhyama avagAhanA vA le arthAt akAza ke do zrI gautamasvAmI-he bhagavad ! ema kahevAne ze hetu che? zrI bhagavAhe gautama! jaghanya avagAhanAvALA asaMkhyAta pradezI eka pudagala skandha bIjA jaghanya avagAhanAvALA asaMkhyAta pradezI yudgala skandhathI dravyanI apekSAe tulya che. pradezonI apekSAe catuHsthAna patita bane che. avagAhanAnI apekSAe tulya che. sthitinI apekSAe catuHsthAna patita bane che ane varNa, gaMdha, rasa, tathA zIta, uSNa, sinagdha ane rUkSa sparzanI apekSAe sthAna patita thAya che. jaghanya avagAhanAvALA asaMkhyAta pradezI pudgala skandhanA samAja utkRSTa avagAhanAvALA asaMkhyAta pradezI skandhanI prarUpaNuM samajI levI joIe madhyama avagAhanAvALA arthAt AkAzanA bethI laIne saMkhyAta pradezomAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ 852 prajJApanAsUtre pyasaMkhyeyapradezikapudgalaskandhaH pratipattavyaH 'ajahaNNaNukosogAhaNae vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'pi asaMkhyeyapradezika pudgalaskandhaH AkAzasya dvayAdisaMkhyeyaparyantapradezAvagAhanakaH evaM caiva-jaghanyAvagAhanakAsaMkhyeyapradezika pudgalaskandhavadeva avagantavyaH kintu-'navaraM sahANe cauThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne-svasthAnApekSayA catu:sthAnapatito bhavati, svasthAne saMkhyeyapradezikaskandhasya tu dvisthAnapatitatvamevoktam, gautamaH pRcchati'jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA'-he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAm ekAkAzapradezAvagAhanavatAm anantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ?' iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA !' jaghanyAvagAhanakAnAmanantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNogAhaNagANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA panjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvat, evam-uktarItyA, ucyate yat-jaghanyAvagAhanakAnAmanantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM anantAH paryavAH prajJAptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNyogAhaNae aNaMtapaesie khaMdhe se lekara saMkhyAta pradezoM meM sthita pudgalaskaMdha kI vaktavyatA bhI isI prakAra hai magara isameM vizeSatA yaha hai ki yaha svasthAna meM catuHsthAnapatita hai jaba ki saMkhyAtapradezI skaMdha svasthAna meM dvisthAnapatita hI ho sakatA hai| ___ gautama-he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle anantapradezI pudgala. skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavana he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! ananta paryAya kahane kA kyA hetu hai ? bhagavAn-he gautama ! eka jaghanya avagAhanA vAlA anantapradezI sthita pudgala skandhanI vaktavyatA paNa A prakAranI che, paNa temAM vizeSatA e che ke e svasthAnamAM catuHsthAna patita che, jyAre saMkhyAta pradezI skandha svasthAnamAM dristhAna patita ja thaI zake che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana jaghanya avagAhanAvALA ananta pradezI pudgala skandanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! ananta paryAya kahevAnuM hetu che? zrI bhagavAna ! he gautama! eka jaghanya avagAhanAvALA ananta pradezI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 853 jahaNNogAhaNagassa aNaMtapaesiyassa khaMdhassa dabvaTThayAe tulle' jaghanyAvagAhanako'nantapradezikaH skandho jaghanyAvagAhanakasya anantapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe chahANavaDie' pradezArthatayA SaTsthAnapAtato bhavati, anantapradezikaskandhasya saMkhyAtAsaMkhyAtAnantapradezasaMbhavAt, paT sthAnapatitatvaM saMbhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanApekSayA tulyo bhavati, 'ThiIe cauTThANavaDie, sthityA catu:sthAnapatito bhavati, tathA cotkRSTAvagAhanako'nantapradezikaH skandhaH samasta lokavyApI bhavati, sacAcittamahAskandhaH kevali samudghAtakarma pudgalaskandho vA bhavati tayozca dvayorapi daNDakapATamanthAntapUraNalakSa catuHsamayapramANatvena tulyakAlatvaM bhavati iti bhAvaH 'vaNNAi uvarilla cauphAsehiM chaTThANavaDie' varNAdibhiH, uparitana catuHsparauMH SaTsthAnapatito bhavati, 'ukkosogAhaNaevi evaM ceva' utkRSTAvagAhanako'pi anantapradezikaH skandha evaJcaiva-jaghanyAvagAhanakAnantapradezika skandhavadeva pratipattavyaH, kintu 'NavaraM 'ThiIe bi tulle' navaraM-pUrvApekSayA vizeSastu sthityApi tulyo bhavati, 'ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA' he pudgalaskaMdha dUsare jaghanya avagAhanA vAle anantapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai| pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai, kyoMki usameM saMkhyAta-asaMkhyAta-ananta bhAga hInAdhika evaM saMkhyAta asaMkhyAta anantaguNa hInAdhika pradeza ho sakate haiN| avagAhanA kI dRSTi se tulya hotA hai, sthiti kI se catuHsthApatita hotA hai / varNa Adi tathA upayukta cAra sparze kI apekSA se SaTsthAna patita hotA hai| utkRSTa avagAhanA vAle anantapradezI skaMdha kI prarUpaNA bhI aisI samajhanA cAhie, kintu yaha sthiti se tulya hotA hai| madhyama avagAhanA vAle arthAt AkAza ke do Adi pradezoM se lekara asaMkhyAta pradezoM meM rahe hue anantapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? pudgala skaMdha bIjA jaghanya avagAhanAvALA ananta pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya, pradezanI apekSAe ghaTasthAna patita thAya che, kemake temAM saMkhyAta-asaMkhyAta ananta bhAgahInAdhika ane saMkhyAta-asaMkhyAta, ananta guNahInAdhika pradeza thaI zake che. avagAhanAnI daSTie tulya thAya che. sthitinI draSTie catuHsthAna patita thAya che. varNa Adi tathA uparyukta cAra sparzenI apekSAe SasthAna patita thAya che. utkRSTa avagAhanAvALA ananta pradezanI prarUpaNA paNa evI rIte ja samajavI joIe. kintu te sthitie paNa tulya thAya che. madhyama avagAhanAvALA arthAta AkAzanA be Adi pradezothI laIne zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre bhadanta ! ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAm anantapradezikAnAM skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' ajaghanyAnuskRSTAvagAhanakAnAmananta pradezikaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! 'evaM vuccai-ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM arNatapaesiyANa aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthana-kathaM tAvad-evaM uktarItyA, ucyate-ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAmanantapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'ajahaNNamaNukosogAhaNae aNaMtapaesie khaMdhe' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanako'nantapradezikaH skandhaH 'ajahaNNamaNukkosogAhaNagassa aNaMtapaesiyassa khaMdhassa davaTTayAe tulle' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya anantapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati 'paesahayAe chaTThANavaDie' pradezArthatayA SaTsthAnapatito bhavati, ogAhaNaTTayAe cauThANavaDie' avagAhanArthatayA catu:sthAnapatito bhavati 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityA catu:sthAnapatito bhavati, 'vaNNAi aTThaphAsehiM chahANavaDie' varNAdibhiH aSTaspazaiH SaTsthAnapatito bhavati, __ bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! madhyama avagAhanA vAle ananta pradezI skaMdhoM ke ananta paryAya haiN| gaumama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa haiM ? bhagavAn-he gautama ! madhyama avagAhanA vAlA ananta pradezI skaMdha madhyama avagAhanA vAle anantamadezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hotA haiM, pradezoM kI dRSTi se SaTUsthAna patita hotA hai, ava gAhanA kI apekSA se catuHsthAnapatita aura sthiti kI apekSA se bhI catusthAnapatita hotA hai / varNa Adi kI apekSA se tathA AThoM sparzI kI apekSA SaTsthAnapatina hotA hai| gautama-he bhagavan ! jaghanya sthiti vAle paramANupudgaloM ke kitane paryAya haiM ? asaMkhyAta pradezamAM rahelA ananta pradeza skandhanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che ke he gautama! madhyama avagAhanA vALA ananta pradezI skandhanA ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-bhagavan! evuM kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna-he gautama ! madhyama avagAhanA vALA ananta pradezI anya madhyama avagAhanAvALA ananta pradezI skandhathI dravyanI dRSTie tulya thAya che. pradezanI daSTie SasthAna patita thAya che, avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna parita ane sthitinI apekSAe paNa catuHsthAna patita thAya che. varNa AdinI apekSAe tathA AThe sparzenI apekSAe SaTasthAna patita bane che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 su. 14 dvipradezikapudgala paryAya nirUpaNam 855 gautamaH pRcchati - ' jahaNNaThiyANaM bhaMte ! paramANupoggalANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAM paramANupudgalAnAM kiyantaH paryavA prajJaptA:, iti pRcchA, bhagavAna Aha - 'goyamA !" he gautama! 'anaMtA pajjavA paNNattA' anantAH paryavA: prajJaptAH, jaghanyasthitikAnAM paramANupudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ! gautama ! pRcchati - 'sekeNaNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaThijhyANaM paramANupoggalANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat - atha, kenArthena evamucyate - jaghanyasthitikAnAM paramANupudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'jahaNaThie 'paramANupoggale jahaNNaThiiyassa paramANupoggalassa davvahayApa tulle' jaghanyasthitikaH paramANupudgalo jaghanyasthitikasya paramANu pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati tathA ca pratyekaM ca dravyamanantaparyAyamiti nyAyena paramANupudgalasyApi jaghanyasthitikasya dravyatvena anantaparyAya saMbhavAt 'paesaTTayAe tulle 'pradezArthatayA - pradezApekSayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA - avagAhanApekSayA tulyo bhavati, 'Thiie tulle' sthityA tulyo bhavati 'vaNNA duphAsehiya chANavaDie' varSAdibhiH, dvi sparzAbhyAJca - zItoSNa lakSaNAbhyAM SaT sthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosaThi evi ' evam - jaghanyasthi bhagavAn - he gautama ! ananta paryAya haiM / gautama - he bhagavan ! jaghanya sthitivAle paramANupudgala ke ananta paryAya haiM aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn - he gautama ! jaghanya sthiti vAlA eka paramANupudgala jaghanya sthiti vAle dUsare paramANupudgala se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA tulya hotA hai, avagAhanA se tulya hotA hai, sthiti se tulya hotA hai, varNAdi se tathA do sparzo se SaTsthAnapatita hotA hai / utkRSTa sthiti vAle pudgalaparamANu kI prarUpaNA jaghanya sthiti gautamasvAmI-he bhagavan jaghanya sthitivALA paramANu pudgaleAnA keTalA paryAya kahyA che ? zrI bhagavat he gautama ! ana ta paryAya kahyA che. zrI gautamasvAmI he bhagavan jaghanya sthitivALA ananta paryAya che. ema kahevAnuM zuM kAraNa che ? paramANu pudgalenA zrI bhagavAn--he gautama ! jaghanya sthitivALuM eka paramANu pudgala jaghanya sthitivALA khIjA paramANu pudgalathI dravyanI dRSTithI tulya che. pradezanI apekSAthI paNa tulya heAya che. avagAhanAthI paNa tulya hAya che. sthitithI paNa tulya hAya che. varNAdithI tathA be spoMthI SasthAna patita thAya che, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre tika paramANupudgalavadeva utkRSTa sthitiko'pi paramANupudgalo'vagantavyaH 'ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi paramANupudgalaH, evaJcaiva-jaghanyasthitika paramANupudgalavadevAvaseyaH, kintu 'navaraM ThiIe cauTThANa vaDie' navaram pUrvApekSayA vizeSastu sthityA catu:sthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati, 'jaiNNaThiiyANaM dupae siyANaM pucchA' jaghanyasthitikAnAm eka samaya, sthitimatAm dvipradezAkAnAM pudgalAnAM kiyantaH paryavA: prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'arNatA pajjavA paNNattA' jaghanyasthiti. kAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' ? he bhadanta ! tat-atha kenArthena-kathaM tAvad evam-uktarItyA ucyate yad-jaghanyasthitikAnAM dvipadezikAnAm pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, iti, bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'jahaNNaThiie dupaesie jahaNNaThiiyassa dupaesiyassa davvayAe tulle' jaghanyasthitiko dvipradezikaH pudgala skandhodvipradezikasya jaghanyasthiti vAle ke samAna samajhanA caahie| madhyama sthiti vAle paramANupudgala kI prarUpaNA bhI isI prakAra kI hai. magara vizeSatA yaha hai ki madhyama sthiti vAlA eka paramANupudgala dUsare madhyama sthiti vAle paramANupudgala se sthiti se catuHsthAnapatita hotA hai| gautama-he bhagavan jaghanya sthiti vAle arthAt eka samaya kI sthiti vAle dvipradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhavavAn- ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAna-he gautama ! jaghanya sthitika eka dvipadezI skaMdha dUsare utkRSTa sthitivALA pudgala paramANuMnI prarUpaNA jaghanya sthitivALAnI samAna samajavI joIe. madhyama sthitivALA paramANu pudgalanI prarUpaNA paNa evI jAtanI che, paNa vizeSatA e che ke madhyama sthitivALA eka paramANu pudagala bIjA madhyama sthitivALA paramANu pudgalathI sthitie catuHsthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI-jaghanya sthitivALA arthAt eka samayanI sthitivALA dvidezI skandhanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavad ! ema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavana- he gautama ! jaghanya sthitika eka dvipradezI skandha bIjA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 857 kasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati ubhayorapi dvipradezaktvAt, 'ogAhaNahayAe siya hoNe siya tulle siya abbhahie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA syAt-kadAcit kazcid hIno bhavati, syAt-kadAcit kazcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit-kazcid abhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe paesahINe' yadA hIno vivakSitastadA pradezahIno bhavati, 'aha abbhahie paesaabbhahie, atha-yadA abhyadhiko vivakSitastadA pradezAbhyadhiko bhavati 'ThiIe tulle' sthityA tulyo bhavati, 'vaNNAi cauphAsehiya chahANavaDie' varNAdibhiH, catuHsparzI zca-zItoSNamnigdharUkSasya sparzasya paryavaiH SaTsthAnapatito bhavati, jaghanyasthitika dvipradezakapudgalaskandhe zeSasparzaparyavAsaMbhavAt 'evaM ukosaThiie vi' evam jaghanyasthitika dvipadezikapudgalaskandhavadeva, utkRSTa sthitikadvipradezika pudgalasya skandho'pi avagantavyaH, 'ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva' ajadhanyAnuskRSTasthitiko'pi dvipradezikaH pudgalaskandhaH evaJcaiva-jaghanyasthitikadvipradezikapudgalaskandhavadeva avagantavyaH kintu-'NavaraM ThiIe cauhANavaDie, jaghanya sthitika dvipradezI skaMgha se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA tulya hotA haiM, kyoMki donoM hI do-do pradeza vAle haiM, avagAhanA kI apekSA syAt hIna, syAt tulya aura syAt adhika hotA hai, yadi hIna ho to ekapradezahIna aura adhika ho to eka pradezAdhika hotA hai| sthiti kI apekSA se tulya hotA hai aura varNAdi se tathA cAra-zIta, uSNa snigdha aura rUkSa spoM se SaTsthAnapatita hotA hai / zeSa cAra sparza usameM hote nahIM haiM / utkRSTa sthiti vAle hipradezI skaMdha kI prarUpaNA bhI isI prakAra samajhanI cAhie / madhyama sthiti vAle dvipradezI skaMdha kI prarUpaNA bhI aisI hI hai, magara usameM vizeSatA yaha hai ki vaha sthiti se catuHsthAnapatita jaghanya sthitika DhipradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya thAya che, pradezanI apekSAe tulya thAya che, kemake banne ja be be pradezavALA che. avagAhanAnI apekSAe syAt hIna, syAt tulya ane sthAt adhika thAya che. je hIna hoya to eka pradeza hIna ane adhika hoya to eka pradezathI adhika thAya che. sthitinI apekSAe tulya thAya che ane varNAdithI tathA cAra uNa zIta snigdha ane rUkSa sparzothI SaTasthAna patita thAya che. zeSa cAra spaze temAM hotA nathI. utkRSTa sthitivALA DhipradezI skandhanI prarUpaNuM paNa A prakAre samajavI joIe. madhyama sthitivALA DhipradezI skandhanI prarUpaNuM paNa AvI ja che. paNa temAM vizeSatA e che ke te sthitithI catuHsthAna patita pra0 108 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'evaM jAva dasapaesie' evam-pUrvoktarItyA, yAvad-tri catuH paJcaSaT saptASTa navadaza pradezika: pudgalaskandho vaktavyaH kintu-'NavaraM paesaparivuDDhIkAyavvA' navaram-pUrvA pekSayA vizeSastu pradezaparivRddhiH karttavyAH 'ogAhaNahayAe tisu vi gamaesu jAva dasapaesie evaM paesA parivaDhijaMti' avagAhanArthatayA, avagAhanApekSayA triSvapi gamakeSu jaghanyotkRSTA jaghanyAnutkRSTa rUpeSu yAvat tri catuH paJca SaTsaptASTa nava dazapradezake pudgalaskandhe, evam-uparyuktarItyA pradezAH parivarddhiSyante, gautamaH pRcchati-'jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! saMkhijjapaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajavA paNNattA' jaghanyasthitikAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskadhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautamaH pRcchati-'se keNaTheNaM bhaMte ! 'evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM saMkhijapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate yad-jaghanyasthitikAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! jahaNNaThiiyassa saMkhejjapaesiyassa khaMdhassa davaDhayAe hotA hai isI prakAra tripradezI, catuHpradezI paMcapradezI, SaTpradezI, sapta pradezI aSTapradezI aura navapradezI aura dazapradezI pudgalaskaMdha bhI samajha lenA cAhie, magara inameM anukrama se eka-eka pradeza kI vRddhi karanI cAhie, jaisA ki pahale kahA jA cukA hai| gautama-he bhagavan ! jaghanyasthitika saMkhyAtapradezI pudgalaskaMdhA ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa haiM ? thAya che. e rIte tripradezI, cAra pradezI, paMca pradezI, SaTrapradeza, saptapradezI aSTapradezI nava pradeza ane daza pradezI, yugala skandha paNa samajI levA joIe. paNa teomAM anukramathI eka eka pradezanI vRddhi karavI joIe je pahelA kahI didhela che. gautamasvAmI-he bhagavan! jaghanya sthitika saMkhyAta pradezI pudgala skanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAn -he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavanuM evuM kahevAnuM zuM kAraNa che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 859 tulle' jaghanya sthitikaH saMkhyeyapradezikaH skandho jaghanyasthitikasya saMkhyeyapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe duTANavaDie, pradezAArthatayA-pradezApekSayA dvisthAnapatito bhavati, saMkhyeyabhAgahIno vA saMkhyeyaguNahIno vA bhavati, ityevaM dvisthAnapatitatvaM bodhyam, 'ogAhaNaTThayAe duTThANavaDie'-avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA dvisthAnapatito bhavati, tadabhilApaH uparyuktarUpo bodhyaH, 'ThiIe tulle' sthityA tulyo bhavati, ubhayeSAmapi jaghanyasthitikatvAt, 'vaNNAi cauphAsehiM ya chaTANavaDie' varNAdibhizcatuH sparauM zvazItoSNasnigdharUkSaspa : SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosaThiievi' evaMjaghanyasthitikasaMkhyeyapradezikapudgalaskandhavadeva utkRSTa sthitiko'pi saMkhyeyapradezika pudgalaskandho'vagantavyaH 'ajahaNNamaNukkosaThiievi evaM ceva' ajadhanyAnutkRSTasthitiko'pi jaghanyasthitika saMkhyeyapradezikapudgalaskandhava deva ___ bhagavAna-he gautama ! eka jaghanya sthitika saMkhyAtapradezI skaMdha dUsare jaghanya sthitika saMkhyAta pradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai, pradezo kI apekSA dvisthAnapatita hotA hai, arthAt hIna ho to saMkhyAta bhAga hIna yA saMkhyAtaguNa hIna hotA haiM adhika ho to saMkhyAtabhAga adhika athavA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai / avagAhanA kI apekSA bhI dvisthAnapatita hotA hai, usakA uccAraNa pUrvavat kara lenA cAhie, sthiti kI apekSA tulya hotA hai, kyoM ki donoM jaghanya sthiti vAle haiM varNAdi kI apekSA se tathA cAra sparzo-zIta, uSNasnigdha aura rUkSa-se SaTsthAna patita hotA hai| isI prakAra utkRSTasthitika saMkhyAtapradezI skaMdha kI prarUpaNA karanI cAhie madhyama sthiti vAlA saMkhyAtapradezI skaMdha bhI isI prakAra kA hai, kintu svasthAna meM arthAt sthiti kI apekSA vaha catu:sthAnapatita hotA hai| zrI bhagavAna-he gautama ! eka jaghanya sthitika saMkhyAta pradezI skandha bIjA jaghanya sthitika saMkhyAta pradezI skalpathI dravyanI apekSAe tulya che, pradezonI apekSAe dristhAna patita thAya che, arthAta hIna hoya te saMkhyAta bhAga hIna, agara saMkhyAta guNahIna thAya che, adhika hoya te saMkhyAta bhAga adhika athavA saMkhyAta guNa adhika hoya che. avagAhanAnI apekSAe paNa dristhAna patita thAya che, tenuM uccAraNa pUrvavat karI levuM joIe. sthitinI apekSAe tulya thAya che, kemake bane jaghanya sthitivALA che. varNAdinI apekSAe tathA cAra spazIta uSNa, snigdha ane rUkSathI SasthAna patita thAya che. e prakAre utkRSTa sthitika saMkhyAta pradezI kanvenI prarUpaNa karavI joIe. madhyama sthitivALA saMkhyAta pradezI skandha paNa e zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ 860 prajJApanAsUtre bodhyaH, kintu-'NavaraM ThiIe cauThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA catuHsthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati-'jahaNNaThiiyANaM asaMkhijjapaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAm asaMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAnaAha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajavA paNNattA' jaghanyasthitikAnAmasaMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccaijahaNNaThiiyANaM asaMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tatatha, kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA ucyate yat jaghanyasthitikAnAm asaMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNaThiie asaMkhejapaesie jahaSNaThiiyassa asaMkhijapaesiyassa dabaTTayAe tulle' jaghanyasthitikaH asaMkhyeyapradezikA pudgala skandho jaghanyasthitikasya asaMkhyeyapradezikasya pudgala skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca pratyekaM dravyamanantaparyAyamiti nyAyena jaghanyasthitikAsaMkhyeyapradezikasya pudgalaskandhasyapi dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt, 'paesaTThayAe cauhANavaDie' pradezArthatayA-pradezApekSayA catuH__gautama-he bhagavan ! jaghanya sthitika asaMkhyAtapradezI pudgalaskaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAna-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! kisakAraNa aisA kahA jAtA hai ki jaghanya sthitivAle asaMkhyAtapradezI pudgalaskaMdha ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! eka jaghanyasthitika asaMkhyAtapradezI skaMdha dUsare jaghanyasthitika asaMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, avagahanA kI prakAra che, kintu svAsthAnamAM arthAt sthitinI apekSAe te catuHsthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! jaghanya sthitika asaMkhyAta pradezI pudgala skandhanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavad zA kAraNe enuM kahevAya che ke jaghanya sthitivALA asaMkhyAta pradezI pugala skalpanA ananta paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! eka jaghanyasthitika asaMkhyAta pradezI skandha bIjA jaghanya sthitika asaMkhyAta pradezI skandhathI dravyanI daSTie tulya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.14 dvipradezikapudgalaparyAyanirUpaNam 861 sthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayAavagAhanApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, 'ThiIe tulle' sthityA tulyo bhavati, ubhayeSAmapi jaghanyasthitikatvAt 'vaNNAi uvarilla cauphAsehiya chaTThANavaDie' varNAdibhiH uparitana catuHsparzI zva-zItoSNasnigdharUkSasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosaThiie vi' evam-jayanyasthitikAsaMkhyeyapradezikapudgalaskandhaH pratipattavyaH, 'ajahaNNamaNukosaThiie vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTa sthitiko'pi asaMkhyeyapradezika pudgalaskandhaH, evaJcaiva-jaghanyasthitikAsaMkhyeya pradezikapudgalaskandhavadeva avagantavyaH, kintu-'NavaraM ThiIe caDhANavaDie' navaram -pUrvApekSayA vizeSastu sthityA catu:sthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati'jahaNNaThiiyANaM aNaMtapaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAm anantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyasthitidraSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti kI apekSA se tulya hai kyoMki donoM jaghanya arthAt eka samaya kI sthiti vAle haiM, varNAdi kI apekSA se tathA Upara ke cAra sparzoM kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai| utkRSTasthitika asaMkhyAtapradezI skaMdha bhI isIprakAra samajhalenA caahie| madhyamasthiti vAle asaMkhyAtapradezI skaMdha kI vaktavyatA bhI aisI hI hai, kintu sthiti kI apekSA vaha catuHsthAnapatita hotA hai kyoMki madhyama sthiti kA jaghanya aura utkRSTa sthiti kI taraha eka rUpa nahIM hotA, usameM vividhatA hotI hai| gautama-he bhagavan ! jaghanya sthiti vAle anantapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? thAya che. pradezanI daSTie catuHsthAna patita thAya che, avagAhanAnI dRSTie catuHsthAna patita thAya che, sthitinI apekSAe tulya che kemake bane jaghanya arthAt eka samayanI sthitivALA che, varNAdinI apekSAe tethI uparanA cAra sparzothI SaTasthAna patita bane che. utkRSTa sthitika asaMkhyAta pradezI ska paNa A rIte samajI levuM joIe. madhyama sthitivALA asaMkhyAta pradeza skandhanI vaktavyatA paNa evI ja che, kintu sthitinI apekSAe te catuHsthAna patita bane che, kemake madhyama sthitine jaghanya ane utkRSTa sthitinI jema eka rUpa nathI thatA, temAM vividhatA hoya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! jaghanya sthitivALA ananta pradezI skanA keTalA paryAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kAnAm anantapradezikapudgalaskandhAnAm anantA paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaThiiyANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena kathaM tAvad, evamuktarItyA ucyate yat, jaghanyasthitikAnAmanantapradezikapudgalaskandhAnAmanantAH paryavA prajJaptA ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaThiie aNaMtapaesie jahaNNaThiiyassa aNaMtapaesiyassa davaTThayAe tulle' jaghanyasthitiko'nantapradezikaH pudgalaskaMdho jaghanyasthitikasya anantapradezikasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca pratyeka dravyamanantaparyAyamitinyAyena jaghanyasthitikAnantapradezikapudgalaskandhasyApi dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt, 'paesaTTiyAe chahANavaDie' pradezArthatayA pradezApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, anantapradezikapudgalaskandhasya saMkhyAtA saMkhyAtAnantapradezasaMbhavAt SaTsthAnapatitatve bodhyam, 'ogAhaNayAe cauThANavaDie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, jaghanyasthitikAnantapradezikapudgalaskandhasya avagAhanApekSayA anantabhAgaguNahInAdhikatvAsaMbhavAta, 'ThiIe tulle' sthityA tulyo bhavati ubhayeSAmapi jaghanya sthitikatvAt, 'vaNNAi aTThaphAsehiya chaTThANavaDie' varNAdibhiH aSTa spazaizca SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukosaThiie vi' evam-jaghanyasthitikAnantapradezikapudgalaskandhavadeva utkRSTasthitiko'pi anantapradezikapudgalaskandho bhagavAn-he gautama ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahAjAtA hai ? bhagavAn-he gautama ! eka jaghanyasthitika anantapradezI skaMdha dUsare jaghanya sthitika ananta pradezIskaMdha se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti kI apekSA tulya hai, varNAdi tathA ATha sparzoM kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai| isI prakAra zrI bhagavAna-he gautama! ananta paryAya che zrIgautamasvAmI-zA kAraNe ema kahevAmAM Avela che? zrI gautamasvAmI-he gautama ! eka jaghanya sthitika ananta pradezI skandha bIjA jaghanya sthitika ananta pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya thAya che pradezonI apekSAe sthAna patita thAya che, avagAhanAnI apekSAe cata sthAna patita thAya che. sthitinI apekSAe tulya che. varNAdi tathA ATha pazenI apekSAe SasthAna patita thAya che. e prakAre utkRSTa sthitinuM paNa samajI levuM joIe. ajaghanya-anutkRSTa arthAt madhyama risthativALA ananta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 863 'vaseyayaH 'ajahaNNamaNukkosaThiiebi evaM ceva 'ajaghanyAnutkRSTa sthitiko'pi anantapradezikapudgalaskandhaH 'evaJcaiva-jaghanyasthitikAnantapradezikapudgalaskandhavadevAvaseyaH, kintu-'NavaraM ThiIe cauTThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA catuHsthAnapatito bhavati tadabhilApastu pUrvoktarItyA vagantavyaH ityAzayaH ||suutr014|| ___ jaghanyaguNakAlakAdi paryAya vaktavyatA mUlam-jahaNNaguNakAlayANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTeNaM bhaMte! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM paramANupoggalANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA! jahaNNaguNakAlae paramANupoggale jahaNNaguNakAlagassa paramANupoggalassa davvaTTayAe tulle, paesaTTayAe tulle, ogAhaNaTTayAe tulle ThiIe cauTANavaDie, kAlavaNNapajjavehiM tulle avasesA baNNA natthi, gaMdharasaduphAsapajjavehi ya chaTThANavaDie, evaM ukkosaguNakAlae vi, evama-jahaNNamaNukosaguNakAlae vi, NavaraM saTANe chaTrANavaDie, jahannaguNakAlayANaM bhaMte! dupaesiyayANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTeNaM bhaMte evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA! jahaNNaguNakAlae dupaesie jahaNNaguNakAlagassa dupaesiyassa davaTrayAe tulle, paesaTTayAe tulle ogAhaNaTrayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie, jai hINe paesahINe, aha utkRSTa sthiti kA bhI samajhalenA cAhiye ajaghanya anukRSTa arthAt madhyama sthiti vAle anantapradezI skaMdha kI vaktavyatA bhI aisI hI jananA cAhie magara usameM vizeSatA yaha hai ki use sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita kahanA cAhie aura una cAra sthAnoM kA uccAraNa pUrvavat samajhalenA cAhie // 14 // pradezI kandhanI vaktavyatA paNa evI ja jANavI joIe paNa emAM vizeSatA e che ke tene sthitinI apekSAe catuHsthAna patita kahevuM joIe ane te cAra sthAnenuM uccAraNa pUrvavat samajI levuM joIe che 14 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre abbhahie paesa abbhahie, ThiIe cauTANavaDie, kAlavaNNapajjavehiM tulle, avasesa vaNNAi uvarilla cauphAsehi ya chaTANavaDie, evaM ukkosaguNakAlae vi, ajahannamaNukosaguNakAlae vi evaM ceva, navaraM saTANe chaTANavaDie, evaM jAva dasa paesie, navaraM paesa parivuDDhI ogAhaNAe taheva jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! saMkhijapaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte! evaM buccai-jahaNNaguNakAla yANaM saMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajavA paNNattA ? goyamA! jahaNNaguNakAlae saMkhijjapaesie jahaNNaguNakAlagassa saMkhi. jjapaesiyassa davvaTTayAe tulle, paesaTTayAe duTTANavaDie, ogAhaNaTrayAe, duTANavaDie, ThiIe cauTTANavaDie, kAlavaNNapajjavehiM tulle, avasesehiM vaNNAi uvarilla cauphAsehi ya chaTrANavaDie, evaM ukosaguNakAlae vi, evaM ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi, navaraM saTANe chaTANavaDie, jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte! asaMkhejapaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte! evaMvuccai-jahaNNaguNakAlayANaM asaMkhejjapaesie jahaNNaguNakAlagassa asaMkhejapaesiyassa dabaTTayAe tulle, paesaTTayAe, cauTThANavaDie, ThiIe cauTANavaDie,kAlavaNNapajjavehiM tulle, avasesehiM vaNNAdi uvarilla cauphAsehi ya chaTANavaDie, ogAhaNaTTayAe, cauDhANavaDie, evaM ukkosaguNakAlae vi ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi evaM cetra, navaraM saTANe chaTThANavaDie, jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahannaguNakAlayANaM agaMtapaesiyANaM aNaMtA pajjavA pa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiryAyanirUpaNam 865 paNattA ? goyamA! jahaNaguNakAlae aNaMtapaesie jahaNNaguNakAlayassa aNaMtapaesiyassa dabaTrayAe tulle, paesaTrayAe chaTA. NavaDie, ogAhaNaTuyAe cauTANavaDie, ThiIe cauTANavaDie, kAlavaNNapajavehiM tulle, avasesehiM vaNNAi aTaphAsehi ya chaTANavaDie, evaM ukosaguNakAlae vi, ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi evaM ceva, navaraM sahANe chaTAgavaDie, evaM nIlalohiyahAlidasukillasubbhigaMdhadubhigaMdhatittakaDukasAyaaMbilamahurarasapajjavehi ya vattavvayA bhANiyavvA, navaraM paramANupoggalassa subbhigaMdhassa dunbhigaMdho na bhaNNai, dubbhigaMdhassa sunbhigaMdho vA na bhaNNai, tittassa avasesaM na bhaNNai, evaM kaDuyA dINa vi, avasesaM taM ceva, jahaNNaguNakakkhaDANaM aNaMtapaesiyANaM khaMdhANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTeNaM bhaMte! evaM vuccai-jahaNNaguNakakkhaDANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajavA paNNatA ? goyamA! jahaNNaguNakakkhaDe aNaMtapaesie jahaNNaguNakakkhaDassa aNaMtapaesiyassa davvaTrayAe tulle, paesaTuyAe chaTANavaDie, ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie, ThiIe cauTThANayaDie, vaNNagaMdharasehiM chaTANavaDie, kakkhaDaphAsapajavehiM tulle, avasesehiM sattaphAsapajjavehiM chaTANavaDie, evaM ukkosaguNakakkhaDe vi, ajahaNNamaNukosaguNakakkhaDe vi evaM ceva, navaraM saTANe chaTANavaDie, evaM mauyagaruyalahae vi bhANiyavve, jahaNNaguNasIyANaM bhaMte ! paramANupoggalANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNasIyANaM paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ? goyamA ! jahaNNaguNasIe paramANupoggale jahaNNaguNasIyassa paramANupoggalassa davaTTayAe tulle, pra0 109 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ 866 prajJApanAsUtre parasaTTayAe tulle, ogAhaNaTTayAe tulle, TiIe cauTTANavaDie, vaNNagaMdharasehiM chaTTANavaDie, sIyaphAsapajjavehiM ya tulle, usi phAso na bhaNNas, dilakkhaphAsapajjavehi ya chaTThANa - Die, evaM ukkosaguNasIe vi, ajahaNNamaNukkosaguNasIe vi, evaM ceva, navaraM saTTANe chaTThANavaDie, jahaNNaguNasIyANaM dupae siyANaM pucchA, goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTuNaM bhaMte! evaM buccai - jahaNNaguNasIyANaM dupaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaguNasIe dupae sie jahaNNaguNasIyassa dupaesiyassa davvaTuyAe tulle, pasaTTayAe tulle, ogAhaNaTTayAe siya hINe, siya tulle, siya abbhahie, jai hINe, paesahINe, aha abbhahie paesa anbhahie, ThiIe cauTTANavaDie, vaNNagaMdharasapajjavehiM chADie, sIya phAsapajjavehiM tulle, usiNaNiddhalukkhaphAsapajjavehiM chaTTANavaDie, evaM ukkosaguNasIe vi, ajahaNNamaNuko guNasIe vi evaM ceva, NavaraM saTTANe chaTTANavaDie, evaM jAva dasapaesie, navaraM ogAhaNaTTayAe paesaparivuDDI kAya - vvA, jAva dasa paesiyassa nava paesA buDhijjaMti, jahaNNaguNasIyANaM saMkhejjapaesiyANaM pucchA, goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA, sekeNaTTeNaM bhaMte! evaM buccai - jahaNNaguNasiyANaM saMkhejapae siyANaM anaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaguNasIe saMkhejapae sie jahaNNaguNasIyassa saMkhejjapae siyassa dabaTTayAe tulle, pasaTTayAe duTuANavaDie, ogAhaNaTTayAe duTThANavaDie, ThiIe cauTTANavaDie, vaNNAdIhiM chaTTANavaDie, sIyaphAsapajavehiM tulle, usiNaNiddhalakkhehiM chaTThANavaDie, evaM ukkosaguNasIe vi, ajahaNNamaNukosaguNasIe vi evaM ceva, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 867 navaraM saTANe chaTThANavaDie, jahaNNaguNasIyANaM asaMkhijjapaesiyANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte! evaM buccai-jahaNNaguNasIyANaM asaMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNatA ? goyamA! jahaNNaguNasIe asaMkhejapaesie jahaNNaguNasIyassa asaMkhejapaesiyassa davvaTThayAe tulle, paesaTTayAe cauTThANavaDie, ogAhaNaTuyAe cauTANavaDie, ThiIe cauTThANavaDie, vaNNAi panavehiM chaTThANavaDie, sIyaphAsapajabehiM tulle, avasesehiM sattaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie, evaM ukosaguNasIe vi, ajahaNNamaNukosaguNasIe vi evaM ceva, navaraM saTThANe chaTThAgavaDie, evaM usiNaNiddhalukkhe jahA sIte, paramANupoggalassa taheva paDivakkho savvesiM na bhaNNaitti bhANiyavvaM ||suu015|| chAyA-jaghanyaguNakAlakAnAM paramANupudgalAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jadhanyaguNakAlakAnAM paramANu pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakAlakaH paramANupudgalo vargAdiparyAyavakyavyatA zabdArtha-(jahaNNaguNakAlayANaM paramANupuggalANaM pucchA ?) jaghanyaguNa kAle paramANupudgaloM ke paryAyoM kI pRcchA ? (goyamA aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavApaNNattA?) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanyaguNa kAle paramANupudgaloM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNaguNakAlae varNAdi paryAya vaktavyutA hAtha-(jahaNNaguNakAlayANaM paramANupoggalANaM pucchA ?) dhanya guNa 7 // 52mA pugatAnA paryAyAnI 27 / ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) hugautama ! mananta paryAya 4aa cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNaguNakAlayANaM paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) 2 // rathI 3 mAvan ! evuM kahyuM che ke jaghanya guNa kALA paramANu yudaMgalAnA ananta paryAya kahyA ... zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ 868 prajJApanAsUtre jaghanyaguNakAlakasya paramANupudgalasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH avagAhanArthatayA tulyaH sthityA catuHsthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaiH tulyaH, avazeSAvarNA na santi, gandharasadvisparzaparyavaizca SaTsthAnapatitaH, evam utkRSTaguNakAlako'pi, evaM ajanyAnutkRSTaguNakAlako'pi, navaraM svasthAne SaTsthAnapatitaH, jaghanyaguNakAlakAnAM bhadanta ! dvipradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paramANupoggale jahaNNaguNakAlagassa paramANupoggalassa baTTayAe tulle) he gautama ! jaghanyaguNa kAlA paramANupudgala jaghanyaguNa kAle paramANupudgala se dravya kI dRSTi se tulya (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya (ogahaNaTTayAe tulle) avagAhanA se tulya (ThiIe cauDhANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (kAlavaNNapajjavehiM tulle) kAle varNa ke paryAyoM se tulya (avasesA) zeSa (vaNNA) varNa (natthi) nahIM hote (gaMdharasadu. phAsapajjavehi ya chahANavaDie) gaMdha, rasa, do raparza ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita (evaM ukkosaguNakAlae vi) isI prakAra utkRSTaguNa kAlA paramANu bhI (evamajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi) isI prakAra madhyama guNa kAlA bhI (NabaraM saTThANe chaTThANa vaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTUsthAnapatita hai (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! dupaesiyANaM pucchA ?) he bhagavana ! jaghanyaguNa kAle dvipradezI skaMdhoM ke paryAyoM kI pRcchA ? (goyamA aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNa?NaM bhaMte! evaM cha ? (goyamA ! jahaNNaguNakAlae paramANupoggale jahaNNaguNakAlagassa paramANupoggalassa vvayAe tulle) gautama ! dhanya guNa // 52mA dhanyaguNa / / 52mA pugatathI dravyanISTiye tukSya cha (paesaTTayAe tulle) prazAthI tulya cha (ogAhaNaTThayAra tulle) 23vAunAthI tukSya (ThiIe cauDhANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (kAlabaNNapajjavehiM tulle) 5 // 5 // paryAyAthI tujhya (avasesA) zeSa (vaNNA) 1 (natthi) nayI tA (gaMdha rasa duphAsa pajjavehiya chaTANavaDie) gadha, 2sa, me 25zana pAyothI SaTsthAna patita (evaM ukkosaguNakAlae vi) ye rIte kRSTa guNa // 52 // 55y (evamajahaNNamaNukosaguNakAlae vi) se rIte madhyamazutra 4 54] (Navara sadANe chaTThANavaDie) vizeSa se svasthAnamA paTthAna patita cha (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! dupaesiyANaM pucchA) lagavan ! nya zu advizI 24-dhonA paryAyanI ch| (goyamA ! aNaMtA pajjavA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 51.015 jaghanvaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 869 paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! eva mucyate jaghanyaguNakAlakAnAM dvi pradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakAlako dvipradeziko jaghanyaguNakAlakasya dvipradezikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, ava. gAhanArthatayA syAddhInaH syAttulyaH, syAdabhyadhikaH, yadA honaH pradezahInaH, athAbhyadhikaH pradezAbhyadhikaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavai stulyaH, avazeSavarNAdibhiruparitanacatuHspaOM zca SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTaguNakAlavuccaI-jahaNNaguNakAlayANaM dupaesieyANaM aNaMtA paujavA paNNattA ?) kisa kAraNa he bhagavana ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanyaguNa kAle dvipradezI skaMdha ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA! jahaNNaguNakAlae dupaesie) he gautama ! jaghanyaguNa kAlA dvipradezI skaMdha (jahaNNaguNakAliyassa dupaesiyassa) jaghanyaguNa kAle dvipradezI skaMdha se (davyadRyAe tulle) dravya kI apekSA tulya hai (ogANaTTayAe siya hoNe siya tulle siya anbhahie) avagAhanA kI apekSA se syAt hIna, syAt tulya syAtU adhika (jai hINe paesahINe) yadi hIna hai to eka pradeza se hIna (aha abbhahie paesa abbhahie) agara adhika hai to eka pradeza se adhika (ThiIe cauTThANa vaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (kAlavaNNapajjavehiM tulle) kRSNavarNa ke paryAyoM se tulya (avasesavaNNAi uvarilla ca uphA. sehi ya chaTThA NavaDie) zeSa varNAdi se tathA Upara ke cAra sparzo se SaTrasthAnapatita hotA hai| paNNattA) gautama ! ananta paryAya yA cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahavNaguNakAlayANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) // 12 magavan ! evuM kahevAya che ke jaghanya guNa kALA dvipradezI skandhanA ananta paryAya 4hyA cha 1 (goyamA ! jahaNNaguNakAlae dupaesie) 3 gautama ! dhanya guNa 31 dvizI 245 (jahaNNaguNakAlayassa duparasiyassa) dhanya guNa / videzI 275thI (davvaTThayAe tulle) dravyanI apekSA tukSya cha (pae saTTayAe tulle) prazAnI apekSA tukSya cha (ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya abhahie) ma nAnI apekSA syAt DIna, syAt tujhya, syAt -madhi (jaI hINe paesahINe) ne DIna DAya to me prazathI DIna (aha abhihie paesa abbhahie) 22 ma4i cha t| ye prazathI adhi4 (Thiie caudrANavaDie) sthitithI yatu:sthAna patita (kAlavaNNapajjavehiM tulle) 4] 1 / paryAyAthI (avasesa vaNNAI uvarilla cauphAsehi ya chaTThANavaDie) zeSa thI tathA 5. 2nA cAra sparzothI SasthAna patita thAya che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ 870 prajJApanAsUtre kospi evaJcaiva, navaraM svasthAne padasthAnapatitaH, 'evaM yAbad dazapradeziko, navaram - pradeza parivRddhiH, avagAhanayA tathaiva, jaghanyaguNakAlakAnAM bhadanta ! saMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyaguNakAlakAnAM saMkhyeyapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakAlakaH saMkhyeyapradeziko jaghanyaguNakAlakasya saMkhyeyaprade zikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA dvisthAnapatitaH avagAhanArthatayA dvi (ra realeyratee vi) isI prakAra utkRSTaguNa kRSNa bhI (ajahaNNamaNukko saguNakAlae vi evaM ceva) madhyamaguNa kAlA bhI isI prakAra (navaraM sahANe chaTTANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTsthAnapatita ( evaM jAva dasapae sie) isI prakAra yAvat dasapradezIM (navaraM ) vizeSa (parasabuDDhI) pradeza kI vRddhi karanI cAhie (ogAhaNAe taheva) avagAhanA se usI prakAra (jahaNNaguNakAliyANaM bhate ! sakhejjapaesiyANaM pucchA ?) jagha nyaguNa kAle saMkhyAtapradezI skaMdhoM kI pRcchA (goyamA ! anaMtA pajavA paNNattA) he gautama ananta paryAya kahe haiM (se keNaNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNaguNakAlayANaM saMkhejapaesiyANaM anaMtA pajavA paNNattA ? ) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanyaguNa kAle saMkhyAtapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM (goyamA ! saMkhejjapaesie jahaNNaguNakAlae saMkhejjapa esiyassa jahaNNaguNakAlayassa davvaha yAe tulle) he gautama! saMkhyAtapradezI jaghanyaguNa kAlA saMkhyAtapradezI ( evaM ukkosaguNakAlae vi) se prahAre utSTa guNu sRRSNu pae (ajahaNNa maNuko saguNakAla vi evaM ceva) madhyama guzu aNAya se prAre (navara saTThANe chaTThANavaDie) vizeSa che svasthAnamAM SaTsthAnapatita ( evaM jAva dasapaesie) zye aThAre yAvat dRza pradezI (navara ) vizeSa ( parasabuDDhI ) advezanI vRddhi aravI leha se (ogAhANAe taheva ) avagAhanAthI se prahAre (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte! saMkhejjapaesiyANaM pucchA ?) jadhanya guNa aNA saMkhyAta pradezI sundhonI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA ) he gautama ! ananta paryAya udyA che (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM vuccai - jahaNNaguNa kAlayANaM saMkhejjapaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA 1) zA 12 he bhagavan ! evu kahevAya che ke jaghanya guNukALA sakhyAta pradezI kanyAnA ananta paryAya hyA che ? (goyamA ! saMkhejjapaesie jahaNaguNakAlae saMkhejjapa esiyassa jahaNNaguNakAlayassa davbaTTayAe tulle) De gautama ! sabhyAta ahezI dhanya gue| zrI prajJApanA sUtra :2
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 871 sthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avazeSaiH varNAdi -uparitanacatuHspazaizca SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTaguNakAlako'pi evam ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi, navaraM svasthAne SaTsthAnapatitaH, jaghanyaguNakAlakAnAM bhadanta ! asaMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate jaghanyaguNakAlakAnAmasaMkhyeyapradezikAnAmanantAH jaghanyaguNa kAle pudgalaskaMdha se dravya se tulya (paesaTTayAe) pradezoM se duTTANavaDie) dvisthAnapatita (ogAhaNaTTayAe duTTANavar3ie) avagAhanA se dvisthAnapatita (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catu:sthAnapatita (kAlavaNNapajjavehi tulle) kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya (avasesehi uvarillacauphAsehi ya) varNAdi se tathA Upara ke cAra sparzo se (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita ___ (evaM ukkosaguNakAlae vi) isI prakAra utkRSTa guNa kAlA bhI (evaM ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi) isI prakAra madhyamaguNa kAlA bhI (navaraM) vizeSa (sahANe chaTThANavaDie) svasthAna meM SaTsthAnapatita hai (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! asaMkhejapaesiyANaM pucchA ?) jaghanyaguNa kAleasaMkhyAtapradezI skaMdhoM ke he bhagavan ! kitane paryAya haiM ? (goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaguNakAlayANaM asaMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA) kisa kAraNa he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanya kALA bIjA saMkhyAta pradezI jaghanya guNa kALA pudgala kalpathI dravyathI tulya (paesayAe) prazathI (dudrANavaDie) visthAna patita (ogAhaNayAe dudANa vaDie) 201||naathii visthAna patita (Thiie ca uTThANa vaDie) sthitithI yatu:sthAna patita (kAlavaNNapajjavehiM tulle) pa na paryAyothI tujhya (avasesehiM uvarillacauphAsehiya) va hithI tathA 752yA2 25thI (chadrANa vaDie) SaTsthAna patita (evaM ukkosaguNakAlae vi) se prAre kRSTa guNa 4 595 (evaM ajahaNNamaNakosaguNakolae vi) se zate madhyama guNa 4 pa (navara vizeSa (sadANe chadvANavaDie) svasthAnamA paTthAna patita (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! asaMkhejjapaesiyANaM pucchA ?) dhanya gu NA yasa cyAta pradezI 24-dhonA mAvan ! DeTA paryAya cha ? (goyamA ! aNaMto ejjavA paNNattA) OM gautama ! mananta paryAya cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM asaMkhejjapaesiyANaM aNatA pajjavA paNNattA) / kAraNe he bhagavan! evuM kahyuM che ke jaghanya guNa kALA asaMkhyAta pradezI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ 872 prajJApanAsUtre parvavAH prajJaptAH ? iti gautama ! jaghanyaguNakAlako'saMkhyeyapradeziko jaghanyaguNakAlakasyAsaMkhyeyapradezikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA catuHsthAnapatitaH sthityA catuHsthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavai stulyaH, avazeSairvarNAdi uparitana catuHspazaizca SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, evamutkRSTaguNakAlako'pi, ajadhanyAnutkRSTaguNakAlako'pi evaJcava, navaraM svasthAne paTsthAnapatitaH, jaghanyaguNakAlakAnAM bhadanta ! anantapradezikAnAM pRcchA, gautama ! guNa kAle asaMkhyAtapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya haiM (goyamA ! jahaNNaguNakAlae asaMkhejjapaesie) he gautama ! jaghanyaguNa kAlA asaM khyAtapradezI skaMdha (jahaNNaguNakAgalassa asaMkhejjapaesiyassa davvaTThayAe tulle) jaghanyaguNakAle asaMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya (paesaTTayAe cauTThANa vaDie) pradezoM kI dRSTi se catuHsthAnapatita (ogahaNaTTayAe cauhANavaDie) avagAhanAse catuHsthAnapatita hai (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (kAlavaNNapajjavehiM tulle) kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya (avasesehiM vaNNAdi-uvarillaphAsehiya chaTThANavaDie) zeSa varNAdi se tathA Upara ke cAra sparzo se SaTUsthAnapatita (evaM ukkosaguNakAlae vi) isI prakAra utkRSTaguNa kAlA asaMkhyAtapradezI skaMdha bhI (ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi evaM ceva) madhyamaguNa kAlA bhI isI isI prakAra (navaraM sahANe chaTTANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTsthAnapatita hai 24-dhonA mananta paryAya cha ? (goyamA ! jahaNNaguNakAlae asaMkhejjapaesie) hai gautama ! dhanya guNa // masacyAta azI 245 (jahaNNa guNakAlagassa asaMkhejjapaesiyassa vvaTThayAe tulle) 43nya gue 4 asaNyAta pradezI nyathA dravyanISTiye tulya cha (paesaTTayAe cauThANavaNie) prazAnI STiye yatu:sthAna patita (ogAhaNaDhayAe cauDhANavaDie) sAInAthI yatuHsthAna patita cha (ThiIe cauDhANavaDie) sthitithI yatuHthAna patita (kAlavaNNa pajjavehiM tulle) va nA paryAyAthI tulya (avasesehiM vaNNAdi-uvarilla cauphAsehiya chaTThANa vaDie) zeSa pahiyA tathA 52 // // 2 25 thA ghaTasthAna patita (evaM ukkosaguNakAlae vi) se prAre utkRSTa guNa 4 // masabhyAta prazI 245 555 (ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi evaM ceva) madhyama shu|5 me04 54Are (navaraM saTANe chaTThANavaDie) vizeSa ye svasthAnamA SaTthAna patita cha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 873 anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyaguNakAla. kAnAmanantapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakAlako'nantapradeziko jaghanyaguNakAlakasya anantapradezikasya dravvyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuH sthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavai stulyaH, avazeSairvaNAdi- aSTaspazaizca paTsthAna (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA ?) he bhaga van ! jaghanyaguNa kRSNa anantapradezI skaMdho kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai--jahaNNaguNakAlayANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajjayA paNNattA ?) kisa kAraNa he bhagavan ! aisA kahA ki anantapradezI jaghanyaguNa kAle skaMdhoM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNaguNa kAlae aNaMtapaesie jahaNNaguNakAlayassa aNaMtayaesiyassa vvaTThayAe tulle) he gautama ! jaghanyaguNa kRSNa anantapradezI skaMdha jaghanyaguNakRSNa anantapradezI skadhoM se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTyAe) pradezoM kI apekSA (chaTThANavaDie) SaTsthAnapatita (ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie) avagAhanA se catusthAnapatita (ThiIe cauTTANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (kAlavaNNapajjavehiM tulle) kAle varNa ke paryAyoM se tulya (avasesehiM vagNAi-aTThaphAsehiM ya chaTThANavaDie) zeSa varNa Adi se tathA ATha sparze se SaTsthAnapatita . (jahaNNaguNakAlayANa maMte ! aNaMtapaesiyANaM pucchA ?) 3 mAvan ! dhanya guNa 1065 mananta azI sandhaunI cha ? (goyamA ! arNatA pajjavA paNNattA) 3 gautama ! -mananta paryAya 4aa che (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vucaI jahaNNaguNa. kAlayANaM aNaMtapaesiyoNaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) // // 2 hai bhagavan ! evuM kahyuM che ke ananta pradezI jaghanya guNakALA dhenA ananta paryAya cha ? (goyamA ! jahaNNaguNakAlae aNaMtapaesie jahaNNaguNakAlayassa aNaMta paesiyassa davvaTTayAe tulle) gautama! dhanya guNa ra mananta pradezI skandha jaghanya guNa kRSNa ananta pradeza adhethI dravyanI apekSAe tulya cha (paesaTTayAe) prazAnI apekSAye (chaTThANavaDie) SaTthAna patita (ogAhaNaTThayAe caTTANavaDie) 25 // nAthI yatuHsthAna patita (ThiIe cauTThANa vaDie) sthitithI yatu:sthAna patita (kAlavaNNapajjavehiM tulle) 47 // 1 // paryAyAthI tujhya (avasesehiM vaNNAi-aTThaphAsehiMya chaTThANavaDie) zeSa qg AdithI tathA ATha sparzothI SaTasthAna patita pra0 110 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ 874 majJApanAsUtre patitaH evamutkRSTaguNakAlako'pi, ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi evaJcaiva, navaraM svasthAne SaTsthAnapatitaH, evaM nIlalohita hAridra zuklasurabhigandha durabhigandhatiktakaTukaSAyAmlamadhurarasaparyavaizva vaktavyatA bhaNitavyA, navaraM paramANupudgalasya surabhigandhamya durabhigandho na bhaNyate, durabhigandhasya surabhigandho na bhaNyate, tiktasya avazeSaM na bhaNyate, evaM kaTukAdInAmapi, avazeSaM taccaiva, jaghanyaguNakarkazAnAm anantapradezikAnAM skandhAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat (evaM ukkosaguNakAlae vi) isI prakAra utkRSTaguNa kAlA bhI (ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi evaM ceva) madhyamaguNa kAlA bhI isI prakAra (navaraM sahANe chaTThANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTsthAnapatita hai (evaM nIlalohiya hAlihasukkillasunbhigaMdhadunbhigaMdhatittakaDukasAyaaMbilamahurarasapajjavehi ya vattavvayA bhANiyavvA) isI prakAra nIla, rakta, pIta, zukla varNa, sugaMdha, durgandha, tikta, kaTuka, kaSAya, khaTTe, mIThe rasa ke paryAyoM se bhI vaktavyatA kahanI cAhie (navaraM) vizeSa (paramANupoggalassa sunbhigaMdhassa dunbhigaMdhoM na bhaNNai) sugaMdha vAle paramANupudgala meM durgaMdha nahIM kahanA (dubhi gaMdhassa sunbhigaMdho na bhaNNai) durgadha vAle meM sugaMdha nahIM kahanA (tittasa avasesA na bhaNNai) tikta rasavAle meM zeSa rasa nahIM kahanA (evaM kaDuyAdINa vi) isI prakAra kaTuka rasa vAle Adi meM bhI (abasesaM taM ceva) zeSa vahI __ (jahaNNaguNakakkhaDANaM aNaMtapaesiyANaM khaMdhANaM pucchA ?) jaghanya (evaM ukkosaguNakAlae vi) 2 4Are pRSTa guY 4 5 (ajahaNNa maNukkosaguNakAlae vi evaM ceva) madhyama guNa ! 55 2 412 (navara saTANe chaTThANavaDie) vizeSa me 21sthAnamA 58sthAna patita cha (evaM nIla lohiya hAlida sukilla subbhigaMdha dunbhigaMdha titta kaDu kasAya aMbila mahurarasa pajjavehiya vattavvayA bhANiyavvA) se prAre nIla-22ta pIta, zusa, va sugadha, dudha, tita, 444, 4Aya, mATA, bhii| 2sanA paryAyAnI 5 1tavya vI madhye (navara) vizeSa (paramANupoggalassa sunbhigaMdhassa dunbhigaMdho na bhaNNai) sudha 52bhAra pusamA hu DAtI nayI (dunbhigaMdharasa subbhigaMdho na bhaNNai) dudhAmA suA na 4vI (tittassa avasesA na bhaNNai) tita 2savANAmAM zeSa 24 / / (evaM kaDuyAdINa vi) se prahAre 494 2savAya mAhimA 55] (avasesaM taM ceva) vizeSa te 4 (jahaNNaguNakakkhaDANaM aNaMtapaesiyANaM khaMdhANaM pucchA ?) dhanya guNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 875 kenArthena bhadanta ! evamucyate-javanyaguNakarkazAnAmanantapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakarkazo'nantapradeziko jaghanyaguNakarkazasya anantapradezikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catu:thAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasaiH SaTsthAnapatitaH karkazasparzaparyavai stulyaH, avazeSaiH saptasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, eva. guNa karkaza anantapradezI skaMdhoM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNakakkhaDANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA ki jaghanyaguNa karkaza anantapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM (goyamA ! jahaNNaguNakakkhaDe aNaMtapaesie) he gautama ! jaghanyaguNa karkaza anantapradezI skaMdha (jahaNNaguNakakkhaDassa aNaMtapaesiyassa) jaghanya guNa karkaza anantapradezI skaMdha se (vvaTTayAe tulle) dravya se tulya (paesaTTayAe chaTThANavaDie) pradezoM se SaTsthApatita (ogAhaNaTTayAe cauThANavaDie) avagAhanA se catusthAnapatita (ThiIe cauhANavaDie) sthiti se catuHsthApanatita (vaNNagaMdharasehiM chaTThANavaDie) varNo ,gaMdhoM, rasoM se SaTsthAnapatita (kakkhaDaphAsapajjavehiM tulle) karkaza sparza ke paryAyoM se tulya (avasesehiM sasaphAsapajjavehiM chahANavaDie) zeSa sAta sparzI ke paryAyoM se SaTsthAnapatita * mananta azI 24.dhonI cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) hai gautama ! ananta paryAya 4aa cha (se keNaguNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNa guNa kakkhaDANaM aNaMtaepasiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! // 2 // evuM kahyuM ke jaghanya guNa karkaza ananta pradezI skandhanA ananta paryAya 4 // cha ? (goyamA ! jahaNNaguNakakkhaDe aNaMtapaesie) 3 gautama ! dhanya shue| 44 ana / pradezI 45 (jahaNNaguNakakkhaDassa aNaMtapaesiyarasa) dhanya gue|442mnnt pradezI 24nyathA (davaTThayAe tulle) dravyathA tubhya (paesadvayAe chaTThANavaDie) prazothI 582thAna patita (ogAhaNaTThayAe cauTThANavaDie) 251 AsanAthI yatuH2thAna patita (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaNNagaMdharasehiM chaTThANavaDie) pI, dhau, 2sAthI paTasthAna patita (kakkhaDa phAsapajjavehiM tulle) 445 25 paryAyAthI tuvya (avasesehiM sattaphAsa pajjavehiM chaTThANavaDie) zeSa sAta 25nA paryAthA 58sthAna patita zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre mutkRSTaguNakarkazopi, ajaghanyAnutkRSTaguNakarkazo'pi evaJcaiva, navaraM svasthAne padasthAnapatitaH, evaM mRdukagurukalaghukA api bhaNitavyAH, jaghanyaguNazItAnAM bhadanta ! paramANupudgalAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyaguNazItAnAM paramANupudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNazItaH paramANu pudgalo jaghanyANazItasya paramANupudgalasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA tulyaH, (evaM ukkosaguNakakkhaDe vi) isI prakAra utkRSTaguNa karkaza bhI (ajahaNNamaNukkosaguNakakkhaDe vi evaM ceva) madhyamaguNa karkaza bhI isI prakAra (navaraM sahANe chaTThANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTsthAnapatita (evaM mauya guruyalahuyavi bhANiyabve) isI prakAra mRdu, guru, laghu sparza bhI kahanA cAhie (jahaNNaguNasIyANaM bhaMte ! paramANupoggalANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanyaguNa zIta paramANupudgaloM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNa?NaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaguNasIyANaM paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNatA? kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanyaguNa zIla paramANupudgaloM ke ananta paryAya kahe haiM ! (goyamA ! jahaNNaguNasIe paramANupoggale) he gautama ! jaghanyaguNa zIla paramANupudgala (jahaNNaguNasIyassa paramANupoggalassa) jaghanyaguNa zIta paramANupudgala se (davvaTThayAe tulle) dravya se tulya (paesaTTayAe tulle) pradezo se tulya (evaM ukkosaguNakakkhaDe vi) ra zeta kRSTa guNa 442 551 (ajahaNNamaNukosaguNakakkhaDe vi evaM ceva) madhyama guNa 440 5 zate (navaraM sadANe chaTThANavaDie) vizeSa me 21sthAnamA 58sthAna patita (evaM mauya guruya lahuya vi bhANiyabve) merIta bhRDha zu3 sadhu 25 555 vA nase (jahaNNaguNasIyANaM bhaMte! paramANupoggalANaM pucchA ?) OM bhagavan ! dhanya guNa zIta 52mA pugatAnI cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA ? he gautama ! ananta paryAya 4 che ? (se keNa?NaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNa guNasIyANaM paramANupoggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) // 20 msvana ! evuM kahevAya che ke jaghanya guNa zIta paramANu pudgalenA ananta paryAya 4aa che (goyamA ! jahaNNaguNasIyassa paramANupoggalassa) nya guNa zIta 52bhAra sanI (davvaTThayAe tulle) dravyathA tulya (paesadvayAe tulle) prazAthI tukSya (ogAhaNayAe tulle) ma nAthI tulya (ThiIe cauTThANa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jadhanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 877 sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasaiH SaTsthAnapatitaH, zItasparzaparyavaizca tulyaH, uSNasparzoM na bhaNyate, snigdharUkSasparzaparyavai SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTaguNazIto'pi, ajaghanyAnutkRSTaguNazIto'pi evaJcaiva navaraM svasthAne SaTsthAnapatitaH, jaghanyaguNazItAnAM dvipradezikAnAM pRcchA gautama ! anantA : paryavA prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyazItAnAM dvipade zikAnAmanantA paryavAH prajJaptAH? (ogAhaNaTTayAe tulle) avagAhanA se tulya (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (aNNagaMdharasehiM chaTThANavaDie) varNa, gaMdha, rasa se SaTsthAnapatita (sIyaphAsapajavehi ya tulle) zIta sparza ke paryAyoM se tulya (usiNaphAso na bhaNNai (uSNa sparza nahIM kahanA (NiddhalukkaphAsapajjavehi ya chaTThANavaDie) snindha aura rUkSa sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita (evaM ukkosaguNasIe vi) isI prakAra utkRSTaguNa zIta bhI (ajahaNNamaNukkoghaguNasIe vi evaM ceva) madhyamaguNa zIta bhI isI prakAra (navaraM saTTANe chahANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTsthAnapatita hai (jahaNNaguNasIyANaM dupaesiyANaM pucchA ?) jaghanyaguNa zIta dviprapradezI skaMdhoM ke paryAyoM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTTeNaM bhaMte evaM vuccai-jahaNNaguNasIyANaM dupaesiyANaM arNatA pajjavA paNNattA ?) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisA kahA hai ki jaghanyaguNa zIta vipradezI skaMdhoM ke vaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaSNagaMdharasehiM chaTThANavaDie) qNu, madha 2sathI ghaTasthAna patita (sIya phAsapajjavehi ya tulle) zIta 25zana paryAyAthI tulya (usiNaphAso na bhaNNai) RY 25za nahI Do (Niddha lukkha phAsapajjavehiya chaTThANavaDie) niyamane 36 25zanA paryAyothI paTasthAna patita (evaM ukkosaguNasIe vi) se prAre utkRSTa guNa zIta 5Y (ajahaNNamaNukosaguNasIevi evaM ceva) madhyama guNa zIta 5 me (navaraM sadANe chadrANavaDie) vizeSa se 212thAnamA 58sthAna patita cha (jahaNNaguNasIyANaM dupaesiyANaM pucchA ?) 43nya zu zIta pradezI 24.dhonA paryAyAnI cha ? (goyamA ! apaMtA pajjavA paNNatA) OM gautama ! nmananta paryAya 4aa cha (se keNaTheNaM evaM vuccai-jahaNNaguNasIyANaM dupae siyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) // 42Ne mAvan ! sa 4 cha / nya zu zIta dvizI 24ndhaan| ananta paryAya hA cha ? (goyamA ! jahaNNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ 878 prajJApanAsUtra gautama ! jaghanyaguNazIto dvipradeziko jaghanyaguNazItasya dvipradezikasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA syAd hInaH, syAttulyaH syAdabhyadhikaH, yadA hInaH pradezahInaH, athAbhyadhikaH pradezAbhyadhikaH, sthityA catuH sthAnapatitaH varNagandharasaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, zItasparzaparyavaiH stulyaH, uSNasnigdharUkSasparzaparyavaiH SaTrasthAnapatitaH, evamutkRSTaguNazIto'pi ajaghanyAnutkRSTaguNazIto'pi evaJcaiva, navaraM svasthAne SaTsthAnapatitaH evaM yAvad dazapradezikaH, ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNaguNasIe dupaesie) he gautama ! jaghanyaguNazIta aMza vAlA dvipradezI (jahaNNaguNasIyassa dupaesiyassa) jaghanyaguNa zIta aMza vAle dvipradezI skaMdha se (davvaTThayAe tulle) dravya se tulya (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya (AgA. haNayAe siya hINe siya tulle, siya abbhahie) avagAhanA se kadAcit hIna, kadAcit tulya, kadAcit adhika jai hoNe paesahINe) yadi hIna ho to eka pradeze hIna aha abbhahie) yadi adhika ho to eka pradeza adhika (ThiIe cauhANavaDie) sthiti se catu:sthAnapatita (vaNNagaMdharasapajjavehiM chahANavaDie) varNa, gaMdha, rasa ke paryAyoM se SaTasthAnapatita (sIya phAsa pajjabehiM tulle) zIta sparza ke paryAyoM se tulya (usiNaNiddhalukkhaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie) uSNa, snigdha, rUkSa, sparza ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita (evaM ukkosaguNasIe vi) isI prakAra utkRSTaguNa zIta aMzoM vAlA bhI (ajahaNNamaNukkosaguNasIe vi evaM ceva) madhyamaguNa zIta TNa sIe dapaesii) gautama ! 43nya zuzuzIta mazavA videzI (jahagaNasIyassa dupaesiyassa) 4dhanya guNa zIta mazava dizI 24ndhathI (dabvaTThayAe tulle) dravyathA tukSya (paesaTTayAe tulle) prazAthI tulya (ogAhaNaTyAe siya hINe, siya tulle, siya abbhahie) AqAnAthI thita DIna 4|(yt tujhya, 4Ayit yi (jai hINe paesa hINe) DIna DAya to me prazathI DIna (aha abbhahie, paesa abbhahie) yahi madhi DAya to ye pradeza adhiH (ThiIe cauDhANavaDie) sthitithI yatu:sthAna patita (vaNNagaMdharasa pajjavehiM kaTANavaDie) parNa, madha 2sanA paryAyAthI SaTthAna patita (sIya phAsa pajjadevi talle) zIta 25zana yoyAthI tulya (usiNa Niddha lukkha phAsa pajjaverhi chadrANa vaDie) Sty, snigdha, 36 25zana paryAyAthI SaTsthAna patita thAya che. (evaM ukkosaguNasIe vi) me 412 Ta guNa zIta mA 55 (ajahaNNamaNukosaguNasIe vi evaM ceva) madhyama guNa zIta 555 ra zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 879 navavam-avagAhanArthatayA pradezapariddhiH kartavyA, yAvad dazapradezikasya navapradezAH varddhiSyante, jaghanyaguNazItAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH ? tat kenArthena-bhadanta ! evamucyate- jaghanyaguNazItAnAM saMkhyeyapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH gautama ! jaghanyaguNazItaH saMkhyeyapradeziko jaghanyaguNazItasya saMkhyeyapradezikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA bhI isI prakAra (navaraM sahANe chaTTANavaDie) vizeSa yaha ki vaha svasthAna meM SaTrasthAnapatita hai (evaM jAva dasapaesie) isI prakAra dazapradezI skaMdha taka kahanA cAhie (NavaraM ogAhaNaTTayAe paesavuDaDhI kAyavyA) vizeSa yaha ki avagAhanA kI apekSA se pradezoM kI vRddhi karanI cAhie (jAva dasapaesiyassa nava paesA vaDDijati) yAvat dazapradezI ke nava pradeza baDhate haiM (jahaNNaguNasIyANaM saMkhejjapaesiyANaM pucchA) jaghanyaguNa zIta saMkhyAta pradezI skaMdhoM kI pRcchA ?) goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte evaM buccai-jahaNNaguNasIyANaM saMkhejjapaesiyANaM aNaMtApajjavA paNNattA ?) kisa kAraNa se he bhagavan ! aisAkahA jAtA hai saMkhyAtapadezI jaghanyaguNa zIta ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jaha NNaguNasIe saMkhejjapaesie jahaNNaguNasIyassa saMkhejjapaesiyassa davvaTThayAe tulle) jaghanyaguNa zIta saMkhyAtapradezI skaMdha jaghanyaguNa zIta saMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hai (paesaTTayAe 4Are (navaraM saTANe chaTThANavaDie) vizeSa me te 21sthAnamA SaTsthAna patita cha (evaM jAva dasa paesie) se mAre 40 azI sudhI naye (navaraM ogAhaNaTTayAe paesavuDDhI kAyabvA) vizeSa hai sAinAnI mayekSA prazAnI vRddhi 42vI nasa (jAva dasa paesiyarasa navapaesA vaGaDhijjati) yAvat 60 prazInA nava pradeza 1dhe cha. (jahaNNaguNasIyANaM saMkhejjapaesiyANa pucchA ?) 4dhanya guNa zIta saMnyAta pradezI 4-dhonI 2ch| ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNatta ?) gautama ! mananta paryAya 3 cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccaI-jahaNNaguNasIyANaM saMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) / kAraNe he bhagavana evuM kahevAya che ke saMkhyAta pradezI jaghanya guNa zItanA mananta paryAya cha ? (goyamA ! jahaNNaguNasIe saMkhejjapaesie jahaNNasIyassa saMkhejjapaesiessa davvayAe tulle) dhanya guNa zIta sadhyAta azI 245 jaghanya guNa zIta saMkhyAta pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya che (TNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre dvisthAnapatitaH, avagAhanArthatayA dvisthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH varNAdibhiH SaTsthAnapatitaH zItasparza paryavai stulyaH uSNasnigdharUkSaiH SaTsthAnapatitAH evamutkRSTaguNazIto'pi, ajanyAnutkRSTaguNazIto'pi evaJcaiva, navaraM svasthAne SaTsthAnapatitaH / jaghanyaguNazItAnAm asaMkhyeyapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyatejaghanyaguNazItAnAmasaMkhyeyapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghaduhrANavaDie) praprazoM kI apekSA dvisthAnapatita hai (ogAhaNayAe duTANavaDie) avagAhanA nI apekSA se visthAnapatita hai (ThiIe cau. hAvaDie) sthiti kI apekSA se catuHsthAnapatita hai (vaNNadIhiM chaTANavaDie) varNAdi kI apekSA se SaTsthAnapatita hai (sIyaphAsapajjavehiM tulle) zIta sparza ke paryAyoM se tulya hai (usiNaNiddhalukkhehiM chaTThA. NavaDie)uSNa, snigdha, rUkSa sparzo se SaTsthAnapatita hai (evaM ukkosaguNasIe vi) isI prakAra utkRSThaguNa zIta bhI (ajahaNNamaNukkosaguNasIe vi evaM ceva) madhyamaguNa zIta bhI isI prakAra (navaraM sahANe chaTThANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTsthAnapatita hai (jahaNNaguNasIdhANaM asaMkhijjapaesiyANaM pucchA ?) jaghanyaguNa zIta asaMkhyAtapradezI skaMdhoM ke paryAyoM ke viSaya meM prazna (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNasIyANe asaMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisakAraNa aisA kahA jAtA hai ki saTTayAe duTThANavaDie) prazAnI apekSA visthAna patita cha (ogAhaNaTrayAe ghaTANavaDie) s||ddnaanii apekSA dvisthAna patita che (ThiIe caudANa vaDipa) sthiti apekSA yatu:sthAna patita che (vaNNAdihiM chadrANavaDie) vahinI apekSAye 58sthAna patita cha (sIya phAsapajjavehiM tulle) zIta 25zani paryAyAthI tulya che. (uptiNaNiddha lukkhehiM chaTThANavaDie) Sty, niya 3A 25zethI SaTsthAna patita cha (evaM ukkosaguNasIe vi) se prAre utkRSTa guNa zIta 555 (ajahaNNamaNukosaguNasIe vi evaM ceva) madhyama guNa zIta pay me re (navaraM saTANe chaTThANavaDie) vizeSa sthAnamA SaTthAna patita cha (jahaNNaguNasIyANaM asaMkhijjapaesiyANaM pucchA ?) dhanya guNa zIta asanyAta pradezI 24-dhonA paryAyAnA viSayamA prazna ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA ?) hu gautama ! mananta paryAya 4aa cha ? (se keNadeNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNaguNasIyANaM asaMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) 3 sAvana zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 881 nyaguNazIto'saMkhyeyapradeziko jaghanyaguNazItasya asaMkhyeyapradezikasya dravyAthatayA tulyaH, pradezArthatayA catuHsthAnapatitaH avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH sthityA catuHsthAnapatitaH varNAdiparyavaiH SaTsthAnapatitaH, zItasparza paryavaiH tulyaH uSNa snigdharUkSasparzapayavaiH SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTaguNazIto'pi ajavanyAnuskRSTaguNazIto'pi evaJcava, navaraM svasthAne SaTasaMkhyAtapradezI jaghanyaguNazIta skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNaguNasIe asaMkhejjapaesie jahaNNaguNasIyassa asaMkhejjapaesiyasta vvaTTayAe tulle) jaghanyaguNa zIta asaMkhyAta. pradezI skaMdha jaghanyaguNa zIta asaMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya (paesaTTayAe cauThANavaDie) pradezoM kI apekSA catuHsthAnapatita (ogAhaNaTTayAe cauhANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (vaNNA ipajjavehiM chaTANavaDie) varNa Adi paryAyoM se SaTUsthAnapatita (sIya. phAsapajjavehiM tulle) zIta sparza ke paryAyoM se tulya (usiNiddhalukkhapajjavehiM chahANavaDie) uSNa, snigdha aura rUkSa paryAyoM se SaTsthAnapatita (evaM ukkosaguNasIe vi) isI prakAra utkRSTaguNa zIta bhI (ajahaNNamaNukkosaguNasIe vi evaM ceva) madhyamaguNa zIta bhI isI prakAra (navaraM sahANe chaTThANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM SaTsthAna patita hotA hai zA kAraNe ema kahevAya che ke asaMkhyAta pradezI jaghanya guNa zIta skonA mananta paryAya 4 // OM ? (goyamA ! jahaNNaguNasIe asaMkhejjapaesie jahaNNaguNasIyassa asaMkhejjapaesiyassa dabvaTTayAe tulle) dhanya guNa zIta asaMkhyAta pradezI skandha jaghanya guNa zIta asaMkhyAta pradezI skalpathI dravyanI haiTiye tulya (paesaTTayAe cauDhANavaDie) prazAnI apekSA yatuHsthAna patita (ogAhaNayAe caudANavaDie) sAInAthI yatu:sthAna patita (ThiIe cauTTANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaNNAipajjavehiM chaTThANavaDie) qef mA paryAyAthI paTasthAna patita (sIya phAsa pajjavehiM tulle) zIta sparzanA paryAyathI tulya (usiNaNiddhalukkhapajjavehiM chaTThANavaDie) ] sna mana 36 paryAyAthI paTthAna patita (evaM ukkosaguNa sIevi) me pramANe Gbe zIta paryAya 51] samapA. (ajahaNNamaNukkosa guNasIe vi evaM ceva) madhyama zuSNu zIta yAyo 54 me pramANunA samapA. (navaraM chaTThANe chaTThANavaDie) pra0 111 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 prajJApanAsUtre sthAnapatitaH jaghanyaguNazItAnAmanantapradezikAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate - jaghanyaguNazI tAnAmananta pradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH 1 gautama ! jaghanyaguNazIto'nantapradeziko jaghanyaguNazItasya anantapradezikasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA padUsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA - catuHsthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNAdi ( jahaNNaguNasIyANaM atipae siyANaM pucchA ?) jaghanyaguNa zIta anantapradezI skaMdhoM kI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNaguNasIyANaM aNatapaesiyANaM atA pajjavA paNNattA ?) kisa apekSA se he bhAgavan ! aisA kahA jAtA hai ki jaghanyaguNa zIta anantapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNaguNa sIe anaMtapae sie jahaNNaguNa sIyassa anaMtapae siyassa davyaTTayAe tulle) he gautama! jaghanyaguNa zIta ananta pradezI skaMdha jaghanyaguNa zIta anantapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya (esaTTayAe chaTThANa vaDie) pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita (ogANaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA kI apekSA catusthAnapatita (ThiIe caudvANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (vaNNAipajjavehiM chaTTANavaDie) varNAdi ke paryAyoM se SaTsthAnapatita ( sIyaphA sapajjavehiM tulle) zIta sparza ke paryAyoM tulya se avasesehiM vizeSatA e che ke svasthAnamAM SadrasthAna patita thAya che. ( jahaNaguNasIyANaM aNatapaesiyANaM pucchA) dhanya guNu zIta anaMta aheza vALA skaMdhAnA sabaMdhamAM prazna che. ( goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA ?) he gautama! anaMta paryAya udyA che. ( se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNaguNasIyANaM aNatapaesiyANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) yA aNuzI he bhagavan khebha dhuM che se dhanya guNu zIta anaMta pradezI s4ndhonA ananta paryAya hyA che ? (goyamA ! jahaNNaguNasIe aNatapaesie jahaNNaguNasIyassa anaMta esiyassa davvaTTayAe tulle) he gautama! dhanya guyu zIta anaMta pradezI skaMdha - jaghanya guNa zIta anata pradezI skandhathI dravyanI apekSAthI tujhya che. (epasaTTayAe chaTTANavaDie) pradezonI apekSAye SaTasthAna patita (ogAhaTTayAe cANavaDie) bhavagADunAthI yatuHsthAnapatita (ThiIe cauTThANa vaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaNNAirajjavehiM chaThANavaDie) varNAhi paryAyathI SaTasthAna patita ( sIyaphAsapajjavehiM tulle) zIta sparzanA paryAyAthI tulya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 883 paryavaiH SaTrasthAnapatitaH, zItasparzaparyavai stulyaH, avazeSaiH saptasparzaparyavaiH SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTaguNazIto'pi, ajaghanyAnutkRSTaguNazIto'pi evaJceva, navaraM svasthAne SaTsthApatitaH, evamuSNasnigdharUkSAH yathAzItaH / paramANupudgalasya tathaiva pratipakSaH sarvaiH na bhaNyate iti bhaNitavyam / sattaphAsapajjavehiM chaTANavaDie) zeSa sAta sparzo se SaTsthAnapatita (evaM ukkosaguNasIe vi) isI prakAra utkRSTaguNa zIta bhI (ajahaNNamaNukkosaguNasIe vi evaM ceva) madhyamaguNa zIta bhI isI prakAra (navaraM sahANe chahANavaDie) vizeSa yaha ki svasthAna meM vaha SaTsthAnapatita hai (evaM usiNANidvarukkhe jahA sIte) uSNa, snigdha aura rUkSa sparza zIta sparza ke samAna __(paramANupoggalassa) paramANupudgala kA (taheva) usI prakAra (paDivakkho) pratipakSa (savvesi) savakA (na bhaNNai) nahIM kahA jAtA (iti bhANiyavya) aisA kahanA cAhie' ___TIkArtha-ava jaghanyaguNakAle Adi paramANupudgala Adi ke paryAyoM kI prarUpaNA kI jAtI hai kRSNa, nIla Adi ke varSoM ke do prakAra gaMdha ke, pA~ca prakAra ke rasa ke aura AThoM prakAra ke sparzo ke taratamabhAva kI apekSA se ananta ananta bheda hote haiN| tadanusAra kRSNa varNa bhI ananta prakAra (avasesehiM sattaphAsapajjabehiM chaTThANavaDie) zeSa sAta 25thI paTthAna patita (evaM ukkosaguNa sIe vi) se prAre kRSTa guNa zIta 55Y (aja haNNamaNukkosagaNasIe vi evaM ceva) madhyama guezIta 5 se prAre (navaraM sadANe chadrANavaDie) vizeSa se svasthAnamA ta SaTsthAna patita cha. (evaM usiNa Niddharukkhe jahA sIte) Suly, vinaya bhane 36 25za zIta 25 / samAna ___(paramANupoggalassa) 52mA purAnA (taheva) te4 54Are (paDivakkho) pratipakSa (sabvesiM) adhAnA (na bhaNNai) nathI vaat| (iti bhANiyavvaM) sema kahevuM joIe. TIkALuM--have jaghanya guNa kALA Adi paramANu pudgala AdinA paryAnI prarUpaNa karAya che-- kRSNa nIla Adi vaNenA be prakAranA gaMdha, pAMca prakAranA rasa, ane ATha prakAranA sparzone taratama bhAvanI apekSAe ananta-ananta bheda thAya che. tadanusAra kRSNa varNa paNa ananta prakAranA che kRSNa varNanI badhAthI ochI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre TIkA -- atha jaghanyaguNakAlakAdi paramANu pudgalAdInAM paryAyAn prarUpayitumAha- 'jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! paramANupoggalANaM pucchA!' he bhadanta ! jaganyaguNakAlakAnAM paramANupudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha'goyamA ! ' he gautama ! 'anaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNakAlakAnAM paramANukA hai| kRSNa varNa kA saba se kama mAtrA jisameM pAI jAtI hai, vaha pudUgala jaghanyaguNa kAlA' kaha lAtA hai' yahAM guNa' zabda aMza yA mAtrA kA vAcaka hai / jaghanyaguNa kA artha hai - saba se kama aMza / dUsare zabdoM meM yoM kaha sakate haiM ki jisa pudgala meM kevala eka DigrI kA kAlApana ho - jisase kama kAlApana kA saMbhava hI na ho, vaha jaghanyaguNa kAlA kahalAtA hai / isI prakAra kAlepana ke saba se adhika aMza jisameM pAe jAeM vaha utkRSTaguNa kAlA samajhanA caahie| eka aMza kAlepana se adhika aura sabase adhika - antima kAlepana se eka aMza kama taka kA kAlA madhyamaguNa kAlA kahalAtA hai / isI prakAra jaghanyaguNa nIla pIta Adi varNoM ke viSaya meM, jaghanyaguNa gaMdha, rasa, sparza Adi ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie' gautama prazna karate haiMhe bhagavan jaghanyaguNa kRSNa paramANupudgaloM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn - he gautama! jaghanyaguNa kRSNa paramANupudgaloM ke ananta paryAya kahe haiM / 884 mAtrA jemAM maLI Ave che, te pudgala jaghanya guNu kALA kahevAya che. ahI guNu zabda aMza agara mAtrAnA vAcaka che. jaghanya guNunA artha che-badhAthI ochA aza khIjA zabdomAM ema kahI zakIe chIe ke je pugalamAM kevaLa eka DIgrInu kALA paNu hAya jenAthI echA kALApaNAnA saMbhavajana hAya te jaghanya guNu kALA kahevAya che. eja prakAre kALA paNAnA badhAthI vadhAre za jemAM maLI Ave tene utkRSTa guNu kALA samajavA joie. eka aMza kALA paNuthI adhika ane badhAthI adhika-antima kALA paNAthI eka aMza echA sudhInA kALA madhyama guNu kALA kahevAya che, eja prakAre jaghanya guNu nIla pIta AdivarNonA viSayamAM, jaghanya guNu, rasa spardhA AdinA viSayamAM paNa samajI levu joI e. zrI gautamasvAmI prazna kare che--he bhagavan ! jaghanya guNa kRSNe paramANu pudgalAnA keTalA paryAya che? zrI bhagavAn - he gautama ! jaghanya guNu kRSNe vaNu paramANu pudgalAnA ananta paryAya kahyA che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU. 15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAya nirUpaNam 885 pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati' se keNaNaM bhaMte ! evaM buccai - 'jahaNNaguNakAlayANaM paramANupoggalANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha kenArthena kathaM tAvad evam uktarItyA ucyate yat- jaghanya guNakAlakAnAM paramANupudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! ' jahaNNaguNakAlae paramANupoggale' jaghanyaguNakAlakaH paramANupudgalaH, 'jahaNNaguNakAlagassa paramANupoggalassa davvaTTayAe tulle' jaghanyaguNakAlasya paramANupudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca pratyekaM dravyamanantaparyAyamitinyAyena jadhanyaguNakAlakaparamANu pudgalasyApi dravyatvena anantaparyAya saMbhavAt, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA - avagAhanApekSayA tulyo bhavati, 'ThiIe caudvANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'kAlavaNNapajjavehi tulle' kRSNavarNaparyavaiH tulyo bhavati, 'avasesA vaNNA natthi' avazeSAH varNAH lohitAdayo na santi tatra na bhavanti, tasya jaghanyaguNakAlakatvAt 'gaMdharasa duphAsapajjavehi yachaNavaDie ' gandharasa dvisparzaparyavaizva padasthAnapatito bhavati, evaM ukkosaguNakAlae vi' evam jaghanyaguNakAlaka paramANupudgalavadeva utkRSTa guNa gautama - he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa haiM ? bhagavAn - he gautama! jaghanyaguNa kAlA eka paramANupudgala dUsare jaghanyaguNa kAle paramANupudgala se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradeza kI apekSA se tulya hotA hai, avagAhanA se bhI tulya hotA hai, sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai, kRSNa varNa ke paryAyoM kI apekSA tulya hotA hai, zeSa varNa usameM hote nahIM haiM, kyoMki usameM kRSNa varNa hai aura paramANu meM eka hI varNa ho sakatA hai, gaMdha, rasa aura do sparzo kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai / isI prakAra utkRSTaguNakAlA pudgalaparamANu bhI samajha lenA cAhie' madhyamaguNa kAle paramANu kI vaktavyatA bhI isI prakAra kI jAnanI cAhie / madhya zrI gautamasvAmI-he bhagavana ema kahevAnu zuM kAraNa che? zrI bhagavAna hai gautama jaghanya guNukALA eka paramANu pudgala khIjA jaghanya guNukALA paramANu pudgalathI dravyanI apekSAe tulya thAya che. pradezanI apekSAe tulya thAya che, avagAhanAthI paNa tulya thAya che sthitinI ape kSAe catuHsthAna patita thAya che kRSNa varNanA pAMcAnI apekSAe tulya thAya che. zeSa vadhu temAM heAtA nathI, kemake temAM kRSNa vadhyuM che ane paramANumAM eka ja varNa hAi zake che. gaMdha, rasa ane be sporTIMnI apekSAe te SaTasthAna patita thAya che. evI ja rIte utkRSTa guNukALA pudgala paramANu paNu samajI levA joIe. madhyama guNu kALA paramANunI vaktavyatA paNa Aja prakAranI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ 886 prajJApanAsUtre kAlako'pi paramANupudgalo'vaseyaH 'evamajahannamaNukkosaguNakAlae vi' evaMjaghanyaguNakAlaka paramANupudgalavadeva ajaghanyAnutkRSTa guNakAlako'pi paramANu pudgalo'vagantavyaH, 'NavaraM sahANe chaTANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne svasthAnApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, 'jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! dupaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAM dvipradezikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA ! jaghanyaguNakAlakAnAM dvipradezikAnAM pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! 'evaM vuccaijahaNNaguNakAlayANaM dupaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA ucyate yad jaghanyaguNakAlakAnAM dvipradezikAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptA ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNaguNakAlae dupaesie' jaghanyaguNakAlako dvipradezikaH pudgalaskandhaH, 'jahaNNaguNakAlagassa dupaesiyassa davvaTTayAe tulle' jaghanyaguNakAlakasya dvipradezikasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca maguNa kAle paramANu pudgala meM vizeSatA yaha hai ki vaha svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita hotA hai,kyoMki madhyamaguNa kAle varNa ke taratama ke AdhAra para ananta bhed kA saMbhava haiM / gautama ! he bhagavan ! jaghanyaguNa kRSNa dvipradezI pudgalaskaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama- he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn he -gautama ! eka jaghanyaguNa kRSNa dvipradezo skaMdha dUsare jaghanyaguNa kRSNa dvipradezI skaMdha se dravya kI apekSA se tulya hai, jANavI joIe. madhyama guNa kALA paramANu pudgalamAM vizeSatA e che ke te svasthAnamAM paNa SaTasthAna patita thAya che, kemake madhyama guNakALA varNanA taratamatAnA AdhAra para ananta bheda saMbhave che. zrIgautamasvAmI-he bhagavad jaghanya guNa kRSNa dvipradezI pudgala skalpanA TasA paryAya che ? zrI bhagavAna-he gautama! ananta paryAya kahyA che zrI gautamasvAmI-he bhagavan tema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna -he gautama ! eka jaghanya guNa kRSNa ddhipradezI skanya bIjA jaghanya guNa kRNa dvi pradezI skalpathI dravyanI apekSAe tulya che, pradezanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 887 pratyekaM dravyamanantaparyAyamiti niyamena jaghanyaguNakAlaka dvipradezikapudgalaskandhasyApi dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyaH 'ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA syAt kadAcit kazcid hIno bhavati, syAt -kadAcit kazcitulyo bhavati syAt-kadAcit kazcidabhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe paesahINe' yadA hIno vivakSita stadA pradezahIno bhavati, 'aha abbhahie paesa abhahie' atha abhyadhiko yadA vivakSita stadA pradezAbhyadhiko vA bhavati, dvi pradezikapudgalaskandhasya avagAhanApekSayA ekasya hInatva vivakSaNe pradezahInatvaM bhavati, anyasya adhikatvavivakSaNe'pi pradezAbhyadhikatvaM bhavati, dvipradezikatvAt, 'ThiIe cauThANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati 'kAlavaNNapaja ve hiM tulle' kRSNavarNaparyavai stulyo bhavati 'avasesavaNNAi uvarilla cauphAsehiya chaTANavaDie' pradezoM kI apekSA se bhI tulya hai, kyoMki donoM ke hI do-do pradeza hote haiM / avagAhanA kI apekSA se koI kisI se hIna bhI ho sakatA hai koI kisI se adhika bhI ho sakatA hai, koI kisI se tulya bhI ho sakatA hai| agara hIna ho to eka eka pradeza kama avagAhanA vAlA ho sakatA hai aura yadi adhika ho to eka pradeza adhika ava. gAhanA vAlA ho sakatA hai / tAtparya yaha hai ki dvipradezI skaMdha kI avagAhanA meM eka pradezI se adhika nyUnAdhika avagAhanA kA saMbhava nahIM hai| magara sthiti kI apekSA unameM catuHsthAnapatita hInAdhikatA ho sakatI hai| kRSNa varNa ke paryAyoM se vaha tulya hotA hai, kyoMki donoM jaghanyaguNa kRSNa hai| zeSa varNoM Adi tathA Upara ke caarapekSAe paNa tulya che. kemake bannenA be-be pradeza thAya che. avagAhanAnI apekSAe kaI kaInAthI hIna paNa thaI zake che ane koI kaMInAthI adhika paNa thaI zake che, kaI kaInAthI tulya paNa thaI zake che. agara hIna hoya te eka eka pradeza kama avagAhanAvALA thaI zake che, ane je adhika hoya te eka pradeza adhika avagAhanAvALA thaI zake che, tAtparya e che ke kripradezI skandhanI avagAhanAmAM eka pradezathI adhika nyUnAdhika avagAhanA saMbhava hoto nathI, paNa sthitinI apekSAe temAM catuHsthAna patita hInAdhikatA thaI zake che. kRSNa varNanA paryAyethI te tulya thAya che kemake banne jaghanya guNa kRSNa che. zeSa vaNe Adi tathA uparanA cAra arthAt zIta, uSNa, snigdha ane rUkSa sparzInA paryAnI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ 888 majJApanAsUtre avazeSavarNAdi uparitana catuHspazaizca zItoSNa snigdharUkSasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosaguNakAlaevi' evam-jaghanyaguNakAlakavadeva utkRSTaguNakAlako'pi dvipradezikapudgalaskandhaH pratipattavyaH, 'ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi dvipradezika pudgalaskandhaH, evaM caiva-jaghanyaguNakAlakavadeva avagantavyaH, kintu-'NavaraM sahANe chaTThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne SaTsthAnapatito bhavati 'evaM jAva dasapaesie' evam-jaghanya guNakAlakadvipradezikapudgalaskandhavadeva yAvat-tricatuHpaJcaSaTsaptASTanavadazapradeziko jaghanyaguNakAlakaH pudgadhaskandhaH pratipattavyaH, 'NavaraM paesaparivuDUDhI 'navaram-pUrvApekSayA vizeSastu uttarottarakrameNa pradezaparivRddhiH karttaarthAt zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparzo ke paryAyoM kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai / isI prakAra utkRSTaguNa kRSNa dvipradezI skaMdha ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie / madhyamaguNa kRSNa dvipradezI skaMdha kI prarUpaNA bhI isI prakAra karanI cAhie, magara usameM vizeSatA yaha hai ki vaha svasthAna meM SaTsthAnapatita hotA hai, arthAt eka madhyamaguNa kRSNa dvipradezI skaMdha dUsare madhyamaguNa kRSNa dvipradezI skaMdha se anantabhAga asaMkhyAtabhAga, saMkhyAtabhAga, saMkhyAtaguNa, asaM. khyAtaguNa aura anantaguNa hInAdhika hosakatA hai| ___ jaghanyaguNa kRSNa dvipradezI skaMdha kI jaisI prarUpaNA kI gaI hai, vaisI hI dasapradezI skaMdha taka kI prarUpaNA samajha lenI cAhie, arthAt tripradezI, caupradezI, paMcapradezI SaTpradezI, saptapradezI, aSTapradezI navapradezI aura dasapradezI skaMdha kI vaktavyatA dvipradezI skaMdha eja prakAre utkRSTa guNa kRSNa DhipradezI skandhanA viSayamAM paNa samajI levuM joIe. madhyama guNa kRSNa DhipradezI skandhanI prarUpaNa paNa eja prakAre karavI joIe. paNa temAM vizeSatA e che ke te svasthAnamAM SaTasthAna patita thAya che, arthAt eka madhyama guNa kRSNa DhipradezI skandha bIjA madhyama guNa kRSNa dvipradezI skandhathI ananta bhAga asaMkhyAta bhAga, saMkhyAta bhAga, saMkhyAtaguNa asaMkhyAta guNa, ane ananta guNa hInAdhika thaI zake che. jaghanya guNa kRNu kripradezI skandhanI jevI prarUpaNa karAela che, tevI ja daza pradezI skandha sudhInI prarUpaNA samajI levI joIe arthAt DhipradezI, tripradezI, yA2 azI, pAMya pradezI, chahezI, sAta pradezI, mA pradezI, nava pradeza ane daza pradezI skandhanI vaktavyatA dvidezI skandhanA samAna che. temAM vizeSatA e che ke teomAM uttarottara pradezanI vRddhi karI levI joIe. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 889 vyAH 'ogAhaNAe taheva' avagAhanayA-avagAhanApekSayA jaghanyaguNakAlakaH vyAdidazaparyanta pudgalaskandhastathaiva-dvipradezikapudgalaskandhavadevAvagantavyaH tathA ca dravyArthatayA anantaparyAyaH ityAdi pUrvoktarItyA jJAtavyaH / gautamaH pRcchati -'jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! saMkhejapaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA ! jaghanyaguNakAlakAnAM saMkhyeyapradezikapudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-se keNaDeNaM bhaMte ! evaM buccai-'jahaNNaguNakAlayANaM saMkhejjA paesiyANaM aNatA pajjavA paNNattA' he gautama ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvada, evaM-uktarItyA, ucyate-yad-jaghanyaguNakAlakAnAM saMkhyeyapradezikAnAM pudgala skandhanAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaguNakAlae saMkhejapaesie' jaghanyaguNakAlakaH saMkhyeyapradezikaH pudgala skandhaH, 'jahaNNaguNakAlagassa saMkhejapaesiyassa davvayAe tulle' jaghanyaguNakAlakasya saMkhyeyapradezikasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, ke samAna hai| usameM vizeSatA itanI hI hai ki unameM uttarottara pradezoM kI vRddhi karanI caahie| gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa kRSNa saMkhyAtapradezI pudgala skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautana ! jaghanyaguNa kRSNa saMkhyAtapradezI pudgalaskaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn-he gautama ! jaghanyaguNakRSNa saMkhyAtapradezI pudgalaskaMdha dUsare jaghanyaguNa kRSNa saMkhyAtapradezI pudgalaskaMdha se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA se yaha visthAnapatita hotA zrI gautamasvAmI-he bhagavana! jaghanyaguNa kRSNa saMkhyAta pradezI pudgala skonA keTalA paryAya kahyA che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya guNa kRSNa saMkhyAta pradezI pudgala skanA ananta paryAya kahyA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! evuM kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAn -he gautama ! jaghanya guNa kRSNa saMkhyAta pradeza pudgala skaMdha bIjA jaghanyaguNa kRSNa saMkhyAta pradezI pudgala skandhathI dravyanI apekSAe tulya thAya che. pradezonI apekSAe te dristhAna patita thAya che pra0 112 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ 890 prajJApanAsUtre pratyekaM ca dravyamanantaparyAyamiti nyAyena jaghanyaguNakAlakasya saMkhyeyapradezikapudgalaskandhasyApi dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt, 'paesa yA duTThANa vaDie ' pradezArthatayA - pradezApekSayA dvisthAnapatito bhavati, tathAca saMkhyeyabhAgahInaH saMkhyeyaguNahIno vA ityevam dvisthAnapatitatvamavaseyam, evaM saMkhyeya bhAgAbhyadhikaH saMkhye yaguNAbhyadhiko vA bhavati, ityevaJcApi dvisthAnapatitatvamava seyam, 'ogAhaNaTTayAe duTThANavaDie ' avagAhanArthatayA - avagAhanA pekSayApi dvisthAnapatito bhavati, tadabhilApastu uparyuktarUpo bodhyaH, 'ThiIe cauDANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, saMkhyAtA saMkhyAtabhAgaguNahIna vRddhibhyAM catuHsthAnapati tvamavaseyam, 'kAlavaNNapajjaverhi tulle' kRSNavarNaparyavaistulyo bhavati, 'avasesehiM vaNNA uvarilla cauphAsehiya chaTThANavaDie' avazeSaiH varNAdibhiH uparitana catuH sparzezva- zItoSNa snigdharUkSasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, evaM ukkosaguNakAlae vi evam - jaghanyaguNakAlakavadeva utkRSTa guNakAlako'pi saMkhyeyahai arthAt saMkhyAta bhAgahIna athavA saMkhyAtaguNahIna hotA hai aura yadi adhika ho to saMkhyAtabhAga adhika athavA saMkhyAtaguNa adhika hotA hai / avagAhanA kI dRSTi se vaha dvisthAnapatita hotA hai / una kA uccAraNa pUrvavat hI kara lenA caahie| sthiti kI apekSA catu:sthAnapatita hotA hai, arthAt asaMkhyAta bhAga hIna, saMkhyAtabhAga hIna, saMkhyAtaguNa hIna athavA asaMkhyAtaguNa hIna hotA hai| yadi adhika ho to isI prakAra adhika hotA hai| kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya hotA hai| zeSa varNa Adi se tathA zIta, uSNa, snigdha aura khkSaina cAra sparzo kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai / utkRSTaguNa kRSNa saMkhyAtapradezI skaMdha kI prarUpaNA bhI isI arthAt saMkhyAta bhAga hIna athavA sakhyAta guNuhIna thAya che ane jo adhika hAya tA sa`khyAta bhAga adhika athavA saMkhyAta guNu adhika thAya che. avagAhanAnI dRSTithI te dvisthAna patita thAya che. temanA uccAraNa pUvat karI levAM joie. sthitinI apekSAe catuHsthAna patita thAya che. arthAt saMkhyAta bhAgahIna; asakhyAta bhAgahIna, sakhyAta guDhIna athavA asaM khyAta guNahIna thAya che. jo adhika hAya tA e ja prakAre adhika thAya che. kRSNe vahu nA paryAthI tulya thAya che. zeSa varNa AdithI tathA zIta, uSNa, snigdha ane rUkSa e cAra spardhAnI apekSAe SaTasthAna patita thAya che, utkRSTa guNa kRSNa sakhyAta pradezI skandhanI prarUpaNA paNa e prakAre zrI prajJApanA sUtra :2
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 891 pradezikaH pudgalaskandho vaktavyaH, 'evaM ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi' evaMjaghanyaguNakAlakavadeva ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi saMkhyeyapradezikaH pudgalaskandho'vagantavyaH, 'navaraM saTTANe chaThAyavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne- svasthAnApekSayA SaTsthAnapatito bhavati gautamaH pRcchati-'jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! asaMkhejjapaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAma saMkhyeyapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNakAlakAnAm asaMkhyeyapradezikapudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM asaMkhejapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate yad-jaghanyaguNakAlakAnAM asaMkhyeyapradezikAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'jahaNNaguNakAlae asaMkhejjapaesie' jaghanyaguNakAlako'saMkhyeyapradezikaH pudgala skandhaH, 'jahaNNaguNakAlagassa asaMkhejapaesiyassa davvaTTayAe tulle' jaghanyaguNakAlakasya prakAra samajhanA cAhie / madhyamaguNa kRSNa saMkhyAtapradezI skaMdha ke saMbaMdha meM bhI aisA hI jAnanA cAhie magara isameM vizeSatA itanI hai ki yaha madhyamaguNa kRSNa saMkhyAtapradezI skaMdha svasthAna meM arthAt kRSNa varNa ke paryAyoM meM bhI SaTUsthAnapatita hotA hai| gautama-hebhagavan ! jaghanyaguNa kRSNa asaMkhyAtapradezI pudgala skaMdha ke kitane paryAya kahe haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya kahe haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavan-he gautama ! eka jaghanyaguNa kAlA asaMkhyAtapradezI pudsamajavI joIe. madhyama guNa kRSNa saMkhyAta pradezI skandhanA sambandhamAM paNa ema ja samajavuM joIe. paNa temAM vizeSatA eTalI che ke e madhyama guNa kRSNa saMkhyAta pradezI skandha svasthAnamAM arthAt kRSNa varNanA paryAyamAM paNa SaTasthAna patita thAya che, zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! jaghanya guNa kRSNa asaMkhyAta pradezI pudgala skalpanA keTalA paryAya kahyA che? zrI bhagavAn he gautama! ananta paryAya kahyA che. zrI gautamasvAmI he bhagavAn ! ema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna ! he gautama aaN eka jaghanya guNa kALA asaMkhyAta pradezI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra asaMkhyeyapradezikasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe cauDhANavaDie' pradezArthatayA-pradezApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, asaMkhyeyapradezikasya pudgalaskandhasya saMkhyAtAsaMkhyAtapradezabhAgaguNahAnivRddhibhyAM catuH sthAnapatitatvamavaseyam, 'Thiie cauTThANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'kAlavaNNapajjave hi tulle' kRSNavarNaparyavaiH tulyo bhavati, 'avasesehi, vaNNAdi uvarilla cauphAsehiya chaTThANavaDie' avazeSairvarNAdibhiH, uparitana catuH spazaizca SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA, catuHsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosaguNakAlaevi' evam-jaghanyaguNakAlakavadeva, utkRSTaguNakAlako'pi asaMkhyeyapradezikaH pudgalaskandhaH avagantavyAH, 'ajahaNNamaNukkosaguNakAlaevi evaM ceva, ajaghanyAnuskRSTaguNakALako'pi asaMkhyeyapradezikaH pudgalaskandha evaJcaiva-jaghanyaguNagalaskaMdha dUsare jaghanyaguNa kAle asaMkhyAta pradezI pudgalaskaMdha se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai, arthAtU asaMkhyAtapradezI eka skaMdha meM dUsare asaMkhyAtapradezI skaMdha kI apekSA asaMkhyAtabhAga, saMkhyAtabhAga, saMkhyAtaguNa, asaMkhyAtaguNa pradezoM ko nyUnAdhikatA ho sakatI hai| sthiti kI apekSA se vaha catuHsthAnapatita hotA hai kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya hotA hai| zeSa varNoM tathA Upara ke sparzoM kI apekSA se SaTUsthAnapatita hotA hai / avagAhanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai| utkRSTaguNa kRSNa varNa vAle asaMkhyAtapradezI pudgalaskaMdha ke viSaya meM bhI isI prakAra kahanA cAhie / madhyamaguNa kRSNa varNa vAle asaMkhyAtapradezIskaMdha kI prarUpaNA bhI aisI hI kahanA cAhie, magara pudagala bIjA jaghanya guNakALA asaMkhyAta pradezI dUgala skandhathI dravyanI apekSAe tulya thAya che, pradezanI apekSAe catuHsthAna patita thAya che, arthAta asaMkhyAta pradezI eka skandamAM bIjA saMkhyAta pradezI skandhanI apekSAe asaMkhyAta bhAga, saMkhyAta bhAga, saMkhyAta guNa asaMkhyAta guNa pradezanI nyanAdhitA thaI zake che. sthitinI apekSAe te catuHsthAna patita thAya che. kRSNa varNanA paryAyethI tulya thAya che. zeSa vaNe tathA uparanA cAra spazenI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. avagAhanAnI daSTie catuHsthAna patita thAya che. utkRSTa guNa kRSNa varNavALA asaMkhyAta pradeza pudgala skandhanA viSayamAM paNa e prakAre kahevuM joIe. madhyama guNa kRSNa varNavALA asaMkhyAta pradezI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 59.015 jadhanvaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 893 kAlakavadeva bodhyaH, kintu 'NavaraM sahANe chaThANavaDie' navaram pUrvApekSayA vizeSastu svasthAnApekSayA SaTUsthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati-'jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! agaMtapaesiyANaM pucchA ?' he bhadanta ! jadhanyaguNakAlakAnAm anantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA!' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNakAlakanAmanantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama : pRcchati -'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM aNaMtapaesiyANaM 'aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate yad-jaghanya guNakAlakAnAmanantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, magavAn Aha- 'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaguNakAlae aNaMta paesie' jaghanyaguNakAlako'nantapradezikaH pudgalaskandhaH 'jahaNNaguNakAlayassa aNaMta paesiyassa davvaTThayAe tulle' jaghanyaguNakAlakasya anantapradezikasya pudgalaskandhasya dravyAryatayA tulyo bhavati, pratyekaM ca dravyamanantaparyAyamiti nyAyena anantapradezikasyApi dratyatvena anantaparyAyasaMbhavAta, 'paesaTTayAe chaTThANavaDie' pradezikArthatayA SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' isameM vizeSatA yaha hai ki yaha svasthAna meM SaTsthAnapatita hotA hai| gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa kAle anantapradezI pudgalaskaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavana-ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavan-he gautama ! eka jaghanyaguNa kAlA anantapradezI pudgala. skaMdha dUsare jaghanyaguNa kAle anantapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai pradezoM kI dRSTi se SaTsthAnapatita hotA hai, ava. skandhanI prarUpaNA paNa evI ja kahevI joIe, paNa temA vizeSatA e che ke e svasthAnamAM paNa SaTasthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! jaghanya guNa kALA ananta pradeza pudgala skandhanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna -ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ema kahevAnuM zuM kAraNa che. zrI bhagavAna ! he gautama ! eka jaghanya guNa kALA ananta pradezI padUgala skandha bIjA jaghanya guNa kALA ananta pradezI skalpathI dravyanI dRSTie talya thAya che, pradezanI daSTie SaTasthAna patita thAya che. avagAhanAnI draSTie zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ 894 prajJApanAsUtre avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, 'ThiIe cauTThANaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'kAlavaNNapajjavehiM tulle' kRSNavarNaparyavai stulyo bhavati, 'avasesehiM vaNNAi aTThaphAsehiya chahANavaDie' avazeSaiH varNAdibhiH aSTasparzazca SaTsthAnapatito bhavati evaM ukkosaguNakAlae vi' evam -jaghanyaguNakAlakavadeva, utkRSTaguNakAlako'pi anantapradezikaH pudgalaskandhaH pratipattavyaH 'ajahaNNamaNukkosaguNakAlae vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTa guNakAlako'pi anantapradezipudgalaskandhaH, evaJcaiva jaghanyaguNakAlakavadevAvagantavyaH, kintu 'NavaraM saTANe chaTThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAnesvasthAnApekSayA SaTsthAnapatito bhavati 'evaM nIlalohiya hAlidda sukkillamubbhigaMdha dubbhigaMdha titta kaDukasAya aMbilamahurarasa pajjavehiya kttavvayA bhANiyavvA' evam-kRSNavarNaparyAyavadeva, nIlalohita hAridra zuklasurabhigaMdha durabhigahanA kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai, kAle varNa ke paryAyoM se tulya hotA hai, zeSa varNAdi se tathA ATha sparzoM se SaTUsthAnapatita hotA hai| isI prakAra utkRSTaguNa kAlA anantapradezI pudgalaskaMdha bhI samajha lenA cAhie / madhyamaguNa kRSNa pudgalaskaMdha kA prarUpaNA bhI isI prakAra kI karanI cAhie / magara madhyamaguNa kAle anantapradezI skaMdha meM jaghanya evaM utkRSTaguNa kAle anantapradezI skaMdha kI apekSA vizeSatA yaha hai ki vaha svasthAna meM bhI SaTUsthAnapatita hotA hai| nIla, rakta, pIta aura zukla varNa, surabhigaMdha, durabhigaMdha, tikta, kaTuka, kaSAya, amla aura madhura rasa ke paryAyoM kI bhI kRSNa catuHsthAna patita thAya che, sthitinI apekSAe catuHsthAna patita thAya che. kALA varNanA parSothI tulya thAya che, zeSa varNAdithI tathA ATha sparzothI SaTasthAna patita thAya che. eja prakAre utkRSTa guNa kALe ananta pradezI pudgala skandha paNa samajI levA joIe. madhyama guNa kRNu pudgala skandhanI prarUpaNu paNa eja prakAre karavI joIe. paNa madhyama guNa kALA ananta pradezI skandamAM jaghanya temaja utkRSTa guNa kALA ananta pradeza skandhanI apekSAe vizeSatA e che ke te svasthAnamAM paNa sthAna patita thAya che. nIla, rakta, pIta ane zukalavarNa, surabhigaMdha, durabhigaMdha, tikta, kaTuka, kaSAya, asla ane madhura rasanA paryAethI paNa kRSNa varNanI prarUpaNAnI samAna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiryAyanirUpaNam 895 gaMdha tikta kaTukaSAyAmlamadhuraparyavaizca vaktavyatA bhaNitavyA, kintu - 'NavaraM paramANupoggalasa subhigaMdhassa dubbhigaMdho na bhaNNaI' navaram - pUrvApekSayA vizepastu paramaNupudgalasya surabhigandharasya durabhigaMdho na bhavyate, ubhayoH parasparavirodhena ekatra sthAtumazakyatvAt evaM 'dubhigaMdhassa subhigaMdhona bhaNNaI' durabhigandhasya paramANupudgalassa surabhigandho vA na bhavyate, prAguktayukteH, evameva ' tittassa avasesaM na bhaNNai' tiktasya rasasya avazeSairasaH kaTukAdi na bhaNyate, teSAmapi parasparavirodhena ekatra sthAtumazakyatvAt, 'evaM kaDuyAdINavi' evam - tikarasavadeva kaTukAdInAmapi rasAnAM vaktavyatA bhANitavyA, 'avasesaM taM caiva ! avazeSa, taccaiva pUrvoktavadevAvaseyam, gautamaH pRcchati - 'jahaNa guNakakkhaDANaM tapasiyANaM khaMdhANaM pucchA ? 'jaghanyaguNakarkazanAmanantapradezikAnAM varNa kI prarUpaNA ke samAna prarUpaNA samajha lenI cAhie / vizeSa bAta yaha hai ki jisa paramANupudgala meM surabhigaMdha hotI hai, usameM durabhigaMdha nahIM hotI aura jisameM durabhigaMdha ho usameM surabhigaMdha nahI hotI, kyoMki paramANu eka gaMdha vAlA hI hotA hai / ataeva jahAM gaMdha kA kathana kiyA jAya vahAM dUsarI gaMdha kA abhAva kahanA cArie / dUsarI bAta yaha hai ki jahAM tikta rasa hotA hai vahAM zeSa kaTukarasa Adi nahIM hote, kyoMki unameM bhI paraspara virodha hai / isI prakAra kaTuka rasa Adi ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie / tAtparya yaha hai ki jahAM eka rasa ho vahAM dUsare sabhI rasoM kA abhAva samajhakA cAhie / zeSa pUrvavat hI kahanA cAhie / gautama - he bhagavan ! jaghanyaguNa ( karkaza ) kaThora anantapradezI pudgalaskaMdhoM ke paryAya kitane haiM ? prarUpaNA samajI levI joIe. vizeSa vAta e che ke je paramANu pudgalamAM surabhi gadha hAya che temAM durabhigadha nathI hAtA, ane jemAM durabhigaMdha hoya temAM surabhigadha nathI hatA kemake paramANu eka gaMdhavALA ja hAya che. tethIja jyAM eka gaMdhanuM kathana karAya tyAM bIjA gaMdhanA abhAva kahevA joie. khIjI vAta e che ke jyAM tikta rasa hAya che, tyAM zeSa Tuka rasa Adi nathI hAtA, kemake temanAmAM paNa paraspara virodha che. eja prakAre kaDhuka AdinA viSayamAM paNa samajI levu joie. tAtparya e che ke jyAM eka rasa hAya tyAM mIMjA badhA rasAnA abhAva samajavA joie, bAkI pUrvavat ja ahevu lekhe. zrI gautamasvAmI--hai bhagavan ! jaghanya guNu karkaza (kaThAra) ananta pradezI pugala skandhAnA paryAya keTalA ? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ majJApanAsUtre skandhanAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNatA ?' 'jaghanyaguNakarkazAnAmanantapradezikAnAM skandhAnA manantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai -jahaNNaguNakakkhaDANaM aNaMta paesiyANaM agaMtA pajjavA paNNatA ? he bhadanta ! tat-atha, kenArthana-kathaM tAvad evam-uktarItyA, ucyate yad-jaghanyaguNakarkazAnAmanantapradezikAnAM pudgalaskaMdhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNaguNakakkhaDe aNaMtapaesie' jaghanyaguNakarkazo'nantapradezikaH pudgalaskandhaH, 'jahaNNaguNakakkhaDassa aNaMtapaesiyassa davvayAe tulle' jaghanyaguNakarkazasya anantapradezikasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca pratyekaM ca dravyamanantaparyAyamitinyAyena ananta pradezikasyApi anantaparyAyasaMbhavAt 'paesaTTayAe chaTANavaDie' pradezArthatayA SaTUsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauddAgavaDie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA-catuHsthAnapatito bhavati, 'ThiIe cauhANavaDie' sthityA catuH, sthAnapatito bhavati, 'kakkhaDaphAsapajjavehiM tulle' karkazasparzaparyavaistulyo bhagavAna-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavan-he gautama ! eka jaghanyaguNa karkaza anantapradezI skaMdha dUsare jaghanyaguNa karkaza anantapradezIskaMdha se dravya kI apekSA tulya hotA hai| kyoMki pratyeka dravya ke ananta paryAya hote hai aura anantapradezI skaMdha bhI dravya hai ataH usameM bhI ananta paryAyakA saMbhava hai / vaha pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita aura varNa, gaMdha tathA rasa kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai| karkaza zrI bhagavAna che ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI- he bhagavan! evuM kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna he gautama ! eka jaghanya guNa karkaza ananta pradezI skanya bIjA jaghanya guNa karkaza anata pradezI skalpathI dravyanI apekSAe tulya thAya che, kemake pratyeka dravya anantaparyAyavALuM thAya che. ane anantapradezI skandha paNa dravya che, tethI temAM paNa ananta paryAyane saMbhava che. te pradezonI apekSAe sthAna patita bane che, avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita thAya che, britinI apekSAe catuHsthAna patita ane varNa, gaMdha, rasanI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. karkaza sparzanI daSTie tulya thAya che ane zeSa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jadhanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 897 bhavati 'abasesehiM sattaphAsapajjavehiM chahANavaDie' avazeSaiH saptasparzaparyavaiH SaT sthAnapatito bhavati, 'evaM ukosaguNakakkhaDevi' evam-jaghanyaguNakarkazadeva, utkRSTaguNakarkazo'pi anantapradezikaH pudgalaskandho'vaseyaH, 'ajahaNNamaNukosaguNakakkhaDevi evaM cetra' ajaghanyAnutkRSTaguNakarkazo'pi anantapradezikaH pudgalaskandhaH, evaJcaiva jaghanyaguNakarkazAnantapradezikapudgalaskandhavadeva avagantavyaH, kintu,-NavaraM sahANe chahANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAnApekSayA padasthAnapatito bhavati, 'evaM mauyaguruyalahuya vi bhANiyavve' evam-karkazasparzavadeva mRdukagurukalaghukasparzo'pi bhaNitavyaH, gautamaH pRcchati'jahaNNaguNasIyANaM bhaMte ! paramANupoggalANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyaguNazItAnAM paramANupudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptA ? iti pRcchA bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNatA ?' jaghanyaguNazItAnAM paramANu pudgalAnAm anantAH paryavAH prajJaptAH 1 gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! sparza kI dRSTi se tulya hotA hai aura zeSa sAta sparza ke paryAyoM se bhI SaTsthAnapatita hotA hai| ___ isI prakAra utkRSTaguNa karkaza anantapradezI skaMdha bhI samajha cAhie / madhyamaguNa karkaza ke saMbaMdha meM bhI aisA hI kahanA cAhie, kintuusameM vizeSatA yaha hai svasthAna kI apekSA bhI arthAt karkaza sparza se bhI vaha SaTsthAnapatita hotA hai / mRdu,aura laghu sparza bhI aise hI samajhane caahie| gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa zIta paramANupudgaloM ke kitane paryAya kahe gae haiM ! bhagavan-he gautama ! ananta paryAya kahe haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa haiM ? sAta sparzanA paryAthI paNa che sthAna patita thAya che, eja prakAre utkRSTa guNa karkaza ananta pradezI skandha paNa samajI levA joIe. madhyama guNa karkazana sambandhamAM paNa evuM ja kahevuM joIe paNa temAM vizeSatA e che ke svasthAnanI apekSAe paNa arthAt karkaza sparzathI paNa te SaTasthAna patita thAya che. mRdu, gurU ane laghu sparza paNa eja samajI levuM joIe zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! jaghanya guNa zIta paramANu pudgalenA keTalA paryAya kahevAyelA che? zrI bhagavAna gautama! ananta paryAya kahyA che. pra0 113 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre evaM buccai-jahaNNaguNasIyANaM paramANupoggalANaM aNaMtA pajavA paNNatA ?' he bhadanta ! tat-atha kenArthena kayaM tAvad, evam-uktarItyA, ucyate yatjaghanyaguNazItAnAM paramANupudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaguNasIe paramANupoggale' jaghanyaguNazItaH paramANupudgalaH 'jahaNNaguNasIyassa paramANupoggalassa davaTThayAe tulle' jaghanyaguNazItasya paramANupudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA pradezApekSayA tulyo bhavati 'ogAhaNaTTayAe tulle' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA tulyo bhavati, 'ThiIe cauDhANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'sIyaphAsapajavehiya tulle' zItasparzaparyavaizca tulyo bhavati, tatra jaghanyaguNazIte paramANupudgale-'usiNaphAso na bhaNNai' uSNasparzoM na bhaNyate, zItoSNasparzayoH parasparaM virodhAt ekatrAvasthAnAsaMbhavaH, 'giddhalukkhaphAsapajjavehiya chaTThANaDie' snigdharUkSasparzaparyavaizca SaTsthAnapatito bhavati 'evaM ukkosaguNasIe vi' evam jaghanyaguNazItavadeva utkRSTaguNazIto'pi paramANupudgalo'vaseyaH 'ajahaNNamaNukkosaguNasIe vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTaguNazIto'pi paramANupudgalaH, evaJcaiva-jadhanyaguNaiti vadeva bhagavan-he gautama ! eka jaghanyaguNa zIta paramANupudgala dUsare jaghanyaguNa zIta paramANupudgala se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA tulya hotA hai, avagAhanA kI apekSA bhI tulya hotA hai, sthiti se catusthAnapatita varNa, gaMdha aura rasa se SaTrasthAnapatita tathA zIta sparza ke paryAyoM se tulya hotA hai / jaghanyaguNa zIta pudgalaparamANu meM uSNa sparza nahIM kahanA cAhie, kyoMki zIta aura uSNa sparza paraspara virodhI hone ke kAraNa eka hI paramANu meM nahIM raha sakate / vaha snigdha, tathA rUkSa sparzo se SaTsthAnapatita hotA hai / utkRSTaguNa zIta bhI isI prakAra samajhanA cahie / madhyama zrI gautamasvAmI-he bhagavanuM evuM kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna-he gautama ! eka jaghanya guNa zIta paramANu pudgala bIjA jaghanya guNa zIta paramANu pudgalathI dravyanI apekSAe tulya thAya che pradezanI apekSAe tulya thAya che, avagAhanAnI apekSAe paNa tulya thAya che sthitithI catuHsthAna patita varNa, gaMdha ane rasathI SaTasthAna patita tathA zIta sparzanA paryAyathI tulya thAya che. jaghanya guNa zIta yugala paramANumAM uNa sparzana kahe joIe, kemake zIta ane uNa spaza paraspara virodhI hovAne kAraNe eka ja paramANumAM nathI rahI zakatA. te snigdha tathA rUkSa sparzethI SaTasthAna patita thAya che; utkRSTa guNa zIta paNa e prakAre samajI levuM joIe. madhyama zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 899 avagantavyaH kintu-'NavaraM saTTANe cha hANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne svasthAnApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati-'jahaNNaguNasIyANaM dupaesiyANaM pucchA' jaghanyaguNazItAnAM dvipradezikAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA panjavA paNNattA' jaghanya. guNazItAnAM dvipradezikAnAM pudgalaskandhAnAmanantAH paryavA prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNaguNasIyANaM dupaesiyANaM arNatA pajjavA paNNatA?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad, evam-uktarItyA ucyate yad-jaghanyaguNazItAnAM dvipradezikAnAM pudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNaguNasIe dupaesie jahaNNaguNasIyassa dupaesiyassa dabaTTayAe tulle' jaghanyaguNazIto dvipradezikA pudgalaskandho jaghanyaguNazItasya dvipradezikasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA pradezApekSayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe-siya hoNe siya tulle siya anmahie' avagAhanArthatayAguNa zIta paramANupudgala kI praparUNA bhI jaghanyaguNa zIta paramANu ke samAna hI hai vizeSatA yaha hai ki svasthAna meM bhI SaTrasthAnapatita hotA hai gautama-he bhagavana ! jaghanyaguNa zIta dipradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanyaguNa zIta dvipradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kyA kAraNa hai ? / bhagavan-he gautama ! jaghanyaguNa zIta eka dvipradezI skaMdha dUsare jaghanyaguNa zIta dvipradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA se tulya hotA hai, avagAhanA kI apekSA se hIna guNa zIta paramANu pudgalanI prarUpaNa paNa jaghanya guNa zIta paramANunA samAna ja che. vizeSatA e che ke te svasthAnamAM paNa SaTasthAna patita bane che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! jaghanya guNa zIta dvipradezI nA haiTA paryAya cha ? zrIbhagavAna -jaghanyaguNa zIta dvidezI skandhanA ananta paryAya kahelA che. zrI gautama-he bhagavan ! evuM kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya guNa zIta eka DhipradezI anya bIjA jaghanya guNa zIta dvipradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya thAya che pradezonI apekSAe tulya thAya che, avagAhanAnI apekSAe hIna paNa thaI zake che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ 900 prajJApanAsUtre avagAhanApekSayA, syAt-kadAcit kazcid hIno bhavati, syAt-kadAcit kazcit tulyo bhavati, syAt-kadAcit-kazcidabhyadhiko bhavati tatra 'jai hINe paesahINe' yadA hIno vivakSita stadA pradezahIno bhavati, 'aha abbhahie paesa abbhahie' atha yadA abhyadhiko vivakSita stadA pradezAbhyadhiko bhavati, 'ThaIe cauTThANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNagaMdharasapajjavehiM chaTThANavaDie' varNagandharasaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'sIyaphAsa pajjavehi tulle' zItasparzapayaivaistulyo bhavati, 'usiNaNiddha lukkhaphAsapajjave hiM chaTThANaDie' uSNasnigdharUkSasparzaryavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosaguNasIe vi' evam-jaghanyaguNazItavadeva, utkRSTaguNazIto'pi dvipradezikaH pudgala skandho'vaseyaH, 'ajahaNNamaNukosaguNasIe vi evaMceva' ajayanyAnutkRSTaguNazIto'pi dvipradezikaH skandhaH evaJcaiva-jaghanyaguNazItavadeva vaktavyaH, kintu-'NavaraM sahANe chaTTaThANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAnesvasthAnApekSayA padasthAnapatito bhavati, 'evaM jAva dasapaesie' evam-dviprade bhI ho sakatA hai, tulya bhI ho sakatA hai aura adhika bhI ho sakatA hai / yadi hIna ho to eka pradezase hIna hotA hai aura yadi adhika ho to eka pradeza se adhika hotA hai / sthiti se catuHsthAnapatita, varNa gaMdha aura rasa ke paryAyoM se SaTsthAnapatita aura zIta sparza ke ke paryAyoM se tulya hotA hai / uSNa, snigdha tathA rUkSa sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai| isI prakAra utkRSTaguNa zIta bhI samajha lenA cAhie aura madhyamaguNa zIta bhI isI prakAra jAnanA cAhie / madhyamaguNa zIta meM vizeSatA yaha hai ki vaha svasthAna meM bhI SaTUsthAnapatita hotA hai| tripradezI, caupradezI, paMcapradezI, chahapradezI, sAtapradezI ATha pradezI tulya paNa thaI zake che ane adhika paNa thaI zake che. je hIna hoya te eka pradezathI hIna thAya che. ane je adhika hoya te eka pradezathI adhika thAya che. sthitithI catuHsthAna patita, varNa, gaMdha ane rasanA paryAyothI cha sthAna patita ane zIta sparzanA paryAyathI tulya thAya che, uSNu snigdha tathA rUkSa sparzanA paryAthI SaTasthAna patita thAya che. eja prakAre utkRSTa guNa zIta paNa samajI levA joIe ane madhyama guNa zIta paNa eja prakAre jANavA joIe. madhyama guNa zItamAM vizeSatA e che ke te svasthAnamAM paNa sthAna patita thAya che. e ja prakAre tripradezI cAra pradezI, paMca pradeza, cha pradezI, sAta pradezI, ATha pradezI, nau pradezI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 901 ziko'pi pudgalaskandhaH pratipattavyaH, kintu 'NavaraM ogAhaNaTThayAe paesaparivuDDhIkAyabA' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA pradezaparivRddhiH karttavyA, 'jAva dasapaesiyassa navapaesA buddhijjaMti' yAvattricatuH paJca SaTsaptASTa navadazapradezikasya skandhasya navapradezAH vadiSyante ityAzayaH, gautamaH pRcchati-'jahaNNaguNasIyANaM saMkhejapaesiyANaM pucchA ?' jaghanyaguNa zItAnAm saMkhyeyapradezikAnAM skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA, jaghanyaguNazItAnAM saMkhyeyapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH / gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-'jahaNNaguNasIyANaM saMkhejjapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad , evamuktarItyA ucyate yat-jaghanyaguNazItAnAM saMkhyeyapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !" he gautama ! 'jahaNNaguNasIe saMkhejapaesie' jaghanyaguNazItaH saMkhyeyapradezikaH pudgalaskandhaH, 'jahaNNaguNanopradezI aura dazapradezI pudgalaskaMdha kI bhI prarUpaNA kara lenI cAhie, magara avagAhanA kI apekSA se unameM uttarottara pradezoM kI vRddhi karanI cAhie, yAvat dazapradezI skaMdha ke naupradezoM kI vRddhi karanI caahie| gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa zIta saMkhyAtapradezI skaMdho ke kitane paryAya kahe gae haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya kahe gae haiN| gautama-he bhagavan aisA kahane kA kyA kAraNa haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanyaguNa zIta saMkhyAtapradezI eka skaMdha dUsare jaghanyaguNa zIta saMkhyAtapradezI skaMdha se dravya kI apekSA ane daza pradezI pudgala skandhanI paNa prarUpaNa karI levI joIe, paNa avagAhanAnI apekSAe teomAM uttarottara pradezanI vRddhi karavI joie. yAvat daza pradezI skandhanA nava pradezanI vRddhi karavI joIe. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! jaghanya guNa zIta saMkhyAta pradeza skanA keTalA paryAya kahelA che? zrI bhagavAna-he gautama! ananta paryAya kahelA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! ema kahevAnuM zuM prayojana che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya guNa zIta saMkhyAta pradezanI eka skandha bIjA jaghanya guNa zIta saMkhyAta pradeza adhathI dravyanI apekSAe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra sIyassa saMkhejjapaesiyassa dabbaTTayAe tulle' jaghanyaguNazItasya saMkhyeyapradezikasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavanti, 'paesayAe duhANavaDie' pradezArthatayA pradezApekSayA dvisthAnapatito bhavati, 'Thiie cauTThANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNAdIhiM chaTThANavaDie' varNAdibhiH SaTsthAnapatito bhavati, 'sIyaphAsapajjavehiM tulle' zItasparzaparyavaistulyo bhavati, 'usiNaNiddhalukkhehiM chaTThANavaDie' uSNa snigdharUkSaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosaguNasIe vi' evam jaghanyaguNazItavadeva, utkRSTaguNazIto'pi saMkhyeyapradezikA pudgalaskandho'vaseyaH 'ajahaNNamaNukkosaguNasIe evaM ceva' ajanyAnutkRSTa guNazIto'pi saMkhyeyapradezikaH pudgalaskandhaH evaJcaiva-jaghanyaguNazItavadevAvagantavyaH, kintu 'NavaraM sahANe chaTANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne-svasthAnApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati-'jahaNNaguNasIyANaM asaMkhijapaesiyANaM pucchA' jaghanyaguNazItAnAm asaMkhyeyapradezikAnAM skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNazItAnAmasaMkhyeyapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, tulya, pradezoM kI apekSA dvisthAnapatita, avagAhanA kI apekSA dvisthAnapatita, sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita, varNa Adi se SaTsthAnapatita aura zIta sparzoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai utkRSTaguNa zIta saMkhyAtapradezI skaMdha bhI jaghanyaguNa zIta saMkhyAtapradezI skaMdha ke samAna hI samajhanA cAhie madhyamaguNa zIta bhI isI prakAra hai, magara isameM vizeSatA yaha hai ki vaha svasthAna meM SaTUsthAnapatita hotA hai gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa zIta asaMkhyAtapradezI pudgala. skaMdhoM ke kitane paryAya hai ? tulya pradezanI apekSAe dvisthAna patita, avagahanAnI apekSAe dristhAna patita sthitinI apekSAe catuHsthAna patita, varNa AdithI SaTrasthAna patita ane zIta sparzanA paryAyathI tulya thAya che. uSNa, snigdha ane rUkSa sparzInI apekSAe sthAna patita thAya che. utkRSTa guNa zIta saMkhyAta pradezI skandha paNa jaghanya guNa zIta saMkhyAta pradezI skandhanA samAnaja samajavA joIe, madhyama guNa zIta e prakAranA che. paNa temAM vizeSatA e che ke e svasthAnamAM paNa SaTrasthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! jaghanya guNa zIta asaMkhyAta pradezI pudgala skAnA keTalA paryAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 su. 15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 903 - gautamaH pRcchati - 'sekeNDeNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNaguNasIyANaM asaMkhejja - parasiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha kenArthena kathaM tAvad, evam uktarItyA ucyate yad - jaghanyaguNazItAnAm asaMkhyeyamadezikAnAm skandhAnAmanantAH paryavAH H prajJaptAH ? iti, bhagavAna Aha - 'goyamA !' he gautama! 'jahaNa guNasIe asaM khejjapa esie' jaghanyaguNazIto'saMkhyeyapradezikaH pudgalaskandhaH, 'jahaNNaguNasIyassa asaMkhejjapae siyassa davvaTTayAe tulle' jaghanyaguNazItasya asaMkhyeyapradezikasya pudgalaskandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesahayAe caudvANavaDie' pradezArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cANavaDie' avagAhanArthatayA - avagAhanA pekSayA catuHsthAnapatito bhavati, 'Thiie cauDANavaDie ' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNAipajjaveDiM raise' varNAdiparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'sIyaphAsapajjavehiM tulle' zItasparza paryavaistulyo bhavati, ubhayeSAmapi jaghanyaguNazItasparzavattvAt 'usiNadilakkhaphAsapajjavehiM chaTTANavaDie' uSNasnigdharUkSasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito : bhagavAn he gautama! ananta paryAya haiM / gautama - he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn - he gautama! jaghanyaguNa zIta asaMkhyAtapradezI eka pudgalaskaMdha dUsare jaghanyaguNa zIta asaMkhyAta pradezI pudgalaskaMdha se dravya kI apekSA tulya, pradezoM kI apekSA catuHsthAnapatita, abagAhanA kI apekSA catusthAnapatita sthiti kI apekSA catuHsthAnapatita, varNa Adi kI apekSA padsthAnapatita aura zIta sparza ke paryAyoM se tulya hotA hai. kyoMki donoM jaghanyaguNa zIta hai / uSNa sparza, snigdha sparza tathA rUkSa sparza kI apekSA pasthAnapatita hai / zrI bhagavAn-4 gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! ema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna-De gautama ! jaghanya guNa zIta asaMkhyAta pradezI eka pudgala khIjA jaghanya guNa zIta asa`khyAta pradezI pudgala skandhathI dravyanI apekSAe tulya, pradezeAnI apekSAe catuHsthAna patita, avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita, sthitinI apekSAe catuHsthAna patita, vaNu AdinI apekSAe SasthAna patita ane zIta sparzanA paryAyAthI tulya thAya che, kemake anne jadhanya guNa zIta che. uSNu spa, snigdha sparzI tathA rUkSa sparzanI apekSAe SasthAna patita thAya che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ 904 prajJApanAsUtra bhavati, 'evaM ukkosaguNasIe vi' evam-jaghanyaguNazItavadeva utkRSTaguNazIto'pi asaMkhyeyapradezikaH pudgalaskandho vaktavyaH, 'anahaNNamaNukosaguNa sIe vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTaguNazIto'pi asaMkhyeyapradezikaH pudgalaskandhaH evaJcaiva javanyaguNazItAsaMkhyeyapradezikapudgalaskandhavadevAvaseyaH, kintu-'NavaraM saTANe chaTThANavaDie' navaram pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne-svasthAnApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati 'jahaNNaguNasIyANaM aNaMtapaesiyANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyaguNazItAnAmanantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyaguNazItAnAmanantapradezikapudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai 'jahaNNaguNasIyANaM aNaMtapaesiyANaM aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvat , evam-uktarItyA, ucyate yad jaghanyaguNazItAnAmanantapradezikAnAM pudgalaskandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaguNasIe aNaMtapaesie jaha isI prakAra utkRSTaguNa asaMkhyAtapradezI skaMdha kI prarUpaNA samajhanI cAhie aura madhyamaguNa zIta asaMkhyAtapradezI skaMdha ke saMbaMdha meM bhI aisA hI kahanA caahie| kintu madhyamaguNa zIta meM vizeSatA yaha hai ki yaha svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita hotA hai / / gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa zIta anantapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa zIta anantapradezI skaMdha ke anantaparyAya haiM, aisA kahane kA kyA kAraNa haiM ? eja prakAre utkRSTa guNa asaMkhyAta pradezI skandhanI prarUpaNA samajavI joIe ane madhyama guNa zIta asaMkhyAta pradezI skandhanA saMsmadhamAM paNa emaja kahevuM joIe. paNa madhyama guNa zItamAM vizeSatA e che ke e svasthAnamAM paNa SaTasthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI- he bhagavAna ! jaghanya guNa zIta ananta pradezI skanA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavad jaghanya guNa zIta ananta pradeza skandhanA ananta paryAya che, ema kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada5 sU.15 jaghanyaguNakAlakAdiparyAyanirUpaNam 905 NNaguNasIyassa aNaMtapaesiyassa davaTThayAe tulle' jaghanyaguNazIto'nantapradezikaH pudagalaskandho jaghanyaguNazItasyAnantapradezikasya pudgalaskandhasya dravyAthatathA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe chaTANavaDie' pradezArthatayA SaTsthAnapatito bhavati, ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA catuHsthAnapatito bhavati, 'Thiie cauThANavaDie' sthityA catu:sthAnapatito bhavati, 'vaNNAipajjavehi chaTThANavaDie' varNAdi paryavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'sIyaphAsapajjavehiM tulle' zItasparzaparyavaistulyo bhavati, 'avasesehiM sattaphAsapajjavehiM chaTThANavaDie' avazepaiH saptasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukkosaguNasIe vi' evaMjaghanyaguNazItavadeva utkRSTaguNazIto'pi anantapradezikapudgalaskandho vaktavyaH, 'ajahaNNamaNukosaguNasIe vi evaM ceva' ajanyAnutkRSTaguNazIto'pi anantapradezikaH pudgalaskandhaH evaJcaiva-jaghanyaguNazItavadevAvaseyaH, kintu 'Navara saTTANe chaTThANavaDie' navaram pUrvApekSayA vizeSastu svasthAne-svasthAnapekSayA SaTsthAna bhagavAn he gautama ? jaghanyaguNa zIta anantapradezI skaMdha dUsare jaghanyaguNa zIta anantapradezI ska'dha se dravya kI apekSA tulya pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita, varNa Adi ke paryAyoM kI apekSA SaTrasthAnapatita, zIta sparza ke paryAyoM se tulya aura zeSa sAta sparTI ke paryAyoM se SaTasthAnapatita hotA hai| isI prakAra utkRSTaguNa zIta anantapradezI skaMdha kI bhI prarUpaNA samajhanI cAhie aura madhyamaguNa zIta anantapradezI kI bhii| kintu madhyamaguNa zIta anantapradezI skaMdha svasthAna kI arthAt zIta sparza kI apekSA bhI SaTsthAnapatita hotA hai| zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya guNa zIta ananta pradezI anya bIjA jaghanya guNa zIta ananta pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya pradezanI apekSAe SasthAna patita, avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita sthitinI apekSAthI catuHsthAna patita, varNa AdinA paryAnI apekSAe sthAna patita, zIta sparzanA paryAyethI tulya, ane zeSa sAta sparzAnA paryAyathI SasthAnaptit thAya che. eja prakAre utkRSTa guNa zIta ananta pradezI skandhanI paNa prarUpaNuM samajI levI joIe ane madhyama guNa zIta ananta pradezanI paNa. paraMtu madhyama guNa zIta ananta pradezI skandha svasthAnanI arthAt zIta sparzanI apekSAe paNa sthAna patita thAya che, pra0 114 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ 906 ___ prajJApanAsUba patito bhavati, 'evaM usiNaNiddhalukkhe jahA sIe' evam-pUrvoktarItyA uSNasnigdharUkSasparzo'pi yathA zItasparzaH pratipAditastathA pratipattavyaH, 'paramANupoggalassa taheva paDivakkho savvesiM na bhaNNai tti bhANiyadhvaM paramANupudgalasya tathaiva-pUrvokta zItasparzaparamANupudgalavadeva pratipakSaiH virudaiH sarvaiH sparTI ne bhaNyate iti bhaNitavyaM-vaktavyamiti bhAvaH / tathAhi zItasparzasya uSNasparzana, snigdhasya rUkSasparzana, mRdukasparzasya karkazasparzena laghukasparzasya gurukasparzena ca virodhAt sva sva viruddhaparyAyo na vaktavyaH // sU0 15 // sAmAnyaskandhaparyAyavaktavyatAmUlam-jahaNNapaesiyANaM bhaMte ! khaMdhANaM pucchA, goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte! evaM vuccai-jahaNNa. ___ uSNasparza snigdhasparza aura rUkSasparza kI vaktavyatA zItasparza kI vaktavyatA ke samAna hI samajhanA cAhie / yahA~ yaha bAta dhyAna meM rakhanA cAhie ki jaise zIta sparza kA pratipakSa uSNa sparza paramANu meM nahIM hotA ataeva usakA kathana nahIM kiyA gayA hai usI prakAra anya sparzoM meM bhI usakA pratipakSa sparza paramANu meM nahIM hotA ataeva usakA kathana nahIM karanA cAhie jaise / snigdha sparza kA pratipakSa rUkSa sparza hai, jisa paramANu meM snigdhasparza hogA usameM rUkSa sparza nahIM hogA, jisameM rUkSa sparza hogA usameM snigdha sparza nahIM hogaa| isI prakAra mRdu karkaza sparza paraspara virodhI haiN| laghu aura guru sparza paraspara virodhI hai| eka hI paramANu meM ye virodhI sparza bhI nahIM ho sakate ataeva paramANu meM inakA ullekha nahIM karanA cAhie // 15 // uSNu spa, snigdha sparza ane rUkSa sparzanI vaktavyatA zIta sparzanI, vaktavyatAnA samAja samajavI joIe. ahiM A vAta dhyAnamAM rAkhavI joIe ke jema zIta sparzane pratipakSa uNu sparza paramANumAM nathI hete, tethIja enuM kathana nathI karyuM. eja prakAre anya sparzImAM paNa temane prati pakSa sparza paramANumAM nathI hete, tethI ja temanuM kathana nahIM karavuM joIe. jema niSpa sparzane pratipakSa rUkSa sparza che, je paramANumAM sinagdha sparza haze temAM rUkSa sparza nahIM hoya, jemAM rUkSa sparza haze temAM sinagdha sparza nahIM hoya eja prakAre mRdu ane karkaza sparza paraspara virodhI che, laghu ane gurU sparza paraspara virodhI che. eka ja paramagumAM A vidhI speza nathI hoI zakatA, tethI ja paramANumAM emane ulekha na karavo joIe che 15 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 su. 16 sAmAnya skandhaparyAyanirUpaNam " " parasiyANaM khaMdhANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaesie khaMdhe jahaNNapae siyassa khaMdhassa davvaTUyAe tulle, paesaTuyAe tulle, ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie, jai hINe paesa hINe aha abbhahie parasamanbhahie, ThiIe cauTTANavaDie, vaNNagaMdharasauvarillacauphAsapajavehi chaTTANavaDie, ukkosapaesiyANaM bhaMte! khaMdhANaM pucchA, goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM buccai - ukko sapaesiyANaM khaMdhANaM anaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! ukkosapaesie khaMdhe ukkosapae siyassa khaMdhassa davyaTryAe tulle, parasaTTayAe tulle ogAhaNaTTayAe cauTTANavaDie, ThiIe caTTAnavaDie, vaNNAi aTuphAsapajjavehiM ya chaTTANavaDie, ajahaNNamaNukosapaesiyANaM bhaMte! khaMdhANaM kevaiyA pajjavA paNNattA, goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTTeNaM evaM vuccai - ajahaNNamaNukkosapaesiyANaM khaMdhANaM anaMtA pajjatrA paNNattA ? goyamA ! ajaNNamaNukko sapaesie khaMdhe ajahaNNamaNukko sapaesiyassa khaMdhassa davvaTTayAe tulle, parasaTTayAe, chaTTANavaDie ogAhaNaTTayAe, cauTThANavaDie, ThiIe cauTTANavaDie, vaNNAi aTThaphAsapajjavehiM ya chaTTANavaDie, jahaNNogA haNagANaM bhaMte! poggalANaM pucchA, goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA, se keNaTuNaM bhaMte ! evaM buccai - jahaNNogAha - NagANaM poggalANaM anaMtA pajavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNogAhaNae poggale jahaNo gAhaNassa poggalassa davvaTTayAe tulle, parasaTyAe chaTTANavaDie ogAhaNaTTayAe tulle, ThiIe cauANavaDie, baNNAi uvarillaphAsehi ya chaTTANavaDie, ukkosogAhaNae vi evaM caiva, NavaraM ThiIe tulle, ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM bhaMte! poggalANaM pucchA, goyamA ! anaMtA pajjavA " zrI prajJApanA sUtra :2 907
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - prazApanAsUtra paNNattA, se keNaTreNaM bhaMte ! evaM vuccai-ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM poggalANaM aNaMtA pajavA paNNattA? goyamA! ajahapaNamaNukosogAhaNae poggale ajahaNNamaNukosogAhaNagassa poggalassa davaTTayAe tulle, paesaTTayAe chaTANavaDie, ogAhaNaTTayAe cauTANavaDie, ThiIe cauTThANavaDie, vaNNAi aTThaphAsapajavehi ya chaTANavaDie, jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! poggalANaM pucchA, goyamA ! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNa NaMdubhaMte ! evaM vuccai-jahaeNaThiiyANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA! jahaNNaThiie poggale jahaNNaThiiyassa poggalassa davvaTTayAe tulle, paesaTTayAe chaTANavaDie, ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie, ThiIe tulle, vaNNAi aTThaphAsapajjavehi ya chaTANavaDie, evaM ukosaThiie vi, ajahaNNamaNukosaThiie vi evaM ceva, navaraM ThiIe vi cauTANavaDie, jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte! poggalANaM kevaiyA pajavA paNNattA ? goyamA! aNaMtA pajavA paNNattA, se keNaTuNaM bhaMte! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ? goyamA ! jahaNNaguNakAlae poggale jahaNNaguNakAlayassa poggalassa dabvaTayAe tulle, paesaTTayAe chaTANavaDie, ogAhaNaThayAe cauTANavaDie, ThiIe cauTANavaDie, kAlavaNNapajjavehiM tulle, avasesehiM vaNNagaMdharasaphAsapajjavehiM ya chaTANavaDie, se teNaTreNaM goyamA! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM poggalANaM aNaMtA pajavA paNNattA, evaM ukkosaguNakAlae vi ajahaNNamaNukosaguNakAlae vi evaM ceva, NavaraM saTANe chaTThANavaDie, evaM jahA kAlavaNNapajavANaM vattavvayA bhaNiyA tahA sesANa vivaNNagaMdharasaphAsANaM vattavvayA bhANiyavvA, jAva ajahapaNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 sU.16 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam 909 maNukosalukkhe, saTTANe chaTTANavaDie, se taM ruvi ajIva pajjavA, se ttaM ajIva pajavA, iti paNNavaNAe bhagavaIe visesaparyaM samattaM // sU0 16 // chAyA - jaghanya pradezikAnAM bhadanta ! skandhAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavaH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate jaghanya pradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyapradezikaH skandho jaghanya pradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA syAddhInaH syAttulyaH syAdabhyadhikaH, yadA hInaH pradezahInaH atha abhyadhikaH pradezAsAmAnya skandhaparyAyavaktavyatA zabdArtha - (jahaNNapae siyANaM bhaMte ! saMdhANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanya pradezI skaMdhoM kI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNatA) he gautama! ananta paryAya kahe haiM. (se keNadveNaM bhaMte ! evaM buccai jahaNNapaesiyANaM khaMdhANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisakAraNa aisA kahA ki jaghanya pradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM (goyamA ! jahaNNapae sie khaMdhe jahaNNapaesiyassa khaMghassa dabaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanyapradezI skaMdha jadhanyapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya ( pasaTTayAe tulle) pradezoM kI apekSA tulya (ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya anbhahie) avagAhanA kI dRSTi se kadAcit hIna, kadAcita tulya, kAcit adhika (jai hINe paesahINe) yadi hIna ho to eka pradezahIna ( aha anbhahie paesa anbhahie sAmAnya skandha paryAya vaktavyatA zabdArtha - jahaNNapaesiyANaM bhaMte! saMdhANaM pucchA 1) he bhagavan ! dhanya pradezI sundhonI pRcchA ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya udyA che ( se keNaTTeNaM bhaMte ! evaM vuccai - jahaNNapaesiyANaM khaMdhANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) De lagavan ! zA bharaNe khebha uddhuM cheDe bhadhanya pradezI sundhAnA zAnanta paryAya udyA che ? ( goyamA ! jahaNNapaesie khaMdhe jahaNa esiyasa dhassa davvaTTayAe tulle) he gautama! dhanya pradezI sa5ndha madhanya pradezI sundhathI dravyanI dRSTikhe tujhya (parasaTTayAe tulle) pradezAnI apekSAye tujhya (ogAhaNaTTayAe siya hINe siya tulle siya anmahiya ) avagADunAnI dRSTiyo uhAyita hIna, ahAthita tujhya uhAyita adhika (jai hINe paesa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre bhyadhikaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNagandharasoparitanaH catuHsparzaparyavaiH SaT sthAnapatitaH, utkRSTapradezikAnAM bhadanta ! skandhAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-utkRSTapradezikAnAM skandhAnAmantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! utkRSTapradezikaH skandhaH utkRSTapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA tulyaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, varNAdi aSTasparzaparyavaizca SaTsthAnapapatitaH, agara adhika ho to eka pradeza adhika (ThiIe cauThANavaDie) sthiti se catusthAnapatita (vaNNa gaMdharasauvarilla cauphAsehiM chaTThANacaDie) varNa, gaMdha, rasa aura Upara ke cAra spoM se SasthAnapatita (ukkosapaesiyANaM bhaMte ! khaMdhANaM pucchA ?) he bhagavan ! utkRSTa pradeza vAle skaMdhoM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhate ! evaM vuccaiukkosapaesiyANaM khaMdhANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) kisa kAraNa he bhagavan ? aisA kahA jAtA hai ki utkRSTa pradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? (goyamA !) he gautama ! (ukosapaesie khaMdhe ukkosapaesiyassa khaMdhassa davaTTayAe tulle) utkRSTa pradezI skaMdha, utkRSTa pradezI skaMdha se dravya kI apekSA se tulya hai (paesaTTayAe tulle) pradezoM se tulya hotA hai (ogAhaNaTThayAe) avagAhanAse (cauhANavaDie) catuHsthAnapatita (ThiIe cauTThANabaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (vaNNAhINe) ne DIna DAya to me4 pradeza sIna (aha abbhahie paesamanmahie) 2512 madhi ya to pradeza madhi: (ThiIe cauDhANavaDie) sthitithI tu:sthAna patita (vaNNagaMdharasavarilla cauphAsehiM chaTANavaDie) 1, gadha, rasa ane UparanA cAra sparzathI SaTrasthAna patita thAya che. (ukosapaesiyANaM bhaMte ! khaMdhANaM pucchA?) 3 bhagavan ! aSTa prazavANA sandhAnI 2ch| ? (goyamA! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama! mananta paryAya hA cha (se keNadreNaM bhaMte evaM uccai-ukkosapaesiyANaM khaMdhANaM aNaMtA pajjavA paNNattA 1) sh|| 42 bhagavan ! sebha pAya cha STa prshaandhaan| sananta paryAya 4 // cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (ukkosapaesie khaMdhe ukkosapaesiyarasa khaMdhassa davvaTThayAe tulle) (kRSTa prA 245 pRSTa pradeza 2OMnthI dravyanI apekSA tukSya cha (paesaTTayAe tulle) pradezAthI tulya thAya cha (ogAhaNaTThayAe) Aq||ddnaathii (cauTThANavaDie) yatuHsthAna patita (ThiIe cauDhANavaDie) sthitithI atu:sthAnapatita (vaNNAI aTThaphAsapajjavehiMya chaTThANavaDie) pahiyA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 5 sU16 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam 911 ajaghanyAnutkRSTapradezikAnAM bhadanta ! skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-ajaghanyAnutkRSTa pradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! ajaghanyAnutkRpradezikaH skandho'jaghanyAnutkRSTa pradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyaH, prade zArthatayA padsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH sthityA catuHsthA napatitaH, varNAdi aSTasparzaparyavaizca SaTsthAnapatitaH, jaghanyAvagAhanakAnAM bhadanta ! i aTThaphAsepajjavehi ya chaTTANavaDie) varNAdi se tathA ATha sparza ke paryAyoM se paTTasthAnapatita hotA hai " (ajahaNNamaNukko sapaesiyANaM khaMdhANaM kevaiyA pajjavA paNNattA) madhyapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya kahe haiM (goyamA anaMtA pajjayA paNNattA) he gautama! ananta paryAMya kahe haiM ( se keNadveNaM bhate ! evaM buccai- ajahaNNamaNukkosapaesiyANaM anaMtA pajjavA paNNattA ?) kisa kAraNa he bhagavan ! aisA kahA hai ki madhyapradezI ska'dhoM ke ananta paryAya kahai haiM ? (goyamA ! ajahaNNamaNukko sapaesie khaMdhe ajahaNNamaNukkoma esiyassa vadhassa davvaTTayAe tulle) he gautama ! madhya pradezI skaMdha madhyamapradezI skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai ( pasaTTayAe chaTTANavaDie) pradezoM se padasthAnapatita hotA hai ( ogAhaNaTTayAe caTTAnavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hotA hai (TiIe cauDANavaDie) sthiti se catusthAnapatita hotA hai (vaNNAiaphAsapajjavehiya) varNAdi se tathA ATha sparzo ke paryAyoM se (chaTThA tathA ATha spanA paryAyAthI SaDthAna patita ane che (ajahaNNamaNukkosaepa siyANaM khaMdhANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?) madhyabha adezI sundhAnA DeMTalA paryAya udyA che ? ( goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya hyA che (se keNaTTeNaM bhaMte! evaM vuccai - ajahaNNamaNukosapaesiyANaM khaMdhANaM anaMtA pajjavA paNNattA) zA araNe he bhagavan ! yevu addhu' che ! madhyama pradezI sundhAnA ananta paryAya hyA che (goyamA ! ajahamako esie khaMdhe ajahaNNamaNukkosaepasiyassa khaMdhassa davvaTTayAe tulle) De gautama ! madhyama pradezI skandha madhyama pradezI skandhathI dranI dRSTie tulya thAya che (esaTuyAe chaTTANavaDie) pradezAthI SaTsthAna patita thAya che (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagADunAthI yatuHsthAna patita thAya che (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita thAya che (vaNNAi aTuphAsapajjavehiya) varNAhithI tathA ATha sparzonA paryAyAthI (chaTTANavaDie ) SaTsthAna patita thAya che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ 912 prajJApanAsUtra pudgalAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyAvagAhanakAnAM pudgalAnAM anantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyAvagAhanakaH pudgalo adhanyAvagAhanakasya pudgalasya dravyArthatayA tulyaH pradezArthatayA SaTrasthAnapatitaH, avagAhanArthatayA tulyaH, sthityA catu:sthAnapatitaH, varNAdi-uparitana catuHspazaizca SaTsthAnapatitaH, utkRSTAnagAhanako'pi evaJcaiva, navaraM sthityA tulyaH, anaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM bhadanta ! pudgalAnAM pRcchA, NavaDie) SaTsthAnapatita hotA hai| ___ (jahaNNogAhaNagANaM bhate ! poggalANaM pucchA ?) he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle pudgaloM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtApajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte evaM vuccai jahaNNogAhaNagANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?) he bhagavan ! kisa kAraNa aisA kahA gayA hai ki jaghanya avagAhanA vAle pudgaloM ke ananta paryAya kahe haiM (goyamA ! jahaNNogAhaNae poggale jahaNNogAhaNagasta poggalassa vaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya avagAhanA vAlA pudgala jaghanya avagAhanA vAle pudgala se dravya kI dRSTi se tulya (paesaTTayAe chaTThANavaDie) pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita (ogahaNaTThayAe tulle) avagAhanA se tulya (ThiIe cauhANavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (vaNNAi uvarillaphAsehi ya chaTThANavaDie) varNa Adi se tathA Upara ke cAra sparzo se SaTsthAnapatita (ukkosogAhaNae vi evaM ceva) utkRSTa avagAhanA vAlA bhI isI prakAra (NavaraM) vizeSa (ThiIe tulle) (jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! poggalANaM pucchA ?) usAvan ! dhanya bhavagarAuna pugasAnI 12ch| ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNatA) gautama ! ananta paryAya 4aa cha (se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jaiNNogAhaNagANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA?) sAyan ! // 420 sema vAyu cha hai 4dhanya 2512||naa bhugatAna mananta paryAya 4 // cha (goyamA ! jahaNNogAhaNae poggale jahaNNogAhaNagassa pogalassa davvadayAe tulle) gautama ! dhanya avagAhanAvALA pudgala jaghanya avagAhanAvALA pudgalathI dravyanI dRSTie tulya cha (paesaTTayAe chaTThANavaDie) prazAnI STiye SaTsthAna patita (ogAhaNayAe tulle) 231 // nAthI tulya (ThiIe cauTThANavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaNNAi uvarilla phAsehiya chaTThANavaDie) 14 mAthI tathA a52nA yAra 25 thI SaTsthAna patita (ukkosogAhaNae vi evaM ceva) kRSTa mAnA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5.016 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-ajanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakaH pudgalo'jaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya pudgalasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA paTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH sthityA catu:sthAnapatitaH, varNAdi aSTa sparzaparyavaizva padasthAnapatitaH, jaghanyasthitikAnAM bhadanta ! pudgalAnAM pRcchA, gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena sthiti se tulya hotA hai (ajahaNNamaNukko sogAhaNagANaM bhaMte! poraga lANaM pucchA ?) madhyama avagAhanAvAle he bhagavan ! pudgaloM kI pRcchA ? (goyamA ! anaMtA pajjavA paNNattA) he gautama! ananta paryAya kahe haiM (se hNaNaM bhate ! evaM buccai - ( ajahaNNamaNuko sogAhaNagANaM poggalANaM anaMtA pajjava paNNattA) kisa kAraNa he bhagavan ! aisA kahA ki madhyama avagAhanA vAle pudgaloM ke ananta paryAya kahe haiM (goyamA ! ajahaNNamaNuka ko sogAhaNae poggale) he gautama ! madhyama avagAhanA vAlA pudgala ( ajaharaNamaNukko sogAhaNagassa poggalassa davbaTTayAe tulle) madhyama avagAhanA vAle pudgala se dravya kI apekSA tulya (paesaTTayAe chaTThANacaDie) pradezoM kI apekSA se SaTsthAnapatita (ogAhaNayAe cauDANavaDie) avagAhanA kI apekSA catuHsthAnapatita (ThiIe caTTAnavaDie) sthiti se catuHsthAnapatita (vaNNAi- aTThaphAsapajjavehi ya chaTTANavaDie) varNAdi se tathA ATha sparza ke paryAyoM SaTsthAnapatita 913 vAjA pazu se prAre (navara) vizeSa (ThiIe tulle) sthitithI tujhya thAya che (ajahaNNamaNukko sogAhaNagANaM bhaMte! poggalANaM pucchA ?) madhyama avagAhunA vANA he bhagavan ! yuddagasonI pRthchA ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) De gautama ! ananta paryAya udyA che ( se keNaTuNaM bhaMte ! evaM buccai - ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM poggalANaM anaMtA pajjavA paNNattA) zA rakhe he bhagavan ! yevu udhu che bhavyama avagAhanAvANA yugasonA ananta paryAya udyA che (goyamA ajahaNNamaNukko sogAhaNara poggale) he gautama ! madhyama avazAnAvAnA yuddajasa (ajahaNNamaNukko so gAhaNamsa poggalassa davvaTTayAe tulle) madhyama avagAhanAvANI yugasathI dravyanI apekSAo tujhya (paesaTuyAe chaTTANavaDie) ahezAnI Aye. kSAye SaTsthAna patita (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanAnI apekSAye yatuHsthAna patita (ThiIe cauTThAgavaDie) sthitithI yatuHsthAna patita (vaNNAi aTThaphAsapajjavehiM ya chaTTANatraDie) varNAdvithI tathA AI sparzanA paryAyAthI SasthAna patita thAya che. pra0 115 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ 914 prajJApanAsUtra bhadanta ! evamucyate-jaghanyasthitikAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyasthitikaH pudgalo jaghanyasthitikasya pudgalasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catu:sthAnapatitaH, sthityA tulyaH, varNAdi-aSTasparzaparyavaizca SaTsthAnapatitaH, evamutkRSTasthitiko'pi, ajaghanyAnutkRSTAsthitiko'pi evaJcaiva, navaraM sthityApi catuHsthAnapatitaH, (jahaNNaThijhyANaM bhate poggalANe pucchA ?) he bhagavana ! jaghanya sthiti vAle pudgaloM kI pRcchA ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaTeNaM bhaMte evaM buccai-jahapaNaThiiyANaM poggalANaM arNatA pajjavA paNNattA ?) he bhagavana ! kisa kAhaNa aisA kahAjAtA hai ki jaghanya sthiti vAle pudgaloM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNaThiie poggale jahaNNaThiiyassa poggalassa vvaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanya sthiti vAlA pudgala jaghanya sthiti vAle pudgala se dravya kI apekSA tulya hotA hai (paesaTTayAe chaTThANavaDie) pradezoM kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai (ogAhaNayAe cauTTANavaDie) avagAhanA se catuHsthAnapatita hotA hai (ThiIe tulle) sthiti se tulya hotA hai (vaNNAi-aTaphAsapajjavehiya chaTThANavaDie) varNa Adi se tathA ATha sparza ke paryAyoM se SaTUsthAnapatita hotA hai (evaM ukkosaThiie vi) isI prakAra utkRSTa sthiti vAlA bhI (ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva) madhyama sthiti vAlA bhI isI prakAra (navaraM ThiIe vi cauhANavaDie) vizeSa yaha ki sthiti kI (jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! poggalANaM pucchA ?) mAvan ! dhanya sthiti vA pugabAnI cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) gautama ! mananta paryAya // cha (se kegaDeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaThiiyANaM poggalANa aNaMtA pajjavA paNNattA ?) 3 mAvan ! / / 4.2 me upAya cha hai dhanya sthiti pugatAnA mananta paryAya cha ? (goyamA ! jahaNNaThiie pAggale jahaNNaThiiyassa poggalassa davadvayAe tulle) 3 gautama ! dhanya sthitimA pugata dhanya sthitimA pugarathI dravyanI apekSA tukSya thAya cha (paesadvAe chaTANapaDie) prazAnI apekSA SaTsthAna patita thAya cha (ogAhaNaDhayAe cauDANa paDie) ma nAthI yatuHsthAna patita thAya cha (ThiIe tulle) sthitithI tulya thAya che (vaNNAi-aTaphAsa pajjavehiya chaThThANADie) va mAhithI tathA mA8 25zana paryAyAthI paTasthAna patita thAya cha (evaM ukkosaThiie vi) 2.4 4Are pRSTa sthiti 55 (ajaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva) madhyama zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.16 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam jaghanyaguNakAlakAnAM bhadanta ! pudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! anantAH paryavAH prajJaptAH, tat kenArthena bhadanta ! evamucyate-jaghanyaguNakAlakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautama ! jaghanyaguNakAlakaH pudgalo jaghanyaguNakAlakasya pudgalasya dravyArthatayA tulyaH, pradezArthatayA SaTsthAnapatitaH, avagAhanArthatayA catuHsthAnapatitaH, sthityA catuHsthAnapatitaH, kRSNavarNaparyavaistulyaH, avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaizva paTsthAnapatitaH, tat tenArthena gautama ! apekSA bhI catuHsthAnapatita hotA hai| __(jahaNNaguNakAlayANa bhaMte ! poggalANaM kevaiyA pajjavA paNNattA) he bhagavan ! jaghanyaguNa kAle pudgaloM ke kitane paryAya kahe haiM ? (goyamA ! aNatA pajjavA paNNattA) he gautama ! ananta paryAya kahe haiM (se keNaNaM bhaMte ! evaM ghuccai jahaNNaguNakAlayANaM poggalANa arNatA pajjavA paNNattA) he bhagavana ! kisa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki jaghanyaguNa kAle pudgaloM ke ananta paryAya haiM ? (goyamA ! jahaNNaguNakAlae poggale jahaNNaguNakAlayassa poggalassa vvaTTayAe tulle) he gautama ! jaghanyaguNa kAle pudgala se dUsarA jaghanyaguNa kAlA pudgala dravya kI apekSA tulya hotA hai (paesaTTayAe chaTThANavaDie) pradezoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai (ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie) avagAhanA se causthAnapatita hotA haiM (ThiIe cauTThANavaDie) sthiti se causthAnapatita hotA hai (kAlavaNNapajjavehiM tulle (kAle varNa ke paryAya sthiti 5Y me08 (navaraM ThiIe vi caDhANa vaDie) vizeSa me hai sthitinI apekSAe paNa catusthAna patita thAya che (jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! poggalANaM kevaiyA pajjavA paNNattA) magavan ! dhanya guNa // pugatAna 8 // paryAya 4aa cha ? (goyamA ! aNaMtA pajjavA paNNattA) 3 gautama ! ananta paryAya hyA cha ? (se keNadveNaM bhaMte ! evaM vuccai jahaNNaguNakAlayANaM pogalANaM aNatA pajjavA paNNattA ?) lsvana ! zA kAraNe evuM kahevAya che ke jaghanya guNa kALA pudgalenA ananta paryAya cha ? (goyamA! jahaNNaguNakAlae poggale jahaNNaguNakAlayassa poggalassa davvayAe tulle) gautama ! dhanya guNa // pugasathI mI dhanya zu 4aa pugata dravyAnI apekSA tusya thAya cha (paesaTrayAe chaTANavaDie) prazAnI apekSAye SaTsthAna patita thAya che (ThiIe cauDhANavaDie) sthitithI yA2 2thAna patita thAya cha (kAla vaNNa pajjavehiM tulle) vana paryAyAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ 916 prajJApanAsUtre evamucyate - jaghanyaguNakAlakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, evamutkRSTaguNakAlakospi, ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi evaJcaiva, navaraM svasthAne paTsthAnapatitaH, evaM yathA kRSNavarNaparyavAnAM vaktavyatA bhaNitA tathA zeSANAmapi varNagandharasasparzAnAM vaktavyatA bhaNitavyA, yAvad - ajaghanyAnutkRSTarUkSaH, svase tulya hotA hai (avasesehiM vaNNagaMdhara saphAsapajjavehi ya chaTTANavaDie) zeSa varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai (se teNadveNaM goyamA ! evaM cuccai) he gautama! isa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki ( jahaNNaguNakAlayANaM poggalANaM anaMtA pajjavA paNNattA) jaghanyaguNa kAle pugaloM ke ananta paryAya kahe haiM ( evaM ukko saguNakAlae vi) isI prakAra utkRSTaguNa kRSNa bhI (ajahaNNamaNukko saguNakAlae vi evaM caiva ) madhyamaguNa kRSNa bhI isI prakAra (varaM sahANe chaTThANa vaDie) vizeSa yaha svasthAna meM bhI SaTUsthAnapatita hotA hai ( evaM jahA kAlavaNNapajjavANaM vaktavvayA bhaNiyA tahA sesANa vi) isa prakAra jaisI kAle varNa kI vaktavyatA kahI vaisI zeSa (vaNNagaMdhara saphA sANaM vaktavvayA bhANiyavvA) varNa, gaMdha, rasa aura sparza ke paryAyoM kI vaktavyatA kahanI cAhie (jAba) yAvat (ajahaoraNukkosalukkhe) madhyamaguNa rUkSa (sahANe chaTThANavaDie) svasthAna meM SaTUsthAnapatita hai (se se rUviajIvapajjavA) yaha rUpI ajIvoM ke tujhyA thAya che ( avasesehiM vaNNa gaMdha rasa phAsa pajjavehiMya chaTThANa vaDie) zeSa varSA, gaMdha, rasa, sparzanA paryAyothI SaTsthAna patita thAya che (se teNaTTeNaM goyamA ! evaM vacca3) he gautama! mero mema uDevAya che ( jahaNNa guNakAlayANaM poggalANa aNatA pajjavA paNNattA) madhanya guSyu aNA yuddagasonA ananta paryAya kahyA che ( evaM ukkosaguNakAlae vi) se ahAre utDDaSTa guNa kRSNa pazu (ajahaNamaNuko guNakAlae vi evaM ceva ) madhyabha guNa kRSNu yAgu khena prAre (navaraM saTTANe chaTTANavaDie) vizeSa se svasthAnabhAM / SaTsthAna patita thAya che ( evaM jahA kAlavaNNapajjavANaM vattavvayA bhaNiyA tahA sesANa vi) se prAre nevI ajA varNunI vaktavyatA uDDI tevI zeSa ( vaNNagaMdharasaphAsANaM vattavyA bhANiyabvA) varSA, gaMdha, rasa mane sparzanA paryAyAMnI vaktavyatA uDevI leI me (jAva) yAvat (ajahaNamaNukkosalukkhe) madhyama zuzu 3kSa (saTThANe chaTTANavaDie) svasthAnabhAM SaTasthAna patita thAya che (settaM rUvi ajIva pajjavA ) mA 35ii zrI prajJApanA sUtra :2
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.016 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam 917 sthAne SaTsthAnapatitaH, te ete rUpyajIvaparyavAH, te ete ajIvaparyavAH, iti prajJApanAyAM bhagavatyAM vizeSapadaM samAptam ||suu0 16 // TIkA-atha sAmAnyato jaghanyAdi pradezikAnAM skandhAnAM paryavAn prarUpayitumAha-'jahaNNapaesiyANaM bhaMte ! khaMdhANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyapradezikAnAM skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccaijahaNNapaesiyANaM khaMdhANaM aNaMtA pajjavA paNNattA?' he bhadanta ! tat-atha, kenAryena kathaM tAvad , evam-uktarItyA, ucyate yad-jaghanyapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNapaesie khaMdhe jahaNNapaesiyassa khaMdhassa davvaTThayAe tulle' jaghanyapradezikaH skandho paryAya hue (se taM ajIvapajjavA) yaha ajIva paryAya hue (itipaNNavaNAe bhagavaIe visesa payaM samatta) isa prakAra prajJApanA bhagavati kA vizeSa pada samApta huaa| TIkArtha-aba sAmAnyarUpa se jaghanyapradezI Adi pudgaloM ke paryAyoM ko prarUpaNA kI jAtI hai gautama svAmI prazna karate haiM-bhagavan ! jaghanyapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAna he gautama ! ananta paryAya haiM / gautama he bhagavAn ! kisa kAraNa aisA kahA jAtA hai ki jaghanya pradezI skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? bhagavan he gautama ! jaghanyapradezI eka skaMdha dUsare jaghanyapradezI ma01 paryAya thayA (iti paNNavaNAe bhagavaIe visesapayaM samattaM) mA prAre prajJApanA bhagavatInuM vizeSa pada samApta thayuM. TIkAI-have sAmAnya rUpe jaghanya pradezI Adi pudgalenA paryAnI prarUpaNa karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che -bhagavad ! jaghanya pradeza skandhanA keTalA paryAya cha ? zrI lagavAn :- gautama ! mananta paryAya che. zrI gautamasvAmI -he bhagavana ! zA kAraNe evuM kahe che ke jaghanya pradezI skandhanA ananta paryAya kahyA che? zrI bhagavAn -he gautama ! jaghanya pradezI eka skandha bIjA jaghanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ 918 prajJApanAsUtre jaghanyapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca pratyekaka dravyamanantaparyAyamitinyAyena jaghanyapradezikaskandhasyApi dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt , 'paesahayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhanahayAe siya hINe siya tulle siya abbhahie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA, syAtkadAcit-kazcit hIno bhavati, syAt-kadAcit kazcit tulyo bhavati, syAtkadAcit-kazcidabhyadhiko bhavati, tatra 'jai hINe paesa hINe' yadA hIno vivakSitastadA pradezahIno bhavati, 'aha abbhahie paesamabhahie' atha yadA abhyadhiko vivakSitastadA pradezAbhyadhiko bhavati, tathA ca jaghanyapradezikaskandhasya dvipradezAtmakatayA yadA dvAvapi dvipradeziko skandhau dvipradezAvagADhau, ekapradezAvagADhau vA bhavatastadA tulyAvagAhanau vyapadizyate, yadA tu eko dvipradezAvagADho'nyastu skaMdha se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pratyeka dravya ananta paryAya vAlA hotA hai isa niyama ke anusAra jaghanyapradezI skaMdha bhI dravya hone ke kAraNa ananta paryAya vAlA hai / vaha pradezoM kI apekSA se bhI tulya hotA hai / avagAhanA kI apekSA se hIna bhI ho sakatA hai, tulya bhI ho sakatA hai aura adhika bhI sakatA hai / arthAt koi kisI se hIna, koI kisI se tulya aura koI kisI se adhika hotA hai / yadi hIna kI vivakSA kI jAya to eka pradeza se hIna hotA hai aura adhika ho to eka pradeza adhika avagAhanA vAlA hotA hai ! tAtparya yaha hai ki jaghanya pradezI kaMdha dvipradezI hotA hai / dvipradezI skaMdha yA to akAza ke eka pradeza meM avagADha hotA hai yA adhika se adhika do pradezoM meM / aisI sthiti meM agara avagAhanA meM hiinaadhipradezI kandhathI dravyanI dRSTie tulya che, pratyeka dravya ananta paryAya vALA hoya che. e niyamAnusAra jaghanya pradezI skandha paNa dravya hovAnA kAraNe ananta paryAyavALuM che. te pradezonI apekSAe paNa tulya thAya che. avagAhanAnI apekSAe hIna paNa thaI zake che, tulya paNa thaI zake che. ane adhika paNa thaI zake che, athaoNt koI koInAthI hIna, kaI kaInAthI tulya ane kaI kaInAthI adhika thAya che. je hInanI vivakSA karAya te eka pradezathI hIna thaI zake che ane je adhika hoya te eka pradeza adhika avagAhanA vALA thAya che. tAtparya e che ke jaghanya pradezI skandha ddhipradezI thAya che. DhipradezI skandha yA te AkAzane eka pradezamAM avagADha thAya che agara adhikathI adhika be pradezamAM. AvI sthitimAM agara avagAhanAmAM hInA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU016 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam 919 ekapradezAvagADho bhavati tadA ekapradezAvagADho dvipradezAvagADhA pekSayA pradezahIno bhavati, dvipradezAvagAdastu tadapekSayA pradezAbhyadhiko bhavati iti bhAvaH, 'ThiIe cANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNagaMdharasauvarillacauphAsapajjavehiM chANavaDie varNagandharasairuparitana catuHsparzaparyavaiH zItoSNasnigdharUkSasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'ukkosapae siyANaM bhaMte ! khaMdhANaM pucchA' he bhadanta ! utkRSTa pradezikAnAm anantapradezikAnAmityarthaH skandhAnAM kiyantaH paryavAH : prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAna Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'anaMtA pajjavA paNNattA' utkRSTapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati - 'sekeNaNaM bhaMte ! evaM buccai - ukkosapa esiyANaM khaMdhANaM anaMtA katA ho to eka pradeza kI hI ho sakatI hai| adhika hInAdhikatA kA saMbhava hI nahIM hai / jo do jaghanyapradezI skaMdha eka pradeza meM avagADha haiM, unameM avagAhanA kI dRSTi se tulyatA hai do pradezoM meM jo avagADha haiM ve bhI tulya avagAhanA vAle haiN| eka jaghanya pradezI skaMdha dUsare jaghanyapradezI skaMdha se sthiti me catuHsthAnapatita hotA hai, varNa Adi se tathA zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparzo ke paryAyoM se SaTsthAna patita hotA hai| - bhagavan ! utkRSTapradezI skaMdhoM kI pRcchA ? arthAt utkRSTapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya hote haiM ? bhagavAn uttara dete haiM - gautama ! utkRSTapradezI skaMdhoM ke ananta paryAya hote haiN| gautama he bhagavana ! kisa kAraNa aisA kahA hai ki utkRSTa pradezI dhikatA thAya te eka pradezanI thai zake che. adhika hInAdhikatAnA saMbhava thatA nathI. jo e jaghanya pradezI sanya eka pradezathI avagADha che, temAM avagAhanAnI dRSTie tulyatA che. e pradezamAM je avagADha che, teo paNa tulya avagAhanA vALA che. paNa eka jaghanya pradezI kanya bIjA jaghanya pradezI skandhathI sthitimAM catuHsthAna patita thAya che. vadhu AdithI tathA zIta, uSNu, snigdha ane rUkSa sparmAMnA paryAyathI SaDthAna patita che. he bhagavan ! utkRSTa pradezI skandha!nI pRcchA ? arthAt utkRSTa pradezI skandhAnA keTalA paryAya thAya che? zrI bhagavAn uttara Ape che--hai gautama ! utkRSTa pradezI skandhAnA ananta paryAya thAya che. zrI gautamasvAmI : huM bhagavan ! zA kAraNe evuM kahyu che ke utkRSTa zrI prajJApanA sUtra :2
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ 920 prajJApanAsUtra pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad , evam-uktarItyA ucyate yad-utkRSTapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'ukosapaesie khaMdhe ukosapaesiyassa khaMdhassa davaTThayAe tulle' utkRSTapradezikaH skandhaH utkRSTapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe tulle' pradezArthatayA tulyo bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA catu:sthAnapatito bhavati, "ThiIe cauTThANavaDie' sthityA catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNAi aTThaphAsapajjavehi ya chaTThANavaDie' varNAdibhiraSTasparzaparyavaizca paTsthAnapatito bhavati, 'ajahaNNamaNukkosapaesiyANaM bhaMte ! khaMdhANaM kevaiyA pajjavA paNNattA' ajaghanyAnutkRSTa pradezIkAnAM bhadanta ! skandhAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajavA paNNattA' ajaghanyAnutkRSTapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-'ajahaNNamaNukosapaesiyANaM khaMdhANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' skaMdhoM ke ananta paryAya kahe haiM ? bhagavan-he gautama ! utkRSTa pradezI eka dUsare utkRSTapradezI skaMdha se dravya ko apekSA tulya hotA hai, pradezoM apekSA bhI tulya hotA hai| avagAhanA kI apekSA se catuHsthAnapatita hotA hai, sthiti kI apekSA se bhI catuHsthAnapatita hotA hai, varNAdi se tathA ATha sparza ke pAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai. gautama-ajaghanya anutkRSTapradezI skaMdhoM ke kitane paryAya haiM ? bhagavan-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA hai ki ajaghanya pradezI skandhanA ananta paryAya kahyA che? zrI bhagavAna-he gautama ! utkRSTa pradezI eka skandha bIjA utkRSTa pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya hoya che. pradezanI apekSAe paNa tulya thAya che. avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita thAya che. sthitinI apekSAe paNa catuHsthAna patita thAya che. varNAdithI tathA ATha sparzanA paryAyethI SasthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavad ! ajaghanya-anutkRSTa pradezI skandhonA keTalA paryAya kahyA che? zrI bhagavAna -he gautama! ananta paryAya kahyA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavad zA kAraNe ema kahyuM che ke ajaghanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.16 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam 921 he bhadanta ! tat kenArthena-kathaM tAvad evam-uktarItyA, ucyate yad-ajaghanyAnutkRSTapradezikAnAM skandhAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti bhagavAn Aha'goyamA ! he gautama ! 'ajahaNNamaNukkosapaesie khaMdhe' ajaghanyAnutkRSTapradezikA skandhaH, 'ajahaNNamaNukosapaesiyassa khaMdhassa davvaTTayAe tulle' ajanyAnutkRSTapradezikasya skandhasya dravyArthatayA tulyo bhavati, tathA ca pratyeka zca dravyamanantaparyAyamitinyAyena ajayanyAnutkRSTapradezikaskandhasyApi dravyatvena anantaparyAya saMbhavAt, 'paesadvayAe chaTThANavaDie' pradezArthatayA-pradezApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTTayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA catu:sthAnapatito bhavati, 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityA catu:sthAnapatito bhavati, 'vagNAi aTTaphAsapajjavehi ya chaTThANavaDie' varNAdibhiH, aSTasparzaparyavaizca paTasthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati-'jahaNNogAhaNagANaM bhaMte ! poggalANa pucchA' he bhadanta ! jaghanyAvagAhanakAnAm ekapradezAvagAhanavatAm pudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jaghanyAvagAhanakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, anutkRSTa (madhyama) pradezI skaMdho ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! eka madhyamapradezI skaMdha dUsare madhyamapradezI skaMdha se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA SaTsthAna patita hotA hai avagAhanA kI apekSA causthAnapatita hotA hai, sthiti kI apekSA bhI causthAnapatita hotA hai aura varNa Adi tathA ATha sparzoM kI apekSA SaTUsthAnapatita hotA hai| gautama-he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vAle pudgaloM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya avagAhanA vAle pudgaloM ke ananta anutkRSTa (madhyama) pradezI skalpanA ananta paryAya che? zrI bhagavAn he gautama ! madhyama pradezI skandha bIjA madhyama pradezI skandhathI dravyanI apekSAe tulya thAya che. pradezanI apekSAe sthAna patita thAya che. avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita thAya che sthitinI apekSAe paNa catusthAna patita thAya che ane varNa Adi tathA ATha sparzanI apekSAe SasthAna patita thAya che. zrI gautasvAmI-he bhagavan ! jaghanya avagAhanA vALA pudgalenA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna he gautama! jaghanya avagAhanA vALA pudgalenA ananta pra0 116 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ 922 prajJApanAsUtre gautamaH pRcchati-'se keNTeNaM bhaMte ! evaM buccai-jahaNNogAhaNagANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat atha, kenArthena-kathaM tAvad , evamuktarItyA, ucyate yad-jaghanyAvagAhanakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNogAhaNae poggale jahaNNogAhaNagassa poggalassa davaTTayAe tulle' jaghanyAvagAhanakaH pudgalo jaghanyAvagAhanakasya pudgalasya dravzArthatayA tulyo bhavati, 'paesaTTayAe chaThANavaDie' pradezArthatayA-pradezApekSayA, SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTThayAe tulle' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA tulyo bhavati, ubhayeSAmapi jaghanyAvagAhanakatvAt , 'ThiIe cauThANavaDie' sthityA-avasthAnApekSayA catusthAnapatito bhavati, 'vaNNAi uvarillaphAsehi ya chaTThANavaDie' varNAdibhiH uparitana catuHspazaizcazItoSNasnigdharUkSasparzaparyavaiH SaTsthAnapatito bhavati, 'ukosogAhaNae vi evaM paryAya haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kyA kAraNa hai ? bhagavAn-he gautama ! eka jaghanya avagAhanA vAlA pudgala dUsare jaghanya avagAhanA vAle pudgagala se dravya kI apekSA tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA SaTUsthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI apekSA tulya hotA hai kyoMki donoM hI jaghanya avagAhanA vAle haiM, sthiti kI dRSTi se catuHsthAnapatita hotA hai, varNAdi kI apekSA se tathA Upara ke cAra arthAt zIta, uSNa, snigdha aura rUkSa sparzoM kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai| __utkRSTa avagAhanA vAle arthAtU asaMkhyAtapradezoM meM avagADha pudgaloM ke paryAya bhI aise hI samajhane cAhie magara isameM vizeSatA paryAya che. zrI gautamasvAbhI-3 mAvan ! me vAnu zu prayozana cha ? zrI bhagavAna he gautama ! eka jaghanya avagAhanAvALA pudgala bIjA jaghanya avagAhanAvALA pudgalethI dravyanI apekSAe tulya thAya che, pradezanI apekSAe sthAna patita thAya che. avagAhanAnI apekSAe tulya thAya che, kemake banne jaghanya avagAhanA vALA che. sthitinI daSTie catuHsthAna patita thAya che. varNAdinI apekSAe tathA uparanA cAra arthAt zIta, uSNa niSpa ane rUkSa sparzonI apekSAe SasthAna patita thAya che utkRSTa avagAhanAvALA arthAt asaMkhyAta pradezamAM avagADha pudgalenA paryAya paNa evA ja samajavA joIe, paNa temAM vizeSatA e che ke e sthitinI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.16 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam ceva' utkRSTAvagAhanako'pi asaMkhyAtapradezAvagAhanakaH pudgalaH, evaJcaiva-jaghanyAvagAhanakapudgalavadeva vijJeyaH, kintu 'NavaraM ThiIe tulle' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityA tulyo bhavati, 'ajahaNNamaNukkosogAhaNagANaM bhaMte ! poggalANaM pucchA' he bhadanta ! ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM dvipradezikAdi saMkhyAtapradezaparyantAvagAhanavatAm pudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-'ajahaNNamaNukosogAhaNagANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad , evam-uktarItyA ucyate yad-ajayanyAnutkRSTAvagAhanakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH ? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'ajahaNNamaNukosogAhaNae poggale' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakaH pudgalaH 'ajahaNNamaNukosogAhaNagassa poggalassa davvaTThayAe tulle' ajaghanyAnutkRSTAvagAhanakasya pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, yaha hai ki yaha sthiti kI dRSTi se tulya hotA hai| gautama ! he bhagavan madhyama avagAhanAvAle pudgaloM ke kitane paryAya hai ? bhagavAna-he gautama ! madhyama avagAhanAvAle pudgaloM ke ananta paryAya hai| gautama-he bhagavan ! kisa kAraNa se aisA kahA gayA hai ki madhyama avagAhanA vAle pudgaloM ke ananta haiM ? bhagavAnU-he gautama ! madhyama avagAhanA vAlA eka pudgala dUsare madhyama avagAhanA vAle pudgala se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM kI apekSA SaTUsthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI apekSA se daSTie tulya bane che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! madhyama avagAhanA vALA pudgalenA keTalA paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama! madhyama avagAhana vALA pudgalenA ananta paryAya cha ? zrI gautamasvAmI-he bhagavad ! zA kAraNe ema kahevuM che ke madhyama avagAhanA vALA pudgalenA ananta paryAya che? zrI bhagavAna -he gautama! madhyama avagAhanA vALA eka pudgala bIjA madhyama avagAhanAvALA pugalathI dravyanI dRSTie tulya thAya che. pradezanI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ do wnload 924 prajJApanAsUtre 'paesaTTayAe chaTANavaDie' pradezArthatayA SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTThayAe cauhANavaDie' avagAhanAryatayA-avagAhanApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, 'ThiIe cauThANavaDie' sthityA-avasthAnApekSayA catuHsthAnapatito bhavati, 'vaNNAi aTThaphAsapajjavehi ya chaTThANavaDie' varNAdibhiH, aSTasparzaparyavaizca SaTsthAna patito bhavati; gautamaH pRcchati-'jahaNNaThiiyANaM bhaMte ! poggalANaM pucchA' he bhadanta ! jaghanyasthitikAnAM pudgalAnAM kiyantaH paryavAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ? 'aNaMtA pajjavA paNNattA' jadhanyasthitikAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-'jahaNNaThiiyANaM poggalANaM aNaMtA pajjavA paNattA ?' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad evam-uktarotyA, ucyate yad-jaghanyasthitikAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama !" 'jahaNNaThiIe poggale jahaNNaThiiyassa poggalassa davaTTayAe tulle' jaghanyasthitikaH pudgalo jaghanyasthitikasya pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, pratyekaJca dravyamanantaparyAyamitinyAyena jaghanyasthitika pudgalasyApi dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt 'paesaTTayAe chaTThANavaDie' pradezArthatayA-pradezApekSayA SaTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNahayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA catusthAnapatita hotA hai, sthiti kI apekSA se bhI catuHsthAnapatita hotA hai, varNAdi arthAt varNa, gaMdha aura rasa kI tathA ATha sparze kI apekSA SaTUsthAnapatita hotA hai| gautama-he bhagavan ! jaghanya sthiti vAle pudgaloM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya kahe haiN| gautama-he bhagavan ! aisA kahane kA kAraNa hai ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya sthiti vAlA eka pudgagala dUsare jaghanya sthiti vAle pudgala se dravya kI dRSTi se tulya hotA hai, pradezoM thAya che, sthitinI apekSAe paNa catuHsthAna patita thAya che, varNAdi arthAt varNa, gaMdha ane rasanI tathA ATha sparzonI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI -he bhagavan ! jaghanya sthitivALA pudgalenA keTalA paryAya cha? zrI bhagavAna-he gautama ! ananta paryAya kahyA che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! evuM kahevAnuM zuM kAraNa che? zrI bhagavAna he gautama! jaghanya sthitivALA eka pudgala bIjA jaghanya sthitivALA pudgalathI dravyanI daSTie tulya thAya che. pradezanI daSTie SaTasthAna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 5 sU.16 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam 925 catuHsthAnapatito bhavati, 'ThiIe tulle' sthityA tulyo bhavati, 'vaNNAi aTThaphAsapajjavehi ya chaTThANavaDie' varNAdibhiH, aSTasparzaparyavaizca SaTsthAnapatito bhavati, 'evaM ukosaThiie vi' evam-jaghanyasthitikapudgalavadeva utkRSTasthitiko'pi pudgalo'vagantavyaH, 'ajahaNNamaNukkosaThiie vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTasthitiko'pi pudgalaH, evaJcaiva-jaghanyasthitikapudgalavadeva vaktavyaH, kintu 'NavaraM ThiIe vi cauhANavaDie' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu sthityApi-catuHsthAnapatito bhavati, gautamaH pRcchati-'jahaNNaguNakAlayANaM bhaMte ! poggalANaM kevaiyA pajjavA paNNattA ?' he bhadanta ! jaghanyaguNakAlakAnAM pudgalAnAM kiyantaH paryavA prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNaMtA pajjavA paNNattA ?' jaghanyaguNakAlakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH? gautamaH pRcchati-'se keNaTeNaM bhaMte ! evaM vuccai-jahaNNaguNakAlayANaM poggalANaM kI dRSTi se SaTsthAnapatita hotA hai, avagAhanA kI dRSTi se causthAna patita hotA hai, sthiti kI apekSA se tulya hai, varNa Adi se tathA ATha sparzo ke paryAyoM se SaTsthAnapatita hotA hai / utkRSTa sthiti vAle pudgala ko prarUpaNA bhI isI prakAra karanI cAhie aura madhyama sthiti vAle pudgala kA kathana bhI isI prakAra samajhanA cAhie, magara madhyama sthiti vAle pudgala meM vizeSatA yaha hai sthiti ko dRSTi se vaha catuHsthAnapatita hotA hai| gautama-he bhagavan ! jaghanyaguNa kAle pudgaloM ke kitane paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! ananta paryAya haiN| gautama-he bhagavana ! kisa kAraNa aisA kahA gayA ki jaghanyaguNa patita thAya che, avagahinAnI dRSTie cAra sthAna patita thAya che, sthitinI apekSAe tulya che, varNa AdithI tathA AThe sparzInA paryAyethI SaTasthAna patita thAya che. utkRSTa sthitivALA pudgalanI prarUpaNA paNa eja prakAre karavI joIe ane madhyama sthitivALA pudgalanuM kathana paNa eja prakAre samajavuM joIe, paNa madhyama sthitivALA pudgalemAM vizeSatA e che ke sthitinI daSTie te catuHsthAna patita thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! jaghanya guNa kALA pudgalene keTalA 5ryAya cha ? zrI bhagavAna-he gautama ! ananta paryAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavad zA kAraNe evuM kahevuM che ke jaghanya guNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ 926 prajJApanAsUtre aNaMtA pajjavA paNNattA' he bhadanta ! tat-atha, kenArthena-kathaM tAvad , evam-uktarItyA, ucyate yad-jaghanyaguNakAlakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH? iti, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNaguNakAlae posgale' jaghanyaguNakAlakaHpudgalaH 'jahaNNaguNakAlayassa poggalassa davaTThayAe tulle' jaghanyaguNakAlakasya pudgalasya dravyArthatayA tulyo bhavati, pratyekaJca dravyamanantaparyAyamiti niyamena jaghanyaguNakAlakasya pudgalasyApi dravyatvena anantaparyAyasaMbhavAt , 'paesaTTayAe chaTThANavaDie' pradezArthatayA-pradezApekSayA paTsthAnapatito bhavati, 'ogAhaNaTThayAe cauTThANavaDie' avagAhanArthatayA-avagAhanApekSayA catusthAnapatito bhavati, 'ThiIe cauTThANavaDie' sthityA catu:sthAnapatito bhavati, 'kAlavaNNapajjavehiM tulle' kRSNavarNaparyavaistulyo bhavati ubhayeSAmapi jaghanyaguNa kRSNavarNasadbhAvAt, 'avase sehiM vaNNagaMdharasaphAsapajja vehi ya chaTThANavaDie' avazeSaiH varNagandharasasparzaparyavaizva paTasthAnapatito bhavati, prakRtamupasaMharannAha-'se teNaTeNaM goyamA ! evaM kAle pudgaloM ke ananta paryAya haiM ? bhagavAn-he gautama ! eka jaghanyaguNa kAlA pudgala dUsare jaghanya guNa kAle pudgala se dravya kI apekSA tulya hotA hai kyoMki pratyeka dravya ananta paryAya vAlA hotA hai, isa niyama ke anusAra jaghanyaguNa kAlA pudgala bhI dravya hone ke kAraNa ananta paryAya vAlA hai / jaghanya guNa kAlA pudgala dUsare jaghanyaguNa kAle pudgala se pradezoM kI apekSA SaTsthApapatita hotA hai| avagAhanA kI apekSA se catusthAnapatita hotA hai aura sthiti kI apekSA se SaTsthAnapatita hotA hai / kRSNa varNa ke paryAyoM se tulya hotA hai, kyoMki donoM jaghanyaguNa arthAt kama se kama aMza vAle kRSNa varNavAna haiN| zeSa varNo, gaMdhoM, rasoM aura sparza ke paryAyoM kI apekSA SaTsthAnapatita hotA hai| kALA puddagalenA ananta paryAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! eka jaghanya guNa kALA pudagala bIjA jaghanya guNa kALA pudgalathI dravyanI apekSAe tulya thAya che kemake pratyeka dravya ananta paryAyavALuM thAya che, e niyamAnusAra jaghanya guNa kALA pudgala paNa dravya hovAnA kAraNe ananta paryAyavALA che. jaghanya guNa kALA pudgala bIjA jaghanya guNa kALA pudgalathI pradezanI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. avagAhanAnI apekSAe catuHsthAna patita thAya che ane sthitinI apekSAe paNa SaTasthAna patita thAya che. kRSNa varNanA paryAyathI tulya thAya che. kemake bane jaghanya guNa arthAt ochAmAM ochA aMzavALA kRSNa varNavAnuM che. zeSa varSo gaMdha, rase ane sparzInA paryAnI apekSAe SaTasthAna patita thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 5 sU.16 sAmAnyaskandhaparyAyanirUpaNam 927 " 9 buccai - 'jahaNNaguNakAlayANaM poggalANaM aNatA pajjavA paNNattA' he gautama ! tat atha tenArthena evam uktarItyA ucyate yad jaghanyaguNakAlakAnAM pudgalAnAmanantAH paryavAH prajJaptAH, ' evaM ukkosaguNakAlae vi' evam - jaghanyaguNakAlaka pudgalavadeva utkRSTaguNakAlako'pi pudgalo vaktavyaH, 'ajahaSNamaNuko saguNakAlae vi evaM ceva' ajaghanyAnutkRSTaguNakAlako'pi pudgalaH evaJcaiva jaghanyaguNakAlakapulavadeva vaktavyaH, kintu 'NavaraM sahANe chaTTANavaDie' navaram - pUrvApekSayA vizepastu svasthAne svasthAnApekSayA SaTsthAnapatito bhavati 'evaM jahA kAlavaNa - pajjavANaM vatavvayA bhaNiyA tahA sesANa vi vaNNagaMdhara saphAsANaM vattabvayA bhANi - yavvA' evam pUrvoktarItyA yathA kRSNavarNaparyavAnAM vaktavyatA bhaNitA tathA zeSANAmapi varNagandharasasparzAnAm vaktavyatA bhaNitavyA, 'jAva ajahaSNamaNukko - salukkhe' yAvad-jaghanyarUkSa utkRSTarUkSa ajaghanyAnutkRSTarUkSaparyantAnAM vaktavyatA aba prastuta prakaraNa kA upasaMhAra karate hue bhagavAna kahate haigautama ! isa kAraNa se aisA kahA jAtA hai ki jaghanyaguNa kAle pudgaloM ke ananta paryAya kahe gae haiM isI prakAra utkRSTaguNa kAle pugala kI vaktavyatA samajhanA cAhie / madhyamaguNa kAle pudgala kA kathana bhI aisA hI hai arthAt jaghanyaguNa ke sadRza hI hai / vizeSatA yaha hai ki madhyamaguNa kAlA svasthAna meM bhI SahasthAnapatita hotA hai, arthAt eka madhyamaguNa kAle pudgala se dUsare madhyamaguNa kAle pudgala meM kRSNavarNa kI anantabhAga evaM anantaguNa hInatA aura adhikatA bhI ho sakatI hai kyoMki madhyamaguNa ke ananta vikalpa haiM / kRSNa varNa kI vaktavyatA ke samAna hI zeSa varNoM kI, gaMdhoM kI, have prastuta prakaraNanA upasaMhAra karatA bhagavAna kahe che huM gautama ! A kAmaNe evu' kahevAya che ke jaghanya guNu kALA pudgalAnA ananta paryAya kahevAyelA che. eja prakAre utkRSTa guNu kALA pudgalanI vaktavyatA paNa samajavI joie. madhyama guNa kALA pudgalanuM kathana paNa evuM ja che arthAt jadhanya guNanA sadaza ja che. vizeSatA e che ke madhyama guNu kALA svasthAnamAM paNa SaTasthAna patita thAya che, arthAt eka madhyama guNu kALA pudgalathI khIjA madhyama guNu kALA pudgalamAM kRSNe vanI ananta bhAga temaja ananta guNu hInatA ane adhikatA paNa thaI zake che, kemake madhyama guNanA ananta vikalpa che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ 928 prajJApanAsUtre bhaNitavyA, 'sANe chAvaDie' svasthAnApekSayA SaTsthAnapanito bhavati, 'se taM rUvi ajIvapajjavA' te ete - uparyuktA ajIvaparyavAH prajJaptAH - pratipAditAH ' iti paNNavaNAe bhagavaIe visesapayaM samattaM' iti prajJApanAyAM bhagavatyAM paJcamaparyAyapadaM samAptam ||sU0 16 // itizrI vizvavikhyAta - jagadvallabha - prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalita kalApAlApa pravizuddhagadyApadyA naikagranthanirmApaka - vAdimAnamardaka-zrIzAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta - 'jainazAstrAcArya' - padavibhUSitakolhApurarAjaguru - bAlabrahmacAri jainAcArya jainadharmadivAkarapUjyazrI - ghAsIlAla - vrativiracitAyAM zrI prajJApanAsUtrasya prameyabodhinyAkhyAyAM vyAkhyAyAM // paJcamaM paryAyapadaM samAptam // rasoM kI aura sparzo kI vaktavyatA bhI samajhalenA cAhie, aura madhyama guNa rukSa sparza taka isI prakAra kaha lenA cAhie / madhyamaguNa vAle sabhI varNAdi svasthAna meM bhI SaTsthAnapatita hote haiM / yaha rUpI ajIvoM kI vaktavyatA huI aura sAtha hI ajIva paryAyoM kI vaktavyatA pUrNa huI bhagavatI prajJApanA kA vizeSapada samApta // zrI jainacArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita prajJApanA sUtra kI prameyabodhini vyAkhyA meM // pAMcavAM paryAya pada samApta // kRSNe varSoMnI vaktavyatAnI samAnaja zeSa varNonI, gadhAnI, rasAnI ane spardhAnI vaktavyatA paNu samajI levI joIe, ane madhyama guNu rUkSa spa sudhI eja prakAre kahevuM joie. madhyama guNu vALA badhA varNAdi strasthAnamAM paNu SasthAna patita thAya che. A rUpI ajIvAnI vaktavyatA thaI ane sAthe ja ajIva paryaMcAnI vaktavyatA paNa pUrNa thaI. zrI jainAcArya. jainadhama divAkara pUjyazrI ghAsIlAlavrativiracita prajJApanA sUtranI prameyaeAdhinI TIkAnuM pAMcamuM paryAyapada samAsa // bhagavatI prajJApanAnuM vizeSa padma samAsa // 5 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 adhikAraviSayaka saMgrahaNIgAthApradarzyate 929 atha SaSThaM padaM prArabhyate adhikAraviSaya saMgrahaNIgAthAmUlam-bArasa cauvIsAiM saaMtaraM egasamayakattoya / uvahaNa parabhaviyAuyaMca aTreva AgarisA // 1 // chAyA-dvAdaza caturviMzatiH, sAntaram, eka samaye kutazca / / udvartanA, pArabhavikAyuSkaJca aSTAveva AkarSA // 1 // TIkA-paJcame pade audayikakSayopazamikakSAyikabhAvAzrayaH paryAyapari. NAmanirNayaH kRtaH, atha SaSThe pade audayika kSAyopazamikaviSayAn prANinAmupapAtodvartanAdIn prarUpayituM prathamamAdau viSaya (adhikAra) saMgrahaNIgAthA mAha-bArasa cauvIsAiM sa aMtaraM egasamayakattoya / uvvahaNa paramaviyA uyaMca aTeva AgarisA // 1 // iti tatra prathamaM sAmAnyena narakAdigatiSu upa SaSTha pada adhikArasaMgrahiNI gAthA kA zabdArtha (bArasa) bAraha (cauvIsAI) cauvIsa (saaMtaraM) antarasahita (ega samaya) eka samaya (katto ya) kahA~ se ? (ubvaTTaNa) udvartanA (parabhaviyAuyaM ca) aura parabhava saMbaMdhI Ayu (aTeva AgarisA) ATha AkarSe // 1 // TIkArtha-paMcama pada meM audayika, kSAyoyazamika aura kSAyika bhAva ke nimitta se hone vAle jIva ke paryAyoM kA nirUpaNa kiyA gayA hai| isa chaThe pada meM karmoM ke udaya tathA kSayoyazama se hone cAle prANiyoM ke upapAta, udvartana Adi kI prarUpaNA karane ke lie prAraMbha meM viSayasaMgrahiNIgAthA kahate haiM-isa pada meM pahale cha 54 adhikAra saMgrahaNI gAthAne artha 4Atha-(bArasa) // 2 (cauvIsAI) yovIsa (saaMtaraM) manta2 sahita (egasamaya) me samaya (phattoya) yAMthI (uvvaTTaNA) utanA (parabhaviyAuM ca) mana 521 samadhI mAyu (aTreva AgarisA) mA 24 // 11 TIkAtha-pAMcamAM padamAM audayika kSepathamika ane kSAyika bhAvanA nimittathI thavAvALA jIvana paryAnuM nirUpaNa karavAmAM AvyuM che. A chaThThA padamAM karmonA udaya tathA kSapazamathI thavAvALA prANiyenA upapAta udvartana vigerenI prarUpaNa karavA mATe prAraMbhamAM viSaya saMgrahiNI gAthA kahe che. A padamAM pahelA sAmAnyapaNAthI narakAdi gatimAM u5pAta ane pra0 117 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ 930 prajJApanAsUtre pAtavirahasya ca udvartanAvirahasya ca vArasaM dvAdazamuhUrtAH pramANaM vaktavyam, tadanantararatnaprabhAdi nairayikAdibhedeSu upapAtavirahasya udvartanAvirahasya ca 'cauvIsAI' caturvizati muhUrtAH narakAdigatiSu pratyekaM vaktavyAH , tadanantaram 'sa aMtaraM' sAntaram sa vyavadhAnam nairayikAdayaH samutpadyante, nirantarazca-avyavadhAnam cApi nairayikAdayaH utpadyante iti vaktavyam tadanantaram 'egasamaya' ekasamayena nairayikAdayaH pratyekaM kiyantaH utpadyante, kiyanto vA udvartante ? iti prarUpaNIyam, tadanantaram-'kattoya' kutazca sthAnAdbhavAdvA nairayikAdaya utpadyante ? iti nirUpaNIyam, tadanantaram 'ubvahaNA' narakAd udvattAH santo nairayikAdayaH kutra utpadhante ? iti pratipAdanIyam, tadanantaram 'parabhaviyAuyaMca' kiyad bhAgAvasAmAnya rUpa se narakAdi gAtiyoM meM upapAta aura udvartanA ke viraha ko bAraha muhUrta kA pramANa kahA jAegA, tatpazcAt ratnaprabhA Adi nArakabhUmiyoM meM upapAtaviraha evaM udvartta nAviraha ke cauvIsa muhUrta kahe jAe~ge / tatpazcAt yaha nirUpaNa kiyA jAegA ki nAraka Adi sAntara arthAt vyavadhAnasahita bhI utpanna hote haiM aura nirantara (lagAtAra) bhI utpanna hote haiM / phira yaha batalAyA jAegA ki Adi eka samaya meM kitane nArakoM Adi kA upapAta aura uddhartana hotA hai ? tadanantara yaha prarUpaNa kiyA jAegA ki nAraka Adi kisa sthAna se yA kisa bhava se utpanna hote haiM ? usake bAda nAraka Adi nikala kara kahA~ utpanna hote haiM ? isakI prarUpaNA kI jAegI tatpazcatU yaha kaheMge ki vartamAna bhava ko kitanI Ayu zeSa rahane para nAraka Adi AgAmI bhava kI Ayu kA bandha karate haiM ? uddhatanAnA virahane bAra muhUrtanuM pramANa kahevAmAM Avaze. te pachI ratnaprabhA vigere nAraka bhUmimAM upapAta viraha ane udvartanAnA covIsa muhUrta kahevAmAM Avaze. te pachIthI nAraka vigere sAMtara arthAt vyavadhAna sahita paNa utpanna thAya che, ane niraMtara (lAgaTha) paNa utpanna thAya che. enuM nirUpaNa karAze. te pachI e batAvavAmAM Avaze ke-eka samayamAM keTalA nAraka vigerenA upapAta ane udvartana thAya che? te pachI e prarUpaNa karavAmAM Avaze ke nAraka vigere kayAM sthAnethI agara kayA bhavathI utpanna thAya che? te pachI nAraka AdimAMthI nIkaLIne kayAM utpanna thAya che? te prarUpaNA karAze. te pachI e kahevAmAM Avaze ke vartamAna bhavanI keTalI Ayu bAkI rahe tyAre nAraka vigere AgAmI bhavanI Ayune bandha kare che? chevaTe vadhAremAM vadhAre keTalA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada6 sU.1 upadhAtodvartanAnirUpaNam 931 zeSe'nubhUyamAnavartamAna bhavAyuSi nairayikAdayo jIvAH pArabhavikAyuSkaJca-parabhavasambandhi AyuSyaM badhnanti ? iti vaktavyam, tadanantaram- 'aTeva AgarisA' kiyadbhirApa'rutkRSTena nairayikAdaya AyurvandhakA bhavantIti jijJAsAyAm aSTAveva AkarSA vaktavyA iti gAthA saMkSepArthaH / upapAtodvartanAbaktavyatAmUlam-nirayagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNatA ? goyamA ! jahANeNaM eka samayaM, ukkoseNaM bArasamuhuttA, tiriyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNatA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasamuhRttA, maNuyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasamuhattA, devagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM ukoseNaM bArasamuhuttA, siddhigaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA sijjhaNAe paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM ukoseNaM chammAsA, nirayagaiNaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uThavaNAe paNNatA ? goyamA ! jahaNaNeNaM eka samayaM, ukkoseNaM bArasamuhattA, tiriyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvaTTaNAe paNNatA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM, ukoseNaM bArasamuhattA, maNuyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvaTTaNAe paNNattA ? goyamA! jahANeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasamuhattA, devagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvvadRNAe anta meM adhika se adhika kitane AkarSoM dvArA nAraka Adi Ayu kA bandha karate haiM ? isa prakAra kI jijJAsA hone para ATha AkarSa kahe jaaeNge| yaha saMgrahiNIgAthA kA saMkSepa meM artha yahA gyaa| AkarSo dvArA nAraka AdinA Ayune baMdha kare che? A pramANenI jIjJAsA thavAthI ATha AkarSa kahevAmAM Avaze A rIte A saMgrahaNI gAthAne saMkSepathI artha kahevAmAM AvyA che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prajJApanAsUtre paNNatA ? goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM bArasamuhuttA, dAraM ||suu0 1 // __ chAyA-nirayagatiH khalu bhadanta ? kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptA he gautama ! jaghanyena eka samayam, utkRSTena dvadazamuhUrtAn, tiryaggatiH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptA ? he gautama / jaghanyena ekaM samayam utkRSTena dvAdaza muhUrtAn manuSyagatiH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM ___ upapAta- udvarttanA-vaktavyatA zabdArtha-(nirayagaI) narakagati (NaM) vAkyAlaMkAra (bhate!) he bhagavana ! (kevaiyaM) kitane (kAla) kAlataka (virahiyA) rahita (uvayAeNaM) upapAta se (paNNattA) kahI gaI ? (goyamA !) he gautama ! (jahagaNeNaM) jaghanya arthAt kama se kama (ekkaM samaya) eka samaya taka (ukkoseNaM bArasa muhuttA) adhika se adhika bAraha muhUrtataka (tiriyagaI NaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA?) he bhagavan ! tiryaMcagati kitane kAla taka upapAta se rahita kahI gaI hai? (goyamA ! jahaNNeNaM ega samaya ukkoseNaM bArasa muhuttA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAraha muhUrta taka (maNuyagaI NaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA?) he bhagavan ! manuSyagati kitane kAla taka upapAta se rahita kahI gaI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM ega samaya ukkoseNaM bArasa muhuttA) he pAta va nA-vatavyatA zAya-(niraya gaI) na24 gati (NaM) paayaa|2 (bhaMte !) bhagavan ! (kevaiyaM) / (kAlaM) // sudhI (virahiyA) 2Dita (uvavAeNa) 65pAtathI (paNNattA) 4Ai cha (goyamA !) gautama ! (jahaNNeNaM) 4dhanya arthAt mAchAmAM sauch| (eka samaya) se samaya sudhI (ukkoseNaM bArasa muhuttA) madhi4thI madhira bAra muhUrta sudhI (tiriyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) san ! tiyayAti / samaya sudhA 55tathI 2Dita vAmAM mAvI cha (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA) 3 gautama ! dhanya me samaya, utkRSTa bAra muhUrta sudhI (maNuyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA) mAn! bhanuSya gati // 4 // sudhI 55tathI 2hita 4ii che ? (goyamA ! jahavNe NaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA) 3 gautama ! dhanya me samaya Grave zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU. 1 upapAtodvarttanAnirUpaNam 933 virahitA upapAtena prajJaptA ?' he gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena dvAdaza muhUrtAna devagatiH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptA ? he gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena dvAdazamuhUrttAn siddhagatiH khala bhadanta / kiyantaM kAlaM virahitA siddhyA prajJaptA ! he gautama ! jaghanyena eka samayam utkRSTena SaDmAsAn nirayagatiH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA udvartanayA prajJatA ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkuSTena dvAdaza muhUrttAn, gautama ! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa bAraha muhUrtta taka (devagaNaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virihiyA uvavANaM vaNNatA ?) he bhagavan ! devagati kitane kAla taka upapAta se rahita kahI gaI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA) he gautama ? jaghanya eka samaya taka, utkRSTa bArahamuhUrtta taka (siddhagaI NaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA sijjhaNAe paNNattA ?) he bhagavan ! siddhagati kitane kAla taka siddhi se rahita kahI gaI hai ? (goyamA ! jahaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM chammAsA) he gautama ! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa chahamahInoM taka (nirayagaI NaM bhaMte kevaiyaM kAlaM virahiyA unbaTTaNAe paNNattA ?) he bhagavan ! narakagati kitane kAla taka udvarttanA se rahita kahI gaI hai ? (goyamA ! jahaNeNaM ekkaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhattA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAraha muhUrtta (tiriyagaI NaM khAra muhUta sudhI (devagaINaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) De lagavan ! deva gati DeTalA Aja sudhI upayAtathI rahita DI che ? (goyamA ! jahaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA) he gautama! dhanya me samaya utpR'STa khAra muhUrta sudhI (siddha gaINaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA sijjhaNAe paNNattA ?) De bhagavan ! siddha gati DeMTalA ANa sudhI siddhithI rahita AhesI che ? (goyamA ! jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM chammAsA) he gautama! dhanya se samaya sudhI, utkRSTa cha mahInA sudhI hai (nirayagaINaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvvaTTaNAe paNNattA ?) he bhagavan ! na24 gati DeMTalA sabhaya sudhI uddUvartanAthI rahita SNeNaM ekkaM samayaM, ukkoseNaM bArasa muhuttA) he gautama! che ? ( goyamA ! jahadhanya me samaya, utkRSTa khAra muta zrI prajJApanA sUtra :2 vA
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ 934 prajJApanAsUtre tiryaggatiH khalu bhadanta / kiyantaM kAlaM virahitA udvartanayA prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena dvAdaza muhUrtAn manuSyagatiH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA udvartanayA prajJaptA ! gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena dvAdaza muhUrtAna, devagatiH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA udvartanayA prajJaptA ? gautama ! jaghanyena eka samayam utkRSTena dvAdaza muhUrtAn / TIkA -- atha uparyukta saMgrAhaka gAthArthameva krameNa vizadayitumAha- 'nirayagaINa bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAyeNaM paNNattA ? gautamaH pRcchati - he bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvvaTTaNAe ? ) he bhagavan ! tiyaMcagati kitane kAla taka udvarttanA se rahita kahI hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA) he gautama! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa bAraha muhUrtta taka (maNuyagaI NaM bhaMte ! kevaiyaM kAla virahiyA ubvahaNAe ?) he bhagavan ! manuSyagati kitane kAla taka udvarttanA se rahina kahI hai ? (goyamA ! jaNeNaM evaM samayaM ukkose bArasa muhuttA) he gautama ! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa bAraha muha taka (devagaI NaM bhaMte! kevaiyaM kAla birahiyA ubvahaNAe paNNattA ?) he bhagavana ! devagati kitane kAla taka udvarttanA se rahita kahI hai ? (goyamA ! jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA) he gautama ! jaghanya eka samaka taka, utkRSTa bAraha muhUrtta taka " TIkArtha - ava ullikhita saMgrahiNI gAthA ke artha kA nAma se vi (tiriya gaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvvaTTaNAe paNNattA ?) De bhagavAn ! tiya ca gati keTalA kALa sudhI unAthI rahita kahelI che ? (goyamA ! jahaNeNaM ega samayaM ukkoserNa bArasa muhuttA) he gautama ! dhanya eka samaya, utkRSTa khAra muhUta sudhI ( maNuya gaINaM bhaMte! kevaithaM kAlaM virahiyA ubvaTTaNAe paNNattA) he bhagavan ! bhanuSyagati DeMTalA Aja sudhI uddavartanAthI rahita uDesI che ? ( goyamA ! jahaNaM evaM samayaM ukkoseNaM bAraha muhuttA) he gautama! dhanya bheDa samaya, utkRSTa khAra muhUta sudhI (deva gaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvvaTTaNAe paNNattA ?) he laga van ! deva gati DeTA Aja sudhI udUvartanAthI rahita uDesI che ? (goyamA ! jaINNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bAraha muhuttA) he gautama! dhanya me samaya, utkRSTa khAra muhUta sudhI TIkA have ulikhita sa`grahiNI gAthAnA anu` kramathI vivecana zrI prajJApanA sUtra :2
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.1 upapAtodvartanAnirUpaNam 935 bhadanta ! nirayagatiH-narakagatiH nAmakarmodaya janito jIvasyaudayiko bhAvaH, tasyaikatvAt saptapRthivIvyApakatvAccaikavacanaM bodhyam ata eva saptAnAM pRthivInAM saMgraho bhavati, kiyantaM kAlam-kiyatkAlaparyantam, upapAtena-upapatanamupapAtaH tadabhinnagatikAnAM prANinAM nairayikatvenotpAdastena, virahitA zUnyA, prajJaptAbhagavatA prarUpitA ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM ekkaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA jaghanyena eka samayam -eka samayaparyantam, utkRSTena dvAdaza muhUrtAn-dvAdaza muhUrta paryantam nirayagatirutpAtena virahitA bhavavivecana kiyA jAtA hai nirayagati arthAt narakagatinAmakarma ke udaya se utpanna hone vAlA jIva kA auyika bhAva / eka hai aura sAtoM pRthiviyoM meM vyApaka hai, isa kAraNa usake lie ekavacana kA prayoga kiyA gayA hai| isa (nirayagai) zabda se sAtoM narakabhUmiyoM kA saMgraha ho jAtA hai ! gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! nirayagati kitane kAla taka upapAta se rahita kahI gaI hai ? kisI anya gatise marakara nAraka ke rUpa meM utpanna honA upapAta kahalAtA hai / tAtparya yaha hai ki kitane samaya taka kisI naye nAraka kA janma nahIM hotA-arthAt narakagati naye nAraka ke janma se rahita kitane kAla taka rahatI haiM ? / bhagavAn isa prazna kA uttara dete haiM-he gautama ! kama se kama eka samaya aura adhika se adhika bAraha muhUrta taka narakagati upapAta se virahita hotI hai / bAraha muhUrta ke bAda avazya hI koI karAya che niraya gati arthAtu naraka gati nAma karmanA udayathI utpanna thanArA jIvanA audayika bhAva, te eka che ane bIjI sAte pRthvimAM vyApaka che, se pAraNe tamana mATe me kynne| prayoga 42|yo cha. mA 'niraya gaI' zabdathI sAte naraka bhUmine saMgraha thaI jAya che. zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavana ! niraya gati keTalA kALa sudhI upapAtathI rahita kahelI che? kaI anya gatithI marIne nArakanA rUpamAM utpanna thavuM te upapAta kahevAya che. tAtparya e che ke keTalAka samaya sudhI keI navA nArakane janma nathI thate arthAt naraka gati navA nArakanA janmathI rahita keTalA samaya sudhI rahe che ? zrI bhagavana A kathanane uttara Ape che he gautama! ochAmAM ochA eka samaya ane adhithI adhika bAra muhUrta sudhI naraka gati upapAtathI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 936 tItyarthaH athAgre ekasyAmapi pRthivyAM caturviMzatimuhUrtapramANasya utpAtavirahasya vakSyamANatayA kathaM sarva pRthivI samudAyApekSayA dvAdaza muhUtaM pramANa utpAtaviraha saMgacchate iti cedatrocyate-ratnaprabhAdiSu ekaikapRthivI nirdhAraNena caturviMzati muhUrtAdi pramANasya upapAtavirahasya saMbhave'pi sapta pRthivI samudAyApekSayA anupAtena dvAdazamuhUrtapramANasyaiva utpAtavirahasyopalambhAt ? dvAdazamuhUrtAnantaramavazyamanyatarasyAM pRthivyA mutpAdasaMbhavAt, tathaiva kevala vedasA upalavdheH satvAt, evameva yathA nirayagati rutkRSTena dvAdaza muhUrtAna utpAtena virahitA pratipAditA tathaiva tiryagmanuSya devagatayo'pi utkRSTena dvAdazamuhUrtAneva utpAtena virahitAH jIya narakagati meM utpanna hotA hai| prazna kiyA jA sakatA hai ki Age eka hI pRthvI meM bhI cauvIsa muhUrta pramANa sAdi upapAtaviraha kahA jAegA, aisI sthiti meM arthAt sAmAnya rUpa se bAraha muhartta kA hI upapAtaviraha kahanA kaise saMgata ho sakatA hai ? isakA uttara Adi isa prakAra hai-ratnaprabhA Adi eka eka pRthvI meM upapAta viraha cauvIsa muhUrta Adi kA hone para bhI sAmAnya rUpa se naraka gati meM upapAta kA viraha bAraha muhUrta pramANa hI hotA hai, kyoMki bAraha muharta cItane para kisI na kisI pRthvI meM avazya hI kisI jIva kI utpatti hotI hai| bhagavAna ne kevalajJAna se aisA hI jAnA haiM ! jaise narakagati utkRSTa bAraha muhUrta taka upapAta se rahita kahI gaI hai usI prakAra tiyaMcagati, manuSyagati aura deva gati bhI utkRSTa bAraha muhUrta taka hI upapAta se rahita hotI hai| kintu siddhagati kA rahita hoya che. bAra muhUrtanA pachI avazya kaI ne kaI naraka gatimAM utpanna thAya che. prazna karI zakAya che ke AgaLa eka pRthvImAM paNa vIsa muhUrta pramANe sAdi upapAta viraha kahevAze, evI sthitimAM samudAya rU5mAM arthAt sAmAnya rUpathI bAra muhUrtane ja upapAta viraha kahe te kevI rIte saMgata thaI zake? tene uttara A rIte che-ratnaprabhA Adi eka eka pRthvImAM upapatane viraha cAvIsa muhUrta Adine thavA chatAM paNa sAmAnya rUpathI naraka gatimAM upapAtano viraha bAra muhUrta pramANa ja hoya che, kemake bAra muhUrta vItI jatAM kaIne kaI pRthvImAM avazya ja koI jIvanI utpatti thAya che. bhagavAne kevaLajJAnathI evuM jANeluM che. - jema naraka gati utkRSTa bAra muhUrta sudhI upapAtathI rahita kahelI che, e ja prakAre tiryaMca gati, manuSya gati ane deva gati paNa utkRSTa bAra zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.1 upapAtodvartanAnirUpaNam pratittavyAH kintu siddhagati rutkRpTena SaDmAsAn utpAtena virahitA bodhyA, evamevodvartanApi avaseyA navaraM siddhAnA mudvartanA'bhAvena tadgatirudvartanayA virahitA na vaktavyA teSAM sAdyaparyavasitakAlatayA zAzvatatvAdityabhiprAyeNa vizadayitu mAha-tiriyagaiNaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! tiryaggatiH khalu kiyantaM kAlam-kiyatkAlaparyantam upapAtena virahitA zUnyA prarUpitA ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA' jaghanyena ekaM samayam utkRSTena dvAdaza muhUrvAn tiryaupapAta viraha utkRSTa chaha mAha kA hai / arthAt eka jIva ke siddha hone ke pazcAt agara koI jIva siddha na ho to chaha mAsa taka na ho, aisA saMbhava hai, magara chaha mAsa ke anantara samaya meM koI na koI jIva avazya hI mokSa meM jAtA hai / isI prakAra udvartanA arthAt kisI gati se nikalanA bhI kaha lenA cAhie / magara siddhagati meM gayA huA jIva phira kabhI nikalatA nahIM arthAt siddha gati se udvarttanA nahIM hotI hai, isa kAraNa vahAM udvartanA kA viraha kAla bhI nahIM hai / vahAM to udartanAviraha sadaiva hai kyoMki siddha paryAya sAdi hone para bhI ananta hai / siddha jIva sadA kAla siddha hI rahate haiM / isI abhiprAya se kahA gayA hai-he bhagavan ! tiryaMca gati kitane kAla taka upapAta se rahita hotI hai ? arthAt kitane kAla taka koI jIva tiryacagati meM nahIM utpanna hotA ? bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! jaghanya muhUrta sudhI ja upa2AtathI rahita thAya che. paraMtu siddhagatine upapAta viraha utkRSTa cha mAsane che. arthAt eka jIvanA siddha thayA pachI agara keI jIva siddha na thAya te cha mAsa sudhI na thAya, e saMbhava che, paNa cha mAsa pachInA samayamAM keIne koI jIva avazya ja mekSamAM jAya che. e rIte udvartanA arthAt koI gatithI nIkaLavAnA saMbaMdhamAM paNa kahevuM joIe. paNa siddha gatimAM gaele jIva pharIthI kadi nIkaLato nathI arthAta siddha gatithI udvartana nathI thatI, e kAraNe tyAM udvartanAne viraha kALa paNa nathI. tyAM te udvartanAno viraha sadaiva che, kemake siddha paryAya sAdi hovA chatAM ananta che. siddha jIva sadAkALa siddha ja rahe che. e abhiprAyathI kahevAyeluM che-he bhagavan! tiryaMca gati keTalA kALa sudhI u5pAtathI rahita hoya che? arthAta keTalA samaya sudhI pheI jIva tiryaMca gatimAM nathI utpanna thatuM? pra0 118 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ 938 prajJApanAsUtre gatirUpapAtena virahitA prajJaptA, gautamaH pRcchati - ' maNuyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvAyeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! manuSyagatiH khalu kiyantaM kAlaM - kiyatkAlaparyantam, upapAtena virahitA prajJaptA ? bhagavAn Aha 'goyamA !' he gautama! 'jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA' jaghanyena ekaM samayam utkRSTena dvAdazamuhUrtAna manuSyagatirupapAtena virahitA prajJaptA / gautamaH ! pRcchati 'devagaNamaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAyeNaM paNNattA ?" he bhadanta / devagatiH khala kiyantaM kAlam upapAtena virahitA prajJaptA ? bhagavAna Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM bArasamuhuttA' jaghanyena eka samayam utkRSTena dvAdaza muhUrtAn yAvat devagati rUpapAtena virahitA prajJaptA / gautamaH pRcchati'siddhagaNaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA sijjhaNAe paNNattA ?" he bhadanta ! eka samaya taka aura utkRSTa bAraha muhUrtta taka tiryacagati upapAta se virahita hotI hai| gautama - he bhagavan ! manuSyagati kitane kAla taka upapAta se rahita hotI hai ? bhagavAna - he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa vAraha muhUrtta taka manuSyagati upapAta se virahita rahatI hai / gautama - he bhagavan ! devagati kitane kAla taka upapAta se rahita kahI gaI hai ? bhagavAn - he gautama ! jaghanya eka samaya aura utkRSTa bAraha gautama - he bhagavan ! siddhagati kitane kAla taka siddhi se rahita zrI bhagavAna uttara Ape che-De gautama! jaghanya eka samaya sudhI ane utkRSTa khAra murhuta sudhI tiya ca gati upapAtathI rahita thAya che. zrI gautamasvAmI hai bhagavan! manuSya gati keTalA samaya sudhI upapAtathI rahita DAya che ? zrI bhagavAnDe gautama! jaghanya eka samaya utkRSTa khAra muhUrta sudhI manuSya gati upapAtI virahita rahe che. zrI gautamasvAmIhe bhagavan ! deva gati keTalA kALa sudhI upapAtathI rahita kahelI che ? zrI bhagavAn-- hai gautama ! jaghanya eka samaya ane utkRSTa mAra bhuhUrta sudhI, zrI gautamasvAmI-he bhagavan siddha gati keTalA kALa sudhI siddhithI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.1 upapAtodvartta nAnirUpaNam siddhigatiH khalu kiyantaM kAlam siddhayA virahitA prajJaptA ? bhagavAn Aha 'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM chammAsA' jadhanyena ekaM samayam utkRSTena SaDmAsAn yAvat siddhagatirupapAtena virahitA prjnyptaa| ayodvartanAmadhikRtya gautamaH pRcchati- nirayagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvvaTTaNAe paNNattA ? he bhadanta ! nirayagatiH khalu kiyantaM kAlam udvartanayA virahitA-zUnyA prajJaptA-prarUpitA ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! jaha NoNaM ekkaM samayaM, ukkoseNaM bArasa muhuttA' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena dvAdaza muhUrtAn nirayagati rudvartanayA virahitA prajJaptA / gautamaH pRcchati 'tiriyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM virahiyA uvvadRNAe paNNattA ?' he bhadanta ! tiryaggatiH khalu kiyantaM kAlam udvartanayA virahitA prajJaptA bhagavAn Aha 'goyamA " he gautama ! hotI hai ! bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa chahamAsa taka siddhagati siddhi se virahita hotI hai, arthAt kama se kama eka samaya aisA hotA hai jaba koI jIva mokSa nahIM prApta karatA aura adhika se adhika chahamAsa taka koI jIva mokSa nahIM jAtA / chaha mAha vItane para avazya hI koI na koI jIva mukti prApta karatA hai| __ gautama-he bhagavan ! narakagati kitane kAla taka udvarttanA se rahita kahI gaI hai ? arthAt aisA kitanA samaya hai jaba ki koI bhI jIva nAraka se na nikale ? bhagavAna-he gautama ! jadhanya eka samaya aura utkRSTa bAraha muhUrta gautama-he bhagavan ! tiryaMcagati kitane kAla taka udvartanA se rahita thAya che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya utkRSTa cha mAsa sudhI siddhagati siddhithI rahita hoya che, arthAt ochAmAM ochA eka samaya e hoya che jyAre keI jIva mekSa nathI prApta karo ane adhikamAM adhika cha mAsa sudhI kaI jIva mekSe nathI jatA. cha mAsa gayA pachI avazya koI ne keI jIva mukti prApta kare che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! naraka gati keTalA samaya sudhI uva. tenAthI rahita kahelI che? arthAt e keTale samaya che ke jyAre koI paNa jIva narakathI bahAra na nIkaLe? zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya ane utkRSTa bAra muhUrta. zrI gautamasvAmI-tiryaMca gati keTalA samaya sudhI udvartanAthI rahita zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ 940 prajJApanAsUtre 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA' jaghanyena eka samayam, utkRSTena dvAdaza muhUrtAn yAvat tiyeggati rudvartanayA virahitA prajJaptA, gautamaH pRcchati 'maNuyagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvvaTThaNAe paNNattA?' he bhadanta ! manuSyagatiH kiyantaM kAlama udvartanayA virahitA-zUnyA prajJaptA ? bhagavAn Aha'goyamA ! jahaNNeNaM ega samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA' jaghanyena ekaM samayam utkRSTena dvAdazamuhUrtAn yAvat manuSyagatirudvartanayA virahitA prajJaptA, gautamaH pRcchati-'devagaINaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvvaTThaNAe paNNattA ?' he bhadanta ! devagati khalu kiyantaM kAlam udvavartanayA virahitA prajJaptA ? bhagavAna Aha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM vArasa muhuttA' jaghanyena ekaM samayam utkRSTena dvAdaza muhUrtAna yAvat devagatirUdvartanayA virahitA rahita kahI gaI haiM ? bhagavan-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAraha muhUrta paryanta udvartanA se virahita kahI gaI hai| __gautama-he bhagavan ! manuSyagati kitane kAla taka udvarttanA se rahita kahI hai ? bhagavAna- he gautama ! jaghanya eka samaya taka aura utkRSTa bAraha muhUrta taka gautama-he bhagavan ! devagati kitane kAla udvartanA se rahita kahI gaI hai ? bhagavAna-he gautama ! eka samaya taka utkRSTa bAraha muhUrta taka udvartanA se rahita kahI hai| DesI cha ? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAra muhUrta paryanta uddavartAnAthI rahita kahelI che? zrI gautamasvAmI-he bhagavan! manuSya gati keTalA kALa sudhI uvanAthI rahita kahelI che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya sudhI ane utkRSTa bAra muhUrta sudhI. zrI gautamasvAmI- he bhagavad deva gati keTalA samaya sudhI udvatanAthI rahita kahelI che? zrI bhagavA-he gautama ! jaghanya eka samaya sudhI ane utkRSTa bAra muhUrta sudhI udvartanAthI rahita kahelI che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ - pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam prajJaptA prarUpitA, siddhAnAJcodvartanAbhAvAt teSAM tannirUpaNaM na kRtam 'dAra' iti dvAram prathamaM samAptam / vizeSopapAta vaktavyatAmUlam-rayaNappabhA puDhavi neraiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA, sakkarappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAegaM paNNattA ? goyamA! jahapaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM sattarAiMdiyANi vAluyappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM egaM samaya, ukkoseNaM addhamAsaM, paMkappabhA puDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNatA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM mAsaM, dhUmappabhApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM do mAsA, tamApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM cattAri mAsA, ahe sattamApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA! jahaNaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM chammAsA, asurakumArANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNatA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM __siddhoM kI udvartanA hotI nahIM hai, ataeva usakA nirUpaNa nahI kiyA hai // 1 // prathama dvAra samApta siddhonI udvartana thatI nathI, tethI ja tenuM nirUpaNa nathI karAyuM che 1 ke prathama dvAra samAsa vizeSapAta vaktavyatA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ 942 prajJApanAsUtre samayaM UkkoseNaM cauvvIsaM muhuttA, nAgakumArANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAraNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA, evaM suvaNNakumArANaM vijjukumArANaM, aggikumArANaM dIvakumArANaM, disAkumArANaM udahikumArANaM, vAukumArANaM, thaNiyakumArANaM patteyaM jahaNaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA, puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? aNusamayamavirahiyaM uvavAraNaM paNNattA, evaM AukAiyANa vi, teukAiyANa vi, vAukAiyANa vi, vaNassaikAiyANa vi aNusamayaM avirahiyA uvavAeNaM paNNattA, beiMdiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM aMtomuhuttaM, evaM teiMdiyaca uriMdiyA, saMmucchima paMcidiyatirikakhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavA eNaM paNNattA ? goyamA / jahaNaNeNa egaM samayaM, ukkoseNaM aMtomuhuttaM gavbhavakkatiyapaMceMdiyatirikakhajoNiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM bArasamuhuttA, saMmucchima maNussANaM bhaMte ! hasyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahapaNaM evaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA, gabhaaritiyamaNussANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA, joisiyANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA, sohamme kappe devANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA, IsANe kappe devANaM pucchA, goyamA ! jahaNNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM cau " zrI prajJApanA sUtra :2
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam vvAsaM muhuttA ? saNaMkumAre kappe devANaM pucchA, goyamA! jahapaNeNaM ega samayaM, ukkoseNaM Nava rAiMdiyAiM vIsAya muhuttA! mAhide devANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM, ukko. seNaM bArasa rAiMdiyANi dasa muhuttA, baMbhaloe devANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM egaM samaya, ukkoseNaM addhatevIsaM rAIdiyAI, laMtagadevANaM pucchA, goyamA ! jahaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM paNatAlIsa rAiMdiyAI, mahAsukkadevANaM pucchA, goyamA! jahaNaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM asII rAiMdiyAI sahassAre devANaM pucchA, goyamA ! jahANeNaM egaM samaya, ukkoseNaM rAiMdiyasaya, ANaya devANaM pucchA, goyamA! jaha paNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM saMkhejjamAsA, pANayadevANaM pucchA, goyamA / jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM saMkhijjavAsA accuyadevANaM pucchA, goyamA! jahaNeNaM ega samayaM, ukko. seNaM saMkhijjavAsA hiTrimagevijjANaM pucchA, goyamA! jaha paNeNaM ega samayaM, ukkoseNaM saMkhijAiM vAsasayAI, majjhimagevijANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM ega samayaM ukkoseNaM saMkhijjAiM vAsasahassAiM, uvarimagevijANaM pucchA, goyamA ! jahaNaNeNaM erga samayaM, ukkoseNaM saMkhijjAiM vAsasayasahassAiM, vijayavejayaMtajayaMta aparAjitadevANaM pucchA, goymaa| jahapaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM asaMkhejjaM kAlaM, savvaTasiddhagadevANaM pucchA, goyamA! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM paliovamassa saMkhijjaibhAga, siddhANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA sijhaNAe paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM ega samaya, ukkoseNaM chammAsA // su0 2 // zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ 944 prajJApanAsUtre ___ chAyA-ratnaprabhApRthivInairayikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? gautama / jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena caturviMzatiH muhU. n,i zarkarAprabhApRthivI nairayikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlam virahitA upapAtena prajJaptAH? gautama ! jaghanyena eka samayam, utkRSTena saptarAtrindinAni, vAlukAprabhApRthivInairayikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? gautama ! jaghanyeka ekaM samayam, utkRSTena arddhamAsam, paGkaprabhA vizeSopapAtavaktavyatA zabdArtha-(rayaNappabhApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) bhagavana ! ratnaprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se rahita kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samaya) he gautama ! jaghanya eka samayataka (ukkoseNaM cauvvIsa muhuttA) utkRSTa cauvIsa muhUrta (sakkarappabhApuDhavineraiyA NaM bhaMte ! kevaiyaM kAla virahiyA uvavAeNaM paNNattA?) he bhagavan ! zarkarAprabhA ke nAraka ki tane samaya taka upapAta se rahita kahe gae haiM ! (goyamA ! jahaNNeNaM ega samayaM ukkoseNaM satta rAiMdiyANi) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa sAta rAtri dina (vAluyappabhApuDhavineraiyA NaM bhaMte ! kevaiyaM kAla virahiyA uvavAeNaM?) vAlukAprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se rahita kahe gae haiM ? (goyamA ! jahaNNeNaM ega samaya ukkoseNaM addhamAsaM) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa arddhamAsa taka (paMkappabhApuDhavineraiyA NaM bhaMte ! kelaiyaM kAla virahiyA uva ___zA-(rayaNappabhA puDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) 3 lagavan ! 2tnaprabhA pRthvInA nA24 TasA samaya sudhI 5pAtathI 2hita 4 // cha 1 (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samaya) 3 gautama ! dhanya 4 samaya sudhI (ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA) utkRSTa yAvIsa muhUta' (sakkarappabhA puDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) he bhagavan ! 42prasAnA nA24 / samaya sudhI tathA hita 49 // cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM ega samaya, ukkoseNaM satta rAiMdiyANi) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa sAta rAtri divasa (vAluyappabhA puDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) he bhagavana ! vAlukAprabhA pRthvInA nAraka keTalA kALa sudhI upapAtathI rahita 4 // cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samaya, ukkoseNaM addhamAsaM) 3 gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa ardhamAsa sudhI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam 945 pRthivI nairayikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptA: 1 gautama ! jaghanyena eka samayam, utkRSTena mAsam dhUmaprabhApRthivI nairayikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena dvau mAsa, tamApRthivI nairayikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena caturomAsAn, adhaH saptamapRthivI nairayikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitAH upapAtena vANaM paNNattA ?) he bhagavan ! paMkaprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se rahita kahe haiM ? (goyamA / jahaNaNeNaM evaM samayaM ukkoserNa mAsaM) he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa eka mAsa taka (dhUmappabhApuDhavineraiyA NaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA ubacAeNaM paNNattA ?) he bhagavan ! dhUmaprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se rahita kahe haiM ? (goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM, ukko serNa do mAsA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa do mAsa taka (tamApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM ?) he bhagavana ! tamaHprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se rahita kahe haiM ? (goyamA ! jahaNaNaM evaM samayaM ukkoseNaM cattAri mAsA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cAra mahine taka (ahe sattamA - puvineraiyA NaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA ubavAeNaM paNNattA 1) sAtavIM pRthvI ke nAraka he bhagavan ! kitane kAla taka upapAta se rahita ( paMkappA puDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaIyaM kAlaM virahiyA uvavAraNaM paNNattA ?) he bhagavan ! paMkaprabhA pRthvInA nAraka keTalA kALa sudhI upapAtathI rahita hyA che ? (goyamA ! jahaNeNaM egaM samayaM ukkoseNa mAsaM) he gautama! dhanya eka samaya utkRSTa eka mAsa sudhI (dhUmappabhA puDhavi nerayANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA 1) he bhagavan ! dhUmaprabhA pRthvInA nAraka keTalA samaya sudhI upapAtathI rahita hyA che ? ( goyamA ! jahaNaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM do mAsA) he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa e mAsa sudhI (tamA puDhavi neraIyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAraNaM paNNattA 1) he bhagavan ! tamaHprabhA pRthvInA nAraka keTalA samaya sudhI upapatithI rahita che ? (goyamA ! jahaNaNeNaM evaM samayaM, ukkoseNaM cattAri mAsA) he gItabha ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cAra mahinA sudhI ( ahe sattamA puDhavi neraiyANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeM paNNattA ?) De lagavan ! sAtabhI pRthvInA naar| DeMTalA sayabha sudhI u pra0 119 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ 946 prajJApanAsUtre prajJatAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena SaDmAsAn, asurakumArAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayama, utkRSTena cataviMzati muhUrtAn nAgakumArAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena caturviMzati muhUrtAna, evaM suvarNakumArANAm, vidyutkumArANAm, agnikumArANAm, dvIpa - kumArANAm, dikkumArANAm, udadhikumArANAm, vAyukumArANAm, stanitakumArANAm pratyekaM jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena caturviMzati muhUrtAn, pRthivIkAyikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? kahe haiM ? ( goyamA ! jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM chammAsA) he gautama! jaghanya eka samaya taka evaM utkRSTa chaha mAsa taka (asurakumArA NaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) he bhagavan ! asurakumAra kitane kAla taka upapAta se rahita kahe gae haiM ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukko seNaM cauvvIsaM muhuttA) he gautama! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa cauvIsa muhUrtta taka ( evaM ) isI prakAra (suvaNNakumArANaM) suparNakumAroM kA (vijjukumArANaM) vidyutkumAroM kA (aggikumArANaM) agnikumAroM kA ( dIvakumArANaM) dvIpakumAroM kA (disAkumArANaM) dizA kumAroM kA (udahi kumArANaM) udadhikumAroM kA (vAukumArANaM) vAyukumAroM kA ( dhaNiyakumArANaM) stanitakumAroM kA (patteya) pratyeka kA (jahaNaNeNa egaM samayaM ) jaghanya eka samaya (ukkoseNaM cauvvIsa muhuttA) utkRSTa cauvIsa muhurta upapAta viraha kahanA pAtathI rahita hyA che ? ( goyamA ! jahaNNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM chammAsA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cha mAsa sudhI (asurakumArANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAraNaM paNNattA ?) De lagavan ! asukumAra DeMTalA Aja sudhI upayAtathI rahita uDelA che ? (goyamA ! jahaNaNeNa egaM samayaM; ukkoseNa caubvIsaM muhuttA) he gautama! dhanya me sabhaya utkRSTa yovIsa bhuhUrta sudhI ( evaM ) the are (suvaNNa kumArANaM) suvANu bhAronA (vijjukumArANaM) vidyutabhAronA ( aggikumArANaM) agnikubhAnA ( dIvakumArANa) dvIpahubhAronA (disAkumArANaM) hizA kumArInA (udahikumArANaM) udadhibhAronA (vAkumArANaM) vAyubhAnA ( dhaNiyakumArANaM) stanibhAnA (patteya) pratyenA ( jahaNaNaM egaM samayaM ) 4dhanya me samaya (ukkoseNa cauvvIsaM muhuttA) uSTa cAvIsa muhU upapAta rahita kahevA. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam 947 gautama ! anusamayam avirahitAH upapAtena prajJaptAH evam apkAyikAnAmapi tejAkAyikAnAmapi, vAyukAyikAnAmapi, vanaspatikAyikAnAmapi anusamayam avirahitAH upapAtena prajJaptAH, dvIndriyA khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitAH upapAtena prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena eka samayam utkRSTena anta muhUrtam, evaM trIndriya caturindriyAH, saMmUrchima paJcendriyatiryagyonikAH khalu bhadanta kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena ___ (puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAla virahiyA upavAeNaM paNNattAM he bhagavan / pRthivIkAyika kitane kAla taka upapAta se rahita kahe haiM? (goyamA ! aNusamayamavirahiyaM uvavAeNaM paNNattA) he gautama ! pratyeka samaya vinA viraha ke upapAta kahA hai (evaM AukAiyANa vi) isI prakAra apkAyikoM kA bhI (teukAiyANa vi) tejaskAyikoM kA bhI (vAukAiyANa vi) vAyukAyikoM kA bhI (vaNassaikAiyANa vi) yanaspatikAyikoM kA bhI (aNusamaya) pratisamaya (avirahiyA) viraha se rahita (uvavAeNaM )upapAta se (paNNattA) kahe haiM (beiMdiyA NaM bhate! kevaiyaM kAla virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) he bhagavan ! dIndriya jIva kitane kAla taka upapAta se rahita kahe hai ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samaya, ukkoseNaM aMtomutta) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa antarmuhUrta taka (evaM teiMdiya cariMdiyA isI prakAra trIndriya, caturindriya saMmucchimapaMciMdiyatirikkhajoNiyA NaM bhaMte ! kevaiyaM kAla vira (puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA?) bhagavan! pRthivI4x 2 samaya sudhau 75pAtathI 2ta 4aa cha ? (goyamA ! (aNusamayamavirahiyaM uvavAeNaM paNNattA ?) gautama! pratye4 samaya vi24 vinaan| pAta 4o cha (evaM AukAiyANaM vi) me re 250445nA 5 (teukAiyANaM vi) te244yichInA 5Y (vAukAiyANaM vi) vAyuyAnA 5] (vaNNassai kAiyANaM vi) vanaspatiyiona pay (aNu samaya) prati samaye (avirahiyA) vi29 2hita (uvavAeNaM) 75yAtathI (paNNattA) 4hyA cha (veiMdiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) bhagavana ! dayA sudhI 55tathI 2Dita uda cha (goyamA! jahapaNeNaM ega samaya, ukoseNaM aMtomuhuttaM) gautama ! dhanya se samaya, aTa mantabhuta sudhI (evaM teiMdiya cauriMdiya) se rIte trIndriya, atulandriya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prajJApanAsUtra antamuhUrtam, garbhavyutkrAntika paJcendriyatiryagyonikAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena dvAdazatuhUrtAna, saMmUcchimamanuSyAH khalu bhadanta ! kiyantaM ! kAlaM virahitA upapAtena prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena eka samayam, utkRSTena caturviMzatimuhUrtAna, garbhavyutkrAntikamanuSyANAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena hiyA uvavAeNaM paNNattA 1) he bhagavan ! saMmUcchima paMcendriya tiryaca kitane kAla taka upapAta se rahita kahe haiM.? (goyamA! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM aMtomuhutta) he gautama ! jaghanya eka samaya utkRSTa antarmuhUrta taka (gambhavakkaMtiyapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAla virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) he bhagavan ! garbhajapaMcendriya tiryaca kitane kAla taka upapAta se rahita kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM bArasa muTuttA) he gautama ! jaghanya eka samaya utkRSTa bAraha muhUrta taka (saMmucchimamaNussANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ) he bhagavan ! saMmUrchima manuSya kitane kAla upapAta se rahita kahe haiM ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cauvIsa muhUrta taka (ganbhakkaM. tiyamaNussA NaM pucchA ?) garbhaja manuSyoM ke saMbaMdha meM prazna ? (goyamA! (samucchima paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uva. vAeNaM paNNatA ?) bhagavan sa bhUchi payandriya tiya ya asA samaya sudhI S5pAtathI 2hita sa cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM atomahatta) gautama ! dhanya 4 samaya, aSTa mantata (gambhavakaMtiya paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) 3 lagavan / payandriya tiyaya DeTA samaya sudhA 5pAtathI 2hita usa cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM bArasa muhattA) gautama ! dhanya me samaya, GTa mAra muddhata sudhI (saMmucchima maNussANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) he bhagavana ! saMmUrNima manuSya keTalA samaya sudhI upapAtathI rahita kahela cha ? (goyamA ! jahaNNegaM egaM samaya, ukkoseNaM cauvIsaM muhuttA) 3 gotama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa covIsa muhUrta sudhI (ganbhavatiya maNussANaM pucchA ?) . manuSyAnA samayamA prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukoseNaM bArasa muhuttA) gautama ! dhanya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam dvAdazamuhUrtAna, vAnavyantarANAM pRcchA, gautama ! jayanyena ekaM samayam, utkRSTena caturvizatimuhUrtAn jyotiSkANAM pRcchA, gautama ! jaghanyena eka samayam, utkRSTena caturvizatimuhUrtAna, saudharme kalpe devAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahi tAH upapAtena prajJaptA ? jaghanyena eka samayam, utkRSTena caturviMzati muhUrtAn izAne kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena caturvizatimuhUrtAn sanatkumAre kalpe devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam, jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasa muhuttA) he gautama jaghanya eka samaya, uskRSTa bAraha muhurta taka __ (vANamaMtarANaM pucchA ?) vAnavyantara devoM ke viSaya meM prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA) gautama ! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa cauvIsa muhUrta taka (joisiyANaM pucchA ?) jyotiSakoM ke viSaya meM prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM caubdhIsaM muhuttA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cauvIsa muhUrta taka (sohamme kappe devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAla virahiyA uvadhAeNaM ?) he bhagavan ! saudharmakalpa meM deva kitane kAla taka upapAta se virahita kahe gae haiM ? (goyamA ! jahaNNeNaM ega samayaM, ukkoseNaM caubvIsaM muhattA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cauvIsa muhUrta taka (IsANe kappe devANaM pucchA) IzAnakalpameM devoM ke upapAta ke viraha kA prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM ega samayaM ukkoseNaM cauccIsaM muhuttA) he gautama ! eka samaya, utkRSTa bAra muhUrta sudhI (vANamaMtarANaM pucchA ?) vAnavya-ta2 vAna viSayamA prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samaya, ukkoseNaM ca uvvIsaM muhuttA) gautama! dhanya samaya utkRSTa covIsa muhUrta sudhI (joisiyANaM pucchA ?) jyoti DonA viSayamA prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA) gautama ! dhanya 4 samaya, kRSTa covIsa muhUrta sudhI (sohamme kappe devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?) he bhagavan ! saudharma ka95mAM deva keTalA samaya sudhI upapAtathI virahita DA cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM cauJcIsaM muhuttA) gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa grevIsa muhUrta sudhI (IsANakappe devANaM pucchA ?) - 465mA hevAnA S5pAtana 12 prala ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA) 3 gautama ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ 950 prajJApanAsUtre utkRSTena nava rAtridinAni viMzati muhUrtAH mAhendre kalpe devAnAM pRcchA gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena dvAdazarAtridinAni dazamuhUrtAn brahmaloke devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena eka samayam utkRSTena arddhatrayoviMzatirAtri dinAni, lAntakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena paJcacatvAriMzadrAtridinAni, mahAzukradevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena eka samajaghanya eka samaya, utkRSTa cauvIsa muhUrta taka (saNaMkumAre kappe devANaM pucchA ?) sanatkumAra kalpa meM devoM ke upapAta ke viraha kA prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM Nava rAiMdiyAI vIsaM muhuttAI) he gautama ! jaghanya eka sayama, ukRSTa nau rAtri-dina aura vIsa muhUrta taka (mAhide devANaM pucchA ?) mAhendra kalpa meM devoM ke upapAta viraha kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM pArasa rAiMdiyAI dasamuhuttA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAraha rAtri-dina aura dasa muhUrta (baMbhaloe devANaM pucchA ?) brahmaloka kalpa ke devoM saMbaMdhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM addhatevIsaM rAiMdiyAI) he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa sADhe bAIsa rAtri dina (laMtagadevANaM pucchA ?) lAntaka kalpa ke devoM saMbaMdhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNNeNaM ega samaya, ukkosegaM paNatAlIsaM rAIdiyAI) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa paitAlIsa rAtri dina (mahAsukke devANaM pucchA ?) mhaajaghanya eka samaya utkRSTa covIsa muhUrta sudhI (saNaMkumAre kappe devANaM pucchA ?) sanamA2 465mA hevAna yAtanA viddn| prazna ? (goyamA ! jahaNjeNaM ega samaya, ukkoseNaM Nava rAiMdiyAiM vIsaM muhattA) gautama ! dhanya se samaya, utkRSTa nava rAta hina mane pIsa mu sudhI (mAhiMde devANaM pucchA ?) bhADendra 465mA hevAnaS55ta vinA prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM bArasa rAiMdiyAI dasa muhuttA) 3 gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAra rAtri dina ane daza muhUrta (baMbhaloe devANaM pucchA ?) brahmA 465mA hevAnA samandhI ch|? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM addhatevIsaM rAiMdiyAi) 3 gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa sADA bAvIsa rAtri dina (latagadevANaM pucchA ?) ards 365nA hevonI ch| ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM paNatAlIsaM rAIdiyAi) gautama ! dhanya se samaya, utkRSTa pistAlIsa rAtri dina zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAta nirUpaNam 951 yam utkRSTena azItirAtriMdinAni sahasrAre devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena eka samayam utkRSTena rAtriMdinazatam, AnatadevAnAM pRcchA gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena saMkhyeyamAsAn prANata devAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena saMkhyeya mAsAn AraNadevAnAM pRcchA, gautama ! jadhanyena eka samayam, utkRSTena saMkhyeyavarSANi, acyutadevAnAM pRcchA, gautama ! jagha zukrakalpa ke devoM ke saMbaMdha meM pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukko seNaM asII rAIdiyAI) he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa assI rAtridina (sahassAre devANaM pucchA ?) sahasrAra kalpa meM devoM saMbaMdhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNeNaM evaM samayaM, ukko seNaM rAidiyasa ) he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa eka sau rAtridinI (ANaya devarANaM pucchA ?) ananta kalpa ke devoM saMbaMdhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNaNaM evaM samayaM ukkoseNaM saMkhejjamAsA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta mAsa taka (pANayadevANaM pucchA ?) prANata ke upapAtaviraha kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNeNaM evaM samayaM, ukkoseNa saMkhejjamAsA) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta mAsa (AraNadevANaM pucchA ?) AraNadevoM sabandhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNeNaM evaM samayaM ukkoserNa saMkhijjavAsA) he gautama! jaghanya ( mahAsukke devANaM pucchA ?) mahAzu utpanA devAnA saMbaMdhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM asII rAIdiyAI) De gautama! dhanya eka samaya ane utkRSTa eMsI rAtri divasa ( sahassA re devArNa pucchA ?) sahasrAra ahamAM devo samandhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM rAIdiyasa ) he gautama! dhanya bheDa samaya utkRSTa eka se rAtri dina (enorazanoi gear?) zuidd keydi zai Hoiul yayi? (MOHT ! jahaNNejaM egaM samayaM, ukkoseNaM saMkhejjamAsA) he gautama! dhanya the sabhaya utkRSTa sakhyAta mAsa sudhI (pANaya devANaM pucchA ?) Azuta devAnA upapAta virahanI pRcchA ? (goyamA ! haNe egaM samayaM, ukkoseNaM saMkhejjamAsA) he gautama! dhanya ! samaya utkRSTa sakhyAta mAsa ( AraNadevANaM pucchA ?) bhAraeNu deve| samandhI pRrachA ? (goyamA ! jahaNeNaM evaM samayaM, ukkoseNaM saMkhijjavAsA) he gautama! dhanya me samaya, utkRSTa sakhyAta va zrI prajJApanA sUtra :2
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ 952 prajJApanAsUtre nyena ekaM samayam utkRSTena saMkhyeyavarSANi, adhastanapraiveyakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena saMkhyeyAni varSazatAni, madhyama graiveyakANAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena saMkhyeyAni varSasahastrANi uparimagraiveyakAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena saMkhyeyAni varSazatasa. hastrANi, vijayavaijayantajayantAparAjitAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM eka samaya, utkRSTa saMkhyAtavarSa (accuyadevANaM pucchA ?) acyuta devoM saMbaMdhI pRcchA ? (goyamA! jahaNNeNe egaM, samayaM ukkoseNaM saMkhijjavAsA) he gautama ! jaghanya eka samaya utkRSTa saMkhyAta vrss| (hiDimagevijjANaM pucchA?) adhastana aveyakoM ke saMbaMdha meM pRcchA (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM saMkhijjAI vAsasayAI) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta sau varSa (majjhimagevi. jjagANaM pucchA?) madhyama graiveyakoM saMbaMdhI prazna ? (goyamA ! jahaNNeNaM ega samaya, ukkoseNaM saMkhijjAI vAsasahassAI) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta hajAra varSa (uvarimagevijANaM pucchA ?) UparI aveyakoM saMbaMdhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM saMkhijjAI vAsasayasahassAI) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta lAkha varSa (vijayavejayaM jayaMta aparAjiya devANaM pucchA ?) vijaya, vaijayanta (accuyadevANaM pucchA ?) acyuta he| samandhI ch| 1 (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM saMkhijjavAsA) 3 gautama! dhanya se samaya utkRSTa saMkhyAta varSa (hidima gevijANaM pucchA ?) astana aveyIna samayamA cha? (goyamA! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM saMkhijjAiM vAsasayAI) 3 gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa se varSa (majjhima gevijjANaM pucchA ?) madhyama vayAnA samandhamA 2011 (goyamA! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM saMkhijjAI vAsasahassAi) 8 gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta hajAra varSa (uvarima gevijjANaM pucchA ?) 640 ayo| samandhI ch| 1 (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samaya, ukkoseNaM saMkhijjAiM vAsasaya sahassAI) ke gautama ! dhanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta lAkha varSa (vijaya bejayaMta jayanta aparAjiyadevANaM pucchA ? viya, arrd, yanta, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam 953 samayam, utkRSTena asaMkhyeyaM kAlam, sarvArthasiddhakadevAnAM pRcchA, gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena palyopamasya saMkhyeyabhAgam, siddhAH khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA siddhayA prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam utkRSTena SaDramAsAn / TIkA -- pUrvoktarItyA utkRSTena dvAdaza muhUrtAn yAvat sAmAnya nairayikAdInAmutpAtodvartanA virahaviSayaka prathamaM dvAraM prarUpya atha vizeSa nairayikAdInAmutkRSTena caturviMzati muhUrtAdiparyantamutpAtodvartanAvirahaviSayakaM dvitIyaM dvAraM jayanta, aparAjita devoM saMbaMdhI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM evaM samayaM ukko seNaM asaMkhejjaM kAlaM) he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa asaMkhyAta kAla (savvaTTasiddhagadevANaM pucchA ?) sarvArthasiddha ke devoM meM upapAta ke viraha kI pRcchA ? (goyamA ! jahaNNeNaM evaM samayaM ukko - seNaM paliovamassa saMkhejjaibhAga) jaghanya eka samaya utkRSTa palyopama kA saMkhyAtavAM bhAga (siddhANaM bhaMte! kevaiyaM kAlaM virahiyA sijjhaNAe paNNattA 1) he bhagavan ! siddha jIvoM kI siddhi kA virahakAla kitanA kahA haiM ? ( goyamA ! jahaNaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM chammAsA) he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa chahamAsa // 2 // TIkArtha- pIchale sUtra meM batalAyA gayA thA ki nAraka Adi ko ke upapAta aura udyatana ke viraha kA kAla bAraha muhUrtta hai, arthAt narakagati meM agara koI bhI jIva utpanna nahIM ho to bAraha muhUrtta taka aparAnti deve| sammadhI pRrachA ? (goyamA ! jahaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM asaMkhejjaM kAlaM) he gautama! dhanya ! samaya utkRSTa asaMkhyAta aja ( savvasiddha devANaM pucchA ?) sarvArtha siddhanA hevAbhAM upayAtanA virahanI pR2chA ? (goyamA ! jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM paliovamassa saMkhejjaibhAgaM ) he gautama jaghanya eka samaya, utkRSTa patyeApamanA saMkhyAtamA bhAga (siddhANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA sijjJaNAe paNNattA ?) De lagavan ! siddha bhavAnI siddhinA viraha ANa DeTA che ? (goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM ) ukkoseNaM chammAsA) he gautama! dhanya ! samaya, utSTa cha bhAsa // 2 // TIkA pAchalA sUtramAM khatAvyu hatuM ke nAraka AphrikAnA upapAta ane unAnta virahanA kALa khAra muhUta che. arthAt naraka gatimAM agara phAI paNa jIva utpanna na thAya te, khAra murhuta sudhI utpanna nathI thatA eja pra0 120 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ 954 prajJApanAsUtre prarUpayitumAha-'rayaNappabhApuDhavineraiyANa bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ? gautamaH pRcchati-he bhadanta ! ratnaprabhApRthivI nairayikAH khalu kiyantaM kAlaM upapAtena virahitAH-zUnyAH prajJaptAH ? anya bhavasthAH prANinastaM bhavaM parityajya kiyatkAlAnantaraM ratnaprabhApRthivInairayikatvena utpadyante ? iti praznAzayaH bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM ega samayam , ukkoseNa cauvvIsaM muhuttA' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena caturviMzati muhUrtAn yAvat ratnaprabhApRthivI nairayikAH utpAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH ! pRcchati-'sakkarappabhApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM utpanna nahIM hotA isI prakAra yadi koI bhI jIva nArakagati se na nikale to bAraha muhUrta taka nahIM nikltaa| yaha upapAta aura udvartanA ke viraha kA utkRSTa kAla hai, isI prakAra anya gatiyoM ke upapAta aura viraha kA bhi kAla batalAyA jA cukA hai, magara vaha kathana sAmAnya dRSTi se thaa| prastuta sUtra meM vizeSa rUpa se ratnaprabhA bhUmi Adi se upapAta aura udvartana ke viraha kA kAla kitanA hai, yaha dikhalAte haiM gautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! ratnaprabhA pRthvI ke nAraka kitane samaya taka upapAta se virahita rahate haiM ? arthAt ratnaprabhA meM agara koI jIva utpanna na ho to kitane samaya taka utpanta na ho ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! jaghanya eka samaya taka aura utkRSTa cauvIsa muhUrta taka ratnaprabhA pRthvI ke nAraka upapAta se virahita rahate haiM, rIte yadi kaI paNa jIva naraka gatithI na nIkaLe te bAra muhUrta sudhI na nIkaLe, A upapAta ane udvartanAnA virahane utkRSTa kALa che. e prakAre anya gatinA upapAta ane virahane kALa batAvI dIdhela che. paNa e kathana sAmAnya daSTie hatuM. prastuta sUtramAM vizeSa rUpathI ratnaprabhA bhUmi AdimAM upapAta ane udvartanAnA virahane kALa keTaluM che. e batAve che zrI gautamasvAmI prazna kare che - he bhagavan ! ratnaprabhA pRthvInA nAraka keTalA samaya sudhI upapatathI virahita rahe che? arthAt ratnaprabhAmAM agara kaI jIva utpanna na thAya te keTalA samaya sudhI utpanna na thAya? zrI bhagavAna uttara Ape che -he gautama ! jaghanya eka samaya sudhI ane utkRSTa covIsa muhUrta sudhI ratnaprabhA pRthvInA nAraka upa pAtathI virahita rahe che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam paNNattA ! he bhadanta ! zarkarAprabhApRthivI nairayikAH kiyantaM kAlam upapAtena virahitA prajJaptA ? bhagavAn Adda-goyamA ? he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM satta rAiMdiyANi' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena sapta rAtri dinAniyAvat zarkarAprabhApRthivI nairayikAH upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'vAlayappabhApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNatA ?' he bhadanta ! vAlukAprabhApRthivInairayikAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ! bhagavAna Aha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNeNaM ega samayaM ukkoseNaM addhamAsaM' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena arddhamAsaM yAvat vAlukAprabhApRthivI nairayikAH upapAtena virahitAH prajJaptAH gautamaH pRcchati'paMkappabhApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAyeNaM paNNatA ? he bhadanta ! paGkaprabhApRthivInairayikAH khalu kiyantaM kAlaM yAvat, upapAtena virahitAH prajJaptAH ! bhagavAna Aha-'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNeNaM ega gautama-he bhagavan ! zarkarAprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se rahita hote haiM ? / bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya taka aura utkRSTa sAta rAta-dina taka, arthAt zarkarAprabhA meM agara koI nAraka utpanna na ho to adhika se adhika sAta rAta dina taka utpanna nahIM hotaa| gautama-he bhagavan ! vAlukAprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se virahita hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa arddha mAsa taka gautama-he bhagavana ! paMkaprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se virahita kahe haiM ? zrI gautamasvAmI-he bhagavana zarkarA prabhA pRthvInA nAraka keTalA kALa sudhI upapAtathI rahita hoya che? zrI bhagavAna - gautama ! jaghanya eka samaya sudhI ane utkRSTa sAta rAta dina sudhI arthAt zarkarAmabhAmAM keI nAraka utpanna na thAya te adhikathI adhika sAta rAta dina sudhI utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI - he bhagavan vAlukAprabhA pRthvInA nAraka keTalA kALa sudhI upapatathI virahita bane che? zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa aDadhA mAsa sudhI zrI gautamasvAmI-he bhagavan! paMkaprabhA pRthvInA nAraka keTalA kALa sudhI upapAtathI virahita kahyA che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre samayaM ukkoseNaM mAsaM' jaghanyena eka samayam utkRSTena mAsaM yAvat paGkaprabhApRthivI nairayikAH upapAtena virahitAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'dhUmappabhApu. DhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAyeNaM paNNatA ?' he bhadanta ! dhUmaprabhApRthivInairayikAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha 'goyamA ! he gautama ! 'jahaNNeNa ega samayam, ukkoseNaM do mAsA' jadhanyena ekaM samayam, utkuSTena dvau mAsau yAvat dhUmaprabhApRthivI nairayikAH upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'tamApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! tamApRthivI nairayikAH khalu kiyantaM kAlaM yAvat upapAtena virahitAH prajJaptAH ! bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM cattAri mAsA' jaghanyena ekaM samayam utkuSTena caturo mAsAn yAvat tamApRthivInairayikAH upapAtena virahitAH prajJaptAH , gautamaH pRcchati-'ahe sattamApuDha vineraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahyiA uvavAeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! adhaH saptamapRthivInairayikAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ! bhagavAn Aha-'goyamA ? bhagavAna-he gautama ! jaghanya evaM utkRSTa eka mAsa tk| gautama-he bhagavan ! dhUmaprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se virahita kahe haiM ? bhagavAn-jaghanya eka samaya utkRSTa do mAsa taka / gautama-tamaHprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se virahita kahe haiM ? bhagavAn-jaghanya eka samaya, utkRSTa cAra mAsa tk| gautama-he bhagavan ! adhAsaptama pRthvI ke nAraka kitane kAla taka upapAta se virahita kahe haiM ? zrI bhagavAna -he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa eka mAsa sudhI. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! dhUmaprabhA pRthvInA nAraka keTalA samaya upapAtathI rahita kahela che? zrI bhagavAna gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa be mAsa sudhI. zrI gautamasvAmI-he bhagavad nama:prabhA pRthvInA nAraka keTalA samaya sudhI upapatathI rahita kahyA che? zrI bhagavAna-gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cAra mAsa sudhI. zrI gautamasvAmI he bhagavan! adhaHsaptama pRthvInA nAraka keTalA kALa sudhI upapAtathI virahita kahyA che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAnirUpaNam he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM chammAsA' jaghanyena eka samayam, utkRSTena SaDmAsAn yAvat / atha saptama pRthivInarayikAH upapAtena virahitAH prajJaptAH / gautamaH pRcchati-'asurakumArANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! asurakumArAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samaya, ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA' jaghanyena eka samayam utkRSTena caturviMzatimuhUrtAn yAvat asurakumArA upapAtena virahitAH prajJaptAH / gautamaH pRcchati-'nAgakumArANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! nAgakumArAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-goyamA !" he gautama ! jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA' jaghanyena ekaM samayama, utkRSTena caturviMzati muhUrtAn yAvat nAgakumArAH upapAtena virahitAH prajJaptAH / evaM suvarNakumArANaM' evam asurakumArAdivadeva suvarNakumArANAm , bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa chahamAsataka / gautama-he bhagavana ! asurakumAroM ke upapAta kA viraha kitane kAla kA kahA haiM arthAt koI bhI jIva asurakumAra jAti meM yadi utpanna na ho to kitane kAla taka utpanna na ho ? bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya taka utkRSTa cauvIsa muharta taka asurakumAroM ke viraha kahA hai ? gautama-he bhagavan ! nAgakumAroM ke upapAta kA viraha kitane kAla kA kahA hai ? bhagavAna-jadhanya eka samaya, utkRSTa cauvIsa muhUrta taka / asurakumAroM ke samAna hI suvarNakumAroM vidyutkumAroM, agnizrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cha mAsa sudhI. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! asurakumArenA upapAtane viraha keTalA kALane kahyo che? arthAt kaI paNa jIva asurakumAra jAtimAM je utpanna na thAya te keTalA samaya sudhI utpanna na thAya ? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya sudhI, utkRSTa cAvIsa muhUrta sudhI asurakumAronA upapAtane viraha kahe che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! nAgakumArenA upapAtane viraha keTalA samayane kahyo che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa grevIsa muhUrta sudhI asurakumAranI samAna ja suvarNakumAre, vidukumAra, agnikumAre, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ 958 prajJApanAsUtre 'vijjukumArANaM' vidyutkumArANAm , 'aggikumArANaM' agnikumArANAm , 'dIvakumArANa' dvIpakumArANAm , 'disAkumArANaM' dizAkumArANAm , 'udahikumArANaM' udadhikumArANAm , 'vAukumArANaM' vAyukumArANAm , 'thaNiyakumArANaM' stanitakumArANAm , 'patteyaM jahaNNeNaM egaM samayaM' pratyekam , jaghanyena ekaM samayam 'ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA' utkRSTena caturviMzati muhUrtAn yAvat upapAtena virahitaM vaktavyam, gautamaH pRcchati-'puDhavikAiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! pRthivIkAyikA khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'aNusamayamavirahiyaM uvavAeNaM paNNattA' anusamayam-pratisamayam upapAtena avirahitAH pRthivIkAyikAH prajJaptAH 'evaM AukAiyANa vi' evam pRthivIkAyikavadeva apkAyikAnAmapi 'teukAiyANa vi' tejAkAyikAnAmaSi 'vAukAiyANa vi' vAyukAyikAnAmapi 'vaNassaikAiyANa vi' vanaspatikAyikAnAmapi 'aNusamayaM avirahiyA kumAroM, dvIpakumAroM, dizAkumAroM, uddhikumAroM vAyukumAroM aura stanikumAroM meM se pratyeka ke upapAta kA viraha jaghanya eka samaya taka aura utkRSTa cauvIsa muhUrta taka samajhanA caahie| gautama-he bhagavan ! pRthvIkAyikoM ke upapAta kA viraha kitane kAla kA hai ? bhagavAna-he gautama ! pRthvIkAyika pratyeka samaya upapAta se avirahita haiM, arthAt ve pratisamaya utpanna hote rahate hai koI eka bhI samaya aisA nahIM jaba pRthvIkAyikoM kA upapAta na hotA ho / pRthvIkAyikoM ke samAna akAyikoM kA tathA tejaskAya, vAyukAya aura vanaspati kAya ke jIvoM kA bhI nirantara pratisamaya upapAta kahanA caahie| dvIpakumAra, dizAkumAre, udadhikumAra, vAyukumAre, ane svanitakumAramAMthI pratyekanA upapAtane viraha jaghanya eka samaya sudhI ane utkRSTa grevIsa muhUrta sudhI samaja joIe. zrI gautamasvAmI-pRthvIkAyikAnA upapAtane viraha keTale kALa kahyo che? zrI bhagavAna -he gautama! pRthvIkAyika pratyeka samaya upapAtathI avirahita che arthAt teo prati samaya utpanna thayA kare che, koI eka paNa eve samaya nathI ke pRthvIkAyikane upapAta na thato hoya. pRthvIkAyikanI samAna aSkAcikenA, tathA tejaskAyika, vAyukAya, ane vanaspatikAyanA jIne paNa nirantara pratisamaya upapAta kahe joIe. temanA upapAtamAM paNa eka samayane paNa viraha nathI hote. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam uvavAeNaM paNNattA' pratyekam anusamayam-pratisamayam upapAtena avirahitaM prajJaptam gautamaH pRcchati-'beiMdiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNatA?' he bhadanta ! dvIndriyAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM aMtomuhuttaM' jaghanyena ekaM samayam , utkRSTena antarmuhUrtaM yAvat dvIndriyAH upapAtena virahitAH prajJaptAH / 'evaM teiMdiya cauridiyA' evam-dvIndriyavadeva trIndriya caturindriyA api jaghanyena ekaM samayam , utkRSTena antarmuhUrtam yAvat upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'saMmucchimapaMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNatA?' he bhadanta ! samucchimapaJcendriyatiryagyonikAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM aMtomuhuttaM' jaghanyena eka samayam , utkRSTena antarmuhUrtam yAvat , samucchimapaJcendriyatiryagyo inake upapAta meM bhI eka samaya kA bhI viraha nahIM hotaa| gautama-he bhagavan ! dvIndriyajIvoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa antarmuhUrta taka dvIndriyoM ke upapAta kA viraha kahA hai| isI prakAra trindriya jIvoM nA upapAtaviraha bhI jaghanya eka samaya taka aura utkRSTa anta muhUrta taka samajhanA caahie| gautama-he bhagavan ! saMmUrchima paMcendriya tiryacoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka hotA hai ? bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya taka aura utkRSTa antamuhUrta taka upapAtaviraha hotA hai| zrI gautamasvAmI-he bhagavan! dviIndriya jInA upapAtane viraha keTalA sudhI kahela che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya sudhI, utkRSTa antamuhUrta sudhI, dvIndriyone viraha kahyo che. e ja prakAre trIndriya tathA caturindriya jIvonA upapAtane viraha paNa jaghanya eka samaya sudhI, ane utkRSTa anta. muhUrta sudhI samaja joIe. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! saMmUIima paMcendriya tiryaMconA upapAtane viraha keTalA kALa sudhI thAya che? zrI bhagavAna -he gautama! jaghanya eka samaya sudhI ane utkRSTa antamuhUrta sudhI upapAta viraha thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre nikAH upapAtena virahitAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'gambhavakkaMtiya paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA' he bhadanta ! garbhavyutkrAntika paJcendriyatiryagyonikAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM ega samayam ukko. seNaM bArasamuhuttA' jaghanyena eka samayam utkRSTena dvAdazamuhUrtAn yAvat garbhavyutkrAntika paJcendriyatiryagyonikAH upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati'saMmucchimamaNussANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! saMmucchimamanuSyAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA' jaghanyena ekaM samayam utkuSTena caturvizati muhUrtAn yAvat saMmUcchimamanuSyAH upapAtena virahitAH prajJaptAH / gautamaH pRcchati-'gambhavakkaMtiya maNussANaM pucchA' garbhavyutkrAntikamanuSyAH khalu kiyantaM kAlamupapAtena gautama-he bhagavAna ! garbhaja paMcendriya tiyacoM ke upapAta kA viraha kitane kAla kA kahA hai ? bhagavan-he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAraha muhUrta taka garbhaja pazcendriyatiyacoM kA viraha kahA hai| gautama-he bhagavan ! saMmUcchima manuSyoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai| bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya utkRSTa cauvIsa muhUrta tk| gautama-he bhagavan ! garbhaja manuSyoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavan-he gautama! jaghanya eka samaya taka utkRSTa cAraha muhUrta taka gautama-he bhagavan ! vAnavyantara devoM kA kitane kAla taka upapAta kA viraha kahA gayA hai ? zrI gautamasvAmI-he bhagavan! garbhaja paMcendriya tiryaMcanA upapAtane viraha keTalA samayane kahela che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAra muharta sudhI garbhaja paMcendriya tiyAne viraha samaya kahela che. - zrI gautamasvAmI-he bhagavan! saMmUrNima manuSyonA upapAtane viraha keTalA kALa sudhI kahyo che? zrIbhagavAn he gautama! jaghanya eka samaya sudhI utkRSTa covIsa muhUrta sudhI. zrI gautamasvAmI-he bhagavana garbhaja manuSyanA upapAtane viraha keTalA kALane kahela che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizepopapAtanirUpaNam virahitAH prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM bArasamuhuttA' jaghanyena eka samayam utkRSTena dvAdazamuhUrtAn yAvat garbhavyutkrAntika manuSyAH upapAtena virahitAH prjnyptaaH| gautamaH pRcchati-vANamaMtarANaM pucchA' vAnavyantarAH khalu kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH / iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ?' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM, unakoseNaM cauvvIsaM muhuttA' jaghanyena eka samayam , utkRSTena caturviMzati muhUrtAn yAvat , vAnavyantarAH upapAtena virahitAH prajJaptAH / gautamaH pRcchati-'joisiyANaM pucchA' jyotiSkAH khalu kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptA ? iti pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA' jaghanyena ekaM samayam , utkRSTena caturvizati muhUrtAn yAvat , 'jyotiSkAH upapAtena virahitAH prjnyptaaH| gautamaH pRcchati-'sohamme kappe devANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvavAeNaM paNNattA ?' he bhadanta ! saudharme kalpe devAH khalu kiyantaM kAlam upapAtena virahitAH prajJaptAH bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! jahaNNeNaM egaM sathayaM, ukkoseNaM bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa cauvIsa muhUrtta taka vAnavyantaroM kA upapAta viraha kahA gayA hai| gautama-he bhagavan ! jyotiSka devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa cauvIsa muhUrta tk| gautama-he bhagavan ! saudharma kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya taka, utkRSTa cauvIsa muhUrtataka zrIbhagavAn -he gautama! jaghanya eka samaya ane utkRSTa bAra muhUrta sudhIne. zrI gautamasvAmI-he bhagavanvAnavyantara devenA keTalA samaya sudhI upapAtane viraha kahevAya che? zrI bhagavAna - gautama! jaghanya eka samaya sudhI, utkRSTa cAvIsa muhUrta sudhI vyAkhavyantarene upapAta viraha kahela che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! jyotiSka denA upapAtane viraha keTalA kALa sudhI kahela che ? zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya sudhI utkRSTa grevIsa muhUrta sudhI. pra0 121 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ 962 prajJApanAsUtre cauncIsaM muhuttA' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena caturviMzati muhUrtAn yAvat saudharma devAH upapAtena virahitAH prajJaptAH ? gautamaH pRcchati - 'isANe kappe 'devANaM pucchA' IzAne kalpe devAH khalu kiyantaM kAlana upapAtena virahitA: prajJaptAH ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - 'goyamA' he gautama ! ' jahaNeNaM evaM samayaM, ukko seNaM cauvvIsaM muhuttA' jaghanyena eka samayam, utkRSTena caturviMzati muhUtIna yAvat IzAnadevAH upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati - 'saNaMkumAre kappe devANaM pucchA' sanatkumAre kalpe devAH khalu kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJatA: ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - 'goyamA' he gautama ! ' jaha NaM evaM samayaM ukkoseNaM Nava rAiMdiyAI' jaghanyena ekaM samayam utkRSTena nava rAtriMdinAni yAvat sanatkumAre devA upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati - ' mA hiMde kappe devANaM pucchA' mAhendre kalpe devAnAM pRcchA, tathA ca mAhendre kalpe devAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha - 'goyamA ' gautama - he bhagavan ! IzAna kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAna - gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa cauvIsa muhUrtta taka / gautama - he bhagavan ! sanatkumAra kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? eka samaya, utkRSTa nau rAtri dina taka tathA bhagavAna - jaghanya vIsa muhUrtta kA gautama - he bhagavan ! mAhendra kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA gayA hai ? zrI gautamasvAmI-hai bhagavan ! saudhama kalpamAM devAnA upApatanA viraha keTalA kALa sudhI kahela che ? zrI bhagavAn--hai gautama ! jaghanya eka samaya sudhI utkRSTa ceAvIsa murhuta sudhI. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! izAna kalpamAM devAnA upapAtane viraha keTalA kALa sudhI kahela che ? zrI bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya utkRSTa cAvIsa muhUta' sudhI. zrI gautamasvAmI-hai bhagavan ! sanatyumAra kalpanA devAnA upapAtanA viraha keTalA kALa sudhI kahyo che? zrI bhagavAna--he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa nava rAtri divasa sudhI tathA vIsa muhUta nA, zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! mAhendra kalpanA devAnA upapAtanA viraha keTalA samaya sudhI kahela che? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samaya, ukkoseNaM bArasarAIdiyANi dasamuhuttA' jaghanyena eka samayam , utkRSTena dvAdaza rAtri dinAni dazamuhUrtAzca yAvat mAhendradevA upapAtena virahitAH prajJaptAH gautamaH pRcchati-'vaMbhaloe devANaM pucchA' brahmaloke devAnAM pRcchA, tathA ca brahmaloke devAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-goyamA' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM addhatevIsaM rAiMdiyAI' jaghanyena ekaM samayam , utkRSTena arddhatrayoviMzati rAtri dinAni-sArddha dvAviMzati rAtri dinAni ityarthaH brahmaloka devA upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'laMtagadevANaM pucchA' lAntakadevAnAM pRcchA tathA ca lAntaka devAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJatAH ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM paNatAlIsaM rAIdiyAI' jaghanyena ekaM samayam , utkRSTena paJcacatvAriMzad rAtridinAni yAvat lAntakadevA upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'mahAsukkadevANaM bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAraha rAtridina aura dasa muhUrta kA gautama-he bhagavan ! brahmaloka kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAn-jaghanya eka samaya, utkRSTa sADhe bAIsa rAtridina kaa| gautama-he bhagavan ! lAntaka kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAn-jaghanya eka samaya, utkRSTa paitAlIsa rAtridina tk| gautama-he bhagavan ! mahAzukra devoM ke upapAta kA viraha kitane zrI bhagavAna he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa bAra rAtri dina bhane 420 mutanA. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! brahmaleka ka95mAM denA upapAtane viraha keTalAM kALa sudhI kahela che? zrI bhagavAna -he gautama! jaghanya eka samaya utkRSTa sADA bAvIsa rAtri divasane. zrI gautamasvAmI-he bhagavanuM lAntaka kalpamAM denA u5pAtane viraha keTalA kALa sudhI kahela che? zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa pistAlIsa rAtri divasa sudhI. zrI gautamasvAmI-he bhagavan mahAzuka kalpamAM denA upapAtane viraha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ 964 prajJApanAsUtre pucchA' mahAzukradevAnAM pRcchA, tathA mahAzukra devAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samaya ukkoseNaM asIIrAiMdiyAI jaghanyena ekaM samayam utkRSTena azIti rAtriMdinAni mahAzukra devA upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'sahassAre devANaM pucchA' sahasrAre kalpe devAnAM pRcchA, tathA ca sahasrArakalpadevAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prjnyptaaH| bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM rAiMdiyasayaM jaghanyena eka samayam , utkRSTena rAtriMdina zatam sahasrArakalpa devA upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'ANaya devANaM pucchA' AnatadevAnAM pRmchA, tathA ca AnatakalpadevAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM saMkhejamAsA' jaghanyena ekaM samayam , utkRSTena saMkhyeyakAla taka kahA hai ? __ bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya taka, ukRSTa assI rAtri dina taka ___ gautama-he bhagavan ! sahasrAra kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya taka utkRSTa sau rAtri dina taka gautama-he bhagavana ! Anata kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhanavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta mAsa taka Anatakalpa meM upapAtaviraha kahA hai| keTalA kALa sudhI kahela che? zrI bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya sudhI, utkRSTa eMsI rAtri divasa sudhI. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! sahastrAra ka95mAM denA upapAtane viraha keTalA kALa sudhI kahela che? zrI bhagavAna he gautama! jaghanya eka samaya sudhI, utkRSTa se rAtri hisa sudhI. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! Anata ka5mAM denA upapatanA viraha keTalA kALa sudhI kahyo che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta mAsa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.2 vizeSopapAtanirUpaNam 965 " mAsAn yAvat Anata kalpa devA upapAtena virahitAH prajJaptAH gautamaH pRcchati - 'pANaya devANaM pucchA' prANatadevAnAM pRcchA, tathA ca prANata kalpa devAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ! bhagavAn Aha - 'goyamA' he gautama ! 'jaha - NeNaM evaM samayaM ukko seNaM saMkhejjamAsA' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena saMkhyeyamAsAn yAvat prANata kalpadevA upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati 'AraNa devANaM pucchA' AraNadevAnAM pRcchA, tathA ca AraNakalpa devAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha - 'goyamA' he gautama ! 'jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM saMkhijjavAsA' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena saMkhyevarSANi yAvat, AraNakalpadevA upapAtena virahitAH prajJaptAH gautamaH pRcchati - 'accuyadevANaM pucchA' acyutadevAnAM pRcchA, tathA ca acyutakalpadevAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAna Aha- 'goyamA' he gautama ! 'jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM saMkhijjavAsA' jaghanyena ekaM samayam utkRSThena gautama - he bhagavan ! prANata kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA bhagavAn - he gautama! jaghanya eka samaya utkRSTa saMkhyAta mAsa taka / gautama - he bhagavan ! AraNa kalpa meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAn - he gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta varSoM taka gautama - he bhagavan ! acyuta kalpa meM devoM ke upapAtakA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAn - he gautama! jaghanya eka samaya utkRSTa saMkhyAta varSo taka / sudhI Anata kalpamAM upapAta viraha kahyo che. zrI gautamasvAmI----he bhagavan ! prANata kalpamAM devAnA upapAtanA viraha keTalA kALa sudhI kahyo che? zrI bhagavAna-De gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa sa khyAta mAsa sudhI. zrI gautamasvAmI-bhagavan ! AraNu kalpamAM devAnA upapAtane viraha keTalA samaya sudhI kahela che ? zrI bhagavAn----gautama ! jaghanya eka samaya sudhI. utkRSTa sakhyAta varSo sudhI. zrI gautamasvAmI--he bhagavan azruta kalpamAM devAnA upapAtanA viraha keTalA samaya sudhI kahela che? zrI bhagavan--ha gautama ! jaghanya eka samaya sudhI utkRSTa sakhyAta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ _ prajJApanAsUna saMkhyeyavarSANi yAvat acyutakalpadevA upapAnena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'hihimagevijANaM pucchA' adhastana graiveyakANAM pRcchA, tathA cAdhastanagraiveyakAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM saMkhijjAI vAsasayAI' jaghanyena eka samayam , utkRSTena saMkhyeyAni varSazatAni yAvat adhastanoveyakAH upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati-'majjhimagevijjANaM pucchA' madhyama graiveyakANAM pRcchA, tathA ca madhyama graiveyakAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAnAha 'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM ega samayaM, ukkoseNaM saMkhejjAI vAsasahassAI' jaghanyena ekaM samayam utkRSTena saMkhyeyAni varSasahasrANi yAvat madhyamagraiveyakAH upapAtena virahitAH prajJaptAH gautamaH pRcchati, 'uvarimagevijANaM pucchA' uparitana graiveyakANAM pRcchA, tathA coparitanapraiveyakAH kiya___ gautama-he bhagavan ? adhastana arthAt nIce ke tIna aveyakoM meM kitane kAla taka upapAta kA viraha rahatA hai ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta sau varSoM taka nIce ke graiveyakoM meM upapAta kA viraha rahatA hai| gautama-he bhagavan ! madhya ke graiveyakoM meM kitane kAla taka upapAta kA viraha rahatA hai ? bhagavAna-he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta hajAra varSoM tk| gautama-he bhagavan ! uparitana arthAt Upara ke tIna graiveyakoM meM kitane kAla taka upapAta kA viraha rahatA hai ? varSo sudhI. zrI gautamasvAmI--he bhagavan! adhastana arthAt nIcenA traNa pravecakemAM keTalA kALa sudhI upapAtane viraha rahe che? zrI bhagavAna he gautama ! jaghanya eka samaya; utkRSTa se varSo sudhI nIcenA cikemAM upapAtane viraha rahe che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! madhyanA zreyakamAM keTalA kAla sudhI upapAtane viraha rahe che? zrI bhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya utkRSTa saMkhyAta hajAra varSA sudhI. gautamasvAmI-he bhagavan ! uparitana arthAt uparanA traNa greveyakamAM keTalA kALa sudhI upapAtane viraha rahe che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sUra vizeSopapAtanirUpaNam 967 taM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha - 'goyamA' he gautama ! 'jahaNaNaM evaM samayaM ukkoseNaM saMkhijjAI vAsasya saharasAI' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena saMkhyeyAni varSazatasahasrANi yAvata uparitanagraiveyakAH upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati - 'vijaya ve jayaMta jayaMta aparAjiya devANaM pucchA' vijayavaijayanta jayantAparAjita devAnAM pRcchA, tathA ca vijayavaijayantajayantAparAjita devAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH bhagavAn Aha - 'goyamA' he gautama ! 'jahaNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM asaMkhejjaM - kAlaM' jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena asaMkhyeya kAlaM yAvat vijayavaijayanta jayantAparAjita devA upapAtena virahitAH prajJaptAH, gautamaH pRcchati - 'sambaddhasiddhagadevANaM pucchA' sarvArthasiddhakadevAnAM pRcchA, tathA ca sarvArthasiddhakadevAH kiyantaM kAlamupapAtena virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha - 'goyamA' he gautama ! 'jahaNeNaM evaM samayaM ukkoseNaM paliovamassa saMkhijjaibhAgaM jaghanyena ekaM bhagavAna - he gautama jaghanya eka samaya, utkRSTa saMkhyAta lAkha varSoM taka , gautama - he bhagavana ! vijaya, vaijayanta, jayanta aura aparAjita nAmaka anuttara vimAnoM meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka rahatA hai ? gautama - he bhagavan ! sarvArthasiddha nAmaka anuttara vimAna meM devoM ke upapAta kA viraha kitane kAla taka kahA hai ? bhagavAn he gautama! sarvArthasiddha vimAna meM devoM ke upapAta kA viraha jaghanya eka samaya taka, utkRSTa palyopama ke saMkhyAtaveM bhAga taka kA kahA hai / zrI bhagavAna--hai gautama! jaghanya eka samaya, utkRSTa sakhyAta lAkha varSa sudhI. zrI gautamasvAmI-De bhagavan ! vinaya, vainyanta, bhyanta yAne saathrAjita nAmaka anuttara vimAnAmAM devAnA upapAtane viraha keTalA kALa sudhI rahe che ? zrI bhagavAna--he gautama ! jaghanya eka samaya, utkRSTa asa`khyAta kALa sudhI. zrI gautamasvAmI--hai bhagavat sarvA siddha anuttara vimAnamA devAnA upapAtanA viraha keTalA kALa sudhI kahela che ? zrI bhagavAna--hai gautama ! sarvo siddha vimAnamAM devAnA upapAtanA viraha jaghanya eka samaya sudhI, utkRSTa paklyApamanA saMkhyAtamA bhAga sudhIne aDesa che ? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ 968 prajJApanAsUtre samayam utkRSTena palyopamasya saMkhyeyabhAgaM yAvat sarvArthasiddhakadevAH upapAtena vivahitAH prajJaptAH gautamaH pRcchati siddhANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM ghirAhiyA sijjhaNAe paNNattA' he bhadanta ! siddhA khalu kiyantaM kAlaM siddhayA virahitAH prajJaptAH ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM, ukkoseNaM chammAsA' jaghanyena ekaM samayam utkRSTena paDmAsAn yAvat siddhA siddhayAH birahitAH prjnyptaaH| vizeSodvartanAvaktavyatAmUlam-rayaNappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uvaNAe paNNattA ? goyamA ! jahaNaNeNaM egaM samayaM ukkoseNaM cauvvIsaM muhuttA evaM siddhavajjA uvaNA vi bhANiyavvA jAva aNuttarovavAiyatti, NavaraM joisiyavemANiesu cayagaMti ahilAvo kAyavo, dAraM ||suu0 3 // __chAyA-ratnaprabhApRthivI nairayikA khalu bhadanta ! kiyantaM kAlaM virahitA udvartanayA prajJaptAH ? gautama ! jaghanyena ekaM samayam, utkRSTena caturvizati muhU. gautama-he bhagavan ! siddhajIvoM kI siddhi kA viraha kAla kitanA kahA hai ? arthAt kisI bhI jIva ko siddhi prApta na ho to kitane kAla taka prApta na ho ? bhagavAna-jaghanya eka samaya taka utkRSTa chaha mAsa taka // 2 // zabdArtha-(rayaNappabhApuDhavi neraiyA) ratnaprabhA pRthvI ke nAraka (Na) vAkyAlakAra (bhaMte !) he bhagavana ! (kevaiya) kitane (kAlaM) kAla taka (virahiyA) viraha yuktta (ucaTTaNAe) udvartanA se (paNNattA) kahegae haiM (goyamA) he gautama ! (jahaNNeNaM) jaghanya (egaM samayaM) eka samaya | zrI gautamasvAmI--he bhagavana! siddha jIvanI siddhine viraha kALa keTale karyo che? arthAta koI paNa jIvane siddhi prApta na thAya te keTalA samaya sudhI prApta na thAya? zrIbhagavAna-he gautama! jaghanya eka samaya sudhI utkRSTa cha mAsa sudhI. rA zahAtha-(rayaNapappabhA puDhavi neraiyA) 2tnamA pRthvInA na24bhA 'Na' (yA. 2) (bhaMte !) 3 bhagavan ! (kevaiya) 2 (kAlaM) 4 sudhI (virahiyA) viraha yukta (ubaTTaNAe) vartanAthI (paNNattA) 49 // cha (goyamA !) gautama! (jahaNNeNaM) dhanya (egaM samaya) me sabhaya (ukkoseNaM) utkRSTa (cauvvIsaM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6. sU.3 vizeSodvatta'nAnirUpaNam ni evaM siddhavarjA udvartanA'pi bhaNitavyA, yAvat anuttaropapAtikA iti, navaram jyotiSka vaimAnikeSu cyavanamiti abhilApaH kartavyaH, dvAram / TIkA-pUrvoktarItyA ratnaprabhAdi pRthivI nairayikAdInAmutpAdavirahakAlaM prarUpya samprati teSAmevodvartanAbirahakAlaM prarUpayitumAha-'rayaNappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kevaiyaM kAlaM virahiyA uTThaNAe paNNattA ?' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! ratnaprabhApRthivI nairayikAH khalu kiyantaM kAlam udvartanayA virahitAH prajJaptAH ? bhagavAnAha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM egaM samayaM ukoseNaM (ukkoseNaM) utkRSTa (cauccIsa muhuttA) cauvIsa muhUrta taka (evaM) isa prakAra (siddhavajA) siddhoM ko choDa kara (uvvadRNA vi) udvartanA bhI (bhANiyavvA) kahanI cAhie (jAva aNuttarovavAiyatti) yAvatU anuttaropapAtikoM taka (NavaraM) vizeSatA yaha ki (joisiyavemANiesu) jyotiSka aura vaimAnika devoM meM (cayaNaM ti) cayana aisA (ahilAvo) abhilApa-zabda prayoga (kAyavvo) karanA cAhie TIkArtha-pUrvokta prakAra se ratnaprabhA Adi pRthiviyoM ke nAraka Adi kA upapAtaviraha ke kAla kI prarUpaNA kara ke aba unakI udvavartanA ke virahakAla kI prarUpaNA karane ke lie kahate haiM gautama prazna karate haiM-haiM bhagavan ! ratnaprabhA pRthvI ke nAraka kitane kAla taka udvarttanA se rahita hote haiM ? arthAt ratnaprabhA pRthvI se koI bhI nAraka yadi na nikale to kitane kAla taka na nikale ? __bhagavAn-he gautama ! ratnaprabhA pRthviI ke nArakoM kI udvartanA ke muhuttA) yApIsa muDUta (evaM) se rIte (siddha vajjA) siddho sivAyanA (uvvaTraNA vi) vatana 55 (bhANiyavvA) 4vI naye (jAva aNuttarovabAi yatti) manutta5pAti: sudhI (NavaraM) vizeSatA me (joisiya vemANiesu) nyAti04 mana vaimAni mA (cayaNaMti) yayana se (ahilAvoM) Man5-74 prayoga (kAyavvo) 423 / naye. TIkAtha-pUrvokta prakArathI ratnaprabhA Adi pRthvInA nArake AdinA upapAta virahanA kALanI prarUpaNA karIne have temanI udvatanAnA viraha kAlanI prarUpaNa karavA mATe kahe che zrI gautamasvAmI prazna kare che he bhagavan ! ratnAprabhA pRthvInA nAraka keTale samaya sudhI udvartanAthI rahita thAya che? arthAta ratnaprabha pRthvIthI kaI paNa nAraka je na nIkaLe te keTalA kALa sudhI na nIkaLe ? zrI bhagavAna -he gautama! ratnaprabhA pRthvInA nArakenI udvartanAnA virapr0 122 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ 970 prajJApanAsUtra caubisaM muhuttA' jaghanyena eka samayam, utkRSTena caturviMzati muhUrtAn yAvat ratnaprabhApRthivI nairayikAH udvartanayA virahitAH prajJaptAH, 'evaM siddhavajjA uvaTTaNA vi bhANiyavvA jAva aNuttarovavAiyatti' evam pUrvoktopapAtarItyA siddhavarjAsiddhavarjitA, udvartanApi bhaNitavyA vaktavyA yAvat-zarkarAprabhApRthivI nairayikAdi asurakumArAdi daza bhavanapati-pRthivIkAyikAdi paJcaikendriyavikalendriyasaMmUchi. magarbhavyutkrAntikapaJcendriyatiryagyonikamanuSyavAnavyantarajyotiSkasaudharmAdi dvAdazavaimAnikadeva nava graiveyaka vijayAdi pazcAnuttaraupapAtikA ityantam, kintu 'NavaraM joisiyavemANiemu cayaNaMti ahilAvo kAyavyo' navaram-pUrvoktApekSayA vizeSastu jyotiSkavaimAnikeSu cyavanamiti abhilApaH kartavyaH, na tu udvartanA ityabhilApaH, jyotiSkavaimAnikAnAM cyavanasyaiva saMbhavena teSAmudvartanAyA abhAvAdityAzayaH, 'dAraM dvitIyaM caturvizati muhUrtaviSayakaM dvAraM samAptam / viraha kA jaghanya kAla taka eka samaya aura utkRSTa kAla cauvIsa muhUrta hai| udvarttanA ke viraha kA yahI kAla siddhoM ko choDa kara anuttaropapAtika vimAnoM taka sarvatra kaha lenA cAhie arthAt zarkarAprabhA Adi ke nArakoM, asura kumAra Adi daza bhavanapatiyoM, pRthivI kAyika Adi pAMca ekendriyoM vikalendriyoM saMmUrchima tathA garbhajatiryaca paMcendriyoM, manuSyoM, vAnavyantaroM, jyotiSkoM, saudharmAdi dvAdaza kalpopapanna devoM navagraiveyaka devoM aura vijaya Adi pAMca anuttaravimAnoM ke devoM taka yahI udvattanA ke viraha kA kAla kahanA cAhie kintu jyotiSka aura vaimAnika devoM meM udvartanA, zabda kA prayoga na karake cyavana, zabda kA prayoga karanA cAhie, kyoMki ina donoM jAtiyoM ke devoM kA udvartana nahIM hotA hai, para cyavana hotA hai, arthAt ye deva marakara Upara se nIce Ate haiM, nIce se Upara nahIM jAte // 3 // caturvizati dvAra samApta hine jaghanya kALa eka samaya ane utkRSTa kALa jevIsa muhUrta che. udvartana nAnA virahane Aja kALa siddhone choDIne anuttarIpa pAtika vimAne sudhI sarvatra kahevuM joIe. arthAt zarkarA prabhA AdinA nAraka, asurakumAra Adi daza bhavanapati, pRthvIkAyika Adi pAMca ekendri, vilendri, saMmUchima tathA gabhaja tiryaMca paMcendri, vanavyantare, tiSka, saudharmAdi bAra kalpapanna deva, nava veyaka de, ane vijya Adi pAMca anuttara vimAna de sudhI Aja udvartAnAnA virahane samaya kahevuM joIe. paraMtu jetika ane vaimAnika devamAM "udvartanA" zabdane paga na karIne "cyavana zabdane prayoga karavo joIe, kemake e banne jAtinA devenI udvartanA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 6 sU. 4 sAntaranirantaropapAtadvAranirUpaNam sAntara nirantaropapAtadvAravaktavyatA mUlam - neraiyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajrjjati, tirikkhajoNiyANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti, maNussANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjati ? devANaM bhaMte! kiM saMtaraM ubavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti, rayaNappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajrjjati, evaM jAva ahe sattamAe saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti, asurakumArA devA NaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti, goyamA ! saMtaraM pi uvavajjati niraMtaraM pi ubavajjaMti ? evaM jAva thaNiyakumArANaM saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti, puDhavikAiyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? goyamA ! no saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti, evaM jAva vaNassaikAiyA no saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti, beiMdiyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti, evaM jAva paMci - diyatirikkhajoNiyA, maNussANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM thAya che, arthAt e deva marIne uparathI nIce Ave tI // 3 // cAvIsamu' dvAra samApta thatI nathI. paNa cyavana che. nIcethI upara nathI zrI prajJApanA sUtra :2 9.71
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ 972 prajJApanAsUtre pi uvavajjaMti, evaM vANamaMtarAjoisiyA sohammIsANasaNaMkumAra mAhiMdabaMbhaloyalaMtaga mahAsukkasahassAra ANayapANayaAraNaccaahiTTimagevijagamajjhimagevijjagauparimagevijagavijayavejayaMta jayaMta aparAjita savvaTTasiddhadevAya saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti, siddhANaM bhaMte! kiM saMtaraM sijyaMti, niraMtaraM sijjhati ? goyamA ! saMtaraM pi sijhaMti, niraMtaraM pisijjhati // su0 4 || chAyA - nairayikAH khalu bhadanta ! kiM sAntaram upapadyante, niraMtaraM upapadya - ve ? gautama ! sAntaramapi upapadyante, nirantaramapi upapadyante, tiryagyonikAH khalu bhadanta ! kiM sAntaram upapadyante, nirantaram upapadyante ? gautama ! sAntaramapi upapadyante, nirantaramapi upapadyante, manuSyAH khalu bhadanta ! kiM sAntaram upapadyante, sAntara - nirantaropapAta vaktavyatA zabdArtha - (nairaiyANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjeti niraMtaraM uvavajjaM - ti ?) he bhagavan ! nairayika kyA sAntara utpanna hote haiM ? athavA nirantara ( goyamA saMtaraM pi uvajjaMti niraMtaraMpi uvavajjaMti) he gautama! sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiM (tirikkha joNiyANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ?) he bhagavan / tiryaca kyA sAntara utpanna hote haiM yA nirantara utpanna hote haiM ! (goyamA ! saMtaraMpi uvavajjaMti niraMtaraMpi ubavajJaMti ?) he gautama ! sAntara bhI utpanna hote haiM nirantara bhI utpanna hote haiM (manussA NaM sAntara-nirantarApapAta vaktavyatA zabdArtha - (neraiyANaM bhaMte! ki saMtaraM uvabajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti) De bhagavan ! nairayika zuM... sAntara utpanna thAya che athavA nirantara utpanna thAya che ? (goyamA ! saMtarIpa uvavajjaMti niraMtaraM pi uvavajjaMti) he gautama! sAntara yA utpanna thAya che, nirantara pazu utpanna thAya che (tirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM jvavajjaMti, niraMtaraM ubavajjaMti ?) De bhagavAn ! tiryaya zuM sAntara utpanna thAya che agara niratara utpanna thAya che ? ( goyamA ! saMtaraM pi uyavajjati niraMtaraM pi vavajjaMti he gautama! sAntara pazu utpanna thAya che, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 su.4 sAntaranirantaropapAtadvAranirUpaNam 973 nirantaram upapadyante, gautama ! sAntaramapi upapadyante, nirantaramapi upapadyante, devAH khalu bhadanta ! kiM sAntaramupapadyante ? nirantaramupapadyante, gautama ! sAntaramapi upapadyante, nirantaramapi upapadyante, ratnaprabhApRthivI nairayikAH khalu bhadanta ! kiM sAntaramupapadyante, nirantaramupapadyante ? gautama ! sAntaramapi upapadyante nirantaramapi upapadyante / evaM yAvat adhaHsaptamyAM sAntaramapi upapadyante, bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati ?) he bhagavan ! manuSya kyA sAntara utpanna hote haiM athavA nirantara utpanna hote haiM ? (devA NaM bhate! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati ?) he bhagavan ! kyA deva sAntara utpanna hote haiM athavA nirantara utpanna hote haiM ? (goyamA ! saMtaraM pi uvavajjati, niraMtaraM pi ubavajjati) he gautama ! sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiN| (rayaNappamApuDhavi neraiyA NaM bhaMte ! ki saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati ? ratnaprabhA pRthivI ke nAraka kyA sAntara utpanna hote hai yA nirantara hote haiM ? (goyamA ! saMtaraMpi uvavajjati nirataraMpi uvavajjati (gautama ! sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiM (evaM jAva ahe sattamAe) isI prakAra sAtavIM narakabhUmi taka (saMtaraMpi uvavajjati niraMtaraMpi uvavajjati) sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiM niranta2 55 utpanna thAya cha ? (maNussANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ?) ke magavan ! manuSya zusAntara utpanna thAya cha, athavA nirantara utpanna thAya cha ? (goyamA ! saMtaraMpi uvavajaMti niraMtaraMpi uvavajjati) gautama ! sAnta2 554 utpanna thAya cha bhane nirantara 55 utpanna thAya che. (devANaM bhaMte ! kiM saMtUraM uvavajjaMti niraMtara uvavajjaMti ?) he bhagavan! zuM deva sAntara utpanna thAya che athavA nirantara utpanna thAya che? (goyamA! saMnaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjati) gautama! sAnta2 55 utpanna thAya che, nirantara paNa utpanna thAya che. (rayaNappabhA puDhavi neraiyANaM bhaMte ! ki saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvava. jaMti ?) mAvan ! 2tnamA pRthvInA nA24 zusAnta2 utpanna thAya ch| nirantara utpanna thAya cha ? (goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi ubavajaMti) gautama ! sAnta2 59] utpanna thAya cha, nirantara para utpanna thAya cha (evaM jAva ahe sattamAe) se prAre sAtamI nA24bhUmi sudhI (saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjati) sAnta2 555 5nna thAya cha, nita2 55 utpanna thAya che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ 974 prajJApanAstre nirantaramapi upapadyante / asurakumAra devAH khalu bhadanta ! kiM sAntaramupapadyante, nirantaramupapadyante ? gautama ! sAntaramapi upapadyante nirantamapi upapadyante, evaM yAvat stanitakumArAH khalu sAntaramapi upapadyante, nirantaramapi upapadyante, pRthivIkAyikAH khalu bhadanta ! kiM sAntaramupapadyante, nirantaramupapadyante ? gautama ! no sAntaramupapadyante, nirantaramupapadyante, evaM yAvat-vanaspatikAyikAH no sAntaramupapadyante, nirantaramupapadyante, dvIndriyAH khalu bhadanta ! kiM sAntaramupapadyante, nirantaramupapadyante? gautama ! sAntaramapi upapadyante, nirantaramapi (asurakumAradevA NaM bhate ! kiM saMtaraM uvavanaMti, niraMtaraM ughavajjati ?) he bhagavan ! asurakumAra deva kyA sAntara utpanna hote hai athavA nirantara utpanna hote haiM ? (goyamA! saMtaraMpi uvavajjati niraMtaraMpi uvavajjaMti) gautama ! sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiM (evaM jAva thaNiyakumArA) isI prakAra stanita kumAroM taka (sataraMpi uvavajjati, niraMtaraMpi uvavajjaMti) sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiM (puDhavikAiyA NaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati ?) he bhagavan pRthivI kAyika kyA nirantara utpanna hote haiM athavA sAntara utpanna hote haiM ? (goyamA ! no saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajaMti he gautama ! sAntara nahIM utpanna hote, nirantara utpanna haiM (evaM jAva vaNassaikAiyA) isI prakAra yAvat vanaspatikAyika (no saMtaraM uvavajaMti niraMtaraM uvavajjati sAntara nahIM utpanna hote haiM, nirantara utpanna hote haiM (asurakumArANaM bhaMte ! kiM saMtaraM ubavajaMti, niraMtaraM uvavajjati ?) 3 bhagavad ! asurakumAra deva zuM sAntara utpanna thAya che athavA niraMtara utpanna thAya cha ? (goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjati) gautama ! sAnta2 55 utpanna thAya cha niraMta2 5Y Stpanna thAya che (evaM jAva thaNiya kumArA) se prAre stanita sumaare| sudhI (saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjati) santa2 55 utpanna thAya cha, niranta2 55 utpanna thAya cha (puDhavikAIyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati ?) bhagavan! pRthvIkAyika zuM sAntara utpanna thAya che, nirantara utpanna thAya che ? (goyamA ! no saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati) gautama ! sAntara panna nathI thata, nirantara utpanna thAya cha (evaM jAva vaNassaI kAiyA) se rIte yAvat vanaspatizaya (no saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti) sAnta2 nathI utpanna thatA, nirantara utpanna thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ 975 prameyabodhinI TIkA pada 6 su. 4 sAntaranirantaropapAtadvAranirUpaNam upapadyante, nirantaramupapacante, evaM yAvat paJcendriyatiryagyonikAH manuSyAH khalu bhadanta ! kiM sAntaramupapadyante, nirantaramupapadyante ? gautama ! sAntaramapi upapadyante, nirantaramapi upapadyante, evaM vAnavyantarAjyotiSkAH saudharmezAnasanatkumAra mAhendra brahmalokalAntakamahAzukrasahasrAra AnataprANatAraNAcyutAdhastanagraiveyakamadhyamagraiveya koparitanagraiveyaka vijaya vaijayantajayantAparAjita sarvArthasiddhadevAzvasAnta ( iMdiyA NaM bhate ! kiM saMtaraM ubavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati ?) bhagavan ! dvIndriya kyA sAntara utpanna hote haiM yA nirantara utpanna hote haiM ? (goyamA ! saMtaraMpi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjati) gautama ! sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiM (evaM jAya paMci diyatirikkhajoNiyA) isI prakAra paMcendriyatiyaicayonika taka kahanA ( maNussANaM bhate ! kiM saMtaraM uvavajrjjati niraMtaraM uvavajjaMti) he bhagavan ! manuSya kyA sAntara utpanna hote haiM athavA nirantara utpanna hote haiM ? ( goyamA ! saMtaraMpi uvavajrjjati, niraMtaraMpi udyavajjaMti) gautama ! sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiM ( evaM vANamaMtarA joisiyA) isI prakAra vAnavyantara aura jyotiSka (sohammIsANasaM kumAra mAhiMda vaMbhaloga laMtaga mahAsukka sahassAra ANaya pANaya AraNa ccua hiTThimagevijjaga majjhimagevijjaga uvarimagevijjaga vijaya vaijayaMta jayaMta aparAjita sambaddhasiddhadevAya) saudharma, IzAna sanatkumAra, mAhendra, brahmaloka lAntaka, mahAzukra sarakhAra, Anata, prANata, AraNa, acyuta, adhastana graiveyaka, madhyama ( beiMdiyANaM bhaMte! kiM saMtaraM utravajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ?) De bhagavan! dvIndriya zuM sAntara utpanna thAya che agara nira Mtara utpanna thAya che ? ( goyamA ! saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti) he gautama ! sAntara yA utpanna thAya che, nirantara pazu utpanna thAya che ( evaM jAva paMcidiyatirikkhajoNiyA ) 04 prAre yathendriya tiryatha yoni sudhI aDelA che ( maNussANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, nirantaraM uvavajjaMti ?) De lagavan ! bhanuSya zuM sAntara utpanna thAya che } nirantara utpanna thAya che ? (goyamA ! saMtaraM pi uvavajrjjatiM, niraMtaraM pi uvavajjaMti) he gautama! sAntara yA utpanna thAya che bhane nirantara pazu utpanna thAya che ( evaM vANamaMtarA joisiyA ) 04 rIte vAnavyantara mane jyotiSDa (sohammI - sANa - saNakumAra - mAhiMda- baMbhaloya laMgata mahAsukka - sahassAra - ANaya - pANaya- AraNa-ccua - hiTThimagevijjaga - majjhima gevijjaga - uvarima gevijjaga - vijaya- vejayaMta- jayanta - aparAjita - savvaTTasiddha devAya ) saudharbha, IzAna, sanatkumAra, mahendra, brahmakheoGa, sAnta, bhaDAzurDe, saDusAra, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ 976 prajJApanAsUtre ramapi upapadyante, nirantaramapi upapadyante, siddhAH khalu bhadanta ! kiM sAntaraM sidhyanti, nirantaraM sidhyanti ? gautama ! sAntaramapi sidhyanti, nirantaramapi sidhyanti // 04 // TIkA- atha tRtIyaM sAntaranirantaradvAramadhikRtya prarUpayitumAha- 'neraiyANa bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti' 'gautamaH pRcchati' - he bhadanta ! nairayikAH khalu ki sAntaram - kAla vyavadhAnena upapadyante, kiMvA nirantaram - kAlAvyavadhAnena niravacchinnamityarthaH, upapadyante' bhagavAn Aha - 'goyamA' he graiveyaka, uparitana graiveyaka, vijaya, vaijayanta, jayanta, aparAjita aura sarvArthasiddha vimAna ke devoM bhI (saMtaraMpi uvavajjati niraMtaraMpi ubavajjati) sAntara bhI utpanna hote haiM, nirantara bhI utpanna hote haiN| (siddhANaM bhaMte / kiM saMtaraM sijjhati niraMtaraM sijjhaMti) he bhagavan ! siddha kyA sAntara siddha hote haiM athavA nirantara siddha hote haiM (goyamA ! saMtaraMpi sijjhati, niraMtaraMpi sijyaMti) he gautama ! sAntara bhI siddha hote haiM, nirantara bhI siddha hote haiM TIkArtha- aba tIsare sAntara aura nirantara dvAra ke AdhAra se prarUpaNA kI jAtI hai gautamasvAmI prazna karate haiM he bhagavan ! nAraka jIva kyA sAntara arthAt bIca bIca meM kucha samaya choDa kara utpanna hote haiM athavA nirantara arthAt lagAtAra pratyeka samaya utpanna hote hai ? bhagavAn - he gautama! nAraka jIva sAntara bhI utpanna hote haiM aura mAnata, ANuta, bhAraNu, abhyuta, adhastana, graiveU, madhyama graiveya, uparitana traiveyaka, vijaya, vaijayanta, jayanta, aparAjita ane sarvArtha siddha vimAnanA deve| pazu (saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti) sAntara pazu utpanna thAya che, nirantara paNa utpanna thAya che (siddhANaM bhaMte! kiM saMtaraM sijyaMti, niraMtara sijhati ) he bhagavan ! siddha zuM sAntara siddha thAya che athavA nirantara siddha thAya che ? ( goyamA ! saMtaraM fa fasafa, faiai fq fasifa) e oldu! deg fas an I, niraMtara paNa siddha thAya che TIkA have trIjA sAntara ane nirantara dvAranA AdhArathI prarUpaNA karAya che. zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan ! nAraka jIva zu sAntara arthAt vacamAM vacamAM thoDA samaya oDIne utpanna thAya che. athavA niraMtara arthAt satata pratyeka samayamAM utpanna thAya che ? zrI bhagavAna--ha gautama ! nAraka jIva sAntara paNa utpanna thAya che, ane zrI prajJApanA sUtra :2
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU. 4 sAntaranirantaropapAtadvAra nirUpaNam 977 " gautama ! 'saMtaraM pi uvavajrjjati, niraMtaraMpi uvavajjaMti' kadAcit sAntaramapi nairayikA utpadyante, atha kadAcit nirantaramapi nairayikA upapadyante teSAM tathA svabhAvatvAt gautamaH pRcchati - 'tirikkhajoNiyANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajrjjati ? he bhadanta ! tiryagyonikAH khalu kiM sAntaram upapadyante, kiM vA nirantaramupapadyante' bhagavAna Aha- 'goyamA !' he gautama! 'saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti' kadAcit sAntaramapi tiryagyonikA upapadyante, kadAcit nirantaramapi tiryagyonikAH upapadyante atrApi svabhAva evaM kAraNam gautamaH pRcchati - 'maNussANaM bhaMte! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? he bhadanta ! manuSyAH khalu kiM sAntaramupapadyante, kiM vA nirantaramupapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMnirantara bhI utpanna hote haiM tAtparya yaha ki kabhI kabhI nAraka jIvoM kI utpatti lagAtAra hotI rahatI hai bIca meM koI samaya khAlI nahIM jAtA aura kabhI kabhI aisA bhI hotA hai ki unakI utpatti meM kAla kA vyavadhAna paDa jAtA hai / gautama - he bhagavan ! tiryaca sAntara utpanna hote haiM athavA nirantara utpanna hote haiM ? bhagavAn - he gautama ! sAntara bhI utpanna hote haiM aura nirantara bhI utpanna hote haiM / isakA kAraNa svabhAva hI hai / gautama - he bhagavan manuSya sAntara utpanna hote haiM athavA nirantara utpanna hote haiM ? bhagavAn he gautama! kadAcit sAntara bhI utpanna hote haiM, kdaaniraMtara paNa utpanna thAya che. tApa` e che ke koi koi vakhate nAraka jIvAnI utpatti satata thayA kare che, vacamAM kei samaya khAlI nathI jatA, ane kayAreka kayAreka evuM paNa bane che ke temanI utpattimAM kALanuM vyavadhAna AvI jAya che. zrI gautamasvAmI--he bhagavan ! tiya``ca sAntara utpanna thAya che athavA niratara utpanna thAya che? zrI bhagavAn----he gautama ! sAntara paNa utpanna thAya che, niraMtara Nu utpanna thAya che. tenuM kAraNa svabhAvaja che. zrI gautamasvAmI--huM bhagavan ! manuSya sAntara utpanna thAya che ke nira Mtara utpanna thAya che ? zrI bhagavAna--he gautama ! kadAcit sAntara paNa utpanna thAya che, kadA cit niraMtara paNa utpanna thAya che. AvA prakAranI utpattimAM sarvatra svabhA vaja kAraNa che. pra0 123 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ 978 prajJApanAsUtre taraM pi upavati' kadAcit sAntaramapi manuSyA upapadyante, kadAcit nirantaramapi manuSyA upapadyante, sarvatra svabhAva eva tathotpAde hetuH gautamaH pRcchati - 'devANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti' he bhadanta ! devAH khalu kiM sAntaramupapadyante, kiMvA nirantaramupapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !" he gautama ! 'saMtaraM pi vavajrjjati, niraMtaraM pi uvavajjaMti' kadAcit sAntaramapi devA upapadyante, kadAcit nirantaramapi devA upapadyante teSAmapi tathA svabhAvatvAt, gautamaH pRcchati - ' rayaNappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti' he bhadanta ! ratnaprabhApRthivI nairayikAH khalu kiM sAntaramupapadyante, kiM vA nirantaramupapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama! 'saMtaraM pi uvavajjaMti, niraMtaraM pi vavajjaMti' kadAcit ratnaprabhApRthivI nairayikAH sAntaramapi upapadyante, kadAcit nirantaramapi upapadyante, ' evaM jAva ahe sattamAe cit nirantara bhI utpanna hote haiN| isI prakAra ke utpAda meM sarvatra svabhAva hI kAraNa hai / gautama - he bhagavAn ! deva kyA sAntara utpanna hote haiM yA nirantara utpanna hote haiM ? bhagavAn he gautama kadAcit sAntara bhI utpanna hote haiM, kadAcit nirantara bhI utpanna hote haiM / gautama - he bhagavan ! ratnaprabhA pRthivI ke nAraka sAntara utpanna hote haiM athavA nirantara utpanna hote haiM ? bhagavAn - he gautama ! ratnaprabhA ke nAraka kadAcit sAntara bhI utpanna hote haiM kadAcit nirantara bhI utpanna hote haiM isI prakAra zarkarAprabhA vAlukAprabhA, paMkaprabhA dhUmaprabhA, tamaH prabhA tathA tamastamaHprabhA pRthivI ke nAraka bhI kadAcit sAntara aura kadAcit nirantara zrI gautamasvAmI--he bhagavAna ! deva zu sAntara utpanna thAya che ? athavA nirantara utpanna thAya che? zrI bhagavAna--hagautama ! kadAcit sAntara paNa utpanna thAya che kadAcit nirantara paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! ratnaprabhA pRthvInA nAraka sAntara utpanna thAya ke nirantara utpanna thAya che? zrI bhagavAn--hai gautama ! ratnaprabhA pRthvInA nAraka kadAcit sAntara utpanna thAya che, ke kadAcit niraMtara paNa utpanna thAya che, e prakAre zarA alA, vAluaalA, caMDelA, dhUbhapralA, tabhaHlA tathA tabhastabha alA, pRthvInA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.4 sAntaranirantaropapAtadvAranirUpaNam 979 saMtaraMpi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjati' evam-ratnaprabhApRthivI nairayikavadeva, yAvat zarkarAprabhA-vAlukAprabhA, paGkaprabhA-dhUmaprabhA-tamA adhaHsaptamapRthivI nairayikAzcApi kadAcit sAntaramapi upapadyante, kadAcit nirantaramapi upapadyante teSAM tathotpAde svabhAva eva zaraNam, gautamaH pRcchati-'asurakumArANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavaaMti' he bhadanta ! asurakumArAH khalu kiM sAntara mupapadyante kiM vA nirantaramupapadyante, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'saMtaraMpi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti' asurakumArAH kadAcit sAntaramapi upapadyante, kadAcit nirantaramapi upapadyante, "evaM jAva thaNiyakumArANaM saMtaraMpi uvavajjaMti, niraMtaraMpi uvavajjaMti' evamasurakumArava deva, yAvat-suvarNakumAranAgakumAra agnikumAra vidyutkumAra-udadhikumAra dvIpakumAra-dikkumAra pavanakumAra stanitakumArAH khalu kadAcit sAntaramapi upapadyante kadAcit nirantaramapi upapadyante, gautamaH pRcchati-'puDhavikAiyANaM utpanna hote haiM ! unake isa prakAra ke utpAda kA kAraNa unakA usa prakAra kA svabhAva hI hai| gautama-he bhagavan ! asurakumAra kyA sAntara utpanna hote haiM athavA nirantara utpanna hote haiM ? ___ bhagavAna-he gautama amurakumAra kabhI sAntara bhI utpanna hote haiM kabhI nirantara bhI utpanna hote haiM / isI prakAra suvarNakumAra, nAgakumAra, agnikumAra, vidyutkumAra, udadhikumAra, dvIpakumAra, pavanakumAra aura stanitakumAra bhI kabhI sAtara utpanna hote haiM kabhI nirantara utpanna hote haiN| gautama-he bhagavan ! / pRthvikAyika kyA sAntara utpanna hote nAraka paNa kadAcit sAntara ane kadAcit nirantara utpanna thAya che. temanI AvA prakAranI utpattinuM kAraNa temanA AvA prakAranA svabhAvanuM ja che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! asurakumAra zuM sAntara utpanna thAya che, athavA nirantara utpanna thAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! asurakumAra kyAreka sAntara paNa utpanna thAya che, kyAreka niraMtara paNa utpanna thAya che. eja prakAre suvarNakumAra, nAgakumAra, agnikumAra, vidhutkumAra, udadhikumAra, dvIpakumAra, dikakumAra, pavanakumAra, ane svanitakumAra paNa kaI kaI vakhate sAntara utpanna thAya che, kayAreka kayAreka niraMtara utpanna thAya che. zrI gautama svAmI - he bhagavan! pRthvIkAyika sAntara utpanna thAya che, athavA niraMtara utpanna thAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prajJApanAsUtra bhaMte ! kiM sataraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati ? he bhadanta ! pRthivIkAyikAH khala kiM sAntaramupapadyante, kiM vA nirantaramupapadyante ? bhagavAn Aha-goyamA' he gautama ? 'No saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati' pRthivIkAyikA no sAntaramupapadyante, kintu nirantara mevopapadyante, teSAmapi tathA svabhAvatvAt, 'evaM jAva vaNassaikAiyANaM saMtaraM uvavajjati evam-pRthivIkAyikavadeva yAvatakAyikAH tejaHkAyikAH, vAyukAyikAH vanaspatikAyikA no sAntaramupapadhante, nintu nirantarameva upapadyante teSAmapi tathA svabhAvatvAt, gotamaH pRcchati'beiMdiyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM ubavajjaMti, niraMtaraM uvavajjaMti ? he bhadanta ! dvIndriyAH khalu kiM sAntaramupapadyante, kiM vA nirantaramupapadyante ? bhagavAnAha'goyamA !' he gautama ! 'saMtaraM pi uvavajjati, niraMtaraM pi uvavajjaMti' dvIndriyAH kadAcit sAntaramapi upapadyante, kadAcit nirantaramapi upapadyante, haiM athavA nirantara utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! pRthivIkAyika sAntara nahIM utpanna hote, arthAt unakI utpatti meM kAla kA kabhI vyavadhAna nahIM hotA, ve nirantara arthAt pratisamaya utpanna hote rahate haiM, unakA bhI aisA hI svabhAva hai| isI prakAra vanaspatikAya taka arthAt apkAya, teja:kAya, vAyukAya aura vanaspatikAya ke jIva nirantara utpanna hote rahate haiM, unakI utpatti meM bhI kabhI samaya kA antara nahIM pdd'taa| gautama-he bhagavan ! dvIndriya kyA sAntara utpanna hote haiM yA nirantara utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! kabhI sAntara bhI utpanna hote haiM kabhI nirantara bhI utpanna hote haiM / paMcendriya tiryaMcoM taka isI prakAra zrI bhagavAna -he gautama! pRthvIkAyika sAntara utpanna nathI thatA, arthAt temanI utpattimAM kALanuM kyAreya vyavadhAna nathI thatuM, teo niraMtara arthAt prati samaya utpanna thayA ja kare che, temane paNa teja svabhAva che. e rIte vanaspatikAya sudhI arthAt apakAya, teja kAya, vAyukAya, ane vanaspatikAyanA jIva nirantara utpanna thayA ja kare che, temanI utpattimAM kayAreya samayanuM antara nathI paDatuM. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! kIndriya jIva zuM sAntara utpanna thAya che ke nirantara utpanna thAya che ? zrI bhagavAna-he gautama! kaI vAra sAntara paNa utpanna thAya che, keI vAra nirantara, paNa utpana thAya che. paMcendriya tiryaMce sudhI eja rIte zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6sU.4 sAntaranirantaropapAtadvAranirUpaNam 981 'evaM jAva paMciMdiyatirikkhajoNiyA' evam dvIndriyavadeva, yAvat. zrIndriya caturindriyapaJcendriyatiryagyonikAH kadAcit sAntaramapi upapadyante, kadAcit nirantaramapi upapadyante, gautamaH pRcchati-'maNussANaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvavajjaMti, niraMtaraM uvavajjati ?' he bhadanta ! manuSyAH khalu kiM sAntaramupapadyante kiM vA nirantaramupapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'saMtaraMpi uvavajjaMti, niraMtaraM pi uvavajjaMti' manuSyAH kadAcit sAntaramapi upapadyante, nirantaramapi upapadyante, 'evaM vANamaMtarAjoisiyA' evam-manuSyatradeva vAnavyantarAH jyotiSkAH 'sohammIsANasaNaMkumAramAhiMdabaMbhaloyalaMtagamahAsukkasahassAra ANayapANaya AraNaaccuahiDimagevijjagamajjhimagevijagauvarillamagevijjagavijayavejayaMtajayaMtaaparAjita savvaTThasiddha devAya' saudharmezAnasanatkumAramAhendrabrahmalokalAntaka mahAzukrasahasrArAnataprANatAraNAcyutAdhastanauveyakamadhyamagraiveyakoparitanagraiveyakavijayavejayantajayantAparAjitasathisiddhadevAzca 'saMtaraM pi uvavajjaMti kahanA cAhie, arthAt trIndriya, caturindriya aura paMcendriya tiryaca bhI isI prakAra sAntara aura nirantara utpanna hote haiN| gautama-he bhagavan ! manuSya kyA sAntara utpanna hote haiM yA niratara utpanna hote haiM? __ bhagavAn-he gautama ! manuSya kadAcit sAntara bhI utpanna hote haiM kadAcit nirantara bhI utpanna hote haiN| isI prakAra vAnavyantaroM aura jyotiSkoM ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie / saudharma, IzAna, sanatkumAra, mahendra, brahmaloka, lAntaka, mahAzukra, sahasrAra, Anata, prANata, AraNa, acyuta, nicale graiveyaka, vicale aveyaka aura Uparale graiveyaka, vijaya, vaijayanta, jayanta aparAjita aura sarvArthasiddha deva bhI kahevuM joie arthAt trIndriya, caturindriya, ane cendriya tiryaMca paNa e ja prakAre sAntara ane niraMtara utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan! manuSya zuM sAtara utpanna thAya che ke nirantara utpanna thAya che? zrI bhagavAna he gautama ! manuSya kadAcitU sAntara paNa utpanna thAya che, kadAcit niraMtara paNa utpana thAya che. e rIte vAtavyantaro ane tikenA viSayamAM paNa samajI levuM joIe. saudharma, IzAna, sanakumAra bhAndra, prahmA, aids, mahAzu, sakhA2, mAnata, prAzuta, mA211, azruta, nicalA raiveyaka, vacaluM caiveyaka, ane UparanuM vaiveyaka, vijaya vaijayanta, jyanta, aparAjita ane sarvArtha siddha paNa kadAcit sAntara ane kadAcit niraMtara utpanna thAya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra niraMtaraMpi uvavajjaMti' kadAcit sAntaramapi upapadyante, kadAcit nirantaramapi upapadyante, gautamaH pRcchati-'siddhANaM bhaMte ! kiM saMtaraM sijhaMti, niraMtaraM sijhaMti ?' he bhadanta ! siddhAH khalu kiM sAntaraM sidhyanti. kiMvA nirantaraM sidhyanti ? bhagavAnAha-'goyamA !' he gautama ! 'saMtaraM pi sijhaMti, niraMtara pi sijhaMti' siddhAH kadAcit sAntaramapi sidhyanti, kadAcit nirantaramapi sidhyanti, tathA svabhAvAt ||suu0 4 // sAntaranirantarodvartanA vaktavyatAmUlam-neraiyANaM bhaMte! kiM saMtaraM ubvadaMti, niraMtaraM uva. Trati ? goyamA ! saMtaraM pi uvvati, niraMtaraM pi uvaTaMti, evaM jahA uvavAo bhaNi tahA udhvaTTaNApi siddhavajA bhANiyayavvA, jAva vemANiyA, NavaraM joisiyavemANiesu cayaNaMti ahilAvo kAyavo dAraM ||suu0 5 // ___ chAyA-nairayikAH khalu bhadanta ! kiM sAntaramudvartante, nirantaramudvartante ? gautama ! sAntaramapi udvarttante, nirantaramapi udvartante, evaM yathA upapAto bhaNikadAcit sAntara aura kadAcit nirantara utpanna hote haiN| - bhagavan-he gautama ! siddhajIva kyA sAntara siddha hote haiM athavA nirantara siddha hote rahate haiM ? bhagavAn-he gautama ! kadAcit sAntara bhI siddha hote haiM, kadA. cit nirantara bhI siddha hote haiM // 4 // sAntara nirantara udvartanAvaktavyatA TIkArtha-(neraiyA NaM bhaMte ! kiM saMtaraM uvvaTaMti, niraMtaraM uvvaTuMti ? he bhagavan ? nairayika kyA sAntara udvartana karate haiM yA nirantara udvartana karate haiM (goyamA ! saMtaraM pi uvvadRti, niraMtaraMpi uvvaTuMti) he zrI gautamasvAmI-he bhagavad ! siddha jIva zuM sAntara siddha thAya che? athavA nirantara siddha thaI rahe che? zrI bhagavAna ! he gautama! kadAcit sAntara paNa siddha thAya che kadAcita nirantara paNa siddha thAya che. je 4 che sAntara-nirantara udvartanA vaktavyatA zahAtha-(neraiyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM ubvaTuMti, niraMtaraM ubvaTuMti ?) 3 bhagavad ! nairayika zuM sAntara udvartana kare che agara niratara udvartana kare cha (goyamA! saMtaraM pi uThavaTuMti niraMtaraM pi uvva TuMti) gItama! sAnta2 54 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.4 sAntaranirantaropapAtadvAranirUpaNam 983 tastathA udvartanApi siddhavarjA bhaNitavyA, yAvad vaimAnikAH navaraM jyotiSkavaimAnikeSu cyavanamiti abhilApaH kartavyaH, dvAram ||suu0 5 // ____TIkA-atha nairayikAdInAmudvartanAM prarUpayitumAha-'neraiyANaM bhaMte ! kiM saMtaraM ucaTTati, niraMtara uvaTuMti ?' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! nairayikAH khala kiM sAntaram-kizcitkAlavyavadhAnena, udvartante, kiMvA nirantaram-niravacchinnam kiMcitkAlAvyavadhAnena satatamityarthaH udvartante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he he gautama ! sAntara bhI udvartana karate haiM, nirantara bhI uvartana karate haiM (evaM) isa prakAra (jahA) jaisA (uvavAo bhaNio) utpAda kahA (tahA) usI prakAra (uvvadRNA vi) udvartanA bhI (siddhavajjA) siddhoM ko choDakara (bhANiyavvA) kahanI cAhie (jAva vemANiyA) vaimAnikoM taka (navaraM joisiyavemANiesu cayaNaMti ahilAvo kAyavyo) vizeSa yaha ki jyotiSka aura vaimAnikoM meM 'cyavana' aisA zabda prayoga karanA cAhie dvAra' TIkArtha-aba nairayika Adi jIvoM kI udvartanA kI prarUpaNA kI jAtI hai gautama prazna karate haiM-he bhagavana ! nArakajIva sAntara uvartana karate haiM ? arthAt naraka se nAraka jIvoM ke nikalane meM bIca bIca meM samaya kA vyanadhAna hotA hai, yA nirantara arthAt lagAtAra pratyeka samaya nikalate hI rahate haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! nArakajIva kabhI sAntara bhI vatana 42 che. ni2-12 59 vatana 42 cha (evaM) mA rIte (jahA) 22 // (uvavAo bhaNio) Sule 4hyo (tahA) se prAre (ucvaTTaNA vi) pani 5y (siddha vajjA) (saddha sivAya (bhANiyavvA) 4ii naye (jAva vemANiyA) vaimAni sudhI (navara joisiya vemANiesu cayaNaMti ahilAvo kAyabbo) vizeSa e ke jotiSka ane vaimAnike mAM "cyavana e zabda prayoga kare joIe che 2 | TIkAI-have narayika Adi jenI uvanAnI prarUpaNa karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! nAraka jIva sAntara udvartana kare che athavA nirantara udvartana kare che? arthAt narakathI nAraka jIvane nikaLavAmAM vacamAM vacamAM samayanuM vyavadhAna thAya che, agara niraMnara arthAt satata pratyeka samaya nikaLatA ja rahe che? zrI bhagavAna uttara Ape che--he gautama ! nAraka jIva kaI vAra sAntara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ 984 __prajJApanAsUtra gautama ! 'saMtaraM pi upahu~ti, niraMtaraM pi uvaTThati ?' nairayikAH kadAcit sAntaramapi udvartante, kadAcit nirantaramapi udvartante ? 'evaM jahA uvavAo bhaNio tahA uvvaTTaNApi siddhavajjA bhANi yavyA jAva vemANiyA' evam pUrvoktarItyA, yathA upapAto bhaNitastathA udvartanApi siddhavarjA bhaNitavyA, yAvad-amurakumArAdi bhavanapati pRthivIkAyikAdi paJcaikendriyavikalendriyapaJcandriyatiryagyo. nikamanuSyavAnavyantarajyotiSkavaimAnikaveyakapazcAnuttaropapAtikA api vaktavyAH, kintu 'NavaraM joisiyavemANi rasu cayaNaMti ahilAvo kAyayo' navaram , vizeSastu jyotiSkavaimAnikeSu cyavanamiti abhilApaH kartavyaH, teSAmudvartanAyA abhAvAt , tathA ca asurakumArAdi vAnavyantarAntAH jIvAH kadAcit sAntaramapi udvartante, kadAcit nirantaramapi udvartante, jyotiSkavaimAnikAstu kadAcit sAntaramapi cyavanti, kadAcit nirantaramapi cyavanti ityevamabhilApaH kartavyaH ityAzayaH, 'dAraM' iti tRtIyaM dvAram samAptam / / 10 5 // udavartana karate haiM kabhI nirantara bhI udvartana karate haiM / isa prakAra jaiso utpAda kI prarUpaNA kI hai, vaisI hI udvarttanA kI bhI prarUpaNA karanI cAhie, kevala siddhoM ko choDa denA cAhie, kyoMki siddhoM kI udvartanA hotI nahIM hai, arthAt ekavAra siddha hone ke pazcAt koI siddha gati se lauTatA nahIM hai| tAtparya yaha hai ki asurakumAra Adi bhavanapati, pRthivIkAyika Adi pAMca ekendriya vikalendriya, paMcendriyatiryaca, manuSya, vAnavyantara, jyotiSka, kalpopapanna vaimAnika, navagraiveyaka tathA pAMca anuttara vimAna, ina saba ke viSaya meM bhI isI prakAra kahanA cAhie, magara vizeSa yaha hai ki jyotiSakoM aura vaimAnikoM ke viSaya meM udvatanA zabda kA prayoga na karake 'cyavana' zabda kA prayoga karanA cAhie / isakA kAraNa pahale batalAyA jA cukA hai // 5 // tRtIya dvAra samApta paNa udvartana kare che, kaI vAra niratara paNa udvartana kare che. e prakAre jevI utpAdanI prarUpaNA karI che. tevI jaudvartAnAnI paNa prarUpaNa karavI joIe, kevaLa siddhane choDI devA joIe, kemake siddhonI udRvatanA thatI nathI. arthAt eka vAra siddha thayA pachI koI siddhagatimAMthI pAchA pharate nathI. tAtparya e che ke asurakumAra Adi bhavanapati, pRthvIkAyika Adi pAMtha mendriya, vindriya, 5yendriya, tiya"ya, manuSya, pAnavyanta nyoti, kapipanna, vaimAnika, nava raiveyaka tathA pAMca anuttara vimAna A badhAnA viSayamAM paNa e prakAre kahevuM joIe. paNa vizeSa A che ke jyotiSka ane zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabAdhinI TIkA pada 6 sU. 6 nairayikAdInAmekasamayenopapAta nirUpaNam 985 mUlam - neraiyANaM bhaMte! egasamaeNaM kevaiyA uvavajjaMti ? goyamA ! jahaNaNaM ekko vA, do vA, tinnivA, ukkoseNaM saMkhejjA vA, asaMkhejA vA uvavajrjjati, evaM jAva ahe sattamAe, asurakumArANaM bhaMte! egasamaeNaM kevaiyA uvavajjaMti, goyamA ? jahaNNeNaM eko vA, dovA, tinni vA ukkoseNaM saMkhejA vA, asaMkhejA vA, evaM nAgakumArA jAva thaNiyakumArA vi bhANiyavvA, puDhavikAiyANaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA uvavajjati ? goyamA ! aNusamayaM avirahiyaM asaMkhejA uvavajjaMti, evaM jAtra vAukAiyA, vaNassaikAiyANaM bhaMte! egasamaeNaM kevaiyA uvavajrjjati ? goyamA ! saTTANutravAiyaM vAyaM pahucca aNusamayaM avirahiyA anaMtA uvavajjaMti, paraTTANuvavAiyaM paDucca aNusamayaM avirahiyA asaMkhejA uvavajjaMti ? beidiyANaM bhaMte! kevaiyA egasamaeNaM uvavajjaMti ? goyamA ! jahaNaNeNaM egovA, dovA, tinni vA ukkoseNaM saMkhejA vA, asaMkhejAvA, evaM teiMdiyA cauriMdiyA, saMmucchimapaMciMdiyatirikkhajoNiyATobhavatiya paMcidiyatirikkhajoNiyA saMmucchima maNussA vANamaMtara joisiya sohammIsANa saNakumAramAhiMda baMbhaloyalaMtagamahAsukkasahassAra kappadeza te jahA neraiyA, gabbhavakkaMtiyamaNUsa ANayapANaya AraNaaccu age ve jaga aNuttarovavAiyA ya ete jahaNaNaM iko vA, do vA. tinni vA ukko seNaM saMkhijA uvavajjaMti, siddhANaM bhaMte! egasamaeNaM kevaiyA sijjhati ? goyamA ! jagaNeNaM ekkaM vA, dovA, tinni vA, " ukkoseNaM asayaM ||su0 6 vaimAnikAnA viSayamAM unA zabdane prayAga na karatAM cyavana" zabdanA prayAga karavA joie. enuM kAraNa AgaLa batAvela che aa pa aa tRtIya dvAra samApta pra0 124 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre chAyA ---- nairayikAH : khalu bhadanta ! eka samayena kiyantaH upapadyante, gautama ! jaghanyena eko vA, dvau vA trayo vA utkRSTena saMkhyeyA vA, asaMkhyeyA vA, upapadyante, evaM yAvat adhaH saptamyAm, asurakumArAH khalu bhadanta ! eka samayena kiyantaH upapadyante ? gautama ! jaghanyena eko vA, dvau vA, trayo vA, utkRSTena saMkhyeyA vA, asaMkhyeyA vA, evaM nAgakumArAH yAvat stanitakumArAH api bhaNitavyAH pRthivIkAyikAH khalu bhadanta ! eka samayena kiyantaH upapadyante 26 " eka samaya dvAra - vaktavyatA zabdArtha - ( neraiyA NaM bhaMte! egasamaeNaM kevaiyA uvavajjaMti ?) he bhagavan eka samaya meM kitane nairayika utpanna hote haiM ? (goyamA ! jahaNeNaM ekko vA do bA tinni vA ) he gautama ! kama se kama eka, do tIna (ukkoseNaM saMkhejjA vA asaMkhejjA vA ubavajjaMti) utkRSTa saMkhyAta athavA asaMkhyAta utpanna hote haiM ( evaM jAva ahesattamAe) isI prakAra sAtavI pRthvI taka samajha lenA (asurakumArA NaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA ubabajjaMti ? ) he bhagavan ! asurakumAra eka samaya meM kitane utpanna hote haiM ? (goyamA ! jahaNeNaM ekko vA, do vA tinni vA) he gautama ! kama se kama eka, do, tIna (ukkoseNaM saMkhejjA bA asaMkhejjA bA) utkRSTa saMkhyAta yA asaMkhyAta ( evaM nAgakumArA jAva dhaNiya kumArA vi) isI prakAra nAgakumAra yAvat stanita kumAra bhI (bhANiyaccA) kahane cAhie eka samaya dvAra--vaktavyatA zabdArtha - (neraiyANaM bhaMte! egasamaeNaM kevaiyA uvavajjaMti ?) he bhagavan ! ye sabhayabhAM DeMTalA nairayi utpanna thAya che ? (goyamA ! jahaNaNeNaM ekko vA do vA tinnivA) he gautama! zrochAmAM bheochA bheU, me, magara (ukkoseNaM saMkhejjA vA asaMkhejjA vA uvavajjaMti) utsRSTa saMdhyAta athavA asaNyAta utpanna thAya che ( evaM jAtra ahe sattamA e ) se prAre sAtabhI pRthvI sudhI (asurakumArANaM bhaMte! ega samaeNaM kevaIyA utravajjaMti ?) he bhagavan ! asurakumAra zreSTha sabhayabhA DeMTalA utpanna thAya che ? (goyamA ! jahaNaNaM ekko vA do vA tinnivA) he gautama! moThAbhAM bhochA bheDa, me, trA (ukkoseNaM saMkhejjA vA asaMkhejjA vA uvavajjaMti) hRSTa saMkhyAta athavA asaM jyAta ( evaM nAgakumArA jAva dhaNiyakumArA vi) se prahAre nAgabhAra yAvat stanita kumAra pazu (bhANiyavvA) ahevAle ye zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU. 6 nairayikAdInAmekasamayenopapAtanirUpaNam 987 gautama ! anusamayam avirahitam asaMkhyeyA upapadyante, evaM yAvat vAyukAyikAH vanaspatikAyikAH khalu bhadanta ! eka samayena kiyantaH upapadyante ? gautama ! svasthAnopapAtikaM pratItya anusamayam avirahitA anantAH upapadyante ? parasthAnaupapAtikaM pratItya anusamayam avirahitA asaMkhyeyA upapadyante, dvIndriyAH khalu bhadanta ! kiyanta eka samayena upapadyante ? gautama ! jaghanyena eko vA dvau vA (puDhavIkAiyA NaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA uvabajjaMti ?) he bhagavan ! pRthivIkAyika eka samaya meM kitane utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama! (aNusamayaM ) pratyeka samaya (avirahiyaM) binA biraha ke (asaMkhejjA uvabajjaMti) asaMkhyAta utpanna hote haiM (evaM jAva bAukAiyA) isI prakAra yAvat vAyukAyika (baNassaikAiyA NaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA uvavajjaMti ?) he bhagavan ! vanaspatikAyika eka samaya meM kitane utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! ( saTTANuvavAiyaM paDucca aNusamayaM avirahiyA anaMtA uvavajjaMti) svasthAna meM upapAta kI apekSA pratisayama, binA viraha ke ananta vanaspati jIva utpanna hote rahate haiM (paradvANuvavAiyaM pacca aNusamayaM avarihiyA asaMkhejjA uvavajjaMti) parasthAna meM upapAta kI apekSA pratisamaya, vinA viraha ke asaMkhyAta vanaspati jIva utapanna hote haiM ( iMdiyANaM bhaMte! kevaiyA egasamaeNaM uvavajjaMti ?) he bhagavan ! dIndriya eka samaya meM kitane utpanna hote haiM ? (goyamA ! jahaNNeNaM ( puDhavikAiyANaM bhaMte ! ega samaeNaM kevaiyA uvavajjati 1) De lagavan ! pRthvIdvAyaDa go samayamA DeMTalA utpanna thAya che ? ( goyamA !) De gautama ! ( aNusamartha) pratye4 samaya (avirahiyaM) viraha vinAnA (asaMkhejjA uvavajrjjati) asaMkhyAta utpanna thAya che ( evaM jAva vAukAiyA) me rIte yAvat vAyupra4i (vaNassakAiyANaM bhaMte ! ega samaeNaM kevaiyA uvavajjaMti ?) he bhagavan ! vanaspati ayi me sabhayabhAM DeMTalA utyanna thAya che ? ( goyamA !) he gautama! ( saTTANuvavAiyaM paDucca aNu samaya avirahiyA anaMtA uvavajjaMti) svasthAnabhAM upapAtanI apekSA prati samaya, vinA virahunA anaMta vanaspati va utpanna thatA rahe che (paraTuANuva bAi paDucca aNusamayaM avirahiyA asaMkhejjA uvabajjaMti) parasthAnamA 5pAtanI apekSAe prati samaya, vinA virahanA asa`khyAta vanaspati jIva utpanna thAya che. ( beiMdiyANaM bhaMte! kevaiyA egasamaeNaM ubavajjaMti ? ) r3e lagavan ! dvIndriya bhe sabhayabhAM DeMTalA utpanna thAya che ? (goyamA ! jahaNaNeNaM ego vA do vA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre trayo vA, utkRSTena saMkhyeyA vA asaMkhyeyA vA, evaM trIndriyA zcaturindriyAH, saMmUchimapazcendriyatiryagyonikA garbhavyutkrAntika paJcendriyatiryagyonikAH saMmUcchimamanuSyA vAnavyantarajyotiSka saudharmezAna sanatkumAramAhendrabrahmalokalAntakamahAzukrasahasrArakalpadevAste yathA nairayikAH garbhavyutkrAntika manuSyAnataprANatAraNAcyutagaveyakAnuttaropapAtikAzcete jayanyena eko vA dvau vA, trayo vA, utkRSTena saMkhyeyA upapadyante siddhAH khalu bhadanta ! eka samayena kiyantaH sidhyanti ? gautama ! jayanyena eko vA, dvau vA, trayo vA, utkRSTena aSTazatam / ego vA do vA tinni vA) he gautama ! jaghanya eka, do yA tIna (ukkoseNaM saMkhejjA vA asaMkhejjA vA ?) utkRSTa saMkhyAta athavA asaMkhyAta (evaM teiMdiyA) isI prakAra trIndriya (cauridiyA) cauindriya (samucchimapaMciMdiyatirikkhajoNiyA) saMmUrchima paMcendriya tiryagyonika (gambhavakaMtiyapaMciMdiyatirikkhajoNiyA) garbhaja paMcendriya tiryaca (samucchimamaNussA) saMmUrchima manuSya (vANamaMtara-joisiya-sohammIsANasaNaMkumAra mAhinda baMbhaloya laMtaga mahAsukkasahassAra kappa. devA te jahA neraiyA) vAnavyantara, jyotiSka, saudharma IzAna, sanatkumAra, mAhendra brahmaloka, lAntaka, mahAzukra evaM sahasrAra kalpa ke deva nArakoM ke samAna) gambhavatiya maNUsa ANaya pANaya AraNa accuya gevejja aNuttarovavAiyA ya) garbhaja manuSya, Anata prANata AraNa acyuta kalpoM ke deva graiveyaka aura anuttaropapAtika deva (ete jahaNNeNaM ikko vA dovA tinni vA) ye jaghanya eka, do yA tIna (ukkoseNaM saMkhijjA uvavajjati) utkRSTa saMkhyAta utpanna hote haiM tinni bA) 3 gautama ! dhanya me, me. 232 15 (ukkoseNaM saMkhejjA vA asaMkhejjAvA ) akRSTa sadhyAta athavA masacyAta (evaM teiMdiyA) se prAre jIndriya (cauridiyA) caturindriya (samucchima paMciMdiyatirikkhajoNiyA) sa bhUmi pazyandriyadatiyAni (gabbhavatiya paMciMdiyatirikkhajoNiyA) Mr 5ye. ndriya tiya 4 (samucchimamaNussA) sabhUchi manuSya (vANamaMtara-joisiya sohammIsANasaNaMkumAra mAhiMda-baMbhaloya-laMtaga-mahAsukka-sahassAra-kappadevA te jahA neraiyA) pAnavyanta2, jyoti, saurabha, zAna, sanamA2, mAundra, brahmaleka, lAntaka, mahAzuka, temaja sahastrAra kalpanA deva nArakenA samAna (ganbhavatiya-maNUsa, ANaya, pANaya, AraNa, accuya, gevejjaga-aNuttarovavAiyAya) ma bhanuSya, mAnata, prANuta, sA29, acyuta 465naheva, aveyara bhane anutt|55aati (ete jahaNNeNaM iko vA, do vA tinni vA) mA sadhanya 4, me, (ukoseNaM saMkhijjA uvavajjati) ave yAta panna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.6 nairayikAdInAmekasamayenopapAtanirUpaNam 989 TIkA-atha nairayikAdInAmekasamayenopapAta vaktavyatA prarUpayitumAha'neraiyANaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA uvavajjati' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! nairayikAH khalu eka samayena ekasmin samaye kiyantaH upapadyante bhagavAnAha'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM eko bA, do vA, tinni vA, ukkoseNaM saMkhejjA vA, asaMkhejjA vA, uvavajjati' jaghanyena eko vA dvau vA, trayo vA nairayikAH ekasamaye upapadyante, utkRSTena tu saMkhyeyA vA asaMkhyeyA vA nairayikA ekasmin samaye upapadyante 'evaM jAva ahe sattamAe' evam pUrvokta nairayikarItyA, yAvat ratnaprabhA zarkarAprabhA vAlukAprabhA paGkaprabhA dhUmaprabhA tamA'dhaHsaptamapRthivI (siddhA NaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA sijjhati) he bhagavan ! siddha eka samaya meM kitane siddha hote haiM ? (goyamA ! jahaNNegaM ekko vA, dovA tinni vA) he gautama ! jaghanya eka, do yA tIna (ukkoseNaM aTThasayaM) utkRSTa eka sau ATha / TIkArtha-aba yaha prarUpaNA kI jAtI hai ki eka samaya meM nAraka Adi jIva kitanI saMkhyA meM utpanna hote haiM ? gautama svAmI kahate haiM-bhagavan ! eka samaya meM kitane nAraka utpanna hote haiM ? bhagavAna uttara dete haiM-he gautama ! eka samaya meM kama se kama eka do athavA tIna nAraka utpanna hote haiM aura adhika se adhika saMkhyAta athavA asaMkhyAta utpanna hote haiM ? isI prakAra ratnaprabhA, zarkarAprabhA, vAlukAprabhA, paMkaprabhA, dhUmaprabhA, tamaHprabhA aura tamastamaHprabhA pRthvI ke nAraka bhI eka samaya meM jaghanya eka, do yA thAya cha 'siddhANaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA sijhaMti) 3 mAvan ! siddha me samayamA mA siddha thAya cha ? (goyamA ! jahaNNeNaM eko vA do vA tinni vA) u gautama ! dhanya 4, 2, magara 15 (ukoseNaM aTusayaM) BSTa se bhA4 TIkArtha-have e prarUpaNa karAya che ke eka samayamAM nAraka Adi jIva keTalI saMkhyAmAM utpanna thAya che? zrI gautamasvAmI prazna kare che- he bhagavana eka samayamAM keTalA nAraka utpanna thAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che-gautama ! eka samayamAM ochAmAM ochA eka, be agara traNa nAraka utpanna thAya che ane adhikathI adhika saMkhyAta athavA asaMkhyAta utpanna thAya che. e ja prakAre ratnaprabhA, zarkarA prabhA, vAlukAprabhA, paMkaprabhA, dhUmaprabhA, tama prabhA ane tamastamaprabhA pRthvInA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ 990 prajJApanAsUtre nairayikA ekasmin samaye jaghanyena eko vA dvau vA, trayo vA, utkRSTena saMkhyeyA vA asaMkhyeyA vA upapadyante, gautamaH pRcchati 'asurakumArANaM bhaMte ! ega samaeNaM kevaiyA uvavajjaMti ? he bhadanta / asurakumArAH khalu eka samayena kiyantaH upapadyante ? bhagavAnAha - 'goyamA' he gautama ! ' jahaNeNaM eko vA, do vA, tinni vA ukkoseNaM saMkhejjAvA, asaMkhejjA vA' jaghanyena eko vA, dvau vA, trayo vA, asurakumArA ekasmin samaye, utkRSTena saMkhyeyA vA asaMkhyeyA vA upapadyante ' evaM nAgakumArA jAva thaNiyakumArA vi bhANiyavvA' evam asurakumAravadeva nAgakumArA yAvat suvarNakumArAH agnikumArA vidyutkumArAH udadhikumArA dvIpakumArA dikkumArA pavanakumArA stanitakumArA api bhaNitavyAH gautamaH pRcchati - 'puDha vikAiyANaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA uvavajjaMti ? he bhadanta ! pRthivIkAyikAH khalu ekasamayena kiyanta upapadyante ? bhagavAnAha - 'goyamA' he gautama ! tIna aura utkRSTa saMkhyAta yA asaMkhyAta utpanna hote haiM / gautama - he bhagavan ! eka samaya meM asurakumAra kitane utpanna hote haiM ? bhagavAna - he gautama! jaghanya eka, do yA tIna aura utkRSTa saMkhyAta asaMkhyAta utpanna hote haiN| isI prakAra nAgakumAroM se lekara stanitakumAroM taka samajhanA cAhie, arthAt nAgakumAroM, suvarNakumAroM, agnikumAroM, vidyutkumAroM, uddhikumAroM, dIpakumAroM, dik kumAroM, pavanakumAroM aura stanitakumAroM kI vaktavyatA bhI kahalenI cAhie / * gautama - he bhagavAn pRthivokAyika eka samaya meM kitane utpanna hote haiM ? nAraka paNa eka samayamAM jaghanya eka, be, agara traNa, ane utkRSTa sakhyAta agara asaMkhyAta utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI--he bhagavan! eka samayamAM asurakumAra keTalA utpanna thAya che ? zrI bhagavAn-Dhe gautama! jaghanya eka be traNa ane utkRSTa sakhyAta agara asakhyAta utpanna thAya che. eja prakAre nAgakumAreAthI laine stanita kumArI sudhI samajavuM joie arthAt nAgakumAro suva kumAra, agnikumArA vidyutkumArI, udadhikumArI, dvIpakumArI, hiDDubhArI, pavanakumArI ane stanita kumArInI vaktavyatA paNa kahevI joie. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! pRthvIkAyika ekasamayamAM keTalA utpanna thAya che ? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU. 6 nairayikAdInAmekasamayenopapAtanirUpaNam 991 , 'aNusamayaM avirahiyaM asaMkhejjA uvavajrjjati' anusamayam pratisamayam avira - hitam azUnyam, nirantaramityarthaH asaMkhyeyA pRthivIkAyikA upapadyante ' evaM jAva vAkAiyA' evaM pRthivIkAyikarItyA yAvat - akAyikAH tejaHkAyikAH vAyukAyikA api anusamayam avirahitam satatam asaMkhyeyA upapadyante ityAzayaH' gautamaH pRcchati - 'vaNassa ikAiyANaM bhaMte ! egasamaraNaM kevaiyA uvavajjati' he bhadanta ! vanaspatikAyikAH khalu eka samayena ekasmin samaye, kiyantaH upapadyante, bhagavAnAha - 'goyamA' he gautama! 'sahANuvavAiyaM paDucca aNusamayaM avirahiyA anaMtA uvavajjati' svasthAnIpapAtikaM pratItya- svasthAnam vanaspatInAM vanaspatitvam tasmin upapAta eva aupapAtikastaM pratItya tadapekSayA yadA anantara bhavanaspatikAyikA eva punarapi vanaspatiSu eva utpadyamAnAH prarUyante tadetyarthaH anusamayam - pratisamayam avirahitam, sarvakAlam ana ntAvanaspatikAyikA upapadyante pratinigodamasaMkhyeyabhAgasya nirantara mutpadyamAna bhagavAna - he gautama ! pratyeka samaya, lagAtAra asaMkhyAta pRthivIkAyika utpanna hote rahate haiM isI prakAra apakAyikoM, tejaH kAyikoM, vAyukAyikoM ke viSaya meM bhI samajha lenA cAhie, arthAt ye bhI pratyeka samaya lagAtAra asaMkhyAta asaMkhyAta utpanna hote rahate haiM / gautama - he bhagavan ! eka samaya meM kitane vanaspatikAdhika utpanna hote haiM ? bhagavAna - he gautama! svasthAna meM utpatti kI apekSA pratyeka samaya meM nirantara anantavanaspatikAyika utpanna hote haiM kyoMki pratyeka nigoda meM asaMkhyAta bhAga kA nirantara utpAda aura udavarttana hotA rahatA hai aura ve vanaspatikAyika ananta hote haiN| yahAM svasthAna kA zrI bhagavana-De gautama! pratyeka samaya avirata sa`khyAta asakhyAta pRthvIkAyika utpanna thAya che (thatA rahe che) eja prakAre akAyikA, tejasakAyikA, vAyukAyikAnA viSayamAM paNa samajI levu joie arthAt e paNa pratyeka samaya avirata asakhyAta asakhyAta utpanna thatAM rahe che. zrI gautamasvAmI--he bhagavan eka samayamAM keTalA vanaspatikAyika utpanna thAya che ? zrI bhagavAn ! he gautama ! svasthAnamAM utpattinI apekSAe pratyeka samayamA niratara ananta vanaspatikAyika utpanna thAya che. kemake pratyeka nigeAdamAM asa khyAta bhAganA nirantara utpAda ane una thatA rahe che. ane te vanaspatikAyika ananta hAya che, aDhI* svasthAnane a vanaspati bhava sama zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ 992 prajJApanAsUtra tvena udvartamAnatvena copalabhyamAnatvAt teSAzca vanaspatikAyikAnAmanantatvAt kintu 'paraTANubavAiyaM paDucca aNusamayaM avirahiyA asaMkhejA uvavajjaMti' parasthAnaupapAtikam-parasthAnamapRthivIkAyikAdayasteSu upapAta eva aupapAtikastam pratItya pRthivIkAyikAdyupapAtApekSayA yadA pRthivIkAyikAdaya svabhavAdudvRtya vanaspatiSu utpadyamAnAH prarUpyante tadetyarthaH anusamayam pratisamayam avirahitam-sarvakAlam asaMkhyeyA upapadyante iti vaktavyam , pRthivIkAyikAdInAmasaMkhyeyatvAt , gautamaH pRcchati-'beiMdiyANaM bhaMte ! kevaiyA egasamaeNaM uvavajnaMti ? he bhadanta ! dvIndriyAH khalu kiyanta ekasamayena upapadyante ? bhagavAnAha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM ego vA, do vA, artha vanaspati bhava sarajhanA cAhie / jo vanaspAtikAyika jIva mara kara punaH vanaspatikAya meM hI utpanna hote haiM unakA utpAda svasthAna meM utpAda kahalAtA hai aura jaya pRthvIkAya Adi kisI anya kAya kA jIva vanaspatikAya meM utpanna hotA hai taba usakA utpAda parasthAna utpAda kahalAtA hai / parasthAna utpAda kI apekSA pratisamaya nirantara asaMkhyAta jIvoM kA upapAta hotA hai kyoMki pRthviIkAya Adi ke jIva asaM khyAta haiN| tAtparya yaha hai ki eka samaya meM vanaspatikAya se mara kara vanaspatikAya meM hI utpanna hone vAle jIva ananta hote haiM evaM anya kAyoM se mara kara vanaspikAya meM utpanna hone vAle asaMkhyAta asaM. khyAta haiN| gautama-he bhagavan ! eka samaya meM dvIndriya jIva kitane utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka do yA tIna aura utkRSTa ja joie. je vanaspatikAyika jIva marIne pharIthI vanaspati kAyamAM ja utpanna thAya che. temanA utpAdane svasthAnamAM utpAda kahevAya che ane jyAre pRthvIkAya Adi keI anya kAyane jIva vanaspati kAyama utpanna thAya che tyAre tene utpAda parasthAna utpAda kahevAya che. parasthAna utpAdanI apekSAe prati samaya niraMtara asaMkhyAta chane upapAta thAya che, kemake pRthvIkAya AdinA jIva asaMkhyAta che. tAtparya e ke eka samayamAM vanaspatikAyathI mArIne vanaspati kAyamAM ja utpanna thanArA jIva ananta hoya che. temaja apakAthI marIne vanaspatikAyamAM utpanna thanArA asaMkhyAta che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana! eka samayamAM kIndriya jIva keTalA utpanna thAya che ? zrI bhagavAna - gautama! jaghanya eka, be ke traNa, utkRSTa saMkhyAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.8 nairayikANAmekasayenopapAtanirUpaNam 193 tini vA, ukkoseNaM saMjjA vA, asaMkhejjA vA' jaghanyena eko vA, dvau vA, trayo vA, utkRSTena saMkhyeyA vA, asaMkhyeyA vA dvIndriyA ekasmin samaye upapadyante 'evaM teiMdiyA cariMdiyA' evam dvIndriyavadeva trIndriyAzcaturindriyA api jIvA jaghanyena eko vA dvau vA trayo vA utkRSTena saMkhyeyA vA asaMkhyeyA vA ekasmin samaye upapadyante ityAzayaH, 'samucchimapaMciMdiyatirikkhajoNiyA' saMmUcchimapaJcendriyatiryagyonikAH 'gabbhavavakaMtiyapaMciMdiyatirikkhajoNiyA'garbhavyutkrAntikapaJcendriyatiryagyonikAH 'samucchimamaNussA' saMmUchimamanuSyAH, 'vANamaMtarajoisiya sohammIsANasaNaMkumAramAhiMdavaMbhaloyalaMtagamahAmukkasahassArakappadevA te jahA neraiyA' vAnavyantarajyotiSkasaudharmezAnasanatkumAramAhendrabrahmalokalAntakamahAzukrasahasrArakalpa devAste yathA nairayikAH pratipAditAstathA pratipattavyAH 'gabbhavatiyamaNUsaANayapANayAraNaaccuagevejjagaaNuttarovavAiyA ya ete jahaNNeNaM ekko vA, do bA, tinni vA, ukkoseNaM saMkhijjA uvavajjaMti' garbhavyutkrAntikamanuSyAnataprANatAraNAcyutagraiveyakAnuttaraupapAtikAzca ete jaghanyena eko vA, dvau vA, trayo vA. utkRSTena saMkhyeyA ekasmin samaye upapadyante, gautamaH pRcchati-'siddhANaM bhaMte ! ega samaeNaM kevaiyA sijhati ?' he bhadanta ! siddhAH khalu saMkhyAta athavA asaMkhyAta utpanna hote haiM / isI prakAra trIndriya aura caturindriya bhI jaghanya eka, do yA tIna aura utkRSTa saMkhyAta athavA asaMkhyAta samajhane cAhie saMmUrchima paMcendriya tiryacoM garbhaja paMcendriya tiryacoM, samUchimamanuSyoM vAnavyantaroM, jyotiSkoM, saudharma IzAna, sanatkumAra, mAhendra brahmaloka lAntaka mahAzukra, sahasrAra kalpa ke devoM kI prarUpaNA nArakoM ke samAna samajhanI gahie / garbhaja manuSyoM Anata, prANata AraNa acyuta aveyaka aura anuttaropapAtika devoM kA jaghanya upapAta eka, do athavA tIna kA tathA utkRSTa saMkhyAta kA eka samaya meM hotA hai| athavA asaMkhyAta utpanna thAya che. e ja prakAre trIndriya ane caturindriya paNa jaghanya eka, be agara traNa ane utkRSTa saMkhyAta athavA asaMkhyAta samajavA joIe. saMmUIima paMcendriya tiryaMcA, garbhaja paMcendriya tirya, sabhUchi ma bhanudhyo, pAna vyanta; jyoti; saudhama, zAna, sanamA2, mahendra, brahmaleka, lAntaka, mahAzuka, sahasAra kalpanA devenI prarUpaNuM nArakanA samAna samajavI joIe. garbhaja manuSya, Anata prANata AraNa ayuta zaiveyaka ane anuttarIyapAtika dene jaghanya upapAta eka--be traNa tathA utkRSTa saMkhyAtane eka samayamAM thAya che. pra0 125 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ 294 prajJApanAsUtre eka samayena kiyantaH sidhyanti ? bhagavAnAha - 'goyamA !" he gautama! 'jahaNeNaM ekkaM vA do vA tina vA ukkoseNaM aTThasayaM' jaghanyena ekko vA, dvau vA trayo vA, utkRSTena aSTottarazatam ekasmin samaye siddhA sidhyanti // 6 // mUlam - neraiyANaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA uvati ? goyamA ! jahaNNeNaM ekko vA, do vA tinni vA ukkoseNaM saMkhejjA vA, asaMkhejjA vA uvaTTaMti, evaM jahA uvavAo bhaNio tahA uvvaTuNA vi bhANiyavvA jAva aNuttarovavAiyA, NavaraM joisiya vemANiyANaM cayaNeNa ahilAvo kAyavvo dAraM // sU0 7 // chAyA - nairayikAH khalu bhadanta ! eka samayena kiyantaH uduvartante ? gautama ! jaghanyena eko vA, dvau vA, trayo vA utkRSTena saMkhyeyA ghA, asaMkhyeyA vA, udvartante, evaM yathA upapAto bhaNitastathA udvartanApi bhaNitavyA yAvad anugautama - he bhagavan ! eka samaya meM kitane jIva siddhi prApta kara te haiM ? bhagavAna - he gautama! jaghanya eka, do, tIna, utkRSTa eka sau ATha jIva eka samaya meM siddha hote haiM // 6 // zabdArtha - (neraiyA Na bhate ! egasamaeNaM kevaiyA uccarhati ? he bhagavana ! eka samaya meM nAraka kitane nikalate haiM ? (goyamA ! jahaNeNaM ekko vA do vA tinnivA) he gautama! jaghanya eka, do yA tIna (ukkoseNaM saMkhejjA vA) asaMkhejjA vA utkRSTa saMkhyAta athavA asaMkhyAta (uvvahRti) nikalate haiM (evaM ) isa prakAra ( jahA ) jaisA (ubabAo bhaNio) upapAta kahA (tahA) usI prakAra (ucvaTTaNA vi bhANiyavvA) udavarttanA zrI gautamasvAmI--he bhagavan ! eka samayamAM keTalA jIva siddhi prApta kare che ? zrI bhagavAn he-gautama ! jaghanya eka samayamAM, che agara traNa, sa~tkRSTa eka seA ATha jIva eka samayamAM siddha thAya che // 6 // zabdArtha - (neraiyANaM bhaMte ! ega samaeNaM kevaiyA uvvaTTaMti) he bhagavan ! bhe sabhayabhAM DeMTalA nA24 naramthI mahAra nIDaje che ? (goyamA ! jahaNNeNa ukko vA do vA tinnitrA) he gautama ! 4dhanya yeU, me agara Azu (ukkoseNaM saMkhejjA vA asaMkhejjA vA) uthRSTa saMkhyAta athavA asaMkhyAta ( ubaTTa ti) nIuNe che (evaM) me akSare zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.7 nairayikANAmekasamayodvartanAnirUpaNam 995 taraupapAtikAH navaraM jyotiSkavaimAnikAnAM cyavanena abhilApaH kartavyo dvAram / ___TIkA-atha nairayikAdInAmekasamayenodvartanAM prarUpayitumAha-'neraiyANaM bhaMte ! egasamaeNaM kevaiyA uvaTTati ?' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! nairayikAH khalu ekasamayena kiyantaH udvartante ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'jahaNNeNaM eko vA do vA, tinni vA, ukoseNaM saMkhejjA vA, asaMkhejA vA uva{ti' jaghanyena eko vA dvau vA, trayo vA, utkRSTena saMkhyeyA vA asaMkhyeyA vA nairayikA ekasmin samaye udvartante, 'evaM jahA uvavAo bhaNio tahA uvaDhaNA vi bhANiyavyA' evam pUrvoktarItyA yathA upapAto bhaNitastathodvartanApi nairayikAdInAm bhaNitavyA-vaktavyA, 'jAva aNuttarovavAiyA' yAvat-asurakumArAdi dazabhavanapati pRthivIkAyikAdi paJcaikendriyavikalendriya paJcendriyasaMmUcchimatiryagyonikagarbhavyutkrAntikapaJcendriyatiryagyonika saMmUcchimamanuSyavAnavyantarajyoti kasaudharmezAnasanatkumAramAhendrabrahmalokalAntakamahAzukrasahasrArakalpadevagarbhavyu - skrAntikamanuSyAnataprANatAraNAcyutapraiveyakAnuttaraupapAtikAH caturviMzatidaNDaka. padapratipAdyAH vaktavyAH kintu 'NavaraM' joisiyavemANiyANaM cayaNeNaM ahilAvo kAyayo' navaram-vizeSastu jyotiSkavaimAnikAnAM cyavanena abhilApaH kartavyona tu udvartanayA, tepAM cyavanasyaiva saMbhavena udvartanAyA asaMbhavAdityAzayaH tadabhilApastu jyotiSkAH khalu bhadanta ! ekasamayena kiyantazcyavanti ? gautama ! jaghanyena eko vA, dvau vA, trayo vA, utkRSTena saMkhyeyA ekasmin samaye jyotiSkAzcyavanti, evaM vaimAnikAnAmapi abhilApo'vaseyaH, 'dAraM' iti caturtha dvAraM samAptam // 0 7 // paJcamadvAravaktavyatA mUlam-neraiyANaM bhaMte ! kayohiMto uvavajjaM te ? kiM neraiehiMto uvavajjati tirikkha jogiehiMto uvavajjaMti, maNubhI kahanI cAhie (jAva aNuttarovavAiyA) yAvat anuttaropapAtikataka (navaraM joisiya vaimANiyANaM cayaNeNaM ahilAvo kAyavyo) vizeSa yaha ki jyotiSka aura vaimAnikoM ke lie 'cyavana' zabda kA prayoga karanA cAhie // dvAra // 7 // (jahA) 24 (uvavAo bhaNio) 5id ho (tahA) te rIte (ucvaTTaNA vi bhANiyavvA) vatana 5 4vI se (jAva aNuttarovavAiyA) mnutt| 5pAti payata (navaraM joisiya vemANiyANaM cayaNeNaM ahilAvo kAyavyo) vizeSa e ke jyotiSka ane vaimAnikenA mATe "cyavana" zabda prayoga kare joIe chA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre ssehiMto uvavajjaMti, devahito uvavajjaMti ? goyamA ! no neraiehito uvavajjati tirikkhajoNiehito ubavajjaMti, maNussehiMto uvavajjati no devehiMto uvavajjaMti, jai tirikkhajoNiehito ukbajati, kiM egidiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti, beiMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti, teiMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati, cauriditirikkhajoNie. hiMto uvavajjaMti, paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti, goyamA ! no egidiyatirikkhajoNiehito, no beiMdiyatirikkhajoNiehito, no teiMdiyatirikkhajoNiehito, no cauridiyatirikkhajoNie hito uvavajjaMti, paMciMdiyatirikkhajo NiehiMto uvavajjati, jai paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajaMti, kiM jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, khahayarapaMciM. diyatirikkha joNiehiMto ukvajjaMti ? goyamA ! jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajaMti, thalayarapaMciMdiyatirikkha. joNiehito uvavajjaMti, khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati / jai jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM samucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, gabbhavatiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti ? goyamA! saMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNie hiMto uvavajjaMti,gambhavakkaMtiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNie hiMto uvavajnaMti,jai samucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM paja tayasaMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati kiM apajattayasaMmucchimajalayarapaMciMdi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.8 nairayikANAmekasayenopapAtanirUpaNam 997 yatirikkhajoNiehito uvavajjati ? goyamA ! pajattayasaMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti, no apaja. ttayasaMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati, jai gambhavakkaMtiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM pajattayagabbhavatiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati, apajattayagabbhavatiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati goyamA ! pajjattayagabbhavavakatiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajogiehito uvavajjaMti no apa. jattayagabbhavatiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uva. vajjaMti, jai thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati, parisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajogiehiMto uvavajjaMti, goyamA! cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, parisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito'vi uvavajjaMti, jai cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati, kiM samucchimehiMto uvavajjaMti, gabbhavakkaMtiehito upavajati ? goyamA ! samucchimacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito'vi uvavajjati, gabbhavatiyaca uppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito'vi uvavajaMti, jai saMmucchimacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajogiehito uvavajjaMti, kiM pajattagasaMmucchima uppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati? apajattaya cauppathathalayara saMmucchipaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ? goSamA! pajattagasaMmucchimacauppayathalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati, no apajattagasaMmuchimacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati, jai gabbhavatiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ 998 prajJApanAsUtre uvavajjati, kiM saMkhejjavAsAu agabbhavatiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati, asaMkhejavAsAuya gambhavakkaMtiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito u. vavajati ? goyamA! saMkhejavAsAuehiMto uvavajaMti, no asaMkhejavAsAuehiMto uvvjjti| jai saMkhejavAsAuyagabbhavatiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajati, kiM pajattagasaMkhejavAsAuyagabbhavakkaMtiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajaMti, apajjattayasaMkhejavAsAuyagabbhavatiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiM. to uvavajjati ? goyamA ! pajattehito uvavajjati no apajjattayasaMkhejavAsAuehito uvabajjati, jai parisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati, kiM uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkha joNiehito uvavajjati, bhuyaparisappathalayara. paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavati? goyamA ! dohito vi uvavajjati ||suu0 9 // chAyA--nairayikAH khalu bhadanta ! kebhya upapadyante ? kiM nairayikebhyaH upapadyante, tiryagyonikebhya upapadyante, manuSyebhya upapadyante, devebhya upapadyante ? gautama ! no nairayikebhya upapadyante, tiryagyonikebhya upapadyante, manuSyebhya pAMcavAM kutaH dvAra zabdArtha-(neraiyA NaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti ?) he bhagavan ! nairayika kahAM se utpanna hote haiM ? (kiM neraiehiM to uvavajjaMti ?) kyA nairayikoM se utpanna hote haiM ? (tirikkhajoNiehito uvavajjati ?) tiryagyonikoM se utpanna hote haiM ? (maNussahiMto uvavajjati ? manuSyoM se utpanna hote haiM ? (devehito uvavajjati) devoM se utpanna hote haiM ? pAyabhuta: dvAra sAtha-(neraiyANaM bhaMte ! kaohiMto ubavajaMti) 3 bhagavAn ! nai2yi4 yAMthI 5-- thAya che ? (kiM neraiehito uvavajjati ?) zu nayi mAthI SH. thAya cha 1 (tirikkhajoNiehito uvavajaMti ?) tiya yonijIthI Gpanna, thAya cha ? (magussehinto ubavajjati) manuSyAthI 5nna thAya cha ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.6 nairayikANAmekasamayenopapAtanirUpaNam 999 upapadyante, no devebhya upapadyante, yaditiryagyonikebhya upapadyante kim ekendriyatiryagyonikebhya upapadyante, dvIndriyatiryagyonikebhya upapadyante, trIndriyatiryagyonikebhya upapadyante, caturindrayatiryagyonikebhya upapadyante, paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! no ekendriyatiryagyonikebhyaH, no dvIndriyatiryagyonikebhyaH, no trIndritiryagyonikebhyaH, no caturindriyatiryagyo(goyamA) he gautama ! (no neraiehito uvavajjati) nairayikoM se utpanna nahIM hote haiM (tirikkhajoNiehito uvavajjaMti) tiryaMcoM se utpanna hote haiM (maNussehiMto uyavajjati) manuSyoM se utpanna hote haiM (no deve. hiMto uvavajjaMti) devoM se utpanna nahIM hote (jai) yadi tirikkhajoNiehiMto uvavajjati) tiryaca yonikoM se utpanna hote haiM (kiM egidiyatirikkhajoNie hiMto uvavajaMti) kyA ekendriya tiyaMcayonikoM se utpanna hote haiM ? (beiMdiyatirikhkhajoNiehiMto ubavajjaMti) dvIndriya tiryacoM se utpanta hote haiM ? (teiMdiyatirikkhajoNie hiMto uvavajaMjati ?) trindriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? (cariMdiyatirikkhajoNiehiMto uvayajjati) cauindriya tiryacoM se utpanna hote haiM ? (paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ?) paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) he gautama ! (no egidiyatirikkhajoNiehiMto) na ekendriya tiryakyoniyoM se (no beI diyatirikkhajoNiehito) na dvIndriya tiryacoM se (no teiMdiyatiri(devohito uvavajjaMti ?) hevothI utpanna thAya che ? (goyamA !) gautama ! (no neraiehito upavajjati) narapithI utpanna nathI yatA (tirikkhajoNiehito ubavajaMti) tiya yAthI 5-na thAya che (maNussehiMto uvavajjati) manuSyothI utpanna thAya cha (no devohiMto uvavajjaMti) hevAthI utpanna nathI yatA (jai) yaha (tirikkhajoNiehito uvabajjati) tiya ya yoniyA utpanna thAya cha (kiM egidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajaMti) zumendriya tiya ya yonithI utpanna thAya cha ? (beiMdiya tirikkhajoNiehiMto uvavajjati) dvandraya tiya yAthI utpanna thAya cha ? (teiMdiya tirikkhajoNiehiMto uvavajjati) vIndriya tiya yAthI utpanna thAya cha ? (cauridiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) yA2 dhandriyavAtiya yAthI 7.5-1 thAya cha (paMciMdiya tirikkha joNiehiMto uvavajjati) payandriya taya yAthI 4-1 thAya cha ? (goyamA ! hai gautama! (no egiMdiyatirikkhajoNiehiMto) nasandriya tiya yonithI (no beiMdiya tirikkhajoNiehiMto) nadIndriya tiya yAthI (no teiMdiyA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1000 prajJApanAsUtre " nikebhya upapadyante, paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, yadi paJcendriyatiyagyonikebhya upapadyante kiM jalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante sthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, khecarapaJcendriyatiyagyonikebhya upapadyante ? gautama ! jalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante sthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, khecarapaJcendriya tiryagyonikebhyaH upapadyante yadi jalacarakkhajoNie hitoM) na trIndriya tiryacoM se (no cauridiyatirikkhajoNiehito ) na cauindriya tiyaMcoM se (ubavajjaMti) utpanna hote haiM (paMcidiyatirikkha joNiehiMto uvavajjaMti) paMcendriya tiryagyonikoM se utpanna hote haiM " (jai paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) yadi paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM to (kiM jalagarapaMciMdiyatikhijoNierhito uvavajjaMti) kyA jalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote hai ? (thalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ?) sthalacara paMcendriyatiyayonikoM se utpanna hote haiM ? (khahayara paMcidiyatirikkhajoNie hito ucavajjaMti ?) khecarapaMcendriyatiyaMcoM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) he gautama ! ( jalayara pacidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) jalayarapaMcendriyatiyaicoM se utpanna hote haiM (thalacarapaMcidiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti) sthalacarapaMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiM (khahayarapaMcidiyatirikkhajoNi ehiMto ubavajjaMti) khecara paMcendriyatiyecoM se utpanna hote haiM tirikkhajoNierhito ) trIndriya tiryathothI nahi (no cariMdiya tirikkha joNie hiMto ) na yaturindriya tiryathAthI ( uvajjati) utpanna thAya che (paMciditirikkha joNie hiMto uvavajjati) payendriya tiryagyonithI utpanna thAya che ( jai paMcidiya tirikkhajoNiehiMto utravajjati) le pathendriya tirya. ceAthI utpanna thAya che to (kiM jalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) zuM bsathara pathendriya tiryathAthI utpanna thAya che ? ( thalacara paMci - diya tirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?) sthAyara paMthendriya tiryayayonizrethI utpanna thAya che . 0 ( khayahara paMcidiya tirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati ?) meyara pathendriyothI utpanna thAya che ? ( goyamA !) he gautama! (jalacara paMcidiyatirikkhajoNie hiMto uvavajjaMti) nAyara yathendriye tiryathothI utpanna thAya che (thalayara paMcidiyatirikkha joNiehiMto uvavajjaMti) sthalayara yathendriya tiryathAthI utpanna thAya che ( khahayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto utravajjati) meyara yathendriya tiya "cathI utpanna thAya che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TokA pada 6 sU.8 nairayikANAmekasamayenopapAtanirUpaNam 1001 paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM saMmUcchimajalacarapazcendriya tiryagyonikebhya upapadyante, garbhavyutkrAntikajala varapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! saMmUcchimajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, garbhavyutkrAntikajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, yadi saMmRcchimajalacarapaJcendriyatiryagyo. nikebhya upapadyante, paryAptakasaMmUchimajalayarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? __(jaI jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti) yadi jalacara paJcendriyatiryakayonikoM se utpanna hote haiM to (kiM samucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti ?) kyA saMmUchima jalacara paMcendriya tiryakayonikoM se utpanna hote haiM ? (ganbhavatiyajala. yarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti ) garbhajajalacarapaMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) he gautama ! (samucchimajala. yarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) saMmUrchima jalacara paMcendriyatiryayonikoM se utpanna hote haiM (gambhavakkaMtiya jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) garbhajajalacarapaMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM (jai saMmucchimajalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) yadi saMmUrchima jalacarapaMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiM (kiM pajattayasaMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNie hiMto uvavajjati ?) kyA paryApta saMmUrchimajalacara paMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiM ? (kiM apajjattayasaMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati?) kyA aparyAptakasaMmRrchi majalacara paMcendriyatiryaMcoM __ (jai jalayaspaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto ugravajjaMti) 2 saya2 pANImA raDevAvA payandriya tiya yonimAthI pani thAya cha (kiM saMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito utravajjati ?) zusa bhUchi saya2 5'yandriya. tiya-yonizothI utpanna thAya cha ? (gabbhavatiya jalacarapaMciMdiyatirivakhajoNie hiMto ubavajjaMti ?) ma saya2 payandriya tiya yAthI utpanna thAya cha ? (goyamA !) gautama ! (samucchima jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?) sabhUchi bha ya2 5.yendriya timayonithI utpanna thAya che (gabbhavakkaMtiya jalayarapaMciMdiyatirikkhajogiMehiMto uvavajaMti) 4 saya 5yendriya tiya yAthI utpanna thAya cha (jai saMmucchima jalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto utravajjaMti) se sabhUmi ya2 pathandriya tiya yAthI utpanna thAya che (kiM pajattaya samucchima jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti ?) zu pra0 126 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1002 prajJApanAsUtre kim aparyAptakasamUcchimajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! paryAptakasamUcchimajalacarapazcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, no aparyAptakasamUcchimajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante yadi garbhavyutkrAntikajalacarapaJcendriyatiyagyonikebhyaupapadyante kiM paryAptakagarbhavyutkrAntikajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, aparyAptakagarbhavyutkrAntikajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! paryAptakagarbhavyutkrAntikajalacarapaJcendriyatiryagyose utpanna hote haiM ? (goyamA ! pajattayasaMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati, no apajjattayasaMmucchimajalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) he gautama ! paryAptaka saMmUchima jalayara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM, aparyApta saMmUchima jalacara paMcendriyatiryacoM se nahIM utpanna hote haiM (jai gambhavakkaMtiya jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) yadi garbhajajalacara paMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiM (kiM pajjattayagambhavakkaMtiya jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati, apajattayagambhavakkaMtiya jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?) to kyA paryAta garbhaja jalacara paMcendriyatiyacoM se utpanna hote haiM yA aparyApta garbhaja jalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! pajattayagambhavakkaMtiyajalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, paryApta sa bhUchi bhaNaya2 5yendriya tiya yAthI utpanna thAya che ? (kiM apajjattaya saMmucchimajalayarapaMciMdiyatirikkha joNiehiMto uvavajjati) zu. 255ryApta sabhUmi 4saya2 5yendriya tiya yothI utpanna thAya cha ? (goyamA ! pajjattaya. saMmucchima jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati no apajjattaya saMmucchima jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) gautama ! pati samachima jaLacara paMcendriya tithI utpanna thAya che. aparyApta saMmUchima jalacara 5yandriya tiya yAthI naDI (nathI) utpanna thatai (jai gabbhavatiya jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito upavajjati) le saya2 payandriya tiya yAthI Spanna. thAya che (kiM pajjattaya gambhavakkaMtiya jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiM to uvavajjati, apajjattaya gabbhavakkaMtiya jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uva. vajjaMti ?) to zupati 4 4652 5yendriya tiya yAthI utpanna thAya cha ma12 55yAsa ma 25152 5yendriya tiya"yAthI bhanna thAya cha ? (goyamA ! pajjattayagabbhavakkaMtiya jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto utravati, no apajjattaya gambhavakkaMtiya jalayara paMciMdiyatirikyajoNiehito uvavajjaMti) gautama ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.8 nairayikANAmekasamayenopapAtanirUpaNam 1003 nikebhya upapadyante, no aparyAptakagarbhavyutkrAntikajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, yadi sthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM catuSpada sthala. carapaJcandriyatiyaMgyonikabhya upapadyante, parisarpasthalacarapaJcandri yatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, parisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhyo'pi upapadyante, yadi catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM saMmUchimebhya upapadyante, garbhavyutkrAntino apajattayagambhavakkaMtiya jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti) he gautama ! paryApta garbhaja jalacara tiryaMca paMcendriyoM se utpanna hote haiM, aparyAya garbhaja jalacara tiryaMca paMcendriyoM se nahIM utpanna hote (jai thalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ki cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati parisappathalayarapaciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?) agara sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM to kyA catuSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM, yA parisarpa sthalacara paMcendriya tirthacoM se utpanna hote haiM ? (goyamA!) he gautama ! (cauppaya thalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati, parisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito'vi uvavajjaMti) catuSpada sthalacara paMcendriya tiyacoM se bhI utpanna hote haiM aura parisarpasthalacara paMcendriya tiryacoM se bhI utpanna hote haiN| (jai cauppayathalayara paMciMdiyatirikhakjoNiehito uvavajjaMti, kiM samucchimehiMto uvavajjati, gambhavakkaMtiehito uvavajjaMti ? paryAptaka garbhaja jalacara tiryaMca paMcendriyathI utpanna thAya che, aparyApta za rasaya tiya ya pazyandriyothI nathI apanna thatA (jai thalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiehiMto uvavajjati kiM cauppayathalayarapaMciMdiya tirikkhajoNie hinto uvavajjaMti ? parisappathalayarapaMci diyatirikkhajoNiehiM ho uvavajjaMti ?) 112 sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che te zuM catuSpada sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che, agara parisarSa sthalacara paMcendriya atyanta thAya cha ? (goyamA !) he gautama! (cauppayathalayarapaMci diyatirikkha. joNiehito ubavajjaMti parisappathalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiehiM to uvavajjaMti) catuSpada sthalacara paMcendriya tiyAthI paNa utpanna thAya che, ane parisarpa sthalacara paMcendriya tiyAthI paNa utpanna thAya che (jai cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM saMmucchime zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1004 kebhya upapadyante ? gautama ? saMmUcchima catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo'pi upapadyante, garbhavyutkrAntikacatuSpadasya lacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo'pi upapadyante, yadi saMmUcchima catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM paryApta saMmUcchima catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, aparyApta kacatuSpadasthalacara saMmUcchimapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! yadi catuSpadasthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM to kyA saMmUrchimoM se utpanna hote haiM athavA garbhajoM se utpanna hote haiM ? ( goyamA !) he gautama ! (samucchima ca uppayathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehito'vi uvavajjaMti, gagbhavakkaMtiya cauppathalayarapaMciMdiya tirikkhajoNierhito'vi uvavajjaMti) saMmUrchima catuSpada sthalacara paMcendriyatiyevoM se bhI utpanna hote haiM aura garbhaja catuSpad sthalacara paMcendriya tirthacoM se bhI utpanna hote haiM / prajJApanAsUtre ( jai saMmucchima cauppayathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) yadi saMmUrchima catuSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM to ( kiM pajjantagasaMmucchima caupayathalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati) kyA paryApta saMmUrchima catuSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM / (apajattaya cauppayathalayara paMcidiyatirikkhajoNaehiMto ubavajjaMti ?) aparyApta catuSpada sthalacara paMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM ? ( goyamA !) he gautama! hiMto uvavajjaMti, ganbhavakkaMtiehiMto uvavajjaMti ?) yahi yatuSyaH sthAyara pacendriya tiya ceAthI utpanna thAya che te zuM sa'mUrchAimAthI utpanna thAya che athavA garlalethI utpanna thAya che ? (goyamA ! ) he gautama! ( saMmucchima cauppaya thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiM to uvavajjaMti, gabbhavakkaMtiya caupaya thalayara paMcidiyatirikkhajogie hiMto uvavajjaMti) saMbhUrchima tuSyaH sthadAyara yathendriya tiya ceAthI paNa utpanna thAya che ane garbhaja catuSpadma sthalacara pacendriya tiya cAmAMthI paNa utpanna thAya che. ( jai saMmucchamaca upayathalayara paMcidiyatirikakha joNiehiMto uvabajjaMti) yahi sa'mUrchAima catuSpada sthalacara pAMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che tA ( ki pajjattaga samucchima cauppayathalayara paMciMdiyatirikkha joNiehiM to utravajjaMti ) zuM paryApta sa'mUrchAima catuSpada sthalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che ? ( japajjattaya caupayathala yara paMcidiyatirikkha joNiehi to uvavajjaMti ?) aparyApta yatuSyaha sthAyara pacendriya tiryayAthI utpanna thAya che ? (goyamA ! ) De zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 6 sU.8 nairathikANAmekasamayenopapAtanirUpaNam 1005 paryAptakasaMmUcchima catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, no aparyApta saMmUcchimacatuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, yadi garbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacara paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM saMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante, asaMkhyeyavarSAyuSka garbhavyutkrAntika catuSpadasthalacara paJcendriya tiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! saMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante no asaMkhyeyavarSAyukebhya upapadyante yadi saMkhyeya varSAyuSkagarbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacara(pajattagasaMmucchima cauppayathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto ubayajjaMti) paryApta saMmUrchimacatuSpadsthalacara paMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM (no apajjattagasaMmucchimacauppayathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) aparyApta kasaMmUrchimacatuSpadasthalacara paMcendri yatiyaicoM se nahIM utpanna hote / (jai ganbhavakkaMtiya cauppayathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) yadi garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriyatiyaicoM se utpanna hote haiM (kiM saMkhejavAsAjyaganbhavakkaMtiya cauppayathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) kyA saMkhyAta varSa kI AyuvAle garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM (asaMkhejjavAsA uyaganbhabakkaMtiya cauppayathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto ubavajjaMti ?) asaMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM ? ( goyamA !) he gautama ! (saMkhejjavAsAuehiMto uvavajjati ) saMkhyAtavarSa kI AyuvAloM se gautama ! (pajjattaga samucchima caupaya thalayarapaMci diyatirikkhajoNiehiM to ubava jaMti) paryApta sabhUrchima yatuSyaha sthasayara payendriya tiryathothI utpanna thAya che (no apajjattaga saMmucchima cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) aparyAptaka sa'mUrchAima catuSpadma sthalacara paMcendriya tiya ceAthI nathI utpanna thatA ( jai gavbhavakkatiya cauppayathalayara paMcididyatirikkhajoNiehi to uvb'tti) yadi gabha`ja catuSpada sthalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che (kiM saMkhejjavAsAjyagabbhavakkaMti yaca uppayathala yara paMci diyatirikkha joNiehiM to uvitti) zu` saMkhyAta vanI AyuvALA garbhUja catuSpada sthalacara paMcendriya tiryayAthI utpanna thAya che (asaMkhejjavAsAjya ganbhavakkaMti yacauppayatha layarapaMci diyatirikkhajoNiehiM to uvavajjaMti ?) asaM dhyAtavarSanI AyuvAmA garlabha yatuSyaha sthAyara yathendriya tiryathothI utpanna thAya che ? (goyamA) De gautama ! ( saMkhe zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1006 prajJApanAsUtrai paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM paryAptakasaMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante, aparyAptakasaMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacarapaJcendriyatirthagyonikebhya upapadyante ? gautama ! paryAptakebhya upapadyante, aparyAptakasaMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante, yadiutpanna hote haiM (no asaMkhejjavAsAuehitouvavajjati) asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se nahIM utpanna hote __ (jai saMkhejjavAsAuyagambhavakkaMtiya cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) yadi saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpadasthalacarapaMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiN| 'kiM pajjattagasaMkhejavAsAuyaganbhavatiya cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti) kyA paryApta saMkhyAtavarSa kI AyuvAle garbhajacatuSpadasthalacarapaMcendriyatithaMcoM se utpanna hote haiM ? (apajattagasaMkhejavAsAuyaganbhavatiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?) aparyApta saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) he gautama ! (pajjattehiMto uvavajjaMti, no apajjattayasaMkhejjavAsAuehito uvavajjaMti ) paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyApta saMkhyAtavarSa kI Ayu vAloM se nahIM utpanna hote haiN| jjavAsAuehiM to uvavajjaMti) sanyAta panI mAyupAmAthI utpanna thAya cha (no asaMkhejjavAsAuehi to uvavajjati) masaNyAta panI mAyuSANAmAthI nathI utpanna thatAM (jai saMkhejjavAsAuyagambhavakkaMtiya cauppayathalayarapaMciM diyatirikkhajoNiehito ubavajjaMti) yahi sabhyAta 11nI AyuvA ladeg4 yatu054 25sayara 5yandriya tiya nyAthI 4-1 thAya che ? (ki pajjattagasaMkhejjabAsAuyagambhavakkaM. tiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvabajjaMti) zu payaryAta sadhyAta varSanI AyuvALA garbhaja catuSpada sthalacara pacendriya tiyAthI utpanna thAya cha ? (apajjattaga saMkhejjavAsAuyagambhavakkaMtiyacauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) aparyApta sadhyAta vaSanI mAyuvA ma yatu054 sthatanya2 payandriya tiya yAthI utpanna thAya cha ? (goyamA ! OM gautama !) (pajjattehiM to uvavaNjati no apajjattayasaMkhejjavAsAuehiM tou vavajjati) paryAyI utpanna thAya che, aparyApta saMkhyAta varSanI AyuvALAthI utpana nathI thatA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyavodhinI TIkA pada 6 sU.8 nairayikANAmekasamayenopapAtanirUpaNam 1007 parisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante kim-uraH parisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikamya upapadyante, bhujaparisarpasthala varapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante, gautama ! dvAbhyAmapi upapadyante / TIkA-atha nairayikANAM kasmAd bhavAdudvartanAnantaramutpatti bhavati ! iti prarUpayitumAha-'nairaiyA NaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti' gautamaH pRcchati he bhadanta ! nairayikAH khalu kebhyo bhavebhyaH-upapadyante ? tadeva vizadayati-'kiM neraiehito uvavajjati' kiM nairayikebhyaH tadbhavebhyaH ityarthaH nairayikA upapa (jai parisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti) yadi parisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM / (kiM urapari sappa thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti ?) kyA ura parisarpa sthalacara paMcendriyatiyaMvoM se utpanna hote hai ? (bhuyaparisappa thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?) bhujaparisarpasthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? (goyamA!) dohitovi uvavajjaMti) he gautama ! donoM se utpanna hote haiM TIkArtha--kisa bhava se udvartanA karake nArakoM kI utpatti hotI hai, arthAt kisa-kisa bhava se mRtyu ko prApta hokara jIva nArakaparyAya meM utpanna hote haiM, yaha prarUpaNA kI jAtI hai gautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! nAraka jIva kahAM se arthAt kina-kina bhavoM se utpanna hote haiM ? isI prazna ko spaSTa karate haiMkyA narakabhava se narakabhava meM utpanna hote haiM ? yA tiryacayoni vAle (jai parisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehi to uvavajjati) yahi 5225 sthatanya2 payandriya tiya yAthI utpanna thAya cha (ki uraparisappathalayarapaMciMdiya tirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?) zu7252 sa5 sthAya2 5'yendriya tiya: yothI utpanna thAya cha ? (bhuyaparisappathalayarapaMci diyatirikkhajoNiehiM to uvavavajjati) su04 parisa5 sthAya2 pAyendriya tiya yAthI utpanna thAya cha ? (goyamA ! do hito vi uvavajaMti) gautama ! bhannethI utpanna thAya cha TIkAtha- kayA bhavathI udvartana karIne nArakanI utpatti thAya che. arthAt kyA kyA bhavathI mRtyune prApta karI jIva nAraka paryAyamAM utpanna thAya cha. se pr35|| 42zaya cha zrI gautamasvAmI prazna kare che- he bhagavad nAraka jIva kyAMthI arthAt kayA kyA thI utpanna thAya che? e praznane spaSTa kare che zuM naraka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1008 prajJApanAsUtre dhante ? kiM vA-'tirikkhajoNiehiMto uvavajjati' tiryagyonikebhyo nairayikA upapadyate ? kiM vA 'maNussehiMto utravajjaMti' manuSyebhyaH-manuSyabhayebhyo nairayikA upapadyante ? 'kiM vA 'devehiMto uavajjaMti' devebhyo-devabhayebhyo nairayikA upapadyante ? bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'no neraiehito uvavajjaMti,' nairayikA no nairayikebhya upapadyante, api tu-'tirikkhajoNiehito uvavajjati' tiryagyonikebhyo nairayikA utpadyante, evaM 'maNussehito uvavajjati' manuSyebhyo'pi nairayikA upapadyante, kintu 'no devehito uvavajjaMti, no devebhyo nairayikA upapadyante devabhavAnAM nirayayogyAyuH karmavandhakatvAbhAvAt / gautamaH pRcchati-'jai tirikkhajoNiehito uvavajjati' yadi tiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante tadA-'ki egidiyatirikkhajoNiehito uvavajaMti' ki nairayikA ekendriyatiyagyonikebhyaH upapadyante, kiM vA 'beiMdiyatirikkhajoNie. hiMto uvavajjati' dvIndriyatiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vA 'teiMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati' nairayikA strIndriyatiryagyonikebhya utpadyante kiMvA cauridiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' caturindriyatiryagyonikebhya upapajIva narakabhava meM utpanna hote haiM ? yA manuSya mara kara narakabhava meM utpanna hote haiM ? athavA deva-bhava se udvartanA karake narakabhava meM utpanna hote haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! nAraka nArakabhava se utpanna nahIM hote, kintu tithaMca !bhava se utpanna hote haiM, manuSyoM se bhI utpanna hote haiM, magara devoM se nahIM utpanna hote, kyoM ki deva, naraka ke yogya Ayu kA bandha nahIM krte| ___ gautama-nAraka yadi tiryaMcayonikoM se utpanna hote haiM to kyA ekendriya tiyacoM se utpanna hote haiM ? dvIndriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? trIndriya tiryacAM se utpanna hote haiM ? caturindriya tiryaMcoM se bhavathI narakabhavamAM utpanna thAya che? agara tiyaca nivALA jIva naraka bhavamAM utpanna thAya che? agara manuSya marIne naraka bhavamAM utpanna thAya che? athavA deva bhavathI udvartana karIne naraka bhavamAM utpanna thAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! nArakanaraka bhavathI utpanna nathI thatA, kintu tiyaca bhAvathI utpanna thAya che. manuSyathI paNa utpanna thAya che. paNa dethI utpanna thatA nathI. kemake deva narakane yogya Ayune banyuM nathI karatA. zrI gautamasvAmI -nAraka je tiryaMca nikethI utpanna thAya che te zuM ekendriya tiyAthI utpanna thAya che? dvIndriya tiryacethI utpanna thAya che? trIndriya tiryacethI utpanna thAya che? athavA paMcendriya tiyAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.8 nairayikANAmekasamayenI papAtanirUpaNam 1009 dhante ? kiMvA 'paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' nairayikA paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ! bhagavAn Aha - 'goyamA ? he gautama ! 'no egiMdiyatirikkhajoNiehiMto' no ekendriyatiryagyonikebhyaH 'no veiMdiyatirikkhajoNirahito' no vA dvIndriyatiryagyonikebhyaH 'no te iMdiyatirikkhajoNi ehiMto' no vA trIndriyatiryagyonikebhyaH 'no cauridiyatirikkhajoNiehiMto no vA caturindriyatiryagyonikebhyo nairayikA utpadyante api tu - 'paMcidiyatirikkhajoNiehito- uvavajjaMti' paJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jar3a pacidiyatirikkha joNiehiMto uvavajrjjati' yadi paJcendriya tiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante tadA kiM jalayara paMciMdiya tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' kiM jalacara paJcendriya tiryagyonikebhya upapa te ? kiMvA 'thalayara paMcidiyatirikkha joNie hiMto uvavajjaMti' sthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA - ' khahayarapaMcidiyatirijoNiehiMto uvavajrjjati khecarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, utpanna hote haiM ? athavA paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? bhagavAna - gautama ! na ekendriya tiryacoM se utpanna hote haiM, na dIndriya tiryacoM se utpanna hote haiM, na trIndriya tiryacoM se utpanna hote haiM, na caturindriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM / kintu paJcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM / gautama - yadi paMcendriya tiryacoM se nAraka utpanna hote haiM to kyA jalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? kyA sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM? yA khecara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM / bhagavAna - gautama ! jalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM, utpanna thAya che ? zrI bhagavAn hai gautama ! na ekendriya tiya ceAthI utpanna thAya che, na *Indriya tiya ceAthI utpanna thAya che, na trindriya tiya ceAthI utpanna thAya che, na caturindriya tiya ceAthI utpanna thAya che, kintu pa Mcendriya ti``ceAthI utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI-jo pacendriya tiya ceAthI nAraka utpanna thAya che te zu' jalacara pacendriya tiya``ceAthI utpanna thAya che? zu sthalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che ? agara khecara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn :he gautama ! jalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya pra0 127 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1010 prajJApanAsUtre bhagavAnAha - he gautama! jalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehito uvavajrjjati nairayikA jalabarapaJcendriya tiryagyonikebhya upapadyante, evameva - 'thalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' sthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo'pi nairayikA upapadyante, tathA 'khayarapaMciMdiyati rikkhajoNie hiMto uvavajrjjati' khecarapaJcendri yatiryagyonibhyo'pi nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati, 'jai jalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti yadA jalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, tadA kiM 'saMmucchima jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati ? kiM saMmUcchimajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vA- 'ganbhavakkaM tiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati ?' garbhavyutkrAntikajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !" he gautama ! saMmucchimajala para paMcidiyatirikkha joNiehiMto uvavajrjjati' saMmUcchimajalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo'pi nairayikA upapadyante, evaM 'ganbhavakkatiyajalayara paMcidiyati rikkha joNirahito ucavajjaMti' garbhavyutkrAntikajalacarapacendriyatiryagyonikebhyo'pi nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jai samucchi - sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se bhI utpanna hote haiM aura khecara paMcendriya tiryaMcoM se bhI utpanna hote haiM / gautama - yadi jalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM to saMmUrchima jalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM athavA garbhaja paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote hai ? bhagavAn he gautama! nAraka saMmUrchima jalacara paMcendriya tirtha coM se bhI utpanna hote haiM aura garbhaja jalacara paMcendriya tiryaMcoM se bhI utpanna hote haiM / gautama - bhagavan ! yadi saMmUrchima jalacara paMcendriya tiryaMcoM se ae, sthalacara poMcendriya tiya utpanna thAya che ane khecara pacendriya tiya ceAthI paNa utpanna thAya che. cAthI zrI gautamasvAmI:-cakri jalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che te samUmi jalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che athavA garbha ja jalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAn :-he gautama ! nAraka samUmi jalacara paMcendritha tiyaceAthI paNa utpanna thAya che ane gaja jalacara pacendriya ticAthI paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI :-he bhagavat je sa mUmi jalacara pacendriya tiya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.8 nairayikANAmekasamayenopapAtanirUpaNam 1011 majalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati' yadA saMmUcchimajalacarapazcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante tadA kiM 'pajjattayasaMmucchima jalayara paMciMdiyatirikkha joNi ehiMto udhavajjaMti' kiM paryAptakasaMmUcchimajalacara paJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante, 'kiM apajjattayasaMmUcchimajalayarapaMcidiyatirikkhajoNieDiMto uvavajjaMti' kiMvA aparyAptaka saMmRddhima jalacara pazcandriyatiryagyonikebhya upapadyante ? bhagavAn Aha - goyamA ! he gautama ! 'pajjattayasaMmucchimajalayara paMcidiyatirikkhajoNi ehiMto uvavajjaMti' paryAptaka saMmucchima jalacara paJcendriya tiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, kintu - 'no apajjattayasaMmucchimajalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' no aparyAtakasaMmUcchimajalacara paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, gautamaH pRcchati'jai ganbhavakaM tiyajalayara paMciMdiya tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti yadA garbhanyutkrAntikajalacarapaJcendriya tiryagyonikebhyo nairayikA utpadyante, tadA- 'ki paattayagabhavakkaMtiyajalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati ?' kiM paryAptaka garbhavyutkrAntika jalacara paJcendriya tiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA'apajjattayagavbhavakkaMtiya jalayarapaMcidiyatirikkha joNiehiMto uvavajrjjati ? utpanna hote haiM to kyA paryApta saMmUrchima jalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM athavA aparyApta saMmUrchima jalacara paMcendriya tirya coM se utpanna hote haiM ? - bhagavAn - he gautama! paryApta saMmUrchima jalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM, aparyApta saMmUrchima jalacara paMcendriya tirya coM se nAraka bhava meM nahIM utpanna hote / gautama - bhagavan ! yadi garbhaja jalacara paMcendriya tiryaMcoM se nAraka utpanna hote haiM to kyA paryApta garbhaja jalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM athavA aparyApta garbhaja jalacara paMcendriya tiryaMcoM ceAthI utpanna thAya che te zuM paryApta sa'mUrchAima jalacara pacendriya tiya - ceAthI utpanna thAya che athavA aparyApta saMmUmi jalacara pacendriya tiya ceAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn :-De gautama ! paryApta saMmUmi jalacara paMcendriya tiya - ceAthI utpanna thAya che, aparyApta sa`bhUmi jalacara paMcendriya tiya ceAthI naraka bhavamAM utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI huM bhagavan ! jo ga`ja jalacara paMcendriya tiya ceAthI nAraka utpanna thAya che te zuM paryApta gaja jalacara paMcendriya tiya cAthI utpanna thAya che athavA aparyApta gajajalacara pAMcendriya tiya ceAthI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1012 prajJApanAsUtre aparyAptakagarbhavyutkrAntika jalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'pajjattayaganbhavattiya jalayara paMcidiyatirikkhajoNiehito ubavajjaMti' paryAptaka garbhavyutkrAntika jalacarapaJcendriyatiryagyonike kobhyo nairayikA upapadyante, kintu-'no apajjattagabbhavatiya jalayarapaciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati' no aparyAptaka garbhavyutkrAntika jalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA-upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai thalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?' yadA sthalacara paJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante tadA-'kiM cauppayathalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ?' kiM catuSpada sthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vA-'parisappathalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?' parisarpasthalayara paJcendriyatiyagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! 'cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti' catuSpadasthalacarapaMJcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, 'evaM parisappathala yarapaMcidiyatirikkhajoNiehito'vi uvavajjati' parisarpasthalacarapaJcendriya se utpanna hote haiM ? bhagavAna-he gautama ! paryApta garbhaja jalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM, aparyApta garbhaja jalacara paMcendriya tiyaMcoM se nahIM utpanna hote| __ gautama-bhagavan ! yadi sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM to kyA catuSpada sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM athavA parisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? ___ bhagavAn-he gautama ! catuSpada sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna thAya che? zrI bhagavat :- gautama ! paryApta garbhaja jalacara paMcendriya tirya cothI utpanna thAya che, aparyApta garbhaja jalacara paMcendriya tiyAthI utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI - he bhagavan! je sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che te zuM catuSpada sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che athavA parisarSa sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAna - he gautama catuSpada sthalacara paMcendriyatiyacothI utpanna thAya che ane parisarpa sthalacara paMcendriya tiryathI paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI - di catuSpada sthalacara paMcendriya tithI utpanna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sa.08 nairayikANAbhekasamayenopapAtanirUpaNam 1013 tiryagyonikebhyopi nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' yadA catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, tadA-kiM samucchimehito uvavajjaMti ? ki saMmUcchimebhyaH-saMmUcchimacatuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyaH upapadhante kiM vA 'gambhavakkaMtiyaehiMto uvavajjati' garbhavyutkrAntikebhyaH-garbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyaH upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ! saMmucchima-cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNie'vi uvavajjaMti' saMmUcchimacatuSpadasthalacarapazcendriyatiryagyonikebhyo'pi nairayikA upapadyante, 'gambhavatiya cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito'vi uvavajjaMti' garbhavyukrAntikacatuSpadasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhyo'pi nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai saMmucchimacauppayathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' yadA saMmUcchima catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA utpadyante, tadA 'kiM pajjattagasaMmucchimacauppayathalayara paMciH diyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?' kiM paryAptaka saMmucchimacatuSpadasthalacara paJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA 'apajjattagacauppayathalautpanna hote haiM aura parisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se bhI utpanna hote haiN| __gautama-yadi catuSpada sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM to kyA saMmUrchimoM se utpanna hote haiM athavA garbhajoM se utpanna hote haiM ? bhagavan-gautama ! saMmUrchima catuSpada sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se bhI utpanna hote haiM aura garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriyoM se bhI utpanna hote haiN| gautama-bhagavAn ! yadi saMmUrchima catuSpada sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM, to kyA paryAsa saMmUrchima catuSpada sthalacara thAya che te zuM saMbhUmimAMthI utpanna thAya che athavA garbhajothI utpanna thAya che? zrI bhagavAna he gautama ! saMmRchima catuSpada sthalacara paMcendriya tirya. cithI paNa utpanna thAya che ane garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya ti"cethI paNa utpanna thAya che. - zrI gautamasvAmI-he bhagavan yadi saMmUchima catuSpada sthalacara paMce ndriya tiyAthI utpanna thAya che te zuM paryApta saMmUchima catuSpada sthalacara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre yarasaMmucchimapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ?' aparyAptaka catuSpadasthalacara saMmUcchima paJcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, bhagavAn Aha'goyamA' he gautama! 'pajjattaga samucchima cauppayathalayarapaMcidiyatirikkhajoNie hiMto uvavajrjjati' paryAptakasaMmUcchima catuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, - apajjattagasaMmucchimaca upayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' aparyAptaka saMmUcchima catuSpadaslacarapaJcendriya tiryagyonikebhyo nairayikAH upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jai ganbhavakaMtiyaca uppayathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvabajjaMti' yadA garbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante tadA kiM saMkhejjavAsAua ganmavakkaMti cauppayathalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto ubvajjaMti ?' kiM saMkhyeya varSAyuSkagarbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? 'kivA asaMkhejjavAsAuyagabbhavakkaMtiya cauppayathalayarapaMciMdiya paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM athavA aparyApta catuSpad sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn gautama ! paryApta saMmUrchima catuSpada sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM, kintu aparyApta saMmUrchima catuSpad sthalacara paMcendriya tirya coM se nahIM utpanna hote / 1014 - gautama - bhagavan ! yadi garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM to kyA saMkhyAtavarSa ko Ayu vAle garbhaja catupada sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM / athavA asaMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpad sthalacara pazcedriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM ? pacendriya tiya 'ceAthI utpanna thAya che athavA aparyApta catuSpada sthalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn :-he gautama ! paryApta sa'mUrchAima catuSpada sthalacara pa Mcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che. kintu aparyApta sa'mUrchAima catuSpada sthalacara pacendriya tiya ceAthI utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI:-he bhagavan ! yadi gajacatuSpadma sthalacara pacendriya tiryaMcAthI utpanna thAya che te zuM sakhyAta vanI AyuvALA gaja catuSpadma sthalacara paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che; athavA asaMkhyAta vanI AyuvALA gaja catupada sthalacara pAMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.8 nairayikANAmekasamayenopapAtanirUpaNam 1015 tirikkhajoNiehito uvavajjati' ? asaMkhyeyavarSAyuSka garbhavyutkrAntika catuSpadasthalacarapazcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! saMkhejavAsAuehiMto uvavajjati' saMkhyeyavarSAyuSkebhyaH-saMkhyeyavarSAyuSka garbhabyutkrAntikacatuSpadasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadhante' no asaMkhejjavAsAuehiMto uvavajjati' no asaMkhyeyavarSAyuSkebhyaH asaMkhyeyavarSAMyuSka garbhavyutkrAnti catuSpadasthalacara paJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai saMkhejabAsAuya gambhavakaMtiya cauppaya thalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati' yadA saMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntika catuSpadasthacarapaJcendriyatiryagponikebhyo nairayikA upapadyante. tadA 'kiM pajjattaga saMkhejjavAsAuya gambhavatiyacauppayathalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti ?' kiM paryAptakasaMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntika catuSpadasthalacara paJcandriyatiryagyonike bhyo nairayikA upapadyante ? kiMvA-'apajjattagasaMkhejjavAsAuyagambhavakkaMtiya cauppayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ? aparyAptaka saMkhyeyavarSAyuSka garbhavyutkrAntikacatuSpadasthalacara paJcandriyatiryanyonikebhyo nairayikA upapadhante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'pajatehiMto uvavajjaMti' paryAptakebhyaH-paryAptakasaMkhyeyavarSAyuSka garbhavyu bhagavan-he gautama ! saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiyacoM se utpanna hote haiM, asaMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se nahIM utpanna hote| ___ gautama-he bhagavan ! yadi saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catupada sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM to kyA paryApta saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpada sthalacarapaMcendriyatiyaMcoM se utpanna hote haiM athavA aparyAptaka saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpadasthalacarapaMcendriyatithaMcoM se utpanna hote haiM ? zrI bhagavAna -he gautama ! saMkhyAta varSanI AyuvALA garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che, asaMkhyAta varSanI Ayu vALA garbhaja catupada sthalacara paMcendriya tiyAthI nathI utpanna thatA. zrI gautamasvAmI -he bhagavana! yadi saMkhyAta varSanI AyuvALA garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che te zuM paryApta saMkhyAta varSanI AyuvALA garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiryathI utpanna thAya che athavA aparyApta asaMkhyAta varSanI AyuvALA garbhaja catu. pada sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - prajJApanAsUtre krAntika catuSpada sthalacara paJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, kintu 'no apajjattagasaMkhejjavAsAuehito uvavajjaMti' no aparyAptaka saMkhyeyavarSAyuSkebhya garbhavyutkrAntika catuSpadasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai parisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati'-yadA parisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyaunikebhyo nairayikA upapadyante, tadA 'kiM uraparisappathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ? kim-uraH parisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikamyo nairayikA upapadyante ? kiM vA-'bhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ? bhujaparisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? bhagavAn Aha 'goyamA !' he gautama ! 'dohito vi uvavajjati / dvAbhyAmapiuraH parisarpabhujaparisarpasthalacara-paJcandriyatiryagyonikAbhyAM nairayikA upapadyante ityAzayaH // 8 // bhagavan-he gautama ! paryApsaka saMkhyAtavarSa kI AyuvAle garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM kintu aparyAptaka saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se nAraka bhava meM utpanna nahIM hote! gautama-he bhagavan ! yadi parisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se nAraka utpanna hote haiM to kyA uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM athavA bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya niyaMcoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-gautama ! uraparisarpa aura bhujaparisarpa donoM hI prakAra ke parisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se nAraka jIva utpanna hote haiN| suu08|| zrI bhagavAna - he gautama ! paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiryaMcethI utpanna thAya che, kintu aparyAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA garbhaja catuSpada sthalacara paMcendriya tiyAthI nAraka bhavamAM utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI - he bhagavana ! yadi parisarpa sthalacara paMcendriya tiya cAthI nAraka utpanna thAya che te zuM ura parisarpa sthalacara paMcendriya tirya. cethI utpanna thAya che athavA bhuja parisarSa sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAna - he gautama ! ura parisarSa ane bhujaparisarpa ane prakAranA parisarSa sthalacara paMcendriya tiyacothI nAraka jIva utpanna thAya che. je 8 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisarpAdInAmekasamayenopapAta ni0 1017 mUlam - jai uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkha joNiehiMto uvavajjaMti, kiM saMmucchima ura parisappathalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, gavbhavakkaMtiyauraparisappathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati ? goyamA ! saMmucchi mehiMto uvavajjaMti, gabbhavakkaMtiehito'vi uvavajjaMti, jai saMmucchimauraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkha joNie hiMto uvavajjaMti, kiM pajattaehiMto uvavajaMti apajattaehiMto uvavajaMti ? goyamA ! pajjatagasaMmucchi mehiMto uvavajjaMti, no apajattagasaMmucchimauraparisappathalayarapaM ciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, jai gabbhavakkaMtiya uraparisappathalayara paMcidiyatirikakhajoNiehiMto uvavajjati, kiM pajjattagerhito uvavajjaMti, apajattae hiMto uvavajjaMti ? goyamA ! pajattagagabbhavakkaMtiehiMto uvavajjaMti, no apajantagagabbhavakkaMtiya uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati, jai bhuyaparisappathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM saMmucchima bhuyaparisappathalayara paMcidiyatirikkhajoNie hiMto uvavajjaMti, gabbhavakkaMtiyabhuyaparisappathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! dohiMto'vi uvavajjaMti, jai saMmucchimabhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajrjjati, kiM pajattayasaMmucchimabhuyaparisappayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, apajattaya saMmucchimabhuya parisappayathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiM - to uvavajjaMti ? goyamA ! pajattaehiMto uvavajjaMti, no apajattaehiMto uvavajjaMti, jai gabbhavakaMtiyabhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM pajjattaehiMto uvavajjati, apajjattaehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! pajjattaehiMto pra0 128 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1018 prajJApanAsUtre uvavajjaMti, no apajattaehiMto uvavajjaMti, jai khahayarapaMci - diyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM saMmucchimakhahayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, gavbhavakkaMtiyakhahayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ? goyamA / dohiMto'vi utravajjaMti, jai saMmucchimakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM pajattaehiMto uvavajjaMti, apajjattaehiMto uvavajjati, goyamA ! pajjattaehiMto uvavajrjjati, no apajjataehiMto uvavajrjjati, jai pajjattagagabbhavakkaMtiyakhaha yara paMciMdiya tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM saMkhejavAsAuehiMto uvavajraMti, asaMkhejjavAsA uehiMto uvavajjaMti, goyamA ! saMkhejjavAsAuehiMto uvavajaMti, no asaMkhejjavAsAuehiMto ubavajaMli, jai saMkhijjavA sAuyaganbhavaka kaMtiya khahayararapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjeti kiM pajjattagehiMto uvavajjaMti, apajataehito uvavajjaMti ? goyamA ! pajattaehiMto uvavajrjjati, no apajattaehiMto uvavajjaMti, jai maNussehiMto uvavajjaMti, kiM mucchima masse hiMto uvavajjati, gabbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajaMti ? goyamA ! no saMmucchimamaNussehiMto uvavajaMti, gavbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjati, jai gabbhavakkaMtiyamasse hiMto uvavajrjjati, kiM kamma bhUmiganbhavakkaMtiyamaNussehito uvavajjati akammabhUmiganbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti aMtaradIvaganbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! kamma bhUmigabbhavakakaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti, no amma bhUmigaganbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti, no aMtaradIvaganbhavatiyama gussehiMto uvavajjaMti, jai kammabhUmigagavbhavakkaMtiyamassehiMto uvavajjaMti, kiM saMkhejavAsAuehiMto uvavajjaMti, asaMkhejavAsAuehiMto uvava zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.09 uraparisarzadInAbhekasamayenopapAtani0 1019 jjaMti ? goyamA ! saMkhejavAsAuyakammabhUmigabbhavatiyamaNussehito uvavajjaMti, no asaMkhejjavAsAuyakammabhUmigagabbhavakkaMtiyamaNussehito upavajjati, jai saMkhejavAsAuyakammabhUmigagabbhavatiyamaNussehiMto uvavajjaMti, kiM pajattagehiMto uvavajjaMti, apajjattehiMto uvavajjati ? goyamA ! pajjattaehiMto uvavajjati, no apajjattaehiMto uvavajjaMti, evaM jahA ohiyA uvavAiyA tahA rayaNappabhA puDhavi neraiyA vi uvavAeyavvA, sakarappabhApuDhavi neraiyANaM pucchA, goyamA ! ete vi jahA ohiyA tahevovavAeyavvA, navaraM samucchimehito paDiseho kAyavvo vAluyayabhApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kaohito uvavajjaMti ? goyamA ! jahA sakarappabhApuDhavineraiyA, navaraM bhuyaparisappehito paDiseho kAyayo, paMkappabhApuDhavineraiyANaM pucchA, goyamA ! jahA vAlluyappabhApuDhavineraiyA, navaraM khahayarehito paDiseho kAyavvo, dhUmappabhApuDhavineraiyANaM pucchA, goyamA ! jahA paMkappabhApuDhavineraiyA, navaraM cauppaehito vi paDiseho kAyavvo, tamApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kaohito uvavajjaMti, goyamA ! jahA dhUmappabhApuDhavineraiyA, navaraM thalayarehito vi paDiseho kAyavo imeNaM abhilAveNaM, jai paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti, kiM jalayarapaMciMdiyaehiMto uvavajjati, thalayarapaMcidiehiMto uvavajjati, khahayarapaMciMdiehiMto uvavajjaMti ? goyamA ? jalayarapaMcidiehito uvavajjaMti, no thalayarehito, no khahayarehiMto uvavajjaMti, jai maNusse hiMto uvavajjati, kiM kammabhUmiehiMto uvavajjaMti, akammabhUmiehito uvavajaMti, aMtaradIvaehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! kammabhUmiehito uvavajjaMti, no akammabhUmi zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1020 prajJApanAsUtre ehiMto uvavajjaMti, no aMtaradIvaehiMto uvavajjaMti, jai kammabhUmie hiMto uvavajjaMti, kiM saMkhejavA sAuehiMto uvavajjaMti, asaMkhejjavAsAue hiMto uvavajjaMti, goyamA ! saMkhejavA sAuehiMto uvavajjaMti, no asaMkhejavAsAuehiMto uvavajjaMti, jai saMkhejjavAsAuehiMto uvavajjaMti kiM pajattaehiMto uvavajjaMti, apajattaehiMto uvavajaMti ? goyamA ! pajjataehiMto uvavajjaMti, no apajattaehiMto uvavajrjjata, jai pajattagasaMkhejjavAsAuyakammabhUmie hiMto uvavajrjjati, kiM itthiehiMto uvavajaMti, purisehito uvavajrjjati, napuMsae hiMto uvavajjati goyamA ! itthIhiMto uvavajjaMti, purisehito uvavajjati, napuMsaehito vi uvavajjaMti, ahe sattamApuDhavineraiyANaM bhaMte! kaohito upavajjaMti ? goyamA ! evaM ceva, navaraM itthIhiMto paDiseho kAyavvo asannI khalu paDhamaM doccaMpi sarIsavA taiya pkkhii| sIhA jaMti cautthi uragA puNa paMcamiM puDhaviM // 1 // chaTTi ca itthiyAo macchA maNuyA ya sattamiM puDhaviM / eso paramo vAo boddhavvo naragapuDhavINaM // sU0 9 // chAyA -- yadi uraH parisarpa sthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, 'kiM saMmUcchimoraH parisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, garbhavyutkrAntipaMcama dvAra madhyamavaktavyatA zabdArtha - (ja) yadi (uraparisappathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) uraparisarpasthalacara paMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM to ( kiM saMmucchimauraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) kyA saMmUrchimauraparisarpasthalacara paMcendriyatiyaMcoM se pacamaDhAra madhyama vaktavyatA zabdArtha - (jai) yahi (uraparisappa thalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) 725risarpa sthasayara paMcendriya tirya thothI utpanna thAya che to (kiM samucchimauraparisappathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiM to uvavajjaMti) zuM sabhUrchima 2parisarpa sthasathara paMcendriya tiryathothI utpanna thAya che (gavbhavakakaMtiya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1021 prabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisarpAdInAmekasamayenopapAtani0 koraH parisarpa sthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! saMmRddhimebhya upapadyante, garbhavyutkrAntikebhyo'pi upapadyante, yadi saMmUcchimoraH parisarpasthalalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM paryAptakebhya upapadyante, aparyAptakebhya upapadyante ? gautama ! paryAptakasaMmUrchimebhya upapadyante, no aparyAptakasaMmU moraH parisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, yadi garbhavyutkrAntikoraH parisarpasthaLacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM paryAptakebhya utpanna hote hai ? (gagbhavakkaMtiya uraparisappathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ?) garbhajauraparisarpasthalacara paMcendriya tirthacoM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) he gautama ! (samucchi mehiMto uvayajrjjati, ganbhavakkaMtiehiMto vi uvavajjaMti) saMmUrchimoM se utpana hote haiM aura garbhajoM se bhI utpanna hote haiM / (ja) yadi ( saMmucchimauraparisappathalayara paMcidiyatirikkhajoNie. hiMto uvavajjaMti) saMmUrchimaura parisarpasthalacarapaMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiN| (kiM pajjattaehiMto uvavajrjjati, apajjattaehiMto ucabajjaMti ?) kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM yA aparyAptakoM se utpanna hote haiM / (goyamA) he gautama ! (pajattagasaMmucchi mehiMto uvavajjaMti) paryAptaka saMmUrchimoM se utpanna hote haiM (no apajjanttagasaMmucchimaura parisappathalayara paMcidiyatirikkhajoNiehiMto ubavajjaMti ?) aparyAsaka saMmUrchima uraparisarpasthalacarapaMcendriyatiya coM se nahIM utpanna hote / ura parisappathalayarapaMci diyatirikkhajoNiehiM to uvavajjati ?) garla 2parisarpa sthakSayara pathendriya tiryathothI utpanna thAya che ? (goyamA !) he gautama! (samucchi mehiM to uvavajjati, ganbhavavakaM tiehiM to vi uvavajjati) sabhUchi bhothI utpanna thAya che ane garbhajothI paNa utpanna thAya che. (jai) yahi (samucchimauraparisappathalayara paMci diyatirikkhajoNiehiM to uvavajjati) saMbhUrchima 72parisarpa sthalayara pathendriya tiryathAthI utpanna thAya che (kiM pajjataehiMto ubvajjati, apajjataehiM to uvavajjati) zuM paryAsaathI utpanna thAya che } atharyAsaathI utpanna thAya che ? ( goyamA) he gautama (pajjattaga saMmucchimehiMto uvavajjapi) paryAsa saMbhUchibhothI utpanna thAya che (no apajjattaga saMmucchima uraparisappathalaya rapaMciM diyatirikkhajoNiehiM to uvavajjati) aparyApta samUIima uraparisa` sthalacara pa Mcendriya tiya ceAthI utpanna nathI thatA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2022 prajJApanAsUtre upapadyante, ? aparyAptakebhyaH upapadyante ? gautama ! paryAptakagarbhavyutkrAntikebhya upapadyante, no aparyAptakagarbhavyutkrAntikora parisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyaH upapadyante ? yadi bhujaparisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante ? kiM saMmUcchimabhujaparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? garbhavyuskrAntikabhujaparisarpasthalacarapazcandriyatiryagyonikebhya upapadyante, gautama ! dvAbhyA___ (jai) yadi (gambhavakkaMtiya uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) yadi garbhaja uraparisarpasthalacarapaMcendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM ? (kiM pajjattagehito uvavati, apajattagehito uvavajjati ?) kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM ? athavA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (pajjattagagabbhavakkaMtiehiMto uvavajjati) paryAptaka garbhajoM se utpanna hote haiM ? (no apajjattagaganbhavatiyauraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati ?) aparyApta garbhaja uraparisarpasthalacarapaMcendriyatiyaMcoM se nahIM utpanna hote haiN| ___ (jai) yadi (bhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajaMti) bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiyeMcoM se utpanna hote haiM (kiM saMmucchima bhujaparisappathalayarapaMceMndriyatirikkhajoNiehiMto uvavajali ) kyA saMmUrchima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM (gambhavakkaMtiya bhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkha (jai) yahi (gambhavakka tiya uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) yahi Hr S2parisa5 sthasa-52 payandriya tiya yAthI panna thAya cha (ki pajjattarohito uvavajjati, apajjattage hito uvavajjati ?) zu. paryAthI panna, thAya che athavA aparyAyI utpanna thAya che ? (goyamA !) u gautama! (pajjattagagabbhavakkatiehito uvavajjati) paryAyI utpanna thAya cha (nI apajjattagagabbhavakka tiyauraparisappathalayarapaMciM diyatirikkhajaNiehito uvavajjati) 25paryAsa Me S25risa sthAya2 payandriya tiy"cethI utpanna thatA nathI. (jai) 48 (bhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiM to uvavavati) bhuparisapa 25822 5yendriya tiya yAthI utpanna thAya cha (ki samucchimabhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehi to uvavajjati) zu sabhUchi su4parisa5 sthAya2 5yandriya tiya yAthI utpanna thAya che (gabbhavakkaM tiyabhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehi to ukvajjati) Mar suparisa5 sayara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.9 uraparisapodInAmekasamayenopapAtani0 1023 mapi upapadyante, yadi saMmUchimabhujaparisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadhante ? kiM paryAptakasamUcchimabhujaparisarpasthaLacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, aparyAptakasaMmRcchimabhujaparisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! paryAptakebhya upapadyante, no aparyAptakebhya upapadyante ? yadi garbhavyutkrAntikabhujaparisarpasthalacarapazcandriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM paryAptakebhya upapadyajoNiehiMto uvavajaMti ?) garbhaja bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM ? ((goyamA ! dohito vi uvavajjati) he gautama ! donoM se hI utpanna hote haiN| (jai saMmucchimabhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito ughavajjati) yadi saMmUrchima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM, (kiM pajattagasaMmucchimabhuyaparisappajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) kyA paryAptaka saMmUrchima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM / (apajjattagasaMmucchimabhuyarisappathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti ?) aparyAtaka saMmUrchima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (pajjattehiMto uvavajjati) paryAptakoM se utpanna hote haiM (no apajattaehito uvavajjati) aparyAptakoM se nahIM utpanna hote| ___(jai) gambhavakkaMtiyabhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) yadi garbhaja bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM pazyandriya tiya yAthI apanna thAya cha ? (goyamA ! dohito vi uvavajjati) he gautama ! bannethI utpanna thAya che (jai saMmucchimabhuyaparisappathalayarapaMciMdiyati dikkhajoNiehi to uvavajjati) yadi saMmUrNima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcethI utpanna thAya che (ki pajjattatagasaMmucchimamuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkha joNiehito uvavajjati) zuM paryApta saMmUrNima bhuja parisarpa sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya cha (apajjattagasaMmucchimabhuyaparisappathalayarapaMciM diyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti ?) aparyAsa sabhUchibha suparisa5 sthAya2 5ndriya tiya yAthI S4-1 thAya cha ? (goyamA !) gautama ! (pajjattaehiM to uvavajjati) payatithI utpanna thAya che (no apajjattaehi to uvavajjati) 255Ho nayI 5nna thatA (jai gabbhavakkaM tiyabhuyaparisappathalayarapaMciM diyatirikkhajoNiehiM to uvavajjati) ne Ama suna parisa5 sayara payandriya tiya yAthI utpanna thAya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1024 prajJApanAsUtre nte, aparyAptakebhya upapadyante ? gautama ! paryAptakebhya upapadyante, no aparyAptakebhya upapadyante / yadi khecarapaJcendriyatiryagyonikemya upapadyante, kiM saMmUcchimakhecarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante, garbhavyutkrAntikakhecarapaJcandriya tiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! dvAbhyAmapi upapadyante, yadi samUcchimakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM paryAptakebhya upapadyante, aparyAptakebhyaH upapadyante ? se utpanna hote haiM (kiM pajjattaehito uvavajjaMti, apajattaehito uvavajjati ?) kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM, athavA aparyApsakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (pajjattaehito uvavati, no apajjattaehiMto uvavajjaMti) paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyAsakoM se nahIM utpanna hote / (jai khahayarapaMciMdiyatirikkhajohiehito uvavajjaMti) yadi khecaracendriyatiryaMcayonikoM se utpannahote haiM (kiM samucchimakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehitouvavajjaMti) kyA saMmUchima khecarapaMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM (gambhavakkaMtiya khayara paMceMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ?) garbhaja khecarapaMcendriyaH tiyaMcoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! dohito vi uvavajjaMti) he gautama ! donoMse utpanna hote haiN| (jai saMmucchimakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto ucavajjati) yadi saMmUrchima khecara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM (kiM panjattaehiMto uvavajjati, apajjattaehiMto uvavajjati ?) kyA paryAptakoM cha (ki pajjattaehi to ubasajjati apajjattaehito udhavajjati) zu pAthI panna thAya cha athavA aparyAthI 5nna thAya cha? (goyamA !) I gautama ! (pajjattaehiMto uvavajjati no apajattaehiM to uvajjati) paryApta thI utpanna thAya che aparyAptakethI nathI utpanna thatA (jai khayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) yahi 22 payadriya tiya" yAnikI 5- thAya cha (ki samucchimakhahayarapaMciMdiyatiri. kkhajoNiehiM to upajjati) zusa bhUchi bhaya2 payandriya tiya yAthI utpanna thAya cha (gambhavatiyakhavaharapaMci diyatirikkhajoNiehiMto uvajjati) / aya2 5'yendriya tiyayAthI utpanna thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (do hito vi ubaghajjati) bhannethI utpanna thAya cha (jai saMmucchigakhahayarapaMci diyatirikkhaje giehito upavajjati) yahi sabhUchi meyara payandriya tiya yAthI 4-thAya che (kiM pajjattaehito uvavajjati, apajjattaehiM to unavajjati ?) zu. paryAyI utpanna thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisAdInAmekasamayenopapAtani0 1025 gautama ! paryAptakebhya upapadyante, no aparyAptakebhyaH upapadyante, yadi paryAptakagarbhavyutkrAntikarakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM saMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante? asaMkhyeyavarSAyuSkabhya upapadyante? gautama! saMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante, no asaMkhyeyavarSAyudhkebhya upapadyante; yadi saMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante kiM paryAptakebhya upapadyante, aparyAptakebhya upapadyante? se utpanna hote haiM athavA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! pajattarahiMto uvavajjati, no apajattapahiMto uvavajjati) he gautama ! paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyAptakoM se nahIM utpanna hote / ___ (jai pajjattagagambhavakkaMtiya khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti, kiM saMkhenjavAsAuehiMto uvavajjaMti, asaMkhejjavAsAuehiMto uvavajjati ? ) yadi paryAptaka garbhaja khecarapaMcendriya tiyaMcoM se utpannahote haiM to kyA saMkhyAtavarSa kI AyuvAloM se utpanna hote haiM ! athavA asaMkhyAtavarSa kI AyuvAloM se utpanna hote haiM ? (goyamA! saMkhijjavAsAuehiMto uvavajjaMti, no asaMkhijavAsAuehito uvavajjati) he gautama ! saMkhyAtavarSa kI Ayu vAloM se utpanna hote haiM, asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se nahIM utpanna hote| ___(jai saMkhijjavAsAuya gambhavakkaMtiya khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti, kiM pajjattarohito uvavajjaMti, apajattae. hiMto uvavajjati ?) yadi saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja khecarapaMceMdriya tithaMcoM se utpanna hote haiM, to kyA paryApsakoM se utpanna hote haiM mathavA aparyAptIthI utpanna thAya cha ? (goyamA ! pajjattaehito Uvavajjati no apajjattaehiM to ubavajjaMti) paryAptIthI 5nna thAya cha, 25paryApta thI utpanna nathI thatA. (jai pajjattagagabbhavatiyakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajaMti, ki saMkhejjavAsAuehiM to uvavajjaMti, asaMkhejjavAsAuehiMto uvavajjaMti ?) yahi paryAptaka garbhaja khecara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che, te zuM saMkhyAta varSanI AyuvALAethI utpanna thAya che athavA asaMkhyAta varSanI AyuvALAmaathii utpanna thAya cha? (goyamA ! (saMkhijjavAsAuehito uvavajjaMti, no asaMkhijjavAsAuehiM to ujavajjati) 3 gautama ! sadhyA panI AyuSyavANAthI utpanna thAya che, asaMkhyAta varSanI AyuvALAthI nathI utpanna thatA. (jai saMkhijjavAsAuyagabbhavatiyakhahayarapaMci diyatirikkhUjoNiehito uvavajjaMti kiM pajjattagehiM to ubadhajjaMti, apajjattaehiM to uvavajjati?) ne sabhyAta pra0 129 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1026 _ prajJApanAstre gautama ! paryAptakebhya upapadyante, no aparyAptakebhya upapadyante, yadi manuSyebhya upapadyante kiM saMmUchimamanuSyebhya upapadyante, garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante ? gautama ! no saMmUcchimamanuSyebhya upapadyante, garbhavyutkrAntikamatuSyebhya upapadyante, yadi garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante kiM karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, akarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, antaradvIpagagarbhavyuathavA aparyAtakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! pajjattaehiMto uvavajjati no apajjattaehiMto uvavajjaMti) he gautama ! paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyAptakoM se nahIM utpanna hote| (jai maNussehito uvavajjaMti, kiM saMmucchimamaNussehiMto uvava. jjaMti, ganbhavatiyamaNusse hiMto uvavajjaMti) yadi manuSyoM se utpanna hote haiM, to kyA saMmUrchimamanuSyoM se utpanna hote haiM athavA garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! no samucchimamaNussehito uvavajjaMti) gautama ! saMmUrchima manuSyoM se utpanna nahIM hote (gambhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti) garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiN| ___(jai gambhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajaMti) yadi garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM / (kiM kammabhUmigagambhavakkaMtiyamaNussehiMto uvava. jjaMti) kyA karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? (aka mmabhUmigagambhavakkaMtiyamaNussehito uvavajjati) akarmabhUmija garbhaja varSanI AyuvALA garbhaja khecara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che, te zuM paryAptakethI utpanna thAya che athavA aparyAptakathI utpanna thAya che? (goyamA ! pajjattarahiMto uvavajjati, no apajjattaehiMto uvavajjaMti) 3 gautama! paryAptakethI utpanna thAya che, aparyAptakethI utpanna nathI thatA (jai maNusse hiMto ubavajjaMti, kiM saMmucchimamaNusse hiMto uvavajjaMti, gabbha. vakaMtiyamaNussehiMto uvavajjati) yahi manuSyAthI pani thAya che, to zusa bhUchima bhanudhyAthI utpanna thAya cha athavA rAma manuSyAthI utpanna thAya cha ? (goyamA ! no samucjimamaNussehiMto uvavajjati) 3 gautama ! sa bhUchi ma bhanuSyothI atpanna nathI thatA (gabbavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti) manuSyAthI utpanna thAya cha (jai gavbhavakaMtiyamaNussehinto uvavajjaMti) yahi ma manuSyothI utpanna thAya che (kiM kammabhUmigagabbhavaqatiyamaNussehiMto uvavajjaMti) zubha mubhi Mr manuSyothI utpanna thAya cha 1 (akammabhUmigagabbhavatiyamanussehito uvavajjati) mama bhUmi ma bhanuSyothI utpanna thAya cha ? (aMtaradIvagagabbha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1042
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisAdInAmeka samayenopapAtani0 1027 tkrAntikamanuSyebhya upapadyante, gautama ! karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, no akarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, no antaradvIpakagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, yadi karmabhUmiga garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, kiM saMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante, asaMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante ? gautama ! saMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, no manuSyoM se utpanna hote haiM ? (aMtaradIvagagambhavakkaMtiya maNussehito uvavajjati ?) athavA antaradvIpaja garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! kambhUyigagambhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjati) gautama ! karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM / (no akammabhUmigagambhavakkaMtiya maNussehito uvavajjaMti, akarmabhUmija garbhaja manujyoM se nahIM utpanna hote (no antara dIvagagambhakkatiyamaNussehito uvavajjati) antaradvIpaja garbhaja manuSyoM se nahIM utpanna hote / (jai kambhUmigagambhavatiyamaNussehito uvavajjati) yadi karma bhUmi meM utpanna hue garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM, (kiM saMkhejjavAsAuehiMto uvavajjati ? ) kyA saMkhyAtavarSa kI Ayu vAloM se utpanna hote haiM ? (asaMkhenjavAsAuehiMto uvavajjati ?) yA asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! saMkhejjavAsAuyakammabhUmigagambhavakkaMtiyamaNussehito uvavajjati) he gautama! saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote vatiya maNusse hiMto ubavajjati ?) Atha manta265 ma manuSyAthI utpanna thAya cha ? (goyamA ! kammabhUmigagabbhavatiyamaNussehinto uvavajjaMti, no akamma. bhUmigagabbhavakkaMtiyamaNusse hiMto uvavajjati) 3 gautama ! ma bhUmi ra manuSyothI utpanna thAya che, akarmabhUmija garbhaja manuSyathI utpanna nathI thatA (no aMtaradIvagagambhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti) manta2 bI5 / ma manuSyathI nathI utpanna thatA. (jai kammabhUmigagabbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjati) yaha bhabhUmimA Grua thaye gama manuSyAthI utpanna thAya che (kiM saMkhejjavAsAuehiMto uvavajjaMti) zusajyAta panI AyuSyavANAmAthI utpatra thAya che ? (asaMkhejja vAsAuehiMto uvabajjati ?) mA2 madhyAta varSanI AyuSyavANAmAthI utpanna thAya cha ? (goyamA ! saMkhejja vAsAuyakammabhUmigagabbhavatiyamaNussehiMto uvavajjati) he gautama! saMkhyAta varSanI AyuSyavALA karmabhUmija garbhaja manuSyathI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1043
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1028 prajJApanAstra asaMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante / yadi saMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, kiM paryAptakebhya upapadhante, aparyAptakebhya upapadyante ? gautama ! paryAptakebhya upapadyante, no aparyAptakebhya upapadyante / evaM yathA audhikA upapAditAstathA ratnaprabhApRthivInairayikA api utpAdayitavyAH, zarkarAprabhApRthivInairayikANAM pRcchA, gautama ! ete'pi yathA haiN| (no asaMkhinavAsAuyakammabhUmigagabbhavatiyamaNussehiMto uvavajjaMti)asaMkhyAtavarSa kI Ayu vAle garbhaja manuSyoM se utpanna nahIM hote (jaI saMkhejjavAsAuyakammabhUmigagambhavakkaMtiyamaNussehito uvavajjaMti ?) yadi saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle karma bhUmi meM utpanna manuSyoM se utpanna hote haiM (kiM pajjattagehiMto ubavajjaMti, apajjattehiMto ubabajaMti?) kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM yA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! pajjattaehiMto uvavajjati no apajjattarahito uvavajjati) he gautama ! paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyAptakoM se nahIM utpanna hote / (evaM) isa prakAra (jahA) jaise (ohiyA uvavAiyA) sAmAnya nArakoM kI utpatti kahI (tahA) usI prakAra (rayaNappabhApuDhavi neraiyA vi uvavAeyavvA) ratnaprabhA pRthvI ke nArakoM kA utpAda samajhanA caahie| (sakarappabhApuDhavi neraiyA NaM pucchA !) zarkarAprabhA pRthvI ke nArakoM ke viSaya meM pRcchA ? ( goyamA ! ete vi jahA ohiyA tahe utpanna thAya che (no asaMkhejjavAsAuyakabhmabhUmigagabbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjati) masabhyAta varSanI mAyuvAmA ma bhanuSyothI utpanna nathI yatA (jai saMkhejjavAsAuyakammabhUmigagabbhavakkatiyamaNusse hito uvavajjati) yahi saMkhyAta varSanI AyuSyavALA karmabhUmimAM utpanna thayela garbhavyutkAntika bhanathyothI 6panna thAya cha (kiM pajjatagehiMto uvavajjati ? apajjattagehito uvavajati?) paryAyI utpanna thAya che, 22 maryAthI tpanna thAya cha ? (goyamA ! pajjattaehitA uvavajjati) 3 gautama ! paryAyI utpanna yAya che, aparyApakethI utpanna nathI thatA ka) se zata (jahA) bha (ohiyA udabAiyA) sAmAnya nAnI tI (tahA) me 43 (rayaNappabhA puDhavi neraiyA vi uvavAeyavvA) ratnaprabhA pRthvInA nArakone utpAda samajavuM joIe. (sakarappa mA puDhavi neradvayANaM pucchA ?) ||42||5maa pRthvInA naa2| viSayamA 27 / ? (goyamA! ete vi jahA ohiyA tahevovavAeyavvA) he zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1044
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1029 prameyabodhinI TIkA pada 6 sU. 9 uraparisarpAdInAmekasamayenopapAtani0 audhikAstathaivopapAdayitavyAH navaraM saMmUcchimebhyaH pratiSedhaH kartavyaH, vAlukAprabhApRthivInairayikAH khalu bhadanta ! kebhya upapadyante ? gautama ! yathA zarkarAmabhA pRthivonairayikAH, navaraM bhujaparisarpebhyaH pratiSedhaH kartavyaH paGkaprabhApRthivInairayikANAM pRcchA, gautama ! yathA vAlukApramApRthivInairayikA navaram - khecarebhyaH pratiSedhaH kartavyaH, dhUmaprabhApRthivI nairayikANAM pRcchA, gautama ! yathA paGkaprabhA - pRthivInairayikAH, navaraM catuSpadebhyaH pratiSedhaH kartavyaH, tamApRthivI nairayikAH araagraat) he gautama! inakA upapAta bhI sAmAnya nArakoM ke jaisA samajhanA cAhie (navaraM ) vizeSa ( saMmucchi mehito ) saMmUcchimoM se (Diseho ) niSedha ( kAyavvo) karanA caahie| (vAlayappabhApuDhavi neraiyA NaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti ?) he bhagavan ! vAlukAprabhA pRthvI ke nairayika kahA~ se utpanna hote haiM ? ( goyamA ! jahA sakkarappabhA puDhavi neraiyA) he gautama! zarkarAprabhA pRthvI ke nArakoM ke samAna (navaraM ) vizeSa ( bhuyapari sapperhito paDiseho kAyavvo) bhujaparisarpoM se utpanna hone kA niSedha karanA cAhie / ( paMkappA puDhavi neraiyANaM pucchA) paMkaprabhA pRthivI ke nArakoM ke viSaya meM pRcchA (goyamA ! jahA vAluyappabhA puDhavi neraiyA) he gautama! vAlukAprabhA pRthivI ke nArakoM ke samAna (navaraM ) vizeSa khahare hiMto paDiseho kAyavvo) khecaroM se niSedha karanA cAhie | (dhUmappabhApuDhavi neraiyANaM pucchA ?) dhUmaprabhA pRthivI ke nArakoM ke viSaya meM prazna ? (goyamA ! jahA paMkaSpabhA puDhavi neraiyA) paMkaprabhA gautama ! bhne| utyAha pazu sAmAnya nArI vA samanvo lehaye. (navara) vizeSa ( saMmucchi mehiMto) sabhUchi bhothI (paDiseho ) niSedha (kAyavvo) 12vA lekhe. (vAlubhA puDhaviraiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvayajjaMti ?) De lagavan ! vAluDAyalA pRthvInA naira iyAMthI utpanna thAya che ? (goyamA : jahA sakkarappabhA puDhavi neraiyAM) he gautama ? zarAyalA pRthvInA nArInI samAna (navara) vizeSa ( bhuyaparisappehiMto paDiseho kAyavvo) parisarpothI utpanna thavAnI niSedha vo hame. (paMkappA puDhavineraiyANaM bhaMte! pucchA 1) paMalA pRthvInA nAraDonA viSayabhAM pRthchA ? (goyamA ! jahA vAluyappabhA puDhavi neraiyA) he gautama! vAsu amA pRthvInA nAraanA samAna (navaraM) vizeSa ( khahayare hiMto paDiseho kAyavvo) khecarAthI niSedha karavA joie. (dhUma pabhApuDhavineraiyANaM pucchA ?) dhUbhayalA pRthvInA nAronA viSayabhAM prazna ? (goyamA jahA paMkappabhA puDhavineraiyA ) paMalA pRthvInA nAronA zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1045
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra khalu bhadanta ! kebhya upapadyante ? gautama ! yathA dhUmaprabhApRthivInairayikAH, navaram sthalacarebhyopi pratiSedhaH kartavyaH, anena abhilApena, yadi paJcendriyatiryagyonikebhyaH upapadyante kiM jalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, sthalacarapaJce ndriyebhyaH upapadyante, khecarapaJcendriyebhya upapadyante ? gautama !jalacarapaJcendriyebhya upapadyante, no sthalacarebhyo no khecarebhya upapadyante, yadi manuSyebhya upapadyante pRthivI ke nArakoM ke samAna (navaraM) vizeSa cauppaehito vi paDise ho kAyayo) catuSpadoM se bhI niSedha kara denA cAhie (tamApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjati ?) he bhagavan ! tamaHprabhA pRthvI ke nAraka kahAM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! jahA dhUmappabhA puDhavi. neraiyA) he gautama ! dhUmaprabhA ke nArakoM ke samAna (navaraM) vizeSa (thalayarehiMto vi paDiseho kAyayo) sthalacaroM se bhI niSedha karanA cAhie (imeNaM abhilAveNaM) isa abhilApa-zabdaprayoga se (jai paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) yadi paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiN| (kiM jalayarapaMciMdiehiMto uvavajjaMti) kyA jalacarapaMcendriya tithaMcoM se utpanna hote haiM ? (thalayara paMciMdiehito uvavajjati) sthalacarapaMcendriyoM se utpanna hote haiM ? (khahayara paMciMdiehito uvavajjati ?) khecara paMcendriyoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (jalayara paMcidiehiMto uvavajjati) jalacara paMcendriyoM se utpanna hote haiM, (no thalayarehiMto) sthalacaroM se nahIM (no khahayarehiMto) khecaroM se nahIM uvavajjati) utpanna hote haiN| samAna (navaraM) vizeSa (cauppaehito vi paDiseho kAyaco) yatu0pothI 5 niSedha jaza me (tamA puDhavi neraIyANaM bhaMte : kaohinto uvavajaMti) 3 vAna tamAlA pRthvInA nA24 4yAMthI utpanna thAya cha ? (goyamA! jahA dhamappabhA puDhavineraiyA) 3 gautama! dhUmaprasAnA nAnI samAna (navaraM) vizeSa (thalayarehito paDiseho kAyavvo) sthAyIthI 5 niSedha 42 naye (imeNa bhilAvaNa) mA malitA5 56 prayogathI (jai paMciMdiyatirikkhajoNiehito sAti) yahi payandriya tiya yAthI utpanna thAya che (kiM jalayarapaMcidieho vavati) zudaya2 5thendriyothI utpanna thAya che (thalayarapaMciMtieno khavajjati) sthAya2 pAthendriyothI utpanna thAya cha (khahayarapaMciMdirahito khavajati) meyara pathendriyothI utpanna thAya cha (goyamA ! 8 gautama ! (jalayara. die hito uvavajjati) sanya2 pathandriyothI utpanna thAya che (no khahayarehiMto uvavajjati) methI 5-na yatA nathI. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1046
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 su. 9 uraparisarpAdInAmekasamayenopapAta ni0 1031 kiM karmabhUmigebhya upapadyante, akarmabhUmigebhya upapadyante, antaradvIpebhya upapadyante ? gautama ! karmabhUmigebhya upapadyante, no akarmabhUmikebhya upapadyante, no antaradvIpebhya upapadyante, yadi karmabhUmikebhya upapadyante, kiM saMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante, asaMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante ? gautama ! saMkhyeyavarSAyuSkemya upapadyante, no asaMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante, yadi saMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante kiM paryAptakebhya upapadyante, aparyAptakebhya upapadyante ? (jai maNussehiMto uvavajjaMti) yadi manuSyoM se utpanna hote haiM / (kiM kambhUmiehiMto uvavajrjjati) kyA karmabhUmijoM se utpanna hote haiM ! ( akammabhUmi ehiMto uvavajjaMti) akarmabhUmijoM se utpanna hote haiM / (aMtaradIva ehiMto uvavajjaMti ?) antara dvIpajoM se utpanna hote haiM ? ( goyamA ! kammabhUmi ehiMto uvavajjati) he gautama! karmabhUmijoM se utpanna hote haiM, (no akambhUmiehiMto uvavajjaMti) akarmabhUmijoM se utpanna nahIM hote (no aMtaradIva ehiMto ubavajjaMti ) antara dvIpajoM se upanna nahIM hote / (jai kammabhUmi ehiMto uvavajjaMti) yadi karmabhUmijoM se upana hote haiN| (kiM saMkhejjavA sAuehiMto ubavajjaMti, asaMkhejjA vAsAuehiMto uvavajjati ?) kyA saMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se utpanna hote haiM athavA asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) he gautama ! ( saMkhejjavAsAu ehiMto uvavajjaMti no asaMkhejjavAsAuehiMto uvavajrjjati ) saMkhyAtavarSa kI Ayu vAloM se utpanna hote ( jai maNussehiMto uvavajjaMti) le manuSyothI utpanna thAya che (kiM kamma - bhUmiehiMto uvavajjati) zuM urbha bhUmileyI utpanna thAya che ( akammabhUmie hiMto uvavajjaMti) ambha bhUbhilethI utpanna thAya che (aMtaradIvaehiMto uvavajaMtiM ?) antara dviyanthI utpanna thAya che (goyamA ! kammabhUmi ehiMto uvavajjaMti) he gautama! urbhalubhilethI utpanna thAya che (no akammabhUmiehiMto uvavajrjjati) arbha bhUmi. lethI utpanna thatA nathI (no aMtara dIvahiMto uvavajjaMti) a Mtara dvIpalethI utpanna nathI thatA . ( jai kammabhUmie hiMto uvavajrjjati) yahi bhUbhilethI utyanna thAya che (kiM saMkhejjavAsAuehiM to uvavajjaMti, asaMkhejjavAsAuehiMto uvavajjaMti) zu sabhyAta varSanI AyuvALAthI utpanna thAya che athavA asakhyAta varSanI AyuvALAthI utpanna thAya che ? (goyamA !) he gautama! ( saMkhejjavAsAuehiM to uvavajrjjati, no asaM vejjavAsAuehiMto uvavajjati ) saMkhyAta varSAMnI AyuSANAthI utpanna thAya che, asaNyAta varSAnA AyuvANAkhothI nathI utpanna thatA (jai saMkhejjavAsAuehiM to zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1047
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - - 1032 prajJApanAsUtre gautama ! paryAptakebhya upapadyante, no aparyAptakebhya upapadyante, yadi paryAptakasaMkhyeyavarSAyuSkarma bhUmigebhya upapadyante kiM strIbhya upapadyante, puruSebhya upapadyante, napuMsakebhya upapadyante ? gautama ! strIbhya upapadyante, puruSebhyaH upapadyante, napuMsakebhyo'pi upapadyante, adhaHsaptamapRthivInairayikA khalu bhadanta ! kebhya haiM, asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se nahIM utpanna hote haiN| (jai saMkhe. jjavAsAuehito uvavajjaMti) yadi saMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se upanna hote haiM (kiM pajjattaehiMto uvavajjati, apajjattaehito uvavajjati) kyA paryAptakoM se utapanna hote haiM yA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! pajjattaehito uvavati, no apajjattaehito uvavajjati) he gautama ! paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyAptakoM se nahIM utpanna hote| (jai pajjattaga saMkhejjavAsAuyakammabhUmiehiMto uvavajjati) yadi paryAsaka, saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmijoM se utpanna hote haiN| (kiM ithiehiMto uvavajjaMti?) kyA striyoM se utpanna hote haiM ? (purisehito uvavajjati) puruSoM se upanna hote haiM ? (napuMsaehito uvavajjaMti) napuMsakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! itthIhito uvavajjati) he gautama ! striyoM se utpanna hote haiM / (purisehito uvavajjati ?) puruSoM se utpanta hote haiM (napuMsaehiMto vi uvavati) napuMsakoM se bhI utpanna hote haiN| (ahe sattamA puDhavineraiyA NaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjati ?) uvavajaMti) yahi sabhyAta 15nI mAyuvAmAthI utpanna thAya che (ki pajjattae hiMto uvavajjati, apajjattaehiM to uvavajjati) zupatithI atpanna thAya cha mA2 aparyApta thI 4nna thAya cha ? (goyamA ! pajjattaehito uvavajjaMti. no apajjattaehito uvavajjaMti) 3 gautama ! paryAptIthI utpanna thAya che, a5ryAsakothI nathI utpanna thatA (jai pajjattagasaMkhejjavAsAuyakammabhUmiehiM to uvavajjati) yaha paryA, sanyAta varSanI sAyuvANA mabhUbhinnathI utpanna thAya cha ? (kiM ithie hito uvavajjati ?) zukhIsAbhAthI 5nna thAya cha ? (purisehito uvavajjatti ?) pothI 64na yAya cha ? (napuMsarahiM to uvavajaMti) nasIthI utpanna thAyacha ? (goyamA ! itthIhito uvavajjaMti) gautama ! zrImAthI utpanna thAya cha (purisehito upavati) 3SothI utpanna thAya cha (napusae hi to vi uvavajjaMti) napuMsIthI 555 5nna thAya che (yahe sattamApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kaohito uvavajaMti ?) mAsasamI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1048
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisadIyAmekasamayenopapAtani0 1033 upapadyante ? gautama ! evaJcaiva, navaram-strIbhyaH pratiSedhaH kartavyaH-asaMjJinaH khalu prathamAM dvitIyAmapi sarisRpAstRtIyAM pkssinnH| sihAH yAMti caturthIm uragA punaH paJcamI pRthivIm // 1 // SaSThIca striyo matsyA manuSyAzca saptamIm pRthivIm / eSa paramopapAto boddhavyo narakapRthivInAm ||2||suu0 9 / / ___TIkA-gautamaH pRcchati-'jai uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajogiehiMto uvavajjati' he bhadanta nairayikAH yadA uraHparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante tadA 'kiM samucchimauraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito-uvavajjaMti' kiM samucchimoraHparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya adhaHsaptamI pRthivI ke nAraka, he bhagavAn kahAM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! evaM ceva) he gautama ! isI prakAra tamaHprabhA ke samAna (navaraM itthIhito paDiseho kAyavvo) vizeSa-striyoM se utpanna hone kA niSedha karanA chie| gAthAoM kA artha-(alanI) asaMjJI (khalu) nizcaya se (paDhama) pahalI narakabhUmi meM (doccapi sarIsivA) sarIsRpa dUsarI meM (taiya pakkhI) pakSI tIsarI meM (sIhA jaMti cautthi) siMha cauthI bhUmi meM (uragA) uraga (puNa) punaH (paMcami puDhavi) pAMcavIM pRthvI meM (chaTTi ca itthiyAo) striyAM chaThI meM (macchA maNuyA ya sattami puDhavi) maccha aura manuSya sAtavIM pRthvI meM utpanna ho sakate haiM / (eso) yaha (paramovAo) utkRSTa upapAta (boddhavvo) jAnanA cAhie (naragapuDhavINaM) narakabhUmiyoM meM // 9 // TIkArtha-gautama-prazna karate haiM-he bhagavan ! yadi nAraka jIva uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM to kyA saMmUrchima pRthvInA n||24, 3 mAvan ! 4yAMcI mApIra panna thAya cha ? (goyamA ! evaM ceva) 3 gautama ! me04 // 2 tamaHmAnA samAna (navaraM itthIhito paDiseho kAyavvo) vizeSa strImAthI utpanna vAnI niSedha 42 le mAyAmAnA aya:-(asannI) asazI (khalu) nizcayathA (paDhama) paDasI na24 bhUmimA (do ccaM pi sarIsivA) sarIsa5 mImA (taiya pakkhI) pakSI zrImai (khIhA jati cautthiM) siyAthI bhUmimA (uragA) 72 // (puNa) puna: (paMcami puDhaviM) pAMyamI pRthvImA (chaDhiMca itthiyAo) strIyA chaThImA (macchA maNuyAya sattami puDhavi) bha27 bhane manuSya sAtamI pRthvImA utpanna yaza cha (eso) mA (paramovAyo) utkRSTa S55ta (boddhabbo) Myna (naragapuDhavINaM) na24 bhUbhiyomA // 1-2 // 6 // TIkArya-zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavad je nAraka jIva uraH parisarSa sthalacara paMcendriya tiryacethI utpanna thAya che te zuM saMmUrNima pra0 130 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1049
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1034 prajJApanAsUtre upapadyante ! kiMvA 'gabbhavakkaMtiya uraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajaMti ! garbhavyutkrAntikora parisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhyo upapadyante ! bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'samucchimehiMto uvavajjati' gambhavakkaMtiehiMtovi uvavajjati' saMmUchimebhyaH ura parisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante / atha ca garbhavyutkrAntikebhyaH ura:parisarpasthalacarapaMcendriyatiryagyonikebhyaH nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati'jai saMmucchimauraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' yadA samUcchimora parisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhyaH nairayikA upapadyante ? tadA-'kiM pajjattaehito uvavajjati' apajjattagehiMto uvavajjaMti ?' kiM paryAptakebhya saMmUcchimora parisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante ! kiM vA aparyAuraparisarpa sthalacarapaMcendriya tiryacoM se utpanna hote hai ? athavA garbhaja uraparisarpa sthalacara paMcendriya tirya coM se utpanna hote haiM ? / ___bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! saMmUrchima uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM aura garbhaja uraparisarpa sthalacara paMcendriya tithaMcoM se bhI utpanna hote haiN| gautama-bhagavan ! yadi saMmUrchima uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM to kyA paryAptaka saMmUrchima uraparisarpa sthalacara paMcendriyoM se utpanna hote haiM athavA aparyAptaka saMmUrchima uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-gautama ! paryAptaka saMmUrchimoM se utpanna hote haiM, aparyAptaka saMmUrchima uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se nahIM utpanna hote hai| uraH parisarpa sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che athavA garbhaja uraH parisarpa sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAna uttara Ape che-he gautama ! saMmUrNima ura parisarpa sthalacara paMcendriya tiryacethI utpanna thAya che ane garbhaja ura:parisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcethI paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana-cadi saMmUchi uraH parisarSa sthalacara paMce. ndriya tiyAthI utpanna thAya che te zuM paryAptaka saMmUchima uraH parisarpa sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che athavA aparyAptaka saMmachima ura:parisarSa sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAna he gautama! paryAptaka saMmUrNimAthI utpanna thAya che, apa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1050
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisAdInAmekasamayodvartanAni0 1035 ptakebhyaH saMmRcchimora parisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyaH upapadyante ? bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'pajjattagasaMmucchime hiMto uvavajjaMti' paryAptaka saMmRcchimeMbhya uraHparisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, 'no apajjattagasaMmucchimauraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti' no aparyAptakasamUcchimoraHparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, gautamaH pRcchati- jai gabbhavatiyauraparisappathalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati-' yadA garbhavyutkrAntikora parisarpasthala carapaJcendriyatiryagyonikebhyo-nairayikA upapadyante, tadA 'kiM pajattagehito uvavajjati,apajjaehito uvavajjaMti' kiM paryAptakebhyo garbhavyutkrAntikora parisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA aparyAptakagarbhavyutkrAntikoraHparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! 'he gautama ! 'pajjattagagavbhavattiehito uvavajjati' paryAptakagarbhavyutkrAntikebhya uraHparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, 'no apajjattagagabbhavatiyauraparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' no aparyAptakagarbhavyutkrAntikora parisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai bhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNie___ gautama-he bhagavan ! yadi garbhaja uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se nAraka utpanna hote haiM to kyA paryAptaka garbhaja uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM athavA aparyAptaka garbhaja uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-gautama ! paryAptaka garbhaja uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM, aparyAptaka garbhaja uraparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna nahIM hote| ___ gautama-he bhagavan ! yadi bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se taka saMmUchima ura parisarpa sthalacara paMcendriya tiyAthI nathI utpana thatA. zrI gautamasvAmI-bhagavad yadi garbhaja uraH parisarSa sthalacara paMcendriya tiryathI nAraka utpanna thAya che te zuM paryAptaka garbhaja uraH parisarSa sthalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che? athavA aparyAptaka gaja uraH parisarSa sthalacara paMcendriya tiryamAMthI utpanna thAya che? zrI bhagavAna he gautama ! paryAptaka garbhaja uraH parisarpa sthalacara paMce. ndriya tiya cothI utpanna thAya che, aparyAptaka garbhaja uraH parisarSa sthalacara pazendriya tiyAthI utpanna nathI thatA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1051
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1036 prajJApanAsUtre hiMto uvavajjaMti ' yadA bhujaparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante tadA- 'kiM samucchimabhuyaparisappathalayarapaMcidiyatirikkha joNiehiMto upavajjaMti ?' kiM saMmUcchimabhuja parisarpasthalacarapaJcendriya tiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, kiM vA - 'ganbhavakaMtiya bhuyaparisappathalayara paMciMdiyatirikkhajo - NiehiMto uvavajjaMti ? garbhavyutkrAntikabhujaparisarpa sthalacarapaJcandriyatiryagyonihrel nairayikA upapadyante ? bhagavAn Aha - ' goyamA ! he gautama ! ' dohiMto'vi uvavajjaMti' dvAbhyAmapi saMmucchimagarbhavyutkrAntikabhujaparisarpasthalacara paJcendriyatiryagyonikebhyaH nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jai saMmUcchimabhuyaparisappathalayarapaMcidiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti' yadA-saMmucchima bhujaparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, tadA - ' kiM pajjattaya saMmucchimadhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati' kiM paryAptakasaMmUcchima bhujaparisarpasthalacara pazJcedriyatiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vA- ' saMmucchimabhuyaparisappathalayara paMcidiyatirikkha joNiehiMto uvavajrjjati ?' aparyAptakasaMmUcchimabhujaparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !" he gautama ! " pajjattaehiMto uvavajjaMti, nAraka utpanna hote haiM to kyA saMmUrchima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM athavA garbhaja bhujaparisarpa sthalacara paMce. ndriya tirdhacoM se utpanna hote haiM ? apajjattaya bhagavAn he gautama! donoM se hI utpanna hote haiM / gautama - yadi saMmUrchima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM to kyA paryAptaka saMbhRmi bhujaparisarpasthalacarapaMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM athavA aparyAptaka saMmUrchima bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? zrI gautamasvAmI:-he bhagavan ! yadi bhujarisapa` sthalacara paMcendriya tiya cAthI nAraka utpanna thAya che te zuM" samUIima bhujaparisarpa sthalacara pacendriya tiya ceAthI utpanna thAya che? athavA garbhUja bhujaparisa sthalacara pa'cendriya tiya ceAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn :- he gautama ! bannethI utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI :yadi samUmi bhujaparisa sthalacara pacendriya tiya cAthI utpanna thAya che teA zu' paryAptaka samUmi bhujaparisarpa sthalacara pAMcendriya tiya``cAthI utpanna thAya che athavA aparyAptaka saMmUmi bhujaparisa sthalacara pacendriya tiya ceAthI utpanna thAya che? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1052
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisAdInAmekasayenopapAtani0 1037 no apajjattaehiMto uvavajjati' paryAptakebhyaHsaMmUcchimabhujaparisarpasthalacarapaJce ndriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, no aparyAptakebhyaHsaMmUcchimabhujapari sarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai gabbhavakkaMtiyabhuyaparisappathalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati' ? yadA garbhavyukrAntikabhujaparisarpasthala carapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikajIvA utpadyante tadA 'kiM panjattaehito uvavajjaMti' apajjattaehito uvavajjati ? kiM paryAptakenyogarbhavyutkrAntikabhujaparisarpasthalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vAaparyAptakebhyo garbhavyutkrAntika bhujaparisarpathalacarapaJcandriyatiryagyonikebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! ' pajjattaehito uvavajjati, no apajjattaehiMto uvavajjati' paryAptakebhyo garbhavyutkrAntikabhujaparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, no aparyAptakebhyo garbhavyutkrA. ntikabhujaparisarpasthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai khahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti' yadA khecarapaJcendriyatiryagponikebhyo nairayikA upapadyante tadA-'kiM samucchimakhahayaraciMdi___ bhagavAn-he gautama ! paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyAptakoM se nahIM utpanna hote| __ gautama-bhagavan ! yadi garbhaja bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM, to kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM athavA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-gautama ! paryAptaka garbhaja bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM, kintu aparyAptaka garbhaja bhujaparisarpa sthalacara paMcendriya tiryacoM se nahIM utpanna hote| gautama-bhagavan ! yadi khecara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM zrI bhagavAn he gautama! paryApakethI utpanna thAya che, arjAyakethI nathI utpanna thatA. zrI gautamasvAmI -he bhagavana ! yadi garbhaja bhujaparisarSa sthalacara. paMcendriya tiryaMcethI utpanna thAya che te zuM paryAptakethI utpanna thAya che athavA aparyAptakethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna hi gautama! paryAptaka garbhaja bhuja parisarpa sthalacara paMcandriya tiryAthI utpanna thAya che, kintu aparyAptaka garbhaja bhujaparisarSa sthalacara paMcendriya tiryathI nathI utpanna thatA. zrI gautamasvAmI - he bhagavana ! yadi khecara paMcendriya tithI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1053
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre yatirikkhajoNiehito uvavajjati' kiM 'saMmUcchimakhecarapazcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante' kiM vA-'gambhavakkaMtiyakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ?' garbhavyutkrAntika khecarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante' bhagavAn Aha-'goyamA !" he gautama ! 'dohito'vi uvavajjaMti' dvAbhyAmapi saMmUcchimagarbhavyutkrAntikAbhyAM khecarapaJcendriyatiryagyonikAbhyAM nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai saMmucchimakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati' yadA saMmRcchimakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante tadA 'kiM pajjattaehito uvavajjati apajattaehiMto uvavajjati' kiM paryAptakebhyaH saMmUchimakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA aparyAptakebhyaH saMmRcchimakhecarapaJcandriyatirthagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'pajjattaehito uvavajjati, no apajjattaehiMto uvavajjaMti' paryAptakebhyaH saMmRcchimakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, no aparyAptakebhyaH saMmUcchimakhecarapaJcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati, 'jai pajjattagagambhavakkaMtiyajalayarapaMciMdiyatirikkhajoNito kyA saMmUrchima khecara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM athavA garbhaja khecara paMcendriya tiyacoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn gautama ! donoM se hI utpanna hote haiM / gautama-bhagavan ! yadi saMmUrchima khecara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM to kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM athavA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? bhagavAna gautama ! paryAptaka saMmUcchima khecarapaMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM, kintu aparyAptaka saMmUJchima khecarapaMcendriyatiryacoM se utpanna nahIM hote| zrIgautama-he bhagavana ! yadi paryAptaka garbhavyutkrAntika khecrpNcendriutpanna thAya che te zuM saMmUchima khecara paMcendriya tiryaMcethI utpanna thAya che, athavA garbha ja khecara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che? zrI bhagavad ! he gautama ! bannethI ja utpanna thAya che zrI gautamasvAmI-he bhagavanuM yadi khecara paMcendriya tiryaMcethI utpanna thAya che te zuM paryAptakethI utpanna thAya che athavA aparyAptakathI utpanna thAya che? zrI bhagavAn he gautama ! paryAptaka saMmUrNima khecara pacendriya tiryacethI utpanna thAya che, kintu aparyAptaka saMmUrNima khecara paMcendriya tirya cethI utpanna thatA nathI. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1054
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.9 uraparisAdInAmekasamayenopapAtani0 1039 ehito uvavajjati' yadA paryAptakagarbhavyutkrAntikakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhyonairayikA upapadyante, tadA 'kiM saMkhejjavAsAuehito, uvavajjati asaMkhejavAsAuehiMto uvavajjati' kiM saMkhyeyavarSAyuSkebhyaH paryAptakagarbhavyutkrAntikakhecarapaJcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA asaMkhyeyavarSAyuSkebhyaH paryAptakagarbhavyutkrAntikakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhya nairayikA upapadyante ? bhagavAnAha-'goyamA !' he gautama ! 'saMkhijjavAsAuehito uvavajjati no asaMkhijjavAsAuehito uvavajjaMti' saMkhyeyavarSAyuSkebhyaH paryAptakagarbhavyutkrAntika khecarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, no asaMkhyeyavarSAyuSkakebhyaH paryAptakagarbhavyutkrAntikakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikAH upapadyante, gautamaH pRcchati 'jai saMkhenjavAsAuyagabbhavatiyakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati' yadA saMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikakhecarapazcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante tadA 'ki pajjattaehito uvavajjaMti, apajjattaehiMto ubavajnati, kiM paryAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikakhecarapazcandriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA aparyAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikakhecarapazcandriyatiryagyokibhyo nairayikA upapadyante, ? bhagavAn yatiryaMcoM se nAraka utpanna hote haiM to kyA saMkhyAta varSa kI Ayu vAle garbhavyutkrAntikakhecarapaMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiM athavA asaMkhyAta varSa kI AyuvAle garbhajakhecarapaMcendriyatithaMcoM se utpanna hote haiM? __ bhagavAn-he gautama ! saMkhyAta varSa kI AyuvAloM se utpanna hote haiM, asaMkhyAta varSa kI AyuvAle garbhaja khecarapaMcendriya tiryacoM se utpanna nahIM hote ? zrIgautama-he bhagavan ! yadi saMkhyAta varSa kI AyuvAle garbhaja khecara paMcendriyatiryaMcoM se utpanna hote haiM to paryAptakoM se utpanna hote haiM yA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? zrI gautamasvAmI - he bhagavana ! yadi paryAptaka garbhavyutkrAMtika khecara paMcendriya tiyAthI nAraka utpanna thAya che te zuM saMkhyAta varSanI AyuvALA garbhavyutkAtika khecara paMcendriya tiryaMcethI utpanna thAya che athavA asaMkhyAta varSanI AyuvALA garbhajakhecara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che zrIbhagavAna-he gautama! saMkhyAta varSanI AyuvALAthI utpanna thAya che, asaMkhyAta varSanI AyuvALA garbhajakhecarapaMcendriya tithI utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI -he bhagavan! yadi saMkhyAta varSanI AyuvALA garbhaja becara paMcendriya tiryacothI utpanna thAya te paryAptakathI utpanna thAya che agara aparyApakethI utpanna thAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1055
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1040 prajJApanAsUtre Aha-'goyamA' he gautama ! pajjattaehiMto uvavajjaMti, no apajjattaehito uvavajjaMti' paryAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikakhecarapaJcendri yatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, no aparyAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkagarbhavyutkrAntikakhecarapaJcendriyatiryagyonikebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai maNussehito uvavajjaMti, kiM saMmucchimamaNussehiMto uvavajjati, gambhavakaMtiyamaNussehiMto uvavajjati?' yadA manuSyebhyo nairayikA upapadyante tadA kiM saMmUcchimamanuSyebhyo nairayikA upapadyante, kiM vA garbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante! bhagavAn Aha-goyamA ! " he gautama ! no saMmucchimamaNusse hiMto uvavajjaMti, gambhavakaMtiyamaNussehito uvavajjati' no samUcchimamanuSyebhyo nairayikA upapa dyante, api tu garbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati'jai gambhavakaMtiyamaNusse hiMto uvavajjati yadA garbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante tadA 'kiM kammabhUmigagabbhavavakaMtiyamaNussehiMto uvavajjati, kiM ___ bhagavAn-he gautama ! paryAptaka saMkhyAta varSa kI AyuvAle garbhaja khecara paMcendriyatiryacoM se nArakoM kI utpatti hotI hai, aparyAptaka saMkhyAta varSa kI AyuvAle garbhaja khecarapaMcendriyatiryaMcoM se nahIM hotii| zrIgautama-he bhagavan ! yadi manuSyoM se arthAt manuSyabhava se nAraka utpanna hote haiM to kyA saMmUcchima manuSyoM se nAraka utpanna hote haiM athavA garbhaja manuSyoM se nAraka utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! saMmUchima manuSyoM se nArakoM kA upapAta nahIM hotA kintu garbhaja manuSyoM se nAroM kA upapAta hotA hai| zrIgautama-agara garbhajamanuSyoM se nAraka utpanna hote haiM to kyA karmabhUmi ke garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? yA akarmabhUmi ke zrI bhagavAna - he gautama! paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA gaja ecara paMcendriya tiryathI nArakenI utpatti thAya che, aparyAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA garbhaja khecara paMcendriya tiyAthI nathI thatI. zrI gautamasvAmI - he bhagavana ! yadi manuSyathI arthAt manuSya bhavathI nAraka utpanna thAya che te saMmUrNima manuSyathI nAraka utpanna thAya che, athavA garbhaja manuSyathI nAraka utpanna thAya che? zrI bhagavAna -he gautama ! saMmUrNima manuSyathI nArakone upapAta nathI thata, kintu garbhaja manuSyothI nArakane upapAta thAya che. zrI gautamasvAmI - he bhagavan ! agara garbhaja manuSyathI nAraka utpanna thAya che te zuM karmabhUminA garbhaja manuSyathI utpanna thAya che agara zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1056
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisaryAdInAmekasamayenopapAtani0 1041 karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA-'akammabhUmigagabbhavakkaMtiyamaNusse hiMto uvavajjati' akarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairathikA upapadyante ? kiM vA 'aMtaradIvagagabbhavakaMtiyamaNussehito uvavajjati ? antaradvIpakagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante ? bhagavAn AhagoyamA ! he gautama ! ' kammabhUmigagambhavakkaMtiyamaNusse hiMto uvavajjaMti 'karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante, 'no akammabhUmigagabbhavakkaMtiyamaNusse hito uvavajjaMti' no akarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante, 'no aMtaradIvagagabbhavatiyamaNussehiMto uvavajjati' no antaradvIpagagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA utpadyante,gautamaH pRcchati 'jai kammabhUmigagambhavakkaMtiyamaNusse hiMto uvavajjati' yadA karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante tadA 'kiM saMkhejavAAuehito uvavajjati ? kiM saMkhyeyavarSAyuSkebhyaH karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyo nairayikA upapadyante ? kiM vA ' asaMkhejavAsAuehiMto uvavajjati' asaMkhyeyavarSAyuSkebhyaH karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA' garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? athavA antaradvIpoM ke garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? bhagavAnahe gautama ! karmabhUmi ke garbhaja manuSyoM se nAraka utpanna hote haiM, akarmabhUmi ke garbhaja manuSyoM se nAraka utpanna nahIM hote aura antaradIpaja garbhaja manuSyoM se bhI nAraka utpanna nahIM hote| zrIgautama-yadi karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM to kyA saMkhyAta varSa kI AyuvAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM athavA asaMkhyAta varSa kI AyuvAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? akarmabhUminA garbhaja manuSyathI utpanna thAya che athavA antara dvIpanA garbhaja manuSyathI utpanna thAya che? zrI bhagavAna - gautama! karmabhUminA garbhaja manuSyathI nAraka utpanna thAya che, akarma bhUminA garbhaja manuSyathI nAraka utpanna thatA nathI ane aMtara kIpaja garbhaja manuSyathI paNa nAraka utpanna thatA nathI zrI gautamasvAmI :-rAdi karma bhUmija garbhaja manuSyathI utpanna thAya che te zuM saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuSyathI utpanna thAya che athavA asaMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuSyathI utpanna thAya cha ? pra0 131 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1057
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre he gautama ! 'saMkhejavAsAuyakammabhUmigagabbhavatiyamaNusehiMto uvavajjati' saMkhyeyaparSAyuSkarmabhUmigagarbha yutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante, 'no asaMkhejavAsAuyakammabhUmigagabbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjati' no asaMkhyeyavarSAyuSkarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai saMkhejavAsAuyakammabhUmigagambhavakkaMtiyamaNusse hito uvavajjati' yadA saMkhyeyavarSAyuSkarmabhUmigagarbhavyutkrAntika ganuSyo nairayikA upapadyante tadA 'kiM pajattaehito uvavajjati ? apajjattaehito uvavajjaMti ?' kiM paryAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante ? kiM vA aparyAptakebhyaHsaMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante ? bhagavAn Aha-' goyamA ! he gautama ! ' pajattaehito uvavajjaMti, no apajjattaehiMto uvavajjati' paryAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrA. ntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante, no aparyAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkakarmabhU bhagavAn-he gautama ! saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM, asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna nahIM hote| _zrIgautama-he bhagavan ! yadi saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM to kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM athavA aparyAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karma bhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? - bhagavAn-he gautama ! paryAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manudhyoM se utpanna hote haiM, kintu aparyAptaka saMkhyAta varSa kI AyuvAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se nAraka utpanna nahIM hote| zrI bhagavAn he gautama! saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuSyathI utpanna thAya che, asaMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuSyAthI utpanna nathI thatA zrI gautamasvAmI - he bhagavana ! yadi saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuSyathI utpanna thAya che te zuM paryAptakethI utpanna thAya che athavA aparyApaka saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbha ja manuSyathI utpanna thAya che ? zrI bhagavAna gautama! paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmi ja garbhaja manuSyothI utpanna thAya che, paraMtu aparyAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmi ja garbhaja manuSyathI nAraka utpanna nathI thatA. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1058
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisAdInAmekasamayenopapAtani0 1043 migagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyo nairayikA upapadyante 'evaM' jahAohiyA uvavAiyA tahA rayaNappabhAvuDhavineraiyA vi uvavAieyavyA' evam pUSoMktarItyA yathA audhikAH upapAditAstathA ratnapabhApRthivI nairayikA api upapAdayitavyAH, gautamaH pRcchati'sakarappabhApuDha vineraiyANaM pucchA' zarkarAprabhApRthivI nairayikAH khalu kebhya upapadhante ? hati pRcchA, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! ' ete vi jahA ohiyA tahebovayAeyavvA' ete'pi zarkarAprabhApRthivI nairayikA yathA auMdhikAH samuccaya narayikA upapAditAstathaiva upapAdayitavyAH, 'navaraM samucchimehito paDiseho kAyavvo' kintu navaram-pUrvApekSayA vizeSastu saMmUchimebhyo jIvebhyaH zarkarAprabhASathivI nairayikANA mupapAtasya pratiSedhaH kartavyaH, gautamaH pRcchati-bAluyappabhApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kaohito uvavajjati ?' he bhadanta ! vAlukAprabhApRthivI nairayikAH isI prakAra jaise sAmAnya nArakoM kA upapAta kahA hai vaisA hI ratnaprabhApRthvI ke nArakoM kA upapAta samajha lenA cAhie / zrIgautama-he bhagavan ! zarkarAprabhA pRthvI ke nAraka kina kina se utpanna hote haiM ? bhagapAn-zarkarAprabhA pRthvI ke nArakoM kA upapAta bhI sAmAnya nArakoM ke samAna samajhanA cAhie, vizeSa bAta yaha hai ki saMmUcchima jIvoM se zarkarAprabhA pRthvI ke nArakoM kA niSedha karanA cAhie, tAtparya yaha hai ki saMmUchimatiryaMca aura manuSya ratnaprabhA pRthvI taka hI utpanna ho sakatA haiM, zarkarAprabhA Adi meM nahIM utpanna hote| zrIgautama-he bhagavan ! vAlukAprabhA pRthvI ke nAraka kina se utpanna hote haiM ? eja prakAre je sAmAnya nArakone upapAta kahyo che teja ratnaprabhA pRthvInA nArakano upapAta samajI levA joIe. zrI gautamasvAmI -he bhagavan ! zarkarAmabhA pRthvInA nArake tenAthI utpanna thAya che ? - zrI bhagavAna -he gautama! zarkaraprabhA pRthvInA nArakajIne upapAta paNa sAmAnya nArakanA samAna samajavo joIe. vizeSa vAta e che ke saMmUrNima thI zarkarAmabhA pRthvInA nArakano niSedha kare joIe, tAtparya e che ke saMbhUmi tiryaMca ratnaprabhA pRthvI sudhI ja utpanna thaI zake che, zarkarA prabhA AdimAM utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI -he bhagavan! vAlukAprabhA pRthvInA nAraka jIve kenAthI utpanna thAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1059
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2044 prajJApanAsUtre khalu kebhya upapadyante ? bhagavAn Aha - ' goyamA ! he gautama ! 'jahA sakarappabhApuDhavi neraiyA' yathA zarkarAprabhAprathivI nairayikAH upapAditAstathA vAlukAprabhApRthivI nairayikA api upapAdayitavyAH, kintu 'navaraM bhuyaparisappehiMto paDise ho kAyavvo' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu atra vAlukAprabhApRthivI nairayikANAmupapAtasya bhujaparisarpebhyaH pratiSeghaH kartavyaH, gautamaH pRcchati - 'paMkappabhApuDhavineraiyANaM puchA' paGkaprabhA pRthivI nairayikAH khalu kuta upapadyante ? iti pRcchA, bhagavAn Aha- 'goyamA ! he gautama ! 'jahA vAluyappabhApuDhavineraiyA' yathA vAlukAprabhApRthivI nairayikA upapAditAstathA paGkaprabhApRthivI nairayikA api upapAdayitavyAH kintu - 'navaraM khayarehiMto - paDiseho kAyantro' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu-paGkaprabhApRthivI nairayikANAmutpAdasya khecarebhyaH / pratiSeghaH, kartavyaH gautamaH pRcchati bhagavAn he gautama! jaise zarkarAprabhA pRthvI ke nArakoM kA upapAta kahA hai, usI prakAra vAlukAprabhA pRthvI ke nAraka kA upapAta bhI kaha lenA cAhie, parantu vizeSatA yaha hai ki bhujaparisarpoM se utpanna hone kA niSedha karanA cAhie, kyoMki bhujaparisarpa mara kara zarkarAprabhA pRthvI taka hI utpanna ho sakate haiM, Age nahIM / zrI gautama - he bhagavan ! paMkaprabhA pRthvI ke nAraka kinase utpanna hote haiM ? bhagavAn - he gautama! paMkaprabhA pRthvI ke nArakoM kA upapAta vAlukAprabhA pRthvI ke samAna samajhanA cAhie, kintu paMkaprabhA pRthvI meM khecaroM ke upapAta kA niSedha samajhanA cAhie, kyoMki khecara vAlukA prabhA pRthvI ke Age utpanna nahIM hote / zrI bhagavAn :-he gautama! jevA zarAprabhA pRthvInA nArakAnA upapAta pRthvInA nArakeAne upapAta paNa kahevA bhujapasioNMthI utpanna thavAnA niSedha marIne zarkarAprabhA pRthvI sudhI utpanna kahyo che, teja prakAre vAlukAprabhA joie. parantu vizeSatA e che ke karavA joI e, kemake bhujarisa thA zaDe che, bhAgaja nahIM. zrI gautamasvAmI :-he bhagavan! 5kaprabhA pRthvInA nAraka jIvA kAnAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn he gautama! paMkaprabhA pRthvInA nArakAnA upapAta vAlukA prabhA pRthvInA samAna samajaveA joI e, paratu pakaprabhA pRthvImAM khecarAnA upapAtane niSedha samajave! joie, kemake khecara vAlukAprabhA pRthvInI AgaLa utpanna nathI thatA, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1060
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisarpAdInAmekasamaye nopapAta ni0 1045 'dhUmappabhApuDhavineraiyANaM pucchA' dhUmaprabhApRthivI nairayikAH khalu kebhya upapadyante ? iti pRcchA, bhagavAn Aha - goyamA ! he gautama ! 'jahA paMkappApuDhavineraiyA' yathA paGkaprabhA pRthivI nairayikA upapAditAstathA dhUmaprabhApRthivI nairayikA api upapAdayitavyAH, kintu 'navaraM caupparahito vi paDiseho kAyabbo' navaram pUrvApekSayA vizeSastu- dhUmaprabhApRthivI nairayikANAmutpAdasya catuSpadebhyo'pi pratiSedhaH kartavyaH / gautamaH pRcchati 'tamApuDhavineraiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti' he bhadanta ! tamApRthivI nairayikAH khalu kebhyaH upapadyante' bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama! 'jahA dhUmapabhApuDha vineraiyA' yathA dhUmaprabhA pRthivI nairayikA upapAditAstathA tamApRthivI nairayikA api utpAdayitavyAH, 'kintu' - navaraM thaLayarehito vi paDiseho kAyanyo' navaraM' pUrvApekSayA vizeSastu sthalacarebhyo'pi tamApRthivI zrI gautama - he bhagavan ! dhUmaprabhA pRthvI ke nAraka kinase utpanna hote haiM ? I bhagavAn - he gautama! jaise paMkaprabhA pRthvI ke nArakoM kA upapAta kahA hai, vaisA hI dhUmaprabhA pRthvI ke nArakoM kA upapAta kaha lenA cAhie, vizeSa bAta yaha hai ki dhUmaprabhA pRthvI meM catuSpadoM ke upapAta kA niSedha karanA cAhie / zrIgautama - he bhagavan ! tamApRthvI ke nAraka kinase utpanna hote haiM ? bhagavAn - he gautama! jaise dhUmaprabhA pRthvI ke nArakoM kA upapAta kahA hai, vaisA hI tamaHprabhA pRthvI ke nArakoM ke bhI upapAta kahanA cAhie, kintu vizeSatA yaha hai ki tamaHprabhA pRthvI meM sthalacara tiryacoM ke upapAta kA niSedha karanA caahie| usakA abhilApa arthAt zabdoM zrI gautamasvAmI:-he bhagavan ! dhUmaprabhA pRthvInA nArakeA keAnAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAn :-he gautama ! jevA paMkaprabhA pRthvInA nArakanA upapAta kahyo che, teveAja dhUmaprabhA prathvInA nArakanA upapAta kahevA joie. vizeSa vAta e che ke dhUmaprabhA pRthvImAM catuSpAnA upapAtaneA niSedha karavA joie. zrI gautamasvAmI :-he bhagavan ! tamaHprabhA pRthvInA nAraka kAnAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn :nhe gautama! jevA dhUmaprabhA pRthvInA nArakeAnA upapAta kahyo che, tevA ja tamaHprabhA pRthvInA nArakonA paNa upapAta kahevA joie, paNa vizeSatA e che ke tamaHprabhA pRthvImAM sthalacara tiya cAnA upapAtane niSedha karavA joi e. tenA abhilApa arthAt zabdanA prayAga A rIte che zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1061
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1046 prajJApanAsUtre nairayikANAmutpAdasya pratiSedhaH kartavyaH, 'imeNaM abhilAveNaM' anena-pUrvoktakrameNa, abhilApeta-AlA pena-jai-paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati' yadA paJcendriyatiryagyonikebhyaH tamApRthivI nairayikA upapadyante, tadA-ki jalayarapaMcidiehito uvavajjaMti' kiM jalacarapaJcendriyebhya tamApRthivI nairayikA upapadyante ? kiM vA 'thalayarapaMciMdiehiMto uvavajjati' sthalacarapaJcendriyebhya upapadyante ? kiM vA, 'khahayarapaMcidiehiMto uvavajbaMti' khecarapaJcendriyebhya tamAH pRthivI nairayikA upapadyante ? iti praznAzayaH, bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'jalayarapaMcidiehito uvavajjaMti, no thalayarehito, no khahayarehito uvavajjati' pUrvoktAstamApRthivI nairayikAH jalacarapaJcendriyebhya upapadyante, no sthalacarapaJcendriyebhya upapadyante, no vA khecarapazcendriyebhya upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai maNussehiMto uvavajjati' yadA manuSyebhyastamApRthivI nairayikA upapadyante tadA 'ki kammabhUmiehito uvavajjati' ? kiM karmabhUmigebhyo manuSyebhyastamApRthivI nairayikA upapadyante ? kiM vA 'akammabhUmiehito uvavajjati' akarmabhUmigebhyo manuSyebhyastamApRthivI nairayikA upapadyante ? kiM vA 'aMtaradIvaehito uvavajjati ? antaradvIpakebhyomanuSyebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! kammakA prayoga isa prakAra hai yadi tamApRthvI ke nAraka paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM to kyA jalacara paMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiM athavA khecara paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! jalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM, sthalacara aura khecara paMcendriya tiyacoM se nahIM utpanna hote| gautama-bhagavan ! yadi manuSyoM se tamA pRthvI ke nArakoM kA upapAta hotA hai to kyA karma bhUmija manuSyoM se hotA hai, akarmabhUmija manuSyoM se hotA hai athavA antara dIpaja manuSyoM se hotA hai ? - yadi tamA pRthvInA nAka pacendriya tithI utpanna thAya che te zuM jalacara paMcendriya tiryacethI utpanna thAya che agara sthalacara paMcendriya tiryacethI utpanna thAya che athavA khecara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAna -he gautama! jalacara paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che, sthalacara ane khecara paMcendriya tiyAthI nathI utpanna thatAM zrI gautamasvAmI - he bhagavan ! yadi manuSyathI tamA pRthvInA nArakenA upapAta thAya che te zuM karmabhUmi ja manuSyathI thAya che akarmabhUmi ja manuSyathI thAya che athavA aMtara dvIpaja manuSyathI thAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1062
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU. 9 uraparisarpAdInAmekasamayenopapAtani0 1047 bhUmirhito uvavajjaMti' karmabhUmigebhyo manuSyebhya stamApRthivInairayikA upapadyante 'no kammabhUmirarhito uvavajrjjati' no akarmabhUmigebhyo manuSyebhyastamA pRthivI nairafyakA upapadyante 'no aMtaradIvara hiMto uvavajrjjati' no vA antaradvIpagebhyo manuvyebhyastamApRthivI nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati' jar3a kammabhUmi ehiMto uvavajjati' yadA karmabhUmigebhyo manuSyebhyastamApRthivI nairayikA upapadyante tadA kiM 'saMkhejjavAsAu ehiMto uvavajrjjati' ? kiM saMkhyeyavarSAyuskebhyo manuSyebhya upapadyante kiM 'vA asaMkhe javAsAu ehiMto uvavajjaMti?" asaMkhyeyavarSAyu kebhyo manuvyebhya upapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA ! he gautama ! 'saMkhejjavAsAue hiMto uvavajjaMti' saMkhyevarSAyuSkebhyo manuSyebhyastamApRthivI nairayikA upapadyante, 'no asaMkhejjavAsAuehiMto uvavajrjjati' no asaMkhyeyavarSAyuSkebhyo manuSyebhyastamApRfrat nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati - jai saMkhejjavAsAuehiMto uvavajjaMti, yadA saMkhyeyavarSAyuSkebhyo manuSyebhyastamApRthivI naitayikA upapadyante tadA kiM bhagavan- he gautama! karmabhUmija manuSyoM se tamApRthvI ke nArakoM kA upapAta hotA hai, akarmabhUmija manuSyoM se nahIM hotA aura na antaradvIpaja manuSyoM se hI hotA hai| gautama - bhagavan ! yadi karmabhUmijoM se upapAta hotA hai to kyA saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM se hotA hai athavA asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM se hotA hai ? bhagavAn - he gautama! saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM se tamA pRthvI ke nArakoM kA upapAta hotA hai, parantu asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM se tamA pRthvI ke nArako kA upapAta nahIM hotA / gautama - he bhagavan ! yadi saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM se zrI bhagavAn :----he gautama ! ka kAnA upapAta thAya che, akama bhUmija dvIpa ja manuSyothI paNa thatA nathI zrI gautamasvAmI : huM bhagavana ! yadghi karmabhUminnethI utpanna thAya che te zuM saMkhyAta varSanI AyuvALA manuSyAthI utpanna thAya che athavA asakhyAta vanI AyuvALA manuSyAthI thAya che ? bhUmija manuSyAthI tamA pRthvInA nAramanuSyAthI nathI thatA ane aMtara zrI bhagavAn : he gautama! saMkhyAta vanI AyuvALA manuSyAthI tamA pRthvInA nArakanA upapAta thAya che, parantu asaMkhyAta varSoMnI AsuvALA manuSyAthI tamApRthvInA nArakAnA upapAta nathI thatA. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1063
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1048 prajJApanAsUtra 'pajattaehiMto uvavajjati, apajattaehito uvavajjaMti?' kiM paryAptakebhyaH saMkhye. yavarSAyuSkebhyo manuSyebhya upapadyante, kiMvA aparyAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'pajjattaehiMto uvavajjaMti, no apajattaehito uvavajjeti' paryAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkebhyo manuSyebhyastamApRthivI nairayikA upapadyante no aparyAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkebhyo manuSyebhyastamApRthivI nairayikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai pajattagasaMkhejjavAsAuyakammabhUmiehito uvavajjaMti' yadA paryAptakasaMkhyeyavaSAyuSkakarmabhUmigebhyo manuH Syebhyo tamApRthivI nairayikA upapadyante tadA-kiM ithiehito uvavajjati' kiM strIbhya upapadyante, kiM vA 'purisehito uvavajjati' puruSebhya upapadyante, kiM vA ' napuMsaehito uvavajjati' napuMsakebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'itthI hiMto uvavajjati, purisehito uvavajjati, napuMsaehito vi uvavajjati' strIbhyo mAnuSIbhyastamApRthivI nairayikA upapadyante, puruSebhya upapatamA pRthvI ke nArakoM kI utpatti hotI hai to kyA paryAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM se hotI hai athavA aparyAptaka saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle manuSyoM se tamA pRthvI ke nArakoM kI utpatti hotI hai ? bhagavAn-he gautama ! paryAptakoM se utpatti hotI hai, aparyAptakoM se nahIM hotii| gautama-he bhagavan ! yadi paryAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija manuSyoM se tamA pRthvI ke nArakoM kI utpatti hotI hai to kyA striyoM se utpatti hotI hai, puruSoM se utpatti hotI hai athavA napuMsakoM se utpatti hotI hai ? zrI gautamasvAmI: he bhagavan! yadi saMkhyAta varSanI AyuvALA manucothI tamA pRthvInA nArakanI utpatti thAya che te zuM paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA manuSyathI thAya che athavA aparyApta saMkhyAta varSanI AyuvALA manuSyathI tamA pRthvInA nArakanI utpatti thAya che. zrI bhagavAna: he gautama! paryAptakathI utpatti thAya che, aparyAptakothI utpatti nathI thatI. zrI gautamasvAmIH he bhagavana! yadi paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALa karmabhUmi ja manuSyathI tamA pRthvInA nArakanI utpatti thAya che te zuM strIothI utpatti thAya che, purUSathI utpatti thAya che, athavA napuMsakethI utpatti thAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1064
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisAdInAmekasamayenopapAtani0 1049 dhante, napuMsakebhyo'pi-napuMsakajIvo api tamApRthivI nairayikatvena upapadyanteutpadyante iti bhAvaH, gautamaH pRcchati-'ahesattamApuDhavi neraiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti ?' he bhadanta ! aghaH saptamapRthivI nairayikAH khalu kebhya utpadhante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'evaMceva' evaJcaiva-pUrvoktatamApRthivI nairayikavadeva adhaHsaptamapRthivI nairayikA api upapAdayitavyAH kintu navaraM 'itthIhito paDiseho kAyavbo' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu adhaHsaptamapRthivI nairayikANAmutpAdasya strIbhyaH pratiSedhaH kartavyaH, athoparyuktAnAm saMgrahagAthAdvayamAha-assannI khalu paDhamaM doccaMpi sarisivA taiyapakkhI sIhA jaMti cautthi bhagavAna-he gautama ! striyoM se bhI utpatti hotI hai, puruSoM se bhI utpatti hotI hai aura napuMsakoM se bhI hotI hai| arthAt strI, puruSa aura napuMsaka liMga vAle manuSya mara kara tamA pRthvI ke nAraka ke paryAya meM utpanna ho sakate haiN| gautama-he bhagavan !sAtavIM pRthvI ke nAraka kahAM se utpanna hote haiM? bhagavAn-gautama ! isI prakAra arthAtU tamA pRthvI ke nArakoM ke samAna hI samajhanA cAhie, vizeSatA itanI hI hai ki striyoM se niSedha karanA cAhie, arthAt strI sAtavIM narakabhUmi meM utpanna nahIM hotii| ____Upara kahe hue viSaya kA saMgraha karane vAlI do gAthAeM kahate haiMasaMjJI jIva mara kara yadi naraka meM utpanna hoM to pahalI pRthvI meM hI utpanna hote haiN| sarIsRpa arthAt reMga kara calane vAle prANI yadi zrI bhagavAna: he gautama! thiI paNa utpatti thAya che, purUSothI paNa utpatti thAya che ane napuMsakathI paNa thAya che arthAt strI, purUSa ane napuMsakaliMga vALA manuSya marIne tamA pRthvIne nArakanA paryAyamAM utpanna thaI zake che. zrI gautamasvAmI -he bhagavan! sAtamI pRthvInA nAraka kayAMthI utpanna thAya cha ? zrI bhagavAna - gautama ! eja prakAre arthAt tama pRthvInA nArakenI jemaja samajI levA joIe, vizeSatA e che ke striyethI niSedha karavo joIe arthAta strI sAtamI nAraka bhUmimAM utpanna nathI thatI. Upara kahela viSayane saMgraha karavAvALI be gAthAo kahe che - asaMgI jIva marIne je narakamAM utpanna thAya te pahelI pRthvImAM ja utpanna thAya che. sarIsRpa arthAt piTaghasIne cAlanArA prANI je narakamAM utpanna pra0 132 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1065
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 1050 uragA puNa paMcamI puDhavi ||1||chddiN ca itthiyAo-macchA maNuyA ya sattami puddhviN| eso paramovAo voddhavvo naragapuDhavINaM // 2 // asaMjJinaH khalu prathamAM dvitIyAmapi sarIsRpAH tRtIyA pakSiNaH / siMhAH yAnti caturthIm uragAH punaH paJcamI pRthivIm // 1 // SaSThIJca striyaH matsyA manuSyAzca saptamI pRthivIm atredaM bodhyam samuccayanarakopapAtaprarUpaNe ratnaprabhApRthivI narakopapAtaprarUpaNe ca devanairayika pRthivIkAyikAdipaJcakarUpaikendriyavikalendriyatrayebhyaH evam asaMkhyeyavarSAyuSka catuSpadakhecarebhyaH zeSebhyo'pi aparyAptakapazcendriyatiryagyonikebhyaH tathA manuSyenaraka meM utpanna hoM to dUsare naraka taka hI utpanna ho sakate haiN| pakSI tIsare naraka taka hI utpanna ho sakate haiM / siMha cauthI naraka bhUmi taka hI utpanna ho sakate haiM / uraga pAMcavIM pRthvIM taka, striyAM chaThI pRthvI taka aura matsya tathA manuSya sAtavIM pRthvI taka utpanna hote haiN| yaha sAtoM pRthviyoM kA utkRSTa upapAta kahAgayA hai, arthAt yahAM jina-jina jIvoM kA jisa-jisa bhUmi taka upapAta batalAyA gayA hai, vaha utkRSTa hai-ve jIva usase Age utpanna nahIM ho sakate, parantu pahale kI kisI bhI bhUmi meM utpanna ho sakate haiN| jaise manuSya aura matsya kI utpatti sAtavIM bhUmi taka kahI gaI hai para usase pahale kI chaThI, pA~cavIM yAvat pahalI narakabhUmi meM bhI unakI utpatti ho sakatI hai| yahAM yaha samajha lenA cAhie-sAmAnya nArakoM ke tathA ratnaprabhA pRthivI ke nArakoM ke upapAta meM devoM, nArakoM, pA~ca pRthvI kAyika Adi thAya te bIjA naraka sudhImAM ja utpanna thaI zake che. pakSI trIjA naraka sudhImAM ja utpanna thaI zake che. siMha cothA naraka sudhImAMja utpanna thaI zake che. uraga pAMcamI pRthvI sudhImAM stri chaTrI pRthvI sudhImAM ane matsya tathA manuSya sAtamI pRthvI sudhImAM utpanna thAya che. A sAte pRthvIne utkRSTa upapAta kahela che, arthAt ahIM je je jIvone je je bhUmi sudhI upapata batAvela che te utkRSTa che-te jIva tenAthI AgaLa utpanna nathI thaI zaktA, parantu pahelAnI kaI paNa bhUmimAM utpanna thaI zake che. jema manuSya ane matsyanI utpatti sAtamI bhUmi sudhI kahelI che, paNa tenA pahelAnI chaThThI pAMcamI yAvat pahelI naraka bhUmimAM paNa temanI utpatti thaI zake che. ahiM e samajI levuM joIe--sAmAnya nArekanA tathA ratnaprabhA pRthvInA nArakanA upapAtamAM devo, nArake; pAMca pRthvI kAyika Adi sthAvare, traNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1066
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.9 uraparisAdInAmekasamayenopapAtani0 1051 bhyaH saMmUchimebhyaH akarmabhUmijebhyaH garbhavyutkrAntikebhyopi antara dvIpajebhyaH karmabhUmijebhyopi asaMkhyeyavarSAyuSkebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkebhyopi aparyAptakebhya utpAdasya pratiSedhaH, zeSebhyo vidhAnam, zarkarApramApRthivI nairayikopapAtaprarUpaNe saMmUchimebhya utpAdapratiSedhaH, vAlukAprabhApRthivI nairayikopapAtaprarUpaNe bhujaparisarvebhyopi pratiSedhaH paGkaprabhApRthivI nairayikopapAtaprarUpaNe khecarebhyo'pi pratiSedhaH, dhRmaprabhApRthivI nairayikotpAdaprarUpaNe catuSpadebhyo'pi pratiSedhaH, tamaH prabhApRthivI nairayikoSapAtaprarUpaNe uraH parisarpebhyo'pi pratiSedhaH, adhaH saptamapRthivI nairayikopapAtaprarUpaNe strIbhyo'pi utpAdasya pratiSedhaH kRtH| eSa paramopapAto boddhavyo narakapRthivInAm // 2 // tathA cAsaMjJinaH prathama ratnaprabhApRthivIM gacchanti sarIsRpAH-godhAdayo dvitIyAM-zarkarAprabhApRthivIM gacchanti, tRtIyAM vAlukAprabhApRthivIM pakSiNo yAnti, siMhAcaturthIm-paGkabhApRthivIM gacchasthAvaroM, tIna vikalendriyoM, asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle catuSpada khecaroM, zeSa aparyAptaka paMcendriya tiryaMcoM tathA saMmUrchima, manuSyoM akarmabhUmija garbhaja manuSyoM, antaradvIpaja manuSyoM, asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle karma bhUmija manuSyoM, saMkhyAta varSa kI Ayu vAle aparyAptaka manuSyoM se utpanna hone kA niSedha kiyA gayA hai, arthAt itane prakAra ke jIva naraka meM athavA ratnaprabhA pRthvI meM utpanna nahIM hote yaha pratipAdana kiyA gayA hai, inake atirikta jIva hI utpanna ho sakate haiM / tatpazcAt zarkarAprabhA pRthvI meM upapAta batalAte hue saMmUrchimoM ke upapAta kA niSedha kiyA gayA hai / vAlukAprabhA pRthvI ke upapAta meM bhujaparisoM ke upapAta kA niSedha kiyA gayA hai| paMkaprabhA pRthvI meM upapAta kA kathana karate hue kahA gayA hai ki isa pRthvI meM khecara tithaMca utpanna nahIM hote| dhUmaprabhA pRthvI meM catuSpadoM paMcendriya tiryo tathA saMmUrNima manuSya, akarmabhUmija garbhaja manuSya, antara dvipa ja manuSya, asaMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmi ja manuSya, saMkhyAta varSanI AyuvALA aparyAptaka manuSyathI utpanna thavAne niSedha karela che, arthAta ATalA prakAranA jIva prathama narakamAM athavA ratnaprabhA pRthvImAM utpanna nathI thatA e pratipAdana karela che, temanA sivAyanA jIja utpanna thaI zake che. tatpazcAt zakarAbhA pRthvImAM upapAta batAvatA saMmUchimanA upapAtane niSedha karela che. vAlukAprabhA pRthvInA upapAtamAM bhuja parisarponA upapAtane niSedha karela che. paMkaprabhA pRthvInAM upapAtanuM kathana karatA kaheluM che ke A pRthvI mAM khecara tiya utpanna nathI thatA. dhUmaprabhA pRthvImAM catu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1067
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1052 prajJApanAsUtra nti, uragAH sarpAdayaH punaH paJcamI-dhUmaprabhApRthivIM yAnti, SaSThIca tamApRthivIm striyo yAnti, matsyA manuSyAzca saptamIm adhaH saptamapRthivIM gacchanti, ityevaM. rItyA saptAnAmapi narakapRthivInAm eSa paramopapAto boddhavya iti bhAvaH // 9 // asurakumArAghupapAtavaktavyatA mUlam-asurakumArANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjati ? goyamA ! no neraiehiMto uvavajjaMti, tirikkhajoNiehito uvavajjaMti, maNussehiMto uvavajjaMti, no devehiMto uvavajjaMti, evaM jehiMto neraiyANaM uvavAo tehiMto asurakumArANa vi bhANiyavvo, navaraM asaMkhejavAsAuyaakammabhUmagaaMtaradIvagamaNussatirikkhajoNiehito vi uvavajaMti, sesaM taM ceva, evaM jAva thaNiyakumArA bhANiyavvA, puDhavikAiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjati kiM neraiehito jAva devehiMto ukvajaMti ? goyamA ! no neraiehito uvavajjati, tirikkhajoNiehito maNussehito deve hito vi uvavajjaMti, jai tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, kiM egidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti jAva paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavati ? goyamA ! egidiyatirikkhajoNiehito vi jAva paMciMdiyatirikkhajoNiehito vi uvavajjaMti, jai egidiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti, kiM puDhavikAiehito jAva vaNassaikAiehito uvavajjaMti ? goyamA ? puDhavikAiehito vi jAva vaNassaikAiehito vi uvavajjaMti, jai puDhavikAiehiMto uvavajjaMti, ke upapAta kA niSedha kiyA gayA hai / tamaH prabhA pRthvI meM uraparisarpo kA niSedha kiyA gayA hai aura sAtavIM pRthvI meM striyoM ke utpanna hone kA nipedha kiyA gayA hai // suu09|| padanA u5pAtane niSedha karela che. tama prabhA pRthvImAM uraparisarpone niSedha karAyela che ane sAtamI pRthvImAM sine utpanna thavAne niSedha karyo che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1068
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAdyupapAtanirUpaNam 1053 kiM suhamapuDhavikAiehito uvavajjaMti, bAyarapuDhavikAiehito uvavajjati ? goyamA ! dohito vi uvavajjati, jai suhumapuDhavikAiehiMto uvavajjaMti, kiM pajattapuDhapikAiehiMto uvavajaMti, apajattapuDhavikAiehiMto ukvajjati ? goyamA dohito vi uvavajjati jai bAyarapuDhavikAiehiMto uvavajjaMti, kiM pajjattaehito uvavajjaMti, apajattaehiMto uvavajjati ? goyamA ! dohito vi uvavajjaMti, evaM jAva vaNassaikAiyA caukkaeNaM bhedeNa uvavAeyavvA, jai beiMdiyatirikkhajoNiehito uvava jjaMti, kiM pajattayabeiMdiehito uvavajjaMti, apajattayabeiMdie. hiMto uvavajaMti, goyamA ! dohito vi uvavajaMti, evaM teiMdiya cauridiehito vi uvavajaMti, jai paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajali kiM jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati, evaM jehiMto neraiyANaM uvavAo bhaNio tehiMto etesipi bhANiyavyo, navaraM pajattagaapajattarohito vi uvavajaMti, sesaM taM ceva, jai maNussehito uvavajjaMti, kiM saMmucchimamaNusse hiMto uvavajjaMti, ganbhavatiyamaNussehiMto uvavajjati ? goyamA ! dohito vi uvavati, jai gabbhavakkaMtiyamaNusse hiMto uvavajjaMti, kiM kammabhUmigagabbhavatiyamaNussehito uvavajjaMti,akammabhUmagagabbhavatiyamaNussehito uvavajaMti, sesaM jahA neraiyANaM, navaraM apajattaehito vi uvavajaMti, jai devehito vi uvavajjati kiM bhavaNavAsI vANamaMtarajoisavemANiehito uvavajjati ? goyamA! bhavaNavAsi devehito vi uvavajjaMti jAva vemANiyadevehito vi uvavajjaMti, jai bhavaNavAsi devehiMto uvavajjati kiM asurakumAradevehiMto jAva thaNiyakumArohito uvavajjaMti, goyamA ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1069
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre asurakumAradevehiMto vi uvavajjaMti jAva thaNiyakumaradevehiMto vi uvavajjaMti, jai vANamaMtaradevehiMto uvavajjaMti, kiM pisA. ehiMto jAva gaMdhavvehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! pisAehiMto vijAva gaMdhavvehiMto vi uvavajjaMti, jai joisiyadevehiMto uvavajjaMti, kiM caMdavimANehiMto uvavajrjjati, jAva tArAvimANehiMto uvavajrjjati ? goyamA ! caMdavimANajoi siyadeve hiMto vi jAva tArAvimANajoisiyadevehiMto vi uvavajjaMti, jai vemANiyadevehiMto utravajjaMti, kiM kappovagavemANiyadevehiMto uvavajjaMti, kappAtItavemANiyadeve hiMto uvavajrjjati, ? goyamA ! kappovagavemANiyadevehiMto uvavajrjjati, no kappAtItavemANiya deve hiMto uvavajjaMti, jai kappotragavemA Niya devehito uvavajjaMti, kiM sohammehiMto jAtra accuehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! sohammIsANehiMto uvavajaMti, no sarNakumAra jAva accuehiMto uvavajrjjati, evaM AukAiyA vi, evaM teukAiyA vi, navaraM devavajjehiMto uvavajaMti, vaNassaikAiyA jahA puDhavikAiyA, beiMdiyA, teiMdiyA, cauriMdiyA, ete jahA teu vAu devavajjerhito bhANiyavvA // sU0 10 // 1054 chAyA - asurakumArAH khalu bhadanta ! kebhya upapadyante ? gautama ! no nairayikebhyaH upapadyante, tiryagyonikebhya upapadyante, manuSyebhya upapadyante no devebhya upapaasurakumArAdi ke upapAta kI vaktavyatA zabdArtha - (asurakumArANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti ? he bhagavAn ! asurakumAra kahAM se Akara ke utpanna hote haiM ? ( goyamA ! no ra ehiMto uvavajrjjati) hegautama ! nArakoM se Akara utpanna nahIM asurakumArAnA upapAtanI vaktavyatA zabdArtha - (asurakumArANaM bhaMte! kaohiMto uvaujjaMtiM ?) he bhagavan ! asuraGkubhAra jyAMthI yAvIne utpanna thAya che ? (goyamA ! no neraiehiMto uvavajjaMti) De gautabha ! nArothI bhAvIne utpanna nathI thatA (tirikakhajoNiehiMto uvavajjaMti) tiya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1070
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAdyupapAtanirUpaNam 1055 dyante, evaM yebhyo nairayikANAmupayAta stebhyaH asurakumArANAmapi bhaNitavyaH, navaram - asaMkhyeyavarSAyuSkA karmabhUmigAnta dvIpagamanuSyA stiryagyonikebhyopi upapadyante, zeSaM taccaiva, evaM yAvat stanitakumArAH bhaNitavyAH pRthivIkAyikAH khalu bhadanta ! kebhya upapadyante, kiM nairayikebhyo yAvad devebhya upapadyate ! gautama ! no nairayikebhya upapadyante, tiryagyonikebhyaH manuSyebhyo devebhyo'pi hote / (tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) tiyecoM se utpanna hote haiM / (maNussehiMto udavajjaMti) manuSyoM se Akara utpanna hote haiN| (no devehiMto uvavajjati) devoM se nahIM utpanna hote ( evaM ) isa prakAra (jehiMto) jinase (sri) nArakoM kA (ubavAo) upapAta (bhaNiyo) kahA (te hiMto unase (asurakumArANa vi) asurakumAroM kA bhI (bhANiyacco) kahanA cAhie (navaraM) vizeSa yaha hai ki (asaMkhejjavAsAjya akammabhUmiga - antaradI vaga- maNussatirikkhajoNiehiMto vi uvavajrjjati) asaMkhyAtavarSa kI Ayu vAle, akarmabhUmija, antaradvIpaja manuSyoM aura tiryaMcoM se bhI utpanna hote haiM (sesaM taM ceva ) zeSa vahI samajhanA ( evaM jAva thaNiyakumArA bhANiyavvA) isI prakAra yAvat stanitakumAroM taka kahanA cAhie | (puDhavikAyA NaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti ?) he bhagavan ! pRthvIkAyika kahAM se Akara ke utpanna hote haiM ? (kiM neraiehiMto jAva devehiMto uvavajjaMti ? ) kyA nArakoM se yAvat devoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! no neraie hiMto uvavajjaMti) he gautama! nArakoM se Akara thothI utpanna thAya che (maNusse hiMto uvavajjaMti) manuSyAthI bhAvIne utpanna thAya che (no devehiMto uvavajjati) deveothI bhAvIne nathI utpanna thatA ( evaM ) me rIte (jehiMto) nemanAthI (neraiyANaM) nArano (uvavAo) upapAta udyo (tehiMto) tebhanAthI (asurakumArANaM vi) masurabhArInA upayAta pazu (bhANiyavvo) ahevA lehaye (navara) vizeSa ye che (asaMkhejjavAsAjya akamma bhUmiga - antaradIvaga - maNussatirikkha joNie hiMto vi uvavarjjati) asa MkhyAta varSAnI AyuvAjA, arbha bhUmina, antara dvIpa 4 manuSyo bhane tiryayAthI pazu utpanna thAya che (sesaM taM ceva) zeSa tetra sabha ( evaM jAva thaNiyakumArA bhANiyavvA) mena prahAre yAvat stanitabhAro sudhI kahevA joIe, ( puDhavikAiyANaM bhane ! kaohiMto uvavajjaMtiM ?) he bhagavan ! pRthvIzrayi iyAMthI ghyAvIne utyanna thAya che ? (kiM neraiehiMto jAva devehiMto uvavajjaMti ?) zu nArathI bhavIne yAvat devothI bhAvIne utpatra che ? (goyamA ! no nerai rahito svaqifa) E viiau ! arsial Grua qul adi ? (faftereforefat) (aufanul zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1071
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1056 prajJApanAsUtre upapadyante, yadA tiryagyonikebhya upapadyante, kim ekendriyatiryagyonikebhya upapadhante ? yAvat paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? gautama ! ekendriyatiryagyonikebhyo'pi yAvat paJcendriyatiryagyonikebhyo'pi upapadyante, yadA ekendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM pRthivIkAyikebhyo yAvad vanaspatikAyikebhya upapadyante ? gautama ! pRthivIkAyikebhyo'pi, yAvad vanaspatikAyikebhyo'pi upapadyante, utpanna nahIM hote (tirikkhajoNiehito) tiryoM se (maNussehito) manuSyoM se (devehiMto vi) devoM se bhI uvavajjati) utpanna hote haiN| (jai tirikkhajoNiehiMto uvavajjati) yadi tiryaMcoMse utpanna hote haiN| (kiM egidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) kyA ekendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? (jAva paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ?) yAvat paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (egidiyatirikkhajoNiehiMto vi jAva paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti) ekendriya tiryacoM se bhI yAvat paMcendriya tiryacoM se bhI utpanna hote haiM, (jai egidiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) yadi ekendriya tiyaMcoM se utpanna hote haiM (kiM puDhavikAiehiMto jAva vaNassaikAiehiMto uvavajjaMti ?) kyA pRthvIkAyikoM se yAvat vanaspatikAyikoM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) he gautama ! (puDhavikAiehito vi jAva vaNassai kAiehito vi uvavajjati) pRthivIkAyikoM se bhI yAvat vanaspatikAyikoM se bhI utpanna hote haiN| (maNussehito) manuSyAthI (devehito vi) hevAthI pay (uvavajaMti) utpanna thAya che. __(jai tirikkhajoNiehiMto ubavati) yahi tiya yAthI apana thAya cha (kiM egidiyatirikkhajoNiehiMto havavajjati) zumendriya tiya yAthI utpanna thAya cha ? (jAva paMciMdiyatirikkhajoNiehito uavajaMti) yAvat payandriya tiyAthI utpanna thAya che? (goyamA !) 3 gautama! (egidiyatirikkhajoNiehito vi jAva paMciMdiya tirikyajoNiehito vi vavajjaMti) Dendriya tiya yAthI yAvat pazyandriya tiya yAthI 5 utpanna thAya che. (jai egidiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) sandriya tiya yAthI utpanna thAya che (kiM puDhavikAiehito jAva vaNassaikAiehiM to uvavajjaMti ?) zu pRthvI43thI yAvat vanaspatiyAthI utpanna thAya cha? (goyamA !) 8 gautama ! (puDhavikAiehiM to vi jAva vaNassaikAiehito vi uvavajjati) pRthvIya thI 56] yAvat vanaspati pichIthI 59 utpanna thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1072
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAdyupapAtanirUpaNam 1057 yadA pRthivIkAyikebhya upapadyante, kiM sUkSmapRthivIkAyikebhya upapadyante ? bAdarapRthivIkAyikebhya upapadyante ? gautama ! dvAbhyAmapi upapadyante, yadA vakSmapRthivIkAyikebhya upapadyante, kiM paryAptakapRthivIkAyikebhya upapadyante, aparyAptakapRthivIkAyikebhya upapadyante ? gautama ! dvAbhyAmapi upapadyante, yadi bAdarapRthvIkAyikebhya upapadyante ? kiM paryAptakebhya upapadyante' aparyAptakebhya upapadyante ? gautama ! dvAbhyA___ (jai puDhavi kAiehitA uvavajjaMti) yadi pRthivIkAyikoM se utpanna hote haiM / (kiM suhuma puDhavikAiehiMto uvavajjaMti) kyA sUkSma pRthvIkAyikoM se utpanna hote haiM ? (bAyara puDhavikAiehiMto uvavajjaMti) bAdara pRthvIkAyikoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (dohito vi upavajjati) donoM se hI utpanna hote haiM (jai suhuma puDhavi kAiehitoM uvavajjati) yadi sUkSmapRthivIkAyikoM se utpanna hote haiN| (kiM pajjattapuDhavikAiehiM uvavajjati ?) kyA paryApta pRthivIkAyikoM se utpanna hote haiM ? (apajjattapuDhavi kAiehiMto uvavajjati ?) aparyApta pRthvIkAyikoM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) dohito vi uvavajjaMti) he gautama ! donoM se hI utpanna hote haiM / (jai bAyara puDhavikAiehito uvavajjati) yadi bAda pRthivI kAyikoM se utpanna hote haiM (kiM pajjattaehito uvavajaMti) kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM / (apajjattaehiMto uvavajjaMti) aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! do. hito vi uvavajjaMti) he gautama ! donoM se utpanna hote haiM ? (evaM jAva (jai puDhavikAiehiMto uvavajjaMti) yaha vI43thI utpatra thAya cha (kiM suhamapuDhavikAparahito uvabajjaMti ?) zusUkSmapRthvIviDIthI utpanna yAya cha ? (bAyara puDhavikAiehiMto uvavajjaMti) mAha2 pRthvIyAthI jatpanna thAya? (goyamA ! dohito vi uvavajjati) 3 gautama ! bhannethI utpanna thAya che. (jaDa suhuma puDhavikAdvaehiMto uvavajjaMti) yahi sUkSma pRthvIya thI utpanna thAya cha (kiM pajjJatta puDhavikAiehito uvavajjaMti ?) zuryAsathvI4thI utpanna thAya cha 1 (apajjatta puDhavikAiehiM to uvavajjaMti ?) A5yAsa pRthvI yithA utpanna thAya cha ? (goyamA ! dohito vi uvavajjati) 3 gautama ! mannethI 5 utpanna cha (jai bAyarapuDhaviprAiehito uvavajati) yahi mA42 pRthvIthI utpanna thAya cha (kiM pajjattaehiMto uvavajjaMti ?) zu paryAyI utpanna thAya che ? (apajjattaehiMto uvavajjaMti ?) aparyAptIthI utpanna thAya cha ? (goyamA ! do hiMto vi uvavajjati) 3 gItama! bhannethI 5-1 thAya cha (evaM jAva vaNassai pra0 133 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1073
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1058 prajJApanAsUtre mapi upapadyante evaM yAvad vanaspatikAyikAzcatuSkeNa bhedena utpAdayitavyAH, yadA dvIndriyatiryagyonikebhya upapadyante kim paryAptaka dvIndriyebhya upapadyante, aparyAptaka dvIndriyebhya upapadyante ? gautama ! dvAbhyAmapi upapadyante, evaM trIndriya caturindriyebhyo'pi upapadyante, yadA paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, kiM jalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, evaM yebhyo nairayikANAmupapAto bhaNitastebhya vaNassaikAiyA caukkaeNaM bhedeNa uvavAeyavvA) isI prakAra vanaspati kAyikoM taka cAra bheda karake upapAta kaha lenA caahie| ___ (jai beiMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) yadi dvIndriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM / (kiM pajjattayabeiMdiehiMto uvavajaMti) kyA paryApta dvIndriya tiryacoM se utpanna hote haiN| (apajjattaya beiMdie hiMto uvavajati ?) yA aparyAptaka dIndriyoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! dohito vi uvavajjati) he gautama ! donoM se utpanna hote haiM, (evaM) isa prakAra (teiMdiya-cauridiehito vi uvavajjati) trIndriyoM tathA caturindriyoM se bhI utpanna hote haiN| (jai paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) yadi paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? (kiM jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti) kyA jalacara paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM ? (evaM) isa prakAra (je hiMto neraiyANaM uvavAo bhaNio) jinase narakoM kA upapAta kahA hai / (te hiMto) unase (etesiM vi bhANiyavyo) inakA bhI kAiyA caukkaeNaM bhedeNaM uvabAeyavvA) meM prazAre pana35tiyi sudhI yA2 bheda karIne upapAta kahe joIe. (jai bedaMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati) ne mendriya tiyayAthI Gurna thAya che (kiM pajjattaya beiMdiehiM to uvavajjati) zu. paryAsa dIndriya tiya yAthI 64na thAya cha ? (apajjattaya beiMdiehiM to uvavajjati ?) magara aparyAta dvindriyothI utpanna thAya che (goyama! ! dohito vi uvavajjati) 3 gautama ! mannethI utpanna thAya che (evaM) me re (teiMdiya-cauridiehito vi ubavajjaMti) trIndriyothI tathA yaturidiyothI 55 utpanna thAya cha (jai paMciMdiyatirikkhajoNiehito ubavajjati) yaha pAyendriya tiya yAthI 35-na thAya cha (kiM jalayara paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjaMti) zu - 22 pazyandriya tiya"yAthI utpanna thAya cha ? (evaM) se prAre (jehiMto nerayANaM uvavAo bhaNio) remanAthI nAnA pAta yo cha (tehiM to) temAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1074
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAdyupapAta nirUpaNam 1059 eteSAmapi bhaNitavyaH, navaram paryAptakAparyAptakebhyo'pi upapadyante, zeSaM taccaiva, yadA manuSyebhya upapadyante, kim saMmUcchimamanuSyebhya upapadyante, garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, gautama ! dvAbhyAmapi upapadyante, yadA garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante kiM karma bhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, karmabhUmi garbhavyutkrAntika manuSyebhya upapadyante, zeSaM yathA nairayikANAM navakahanA cAhie (navaraM) vizeSa yaha ki ( pajjattaga-apajjattagehiMto vi uvavajjaMti) paryAtakoM aura aparyAptakoM se bhI utpanna hote haiN| (se saM taM ceva) zeSa vahI / (jai maNussehiMto uvavajjaMti) yadi manuSyoM se utpanna hote haiM / (kiM samucchimamaNussehiMto uvavajrjjati) kyA saMmUrchimamanuSyoM se utpanna hote haiM ? (gagbhavatiyamaNussehiMto uvavajjaMti) garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM / (goyamA ! dohiMto vi uvavajjaMti) he gautama! donoM se utpanna hote haiM / ( jai gabhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti) yadi garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM / (kiM kamma bhUmigaganbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti) kyA karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM (akammabhUmigaganbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti ? ) yA akarmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? (sesaM jahA neraiyANaM) zeSa jaise roat kA (navaraM) vizeSa (apajattaehiMto vi uvavajjaMti ) aparyAptakoM se bhI utpanna hote haiM / ( etesi pi bhANiyavvo) khAnA upayAta yA uDevo lehaye (navara ) vizeSa me (pajjattaga- apajjattagehiM to vi uvavajjaMti) paryApta bhane aparyAptothI pazu utpanna thAya che (sesaM taM ceva) zeSa te thAya (jai maNussehiMto uvavajjaMti) yahi manuSyothI pazu utyanna thAya che (kiM saMmucchamamasse hiMto uvavajjati ?) zuM saMbhUbhi manuSyothI utpanna thAya che ? (ganbhavakka tiyamaNussehiM to uvavajjati ?) garla manuSyothI utpanna thAya che ? (goyamA ! dohito vi uvavajjaMti) he gautama! jannethI utpanna thAya che (jai gavbhatrakkaMtiyamagussehiM to avajjati) yahi garla bhanujyothI utpanna thAya che (kiM kammabhUmigagabbhavatiyamaNussehi to uvavajjati ?) zurmabhUmi garla manuSyothI utpanna thAya che ? ( akammabhUmigagavbhakkka' tiya maNussehiM to uvavajjaMti ?) agara AlUmina garla manuSyothI utpanna thAya che (sesaM jahA neraIyANaM ) zeSa nevA nAranA ( navara) vizeSa ( apajjattae zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1075
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1060 prajJApanAsUtre ram-aparyAptakebhyo'pi upapadyante, yadA devebhya upapadyante, kiM bhavanavAsi vAnavyantarajyotiSkavaimAnikebhya upapadyante ? gautama ! bhavanavAsidevebhyopi upapadyante, yAvad vaimAnikadevebhyo'pi upapadyante yadA bhavanavAsidevebhya upapadhante kim asurakumAradevebhyo yAvat stanitakumArebhya upapadyante, gautama ! asurakumAradevebhyo'pi upapadyante, yAvat stanitakumAradevebhyo'pi upapadyante, yadA vAnavyantaradevebhya upapadyante kiM pizAcebhyo yAvad gandharvebhyaH upapadyante ? ___ (jai devehito vi uvavajjaMti) yadi devoM se bhI utpanna hote haiM, (kiM bhavaNavAsi-yANamaMtara-joisa-vemANiehito upavajjaMti) kyA bhavanavAsI, vAnavyantara, jyotiSka yA vaimAniko se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! bhavaNavAsidevehito vi uvavajjaMti ?) bhavanavAsIdevoM se bhI utpanna hote haiM / (jAva) yAvat (vemANiehito vi ughavajjati) vaimAnikoM se bhI utpanna hote haiN| ___ (jai bhavaNavAsi devehito uvavajjati) yadi bhavanavAsIdevoM se utpanna hote haiM / (kiM asurakumAradevehiMto uvavajjati) kyA asurakumAra devoM se utpanna hote haiM ? (jAva) yAvat (thaNiyakumAradevehito vi ucavajjati) stanitakumAradevoM se utpanna hote haiM ? (goyamA !) he gautama ! (asurakumAradevehito vi uvavajjati) asurakumAradevoM se bhI utpanna hote haiM ? (jAva thaNiyakumAradeveMhito vi uvavajjaMti) yAvat stanita kumAradevoM se bhI utpanna hote haiM ? hito vi uvavajjaMti) 55ryAthI 5 5nna thAya cha (jai devehi to vi uvavajjati) vAthI pazu utpanna thAya cha (ki bhavaNa vAsi-vANamaMtara-joisa-vemANiehitI uvavajjati ?) zulavanavAsI, pAnavya. -2, jyoti magara 3bhAnithI 4-1 thAya cha ? (goyamA !) gautama ! (bhavaNabAsidevehito vi uvavajjati) vanavAsI hevothI 55 utpanna yAya che (jAva) yAvat (vemANiehito vi uvavajjati) vabhAnihAthI 5 utpanna thAya che (jai bhavaNavAsidevehito upavajjati) yahi manAsI tuvAthI utpanna thAya cha, (kiM asurakumAradevehi to uvavajjati) zu asurazumAra hevothI 55 utpanna thAya cha ? (jAva) yAvat (paNiyakumArehiM to uvavajjati ?) svanitamAthI utpanna thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (asurakumAradevehi to vi uvavajja pi) asura zubhA2 vAthI pazu utpanna thAya che (jAva thaNiyakumAradevehito vi uvavajjati) thAvat svanitakumAra devethI paNa utpanna thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1076
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAdyupapAtanirUpaNam 1061 gautama ! pizAcebhyo'pi yAvad gandharvebhyo'pi upapadyante, yadA jyotiSkadevebhya upapadyante, kiM candravimAnebhya upapadyante, yAvat tArAvimAnebhyaH upapa. dhante ? gautama ! candravimAnajyotiSkadevebhyo'pi yAvata tArAvimAnajyoti. kadevebhyo'pi upapadyante, yadA vaimAnikadevebhya upapadyante, ki kalpopagavaimAnikadevebhya upapadyante ? kalpAtIta vaimAnikadevebhya upapadyante ? gautama ! ___ (jaha vANamaMtaradevehito uvavajjati) agara vAnavyantaradevoM se utpanna hote haiM ? (kiM pisAehiMto jAva gaMdhavvehiMto uvavajjati) kyA pizAcoM se yAvat gandhavoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! pisAehito vi jAya gaMdhavvehito vi uvavajjaMti) gautama ! pizAcoM se bhI yAvat gaMdharvo se bhI utpanna hote haiM ? ____ (jai joisiyadevehito uvavajjaMti) yadi jyotiSkadevoM se utpanna hote haiM / (kiM caMdavimANehiMto uvavajjati ?) kyA candravimAnoM se upanna hote haiM / (jAva tArAvimANehiMto uvavajjati) yAvat tArAvimAnoM se utpanna hote haiM ? (goyamA caMdavimANajoisiyadevehiMto vi jAva tArAvimANajoisiyadevehito vi uvavajjaMti ) he gautama ! candravimAna ke jyotiSka devoM se yAvat tArAvimAna ke jyotipkadevoM se bhI utpanna hote haiN| - (jai vemANiyadevehiMto uvavajjati) yadi vaimAnikadevoM se utpanna hote haiM ? (kiM kappovagavemANiyadevehiMto uvavajjati ?) kyA kalpopapanna vaimAnikadevoM se utpanna hote haiM / (kappAiya vemANiyadevehito (jai vANamaMtarahUvehi to uvavajjati) 46 pAnayanta2 vothI utpanna thAya cha (kiM pisAehito jAva gaMdhavvehiM to vavajjati ?) zupizAyathI yAvata AdhathI utpanna thAya cha ? (goyamA ! pisAehito vi jAva gaMdhabbehito vi uvavajjati) gautama ! pizAcyAthI 54 yAvat gadhAthI 55 panta thAya cha (jai joisiyadevehiM to uvavajjati) yahi jyotiS vothI utpanna thAya cha (kiM caMdavimANehito upavajjati) zuyandra vimAnothI utpanna thAya cha ? (jAva tArAvimANehiM to uvavajjati) yAvat tA vimAnAthI apanna thAya cha (goyamA ! caMdavimANajoisiyadevehi to vi jAva tArAvimANa joisiyadevehiM to vi uvavajjati) he gautama! candravimAnanA tiSka dethI paNa yAvat tArA vimAnanA tiSka dethI paNa utpanna thAya che (jaha vemANiyadevehi to uvavajjati) yahi vaimAni4 hevethI 64nna thAya cha (kiM kampovagavemANiyadevehito uvavajjati ?) zu4655-na vaimAni vAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1077
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1062 prajJApanAsUtre " kalpopa baimAnikadevebhya upapadyante, no kalpAtIta vaimAninadevebhya upapadyante, yadA kalpopagavaimAnikadevebhya upapadyante, kiM saudharmebhyo yAvad acyutebhya upapadyante, gautama ! saudharmezAnebhya upapadyante, no sanatkumAra yAvad acyutebhya upapadyante, evam akAyikA api evaM tejovAyukAyikA api, navaram - devavarjebhya upapadyante, vanaspatikAyikA yathA pRthitrIkAyikAH dvIndriyA strIndriyA turindriyA ete yathA tejaskAyikAyikA devavarjebhya bhaNitavyAH // 10 // uvavajrjjati ?) yA kalpAtIta vaimAnikadevoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! kapovagavemANi devehiMto uvavavajjaMti) gautama ! kalpopapanna vaimAnika devoM se utpanna hote haiM ? (no kappAiya vemANiyadevehito uvavajjaMti) kalpAtIta vaimAnikadevoM se nahIM utpanna hote / (jai kappovagavemANiya devehiMto ubavajjati) yadi kalpopapanna vaimAnikadevoM se utpanna hote haiM (kiM sohammehiMto jAva accuehiMto uvavajjaMti ?) kyA saudharma se yAvat acyuta se utpanna hote haiM ? ( goyamA ! sohammIsANehiMto uvavajrjjati) gautama ! saudharma evaM IzAna se utpanna hote haiM / (no saNaM kumAra jAva accuehiMto ) sanatkumAra se lekara acyuta taka ke vimAnoM se nahIM (uvavajjaMti) utpanna hote haiM / ( evaM AukAiyA vi) isI prakAra aSkAyika bhI ( evaM teukAiyA fa) isI prakAra tejaskAyika bhI (navaraM devavajjehiMto ubavajjaMti) vizeSa yaha ki devoM ko chor3a kara anyoM se utpanna hote haiM ? (vaNassai kAiyA jahA puDhavikAiyA) vanaspatikAyika pRthvIkAyikoM ke samAna utpanna thAya che ? (kappA iya vaimANiyadeve hiMto uvavajjati ?) yA udayAtIta vaibhAni devothI utpanna thAya che ? ( goyamA ! kaSpovagavemANiyadeve hiMto uvavajjati) he gautama! upoSayanna vaimAni devothI utpanna thAya che (no kappA iyavemANiyadevehiM to uvavajjati) yAtIta vaibhAni devothI utpanna nathI thatA (as kappovagabemANiyadevehiM to utravajjati) yahi upopapanna vaimAni heveothI utpanna thAya che (kiM sohamehiM to jova accuehiM to uvavajjati) zuM saudharbhathI yAvat abhyutathI utpanna thAya che ( goyamA ! sohammIsANehi to upavajjati) he gautama! saudharma tebhana zAnathI utpanna thAya che (no saNakumArA jAva accuehiM to ) sanatkumArathI mAralIne abhyuta sudhInA vibhAnothI nathI (ubavajjati) utpanna thatA (zavaM AukAiyA vi) 04 rIte acchA pa ( evaM teukAiyA vi) are tenAyi pazu (navaraM devavajje uvavajjati) vizeSa deva sivAya anyothI utpanna thAya che ( vaNassaikAiyA jahA puDhavikAiyA) vanaspati zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1078
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAdyupapAtanirUpaNam 1063 TokA-athAsurakumArAdInAmupapAta vaktavyatAmAha-'asurakumArA NaM bhaMte ? kaohiMto uvavajjati ? gautamaH pRcchati-he-bhadanta ! asurakumArAH khalu kebhya upapadyante ? bhagavAn-Aha-'goyamA / he gautama ! 'no neraiehiMto uvavajjati' no nairayikebhyo'surakumArA upapadyante apitu 'tirikkhajoNiehito uvavajjaMti' tiryagyonikebhyo'surakumArA upapadyante, 'maNussehiMto uvavajjati' manuSyebhyo'surakumArA upapadyante, 'no devehito uvavajjati' no devebhyo'surakumArA upapadhante, 'evaM jahito neraiyANaM uvavAo tehito asurakumArANavi bhANiyavyo' evam pUrvoktarItyA, yebhyo nairayikANAmupapAta uktastebhyo'surakumArANAmapi upapAto bhaNitavyaH, kintu-' navaraM asaMkhejavAsAuya akammabhUmaga aMtara dIvagama(beiMdiyA teiMdiyA cauriMdiyA) dvIndriya, trIndriya, caturindraya (ete jahA teuvAu) ye tejaskAya, vAyukAya ke samAna (devavajjehiMto bhANiyavvA) devoM ko choDakara kahanA caahie| ___TIkArtha-aba asurakumAra Adi ke upapAta kI vaktabyatA prAraMbha kI jAtI hai-zrIgautamasvAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! asurakumAra kina se utpanna hote haiM ? arthAt kisa-kisa paryAya ke jIva mara kara asurakumAra ke rUpa meM utpanna ho sakate haiM ? __ bhagavAn uttara dete hai-he gautama ! asurakumAra nArakoM se utpanna nahIM hote, kintu tiryagyonikoM aura manuSyoM se asurakumAra utpanna ho sakate haiM, devoM se utpanna nahIM hote / isa prakAra jina-jina se nArakoM kA upapAta kahA hai, una-unase asurakumAroM kA bhI upapAta kahanA cAhie / vizeSatA yaha hai ki asaMkhyAtavarSa kI Ayu vAle akarma yi pRthvIyAnA samAna (beiMdiyA teiMdiyA cauri diyA) dvIndriya, trIndriya yaturindriya (ete jahA teu vAu) 24te424Aya vAyuyanA samAna (devavajje hiMto bhANiyavvA) heyone ch|ddiine 41 naye TIkArtha-have asurakumAra AdinA upapAtanI vaktavyatA prAraMbha karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che...he bhagavan! asurakumAra kenAthI utpanna thAya che ? arthAt kayA kayA paryAyanA jIva marIne asurakumAranA rUpamAM utpanna thaI zake che? zrI bhagavAna uttara Ape che -he gautama! asurakumAra nArakAthI utpanna nathI thatA, paraMtu tiryAnike ane manuSyothI utpanna thai zake che, dethI utpanna nathI thatA. e rIte jenA jenAthI nArakone upapAta kahyo che tene tenAthI asurakumArane paNa upapAta kahevo joIe. vizeSatA e che ke zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1079
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1064 prajJApanAsUtre NussatirikkhajoNiehito vi uvavajjati' navaram-pUrvoktanairayikApekSayA vizeSastu-asurakumArAH asaMkhyeyavarpAyuSkAkarmabhUmigAntIpagamanuSyatiryagyonikebhyo'pi upapadyante, 'sesa taM ceva, zepaM taccaiva-nairathikoktavadevAvaseyam 'evaM jAva thaNiyakumArA bhANiyavyA' evam-uparyuktarItyA, yAvat-nAgakumArAH suvarNakumArAH agnikumArAH vidyutkumArAH, udadhikumArAH dvIpakumArAH, pavanakumArAH stanita. kumArA bhaNitavyAH, gautamaH pRcchati--puDhavikAiyANaM bhaMtaM ? kaohiMto uvava jaMti' he bhadanta ! pRthivIkAyikAH khalu kebhya upapadyante ? 'kiM neraiehito jAva deve hito-upavajjaMti ? kiM nairayikebhyo yAvat-bhavanapatibhyaH ekendriyavikalendriyatiryagyonikapaJcendriyamanuSyavAnavyantarajyotipkavaimAnikadevebhya upapadyante ! bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'no neraiehiMto uvavajjati' pRthivIkAyikA no nairapikebhya upapadyante / apitu 'tirikkhajoNiehito maNusse hito devehitovi uvavajjati tiryagthonikebhyo manuSyebhyo devebhyo'pi upapadyante, gautamaH pRcchati, 'jai tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' yadA tiryagyonikebhyaH bhUmija antara dvIpaja manuSyoM aura tiryaMcoM se bhI-utpanna hote haiN| isake sivAya zeSa kathana nArakoM ke samAna hI samajhanA caahie| isI prakAra stanitakumAroM taka kaha lenA cAhie arthAt nAgakumAra, suvarNakumAra, agnikumAra, vidyutkumAra, udadhikumAra, dvIpakumAra, dikkumAra, pavanakumAra aura stanitakumAradevoM ke saMbaMdha meM bhI isI prakAra kaha lenA caahie| zrIgautamasvAmI-he bhagavan ! pRthvIkAyika jIvoM kA utpAda kina se hotA hai ? nArakoM se yAvat devoM se / bhagavAn-he gautama ! pRthvIkAyika nArakoM se utpanna nahIM hote, kintu tiyacoM, manuSyoM aura devoM se utpanna hote haiN| asaMkhyAta varSanI AyuvALA akarmabhUmija antara dvipa ja manuSya ane tiryacothI utpanna thAya che. enA sivAya zeSa kathana nArakanA samAnaja samajavuM joIe. e prakAre svanitakumAre sudhI kahevuM joIe arthAt nAgakumAra, suvarNabhA2, ganimAra,, vidyutbhAra, ghimAra, dIpamA2, 6 bhA2, pavanakumAra, ane svanitakumAra devonA sambandhamAM paNa eja prakAre kahevuM joIe. zrI gautamasvAmI - he bhagavana ! pRthvIkAyika jIvono utpAda zenAthI thAya che? nArakathI ke dethI ? zrI bhagavAna-he gautama pRthvIkAyika nArakethI utpanna nathI thatA, paNa tiyAthI, manuSya ane devethI utpanna thAya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1080
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 su.010 asurakumArAdyupapAtanirUpaNam 1065 pRthivIkAyikA upapadyante, tadA kiM egiMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti jAba paMcidiyatirikkhaNiehiMto uvavajjaMti? kim ekendriyatiryagyonikebhya upapadyante, yAvad dvIndriyatrIndriyacaturindriyapaJcendriyatiryagyonikebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante, bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama! 'egiMdiyatirikkhajoNiehito vi jAva paMciMdiyatirikkhajoNi ehiMto vi uvavajjaMti' 'ekendriyatiryagyonikebhyo'pi yAvat - dvIndriyatrIndriyacaturindriya paJcendriya tiryagyonikebhyo'pi pRfeatarfear upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jai egiMdiyatirikkhajoNiehiMtouvavajjaMti' yadA ekendriyatiryagyonikebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante, tadA 'kiM puDhavikAiehiMto jAva vaNassaikAiehiMto uvavajjaMti ?' kiM pRthivIkAyikebhyo yAvat kim akAyikebhyastejaH kAyikebhyo vAyukAyikebhyo vanaspatikAyikebhya upapadyante ? bhagavAna Aha-' goyamA !' he gautama ! ' puDhavikAiehiMto vi jAva vaNassa ikAiehiMto vi uvavajjaMti' pRthivIkAyikAH pRthivIkAyikebhyo'pi zrI gautama - he bhagavana ! yadi tiryaMcoM se utpanna hote haiM, to kyA ekendriya tiryoM se utpanna hote haiM, dIndriya, trIndriya, caturindraya athavA paMcendriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn gautama ! ekendriya tiryaMcoM se bhI utpanna hote haiM, yAvat paMcendriya tiryacoM se bhI utpanna hote haiM / gautama - bhagavan ! yadi ekendriya tiryacoM se pRthvIkAyika utpanna hote haiM to kyA pRthivIkAyikoM se utpanna hote haiM, yAvat-apakAyikoM, tejaHkAyikoM, vAyu kAyikoM athavA vanaspatikAyikoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn he gautama! pRthvIkAyika pRthvIkAyikoM se bhI utpanna hote haiM yAvat vanaspatikAyikoM se bhI utpanna hote haiM / arthAt zrI gautamasvAmI:huM bhagavana jo tiya ceAthI utpanna thAya che te zu meDendriya tiryathothI utpanna thAya che, dvIndriya, trIndriya, yaturindriya, athavA paMcendriya tiya ceAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn :-De gautama ! ekendriya tiya cAthI paNa utpanna thAya che, paMcendriya tiya ceAthI paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI:-he bhagavan! yadi ekendriya tiya`cAthI pRthvIkAyika utpanna thAya che te zuM pRthvIkAyikAthI utpanna thAya che, yAvat apkAyikA, tejaH kAyikA, vAyukAyikA athavA vanaspatikAyikethI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn H he gautama ! pRthivIkAyika pRthvIkAyikAthI paNa utpanna thAya che yAvartI vanaspatikAyikAthI paNa utpanna thAya che arthAta pAMca indriyeAthI utpanna thAya che. pra0 134 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1081
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre yAvad-apkAyikebhyo'pi, tejaHkAyikebhyo'pi vAyukAyikebhyo'pi vanaspatikAyikebhyo'pi upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai puDhavikAiehiMto uvavajjati' yadA pRthivIkAyikAH pRthivIkAyikebhya upapadyante tadA 'kiM suhumapuDhavikAiehito uvavajjaMti, bAyarapuDhavikAiehiMto uvavajjati ?' kiM sUkSmapRthivIkAyikebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante, kiM vA bAyarapRthivIkAyikebhyaH upapadyante ? bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama !' 'dohito vi uvavajjaMti' dvAbhyAmapi sUkSmavAdarapRthivIkAyikI yAM pRthivIkAyikA upapadyante, gautamaH pRcchati 'jai suhumapuDhavikAiehiMto uvavajjaMti' yadA sUkSmapRthivIkAyikebhyaH pRthivIkAyikAH upapadyante tadA -'kiM pajjattapuDhavikAiehito uvavajjati ? apajjattapuDhavikAiehiMto uvavajaMti' kiM paryAptakapRthivIkAyikebhya upapadyante, kiMvA aparyAptakapRthivIkAyikebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'dohito vi uvavajjaMti' dvAbhyAmayi paryAptakAparyAptakAbhyAM pRthivIkAyiyAbhyAM pRthivIkAyikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai vAyarapuDha vikAiehiMto uvavajjati' yadA bAdarapRthivIkAyikebhyaH pA~coM ekendriyoM se bhI utpanna hote haiN| ___ gautama-bhagavan ! yadi pRthvIkAyika pRthvIkAyikoM se utpanna hote haiM to kyA sUkSma pRthvIkAyikoM se utpanna hote haiM, athavA bAda pRthvIkAyikoM se| bhagavAn gautama ! donoM se utpanna hote haiM ? gautama-bhagavan ! yadi pRthvIkAyika sUkSma pRthvIkAyikoM se utpanna hone haiM to kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM / athavA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-gautama ! donoM se arthAt paryAptakoM se bhI aura apaptikoM se bhI utpanna hote haiM / gautama-bhagavAn ! yadi bAdara pRthvIkAyikoM se utpanna hote haiM zrI gautamasvAmI -he bhagavana ! je pRthvIkAyika pRthvIkAyikethI utpanna thAya che te zuM sUphama pRthvIkAyikethI utpanna thAya che athavA bAdara pRthvIkAcikethI? zrI bhagavAna-he gautama! banethI utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavan ! yadi pRthvIkAyika sUma pRthvIkAyikethI utpanna thAya che, te zuM paryAptakothI utpanna thAya che, athavA aparyApakothI utpanna thAya cha ? zrI bhagavAna - gautama! banethI arthAta paryAptakathI paNa aparyAsaMkethI paNa utpanna thAya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1082
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAdyupapAtanirUpaNam 1067 pRthivIkAyikA upapadyante tadA 'kiM pajjattaehiMto uvavajrjjati, apajjattaehiMto uvavajrjjati?' kiM paryAptakebhyo bAdarapRthivIkAyikebhya upapadyante ? kiM vA aparyAptakebhyo bAdarapRthivIkAyikebhya upapadyante ! bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama! ' dohiMto vi uvavajjati' dvAbhyAmapi paryAptAparyAptakAbhyAM bAdarapRthivIkAyikAbhyAM pRthivIkAyikAH upapadyante, "evaM jAva vaNassaikAiyA caukkaeNaM bhedeNaM uvavAeyavvA' evam uparyuktarItthA, yAvat - aSkAyikAH, tejaH kAyikAH, vAyukAyikAH vanaspatikAthikAzratuSkeNa bhedena - sUkSmavAdaraparyAptakAparyAptakame denetyarthaH - upapAdayitavyAH gautamaH pRcchati - 'jai beidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' yadA dvIndriyatiryagyonikebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante tadA 'kiM pajjattaya beIdie hito uvavajjaMti' kiM paryApta dvIndriyebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante, kiMvA 'apajjatya beIdiehiMto uvavajjati ?' aparyAptaka dvIndriyebhyaH pRthivIkAyikA upapato kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM ? athavA aparyAptakoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn gautama ! donoM se arthAt paryApta aura aparyApta bAdara pRthvIkAfraoM se pRthvIkAyika utpanna hote haiM / isI prakAra aSkAyikoM, tejaHkAyikoM, vAyukAyikoM evaM vanaspatikAyikoM ke viSaya meM bhI samajhalenA cAhie aura pratyeka ke sUkSma tathA bAdara ke paryAtaka aura aparyAptaka, yo cAra bheda karake pUrvavat hI kaha lenA cAhie / zrIgautama - he bhagavan ! yadi pRthvIkAyika dvIndriyoM se utpanna hote haiM ? to kyA paryApta dvIndriyoM se utpanna hote haiM athavA aparyApta dvIndriyoM se utpanna hote haiM ? zrI gautamasvAmI :-he bhagavan ! yadi khAdara pRthvIkAyikAthI unna thAya che teA zuM paryAptakAthI utpanna thAya che ? athavA aparyAptakAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn :he gautama ! bannethI arthAt paryApta ane aparyApta khAdara pRthvIkAyikIthI pRthvIkAyika utpanna thAya che. sena prAre raassttraayi| tena: ayibha, vAyuayi / tebhana vanaspati kAyikAnA viSayamAM paNa samajI levuM joIe ane pratyekanA sUkSma tathA khAdaranA paryAptaka ane aparyAptaka ema cAra bheda karIne pUrvavat kahevu' joue zrI gautamasvAmI : he bhagavan ! yadi pRthvIkAyika zrIndriyeAthI utpanna thAya che te zuM paryApta dvIndriyAthI utpanna thAya che athavA aparyApta dvIndriceAthI utpanna thAya che? zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1083
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1068 prajJApanAsUtre dhante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'dohito vi uvavajjati' dvAbhyAmapi payaptikAparyAptakAbhyAM dvIndriyAbhyAM pRthivIkAyikA upapadyante, 'evaM teiMdiyacauridiehito vi uvavajjati'-evam-pUrvoktadvIndriyarItyA trIndriyacaturindriyebhyo'pi pRthivIkAyikA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jaya paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' yadA paJcendriyatiryagyonikebhya pRthivIkAyikA upapadhante, tadA 'kiM jalayarapaMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavajjati ?' kiM jalacarapazcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vA sthalacarapaJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vA khecarapaJcendriyatiryagyonitebhya upapadyante ? ityAdi pUrvoktAzayenAha-'evaM jehiMto neraiyANaM uvavAo bhaNio tehito etesiMpi bhANiyavvo' evam-pUrvoktarItyA, yebhyo nairayikANAmupapAto bhaNitastebhya eteSAmapi pRthivIkAyikAnAm upapAto bhaNitavyaH kintu 'navaraM pajjattagaapajjattagehito vi uvavajaMti' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu pRthivIkAyikA paryAptakAparyAptakebhyo'pi bhagavAn-he gautama ! donoM se arthAt paryApta aparyApta dvIndriyoM se utpanna hote haiN| isI prakAra trIndriyoM aura caturindriyoM se bhI pRthvIkAyikoM kI utpatti kahalenI caahie| gautama-yadi paMcendriyatiryacoM se pRthvIkAyika utpanna hote haiM to jalacara paMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiM yA sthalacara paMcendriyatiryacoM se utpanna hote haiM ? athavA khecara paMce ndriya tiryaMcoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! jina-jinase nArakoM kA upapAta kahA hai una-unase ina pRthvI kAyikoM kA bhI upapAta kahanA caahie| zrI bhagavAna - gautama! bannethI arthAta paryApta ane aparyApta dviIndricethI utpanna thAya che. e prakAre rIndriya ane caturindriyathI paNa pRthvIkAcikenI utpatti kahevI joIe zrI gautamasvAmI -di paMcendriya tiyAthI pRthvIkAyika utpanna thAya che te zuM jalacara paMcendriya tiyacethI utpanna thAya che agara sthalacara paMcendriya tiryaMcethI utpanna thAya che athavA ecara paMcendriya tithI utpanna thAya che? zrI bhagavAna - gautama ! jenA-jenAthI nArakane upapAta kahyo che, te tethI A pRthvIkAyikone paNa upapAta kahevA joIe. vizeSatA e che ke pRthvIkAyika paryAptakethI paNa utpanna thAya che ane aparyAptakethI paNa utpana zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1084
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAyupapAtanirUpaNam 1069 upapadyante itivodhyaH 'sasaM taMceva' zeSaM taccaiva-nairayikoktavadevAvaseyam , gautamaH pRcchati 'jai manusse hito uvavati' yadA pRthivIkAyikAH manuSyebhya upapadyante, tadA-kiM samucchimamaNusse hiMto uvavajjaMti, gabbhavatiyamaNusse hiMto uvavajjaMti ?' kiM saMmUcchimamanuSyebhya upapadyante ? kiM vA garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'dohito vi uvabajnati' dvAbhyAmapi saMmUcchimagarbhavyutkrAntikAbhyAM manuSyajAtibhyAM pRthivIkAyikA-upapadyante, gautamaH pRcchati 'jai gambhavakaMtiyamaNusse hito uvavajjati' yadA garbhavyu. tkrAntika manuSyebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante tadA 'kiM kammabhUmagagabbhavakaMtiyamaNussehiMto uvavajjati ?' kiM karmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante ? kiM vA 'akammabhUmagagambhavakaMtiyamaNussehito uvavajjati' akarmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante ? vizeSatA yaha hai ki pRthvIkAyika paryAptakoM se bhI utpanna hote haiM / aura aparyAptakoM se bhI utpanna hote haiM / zeSa saba kathana vahI nArakoM ke samAna hai| gautama-bhagavan ! pRthvIkAyika agara manuSyoM se utpanna hote hai ? to kyA saMmUrchima manuSyoM se utpanna hote haiM athavA garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! donoM se hI utpanna hote haiM / __ gautama-bhagavan ! yadi garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiN| to kyA karma bhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? yA akarma bhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM bhagavAn gautama ! zeSa jo kathana nairayikoM ke viSaya meM kiyA gayA hai, vahI pRthvIkAyikoM ke saMbaMdha meM bhI samajha lenA cAhie / isa thAya che. bAkInuM badhuM kathana nArakenA samAna che. zrI gautamasvAmI -he bhagavan pRthvIkAyika je manuSyathI utpanna thAya che te zuM saMmaIima manuSyothI utpanna thAya che athavA garbhaja manuSyathI utpanna thAya cha ? zrI lagavAn :--annethI utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI -he bhagavad yadi garbhaja manuSyathI utpanna thAya che te zuM karmabhUmija gabhaja manuSyathI utpanna thAya che? agara akarmabhUmija garbhaja manuSyathI utpanna thAya che.? zrI bhagavAna :- gautama ! zeSare 4thana naiyinA viSayamA usa che. teja pRthvIkAcikenA sambandhamAM paNa samajI levuM joie. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1085
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1070 prajJApanAsUtre bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'sesaM jahA neraiyANaM' zeSaM yathA nairayikANAM pratipAditaM tathaiva pRthivIkAyikAnAmapi pratipAdanIyam, tathA ca no akarmabhUmigagarbhavyutkrAtikamanuSyebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante, api tu karmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante ityAdirItyA bodhyam kintu-'navaraM apajjattaehito vi upavajjati' navaraM pUrvApekSayA vizepastu aparyAptakebhyo'pi garbhavyutkrAntika manuSyebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante ityavaseyaH, gautamaH pRcchati-'jai devehito uvavajjati kiM bhavaNavAsi vANamaMtarajoisiyavemANiehiMto uvavajjati ?' yadA pRthivIkAyikA devebhya upapadyante tadA kiM bhavanavAsivAnavyantara jyotiSka vaimAnikebhya upapadyante ? bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! 'bhavaNavAsidevehiMto uvavajjaMti jAva vemANiyadevehito vi uvavajjati' pRthivIkAyikA bhavanavAsidevebhyopi upapadyante, yAvat vAnavyantara jyotiSka vaimAnika hevebhyo'pi upapadyante? gautamaH pRcchati, 'jai bhavaNavAsi devehito uvavajjati' yadA pRthivIkAyikAH bhavanavAsidevebhya upapadyante tadA 'kiM asurakumAradevehiMto jAva thaNiyakumArehiMto uvavajjati ?' kim asurakumAraprakAra akarmabhUmija garbhaja manuSyoM se pRthvokAyika utpanna nahIM hote kintu karmabhUmija garbhaja manuSyoM se pRthvIkAyika utpanna hote haiM, ityAdi samajhalenA caahie| vizeSabAta yaha hai ki aparyAptako garbhaja manuSyoM se bhI utpanna hote haiN| zrIgautama-he bhagavan ! yadi devoM se utpanna hote haiM, to kyA bhavanavAsI, vAnavyantara jyotiSka athavA vaimAniko se utpanna hote haiM ? bhagavAn-gautama ! bhavanavAsIdevoM se utpanna hote haiM, yAvat vaimAnikadevoM se bhI utpanna hote haiM / arthAt sabhI pUrvoktadevoM se pRthvIkAyika utpanna hote haiN| gautama-bhagavan ! yadi pRthvIkAyika bhavanavAsI devoM se utpanna hote haiM to kyA asurakumaradevoM se yAvat nAgakumAra, suvarNakumAra, e prakAre akarma bhUmija garbhaja manuSyothI pRthvIkAyika utpanna thatA nathI paraMtu karmabhUmi ja garbhajamanuSyathI pRthvIkAdhika utpanna thAya che. vigere samajI levuM joIe, vizeSa vAta e che ke aparyApta garbhaja manuSyathI paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI:- he bhagavana ! yadi devathI utpanna thAya che te zuM bhavanavAsI, vAnacantara, jyotiSka athavA vaimAnikethI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn -he gautama! bhavanavAsI devAthI paNa utpanna thAya che (vAva) vimAnika dethI paNa utpanna thAya che. arthAta badhA pUrvokta dethI pRthvIkAyika utpanna thAya che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1086
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU. 10 asurakunArAyupapAtanirUpaNam 1071 devebhyo yAvat-nAgakumAra suvarNakumAra, agnikumAra vidyutkumAra-udadhikumAra, dvIpakumAra-dikkumAra-pavanakumAra - stanitakumAradevebhya upapadyante, bhagavAn Aha-'goyamA' he gautama ? 'asurakumAradevehito vi uvavajjati jAva thaNiyakumAradevehito vi uvavajjaMti' pRthivIkAyikAH asurakumAradevebhyo'pi upapadyante yAvat-nAgakumArAdi devebhyo'pi stanitakumAradevebhyo'pi upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai vANamaMtaradevehito uvavajjati' yadA vAnavyantaradevebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante, tadA 'ki pisAehito jAva gaMdhavvehito uvavajjaMti ?' kiM pizAcebhyo yAvat-kiM vA bhUtarAkSasayakSakinnarakiMpuruSamahoragagandharvebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante ? bhagavAn Aha-goyamA ? he gautama ? 'pisAehito vi jAva gaMghavve hito vi uvavanaMti' pizAcebhyopi yAvat bhUtarAkSasayakSakinnarakiMpuruSamahoragagandharvebhyo'pi pRthivIkAyikA upapadyante / gautamaH agnikumAra, vidyutkumAra, udadhikumAra, dIpakumAra, dikkumAra, pavanakumAra aura stanitakumAradevoM se utpanna hote haiM ? ____ bhagavAn-he gautama ! asurakumAra devoM se bhI utpanna hote haiM, yAvat stanitakumAra devoM se arthAt nAgakumAra Adi sabhI se utpanna hote haiN| gautama-he bhagavan ! yadi vAnavyantara devoM se pRthivIkAyika utpanna hote haiM to kyA pizAcoM se yAvat-kyA bhUtoM, rAkSasoM, yakSoM, kinnaroM, kimpuruSoM, mahoMragoM aura gaMdharyoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn he gautama ! pRthvI kAyika, pizAcoM se bhI utpanna hote haiM yAvat gandharvo se bhI utpanna hote haiM / zrI gautamasvAmI - he bhagavad yadi pRthvIkAyika bhavanavAsI dethI utpanna thAya te zuM asurakumAra dethI yAvat nAgakumAra, suvarNakumAra; agnikumAra, vighakumAra, udadhikumAra, dIpakumAra, dikumAra, pavanakumAra agara stanatakumAra dethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna -he gautama! asurakumAra dethI paNa utpanna thAya che. (yAvata ) svanitakumAra dethI arthAt nAgakumAra Adi badhAthI utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI -he bhagavan ! yadi vanavyantara devethI pRthvIkAyika utpanna thAya che te zuM pizAcethI cAva-zuM bhUta, rAkSase, yakSe, kinAre kiM purUSa, mahero ane gaMdhathI utpanna thAya che? zrI bhagavAn H-he gautama! pRthvIkAyika pizAcethI paNa utpanna thAya che yAvata gaMdharvothI paNa utpanna thAya che, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1087
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1072 pRcchati-'jai joisiyadevehiMto uvavajaMti' yadA pRthivIkAyikAH jyotiSkadevebhya upapadyante yadA 'kiM caMdavibhANehito upavajjati jAva tArAvimANehiMto uvavajjati ? kiM candravimAnebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante ? kiM vA yAvatsUryagrahanakSatratArAvimAnebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-' goyamA ! he gautama ! 'caMdavimANajoisiyadevehito vi jAva tArAvimANajoisiyadevehiMto vi uvava jaMti' pRthivIkAyikAzcandravimAnajyotiSkadevebhyo'pi yAvat-sUryagrahanakSatratArAvimAnajyotiSkadevebhyo'pi upapadyante; gautamaH pRcchati-jai vemANiyadeve. hiMto uvavajjati' yadA pRthivIkAyikA vaimAnikadevebhya upapadyante tadA 'kiM kappovagavemANiya devehito uvavajjaMti, kiM kalpopapannakabaimAnikadevebhya upapadyante? kiM vA kappAtItavebhANiyadevehiMto uvavajjati ?' kalpAtItavaimAnikadevebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-' goyamA ? he gautama ! 'kappovagavemANiyadevehito uvavajjati' pRthivIkAyikAH kalpopapannakavaimAnikadevebhya upapadyante 'no kappAtI gautama-he bhagavan ! yadi jyotiSka devoM se pRthvIkAyika utpanna hote haiM to kyA candravimAnoM se utpanna hote haiM yAvat-sUrya, graha, nakSatra tathA tArAvimAnoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-gautama ! pRthvI kAyika candravimAna ke jyotiSka devoM se bhI utpanna hote haiM yAvat tArA vimAnoM ke jyotiSka devoM se bhI utpanna hote haiN| gautama-he bhagavan ! pRthvIkAyika yadi vaimAnika devoM se utpanna hote haiM to kyA kalpopaga arthAtU kalpopapanna vaimAnika devoM se utpanna hote haiM athavA kalpAtIta vaimAnika devoM ke utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! kalpopapanna baimAnika devoM se pRthvIkAyika utpanna hote haiM, kalpAtIta vaimAnika devoM se nahIM utpanna hote arthAt zrI gautamasvAmI - he bhagavanuM yadi tiSka devethI pRthvIkAyika utpanna thAya che te zuM candravimAnethI utpanna thAya che yAvat sUrya, graha, nakSatra tathA tArA vimAnethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna -he gautama! pRthvIkAyika candra vimAnanA jatiSka devethI paNa utpanna thAya che yAvat tArAvimAnanA jayotiSka devAthI paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI -he bhagavana ! pRthvIkAyika yadi vaimAnika devethI utpanna thAya che te zuM kapaga arthAt kapipapana vaimAnika dethI utpanna thAya che athavA kapAtIta vimAnika dethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna-he gautama ! kalpapapana vaimAnikadethI pRthvIkAyika utpanna thAya che, kapAtIta vaimAnika dethI utpanna nathI thatA arthAt navaraiveyaka zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1088
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.10 asurakumArAdyupapAtanirUpaNam 1073 tavemANiyadeve hito uvavajjati' no kalpAtItavaimAnikadevebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante, gautamaH pRcchati 'jai kappovagavemANiyadevehito uvavajjaMti' yadA pRthivIkAyikAH kalpopapannakavaimAnikadevebhya upapadyante tadA 'ki sohammehito jAva accuehito uvavajjati ?' kiM saugharbhebhyo yAvat kiMvA izAna-sanatkumAramAhendrabahmalIkalAntakamahAzukrasahasrAra AnataprANata-AraNAcyutebhyo vaimAnikadevebhyaH pRthivIkAyikAH upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'sohammIsANehiMto uvavajjati' saudharmezAnebhyo vaimAnikadevebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante 'no saNaMkumAra jAva accuehito uvavajjaMti' no sanatkumAra yAvat , mAhendrabrahmalokalAntakamahAzukrasahasrArAnataprANatAraNAcyutebhyo vaimAnikadevebhyaH pRthivIkAyikA upapadyante, 'evaM AukAiyA bi' evam pUrvoktapRthivIkAyikarItyA, apkAyikA api bhaNitavyAH 'evaM teuvAukAiyA vi' evam tathaiva pRthivInava greveyaka aura pAMca anuttara vimAnoM ke deva cyavana karake pRthvIkAyikoM meM utpanna nahIM hote| gautama-he bhagavan ! ryAda kalpopapanna vaimAnikadevoM se pRthvIkAyika utpanna hote haiM to kyA saudharma devalokake vaimAnikoM se utpanna hote haiM ? athavA IzAna, sanatkumAra, mAhendra, brahmaloka lAntaka mahAzukra, sahastrAra, Anata, prANata, AraNa, aura acyuta devaloka ke vaimAnikoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! saudharma aura IzAna vaimAnikoM se hI pRthvI kAyika utpanna hote haiM, sanatkumAra se lekara Age ke acyuta paryanta vaimAnikoM se utpanna nahIM hote| isI prakAra aprakAyikoM vAyukAyika tathA tejAkAyikoM kA utpAda bhI kaha lenA cAhie, magara pRthvIkAyikoM se inakI vizeSatA ane pAMca anuttara vaimAnikanA deva cyavanakarIne pRthvIkAyikamAM utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI -he bhagavana? yadi kapipapanna vaimAnika dethI pRthvIkAyika utpanna thAya che te zuM saudharma devalokanA vaimAnikethI utpanana thAya cha, athavA zAna, sanamA2, mAundra, prajha4, eirds, bhAzu, sasA2, Anata, prANata, AraNa ane azruta devalokanA vaimAnikethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna kahe gautama! saudharma ane izAna vaimAnikethI ja pRthvI kAyika utpanna thAya che, sanaskumArathI laI be AgaLanA acuta paryantanA vimAnikethI utpanna nathI thatA. eja prakAre aSkAyika, vAyukAcike, teja kAyikanA utpAda paNa kahevA joIe, paNa pRthvIkAyikethI temanI vizeSatA e che ke teja kAyika ane pra0 135 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1089
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2074 prajJApanAsUtre kAyikavadeva tejAkAthikAH, vAyukAyikA api vaktavyAH, kintu 'navaraM devavajjehiMto uvavajjati' navaram-pUrvoktapRthivIkAyikApekSayA vizeSastu-teja:kAyikA vAyukAyikA devavarjebhyaH sarvebhya upapadyante, ityavaseyaH 'vaNassaikAiyA jahA puDhavikAiyA' vanaspatikAyikA yathA pRthivIkAyikA bhaNitAstathA bhaNitavyAH 'beiMdiyAteiMdiyAcauriMdiyA ete jahA teuvAUdevabajjehiMto bhANiyavvA' dvIndriyAstrIndriyAzcaturindriyA ete yathA tejaHkAyikavAyukAyikadevavarjebhya upapadyante ityevaM bhaNitAstathaiva bhaNitavyAH vaktavyAH-tathA ca vikalendriyA api devavarjebhya upapadyante ityAzayaH / bhavanapatiSu upapAtaprarUpaNe deva nairayika pRthivIkAyikAdi paJcakarUpaikendriyavikalendriya trayAparyAptakatiryagyonika paJcendriya saMmUchimAparyAptakagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyaH utpAdasya pratiSedhaH, zeSebhyo vidhAnam , pRthivIkAyikApkAyikavanaspatikAyikeSu upapAtaprarUpaNe tu sakalanArakasanatkumArAdidevebhya-upapAtasya yaha hai ki tejAkAyika aura ghAyukAyika jIva devoM ko choDa kara anya saba se utpanna hote haiM / vanaspatikAyikoM kA kathana pRthvI kAyikoM ke samAna hai / dvIdria aura zrIndriya jIva, tejAkAyikoM aura vAyukAyikoM ke samAna devoM ko choDa kara zeSa se utpanna hote haiN| Azaya yaha hai ki vikalendriya jIva devoM se utpanna vahIM hote| bhavanavAsiyoM meM upapAta kI prarUpaNA karate hue devoM, nArakoM, pRthvIkAyika Adi pAMca ekendriyoM, tIna vikalendriyoM, aparyAptaka tiryaMca paMcendriyoM, saMmUrchima evaM aparyAptaka garbhaja manuSyoM se utpAda kA niSedha kiyA gayA hai| zeSa jIvoM se utpanna hone kA vidhAna kiyA gayA hai / pRthivIkAyika, apkAyika aura vanaspatikAyikoM meM upapAta kI prarUpaNA karate hue sakalanAraka, evaM sanatkumAra Adi devoM se utpAta hone kA niSedha kiyA gayA hai| tejHvAyukAyika jIva de sivAya bIjA badhAthI utpanna thAya che. vanaspatikAyikanuM kathana pRthvIkAyikanA samAna che. dvIndriya ane trIndriya jIva, teja kAyika ane vAyakAyikonA samAna de sivAya bAkInA badhA thI utpanna thAya che. Azaya e che ke vilendriya jIva dethI utpanna nathI thatA. bhavanavAsiyomAM upapAtanI prarUpaNa karatA devo nArake pRthvIkAyika Adi pAMca ekendriye traNa vidhendriya aparyAptaka, tiyaca paMcendriya, saMmachima, temaja aparyAptaka garbhaja manuSyathI utpAdana niSedha karAyela che. pRthvIkAyika, aSkAyika, ane vanaspatikAyikamAM upa pAtanI prarUpaNa karatA sakala nAraka temaja sanaskumAra Adi devAmAM upAda havAno niSedha karyo che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1090
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - - prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.11 paJcandriyatiryagyonikAyupapAtani0 1075 pratiSedhaH, tejaHkAyikA vAyukAyikadvitricatundriyeSu upapAtaprarupaNe ca sakalanairayikebhyaH sakaladevebhyazcotpAdasya pratiSedho bodhyaH iti bhAvaH ||suu0 10 // paJcandriyatiryagyonikAdhupapAtavaktavyatAmUlam-paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvavarjati ? kiM neraiehito uvavajjati ? jAva kiM devehito uvavajjaMti ? goyamA ! neraiehito vi, tirikkhajoNiehito vi, maNussehito vi, devehito vi uvavajjaMti, jai neraiehito uvavajaMti, kiM rayaNappabhApuDhavIneraiehito jAva ahe sattamApuDhavineraiehito uvavajjaMti ? goyamA! rayaNappabhApur3havinerai. ehito vi upavajaMti, jAva ahe sattamApuDhavineraiehito vi uvavajaMti, jai tirikkhajoNiehito uvavajjaMti kiM egidiehiMto uvavajjaMti, jAva paMciMdiehiMto uvavajjaMti ? goyamA! egidiehito vi uvavajjaMti, jAva paMciMdiehito vi uvavajjaMti, jai egidiehiMto uvavajjati kiM puDhavikAiehito uvavajati evaM jahA puDhavikAiyANaM uvavAo bhaNio taheva eesi pi bhAgiyambo, navaraM devehiMto jAva sahassArakappovagavemANiyadevehiMto vi uvavajjati, no ANayakappovagave. mANiyadevehiMto jAva accuehito vi uvavati, maNustANaM bhaMte! kaohiMto uvavajaMti, kiM neraiehito uvavajjaMti, jAva devehito uvavajjati, goyamA ! neraiehito vi uvavajjati, jAva devehito vi uvavajjaMti, jai nerapaehiMto uvavajjaMti kAyika, vAyukAyika, dvIndriya, brondriya aura caturindriyoM meM utpAta kI prarUpaNA karate hue samasta nArakoM aura samasta devoM se utpAda hone kA niSedha kiyA gayA hai // sU0 10 // tejaH kAyika, vAyukAyika, dvIndriya, trIndriya ane caturindriyamAM utpAdanI prarUpaNA karatAM samasta nArake ane samasta dethI utpanna thavAne niSedha karAyele che 10 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1091
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kiraNapApuDhavi neraiehiMto uvavajjaMti, kiM sakkarapabhApuDhavi neraie hiMto uvavajjaMti, kiM vAluyappabhApuDhavineraihiMto paMkappabhApuDhavineraihiMto dhUmappabhApuDha vineraie hiMto tamappabhAvi neraiti ahe sattamApuDhavineraiehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! rayaNappabhApuDhavi neraie hiMto vi, jAva tamApuDhavineraiehiMto vi uvavajjaMti, no ahe sattamA puDhavi ehiMto uvavajjaMti, jai tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti kiM egiMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti, evaM jehiMto paMcidiyatirikkhajoNiyANaM uvavAo bhaNio tehiMto massANa viniravaseso bhANiyavvo, navaraM ahe sattamApuDhavi nera ehiMto teuvAkAie hiMto Na uvavajjaMti, savvadevehiMto ya uvavAo kAyavvo jAva kappAtItavemANiya saJvaTTasiddhadevehiMto vi uvavajjAveyavvA, vANamaMtaradevANaM bhaMte! kaohiMto uvavajaMti ? kiM neraiehiMto tirikkhajoNiehiMto, maNussehiMto devehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! jehiMto asurakumArA tehito bhANiyavvA, joisiyANaM bhaMte! devANaM kaohiMto uvavajjaMti ? goyamA ! evaM ceva, navaraM saMmucchima asaMkhijja - vAsAuyakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiyavajjehiMto aMtaradIvamaNussavajjehiMto uvatrajAveyavvA || sU0 19 // chAyA - paJcendriyatiryagyonikAH khalu bhadanta ? kebhyo upapadyante ? kiM nairayikebhya upapadyante ? yAvat kiM devebhya upapadyante ? gautama ! nairayikebhyo'pi, paMcendriya tiryaMcoM Adi kA upapAta zabdArtha - (paMcidiyatirikkhajoNiyA NaM bhaMte! kaohiMto uvadhajjati !) bhagavan ! paMcendriya tiryaca kahAM se kinase utpanna hote haiM ? pacendriya tiya cA AdinA upapAta zabdArtha:- (paMcidiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjati ?) De bhagavan ! paMcendriya tiya ca kayAMthI ane kAnArthI utpanna thAya che ? (ji 1076 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1092
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.11 paJcandriyatirya gyonikAyupapAtani0 1077 tiryagyonikebhyo'pi manuSyebhyo'pi, devebhyo'pi upapadyante, yadA nairayikebhya upapadyante ki ratnaprabhApRthivI nairayikebhyo yAvat aghaHsaptamapRthivI nairayikebhya upapadyante ? gautama ! ratnApabhApRthivI nairayikebhyo'pi upapadyante yAvat-adha:saptamapRthivI nairayikebhyo'pi upapadyante, yadA tiryagyonikebhya upapadyante ? kim ekendriyebhya upapadyante ? yAvat paJcendriyebhya utpadyante ? gautama ! ekendriye(kiM neraiehito uvavajjaMti?) kyA nArakoM se utpanna hote haiM ? (jAva) yAvat (kiM devehiMto uvavajati) kyA devoM se utpanna hote haiM ? (goyamA!) gautama ! (neraiehito vi) nArakoM se bhI (tirikkhajoNiehito vi) tiryagyoniko se bhI (maNussehitovi) manuSyoM se bhI (devehito vi uvavajjati) devoM se bhI utpanna hote haiN| (jaha neraiehiM to uvavajjati) yadi nArako se utpanna hote haiM, (kiM rayaNappabhApuDhavineraiehito) kyA rannaprabhA pRthvI ke nArakoM se (jAva) yAvat (ahesattamA puDhavi neraiehiMto uvavajjati) adhaHsaptamI pRthvI ke nArakoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (rayaNapyabhApuDhavi neraiehito vi uvavaja ti) ratnaprabhA pRthvI ke nArakoM se bhI utpanna hote haiM (jAva) yAvatU (ahe sattamApuDhavineraiehito vi uvadhajjati) adhaHsaptamI pRthvI ke nArako se bhI utpanna hote haiM ___ (jai tirikkhaoNiehiMto uvayajati) yadi tiyacoM se utpanna hote haiM (kiM egidiehito uvavajjati) kyA ekendriyoM se utpanna neraiehi to uvavajjati ?) zunAthI utpanna thAya che ? (jAva) yAvat (ki devehiM to ubavajjati) zuvothI utpanna thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (neraiehito vi) nArathI pAra (tirikkhajoNiehito vi) tiya yAthI 5y (maNussehito vi) bhanudhyAthI 55 (devehito vi uvavajjati) yI 59 utpanna thAya che. (jai nedaiehiM to uvavajjati) yahi nAthI 5-na thAya che (kiM rayaNaH ppabhA puDhavi neraiehiM to) zu2tnaprabhA pRthvInA nAthI (jAva) yAvat (ahesattamA puDhavi neraiehiM to uvavajjati) adhaH sAtabhI pRthvInAnAthI utpanna thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (rayaNappabhApuDhavineraiehiM to uvavajjati) ratna pramA pRthvInAnAthI 5Y 4-1 thAya che (jAva) yAvat (ahe sattamA puDhavi neraiehito vi uvavajjati) adhaH satama pRthvInAnAthI 55 utpanna thAya cha (jai tirikkhajoNiehiM to uvavajjati) yA tiya yAthI utpanna yAya cha (ki egi diehito uvavajjati) zu mendriyothI utpanna thAya che (jAva zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1093
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1078 prajJApanAsUtre bhyo'pi upapadyante, yAvat paJcandriyebhyo'pi upapadyante, yadA ekendriyebhya upapadyante, kiM pRthikIkAyikebhya upapadyante ? evaM yathA pRthivIkAyikAnAmupapAto bhaNitastathaiva eteSAmapi bhaNitavyaH, navaraM devebhyo yAvat sahasrArakalpopapannakavaimAnikadevebhyo'pi upapadyante, no AnatakalpopagavaimAnikadevebhyo yAvatacyutebhyo pi upapadyante, matuSyAH khalu bhadanta ! kebhya upapadyante, kiM nairayihote haiM (jAva paMciMdiehiMto uyavajjati) yAvat paMcendriyoM se utpanna hote haiM (goyamA) he gautama ! (egidiehito vi uvavajjaMti jAva paMciMdirahito vi uvavanati) ekendriyoM se bhI utpanna hote haiM yAvat paMcendriyoM se bhI utpanna hote haiM (jai egidiehiMto uvavajjati) yadi ekondriyoM se utpanna hote haiM (kiM puDhavikAiehito uvavajjaMti ?) kyA pRthvIkArthikoM se utpanna hote haiM ? (evaM) isI prakAra (jahA) jaisA (puDhavikAiyANaM uvavAo maNio) pRthvIkAyikoM kA upapAta kahA hai (taheva) vaisA hI (eesipi bhANiyavvo) unakA bhI kahanA cAhie (navaraM) vizeSa (devehito) devoM se (jAva) yAvat (sahassArakappovagavemANiyadevehiMto vi uvavajati) sahasrAra kalpopapanna vaimAnika devoM se bhI utpanna hote haiM (no ANayakappovagavemANiyadevehitojAya accuehiMto uvavajjaMti) Anatakalpa ke vaimAnika devoM se yAvat acyuta kalpa ke devoM se nahIM utpanna hote (maNussA NaM bhaMte ? kaohiMto uvavajjati ?) bhagavan ! manuSya kinase utpanna hote haiM ? (kiM neraiehito uvavajjaMti ?) kyA nArakoM paMciM diehi to uvavajjati) yAvat pazyandriyothI utpanna thAya cha ? (goyamaH ! hai gautama ! (egidiehito vi uvavajjati jAva paMciMdirahito vi uvavajjati) ekendriyathI paNa utpanna thAya che yAvat paMcendrithI paNa utpanna thAya che (jai egi diehiM to uvavajjati) yahi mendriyothI utpanna thAya cha (ki puDhavi kAiehi to uvavajjati ?) pRthvIyirathI utpanna thAya che. (evaM) se zate (jahA) 2 (puDhabikAIyANaM uvavAo bhaNio) pRthSI yin| 55Ata yo cha (taheva) tema (eesipi bhANiyavvo) tebhne| 5pAta paY 4vI nase (navara) vizeSa (devehito) hevAthI (jAva) yAvat (sahassAraka povagavemANiyadevehito vi uvavajjati) sahassA2 48yo55nna vaimAni vothI 55 75nna thAya che. (no ANayakappovagavemANiyadevehiM to jAva accuehito vi uvavajjati) mAnatApana vimAnika dethI yAvat azruta kalpanA devethI nathI utpanna thatA (maNussANaM bhaMte : kaohiMto uvavajjati ?) 3 lApana ! manuSya nAthI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1094
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 6 sU.11 pazcendriyatiryagyonikAyupapAtani0 1079 kebhya upapadyante ? yAvat devebhya upapadyante? gautama ! nairayikebhyo'pi upapadyante, yAvat-devebhyo'pi upapacante, yadA nairayikebhya upapadyante ki ratnaprabhApRthivI nairayikebhya upapadyante, kiM zarkarAprabhApRthivInairayikezya upapadyante ? kiM bAlukAprabhApRthivInairayikebhyaH paGkaprabhApRthivInairayikebhyaH, dhUmapabhApRthivInairayikebhyaH tamaprabhApRthivInarayikebhyaH adhaHsanamapRthivInairayikeya upapadyante ? gautama ! ratnaprabhApRthivI narayikebhyo'pi yAvat - tamaHprabhApRthivInairayikebhyo'pi upapadyante se utpanna hote haiM ? (jAva) yAvat (devehito uvavajjati ?) devoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (neraiehito vi uvavajjaMti) nArakoM se bhI utpanna hote haiM (jAva) yAvata (devehitoM vi uvava. jjaMti) devoM se bhI utpanna hote haiM (jai neraiehito uvavajjati) yadi nArakoM se utpanna hote haiM (kiM rayaNappabhA puDhavineraiehito upavajjati) kyA ratnaprabhA pRthivIke nArakoM se utpanna hote haiM ? (kiM sakkarappabhA puDhavi neraiehito uvavajjaMti ?) kyA zarkarA prabhA pRthivI ke nArakoM se utpanna hote haiM ? (kiM vAluyappabhA puDhavineraiehito) kyA vAlukAprabhA pRthvI ke nArakoM se (paMkappabhApuDhavIneraiehito) paMkaprabhA pRthvI ke nArakoM se (dhUmappabhApuDhavineraiehiMto) dhUmaprabhA pRthivI ke nArakoM se (tamappabhApuDhavineraiehiMto) tamaHprabhA pRthivI ke nArakoM se (ahesattamApuDhavineraiehiMto) adhaHsaptamI pRthivI ke nArako se (uvavajjaMti) utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (rayaNappabhApuDhavineraiehito vijAvatamA puDhavineraiehito vi uvavajjati utpanna thAya cha ? (nedaiehito uvavajjati) zu nArathI utpanna thAya cha ? (jAva) yAvat (devehiM to uvavajjati) hethI utpanna thAya cha ? (goyamA !) 3 OM gautama ! (neraiehitA uvavajjati) nAthI paNa utpanna thAya cha ? (jAva) yAvat (devehiM to vi uvavajjati) hovothI 54 utpanna thAya che. (jai nareiehiMto uvvajaMti) yahi nA thI jayanna thAya cha, (kiM rayaNapabhA puDhavi neraiehiMto uvavajjati ?) zutnaprabhAvIna nAthI apanna thAya (ki sakkarappabhA puDhavineraiehiMto uvavajjati ?) shu||42||5maa pRthvInA ||23thii 75na thAya cha (kiM vAluyappabhApuDhavi neraiehito? zu mAthvI nAthI (paMkappabhA puDhavi neraehito) 54mA pRthvInA nAthI (dhUmappabhA puDhavi neraiehito) dhUmapramA pRthvInA nAthI (tamappabhA puDhavineraeihito) tamaH pramA pRthvI nArathI (ahe sattamA puDhavi neraIehito) adhaH sAtamI pRthvInA nArathI (uvavajjati) spanna thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (rayaNappabhA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1095
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre samapRthivIra yikebhya upapadyante yadA tiryagyonikebhyaH upapadyante ! kim ekendriya tiryagyonikebhyaH upapadyante, evaM yebhyaH paJcendriyatiryagyonikAnAm upapAto bhaNitastebhyo manuSyANAmapi niravazeSo bhaNitavyaH, navaram adhaHsaptamapRthivI nairapikebhyaH tejovAyukAyikebhyo na upapadyante, sarvadevebhyazcopapAtaH kartavyo yAvat kalpAtItagavaimAnikasarvArthasiddhadevebhyo pi upapAtayitavyAH, vAnavyantaradevAH khalu bhadanta ? kebhya upapadyante ? kiM nairayikebhyastiryagyonikebhyo ratnaprabhA pRthvI ke nArakoM se bhI yAvat tamA pRthvI ke nArakoM se bhI utpanna hote haiM 1080 (jara tirikkhajoNiehiMto ucavajjaMti) yadi tiyecoM se utpanna hote haiM (kiM egiMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ?) kyA ekendriya tiryoM se utpanna hote haiM ? ( evaM ) isa prakAra (jehiMto ) jinase (paMcidiyatirikkhajoNiyANa uvavAoM bhaNio) paMcendriya tiryacoM kA upapAta kahA hai (te hiMto) unase (maNussANavi) manuSyoM kA bhI nirabaseso) pUrA (bhANiyacco) kahanA cAhie (navaraM) vizeSa (ahesattamA puDhavIneraie hiMto) adhaH saptamI pRthivI ke nArakoM se (tejaH kAyikoM aura vAyukAyikoM se (Na uvavajjati) nahIM utpanna hote (savvadeve. hitoya uvAo kA vo (saba devoM se upapAta kahanA cAhie (jAva yAvat (kappAtIta vaimANiyasambaddha siddha deve hiMto vi uvavajjAveyabbA) kalpAtIta vaimAnikoM tathA sarvArthasiddha devoM se bhI upapAta kahanA cAhie puDhavi neraihiMto vi jAva tamAH puDhavineraihiMto vi uvavajjati) ratnapralA pRthvInA nArakothI paNa yAvat tamA pRthvInA nArakeAthI paNa utpanna thAya che, ( jai tirikkhajoNiehito uvavajjaMti) yahi tiryathAthI utpanna thAya che (kiM egiMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ?) zu yeDendriya tiryayAthI utpanna thAya che ? (evaM) mena prAre (jehiMto ) nenAthI (paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM uvavAo bhaNio) pathendriya tiryathAnA upayAta hyA che ( tehiMto ) teothI ( maNussANa vi) manuSyAno upayAta yA (niravaseso) pUrNA (bhANiyavvo) ahevA le yo (navaraM) vizeSa ( ahe sattamA puDhavi neraiehiMto ) nIthenI sAtabhI pRthvInA nArathI (teuvAukAiehiMto ) te: ayi / bhane vAyuayi athI (Na uvavajjaMti) utpanna nathI thatA (savvadevAhato ya uvavAo kAyacco) sarva deveothI upayAta hevI ledhye (jAva) yAvat (kapAtIta vaimANiya samvaTTasiddhadevehiMto vi uvavajjAveyavvA ) kupAtIta, vaimAnika, tathA sasiddha devAthI paNa upapAta kahevA joie zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1096
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prameyabodhinI TokA pada 6 sU.11 paJcendriyatiyagyonikAdyupapAtani0 1081 manuSyebhyo devebhya upapadyante ? yebhyo'surakumArAstebhyo bhaNitavyAH, jyotiSkAH khala bhadanta ! devAH kebhya upapadyante ? gautama ! evazceva, navaram saMmUcchimasaM. khyeyavarSAyuSkakhecarapaJcandriyatiryagyonikavarjebhyo 'ntaradvIpamanuSyavarjebhyaH upapA. tayitavyAH ||suu0 11 // ___TIkA-atha pazcendriyatiryagyonikAdInAmupapAtavaktavyatA prarUpayitumAha-paMciM (vANamaMtaradevA NaM bhaMte ! kaohiMto Uvayati ?) bhagavan ! vAnavyantara deva kinase utpanna hote haiM ? (kiM neraiehito) kyA nAra koM se ? (tirikkhajoNiehito) tiryacoM se (maNussehito) manuSyoM se ? (devahito) devoM se ? (uvavajjati) utpanna hote haiM ? goyamA !) he gautama ! (jehiMto asurakumArA tehiMto bhaNiyavyA) jinase asurakumAra utpanna hote haiM unase vAnavyantaroM kA upapAta kahanA cAhie (joisiyA NaM bhaMte ! devA kaohiMto uvavajjati ?) he bhagavan ! jyotiSka deva kinase utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (evaM ceva) (isI prakAra (navaraM) vizeSa saMmucchima asaMkhijjavAsAuyakhahayara paMciM. diyarikkhajoNiyavajjehiMto) saMmUrchima asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle khecara paMcendriya tiryaMcoM ko choDa kara (aMtaradIvamaNussavajjehiMto) antaradvIpoM ke manuSyoM ko choDa kara (uvavajjAveyavvA) utpanna honA kahanA cAhie TIkArtha-aba paMcendriya tiryaMco Adi ke upapAta kI vaktavyatA (vANamaMtara devANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti ?) 7 mAvan ! pAnayata2 va nAthI utpanna thAya che ? (kiM neraiehiMto) zunArathI (tirikkhajoNie hiMto) tiya yAthI (maNussehito) manuSyAthI (devehiMto) hevothI (uvavajjaMti) utpanna thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (jehiMto asurakumArA tehiMto bhANiyavvA) jemanAthI asurakumAra utpanna thAya che, temanAthI vAtavyantarene upapAta kahevuM joIe (joisiyANaM bhaMte : devA kaohiMto uvavajaMti ?) OM bhagavan ! jyoti he nAthI utpanna thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama! (evaM ceva) se prAre (navaraM) vizeSa (saMmucchima asaMkhijjavAsAuyakhahayarapaMciMdiyatirikkhajoNiya. vajjehiMto) sabhUchi asabhyAta varSanI AyuvAmA meyara payandriya tiyayonA sivAya (aMtaradIva maNussavajjehiM to) manta2 dIvAnA manuSyAne tyAne (uvavajjAveyavvA) 5pAta 4 naye. TIkArtha-have paMcendriya tiryae vigerenA upapAtanI vaktavyatAnI prarUpr0 136 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1097
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 1082 diyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti ?' he bhadanta ? paJcandriyatiryagyonikAH khalu kebhya upapadyante ? 'ki neraiehiMto uvavajjati' kim nairayikebhyaH pazcendriyatiryagyonikA upapadyante ? 'jAva kiM devehiMto uvavajjaMti ?' yAvata kim tiryagyonikebhyaH ? kiM vA manuSyebhyaH ? kiM vA devebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-gIyamA ? he gautama ! ' neraiehito vi, tirikkhajoNiehito vi, uvavajjati' nairayikebhyo'pi tiryagyonikebhyo'pi manuSyebhyo'pi, devebhyopi paJcendriyatiryagyonikA upapadyante, gautamaH pRcchati ' 'jai neraihito uvavajjaMti, yadA nairayikebhyaH paJcendriyatiryagyonikA upapadyante tadA ' kiM rayaNappabhApuDhavineraiehito jAva ahesattamApuDhavineraiehito uvavajjati ? 'kiM ratnaprabhApRthivI nairayikebhyo yAvat kiM vA zarkarAprabhApRthibI nairayikebhyaH kiM vA vAlukAprabhApR. thivInairayikebhyaH kiM vA paGkaprabhApRthivInairayikebhyaH ? kiM vA dhUmaprabhApRthivInairayikebhyaH kiM vA tamAprabhApRthivI nairayikebhyaH ? kiM vA adhaHsaptamapRthivInairayikI prarUpaNA kI jAtI hai gautama prazna karate haiM -he bhagavan ! paMcendriya tiryaMca kinase utpanna hote haiM ? kyA nArakoM se paMcendriyoM kI utpatti hotI hai ? yAvat devoM se utpatti hotI hai ? arthAt paMcendriya jIva kyA nArakoM se tiryaMcoM se manuSyo se athavA devoM se utpanna hote haiM ? bhagavAnU-he gautama ! nArakoM se bhI tiyaMcoM se bhI manuSyoM se bhI aura devI se bhI paMcendriya tiryacoM kI utpatti hotI hai| gautama-he bhagavana ! yadi paMcendriya tiryaca nArakoM se utpanna hote haiM to kyA ratnaprabhA pRthviI ke nArakoM se utpanna hote haiM, yA zarkarA prabhA pRthvI ke nArakoM se, vAlukAprabhA pRthvI ke nArakoM se, paMkaprabhA pRthvIke nArakoM se, dhUmaprabhA pRthvI ke nArakoM se, tamAprabhA pRthivI ke paNa karAya che zrI gautamasvAmI prazna kare che - he bhagavana ! paMcendriya tiryaMca konAthI utpanna thAya che? zuM nArakethI paMcendriya tiyanI utpanna thAya che? yAvat dethI utpanna thAya che? arthAt paMcendriya jIva zuM nArakethI, tiyacethI, manuSyathI athavA dethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna :-3 gautama ! nArathI paNa, tiya yAthI, 5 manuSyAthI paNa ane devethI paNa paMcendriya tiryanI utpatti thAya che zrI gautamasvAmI -he bhagavan ! yadi paMcendriya tiryaMca, nArakethI utpanna thAya che te zuM ratnaprabhA pRthvInA nArakethI utpanna thAya che, yA zarkarA prabhA pRthvInA nArakAthI, vAlukAprabhA pRthvInA nArakothI, paMkaprabhA pRthvInA nArakethI, zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1098
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.11 paJcendriyatiryagyonikAyupapAtani0 1083 kebhya upapadyante, bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'rayaNappabhApuDhavineraiehito vi uvavajjaMti' paJcandriyatiryagyonikAH ratnaprabhApRthivInairayikebhyo'pi upapadyante 'jAva ahesattamApuDhavineraiehito vi uvavajjati' zarkarAprabhAvAlukA prabhApaGkaprabhA-dhUmaprabhA-tama prabhA agha saptamapRthivInairayikebhyo'pi upapadyante, gautamaH pRcchati, 'jai tirikkhajoNiehito uvavajaMti' yadA paJcendriyatiryagyonikAstiryagyonikebhya upapadyante tadA 'kiM egidiehito uvavajjaMti jAva paMciMdiehiMto uvavajjati ?' kim ekendriyebhya upapadyante ? yAvat kiM vA dvIndriyebhyaH ? kiM vA trIndriyebhyaH ? kiM vA caturindriyebhyaH ? kiM vA paJcendriyegya upapadyante ! bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ! 'egidiehito vi uvavajjati' ekendriyebhyopi pazcendriyatiryagyonikA upapadyante, 'jAva paMciMdiehito vi uvavajaMti' yAvat dvIndriyatrIndriya-caturindriya paJcendriyebhyopi paJcendriyatiryagyonikA uppdynte| 'jai egidiehito uvavajjati' yadi ekendriyebhya upapadyante nArakoM se yA adhaHsaptamI pRthvI ke nArakoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! paMcendriya tiyaMca, ratnaprabhApRthvI ke nArakoM se bhI utpanna hote haiM, yAvat adhaHsaptamI pRthvI ke nArakoM se bhI utpanna hote haiN| gautama-bhagavan ! yadi paMcendriya tiryaMca, tiryacoM se bhI utpanna hote haiM to kyA ekendriya tiryacoM se utpanna hote haiM, yAvat dIndriya trIndriya, cauindriya athavA paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM ? __ bhagavAn-he gautama ! ekendriyoM se bhI utpanna hote haiM, yAvatU paMcendriyoM taka sabhI se utpanna hote haiN| gautama-he bhagavan ! agara ekendriyoM se utpanna hote haiM to pRthvI dhUmaprabhA pRthvInA nArakethI tama prabhA pRthvInA nArakethI agara asAtamI pRthvInA nArakethI utpanna thAya che ? zrI bhagavAna he gautama ! paMcendriya tiyaca, ratnaprabhA pRthvInA nArakethI paNa utpanna thAya che, yAvat adhaH sAtamI pRthvInA nArakethI paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI -he bhagavan! je paMcendriya tiryaca, tiryathI utpanna thAya che te zuM ekendriya tiyAthI utpanna thAya che, yAvata kIndriya, trIndriya, caturindriya, athavA paMcendriya tiyAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAna -he gautama ! ekendriyathI paNa utpanna thAya che, yAvata paMcendriye sudhI badhAthI utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI-he bhagavana ! agara ekendriyathI utpanna thAya che te zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1099
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1084 prajJApanAsUtre tadA kiM puDhavikAiehiMto upavajrjjati ?' kiM pRthivI kAyikebhya upapadyante ? kiMvA akAyikebhyaH tejaH kAyikebhyaH vAyukAyikebhyaH vanaspatikAyikebhyaH upapadyante ? ityAdyamiprAyeNAha evaM jahA puDhavikAiyANaM upavAo bhaNio taheba eesipi bhANiyavvo' evam pUrvoktarItyA yathA - pRthivIkAyikAnAmupapAto bhaNitastathaiva eteSAmapi paJcendriyatiryagyonikAnAm upapAto bhaNitavyaH, kintu 'NavaraM devehito jAva sahassArakappovagavemANiyadeverhito vi uvavajjaMti' navaram - pUrvoktapRthivIkAyikApekSayA vizeSastu devebhyo yAvatbhavanapatibAnavyantarajyotiSkasaudharmezAna sanatkumAramAhendrabrahmalokalAntakamahAzu - sahasrArakalpa vagavaimAnikadevebhyopi upapadyante 'no ANayakappobagavemANiyadeveta jAva accuto vi uvavajjaMti' no AnatakalpopagavaimAnikadevebhyo yAvat no prANatakalpopagavaimAnikadevegyo, no vA AraNakalpopagavaimAnikadevebhyaH paJcendriyatiryagyonikA upapadyante, gautamaH pRcchati - 'maNussANaM bhaMte ? kAyikoM se utpanna hote haiM, yA apkAyikoM se, tejaHkAyikoM se vAyukAyikoM se athavA vanaspatikAyikoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn - jaise pRthvIkAyikoM kA upapAta kahA hai, vaisA hI ina paMcendriya tiryaMcoM kA bhI kahanA cAhie, vizeSa yaha hai ki devoM se jo upapAta hotA hai, vaha sahasrArakalpa ke devoM taka se hI hotA hai, arthAt bhavanapati, vAnavyantara, jyotiSka, saudharma IzAna, sanatkumAra mAhendra, brahmaloka, lAntaka, mahAzukra aura sahasrAra vaimAnika devoM se hI paMcendriya tiryaMcoM kA upapAta hotA hai, Anata, prANata AraNa aura acyuta vimAnoM ke devoM se nahIM hotA / gautama - he bhagavan ! manuSya kina se utpanna hote haiM, kyA nArakoM pRthvIkAyikAthI utpanna thAya che vA akAyikAthI, teja:kAyikAthI, vAyukAya. kAthI athavA vanaspatikAyikAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAn :-jevA pRthvIkAyikAnA upapAta kahyo che, tevA ja A paMcendriya tiya cAnA paNa upapAta kahevA joie. vizeSa e ke devAthI je upapAta thAya che, te sahasrAra kalpanA devA sudhI ja thAya che, arthAt lavanayati, vAnavyantara, jyotiSTha, saudharma, zAna, sanatkumAra, bhAhendra, brahmalAka lAntaka, mahAzuSka, ane sahunnAra vaimAnika devAthI ja poMcendriya tiryathAnA upayAta thAya che, bhAnata, Ayuta, bhAra nAnA devAthI utpanna nathI thatA. bhane abhyuta vibhA zrI gautamasvAmI : mhe bhagavan ! mANasa kAnAthI utpanna thAya che ? zrI prajJApanA sUtra :2 -
Page #1100
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 6 sU.11 paJcendriyatiryagyoyikAdyupapAtani0 1085 kaohiMto uvavajjaMti ?' he bhadanta ! manuSyAH khalu kebhya upapadyante 'kiM neraiehiMto uvavajjaMti, jAva devehiMto uvavajjaMti?' kiM nairayikebhyo manuSyA upapadyante ? yAvat-kiM vA tiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vA manuSyebhya upapadyante ? kiM vA devebhyo manuSyA upapadyante ? bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama ? 'neraiehito vi uvavajjaMti jAva devehito vi uvavajjati' nairayikabhyo'pi manuSyA upapadyante, yAvat-tiryagyonikebhyo'pi, manuSyebhyo'pi, devebhyo'pi ca manuSyA upapadyante, gautamaH pRcchati-'ui neraiehiMto uvavajjaMti' yadA nairapikebhyo manuSyA upapadyante tadA-'kiM rayaNappabhApuDhavineraiehiMto uvavajjati ?' kiM ratnaprabhApRthivInairayikebhyo manuSyA upapadyante ? 'kiM sakarappabhApuDhavineraiehito uvavajjati ?' kiM vA zarkarAprabhApRthivI nairayikebhya upapadyante ? 'kiM vAlayappabhApuDhavi neraiehito' kiM vA vAlukAprabhApRthikI nairayikebhyaH, kiMvA 'paMkappabhApuDhavinerai ehito' paGkaprabhApRthivI nairayikebhyaH ? kiM vA 'dhUmappabhApuDhavineraiehito' dhUmaprabhApRthivI nairayikebhyaH ? kivA 'tamappabhA. puDhavineraiehito?' tamaHprabhApRthivI nairayikebhyaH ? kiM vA-'ahe sattamApuDhavinerase utpanna hote haiM, tithaMcoM se utpanna hote haiM manuSyoM se utpanna hote haiM yA devo se utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! nArakoM se, bhI utpanna hote haiM, tithaMcoM se bhI utpanna hote haiM, manuSyoM se bhI utpanna hote haiM, ora devoM se bhI utpanna hote haiM ? __ gautama-he bhagavan ! yadi nArakoM se utpanna hote haiM, to kyA ratnaprabhA pRthviI ke nArakoM se utpanna hote haiM ? kyA zarkarAprabhA pRthvI ke nArakoM se utpanna hote haiM ? kyA vAlukAprabhA pRthvI ke nArakoM se utpanna hote haiM ? kyA paMkaprabhA, dhUmaprabhA, tamaHprabhA athavA adhaH zuM nArakethI utpanna thAya che? tiyAthI utpanna thAya che? manuSyathI utpanna thAya che? agara devethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna -he gautama ! nArakethI paNa utpanna thAya che, tiyAthI paNu utpanna thAya che, manuSyothI paNa utpanna thAya che, ane devethI paNa utpanna thAya che. zrI gautamasvAmI -he bhagavana ! je nArakAthI utpanna thAya che te che ratnaprabhA pRthvInA nArakethI utpanna thAya che ? zuM zakaraprabhA pRthavInA nArakethI utpanna thAya che? zuM vAlukAprabhA pRthvInA nArakethI utpanna thAya che? zuM paMkaprabhA, dhUmaprabhA tama prabhA athavA nIcenI sAtamI pRthvInA nAra zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1101
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre 1086 iehiMto uvavajjati ?' adhaHsaptamapRthivInairayikebhyo manuSyA upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! rayaNappabhApuDhavineraiehito vi jAva tamApuDhavineraiehiMto vi uvavajjati' ratnaprabhApRthivInairayikebhyopi yAvat-zarkarAprabhA. vAlukAprabhApaGkaprabhAdhUmaprabhApRthivInairayikebhyopi manuSyA upapadyante kintu 'no ahe sattamApuDhavineraiehiMto uvavajjati' no adhaHsaptamapRthivInairayikebhyo manuSyA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti ?' yadA tiryagyonikebhyo manuSyA upapadyante, tadA 'kiM egidiyatirikkhajoNiehito uvavajjati? kim ekendriyatiryagyonikebhyo manuSyA upapadyante ? ityAdirItyA'evaM jehiMto paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM uvavAo bhaNio tehiMto maNussANa vi niravaseso bhANiyavyo' evam-pUrvokta krameNa yebhyo jIvebhyaH paJcandriyatiryagyonikAnAmupapAto bhaNitastebhyo jIvebhyo manuSyANAmapi niravazeSaH-sampUrNaH upapAto bhaNitavyaH, kintu 'navaraM ahe sattamA puDhavineraiehito teuvAukAie hiMto Na uvavajjaMti' navaram-paJcendriyatiryagyonikApekSayA vizeSastu adhaHsaptama bhagavAn-he gautama ! ratnaprabhA pRthvI ke nArakoM se utpanna hote haiM yAvat tamaHprabhA pRthvI ke nArakoM se bhI utpanna hote haiM, parantu sAtavIM narakabhUmi ke nArako se udvartana karake manuSya nahIM utpanna hote| yadi tiryacoM se manuSyoM kI utpatti hotI haiM to kyA ekendriya tiyaMcoM se hotI hai ? ityAdi prazna kA uttara yaha hai ki jina jina se paMcendriyatiryacoM kA utpAda kahA gayA hai. una una se manuSyo kA bhI sampUrNa utpAda kahanA cAhie / hA~ paMcendriya tiryaMcoM ke utpAda kI apekSA manuSyoM ke utpAda meM vizeSatA yaha hai ki sAtavIM narakabhUmi se tejAkAyikoM se tathA vAyukAyikoM se manuSyoM kI utpattisaptamI pRthvI ke nArakoM se utpanna hote haiM ? kethI utpanna thAya che? zrI bhagavAnDa-he gautama! ratnaprabhA pRthvInA nArakethI paNa utpanna thAya che thAvata tamaHprabhApRthvInA nArakathI paNa utpanna thAya che paraMtu sAtamI naraka bhUminA nArakethI udUrvatana karIne manuSya nathI utpanna thatA zrI tiyAthI manuSyanI utpatti thAya che te zuM ekendriya tiryathI thAya che? ItyAdi praznane uttara A che ke jenA jenAthI paMcendriya tirya. cine utpAda kahela che, te tethI manuSyone paNa saMpUrNa utpAda kahevuM joIe ThIka pacendriya tiyAnA utpAdanI apekSAe manuSyanA utpAdamAM vizeSatA e che ke sAtamI nAraka bhUmithI, teja kAyikethI, tathA vAyukAcikethI manuSyanI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1102
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.11 paJcendriyatiya gyoyikAdyupapAtani0 1087 pRthivInairayikebhyaH, tejaHkAyikebhyaH, vAyukAyikebhyazca manuSyA na upapadyante iti bodhyaH, 'savvadevehito ya uvavAo kAyavvo' sarvadevebhyazca-bhavanapatyAdibhyo manuSyANAmupapAtaH kartavyaH-vaktavyaH 'jAva kappAtItavemANiyasabvaTThasiddhadevehito vi uvavajjAveyavyA' yAvat vAnavyantarajyotiSkasaudharmazAnAdi kalpopaganavagraiveyaka vijayavaijayantAdipaJcakalpAtItavaimAnikasarvArthasiddhadevebhyo'pi NanuSyA upapAta. yitavyAH, gautamaH pRcchati-vANamaMtaradevANaM bhaMte ! kohiMto uvavajjati ?' he bhadanta ! vAnavyantarAH khalu depAH kebhya upapadyante ? 'kiM neraiehito tirikkhajoNiehito maNussehiMto deve hiMto uvavajjati ?' kiM nairayikebhyaH ? kiMvA tiryayonikebhyaH ? kiMvA manuSyebhyaH ? kiMvA devebhyaH upapadyante ? bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! 'jehito asurakumArA tehito bhANiyabyA' yebhyo jIvabhavebhyo'surakumArA bhaNitAstebhyo vAnavyantarA api bhaNitavyAH, gautamaH pRcchati-'joisiyANaM bhaMte ! devA kaohiMto uvavajjaMti ? he bhadanta ! jyonahIM hotii| dUsarI vizeSatA yaha hai ki manuSyoM kA utpAda sabhI devoM se hotA hai / kalpAtIta vaimAnika devoM se tathA sarvArthasiddha vimAna ke devoM se bhI manuSyoM kI utpatti hotI haiN| gautama-he bhagavan ! vAnavyantara devoM kI utpatti kinase hotI hai? kyA nArakoM se utpanna hote haiM, tiryacoM se utpanna hote haiM manuSyoM se utpanna hote haiM, athavA devoM se utpanna hote haiM ? __bhagavAn-he gautama ! jina-jina se asurakumAroM kI utpatti kahI hai, una- unase vAnavyantaroM kI bhI utpatti kahalenI cAhie gautama-he bhagavan ! jyotiSka deva kinase utpanna hote haiM ? bhagavAn-isI prakAra, arthAt jyotiSka devoM ke upapAta bhI utpatti thatI nathI. bIjI vizeSatA e che ke manuSyane utpAda badhA devethI thAya che. kalpAtIta vaimAnika devethI tathA sarvArtha siddha vimAnanA dethI paNa manuSyanI utpatti thAya che zrI gautamasvAmI -he bhagavan! vAnadhyantara devenI utpatti konAthI thAya che? zuM nArakethI utpanna thAya che, tiyacethI utpanna thAya che, manubethI utpanna thAya che, athavA dethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna -jenA jenAthI asurakumAranI utpatti kahI che, temanA temanAthI vanavyantanI utpati kahevI joIe. zrI gautamasvAmI -he bhagavana ! tiSka deva kenAthI utpanna thAya che? zrI bhagavAna -e ja rIte arthAt tiSka dene upapAta paNa asura zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1103
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1088 prajJApanAsUtre tiSkAH khalu devAH kebhya upapadyante ? bhagavAna Aha-'goyamA ! he gautama ! 'evaM ceva' evaJcava-pUrvoktAsarakumArava deva jyoniSkA api vaktavyA. kintu 'NavaraM samucchimaasaMkhijjavAsAuyakhahayagpaciMDhiyatirikkhajoNiyavajjehiMto' navaram asurakumArApekSayA vizeSastu saMmacchimAsaMkhyeyavarSAyuSkakhecarapaJcendriyatiyagyonikavajeM yaH 'aMtaradIvamaNussavajjehiMto uvavajjAveyavvA' antaradvIpajamanuSyavarjebhyo jyotiSkA upapAtayitavyA? ityAzayaH, tathA ca tiryagyonikapaJcendriyeSu upapAtaprarUpaNe AnatAdi devebhyaH pratiSedhaH, manuSyeSu upapAtaprarUpaNe saptamapRthivInairayikebhyaH, tejaHkAyikavAyukAyikebhyazca pratiSedhaH, vAnavyantareSu upapAtaprarUpaNe devanairayikapRthivIkAyikAdipaJcarUpaikendriyavikalendriyatrayAparyAasurakumAroM ke samAna hI samajhanA cAdie parantu asurakumAroM kI apekSA jyotiSka devoM ke upapAta meM vizeSatA yaha hai ki jyotiSka samUrchima, asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle khecara paMcendrigoM meM utpanna nahIM hote aura antaradIpaja manuSyoM se bhI utpanna nahIM hote, isa prakAra tiryaca pacendriyoM ke upapAta ko prarUpaNA meM Anata Adi devoM se upapAta hone kA niSedha kiyA gayA haiM, manuSya ke upapAta kI prarUpaNA karate hue sAtavIM pRthvI ke nArakoM kA niSedha kiyA gayA hai aura tejAkAyika evaM vAyukAyika jIvoM se bhI upapAta kA niSedha kiyA hai, arthAt sAtaveM narakase, tejaskAya se tathA vAyukAya se nikalA huA jIva manuSya nahIM hotaa| vAnavyantaroM ke upapAta kI prarUpaNA meM batalAyA gayA hai ki deva, nAraka, pRthvIkAyika Adi pAMca ekendriya, tIna vikalendriya, aparyApta paMcendriya tiryaca tathA saMmUrchima aparyAptaka garbhaja manuSya vAnavyantaroM meM utpanna nahIM kumAranA samAnaja samajavo joIe. parantu asurakumAranI apekSAe tiSka denA upapAtamAM vizeSatA e che ke jyotiSka deva saMmUchima, asaMkhyAta varSanI AyuSyavALA becara paMcendriyethI utpanna nathI thatA ane antara dvIpaja manuSyothI paNa utpanna nathI thatA rIte tiyaca paMcendriyonA upapAtanI prarUpaNAmAM Anata Adi devethI upapAta thavAne niSedha karAyela che, manuSyanA upapAtanI prarUpaNA karatA sAtamI pRthvInA nArakene niSedha karela che. ane teja kAyika temaja vAyukAyIka jIvathI paNa upapAtane niSedha karela che. arthAt sAtamA narakathI tejaH kAyathI tathA vAyukAyathI nikaLela jIva manuSya nathI thatA vAnavyantaranA upApatanI prarUpaNAmAM batAvela che ke deva nAraka, pRthvIkAyika Adi pAMca ekendriya traNa vikalendriya, aparyApta paMcendriya tiryaMca tathA saMmUchima aparyAptaka garbhaja manuSya vAnavya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1104
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.12 vaimAnikadevopapAtanirUpaNam 1089 sakapaJcandriyatiryagyonikasamUcchimAparyAptakagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyaH pratiSedhaH jyotiSkeSu upapAtaprarUpaNe saMmacchimapaJcendriyatiryagyonikA saMkhyeyavarSAyuSkakhacarAntaradvIpajamanuSyebhyaH pratiSedhaH kRto'vaseyaH ||suu0 11 // vaimAnikadevopapAtayaktavyatAmUlam-vemANiyANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjati ? ki neraiehito, kiM tirikkhajoNiehito maNussehiMto devehito uvavajjati ? goyamA ! No NeraiehiMto uvayajjaMti, paMciMdiyatirikkhajoNiehito uvavati, maNussehito uvavajjaMti, No devehiMto uvavajjaMti, evaM sohammIsANagadevA'vi bhANi yavvA evaM saNaMkumAradevA vi bhANiyavvA, navaraM asaMkhejavAsAuya akammabhUmagavajjehiMto uvavajjaMti, evaM jAva sahassArakappovagavemANiyadevA bhAgiyavvA, ANayadevANaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjaMti, kiM neraiehito, kiM paMciMdiyatirikkhajoNi. ehito, maNussehiMto devehiMto uvavajjati ? goyamA ! No NeraiehiMto uvavajjaMti, no tirikkhajoNiehiMto uvavajaMti, maNussehito uvavajjati, No devehiMto uvavajjaMti, jai maNussehiMto uvavajati kiM saMmucchimamaNussehiMto gabbhavakkaMtiyamaNussehito uvavajjaMti ? goyamA! gambhavakkaMtiyamaNussehito, no samucchimamaNustehiMto uvavajjaMti, jai gabbhavakkaM tiyamaNusse hiMto uvavajjaMti, kiM kammabhUmigehiMto akammahote ! jyotiSkoM ke upapAta kI prarUpaNA meM saMmRrchima paMcendriya tiyaco asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle khecaroM tathA antaradvIpaja manuSyoM se upapAta kA niSedha kiyA hai| sUtra. 11 // ntaromAM utpana nathI tathA tiSkonA upapAtanI prarUpaNAmAM saMmUrNima paMcendriya tiryaMcA, asaMkhyAta varSanI AyuvALA khecare tathA antara dvIpaja manuSyathI upapAtane niSedhaM karela che ke 11 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1105
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtra bhUmigehiMto aMtaradIvagehiMto uvavajjati ? goyamA ! no aka. mmabhUmigehiMto, jo aMtaradIvagehiMto uvavajjaMti, kammabhUmigagabbhavakkaMtiya maNussehiMto uvavajjaMti, jai akammabhUmagagabbhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjati kiM saMkhejavAsAue. hiMto, asaMkhejjavAsAuehiMto uvavajjaMti ? goyamA ! saMkheja. vAsAuehito no asaMkhijavAsAuehito uvavajjati, jai saMkhejavAsAuyakammabhUmagagabbhavatiyamaNusse hito uvavajjaMti kiM pajattaehito uvavajjaMti, apajjattaehito uvavajjaMti, ? goyamA ! pajjattaehito uvavajjaMti no apajattaehito uvavajjaMti, jai pajattasaMkhejavAsAuya kammabhUmagagabbhavakkaMtiyamaNusse hiMto uvavajati kiM sammadiTrIpajjattagasaMkhejavAsAuyakammabhUmagehito ukvajaMti, micchAdiTTIpajjattagehiMto uvavajjaMti, sammAmicchadiTTI pajattagehiMto uvavajaMti ? goyamA ! sammadiTipajattagasaMkhejavAsAuyakammabhUmagagabbhavakkaMtiyamaNu - ssehiMto uvavajjaMti, micchadiTripajjattagehiMto uvavajjati, No sammAmicchadiTipajattaehito uvavajjaMti, jai sammadiTThipajattasaMkhejavAsAuyakammabhUmagagabhavakkratiyamaNussehiMto uvavajjaMti, kiM saMjatasammadiTTIhito, asaMyatasammadiTThIpajjattaehiMto saMjayAsaMjayasammadiTrIpajattasaMkhejavAsAuyakammabhUmagagabbhavakkaMtiyamaNusse hiMto uvajjaMti ? goyamA ! tIhito vi uvavajjaMti, evaM jAva accugo kappo, evaM ceva gevijagadevA vi navaraM asaMjatasaMjatAsaMjatA ete paDiseheyavvA, evaM jaheva gevijagadevA taheva aNuttarovavAiyA vi, NavaraM imaM nANattaM saMjayA ceva / jai sammadiTTI saMjatapajattasaMkhejavAsAuyakamma zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1106
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.12 vaimAnikadevopapAtanirUpaNam 1091 bhUmagagabbhavatiyamagussehito uvavajaMti, kiM pamattasaMjaya sammadiTrI pajjattaehiMto apamattasaMjayasammadiTrI pajjattaehito uvavajjati ? goyamA ! apamattasaMjayasammadiTTIpajjattaehito uvavajjaMti, no pamattasaMjayasammadiTTI pajattaehito uvavajjaMti, jai apamattasaMjayasammaTTiIpajattaehiMto uvavajjati, kiM iDDipattasaMjaehito aNiDipattasaMjaehito uvavajjaMti ? goyamA ! dohito uvavajjaMti, dAraM ||suu0 12 // chAyA-vaimAnikAH khalu bhadanta ! kebhya utpadyante ? kiM nairayikebhyaH kiM tiryagyonikebhyaH ? manuSyebhyaH devebhyaH upapadyante ? gautama ! nairayikebhyaH upa. padyante, paJcendriyatiryagyonikebhya upapadyante, manuSyebhya upapadyante, no devebhya upapadyante, evaM saudharbhezAnakadevA api bhaNitavyAH, evaM sanatkumAradevA api vaimAnika devoM kA utpAta zabdArtha-(vemANiyA NaM bhaMte ! kaohito udhavajaMti ?) he bhagavan ! vaimAnika deva kinase utpanna hote haiM ? (kiM neraiehiMto) kyA nArakoM se (tirikkhajoNiehito) tiryacoM se ? (maNussehito) manuSyoM se ? (devehito) devoM se ? (uvavajjati) utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (No NeraiehiMto uvavajjati) nArakoM se utpanna nahIM hote (paMciMdiyatirikkhajoNiehito upavajjati) paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM (maNussehito uvavajjati) manuSyoM se utpanna hoche haiM (No devehito uvavajjaMti) devoM se nahIM utpanna hote (evaM) isI prakAra) sohammIsANagadevA vi bhaNiyavvA) saudharma vaimAnika dene upapAta hAtha-(vemANiyA NaM bhaMte ! kaohiM to uvavajjaMti ?) mAvan ! vaibhAni heva yAMthI mAvIna utpanna thAya cha ? (kiM neraiehito) zunArathI (tirikkhajoNiehito) tiya yAthI (maNusse hito) manuSyAthI (devehito) hepothI (uvavajjaMti) panna thAya cha ? (goyamA !) gautama ! (No neraiehiMto uvaujjaMti 1) nArathI utpanna nathI yatA (paMciMdiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjati) pazyandriya tiya yAthI utpanna thAya che. (maNussehi to uvavajjati) manuSyAthI utpanna thAya che. (No devehi to uvavajjati ?) vAthI nathI apana thatA. (evaM) se zAre (sohammIsANaga devA vibhANiyantrA) saudharma mAna zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1107
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1092 , prajJApanAsUtre bhaNitavyAH, navaram - asaMkhyeyavarSAyuSkA karma bhUmigavarjebhya upapadyante, evaM yAvat sahasrArakalpopagavaimAnikadevA bhaNitavyAH, Anata devA: khalu bhadanta ! kebhya upapadyante, kiM nairayikebhyaH, kiM paJcendriyatiryagyonikebhyaH, manuSyebhyaH devebhya upapadyante ? gautama ! no nairayikebhya upapadyante, no tiryagyonikebhya upapadyante, manuSyebhya upapadyante, no devebhya upapadyante yadA manuSyebhya upapadyante kiM aura IzAna kalpa ke devoM kA upapAta kahanA cAhie ( evaM sarNakumAra devA vi bhANiyanvA) isI prakAra sanatkumAra devoM kA bhI upapAta kahanA cAhie (navaraM ) vizeSa (asaMkhejjavAsAjya - akammabhUmagathajjehiMto uvavajjaMti) asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle evaM akarmabhUmijoM ko choDa kara utpanna hote haiM (evaM) isI prakAra (jAva) yAvat (sahassArakapovagavemANiyA devA bhANiyavvA) sahasrAra kalpa meM utpanna vaimAnika devoM taka kahanA cAhie ( ANayadevA NaM bhaMte ! kaohiMto uvavajjati ?) bhagavan ! Anatadeva kinase utpanna hote haiM ? (kiM neraiehito) kyA nArakoM se ? (kiM paMcidiyatirikkhajoNiehito ) kyA paMcendriya tiryaMcoM se ( maNussehiMto) manuSyoM se (devehiMto) devoM se (uvavajjaMti) utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! ( No NeraiehiMto uvavajjaMti) nArakoM se utpanna nahIM hote ( no tirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti) tiyaMcoM se utpanna nahIM hote ( maNussehiMto uvavajjaMti) manuSyoM se utpanna hote haiM (No devehiM uvavajjati) devoM se utpanna nahIM hote udapanA hevAnA pazu upacAta uhe vo leye. (evaM saNakumAradevA vi bhANiyavvA) bheve ahAre sanatkumAra devAnI pazu upayAta uvA lehaye (navaraM) vizeSa (asaMkhejjavAsAjya akammabhUmagavajjehiMto uvavajjati) asaNyAta varSanI AyuvAjA tebha armabhUmile zivAya utpanna thAya che ( evaM) se prAre (jAva) yAvat (saha * smAraka povagavemANiyA devA mANiyavvA) sahasAra mudayamA utpanna thanArA vaibhAni devA sudhI kahevu joIe. ( ANayadevANaM bhaMte! kaohiMto uvavajjaMti ?) he lagavan ! mAnata heve| anAthI utpanna thAya che ? ( ki neraiehito) zu nArathI (kiM paMcidiyatirikkha. joNie hiMto ) zuddhaM yathendriya tiryathothI ( maNussehiM to) manuSyothI (devehiMto ) heveothI ( uvavajjaMti) utpanna thAya che ? ( goyamA !) De gautama (jo neraiehiMto uvavajjaMti) nAra}|thI utpanna nathI thatA (no tirikkhojoNiehiMto uvavajjati) tiryayAthI utpanna nathI thatA ( maNussehiMto utravajjaMti ) manuSyathI utpanna thAya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1108
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.12 vaimAnikadevopapAtanirUpaNam 1093 saMmUcchima manuSyebhyo garbhavyutkrAntikamanuSyebhyaH upapadyante ? gautama ! garbhavyu. skrAntikamanuSyabhyo no samUcchimamanuSyebhya upapadyante, yadA garbhavyutkrAntika manuSyebhya upapadyante, kim karmabhUmigebhyaH, akarmabhUmigebhyaH, antIpagebhya upapadyante ? gautama ! no akarmabhUmigebhyo no anta:pagebhya upapadyante, karmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhya upapadyante, yadA karma bhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhya upapadyante, kiM saMkhyeyavarSAyuSkebhyaH, asaMkhyeyavarSAyuSkebhyaH upapa___ (jai maNussehiMto uvadhajati) yadi manuSyoM se utpanna hote haiM (kiM saMmucchimamaNussehito) kyA saMmUrchima manuSyoM se ? (ganbhavatiyamaNussehiMto uvavajati ?) yA garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! gambhavakkatiyamaNussehito, no saMmUcchimamaNussehito uvavajjati) gautama ! garbhaja NanuSyoM se utpanna hote haiM, saMmRchima manuSyoM se nahIM (jai gambhavakkaMtiyamaNussehiMto uvavajjaMti) yadi garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM (kiM kamprabhUmigehiMto akasmabhUmigehito, aMtaradIvagehiMto uvavajjati ?) kyA karmabhUmijoM se akarmabhUmijo se yA antaradvIpajoM se utpanna hote haiM ? (goyamA! no akammabhUmigehiMto No aMtaradIvagehiMto uvavajjati) gautama ! akarmabhUmijoM se nahIM, aMtara dvIpajoM se bhI nahIM utpanna hote (kammabhUmigambhavakkaMtiyamaNusse hito uvavajjaMti) karmabhUmi ke garbhajamanuSyoM se utpanna hote haiM __ (jai kammabhUmagagambhavakkaMtiyamasehito uvavajjati) yadi karmacha. (No devehiMto uvavajjati) hethI atpanna nathI yatA. (jai maNurasehito uvavajaMti) yahi manuSyothI japanna thAya che, to zu (saMmucchimamaNussAhato) sa bhUmi bhanuSyAthI (ganbhavatiya maNusse hito?) yA ma bhanuSyothI ? (goyamA ! gambhabakkaMtiyamaNusse hito, no samucchimamaNussehito upabati ) gautama ! ma bhanudhyAyI utpanna thAya cha, samalibha manuSyathI nathI utpanna thatA. (jai gabbhavakkaMtiyamaNussehito upavajjaMti) yahi manuSyothI utpanna thAya che. (kiM kammabhUmigehiMto, akammabhUmigehito, aMtaradIvagehiMto uvavajjati ?) zubha bhUbhinnathI, mama bhUmilathI mantadvIpathI utpanna thAya cha ? (goyamA ! no akammabhUmigehito, No aMtaradIvagehiMto uvavajjati ?) gautama ! bhA. abhinayI nahI, satabIyAthI 55 5nna nathI yatA (kammabhUmigagambhava kaMtiya maNussehiMto uvavajjati) bhUminA galamanuSyAthI pani thAya che. (jai kammabhUmigaganbhavatiyamaNUsehito uvavajjati) yahi ma bhUminA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1109
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1024 prajJApanAstre dhante ? gautama ! saMkhyeyavarSAyuSkebhyo no asaMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante, yadA saMkhyeyavarSAyuSkarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante kiM paryAptakebhya upapadyante, aparyAptakebhyaH upapadyante ? gautama ! paryAptakebhya upapadyante, no aparyAptakebhya upapadyante, yadA paryAptakasaMkhyeyavarSAyuSkakakarmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhya upapadyante kiM samyagdRSTiparyAptakasaMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmi ke garbhajamanuSyoM se utpanna hote haiM (kiM saMkhenavAsAuehito, asaMkhejjavAsAuehito uvavajjati ?) kyA saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM se utpanna hote haiM yA asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se ? (goyamA ! saMkhejjavAsAuehito, no asaMkhejjavAsAuehito uvavajjaMti) gautama ! saMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se utpanna hote haiM asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se nahIM ___(jai saMkhejjabAsAuyakammabhUmagaganbhavatiyamaNUsehito uvava. jjaMti) yadi saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmika garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM (ki pajjattehiM uvavati, apajjattehiM uvavajjati ? kyA paryAptoM se utpanna hote haiM yA aparyAptoM se utpanna hote haiM ? (goyamA ! pajjattaehiMto uvavajjati, no apajattahiMto uvavajati) gautama ! paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyAptakoM se nahIM utpanna hote (jai pajjattasaMkhejavAsAuyakammabhUmagaganbhavatiyamaNussehito uvavati) yadi paryAptaka saMkhyAtavarSAyuSka karmabhUmijagarbhajamanuSyoM se utpanna hote haiM (kiM sammadiTTIpajjattagasaMkhejavAsAuya kammabhUmi ma bhanuSyAthI utpanna thAya che. (kiM saMkhejjavAsAuehito, asaMkhejjavAsAuehito uvavajjati ?) zusajyAta varSanI mAyupANA manuSyAthI utpanna yAya cha yA masabhyAta nI mAyuvA manuSyAthI 5nna thAya che ? (goyamA ! saMkhejjavAsAuehitoM,, no asaMkhejjavAsAuehi to uvavajjati) gautama ! sadhyAta varSanI AyuvALAthI utpanna thAya che. asaMkhyAta AyuvALAthI nahIM. (jai saMkhejjavAsAuyakammabhUmagagabbhavatiyamaNUsahiMto uvavajjati) yaha saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuthI utpanna thAya che. (kiM pajjattehi uvavajjati,apajjattehiM ubavajjati ?) (paryAptathI utpanna thAya cha yA maryAptathI utpanna thAya cha ? (goyamA ! pajjattaehiMto uvavajjaMti, no apajjattaehito uvavajjati ?) gautama ! paryApatIthI 5nna thAya cha, maryAstathI nathI 5nna yatA (jai pajjattasaMkhejjavAsAuyakammabhUmagagabbha. vakkaMtiya maNUssahiMto uvavajjati) yaha paryApta saMdhyAta varSAyu 4 bhabhUmikA zala manuSyAthI jayanna thAya che. (ki sammadiDi pajjattagasaMkhejjavAsAuya. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1110
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.12 vaimAnikadevopapAtanirUpaNam bhUmigebhya upapadyante, midhyAdRSTiparyAptakebhya upapadyante, samyagramithyAdRSTi paryAptakebhya upapadyante ? gautama ! samyagdRSTiparyApta saMkhyeyavarSAyuSka karmabhUmiga garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, midhyAdRSTiparyAptakebhya upapadhante, no samyagmithyAdRSTiparyAptakebhya upapadyante yadA samyagRSTiparyApta saMkhyeya varSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, kiM saMyatasamyagdRSTibhyaH, asaMyata samyagdRSTiparyAptakebhyaH saMyatAsaMyata samyagdRSTiparyAgehiMto uvavajjati) kyA samyagdRSTi paryAptaka saMkhyAtavarSAyuSka karmabhUmijoM se utpanna hote haiM (micchaddidvipajjantagehiMto ubavajjati ?) yA mithyAdRSTa paryAptakoM se utpanna hote haiM ? ( sammAmicchaddidvipajjatagehiMto vavajjati ?) samyarimathyAdRSTi paryAptakoM se utpanna hote haiM ? ( goyamA ! sammaddiTThipajjattagasaMkhejjavAsAjyakammabhUmagaganbhavakaMtiyamasehiMto uvavajjati) gautama ! sammadRSTiparyApta saMkhyAta varSAyuSka karmabhUmijagarmaja manuSyoM se utpanna hote haiM (micchaddiTThipajjasahiMto uvavajjati) mithyAdRSTi paryAptakoM se utpanna hote haiM (no samma micchaddidvipajjattagehiMto uvavajjati) samyagmidhyAdRSTiparyAptakoM se nahIM utpanna hote (jaha sammaddiTTipajjatta saMkhejjavAsAjyakammabhUmagagagbhavakkaMtiyamaNUsehiMto uvavajjati) yadi sammagdRSTi paryApta saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmaja manuSyoM se utpanna hote haiM (kiM saMjata sammaddivihito asaMyatasammaddidvIpajjattaehiMto saMjayA saMjaya sammaddiSTTipajjattasaMkhe 1095 kamma bhUmigehi to uvavajjati ) zuM samyagbhUSTi paryApta saMkhyAta varSAyuSDa urbha bhUbhilethI utpanna thAya che ? (micchadiTThipajjattagehiM to uvavajjati ? ) agara bhithyAdRSTi paryApta athI utpanna thAya che ? ( sammAmicchadiTThi pajjattagehiM to uvavajja Mti ?) sabhya bhithyAdRSTi paryApta athI utpanna thAya che ? (goyamA ! sammadiTTi pajjattaga saMkhejjavAsA uyakamma bhUmigaganbhavatiyamaNUsehiM to ubavajjati) gautama ! samyagdaSTi paryaMta saMkhyAta varSAyuSka kama bhUmika garbhaja manuSyAthI utpanna thAya che ? (micjadiTTi SajjattagehiM to ubavajjati) mithyAdRSTi paryApta atha utpanna thAya che. (no sammAmicchadiTThi pajjattagehi to utravajjaMti ?) sabhya bhithyaadRSTi paryAptakAthI nathI utpanna thatA. ( jai sammadiTTi pajjattasaMkhejjavAsAjyakammabhUma gaganbhavaka tiyamaNUse hi to utravajjati) yahi sabhyaSTi paryApta saMkhyAta varSAMnI AyuvAjA urmabhUmi luna manuSyothI utpanna thAya che, (kiM saMyatasammadidvihito, asaMyatasammadiTThi zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1111
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1096 prajJApanAsUtre psakasaMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante ? gautama ! tribhyo'pi upapadyante, evaM yAvat acyutaH kalpaH, evaM caiva graive. yakadevA api, navaram-asaMyatasaMyatAsaMyatA ete pratiSeddhavyAH , evaM yathaiva praiveyakadevAstathaiva anuttaraupapAtikA api, navaram-idam nAnAtvaM saMyatAzcaiva, yadA-samyagdRSTi saMyataparyAptakasaMkhyeyavarSAyuSkarma bhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante kiM pramatta saMyamata samyagdRSTiparyAptakebhyaH apramatta jjavAsAuyakammabhUmagagambhavakkaMtiyamaNUsehito uvavajjati ?) kyA sayata sammagdRSThiyoM se, asaMyata samyagdRSTi paryApto se athavA saMyatAsaMyatasamyagdRSTi paryApta saMkhyAtavarSAyuSka karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (tIhiMto vi uvavajjati) tInoM se hI utpanna hote haiM (evaM jAva accugo kappo) isI prakAra acyuta kalpa taka (evaM ceva gevijjagadevA vi) isI prakAra graive yaka deva bhI (navaraM) vizeSa (asaMjatasaMjatAsaMjatA ete paDiseheyabvA) asaMyata aura saMyatAsaMyata, inakA niSedha karanA cAhie (evaM jaheva gevijagadevA taheva aNuttarovavavAiyAvi) isI prakAra jaise graiveyaka deva vaise hI anuttaropapAtika bhI (navaraM imaM nANata) vizeSa bheda yaha hai (saMjayA ceva) saMyata hI (jai sammadidvisaMjatapajjattasaMkhejjavAsAuyakammabhUmagaganbhavakkaMtiyamasehito uvavajjaMti) yadi samyagdRSTi paryApta saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhajamanuSyoM se utpanna hote haiM (kiM pamattapajjattaehito,saMjayAsaMjaya sammadiTThipajjattasaMkhejjavAsAuyakammabhUmagagabbhavatiya maNUsahi to uvavajjati ?) zusa 5ta sabhyATamAthI masayata sabhyaSTi paryAptAthI athavA saMyatA saMtasamyagdaSTi paryApta saMkhyAta varSAyaka karmabhUmika ma bhanuSyothI utpanna thAya cha ? (goyamA !) he gautama ! (tIhi tovi uvavajati) trANethI4-1 thAya che. (evaM jAva accugo kappo) me zate acyuta485 sudhA (evaM ceva gevijjagadevA vi) prAre avaya va 5 (navaraM) vizeSa ( asaMyata saMjatAsaMjatA ete paDiseheyabvA) asayata bhane sayavAsayata. tabhanI niSedha 423 / naye (evaM jaheva gevijjadevA taheva aNuttarovavAiyAvi) se zata vA avayava tavA anuttarau5pAti: 5 (navaraM imaM NANattaM) vizeSa // cha. (saMjayA ceva) seyata. (jai sammadidi saMjatapajjattasaMkhejjavAsAuyakammabhUmagagabbhavatiyamaNUse hito uvavajjati) yahi sabhyaSTi paryApta saMdhyAta nI yuvA bha bhUmi 1 manuSyothI satpanna thAya che. (kiM pamattasaMjayasammadiTripajjattaehito. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1112
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.12 vaimAnikadevopapAtanirUpaNam saMyatasamyagdRSTiparyApta kebhya upapadyante ? gautama ? apramattasaMyatasamyagdRSTiparyAsakebhyaH upapadyante, no pramattasaMyatasamyagdRSTiparyAptakebhyaH upapadyante, apramattasaMyatasamyagdRSTiparyAptakebhya upapadyante kima Rddhi prAptasaMyatebhyaH ? avRddhi prAptasaMyatebhyaH upapadyante ? gautama ! dvAbhyAm upapadyante dvAram ||12|| 1097 TIkA-atha vaimAnikadevAnAmutpAdavaktavyatAM prarUpayitumAha-vemANiyA NaM bhaMte ! ohiMto uvavajjaMti ? he bhadanta ! vaimAnikAH khalu devAH kebhya upapasaMjayasamma TipijjantaehiMto appamattasaMjaya sammaddidvipajjattaehiMto uvavajjaMti ?) kyA pramattasaMyata samyagdRSTi paryAptakoM se athavA apramattasaMyata samyagdRSTi paryAnakoM se utpanna hote haiM ?) goyamA ! appa" mattasaMjayasammadidvipajjantaehiMto uvavajrjjati pamatasaMjayasammaddiTTipajjataehiMto uvavajrjjati) gautama ! apramattasaMyata sammagDaSTiparyAptakoM se utpanna hote haiM, pramattasaMgata samyagdRSTi paryAptako se nahIM utpanna hote (jai appamatta saMjayasammadipijattaehiMto uvavajjaMti) yadi apramatta samyagdRSTi paryAptakoM se utpanna hote haiM (kiM iDipattasaMjae hiMto, aNipittasaMjae hiMto uvavajrjjati ) kyA RddhiprApta saMyato se utpanna hote haiM athavA adviprApta saMyatoM se utpanna hote haiM (goyamA ! dohito uvavajjati) gautama ! doMnoM se utpanna hote haiM) dvAra samApta / TIkArtha - aba vaimAnika devoM ke upapAta kI vaktavyatA kahate haiMgautama svAmI prazna karate haiM-he bhagavan ! vaimAnika deva kinase utpanna appamatta saMjayasamma ddiTThipajjattaehi to uvavajjaMti ?) zuM prabhattasaMyata sabhyagdRSTi paryAptakAthI athavA apramattasayata samyagdaSTi paryAptakAthI utpanna thAya che ? ( goyamA ! appamatta saMjayasammadidvipajjattaehi to ubavajjati, no pamatta saMjayasamma - diTTi pajjattaehiM to uvavajjati) gautama ! apramattasaMyata samyagdRSTi paryApta athI utpanna thAya che. pramatta sayata samyagdaSTi paryAptakAthI nathI utpanna thatA. ( jai appamatta saMjayasammadiTTi pajjattaehiM to uvavajjati) yahi aprabhatta saMyata sabhya dRSTi paryApta athI utpanna thAya che. (kiM iDhipatta saMjaehiM to, aNiDhipattasaMjaehi to uvavajjaMti ? ) zu RddhiprApta saMyatobhAMthI utpanna thAya che athavA samRddhi prApta saMyatAbhAMthI utpanna thAya che ? ( goyamA ! dohiM to uvavajjaMti ) gautama ! annethI utpanna thAya che. dvArayaha samApta // 12 // TIkA :-have vaimAnika daiyAnA upapAtanI vaktavyatA kahe che. zrI gautama svAmI prazna kare che:-bhagavana vaimAnika deva kAnAthI utpanna thAya che? zuM pra0 138 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1113
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1098 prajJApanAsUtre dhante ? 'kiM neraie hito, kiM tirikkhajoNirahito, maNusserhito devehiMto uvavajrjjati ?' kiM nairayikebhyo vaimAnikadevA upapadyante ? kiM vA tiryagyonikebhya upapadyante ? kiM vA manuSyebhya upapadyante kiM vA devebhya upapadyante 1 bhagavAna Aha-goyamA ! he gautama! 'No NeraiehiMto uvavajjaMti' no nairayikebhyo vaimAnikadeva upapadyante, kintu - 'paMcidiyatirikkhajoNiehiMto uvavajjaMti' paJcandriyatiryagyonikebhyo baimAnikA upapadyante, 'maNussehiMto, uvavajjaMti' manuSyeyo vaimAnikA upapadyante, 'No devehiMto ubavajaMti' no devebhyo vaimAnikA upapadyante, 'evaM sohammIsANagadevA'vi bhANiyavvA' evam samuccaya vaimAnika devavadeva saudharmezAnakadevA api bhaNitavyA: - ' evaM saNakumAradevA vi bhANi - yaccA' evam - uparyuktarItyA, sanatkumAradevA api bhaNitavyAH, kintu 'NavaraM asaMkhejjavAsAuya akammabhUmagavajjehiMto uvavajjaMti' navaraM pUrvApekSayA vizeSastusanatkumAradevA asaMkhyeyavarSAyuSkAkarmabhUmigavarjebhyaH pUrvoktebhya upapadyante iti bodhyaH 'evaM jAva sahassArakappovagavemANiyadevA bhANiyavyA' evam uparyuktarIhote haiM ? kyA nArakoM se yA tiyecoM se manuSyoM se athavA devo' se utpanna hote haiM ? bhagavAna - haiM gautama ! vaimAnika deva nArakoM se utpanna nahIM hote kintu paMcendriya tiryacoM se utpanna hote haiM manuSyoM se bhI utpanna hote haiM paraMtu devI se utpanna nahIM hote / isI prakAra saudharma aura IzAna devoM ke viSaya meM bhI kahanA cAhie / sanatkumAra devoM kA upapAta bhI isI prakAra kahanA cAhie, paraMtu unake upapAta meM vizeSatA yaha hai ki sanatkumAradeva asaMkhyAtavarSAyuSka akarmabhUmikoM ko chor3a kara pUrvokta saba se utpanna hote hai / isI prakAra sahasrArakalpa taka arthAt mAhendra, brahmaloka, lAntaka nArakAthI agara tiya ceAthI athavA manuSyAthI vA devAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavan!-gautama ! vaimAnika deva nArakAthI utpanna nathI thatA, paNa pacendriya tiya ceAthI utpanna thAya che. manuSyAthI paNa utpanna thAya che, parantu deveAthI utpanna nathI thatA. eja prakAre saudharma ane izAna devAnA viSayamAM paNa kahevu joie. parantu temanA upapAtamAM vizeSatA e che ke sanatkumAra deva ane asaMkhyAta varSAyuSya akama bhUmikAne cheDIne pUrvokta badhAthI utpanna thAya che. A pramANe sahasrAra pasudhI arthAt mAhendra, brahmaleAka, lAntaka, mahA zukra ane sahasrAra kalpanA devAnA upapAta kahevA joie, zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1114
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramaiyabodhinI TIkA pada 6 sU.12 vaimAnikadevopapAtanirUpaNam 1099 tyA, yAvat mAhendra brahmaloka lAntakasahasrAra kalpopagavaimAnikadevA bhaNitavyAH, gautamaH pRcchati-'ANayadevANaM bhaMte ! kaohito uvavajjati ?' he bhadanta ! AnatadevAH khalu kebhya upapadyante ? 'kiM neraiehito, kiM paMciMdiyatirikkhajoNiehito maNussehiMto deve hiMto uvavajjaMti ?' kiM nairayikebhya AnatadevA upapadyante ? kiM vA paJcendriyatiryagyonikebhyaH ? kiM vA manuSyebhyaH ? kiM vA devebhya AnatadevA upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'No Neraiehito uvavajjaMti' no nairayikebhya AnatadevA upapadyante, 'no tirikkhajoNiehiMto uvavajjati' no vA tiryagyonikebhya Anata devA upapadyante, kintu 'maNussehiMto uvavajjaMti' manuSyebhya AnatadevA, upapadyante, 'No devehito uvavajjati' no devebhya AnatadevA upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai maNussehito uvavajjati' yadA manuSyebhya AnatadevA upapadyante tadA 'kiM samucchimamaNussehito, gabbhavakaMtiyamaNussehito uvavajjati ? kiM saMmUcchimamanuSyebhya AnatadevA upapadyante ? kiM vA garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante ? bhagavAn-Aha -'goyamA ! he gautama ! 'gabbhavakkaMtiyamANussehito, no samucchima maNussemahAzukra aura savastrAra kalpa ke devoM kA upapAta kahanA caahie| gautama-he bhagavan ! Anata deva kinase utpanna hote haiM ? kyA nArakoM se, paMcendriya tiryaMcoM se manuSyoM se athavA devoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! Anata deva nArakoM se utpanna nahIM hote, tiryacoM se bhI utpanna nahIM hote manuSyoM se utpanna hote haiM, devoM se upanna nahIM hote| gautama-he bhagavan ! yadi manuSyoM se Anata deva utpanna hote haiM to kyA saMmUchima manuSyoM se utpanna hote haiM athavA garmaja manuSyoM se utpanna hote haiM? __ bhagavAn-he gautama ! garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM, saMmUrchima 1 zrI gautama svAmI-bhagavad ! Anadeva konAthI utpanna thAya che. huM nArakethI, paMcendriya tiryacethI, manuSyathI athavA dethI utpanna thAya che. zrI bhagavana -autama ! Anatadeva nArakothI utpanna nathI thatA, tiryAyI paNa utpanna nathI thatA, manuSyathI utpanna thAya che, dethI utpanna nathI thatA. zrI gautama svAmI:-bhagavad yadi manuSyathI Anatadeva utpanna thAya che te zuM samUchima manuSyathI utpanna thAya che athavA garbhaja manuSyathI utpanna thAya cha ? zrI bhagavanA- gautama ! garbhaja manuSyathI utpanna thAya che, saMmUrNima zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1115
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1100 prajJApanAsUtre hiMto uvavajjaMti' AnatadevA garbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante, no saMmUcchimamanuSyebhya upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jai gavbhavakkaMtiya maNussehiMto uvavajjaMti' yadA - garbhavyutkrAntikamanuSyebhya AnatadevA upapadyante tadA - 'kiM kammabhUmigehiMto akammabhUmigehiMto, aMtaradIvagehiMto uvavanaMti ?' ki karmabhUmigebhyo garbhavyutkrAntika manuSyebhya upapadyante, kiM vA akarmabhUmigebhyo garbhavyutkrAntika manuSyebhya upapadyante ? kiM vA antadvIpagebhyo garbhAvyutkrAntikamanuSyebhyaH AnatadevA upapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !" he gautama ! 'no ammabhUmigerhito, No aMtaradIvagehiMto uvavajrjjati' - no akarma bhUmigebhya Anata devA upapacante, no vA antaradvIpagebhya upapadyante, kintu 'kammabhUmigaganbhavakkaMtiya maNussehiMto uvavajjaMti' karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya Anata devA upapadyate, gautamaH pRcchati - 'jaha kammabhUmagaganbhavakaMtiya maNUsehiMto uvavajjaMti' yadA-karma bhUmigaga pavyutkrAntika manuSyebhya AnatadevA upapadyante, tadA 'kiM saMkhejjavAsAuehiMto, asaMkhejjavAsA ueDiMtA uvavajjati ?' kiM saMkhye - manuSyoM se nahIM utpanna hote / gautama - he bhagavan ! Anata deva yadi garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM to karmabhUmijoM se utpanna hote haiM akarmabhUmijoM se utpanna hote haiM athavA antaradvIpajoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn he gautama! akarmabhUmijoM se utpanna nahIM hote, antara dvIpaja manuSyoM se bhI utpanna nahIM hote, kintu karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM / gautama - he bhagavan ! yadi Anata deva karmabhUmija garbhaja manuSyoM se hI utpanna hote hai to kyA saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM manuSyAthI utpanna nathI thatA. zrI gautama svAmI:bhagavan ! Anatadeva ya igabha ja manuSyAthI utpanna thAya che teA kama bhUmiothI utpanna thAya che, akama bhUmiothI utpanna thAya che, athavA antaradvIpothI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn-gautama ! aka bhUmiothI utpanna nathI thatA antaradvIpaja manuSyAthI paNa utpanna nathI thatA, paNa kabhUmija garbhaja manuSyAthI utpanna thAya che. zrI gautama svAmI:-bhagavan ! yadi Anatadeva kama bhUmija gaja manuSyAthIja utpanna thAya che te zu' saMkhyAta varSanI AyuvALA manuSya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1116
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.12 vaimAnikradevopapAtanirUpaNam 1101 yavarSAyuSkebhyaH karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyaH upapadyante ? kiM vA asaMkhyeyavarSAyuSkebhya upapadyante, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ? 'saMkhejjavAsA uehito, no asaMkhijjavAsAuehito uvavajjaMti' saMkhyeyavarSAyuSkebhyaH karmabhUmigagarbhavyutkrAtikamanuSyebhyaH Anata devA upapadyante, no asaMkhyeyavarSAyuSke. bhya upapadyante, gautamaH pRcchati-'jai saMkhijjavAsAuyakammUbhUmagamabhavakkaMtiya maNUsehiMto uvavajjati' yadA-saMkhyeyavarSAyuSka karmabhUmigagabhavyutkrAntika manuSyebhya Anata devA upapadyante, tadA-'kiM pajjattaehito uvavajjati ? apajja. taehito uvavajjaMti ?' kiM paryAptakebhya AnatadevA upapadyante ? kiM vA aparyAptakebhya upapadyante ? bhagavAn Aha--'goyamA ! he gautama ! 'pajjataehito uvavajjaMti, no apajjattaehiMto uvavajaMti' paryAptakebhya saMkhyeyavarSAyuSkebhyaH karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya AnatadevA upapadyante, no aparyAptakebhyastathA. vidhamanuSyebhya upapadyante, gautamaH-pRcchati-'nai pajjattasaMkhejjavAsAuyakammabhUmagagambhavatiya maNusse hiMto uvavajjati' yadA paryAptakasaMkhyeyavarSAyuSkarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya AnatadevA upapadyante tadA 'kiM sammaddivI se utpanna hote haiM athavA asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se utpanna hote haiM ? - bhagavAn-he gautama ! saMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se utpanna hote haiM, asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM se nahIM utpanna hote / gautama-he bhagavan ! yadi saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhU. mika, garbhaja manuSyo se Anatadeva utpanna hote haiM to kyA paryAptakoM se utpanna hote haiM athavA aparyAptakoM se ? / bhagavAn he gautama ! paryAptakoM se utpanna hote haiM, aparyAptakoM se nahIM utpanna hote| ___ gautama-he bhagavan ! yadi paryApta, saMkhyAta varSa kI Ayu vAle, thI utpanna thAya che athavA asaMkhyAta varSanI AyuvALAethI utpanna thAya che? zrI bhagavAna-gItama! saMkhyAta varSanI AyuvALAothI utpanna thAya che, asaMkhyAta varSanI AyuvALAothI utpanna nathI thatA. zrI gautama svAmI bhagavana ! yadi saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmika, garbhaja manuSyathI Anatadeva utpanna thAya che te zuM paryAptakethI utpanna thAya che athavA aparyAptakathI zrI bhagavana-gautama! paryAptakethI utpanna thAya che, aparyAptakothI nathI utpanna thatA. zrI gautama svAmI-bhagavad ! yadi paryApta saMkhyAta varSanI AyuvALA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1117
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1102 prajJApanAsUtre pajjattaga saMkhejjavAsAuyakammabhUmagehito uvavajjati ?' kiM samyagdRSTi paryAptaka saMkhyeyavarSAyuSka karmabhUmigebhya AnatadevA upapadyante ? kiM vA 'micchaddiTThi pajjatagehito uvavajjati ? mithyAdRiSTi paryApta saMkhyeyavarSAyuSkarmabhUmigebhya upapadhante ? 'kiM vA 'sammAmicchadihi pajjattagehiMto uvavajjaMti' samyagmithyAdRSTi paryAptakebhya upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ! 'sammadiTThipajjattaga saMkhejjavAsAuyakammabhUmagagabbhavakkaMtiyamaNsehito uvavajjati' samyagdRSTiparyAtaka saMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhya AnatadevA upapadyante evaM 'micchadiTThi pajjattagehiMto uvavajjati' mithyAdRSTi paryAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya AnatadevA upapadyante, kintu'No sammAmicchAdihi pajattaehiMto uvavajjati' no samyagmithyAdRSTiparyAptakebhyaH, saMkhyeyavarSAyuSkarmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhya AnatadevA upapacante, gautamaH pRcchati-'jai sammaTTiIpajattasaMkhejavAsAuyakammabhUmagagabbhakarmabhUmija, garbhaja manuSyo se Anatadeva utpanna hote haiM to kyA samyagdRSTi paryAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM se utpanna hote haiM athavA mithyAdRSTi paryAptaka manuSyoM se utpanna hotA hai ? athavA samyagmithyAdRSTi paryAptaka manuSyoM se utpanna hote haiM ? _bhagavAn-he gautama ! samyagdRSTi paryAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se Anatadeva utpanna hote haiM aura isI prakAra ke mithyAdRSTi manuSyoM se bhI utpanna hote haiM kintu samyagmithyAdRSTi paryAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna nahIM hote| gautama-he bhagavan ! yadi Anatadeva samyagdRSTi paryAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se bhI utpanna hote haiM karmabhUmija, garbhaja manuSyathI Anatadeva utpanna thAya che. te zuM samyagdaSTi paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA manuSyathI utpanna thAya che. athavA mithyASTi paryAptaka manuSyathI utpanna thAya che? athavA samithyadraSTi paryAptaka manuSyathI utpanna thAya che? zrI bhagavAna-gautama! samyagdaSTi paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA kamabhUmija garbhaja manuSyathI Anadeva utpanna thAya che ane teja prakAre miAdaSTi manuSyamAMthI paNa utpanna thAya che, paraMtu samyammiggAdaSTi paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuSyothI utpanna nathI thatA. zrI gautama-bhagavan! yadi Anatadeva samyagdaSTi paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmi garbhaja manuSyathI utpanna thAya che. te zuM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1118
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.12 vaimAnikadevopapAtanirUpaNam 1103 vakaMtiya maNUsehiMto uvavajjaMti' yadA samyagdRSTiparyAptakasaMkhyeya varSAyuSka karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya AnatadevA upapadyante tadA 'kiM saMjatasammaddihi hiMto, asaMjatasammaddiTTI pajjattaehiMto. saMjayA saMjayAsammIi pajjatasaMkhejavAsAya kammabhUmagaganbhavakaMtiya maNUsehiMto uvavajjaMti ?' kiM saMyata samyadRSTibhyaH paryAptebhyaH ? kiMvA asaMyata samyagTaSTiparyApta kebhyaH ? kiMvA saMyatAsaMyatasamyagdRSTiparyAptakasaMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhya AnatadevA upapadyante ? bhagavAn Aha - goyamA ! he gautama! 'tIhiMto vi uvavajjaMti' tribhyo'pi saMyatasamyagdRSTiparyAptakA saMyatasamyagdRSTiparyAptaka saMyatAsaMyata samyagdRSTiparyApta saMkhyeyavarSAyuSkakarma bhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya AnatadevA upapadyante, ityarthaH ' evaM jAva accugo kappo' evam - uparyuktAnatadevarItyA yAvat-prANata AraNAcyutAH kalpA api avaseyAH, 'evaM caiva gevijjagadevAvi' evaJcaiva - Anata devakalpoktarItyaiva graiveyakadevA api vaktavyAH, kintu - 'navaraM asaMjata saMjatA saMjatA ete paDiseheyavvA' navaram - pUrvoktAnatadevApekSayA to kyA saMyata samyagdRSTiyoM se utpanna hote haiM, asaMyata samyagdRSTiyoM se utpanna hote haiM athavA saMyatAsaMyata sammagdRSTi paryApta saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karma bhUmija garbhaja manuSyoM se utpanna hote haiM ? bhagavAn he gautama! tInoM se hI arthAt saMyatasamyagdRSTiyoM se asaMyata samyagdRSTiyoM tathA saMyatAsaMyata samyagdRSTiyoM se utpanna hote haiM / acyutakalpa taka isI prakAra kahanA cAhie graiveyakadevoM kA upapAta bhI AnatadevoM ke samAna samajhanA cAhie, kintu asaMyata aura saMyatAsaMyata manuSyoM kA graiveyakoM meM upapAta nahIM hotA, ataH unakA niSedha kara denA cAhie, kevala saMyata manuSya hI vahAM utpanna hote haiM sayata samyagdaSTiyAthI utpanna thAya che. athavA asayata samyagdaSTiethI utpanna thAya che athavA sayatA sayata samyagdaSTi paryApta saMkhyAta vanI AyuvALA ka bhUmija gaja manuSyAthI utpanna thAya che ? zrI bhagavAn--gautama ! traNethIja arthAt saMyata samyagdaSTiyeAthI, asayata samyagdaSTiyArthI, tathA sayatAsayata samyagdaSTiyAthI utpanna thAya che. acyutakapasudhI A rIte kahevu joie. traiveyaka devAnA upapAta paNa AnatadevanAM samAna samajavA joie kintu asayata ane sayatAsa cata manuSyeAnA caiveyakAmAM upapAta nathI thatu tethI temanA niSedha karavA joie. kevala sa yata manuSyaja tyAM utpanna thAya che. navagreveyakAmAM bhavya ane alabhya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1119
--------------------------------------------------------------------------
________________ pomemai 1104 prajJApanAsUtre vizeSastu-asaMyatasaMyatAsaMyatA ete pratiSedha vyAH, tathA ca aveyakadevA no asaM. yatebhyaH, no vA saMyatAsaMyatebhyo manuSyebhya upapadyante, api tu saMyatebhya evamanuSyagya upapadyante ? ityavaseyam / 'evaM jaheva gevijagadevA taheva aNuttarovavAiyA vi' evam-pUrvoktarItyA, yathaiva graiveyakadevA uktAstathaiva paJca anuttaraupapAtikA api devA vaktavyAH, kintu-'NavaraM imaM nANattaM saMjayAveva' navarampUrvApekSayA vizeSastu-idaM nAnAtvaM-pRthaktvam bheda ityarthaH saMyatAzcaiva-saMyatAnAmeva no asaMyatAnAM no vA saMyatAsaMyatAnAmiti bhAvaH, gautamaH pRcchati-'jai sammaTThiI saMjatapajjatasaMkhejavAsAuyakammabhUmagaganazvakaMtiyamaNUse hito uvavajjaMti' navauveyakoM meM bhavya aura abhavya donoM utpanna hote haiN| jo samyagdRSTi nahIM utpanna hote haiM ve to zuddha saMyama ke pAlana karate saMyata utpanna hote hai kintu jo mithyAdRSTi bhavya aura abhavya utpanna hote haiM ve cAritrakriyA kI ArAdhanA se vahAM utpanna hote haiM kintu guNasthAna to unakA pahalA 2 (mithyAdRSTi) hI rahatA hai / usa cAritra kI kriyA ke kAraNa hI yahAM saMyatAsaMyata aura asaMyata kA niSedha kiyA hai| anuttaravimAnoM meM saMyatAsaMyata aura asaMyata kA niSedha kara saMyata kA hI grahaNa kiyA hai sau vaha bhAvasaMyata hI lenA cAhiye / jaisI vaktavyatA graiveyaka devoM ke upapAta kI kahI, vaisI hI pAMca anuttaravimAnoM ke devoM kI samajhanI cAhie, magara anuttara vimAnoM meM saMyata manuSya hI utpanna hote haiM, asaMyata athavA saMyatAsaMyata nahIM utpanna hote, gautama-he bhagavan ! yadi samyagdRSTi saMyata paryAptaka saMkhyAta. varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhajamanuSyoM se anuttaraupapAtika devoM ane utpanna thAya che. je samyagdaSTi nathI utpanna thatA teo te zaddha saMyamanuM pAlana karIne saMyata utpanna thAya che. kintu je mithyASTi bhavya ane abhavya utpanna thAya che teo cAritrakriyAnI ArAdhanAthI tyAM utpanna thAya che. paraMtu guNasthAna te temanAM pahelAM (mithyAdaSTi) ja rahe che e cAritranI kriyAne kAraNe ahIM saMyatAsaMyata ane asaMyatana niSedha karyo che. anuttara vimAnamAM saMyatAsaMyata ane saMyatane niSedha karIne saMyatanuM ja grahaNa karyuM che te teja bhAva saMyata levA joIe. jevI vaktavyatA greveyaka devAnA upapAtanI kahI, evIja pAMca anuttara vimAnanA devonI samajavI joIe, paNa anuttara vimAnamAM saMyata manuSyaja utpana thAya che, asaMyata athavA saMyatAsaMyata utpanna nathI thatA. gautama zvAmI-bhagavad yadi samyagdaSTi saMyata paryAptaka saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuSyothI anuttaraupapAtika dene zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1120
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU. 12 vaimAnikadevopapAtanirUpaNam yadA samyagdRSTi saMyata paryApta saMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhyaH anuttaraupapAtikA devA upapadyante tadA kiM pamatta saMjaya sammaddidvI pajjattarahito' kiM pramattasaMyatasamyagdRSTi paryAptakebhyaH saMkhye varSAyuSkakarmabhUmika garbhavyutkrAntika manuSyebhya upapadyante, kiM vA 'apamatta saMjayasammadiTThI pajjataehiMto uvavajrjjati ? apramattasaMyatasamyagdRSTiparyAptakebhyaH saMkhye varSAyuSkakarmabhUmikagarbhavyutkrAntikamanuvyebhya upapadyante ! bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'apamatta saMjaya samma - feat pajjattarhito uvavajjaMti' apramattasaMyata samyagdRSTi paryAptakebhyaH saMkhyeyavarSAyuSka karma bhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhyo'nuttaraupapAtikadevA upapadyante 'no pattasaMjaya sammadiTTI pajjattaehiMto uvavajjaMti' no pramattasaMyatasamyagdRSTiparyAMsakebhyo'nuttaraupapAtikadevA upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jai apamattasaMjayasammaddiTTi pajjattaehiMto uvavajjaMti' yadA apramattasaMjayasamyagdRSTi paryAptakebhyaH saMkhyevarSAyu karmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyebhyo'nuttaraupapatikA devA upapakA upapAta hotA hai to kyA pramattasaMyata samyagdRSTi saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se upapAta hotA hai athavA apramatta saMyata samyagdRSTi paryApta saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se upapAta hotA hai ? bhagavAn - he gautama! apramattasaMyata manuSyoM se hI upapAta hotA hai, pramattasaMyata samyagdRSTi paryAptakoM se anuttaropapAtika devoM nahIM utpanna hote / 1105 gautama - he bhagavan ! yadi apramatta saMyata samyagdRSTi paryAptaka saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se anuttaravimAnoM ke deva utpanna hote hai, to kyA RddhiprApta saMyatoM se utpanna hote haiM athavA anraddhiprApta saMyatoM se utpanna hote haiM ? upapAta thAya che te zu pramatta saMyata samyagdaSTi sakhyAta vanI AyuvALA ka`bhUmija gabha ja manuSyothI upapAta thAya che athavA apramatta samyagdaSTi paryApta sakhyAta vanI AyuvALA kama bhUmija gaja manuSyAthI upapAta thAya che ? zrI bhagavAna gautama ! apramatta sayata manuSyAthI ja upapAta thAya che, pramatta sayaMta samyagdaSTi paryAptakAthI anuttaraupapAtika deva utpanna nathI thatA. zrI gautamasvAmI:-bhagavAn yadi apramatta saMyaMta samyagdaSTi paryAMptaka sakhyAta vaSa~nI AyuvALA ka`bhUmija gaja manuSyAthI anuttaravimAnAnA deva utpanna thAya che te zu Rddhi prApta sayatAthI utpanna thAya che athavA anuddhi prApta sayateAthI utpanna thAya che? pra0 139 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1121
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1106 prajJApanAsUtre ddhante tadA 'kiM iDipattasaMhiMto, aNiDipattasaMjae hiMto ?' kim RddhiprAptasaMyatebhyaH samyagdRSTi paryAptakasaMkhyeyavarSAyuSkakarma bhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyebhya upapadyante ? kiMvA avRddhiprAptasaMyatebhya upapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'dohiMto vi ubavajjaMti' - dvAbhyAm Rddhi prAptasaMyatA vRddhiprAptasaMyatAbhyAM samyagdRSTiparyAptakasaMkhyeyavarSA yuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyAbhyAmanuttaraupa - pAtikA devA upapadyante iti bhAvaH tathA ca saudharmezAnayo rUpapAtaprarUpaNe sarva nairayika sarvadevebhyaH pratiSedhaH, sanatkumArAdisahasrAraparyanteSu akarmabhUmijebhyo'pi pratiSedhaH, AnatAdiSu paJcendriyatiryagyonikebhyaH pratiSedhaH, vijayAdiSu mithyAdRSTi manuSyebhyo'pi pratiSedhaH kRtaH iti paJcamaupapAta dvAraM samAptam || sU0 12 // // SaSThovartanAdvAravaktavyatA // " mUlam - neraiyANaM bhaMte ! anaMtaraM uvaTTittA kahiM gacchati, kahiM uvavajjaMti ? kiM neraiesu, uvavajjaMti, tirikkhajoNi bhagavAna - he gautama! donoM se utpanna hote haiM, arthAt RddhiprApta aura adviprApta pramatta saMyata samyagdRSTi paryApta saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM se anuttara vimAnoM ke deva utpanna hote haiM / isa prakAra saudharma aura IzAnadevoM ke upapAta kI prarUpaNA meM saba nArakoM aura devoM kA niSedha kiyA gayA hai, sanatkumAra se lagAkara sahastrAra paryanta ke devoM meM akarmabhUmijoM se upapAta kA niSedha kiyA gayA hai, Anata Adi meM tiryaca paMcendriya ke utpanna hone kA niSedha kiyA gayA hai aura vijayAdi vimAnoM meM mithyAdRSTi manuSyoM se upapAta hone kA niSedha kiyA gayA hai / upapAtadvAra samApta huA zrI bhagavAn--gautama ! bannethI utpanna thAya che, arthAt RddhiprApta ane anuddhiprApta aprattama sayata sabhyadRSTi paryAptaka saMkhyAta vanI AyuvALA kama bhUmija gaja manuSyAthI anuttara vimAnAnA deva utpanna thAya che. e rIte saudharma ane IzAnadevAnA upapAtanI prarUpaNAmAM badhA nArakA ane devAnA niSedha karAela che, sanatkumArathI laine sahasrAra pantanA devAmAM akama bhUmiothI upapAtanA niSedha karAyelA che. Anata AdimAM tiryaMca pacendriyanA utpanna thavAnA niSedha karAyelA che. ane vijayAdi vimAnAmAM mithyAdraSTi manuSyAthI upapAta thavAnA niSedha karela che. upapAta dvAra samApta thayuM. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1122
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1107 prameyabodhinI TIkA pada 6 sa.013 udvartanAdvAranirUpaNam esu uvavajjati, maNussesu uvavajaMti, devesu uvavajjati ? goyamA ! no neraiesu uvavajjaMti, tirikkhajoNiesu uvavajjaMti, maNussesu uvavajjaMti, no devesu uvavajjaMti, jai tirikkhajoNiesu uvavajjaMti, kiM egidiesu uvavajjaMti, jAva paMciMdiesu tirikkhajoNiesu uvavajjaMti ? goyamA! No egidiesu jAva no cauridiesu uvavajjaMti, evaM jehito uvavAo bhaNio tesu uvvadRNA vi bhANiyavvA, navaraM saMmu. cchimesu na uvavajjaMti, evaM savvapuDhavisu bhANiyavvaM, navaraM ahe sattamAo maNussesu Na uvavajjati ||suu013|| ___ chAyA-nairayikAH khalu bhadanta ! anantaram udvRttya kutra gacchanti ? kutra upapadyante ? kiM nairayikeSu upapadyante ? tiryagyonikeSu upapadyante ! manuSyeSu upapadyante ? deveSu upapadyante ? gautama ! no nairayikeSu upapadyante, tiryagyoni SaSTa udvartanAdvAra zabdArtha-(neraIyA NaM bhaMte!) bhagavan ! nairayika jIva (aNaMtaraM) anantara-sAkSAt (ubvahitA) udvattana karake-nikala kara (kahiM gacchaMti) kahAM jAte haiM ? (kahiM uvavajjati ?) kahAM utpanna hote haiM ? (kiM nerai esu uvavajjati?) kyA nArakoM meM utpanna hote haiM ? (tirikkhajoNiesu uvayajjati) tiryaMcoM meM utpanna hote haiM ? (maNussesu uvavajjati) manuSya meM utpanna hote haiM ? (devesu uvavajjati) kyA devoM meM utpanna hote hai ? (goyamA)-he gautama ! (no neraiesu uvavajjati) nArakoM meM utpanna nahIM hote (tirikkhajoMNiesu uvavajjati) tiyacoM meM utpanna hote haiM cha vatana 2 zahAtha-(neraiyA NaM bhaMte !) bhagavan narayi 71 (aNaMtaraM) manantarasAkSAt (uvvaTTittA) patana rIna-nijIna (kahiM gacchanti) jyAM naya cha? (kahi uvavajjati) 4yAM utpanna thAya che ? (kiM neraiesu uvavajjati 1) zunArImA sanna thAya che ? (kiM tirikkhajoNiesu uvavajjati) tiya yAmAM satpanna thAya cha ? (maNussesu uvavajjati) manuSyAmA utpanna thAya cha ? (devesu upavajjati) zuM devAmAM usanna thAya che? (goyamA !) gautama ? (no neraiesu uvavajjati) nAma nathI thatA (tirikkhajoNiesu uvavajjati) tiyayAmA 5nna thAya che. (maNussesu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1123
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1908 prajJApanAsUtra keSu upapadyante, manuSyeSu upapadyante, no deveSu upapadyante, yadA tiryagyonikeSu upapadyante kim ekendritheSu upapadyante yAvat paJcandriyeSu tiryagyonikeSu upapadhante ? gautama ! no ekendriyeSu yAvat no caturindriyeSu upapadyante, evaM yebhya upapAto bhANitasteSu udvartanA'pi bhaNitavyA, navaraM, saMmUcchimeSu na upapadyante, evaM sarva pRthivISu bhaNitavyaM navaram-adhaH saptamyA manuSyeSu na upapadyante / ____TIkA-atha nairayikANAmudvartanA nAmaka SaSTha dvAra vaktavyatAM prarUpayitu mAha(maNussesu uvavajjati) manuSyoM meM utpanna hote haiM (no devesu uvavajjaMti) devoM meM nahIM utpanna hote hai (jai tirikkhajoNiesu uvavajjaMti) yadi tiryaMcoM meM utpanna hote haiM (kiM egidiesu uvavajjati) kyA ekendriyoM meM utpanna hote haiM ? (jAva paciMdiesu tirikkhajoNielu uvavajjati ?) yAvat paMcendriya tirthacoM meM utpanna hote haiM ? (goyamA) he gautama ! (no egidiesu jAva no cariMdiesu uvavajjaMti) ekendriyoM meM yAvat cauindriyoM meM nahIM utpanna hote haiM, evaM isa prakAra (jehiMto uvavAo bhaNio) jinase upapAta kahA hai (tesu uvvadRNA vi bhANiyavvA) unameM utanA bhI kahanI cAhie (navaraM) vizeSa (saMmucchimesu na uvavajjati) saMmUchimoM meM nahIM utpanna hote (evaM sacapuDhavIsu bhANiyabvaM) aisA samasta pRthiviyoM meM kahanA cAhie (navaraM) vizeSa (ahesattamAo) sAtavIM narakabhUmi se (maNussesu) manuSyoM meM (Na uvavajjati) nahIM utpanna hote, TIkArtha-aba nAraka jIvoM kI udvartanA kI vaktavyatA kahI uvavajjati ) manuSyAmA SHA thAya che. (no devesu uvavajjati) hevAmA nayA utpanna thatA, (jai tirikkhajoNiesu uvavajaMti) yahi tiya yAmA utpanna thAya che. (kiM egidiesu uvavajjati) zubhendriyAmA unna thAya che. (jAva paMciMdiesutirikkhajoNiesu uvavajjati ?) yAvat payandriya tiya yAmA 5nna thAya cha ? (goyamA !) he gautama (no egidiesu jAva no cauridiesu uvavajjaMti) mendriyobhA yAvat yaturindriyomA nathI 64-na yatA (evaM) merIte (jehito uvavAo bhaNio) manAthI a55 hyA che. (tesu uvvaguNAvi bhANiyavvA) tamanAthI utanA 55 hupI nasa (navaraM) vizeSa (samucchimesu na uvavajjati) sa bhU. chibhAmA nathI panna thatA (evaM savva puDhavisu bhANiyavyaM) Ama samasta pRthvIyomA naye. (navaraM) vizeSa (ahesattamAo) sAtabhI pRthvInI na24 bhUbhimAM (maNussesu) manuSyomA (Na uvavajjati) nathI utpanna yatA. TakAtha-have nAraka jIvanI udvartanAnI vaktavyatA kahevAya che. arthAta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1124
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.13 udvartanAdvAranirUpaNam 1109 'neraiyANaM bhaMte ! aNaMtaraM uvvaTTittA kahiM gacchaMti, kahiM uvavajjaMti ?' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! nairayikAH khalu anantaram udRvRttya narakabhavAdudvartanA nantaramityarthaH niHsaraNAmantaraM kutra-kasmin bhave gacyanti, kutra kasmin bhave, upapadyante ? iti-praznameva sphuTayati-'kiM neraiemu uvavajjati' kiM nairayikeSu nairayikA udvartanAnantaram upapadyante ? kiM vA 'tirikkhajoNiesu uvavajjati' tiryagyonikeSu upapadyante ! kiM vA 'maNussesu uvavajjaMti' manuSyeSu upapadyante ? kiM vA 'devesu uvavajjaMti' deveSu upapadyante ? bhagavAn Aha-goyamA ? he gautama ! 'no neraiesu uvavajjati' no nairayikeSu nairayikA udvartanAnantaramupapadyante kintu-'tirikkhajoNiesu uvavajjati' tiryagyonikeSu upapadyante 'maNussesu uvavajaMti' manuSyeSu nairayikA udvartanAnantaramupapadyante, 'no devesu uvavajjaMti' no deveSu nairayikA upapadyante, gautamaH jAtI hai, arthAt yaha nirUpaNa kiyA jAtA hai ki nAraka jIva naraka se nikala kara sIdhe kipta paryAya meM utpanna ho sakate haiM ? gautama prazna karate haiM-he bhagavan ! nAraka jIva anantara udvartana karake arthAt naraka se nikala kara kisa bhava meM utpanna hote haiM ? arthAt kyA nAraka jIva udvartana karake nArakoM meM utpanna hote haiM ? athavA tithaMcoM meM utpanna hote haiM ? yA manuSyoM meM utpanna hote haiM ? yA devoM se utpanna hote haiM ? / bhagavAn-he gautama ! nAraka jIva naraka se nikalakara nArakoM meM utpanna nahIM hote, kintu tiryacoM meM utpanna hote haiM evaM manuSyoM meM utpanna hote haiM, devoM meM nahIM utpanna hote| gautama-he bhagavan ! nArakajIva udvartanA ke anantara yadi tiryacoM meM e nirUpaNa karAya che ke nAraka jIva narakamAMthI nIkaLIne sIdhA kayA kayA pardhAmAM utpanna thAya che? zrI gautamasvAmI prazna kare che-bhagavAna ! nAraka jIva anantara udvatanakarIne arthAta narakathI nIkaLIne kayA bhavamAM janme che ? arthAt zuM nAraka jIva udvartana karIne nArakamAM utpanna thAya che? athavA tiyamAM utpanna thAya che? zuM manuSyamAM utpanna thAya che. ke devemAM utpanna thAya che? zrI bhagavAn !--gautama ! nAraka jIva narakathI nIkaLIne nArakamAM utanna nathI thavA, paNa tiyAmAM utpanna thAya che, manuSyamAM utpanna thAya che, devAmAM nathI utpanna thatA. zrI gautama svAmI -bhagavad : nAraka jIva udvatanAnI pachI je tiryaMca zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1125
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1910 prajJApanAsUtre pRcchati-'jai tirikkhajoNiesu uvavajjaMti' yadA tiryagyonikeSu nairayikA upapadyante tadA 'kiM egidiemu uvavajjati' kim ekendriyeSu tiryagyonikeSu upapadhante ? 'jAva paMcidiesu tirikkhajoNiesu ujjati ?' yAvat-kiM vA dvIndriyatrIndriya caturindripazcendriyeSu tiryagyonikeSu-nairayikA udvartanAnantaramupapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA ! he gautama ? 'No egidiemu jAva no cauridiesu uvavajjaMti' no ekendriyeSu nairayikA udvartanAnantaramupapadyante, yAvat-no dvIndriyeSu no trIndriyeSu no caturindriyeSu vA nairayikA upapadyante 'evaM jehiMto uvAo bhaNio tesu uvvadRNAvi bhANiyavvA' evam-pUrvoktarItyA, yebhya upapAto bhaNitasteSu udvartanA'pi bhaNitavyA, kintu 'navaraM saMmu. cchimesu na uvavajnaMti' navaram-upapAtApekSayA udvartanAyAM vizeSastu nairayikA nairayikabhavAyudvartanAnantaram saMmUchimeSu na upapadyante, 'evaM savvapuDhavIsu utpanna hote haiM to kyA ekendriyatithacoM meM utpanna hote haiM ? athavA kyA dvIndriya, trIndriya, cauindriya yA paMcendriya tiryaMcoM meM utpanna hote haiM ! bhagavAn-he gautama ! ekendriyoM meM yAvat cauindriyoM meM nahIM utpanna hote, arthAt nAraka jIva udvartana karake na ekendriyo meM utpanna hote haiM, na dvIndriyoM meM, na trIndriyoM meM aura na cauindriyoM meM utpanna hote haiN| Isa prakAra pahale jina-jina se nArakoM meM upapAta kahA hai, unauna se udvartanA kahanA cAhie, arthAt jisa-jisa paryAya se naraka meM utpatti kahI hai usI-usI paryAya meM nAraka kI udvartanA samajhanI caahie| usameM vizeSa yaha hai ki naraka jIva naraka se nikala kara saMmUchimoM meM utpanna nahIM hote| aisA sabhI arthAt ratnaprabhA Adi mAM utpanna thAya che te zuM ekendriya tiryamAM utpanna thAya che? athavA zuM kIndriya, trIndriya caturindriya agara paMcendriya tiryaMcAmAM utpanna thAya che? zrI bhagavAna-gautama! ekendrimAM yAvat caturindrimAM nathI unna thatA arthAta nAraka jIva udvartana karIne na ekendriyamAM utpanna thAya che, na dvIndrimAM na trIndriyomAM ane na caturiMdriyamAM utpanna thAya che. A prakAre pahelA jenA jenAthI nArakamAM upapAta kahela che, temanA temanAthI udUvartanA kahevI joIe. arthAt je je paryAthI nArakamAM utpatti kahI che, te te paryAyamAM narakathI udbhavatanA samajavI joIe. temAM vizeSatA e che ke nAraka jIva narakathI nikaLIne samUchimAM utpanna nathI thatA (ema badhI arthAta ratnaprabhA Adi sAte pRthvImAM kahevuM joIe.) temAM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1126
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyayodhinI TIkA pada 6 sU.14 asurakumArAdyudvartanAnirUpaNam 1111 bhANiyanvaM' evam-samuccayanairayikottarItyA sarva pRthivISu ratnaprabhAdi adhaH saptama paryantAsu bhaNitavyaM vaktavyam, 'navaraM ahesattamAo maNussesu Na uvavajjaMti' navaram-pUrvApekSayA vizeSastu adhaH saptamapRthivInairayikAstata udvartanAnantaraM manuSyeSu nopapadyante, tathA ca nairayikANAM svabhAvAdudavRttAnAM garbhavyutkrAntika saMkhyeyavarSAyuSka paJcandriyatiryagmanuSyeSu utpAdo bhavati, adhaH saptama pRthivI nairayikANAntu garbhavyutkrAntika saMkhyeyavarSAyuSka pnycendriytirygyonikessvevotpaadH| // asurakumArAdi-udvartanAvaktavyatA // mUlam-asurakumArANaM bhaMte! aNaMtaraM uThavaTTittA kahiM gacchanti, kahiM uvavajjati ? kiM neraiesu jAva devesu uvavajjaMti ? goyamA! no neraiesu uvavajjaMti, tirikkhajoNiesu uvavajjaMti, maNussesu uvavajaMti, No devesu uvavajjati, jai tirikkhajoNiesu uvavajjaMti kiM egidiesu uvavajjaMti, jAva paMciMdiyatirikkhajoNiesu uvavajjati ? goyamA ! egidiyatirikkhajoNiesu uvavajjati no beiMdiesu jAva no cauridiesu uvavajjaMti, paMciMdiyatirikkhajoNiesu uvavajjaMti, jai egidiesu uvavajjati ki puDhavikAiya egidiesu jAva sAtoM pRthviyoM meM kahanA caahie| isa meM vizeSatA yaha hai ki manuSya sAtaveM naraka meM utpanna to hotA hai magara sAtaveM naraka se nikalA huA jIva manuSyoM meM utpanna nahIM hotaa| isa prakAra narakabhava se udvartta nA karake nAraka jIva garbhaja saMkhyAta varSa kI AyuvAle paMcendriya tiyacoM meM utpanna hote haiM aura manuSyoM meM bhI utpanna hote haiM magara sAtavIM pRthvI se nikala kara garbhaja saMkhyAta varSa kI Ayu vAle paMcendriya tiryaMcoM meM hI utpanna hote haiM // 12 // vizeSatA e che ke manuSya sAtamA narakamAM utpanna te thAya che paNa sAtamA narakathI nIkaLela jIva manuSyamAM utpanna nathI thatA. e prakAre narakabhavathI udvartana karIne nAraka jIva garbhaja saMkhyAta varSanI AyuvALA paMcendriya tiryaMcAmAM utpanna thAya che ane manamAM paNa utpanna thAya che, paraMtu sAtamI pRthvIthI nIkaLIne garbha ja saMkhyAta varSanI AyuvALa paMcendriya tiyAmAM ja utpanna thAya che. je 12 che zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1127
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1112 prajJApanAsUtre vaNassaikAiya egidiesu uvavajjaMti, goyamA! puDhavikAiya egidiesu vi, AukAiyaegidiesu vi uvavajjati, no teukAiesu no vAukAiesu uvavajjaMti, vaNastaikAiesu uvavajjaMti ? jai puDhavikAiesu uvavajjati kiM suhamapuDhavIkAiesu bAyarapuDhavikAiesu uvavajjati ? goyamA ! bAyarapuDhavikAiesu uvavajati no suhumapuDhavikAiesu uvavajjati, jai bAyarapuDhavikAiesu uvavajjati, kiM pajattagabAyarapuDhavikAiesu uvavajjati, apajjattagavAyarapuDhavikAiesu uvavajjati? goyamA! pajattaesu uvavajjaMti, no apajjattaesu, uvavajaMti, evaM AuvaNassaisu vi bhANiyadhvaM, paMciMdiyatirikkhajoNiyamaNussesu ya jahA neraiyANaM uvaTaNA samucchimavajjA tahA bhANiyavvA evaM jAva thaNiyakumArA, puDhavikAiyANaM bhaMte ! aNaMtaraM uvvahittA kahiM gacchaMti, kahi uvavajjati kiM neraiesu jAva devesu ? goyamA ! no neraiesu tirikkhajoNiya maNUsesu uvavajaMti, no devesu uvavajjaMti, evaM jahA-etesiM ceva uvavAo tahA uvvadRNA vi devavajA bhANiyavvA, evaM AuvaNassai beiMdiyateiMdiyacaturidiyA vi evaM teukAiyAvAukAiyA, navaraM maNussavajjesu uvavati // sU0 13 // chAyA-asurakumArAH khalu bhadanta ! anantaram uddhRtya kutra gacchanti, kutra upapadyante ? kiM nairayikeSu yAvat-deveSu upapadyante ? gautama ! no nairayikeSu upapa asurakumAra Adi kI udvartanA zabdArtha-(asurakumArA NaM bhaMte ! aNataraM uvvahittA) bhagavan ! asurakumAra sAkSAt udvarttana karake (kahiM gacchati ?) kahA jAte haiM ? (kahiM uvavajaMti ?) kahAM utpanna hote haiM ? (kiM neraiesu jAva devesu asurakumAra AdinI udvartanA zahA:-(asurakumArANaM bhaMte ! aNaMtaraM uvvaTTittA) bhagavan ! sasumAra sAkSAt avtn| 4Ine (kahiM gacchanti ?) yAMnaya cha (kahiM uvavajjati) zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1128
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.14 asurakumArAdyudvartanAnirUpaNam 1113 dyante, tiryagyonikeSu upapadyante, manuSyeSu upapadyante no deveSu upapadyante / yadA tiryagyonikeSu upapadyante-kim ekendriyeSu upapadyante ? yAvat-pazcendriyeSu tiryagyonikeSu upapadyante ? gautama ! ekendriyatiryagyonikeSu upapadyante no dvIndriyeSu yAvat-no caturindriyeSu upapadyante, paJcendriyatiryagyonikeSu upapadyante, yadA ekendriyeSu upapadyante, kiM pRthivIkAyikaikendriyeSu yAvat-vanaspatikAyikaikendriuvavajjati ? kyA nArakoM meM yAvat devoM meM utpanna hote haiM ? (goyamA! no neraiesu uvavajjaMti) gautama ! nArakoM meM utpanna nahIM hote (tirikkhajoNiesu uvavajjati) tiyacoM meM utpanna hote haiM (maNussesu ugha. cajjati) manuSyoM meM utpanna hote haiM (No devesu uvavajjati) devoM meM utpanna kahIM hote (jai tirikkhajoNiesu uvavajjaMti) yadi tiryacoM meM utpanna hote haiM (kiM egidiesu uvavajjaMti) kyA ekendriyoM meM utpanna hote haiM (jAva) yAvat paMciMdiyatirikkhajoNiesu uvavajjati) paMcendriya tiryaMcoM meM utpanna hote haiM ? (goyamA!) he gautama ! (egidiyatirikkhajoNiesu) ekendriya tiryacoM meM (uvavajjaMti) utpanna hote haiM (no beiMdiesu jAva no cauridiesu uvavajjaMti) dvIndriyoM meM yAvat cauindriyoM meM utpanna nahIM hote (paMcediyatirikkhajoNiesu uvavajjati) paMcendriya tiryaMcoM meM utpanna hote haiN| (jai egidietu uvavajjati) yadi ekendriyoM meM utpanna hote haiM (kiM jyA utpanna thAya che. (ki neraiesu jAva devesu uvavajjati ?) zunAbhA yAvat vomai na thAya cha ? (goyamA ! no neraiesu uvavajjati) gautama ! nAma Gru-na nathI thatA (tirikkhajoNiesu uvavajjati) tiya yAmA atyanna thAya che. (maNussesu uvavajjati) manuSyAmA utpanna thAya che. (No devesu uvavajaMti) hevAmA utpana nathI thatA. (jai tirikkhajoNiesu uvavajjati) yahi tiya yAmI utpanna thAya che. (kiM egidiesu uvavajjati) zu ndriyamA utpanna thAya cha 1 (jAva) yAvat (paMciMdiyatirikkhajoNiesu uvavajjaMti) payandriya tiyazyAmA atyanna thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (egidiyatirikkhajoNiesu) mendriya tiya yAmA (uvavaujaMti) utpanna thAya che. (no beiMdiesu jAva no cauridiesu uvavajjati) (dIndriyobhA yAvat yaturindriyomA utpanna nathI thato. (paMciMdiyatirikkhajoNiesu uvavajjaMti) 5yendriya tiyayAmA utpanna thAya che. (jai egidiesu uvavajjati) yahi mendriyAmA utpanna thAya che. (ki pra0 140 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1129
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1114 prajJApanAsUtre 9 9 ye upapadyante ? gautama ! pRthivIkAyikai kendriyeSu api aSkAyikai kendriyeSvapi upapadyante, no tejaHkAyikeSu no vAyukAyikeSu upapadyante, vanaspatikAyikeSu upapadyante yadA pRthivIkAyikeSu upapadyante kiMsUkSma pRthivIkAyikeSu bAdarapRthivIkAyikeSu upapadyante ? gautama ! bAdarapRthivIkAyikeSu upapadyante, no sUkSmapRthivIkAyikeSu upapadyante yadA bAdarapRthivIkAyikeSu upapadyante, kiM paryAptakabAdarapuDhavikAiya egiMdiesu jAva vaNassaikAiya egidiesu uvavajjaMti) kyA pRthvikAyika ekendriyoM meM yAvat vanaspatikAyika ekendriyoM meM utpanna hote haiM ? (goyamA ! puDhavikAiyae gidiesa vi) he gautama ? pRthvI kAyika ekendriyoM meM bhI ( AukAiyae giMdiesa vi uvavajjaMti) apakAyika ekendriyoM meM bhI utpanna hote haiM (no teGakAiesa, no vAukAiesa uvavajjaMti) tejaskAyikoM meM aura vAyukAyikoM meM utpanna nahIM hote ( vaNassa ikAiesa uvavajjati) vanaspatikAyikoM meM utpanna hote haiM (jai puDhavikAie uvavajjaMti) yadi pRthvIkAyikoM meM utpanna hote haiM ( ki sumapuDhavi kAIesa) kyA sUkSmapRthvIkAyikoM meM (bAyarapuDhavikAiesa (bAdarapRthvI kAyikoM meM (uvavajjaMti) utpanna hote haiM ? (goyamA ! he gautama! (vAyarapuDhavIkAiesa uvavajrjjati) bAdarapRthvIkAyiko meM utpanna hote haiM (no suhama puDhavikAiesa uvavajjaMti) sUkSmapRthvIkAyikoM meM utpanna nahIM hote (jai bAyarapuDhavikAiesa ubavajjaMti) agara bAdara pRthvIkAyikoM meM utpanna hote haiM (kiM pajjatta vAyara puDha puDha vikAiegi disu jAva vaNassaikAiyaegi diesu uvavajjaMti) zuM pRthvI ayi bhendriyobhAM yAvat vanaspati ayi mehendriyobhAM utpanna thAya che ? (goyamA ! puDhavikAiyaegi die vi) gautama ! pRthvI ayi mehendriyobhAM pa ( AukAiya* egi die vi uvavajjaMti) ayAyi mendriyobhAM pazu utpanna thAya che. (no te kAie, no vAkAiesa uvavajjaMti) te sAyi amAM bhane vAyuayi |bhaaN utpanna nathI thatA (vaNassa ikAiesa uvavajrjjati) vanaspati ayi amAM utpanna thAya che. ( jai puDhavikAiesa uvavajrjjati) yahi pRthvI ayi hai| utpanna thAya che. (kiM sahuma puDhavikAiesa) zuM sUkSma pRthvI ayi amAM (bAyara puDhavikaiesa) mAhara pRthvI prAyibha (svavajjaMti) utpanna thAya che ? ( goyamA ! bAyara puDhavikaiesa uvavajjati) gautama ! mahara pRthvI ayibhAM utpanna thAya che. (no suhuma puDhavi kAiesa uvavajjati) sUkSma pRSvIzrayithAM utpanna nathI thatA (jai bAyara puDhavikAiesu uvavajrjjati) magara mAhara pRthvI ayi abhAM utpanna thAya che. (kiM pajjattabAyarapuDhavikAiesa) zu paryApta mAhara pRthvIyiprabhA ( uvavajjati) bhanna zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1130
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.14 asurakumArAdyudvartanAnirUpaNam 1995 pRthivIkAyikeSu upapadyante, aparyAptakavAdarapRthivIkAyikeSu upapadyante ? gautama ? paryAptakeSu upapadyante, no aparyAptakeSu upapadyante, evaM avvanaspatiSyapi bhaNitavyam, pazcendriyatiryagyonikamanuSyeSu ca yathA nairayikANAm-udvartanA saMmcchimavarjA tathA bhaNitavyA, evaM yAvat-stanitakumArAH, pRthivIkAyikAH khalu bhadanta ! anantaram udRtya kutra gacchanti, kutra upapadyante ? kiM nairayikeSu yAvat -deveSu-gautama ? no nairayikeSu, tiryagyonikamanuSyeSu upapadyante, no deveSu vikAiesu) kyA paryApta bAdarapRthvIkAyikoM meM (uvavati) utpanna hote haiM (apajjattayavAyarapuDhavikAiessu uvavajnaMti) aparyApta bAdara pRthvIkAyikoM meM utpanna hote haiM (goyamA ! pajjattaeplu uvavajjaMti) gautama ! paryAptakoM meM utpanna hote haiM (no apa apajjattaemu ubavajjaMti) aparyAptakoM meM utpanna nahIM hote (evaM) isI prakAra (AuvaNassaisu vi bhANiyambaM) apkAyikoM aura vanaspatikAyikoM ke viSaya meM bhI kahanA cAhie (paMciMdiya tirikkhajoNiyamaNussetu ya) paMcendriya tiryacoM aura manuSyo meM (jahA)jisa prakAra (neraiyANaM) nArakoM kI (uvvadRNA)udvartanA (samucchimavajjA) saMmUchimoM ko choDa kara) tahA bhANiyavyA) usI prakAra kahanA cAhie (evaM jAva thaNiyakumArA) isI prakAra stanita kumAroM taka (puDhavikAiyANaM bhate ! aNaMtaraM udhvahittA kahiM gacchaMti ?) pRthvIkAyika sIdhe nikalakara kahAM jAte haiM ? (kahiM uvavajjaMti) kahAM utpanna hote haiM ? (kiM neraIesu jAva devesu) kyA nArakoM meM yAvat devoM meM ? thAya cha ? (apajjattayabAyara puDhavikAiesu ubavajjati) aparyApta mA62 pRthvI. yimA 5nna thAya cha 1 (goyamA ! pabjattarasu uvavajjati) gautama ! paryAta mAM 4-1 thAya che. (no apajjattaesu uvavajjati) 15ryAtImA utpanna nayI thatA (evaM) me 54 // 2 (AuvaNassaisu vi bhANiyavva) 2454 / mane vanaspati yA viSayamA 5 4 naye. (paMciMdiyatirikkhajoNiya maNassesu ya) yayandriya tiya yAM mane manuSyamA (jahA) 2 rIte (neraiyANaM) nAnI (ulaTTaNA) vatana(saMmucchima vajjA) sa bhUchibhAne chaDIna (tahA bhANiyavvA) me re 43 . (evaM jAva thaNiyakumarA ?) 24 mAre stanikumAra sudhI. (puDhavikAiyANaM bhaMte ! aNaMtaraM uvadvitAkahiM gacchanti ?) san ! pRthvIyi sIdhA nitIne 4yAM taya cha : (kahiM uvavajjati ?) 4yAM utpanna thAya cha? (ki neraiesu jAva devesu) zu nArImA yAta hevAnai (goyamA ! (no zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1131
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1116 prajJApanAsUtre upapadyante, evaM yathA eteSAJcaiva upapAtastathA udvartanA'pi devavarjA bhaNitavyA, evam abUvanaspatidvIndriyatrIndriyacaturindriyA api, evaM tejaH kAyikAH, vAyukAyikAH navaraM-manuSyavarjeSu upapadyante / TIkA-athAsurakumArAdInAmudvartanAnantaramupapAtavaktavyatAM prarUpayitumAha'asurakumArANaM bhaMte ! aNaMtaraM uvvaTTittA kahiM gacchaMti, kahiM uvavajjaMti ? he bhadanta ! asurakumArAH khallu anantaram-udvRttya udvartanAnantaramityarthaH kutra gacchanti ? kutra upapadyante ? tadeva sphuTayati-'ki neraiesu jAva devesu uvava(goyamA! no neraiesu) gautama! nArakoM meM nahIM (tirikkhajoNiyamaNUsesu uvavajjaMti) tiryacoM aura manuSyoM meM utpanna hote haiM (no devesu uvavajjati) devoM meM utpanna nahIM hote (evaM jahA etesiM ceva uvavAo tahA uvvadRNA vi devavajjA bhANiyavvA) isa prakAra jaisA inakA upapAta kahA hai vaisI hI udvartanA bhI devoM ko choDa kara kahanI cAhie (evaM Au vaNassai beiMdiya teiMdiya cauriMdiyA vi) isI prakAra apkAyika dvIndriya, brondriya aura cauindriya bhI (evaM te ukAiya bAukAIyA) isI prakAra tejAkAyika aura vAyukAyika (navaraM maNussavajjeslu uvavajjati) vizeSatA yaha hai ki manuSyoM ko choDa kara utpanna hote haiM TIkArtha-aba asurakumAra deva apane paryAya ko tyAgakara vahAM utpanna hote haiM, yaha prarUpaNA kI jAtI hai gautama prazna karate haiM-bhagavan ! asurakumAra deva anantara udUvartana karake kahAM jAte haiM ? kahAM utpanna hote haiM ? isI prazna ko spaSTa karate neraiesu) gautama ! nAma nahI. (tirikkhajoNiemaNUsesu uvavajjati) tiya yA bhane bhanuSyomA utpanna thAya che. (no devesu uvavajaMti) hevAmA utpanna nathI thatA (evaM jahA etesi ceva uvavAvo tahA uvvaTTaNA vi devavajjA bhANiyavvA) se rIte je temane upapAta kahyo che tevIja udvatane paNa de sivAya kahevI na . (evaM Au, vaNassai, beiMdiyateiMdiyacaturiMdiDa vi) se prAre 2554||yi4, dIndraya, trIndriya bhane yaturidriya 59 (evaM teukAiyA vAukAIyA) se zata tAyi bhane vAyuya (navaraM maNussavajjesu uvavajjaMti) vizeSatA e che ke manuSya sivAya utpanna thAya che. TIkAtha-have asurakumAra deva pitAnA paryAyane cheDIne kayAM utpanna thAya che. te pr35|| 42 / 5 cha: zrI gautama svAmI -bhagavad ! asurakumAra anantara udvartana karIne kyAM jAya che? kyAM utpanna thAya che. e ja praznane spaSTa kare che ke zuM zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1132
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.14 asurakumArAdyudvartanAnirUpaNam 1117 jaMti ?' kiM nairayikeSu yAvat kiM tiryagyonikeSu ? kiMvA manuSyeSu kiM vA deveSu asurakumArAH udvartanAnantaramupapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'no neraiesa uvavajjaMti' asurakumArAH udvartanAntaram no nairayikeSu upapadyate ? api tu 'tirikkhajogiesu uvavajja'ti' tiryagyonikeSu upapadyante, 'maNusse uvavati ?' manuSyeSu upapadyante, 'No devesu uvavajjaMti' no deveSu upapadyante, gautamaH pRcchati - 'ui tirikkhajoNiesu uvavajjaMti ?' yadA tiryagyoniSu asurakumArAH uddRzya upapadyante ? tadA 'kiM egidiesa uvavajjaiti' kim ekendriyeSu upapadyante ! ' jAva paMciMdayatirikkhajoNiesu uvavajjaMti' yAvat kiM vA dvIndriyatrIndriya- caturindriya paJcendritiryagyonikeSu asurakumArAH udavRtyopapadyante ? bhagavAn Aha - goyamA ? he gautama! 'egiMdiyatirikkhajoNiesu uvavajjaMti' ekendriyatiryagyonikeSu asurakumArAH udvartanAnantaramupapadyante, 'no beIdie jAva no cauridiesu uvavajrjjati ?" no drIndriyeSu yAvat no trIndriyeSu no caturindriyeSu vA tiryagyonikeSu asurakumArAH udvartanAnantaramupapadyante, api tu paMcidiyatirikkha joNiesu uvavajjati paJcendriyatiryagyohaiM ki kyA nArakoM meM utpanna hote haiM, yAvat kyA tiyecoM meM manuSyoM meM athavA devoM meM utpanna hote haiM ? bhagavAn - he gautama! asurakumAra deva udvarttana karake ( mara kara ) nArakoM meM utpanna nahIM hote haiM, kintu tiryaMcoM meM aura manuSyoM meM utpanna hote haiM / ve devoM meM bhI utpanna nahIM hote / gautama - he bhagavan ! yadi tiryaMcoM meM utpanna hote haiM, to kyA ekendriyoM meM utpanna hote haiM ? yA dvIndriyoM, trIndriyoM, cauindriyoM athavA paMcendriyoM meM utpanna hote haiM ? bhagavAn -- he gautama ? asurakumAra udvavarttanA ke anantara ekenArakAmAM utpanna thAya che. yAva-zuM tiya cAmAM, manuScAmAM athavA devAmAM utpanna thAya che ? zrI bhagavAn! - gautama ! asurakumAra heva uvartana purIne (bharIne) nArakAmAM utpanna nathI thatA, kintu tiya cAmAM ane manuSyAmAM utpanna thAya che. teo devAmAM paNa utpanna nathI thatA. zrI gautama svAmI:-bhagavan ! jo tiya cAmAM utpanna thAya che te zuM ekendriyamAM utpanna thAya che ? athavA dvIndriyA, trIndriyA, caturindriyAmAM athavA paMcendriyAmAM utpanna thAya che ? zrI bhagavAna: -gautama ! asurakumAra unA pachI ekendriya tiya cAmAM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1133
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1118 prajJApanAsUtre nikeSu asurakumArA udvartanAnantara mupapadyante, gautamaH pRcchati-'jai egidiesu uvavajjaMti' yadA ekendriyeSu asurakumArAH anantara muvRtya upapadyante ? tadA'kiM puDhavikAiyaegidiesu jAva vaNassaikAiyaegidiesu uvavajjaMti ? kiM pRthivIkAyikaikendriyeSu yAvat-kiM vA apkAyika tejAkAyikavAyukAyika vanaspatikAyikaikendriyeSu upapadyante ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'puDhavikAiyaegidiesu vi AukAiyaegidiesu vi uvavajjaMti ?' pRthivIkAyikaikendriyeSvapi, apkAyikaikendriyeSvapi asurakumArA udvartanAnantaram upapadyante kintu 'no teukAiesu no vAukAiemu uvavajjaMti' no tejaH kAyikeSu no ndriyatithaMcoM meM utpanna hote haiM, kintu dvIndriyoM meM trIndriyoM meM aura caturindriyoM meM utpanna nahIM hote| paMcendriyatiryacoM meM utpanna hote haiN| gautama-hebhagavan ! asurakumAra udvavata nA ke anantara yadi ekendriyoM meM utpanna hote haiM to kyA pRthvIkAyikoM meM apkAyikoM meM, tejAkAyikoM meM vAyukAyikoM meM yA vanaspatikAyikoM meM utpanna hote haiM ? bhagavAn-he gautama ! asurakumAra udvartanA ke anantara pRthvIkAyikoM meM tathA apkAyika ekendriyoM meM utpanna hote haiM, kintu tejaskAyikoM aura vAyukAyikoM meM nahIM utpanna hote, alavatta vanaspatikAyikoM meM utpanna hote haiN| ___gautama-he bhagavan ! yadi pRthviIkAyikoM meM utpanna dote haiM to sUkSma pRthvIkAMyikoM meM utpanna hote haiM athavA bAdara pRthviIkAyikoM meM utpanna hote haiM ? utpanna thAya che, kintu kIndrimAM, gIndrimAM ane caturiMdrimAM utpanna nathI thatA. paMcendriya tiryomAM utpanna thAya che. zrI gautama svAmI -bhagavan! asurakumAra udvartana pachI yadi eke. ndrimAM utpanna thAya che te zuM pRthvIkAyikamAM, apakAyikamAM, tejaHkA yikomAM, vAyukAyikamAM agara vanaspatikAyikamAM utpanna thAya che? zrI bhagavAna gautama! asurakumAra uvanAnI pachI pRthvIkAyikamAM tathA akAyika ekendriyomAM utpanna thAya che, kintu tejarakAyika ane vAyukAyikamAM utpanna nathI thatA, paraMtu vanaspatikAcikemAM utpanna thAya che. zrI gautama svAmI -bhagavad je pRthvIkAyikamAM utpanna thAya che te sUkSama pRthvIkAcikemAM utpanna thAya che. athavA bAdara pRthvIkAyikamAM utpanna thAya che? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1134
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.14 asurakumArAdyuddhartanAnirUpaNam 1119 vAyukAyikeSu asurakumArA udvRtyAnantaraM upapadyante, parantu - 'vaNassa ikAiesa uvavajjaMti' vanaspatikAyikeSu - upapadyante, gautamaH pRcchati, 'jai puDhavikA iesa uvavajjaMti' yadA pRthivI kAyikeSu asurakumArA upapadyante tadA 'kiM suhumapuDhavikAie, vAyarapuDhavikAiesa uvavajjaMti' kiM sUkSmapRthivIkAyikeSu kiM vA bAdarapRthivI kAyikeSu upapadyante, bhagavAn Aha - 'goyamA ! he gautama! 'vAyarapuDhavikAiesa uvavajjaiti' bAdarapRthivI kAyikeSu asurakumArA udvartanAnantaram upapadyante, 'no suhumapuDhavikAiesa uvavajjaMti' no sUkSmapRthivIkAyikeSu asurakumArA upapadyante ? gautamaH pRcchati - 'jai bAyara puDhavikAiesa uvavajjaMti' yadA bAdarapRthivI kAyikeSu asurakumArA upapadyante tadA 'kiM pajjattagavAyarapuDhavIkAyikesu uvavajjaMti, apajjatagavAya rapuDhavIkAiesa uvavajjaMti' kiM paryAptakavAdarapRthivIkAyikeSu asurakumArA upapadyante ? kiMvA aparyAptakavAdarapRthivIkAyikeSu upapadyante ? bhagavAn Aha - goyamA ! he gautama ? 'pajjattaesu uvavajjaMti no apajjattaesu uvavabhagavAna - he gautama! asurakumAra udbhavarttanA ke anantara bAdara pRthvI kAyikoM meM utpanna hote haiM, sUkSma pRthvIkAyikoM meM utpanna nahIM hote gautama - he bhagavan ! yadi bAdarapRthvIkAyikoM meM utpanna hote haiM to kyA paryApta bAdara pRthvIkAyikoM meM utpanna hote haiM athavA aparyApta bAdara pRthvIkAyikoM meM utpanna hote haiM ? bhagavAn - he gautama! paryApta bAdara pRthvIkAyikoM meM utpanna hote haiM, aparyApta bAdara pRthvIkAyikoM meM nahIM utpanna hote / isI prakAra akAyikoM aura vanaspatikAyikoM ke viSaya meM bhI kahanA caahie| tejaskAyika aura vAyu kAyika ekendriyoM meM asurakumAroM kI utpatti nahIM hotI, ataeva unakA yahAM ullekha nahIM zrI bhagavAn:- 3 - gautama ! asurakumAra uvartanAnI pachI jAhara pRthviikAyikAmAM utpanna thAya che. sUkSma pRthvIkAyakamAM utpanna nathI thatA. zrI gautama svAmI:-bhagavan yadi khAdara pRthvIkAyikAmAM utpanna thAya che. te zu. paryApta khAdara pRthvIkAyikAmAM utpanna thAya che. athavA aparyApta bAdara pRthvIkAyakAmAM utpanna thAya che? zrI bhagavAna:-gautama ! paryApta khAdara pRthvIkAyikAmAM utpanna thAya che, aparyApta khAdara pRthvIkAyakAmAM utpanna nathI thatA. e prakAre aSThAyikA ane vanaspatikAyikAnA viSayamAM paNa kahevuM joie. tejaskrAyika ane vAyukAyika ekendriyAmAM asurakumAranI utpatti nathI thatI, tethIja temanA ullekha AMhI karelA nathI. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1135
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1120 prajJApanAsUtre jjaMti' paryAptakeSu bAdarapRthivIkAyikeSu asurakumArA upapadyante, no aparyAptakeSu bAdarapRthivIkAyikeSu asurakumArA upapadyante, 'evaM AuvaNassaisu vi bhANiyavvaM' evam-uparyuktapRthivIkAyikeSviva akAyikeSu vanaspatikAyikeSu api bhaNitavyam-asurakumArANAmudvartanAnantaramupapAtavaktavyatA vaktavyA, tejaHkAyikeSu vAyukAyikeSu cAsurakumArANAmupapAtapratiSedhAt tayostannoktam, 'paMciMdiyatirikkha noNiyamaNUse mu ya jahA neraiyANaM ucaTTaNA saMmucchimavajjA tahA bhANiyavvA' paJcendriyatiryagyonikamanuSyeSu ca yathA nairayikANAmudvartanA saMmUcchimavarjA bhaNitA tathA asurakumArANAmapi bhaNitavyA, tathA ca yathA nairayikA udvartanAnantaram saMmUcchimavarjeSu paJcendriyatiryagyonikramanuSyeSu upapadyante, tathaiva asurakumArA api udvartanAnantaraM saMmUcchimavarjeSveva paJcandritiryagyonikamanuSyeSu upapadyante ? iti bhAvaH / 'evaM jAva thaNiyakumArA' evam-asurakumAroktarItyA yAvatnAgakumArAH, suvarNakumArAH, agnikumArAH, vidyutkumArAH, udadhikumArAH, dvIpakumArAH dikkumArAH, stanitakumArA api vaktavyAH, gautamaH pRcchati-puDhavikAiyA NaM bhaMte ! aNaMtaraM uvyaTTittA kahiM gacchanti kahiM uvavajjati ?' he bhadanta ! pRthivIkAyikAH khalu anantaramuDhatya udvartanAnantaraM kutra gacchanti kutra-upapadyante ? kiyA gayA hai| paMcendriya tiryacoM aura manuSyoM meM jaisI nArakoM kI saMmUrchimoM ko choDakara udvarttanA kahI hai vaisI hI asuhakumAroM kI bhI kahalenI caahie| tAtparya yaha huA ki jaise nAraka udvartanA ke anantara saMmUrchimoM ko choDa kara paMcendriya tiryacoM aura manuSyoM meM utpanna hote haiM usI prakAra asurakumAra bhI udvartanA ke anantara samUrchima paMcendriyoM ko choDa kara paMcendriya tiryaMcoM aura manuSyoM meM utpanna hote haiN| jaisI asurakumAroM kI udyatanA kahI hai, vaisI hI nAgakumAra suvarNakumAra agnikumAra vidyutkumAra uddhikumAra, dIpakunAra, dikkumAra, pavanakumAra aura ttanitakumAra devoM kI udavartanA bhI samajhalenI caahie| paMcendriya tiryA ane manuSyamAM jevI nArakenI samUIime sivAya udavatana kahI che, tevI ja asurakumAranI paNa kahevI joIe. tAtparya e thayuM ke nAraka udvartanA pachI saMmUchimAne cheDIne paMcendriya tiya ane manuSyomAM utpanna thAya che. jevI asurakumAranI udvartanA kahI che, tevI ja nAgakumAra, agnikumAra, vighatakumAra, udadhikumAra, dvIpakumAra, dikakumAra, pavanakumAra, ane svanitakumAra devanI udvartanA paNa samajI levI joie. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1136
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.14 asurakumArAdyudvatanAnirUpaNam 1121 'kiM neraiesu jAva devesu ? 'kiM nairayikeSu anantaramuDhatyopapadyante? yAvat-kiM vA tiryagyonikeSu, kiM vA manuSyeSu kiM vA deveSu pRthivIkAyikA udvartanAnantaramupapadyante ! bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'no neraiesu no nairayikeSu pRthivIkAyikA udvartanAnantaramupapadyante, api tu 'tirikkhajoNiyamaNUsesu uvavajjati' tiryagyonikamanuSyeSu pRthivIkAyikA anantara muddRtyopapadyante, 'no devesu uvavajjati' no devesu pRthivIkAyikA udvartanAnantara mupapadyante, 'evaMjahA etesiM ceva uvavAo tahA ubaTTaNAvi devavajjA bhANiyavyA' evam pUrvoktarItyA yathA-eteSAzcaiva-pRthivIkAyikAnAmupapAto bhaNitastathaiva udvartanA'pi devavarjA bhaNitavyA tatra-devavarjA ityupalakSaNaM nairayikavarjAnAm, nairayikeSvapi pRthivIkAyikAnAmudvartanAyA pratiSiddhatvAt, 'evaM AuvaNassai beiMdiya teiMdiya cauriMdiyAvi' evam-pRthivIkAyikavadeva apkAyikA vanaspatikAyikA dvIndriyatrIndriyacaturindriyA api vaktavyAH, evam-pRthivIkAyikoktarItyaiva tejAkAyikA vAyukAyikA api vaktavyAH , kintu 'navaraM maNussavajjesu uvavajjaMti' navaram ___ gautama he bhanavana ! pRthvIkAyika jIva anantara udvarttanA karake kahAM jAte haiM ? kahAM utpanna hote haiM ? arthAt kyA nArakoM meM utpanna hote kyA tiryaMcoM meM utpanna hote haiM ? kyA manuSyoM meM utpanna hote haiM ? kyA devoM meM utpanna hote haiN| - bhagavAn-he gautama ! pRthvIkAyika uvarttanA ke anantara nArakoM meM utpanna nahIM hote, tiryacoM aura manuSyoM meM utpanna hote haiM devoM meM utpanna nahIM hote| isa prakAra pRthvIkAyikoM kA jaisA upapAta kahA hai vaisI hI unakI udvarttanA bhI kahanI cAhie, devoM meM utpanna hone kA niSedha yahAM kahanA cAhie / pRthvIkAyikoM kI udvarttanA devoM ko choDa kara jo kahI vaha kathana upalakSaNa hai, kyoMki nArakoM meM bhI pRthvIkAyikoM kI udvartanA kA niSedha kiyA gayA hai / zrI gautama svAmI bhagavana pRthvIkAyika jIva anantara udvartana karI ne kyAM jAya che? kayAM utpanna thAya che ? arthAt zuM nArakamAM utpanna thAya che? zuM tiryamAM utpanna thAya che? zuM manuSyamAM utpanna thAya che? zuM devemAM utpanna thAya che? zrI bhagavAna-gautama ! pRthvIkAyika udvartanAnI pachI nArakamAM utanna nathI thatA, tiryamAM utpanna thAya che ane manuSyomAM utpanna thAya che, demAM utpanna nathI thatA. e prakAre pRthvIkAyikone je upapAta kahyo che, tevIja temanI udvartana paNa kahevI joIe, devAmAM utpanna thavAne niSedha kare jaIe. pRthvIkAyikenI uddhanA deva sivAya je kahI che. te kathana upalakSaNa che. kemake nArakamAM paNa pRthvIkAthikanI udvartanAno niSedha karyo che, pra0 141 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1137
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1122 prajJApanAsUtre pRthivIkAyikApekSayA vizeSastu manuSyavarjeSu tejaHkAyikAH, vAyukAyikAzca udvartanAnantaramupapadyante, tathA cAsurakumArAdi bhavanapatInAM svabhavAdudvRttAnAM bAdaraparyApta pRthivIkAyika akAyikavanaspati kAyika, garbhavyutkrAntika saMkhyeyavarSAyuSka tiryagyonikapaJcendriyamanuSyeSu utpAdo bhavati, pRthivIkAyikApkAyikavanaspatikAyika dvi tri caturindriyANAM tiryagyonikeSu manuSyeSu ca svabhAvA dudvRttAnA mutpAdo bhavati, tejAkAyikAnAM vAyukAyikAnAJca svabhavAduvRttAnAM tiryagyonikeSvevotpAdo bodhyaH ||suu0 13 // tiryagyonikAyudvartanAvaktavyatA mUlam-paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! aNaMtaraM uvvaTTittA kahiM gacchaMti ? kahiM uvavajjati ? goyamA ! ___ apkAyikoM dvIndriyoM, trIndriyoM aura caturindriyoM kA kathana pRthvIkAyikoM ke samAna hI samajhanA cAhie / tejaskAyikoM aura vAyukAyikoM kI vaktavyatA bhI pRthvIkAyikoM ke samAna hai, magara vizeSatA yaha hai ki tejaskAyika aura vAyukAyika jIva udvattanA ke anantara manuSyoM meM utpanna nahIM hote| Isa prakAra asurakumAra Adi bhavanapatiyoM kA apane bhava se udvartana hone para bAdara paryApta pRthvIkAyikoM meM, apkAyikoM meM, vanaspatikAyikoM meM, garbhajanita saMkhyAta varSa kI Ayu vAle paMcendriya tiryaMcoM tathA manuSyoM meM utpAda hotA hai / pRthvIkAyika, apkAyika vanaspatikAyika, dvIndriya,trIndriya aura caturindriyoM kA tiryaMcoM aura manuSyoM meM utpAda hotA hai kintu tejaHkAyikoM aura vAyukAyikoM kA apane bhava se udUvartana hone para tiryacoM meM hI utpAda hotA hai // 13 // akAyika, vanaspatikAyika, kIndriye, vIndriya, ane caturindriyanuM kathana pRthvIkAyikane samAnaja samajavuM joIe. tejaskAyika ane vAyukAyikanI vaktavyatA paNa pRthvIkAcikenA samAna che, paNa vizeSatA e che ke tejaskAyika ane vAyukAyika jIva udvatanAnI pachI manuSyamAM utpanna nathI thatA. e rIte asurakumAra Adi bhavana patinA pitAnA bhAvathI udvartana thatAM bAdara paryApta pRthvIkAcikemAM apakAyikamAM vanaspati kAcikemAM, garbha janita saMkhyAta varSanI AyuvALA paMcendriya tiya tathA manuSyamAM utpAda thAya che. pRthvIkAyika, aSkAyika, vanaspatikAyika, hIndriya trIndriya ane caturaddhi ne tiryo ane manuSyamAM utpAda thAya che paNa teja kAyika ane vAyukAyikane potAnA bhAvathI udvartana thatA tiryaMcamAMja utpAda thAya che. 13 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1138
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.15 tiryagyonikAdvartanAnirUpaNam 1123 neraiesa jAva devesu uvavajjaMti, jai neraiesa uvavajjaMti, kiM rayaNappabhApuDhavi neraiesu uvavajjaMti, jAva ahe sattamA puDhavi neraiesu uvavajjaMti ? goyamA ! rayaNappabhApuDhavi neraiesa uvavajjaMti, jAva ahe sattamA puDhavi neraiesu uvavajjaMti, jai tirikkhajogiesu uvavajjaMti, kiM egiMdisu jAva paMcidiesu uvavajjaMti ? goyamA ! egidiesa jAva paMcidiesu uvavajjaMti, evaM jahA etesiM ceva uvavAo uvvaNA vi taya bhANiyavyA, navaraM asaMkhejavAsAuesu vi ete uvavajjati, jai maNussesu uvavajjaMti, kiM saMmucchimamaNussesu uvavajrjjati / gabbhavakkaMtiyamaNussesu uvavajjaMti ? goyamA ! dosu vi, evaM jahA uvavAo taheva uctraNA vi bhANiyavvA, navaraM akammabhUmagagabbhavakkaMtiya maNussesu aMtaradIvagagabbhavakkaMtiya maNussesu asaMkhejavAsAuesa vi ete uvavajjaMti tti bhANiyavvaM jai devesu uvavajjaMti, kiM bhavaNavaIsu uvavajjaMti ? jAva kiM vemANiesa uvavajjaMti ? goyamA ! savvesu veva uvavajrjjati jai bhavaNavaIsu kiM asurakumAresu uvavajjaMti, jAva thaNiyakumAresu uvavajjati ? goyamA ! savve su ceSa uvavajjaMti, evaM vANamaMtarajoisi yavemANiesu niraMtaraM uvavajjaMti jAva sahassAro kappotti, maNussANaM bhaMte ! anaMtaraM uvvaTThitA kahiM gacchati, kahiM uvavajjati ? kiM neraiesu upavajjati ? jAva devesu uvavajjaMti ? goyamA | neraiesa vi uvavajjaMti, jAva devesu vi uvavajjaMti, evaM niraMtaraM savvesu ThANesu pucchA, goyamA ! sabvesa ThANesu uvavajjaMti, na kiMci vi paDiseho kAyavvo, jAva savvaTTasiddhadevesu vi uvavajrjjati, atthegaiyA sijjhati bujjhaMti, mucvaMti, parinibvAyaMti, savvadukkhANaM zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1139
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1124 prajJApanAsUtre aMta kareMti, vANamaMtarajoisiyavemANiya sohammIsANA ya jahA asurakumArA, navaraM joisiyANa ya vemANiyANa ya cayaMtIti abhilAvo kAyavo, saNaMkumAradevANaM pucchA ? goyamA ! jahA asurakumArA, navaraM egidiesu Na uvavajjaMti, evaM jAva sahassArayadevA, ANaya jAva aNuttarovavAiyA devA evaM ceva no tirikkhajogiesu uvavajjati maNussesu pajatta saMkhejavAsAuyakammabhUmagagabbhavakkaMtiyamaNUsesu uvavajjaMti, dAraM ||suu014|| __ chAyA-paJcendriyatiryagyonikAH khalu bhadanta ! anantaram udvRttya-kutra gacchanti, kutra upapadyante ? gautama ! nairayikeSu yAvat deveSu upapadyante, yadA nairayikeSu upapadyante, kiM ratnaprabhApRthivInairayikeSu upapadyante ? yAvat adhaHsaptamapRthivInairayikeSu upapadyante, gautama ! ratnaprabhApRthavInairayikeSu upapadyante, yAvat aghaHsaptama tiryagyonika Adi kI vaktavyatA zabdArtha-(paMciMdiya tirikkhajoNiyA NaM bhaMte ? aNaMtaraM udhvahittA kahiM gacchati ?) bhagavan ! paMcendriya tiyaM ca sAkSAt udvartana karake kahAM jAte haiM ? (kahiM uvavajjati ?) kahAM utpanna hote haiM (goyamA ! neraiesu jAva devesu uvavajjati) gautama ! nArakoM meM yAvat devoM meM utpanna hote haiM ? (jai neraiesu uvavajjaMti) yadi nArakoM meM utpanna hote haiM (kiM rayaNappabhApuDhavineraesu uvavajjati ?) kyA ratnaprabhApRthvI ke nArakoM meM utpanna hote haiM ? (jAva ahesattamApuDhavineraiesu uvevajjaMti ?) yAvat adhaHsaptamI pRthvI ke nArakoM meM utpanna hote haiM ? (goyamA ! he gautama ! (rayaNappabhApuDhavineraiesu uvavajjati) ratnaprabhA pRthvI tiryanika AdinI vaktavyatA !-(paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! aNaMtaraM ubvaTTittA kahiM gacchaMti?) (sAvan ! pAyendriya tiya sAkSAt patana zana dhyAya che ?) (kahiM uvavajjati ?) yA utpanna thAya che ? (goyamA ! neraiesu jAva devesu uvavajjati) gautama ! nA2mA yAvat hevo. mA utpanna thAya che (jai neraiesu uvavajjati) le nArImA pani thApa cha. (kiM rayaNappamA puDhabi neraiesu uvavajjati ?) zu2namA pRthvInA nAmautpanna thAya cha ? (jAva ahesattamA puDhavi neraiesu uvavajjati ?) yAvat avaH sAtabhI pRthvIna nAbhA atyanta thAya cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (rayaNappabhApuDhavi. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1140
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.15 tiryagyonikAyudvartanAnirUpaNam 1125 pRthivInairayikeSu upapadyante yadA tiryagyonikeSu upapadyante, kim ekendriyeSu yAvat paJcandriyeSu upapadyante ? gautama ! ekendriyeSu yAvat paJcendriyeSu upapadyante, evaM yathA eteSAJcaiva upapAtaH, udvartanA'pi tathaiva bhaNitavyA, navaram-asaMkhyeyavarSAyuSkeSvapi ete upapadyante, yadA manuSyeSu upapadyante, kiM samucchimamanuSyeSu upapadyante, garbhavyutkrAntikamanuSyeSu upapadyante ? gautama ! dvayeSvapi, evaM yathA upapAtastathaiva udvartanApi bhaNitavyA, navaram-akarma bhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyeSu ke nArakoM meM utpanna hote haiM (jAva) yAvat (ahe sattamapuDhavi neraiesu uvavajjati) yAvat sAtavIM pRthvI ke nArakoM meM utpanna hote haiM (jai tirikkha joNiessu uvavajjati) yadi tiyaMcoM meM utpanna hote haiM (kiM egidiesu jAya paMciMdiesu uvavajjati ?) kyA ekendriyoM meM yAvat paMcendriyoM meM utpanna hote haiM ? (goyamA ! egidiesu jAva paMciMdiesu uvavajjati) gautama! ekendriyoM meM yAvat paMcendriyoM meM utpanna hote haiM (evaM jahA etesiM ceva uvavAo uvvadRNA vitaheva bhANiyavvA) yoM jaisA inakA upapAta kahA hai, vaisI udvarttanA bhI kahanI cAhie (navaraM) vizeSatA yaha ki (asaMkhejjavAsAuesu vi ete uvavajjati) asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM meM bhI utpanna hote haiM. (jai maNussesu uvavajjati) yadi manuSyoM meM utpanna hote haiM (kiM saMmucchimamaNussesu uvavajjati ?) kyA saMmUrchima manuSyoM meM utpanna hote ? (gambhavakkaMtiyamaNussesu uvarajaMti ?) garbhaja manuSyoM meM neraiesu ubavajjati) 2tnaprabhA pRthvInA nA2mA 65na thAya che. (jAva) yAvat (ahe sattamA puDhavi nerairasu uvavajjati) yAvat sAtamI pRthvInA nAmA tpanna thAya che. ___ (jai tirikkhajoNiesu uvavajjati) yA tiya yAthI utpanna thAya che. (kiM pagidiesu jAba paMciMdiesu uvavajjati ?)) zumehendriyomA yAvat 5 yendriyAmA utpanna thAya cha ? (goyamA ! egidiesu jAva paMcidiesu uvavajjati) gautama ! sandriyobhA yAvat pazyandriyAmA utpanna thAya che. (eve jahA etesiM ceva uvavAo uThavaTTaNA vi taheva bhANiyavvA) 2mAma vo tmn| 5pAta 4hyo cha, tevI vatanA 5 4ii naye. (navaraM) vizeSatA se che (asaMkhejjavAsAuesu vi ete uvavajjati) masacyA varSanI mAyuvANAyAmA 59 teo utpanna thAya che. (jai maNussesu uvavajjaMti) (ne manuSyAmA at5nna thAya che. (kiM saMmucchima maNussesu ubavajjati ?) zusabhUchi ma manuSyoma G5- thAya cha ? (ganbhavakkaMtiya maNussesu ubavajjati ?) gama manudhyAmA 75-na thAya cha ?(goyamA ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1141
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1126 prajJApanAsUtre antaradvIpajamanuSyeSu asaMkhyeyavarpAyuSkeSvapi ete upapadyante ! iti bhaNitavyam, yadA deveSu upapadyante kiM bhavanapatiSu upapadyante, yAvat-kiM vaimAnikeSa upapadyante? gautama ! sarveSu caiva upapadyante, yadA bhavanapatiSu kim asurakumAreSu upapadyante, yAvat stanitakumAreSu upapadyante ? gautama ! sarveSa caiva upapadyante, evaM vAnavyantara utpanna hote haiM ? (goyamA ! dosu vi) gautama ! dono meM hI (evaM jahA uyavAo taheva uccaTTaNAvi bhANiyavA) isa prakAra jaisA upapAta kahA vaisI udvattanA bhI kahanI cAhie (navaraM) vizeSa (akammabhUmagaganbhavatiyamaNussesu) akarmabhUmija garbhaja manuSyoM meM antaradIvagagabhavakkaMtiyamaNussesu asaMkhejjavAsAueplu vi ete uvavajjatitti antaradvIpaja garbhaja manuSyoM meM tathA asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM meM bhI ye utpanna hote haiM aisA (bhANiyabva) kahanA cAhie _ (jai develu uvavajjati) yadi devoM meM utpanna hote haiM (kiM bhavaNavaIsu upavajjati) kyA bhavanapatiyoM meM utpanna hote haiM ? (jAva kiM vemANiesu uvavajjati ?) yAvat kyA vaimAnikoM meM utpanna hote haiM ? (goyamA ! savvesu ceva uvavajjati) gautama ! sabhI meM utpanna hote haiM (jai bhavaNavaIsu kiM asurakumAresu uvavati jAva thaNiyaH kumAresu uvavajjaMti ?) yadi bhavanapatiyoM meM utpanna hote, haiM to kyA asurakumAroM meM utpanna hote haiM yAvat stanitakumAroM meM utpanna hote haiM (goyamA ! sabvesu ceva uvavajjati) gautama ! sabhI meM utpanna hote haiM (evaM vANamaMtarajoisiyavemANiesu niraMtaraM uvavajjati) isI dosu vi) 3 gautama ! bhannemA (evaM jahA uvavAo taheva uvaTTaNA vi bhANiyabbA) se zate reva pAta ho cha. tepI ptn| 5 vI naye. (navaraM) vizeSa (akammabhUmagagabbhavakkaMtiyamaNussesu) mama bhUmi ma bhanudhyAmA (aMtaradIvagagabbhavatiya maNussesu asaMkhejjavAsAuesu vi ete uvavajjati vi) antara dvIpaja garbhaja manuSyamAM tathA asaMkhyAta varSanI AyuvALAomAM paNa te utpanna yAya che. sama (bhANiyavvaM) Devuna (jai devesu uvavajjati) vomA 5nna thAya che. (kiM bhavaNavaIsa uvavajjati) | sapanapatiyAmA atyanna thAya cha ? (jAva kiM vemANiesu uvavajjaMti ?) yAvat zuvaimAnikImA 5nna thAya cha ? (goyamA! savvesu cetra uvavajjati) gautama ! adhAmA utpanna yAya che. (jai bhavaNavaIsu kiM asurakumAresu uvavajjaMti jAva thaNiyakumAresu uvavajjaMti ?) ne bhavanapatiyomA utpanna yAya che te zuM asurakumAremAM utpana thAya che. yAvat svanitakumAramAM utpanna thAya cha ? (goyamA ! savvesu ceva uvavajjati) gautama! maghAmA 5-na yAya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1142
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.15 tiryagyonikAyudvartanAnirUpaNam 1927 jyotiSkavaimAnikeSa nirantaram upapadyante yAvat sahasrAraH kalpa iti, manuSyAH khalu bhadanta ! anantaram udavRttya kutra-gacchanti kutra upapadyante ? kiM nairayikeSa upapadyante yAvat deveSu upapadyante ! gautama ! nairayikeSvapi upapadyante yAvat deveSvapi upapadyante, evaM nirantaraM sarveSu sthAneSu pracchA, gautama ! sarveSu sthAneSu upapadyante na kiJcidapi-pratiSedhaH kartavyaH, yAvat sarvArthasiddha deveSvapi upapaprakAra vAnavyantara, jyotiSka, vaimAnikoM meM sIdhe utpanna hote haiM (jAva sahassAro kappotti) yAvat sahasrAra kalpa paryanta aisA hI samajha leveM (maNussA NaM bhaMte ! aNaMtaraM uvvahittA kahiM gacchaMti ?) bhagavan ! manuSya anantara udvartana karake kahA~ jAte haiM ? (kahiM upayajati ?) kahAM utpanna hote haiM ? (kiM neraiesu uvavajjati) kyA nArakoM meM utpanna hote haiM ? (jAva devesu uvavajjati) yAvat devoM meM utpanna hote haiM ? (goyamA ! neraiemu vi uvavajjaMti jAva devesu yi uvavajjaMti) gautama ! nArakoM meM bhI utpanna hote haiM yAvat devoM meM bhI utpanna hote haiM (evaM) isa prakAra (niraMtara) lagAtAra (savvesu ThANesu pucchA) sabhI sthAnoM meM prazna samajhanA cAhie (goyamA ! savvesu ThANesu uvavajjati) gautama ! sabhI sthAno meM utpanna hote haiM (na kiMcivi paDi seho kAyaco) kucha bho niSedha nahIM karanA cAhie (jAva savvaTThasiddhadevesu vi uvavajjaMti) yAvat sarvArthasiddha devoM meM bhI utpanna hote haiM (atthe cha. (evaM vANamaMtarajoisiya vemANiesu niraMtaraM uvvajjati) 241 pra42 vAnavyata2nyAti, vaimAnibhA sIdhA pannathAya che. (jAva sahassAro kappotti) yAva sahastrAra ka5. paryata e pramANe samajavuM. (maNutsANaM ! aNaMtaraM udhvaTTittA kahiM gacchaMti ?) bhagavan ! manuSya pachI ahavatana uzane 4yAM taya cha ? (kahiM uvavajjati) yAM utpanna thAya cha ? (kiM neraiesu uvavajjati) zunAramA utpanna thAya che.1 (jAva devesu uvavajjati) yAvat havAmA utpanna thAya cha ? (goyamA ! neraiesu vi uvavajjati jAva devesu vi uvavaja ti) gautama ! nAomA 55 5nna thAya cha, yAvata havAmAM 55 5nna thAya che, (evaM) merIta (niraMtara) avirata (savvesu ThANesu pucchA) yA sthAnAmA prazna samayo naye. (goyamA ! sabvesu ThANesu uvavajaMti) gautama ! mAM sthAnamA 5-1 thAya che. (na kiMci vi paDiseho kAyavvo) xisaey niSedha na 42 naye. (jAva 0bvadrasiddhadevesu vi uvavajjati) yAvat sAtha siddha hevAmA 5 atyanna thAya che. (appegaiyA) Adha (sijhaMti) siddha thAya che. (bujhaMti) va mA5 pAsa 42 che. (muccaMti) bhuta zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1143
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1128 prajJApanAsUtre te astye sidhyanti budhyante mucyante, parinirvAnti sarvaduHkhAnAmantaM kurvanti, vAnavyantarajyotiSkavaimAnikasaudharmezAnAzca yathA asurakumArAH, navaraM jyotiSkANAJca vaimAnikAnAJca cyavanti iti abhilApaH kartavyaH, sanatkumAradevAnAM pRcchA ? gautama ! yathA asurakumArAH, navaram - ekendriyeSu na upapadyante, evaM yAvat sahasrArakadevAH, Anata yAvat anuttaraupapAtikA devA evaJcaiva, navaraM-no tiryagyonikeSu upapadyante, manuSyeSu paryApta saMkhyeyavarSAyuSka karmabhUmigagarbhavyutkrAntikamanuSyeSu upapadyante dvAram / gatiyA) koI-koI (sijyaMti) siddha hote haiM (bujjhaMti) kevalabodha prApta karate haiM muccati) mukta hote haiM (parinivvAti) parinirvANa prApta karate haiM (savvadukkhANaM aMtaM kareM ti) saba dukhoM kA anta karate haiM ( vANamaMtara - joIsiya--vemANiya sohammIsANA ya jahA asurakumArA) vAnavyantara, jyotiSka, saudharma, IzAna ke vaimAnika asurakumAroM ke samAna (navaraM) vizeSa (joisiyANa ya vemANiyANa ya) jyotiSkoM aura vaimAnikoM ke lie (cayaMtIti abhilAvo kAyavvo) cyavana karate haiM, aisA bolanA cAhie (sakumAradevArNa pucchA ?) sanatkumAra devoM saMbaMdhi prazna ? (goyamA ! jahA asurakumArA) gautama ! asurakumAroM ke samAna (navaraM ) vizeSa (egidie na uvavajjaMti) ekendriyoM meM utpanna nahIM hote ( evaM jAva sahassAragadevA) isI prakAra yAvat sahasrAra deva (ANaya thAya che, (parinivvAyaMti) parinirvANa prApta ure che. (savvadukkhANaM aMta kareMti) sarva du:khAnA aMta kare che. ( vANamaMtara joisiya- vemANiya sohammIsANA ya jahA asurakumArA) vAnavyantara, jyotiSTha, saudharma, IzAnanA vaibhAni asurasubhAronA samAna (navaraM) vizeSa ( joisiyANa ya vaimANiyANa ya) jyotiSThA bhane vaibhAnionA bhATe (cayantIti abhilAvo kAyavvo) yyavana reche ma ahevu lekhe. (sarNakumAradevANaM pucchA ) sanatkubhArAnA deve| samandhI prazna ! ( goyamA ! jahA asurakumArA) gautama ! asurazubhAronA samAna (navaraM) vizeSa (egidie na uvajjati) yeDendriyobhAM utpanna nathI thatA, ( evaM jAva sahatsAra devA ) yena rIte yAvat saDukhAra heva (ANaya jAva aNuttarovavAiyA devA) mAnata yAvat anuttaropapAti deva ( evaM cetra) me prAre (navaraM ) vizeSa (no tirikkhajoNie upavajjati) tiryayAmAM nanbhatA nathI. ( maNussesu pajjatasaMkhejja* zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1144
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 su. 15 tiryagyonikAdyudvartanAnirUpaNam TIkA atha paJcendriyatiryagyonikAdInA muvartanAvaktavyatAM prarUpayitumAha'paMcidiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! anaMtaraM-uvvaTTittA kahiM gacchati, kahiM uvavajjaMti' he bhadanta ! paJcendriyatiryagyonikAH khalu anantaram uddhRtya -udvartanAnantaramityarthaH kutra gacchanti ? kutropapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA !" he gautama ! 'nerasee jAva devesu uvavajjaMti' nairayikeSu yAvat tiryagyonikeSu manuyeSu deveSu paJcendriya tiryagyonikA udvartanAnantaram upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jai neraiesa uvavajjeti yadA nairayikeSu paJcendriyatiryagyonikAH upapadyante 'kiM rayaNappabhApuDha vinerai esa - ubavajjaMti' kiM ratnaprabhA pRthivI nairayikeSu upapadyante? 'jAva ahe satamApuDhavineraiesa uvavajjaMti ?' yAvat kiM zarkarAprabhA vAlukAprabhA paGkaprabhA dhUmaprabhA tamAprabhApRthivI - adhaH saptamapRthivI nairayikeSu upapadyante ? bhagajAva aNuttaraoNvavAiyA devA) Anata yAvat anuttaropapAtika deva ( evaM ceva) isI prakAra (navaraM ) vizeSa (no tirikkhajoNiesa uvavajjaMti) tiryacoM meM utpanna nahIM hote (maNussesu pajjantasaMkhejjavAsAuya kamma bhUmagaganbhavakkaMtiyamaNasesu uvavajrjjati) paryApta saMkhyAta varSa kI Ayu vAle karmabhUmija garbhaja manuSyoM meM utpanna hote haiM dvAra samApta // TIkArtha - aba paMcendriya tiryaca AdikoM kI udavarttanA kA prarUpaNa kiyA jAtA hai / gautama svAmI prazna karate haiM-bhagavan ! paMcendriya tiryaMca udvarttanA karake anantara kahAM jAte haiM ? kahAM utpanna hote haiM ? 1129 bhagavAna - he gautama ! nArakoM meM yAvat devoM meM utpanna hote haiM, arthAt nArakoM meM, tiyaicoM meM manuSyoM meM aura devoM meM utpanna hote haiN| gautama - bhagavAn yadi paMcendriya tiryaMca nArakoM meM utpanna hote haiN| to kyA ratnaprabhA pRthvI ke nArakoM meM utpanna hote haiM ? yA zarkarAvAsAjyakammabhUmagagabbhavakkaM tiyamaNussesu uvavajjati) paryApta sabhyAta varSAMnI aayuvALA ke bhUmija garbhaja manuSyomAM utpanna thAya che, tiya glonikadvAra samApta thayuM, TIkA have pacendriya tiya cA AdikAnI udbhavata nAnI prarUpaNA karAyacheHzrI gautama svAmI prazna kare che---bhagavat ! pa Mcendriya tiya ca udbhavanA karIne tyAra pachI kyAM jAya che? kyAM utpanna thAya che ! zrI bhagavAna:--gautama ! nArakAmAM yAvat devAmAM utpanna thAya che, arthAt nArakAmAM tiya cAmAM manuSyomAM ane devAmA utpanna thAya che, zrI gautama svAmI-bhagavana yadi pa Mcendriya tiyaMca, nArakeAmAM utpanna thAya che te zuM ratnaprabhA pRthvInA nArakAmAM utpanna thAya che, agara zarA pra0 142 zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1145
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1130 prajJApanAsUtre vAn Aha - 'goyamA !" he gautama ! 'rayaNappabhA puDhavi neraiesa uvavajjaMti' paJcendriyatiryagyonikAH ratnaprabhA pRthivI nairayikeSu upapadyante, 'jAva ahe sattamApuDhavi nerse uvavajrjjati yAvat zarkarAprabhA vAlukAprabhASaGkaprabhA dhUmaprabhA tamA prabhA'dhaH - saptamapRthivI nairayikeSu upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jar3a tirikkhajogiesu uvavajjaMti' yadA paJcendriyatiryagyonikAstiryagyonikeSu upapapadyante tadA 'kiM egidie jAba paMcidiesa uvavajjaMti' kim ekendriyaSu yAvata - kiM dvIndriya trIndriya caturindriya paJcendriyeSu upapadyante bhagavAna Aha- 'goyamA !' he gautama ! 'egidiesa jAva paMcidie uvavajrjjati' ekendriyeSu yAvat - dvIndriya trIndriya caturindriya paJcendriyeSu upapadyante, ' evaM jahA etesiM ceva uvavAo upaTTaNAvi taheva bhANiyavvA' evam pUrvoktarItyA yathA etepAzcaiva paJcendriyatiryagyonikAnAmupapAto bhaNitastathaiva udvartanA'pi bhaNitavyA, kintu 'NavaraM asaMkhejjavAvA upasu vi ete ubavajjaMti' navaram - upapAtApekSayA vizeSastu - asaMye varSAyukeSvapi ete paJcendriyatiryagyonikA upapadyante, gautamaH pRcchatiprabhA, vAlukA prabhA, paMkaprabhA, dhUmaprabhA, tamaHprabhA athavA tamastamaH prabhA pRthvI meM utpanna hote haiM ? " 19 bhagavAn he gautama ! paMcendriya tiryaMca ratnaprabhA pRthvI se lekara sAtavIM pRthvI taka utpanna hote haiM / gautama - he bhagavan ! paMcendriya tiryacoM meM utpanna hote haiM to kyA ekendriyoM meM utpanna hote haiM, dvIndriyoM meM trIndriyoM meM cauindriyoM meM athavA pacendriyoM meM utpanna hote haiM ? " bhagavAn gautama ! ekendriyoM meM yAvat paMcendriyoM arthAta saba meM utpanna hote haiM / isa prakAra jaisA inakA upapAta kahA hai, vaisI hI varttanA bhI kahalenI caahie| vizeSatA yaha hai ki ye paMcendriya alA, vAluaalA, pahuMlA, dhUmapralA, tabhaHpralA, athavA tamastamaH prabhA pRthvImAM utpanna thAya che ? zrI bhagavAnaH-gautama ! pacendriya tiya ca ratnaprabhA pRthvIthI laIne sAtamI pRthvI sudhI utpanna thAya che, zrI gautamasvAmI:-bhagavan ! paMcendriya tiya ca yadi tiya caiAmAM utpanna thAya che te zuM ekendricAmAM, dvIndriyAmAM, trIndriyAmAM cAra indriyAmAM athavA pacendriyomAM utpanna thAya che? zrI bhagavAna:-gautama ! ekendriyeAmAM yAvat paMcendriya arthAt khadhAmAM utpanna thAya che. e rIte jevA temanA upapAta kahyo che, tevIja unA paNa kahevI joie. vizeSatA e che ke, A paMcendriya tiya ca asaMkhyAta zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1146
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6.15 tiryagyonikAdyudvartanAnirUpaNam 1131 'jai maNussesu uvavajjaMti' yadA manuSyeSu paJcendriyatiryagyonikA upapadyante tadA - saMmucchimamaNusse uvavajjaMti' kiM saMmUcchimamanuSyeSu upapadyante, kiM vA 'ganbhavakkaMtiyama se uvavajrjjati' garbhavyutkrAntikamanuSyeSu, upapadyante ? bhagavAn Aha - 'goyamA ! he gautama! 'dosra vi' dvayeSvapi saMmRcmigarbhanyu. krAntikamanuSyeSu paJcendriyatiryagyonikA upapadyante, 'evaM jahA ubavAo taheva uccaNAvi bhANiyantrA' evam pUrvoktarItyA yathA paJcendriyatiryagyoni kAnAmupapAto bhaNitastathaiva udvartanApi bhaNitavyA, kintu 'navaraM akammabhUmagaganbhavatiyamaNu se aMtaradIvagamaNusse asaMkhejjavAsAuesuvi ete ubavajrjjatitti bhANiyanvaM' navaram - upapAtApekSayA vizeSastu-akarmabhUmijagarbhavyutkrAntika manudhyeSu antaradvIpajamanuSyeSu asaMkhyeyavarSAyuSkeSvapi manuSyeSu ete paJcendriyatiryagyonikA upapadyante iti bhaNitavyam gautamaH pRcchati - ' jai devesu uvavajati' yadA deveSu upapadyante tadA 'kiM bhavaNavaIsu uvavajja'ti' jAva kiM vemANititheca asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM meM bhI utpanna hote hai / gautama - he bhagavan ! paMcendriya tiryaca yadi manuSyoM meM utpanna hote haiM, to kyA saMmUcchima manuSyoM meM yA garbhaja manuSyoM meM utpanna hote haiM? bhagavAn - he gautama! donoM meM hI utpanna hote haiM / isa prakAra inakA jaisA upapAta kahA hai, vaisI hI utanA bhI kaha lenI cAhie / vizeSa yaha hai ki akarmabhUmijagarbhaja manuSyoM meM antara - dvIpaja manuSyoM meM tathA asaMkhyAta varSa kI Ayu vAloM meM bhI utpanna hote haiM, aisA kahanA cAhie / gautama - he bhagavan ! agara paMcendriya tiryaca devoM meM utpanna hote haiM to kyA bhavanapatiyoM meM utpanna hote haiM ? vAnavyantoM meM utpanna hote varSanI AyuvALAomAM paNa utpanna thAya che. zrI gautama svAmI:-bhagavana paMcendriya tiya ca jo manuSyeAmAM utpanna thAya che. te zuM saMbhUmi manuththAmAM utpanna thAya che agara gaja manu myAmAM utpanna thAya che ? zrI bhagavan!-gautama ! anemAM utpanna thAya che. e prakAre temanA jevA upapAta kahyo che, tevIja udbhavanA paNa kahevI joie. vizeSatA e che ke aka bhUmija garbhUja manuSyAmAM, antaradvIpaja manuSyeAmAM tathA asakhyAta varSanI AyuvALAomAM utpanna thAya che, ema kahevu joie. zrI gautama svAmI-bhagavana ! agara paMcendriya tiya ca devAmAMusanna thAya che, te zuM bhavanapatithyAmAM utpanna thAya che, vAnavyaMtarAmAM utpanna thAya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1147
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1932 prajJApanAsUtre esu uvavajjati ?' kiM bhavanapatiSu upapadyante ? yAvat kiM vAnavyantarajyotiSkavaimAnikeSu upapadyante, bhagavAn Aha-goyamA ! he gautama! 'savvesu ceva uvavajaMti' sarveSu caiva deveSu bhavanapatyAdi vaimAnikAnteSu paJcendriya tiryagyonikA upapadyante, gautamaH pRcchati - 'jar3a bhavaNavaIsu kiM asurakumAresu uvavajrjjati jAva thaNiyakumAresu uvavajjaMti' yadA bhavanapatiSu paJcendriyatiryagyonikA upapadyante tadA kim asurakumAreSu upapadyante, yAvat kiM vA nAgakumAra - suvarNakumAraagnikumAra vidyutkumAra, udadhikumAra - dikkumArapavana kumAra - stanitakumAreSu upapadyante ? bhagavAna Aha- goyamA ! he gautama! 'savvesuceva uvavajja'ti' sarveSu caiva asurakumArAdi stanitakumArAnteSu paJcendriyatiryagyonikA upapadyante, ' evaM vANamaMtara joisiyavemANiesu nirantaraM uvavajjati' evam - uparyuktarItyA, vAnavyantarajyotiSkavaimAnikeSu nirantaram paJcendritiryagyonikA upapadyante, yAvatsaudharmezAnasanatkumAra mAhendra brahmalokalAntakamahAzukrasahasrAra kalpa iti - gautamaH pRcchati 'manussANaM bhaMte! anaMtaraM uccaTTittA kahiM gacchati, kahiM uvavajrjjati ? haiM, jyotiSkoM meM utpanna hote haiM athavA vaimAnikoM meM utpanna hote haiM ? bhagavAn he gautama! bhavanapatiyoM se lekara vaimAnikoM taka sabhI meM utpanna hote haiM / gautama - he bhagavan ! yadi bhavanapatiyoM meM utpanna hote haiM to kyA asurakumaroM meM yAvat-nAgakumAroM, suvarNakumAroM, agnikumAroM vidyatkumAro udadhikumAroM dvIpakumAroM dikkumAroM pavanakumAroM, yA stanitakumAroM meM utpanna hote haiM ? bhagavAn he gautama ! ina sabhI meM utpanna hote haiM / isI prakAra vAnavyantara, jyotiSka aura vaimAnikoM meM bhI utpanna hote haiM, magara vaimAnikoM meM sahasrAra kalpa taka utpanna hote haiM / , che, jyotiSkAmAM utpanna thAya che athavA vaimAnikemAM sanna thAya che ? zrI bhagavana:-gautama ! bhavanapatiyothI laIne vaimAnika sudhI badhAmAM utpanna thAya che. zrI gautama svAmI:-bhagavan / jo bhavanapatiyomAM utpanna thAya che te zuM asurakumArAmAM yAvat-nAgakumArA, suvarNa kumArA agnikumArA, vidyukumArA, udadhikumArA; dvIpakumArA, pavanakumArA, agara stanitakumAromAM utpanna thAya che ? zrI bhagavAna--A badhAmAM utpanna thAya che. eja prakAre vAna~vyaMtara, jyAtiSka ane vaimAnikeAmAM paNa utpanna thAya che, paNa vaimAnikamAM saha. sArakalpa sudhI utpanna thAya che. zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1148
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyavodhinI TIkA pada6 sU.15 tiryagyonikAyuddhartanAnirUpaNam 1133 he bhadanta ! manuSyAH khalu anantaram uddhRtya kutra gacchanti ? kutra upapadyante ? 'kiM neraiesu uvavajjati jAva devesu uvavajjaMti ?' kiM nairayikeSu upapadyante ? yAvat kiM tiryagyonikeSu upapadyante ? kiM vA manuSyeSu upapadyante ? kiM vA deveSu upapadyante, bhagavAn Aha-goyamA' he gautama ? 'neraiesu vi uvavajjati jAva devesu vi uvavajjaMti' manuSyAH svabhavAdudvartanAnantaraM nairayikeSvapi upapadyante, yAvat-tiryagyonikeSvapi upapadyante, manuSyeSvapi upapadyante devepvapi upapadyante, 'evaM niraMtaraM savvesu ThANesu pucchA ?' evam-upayuktarItyA nirantaram sarveSu sthAneSu pRcchA ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'savvesu ThANesu uvavajjaMti' manuSyA nirantaraM sarveSu sthAneSu upapadyante, 'na kiMci vi paDiseho kAyayo' na kizcidapi pratiSedhaH kartavyaH, 'jAva savvaTThasiddha devesu vi uvavajjati' yAvat bhavanapatyAdi sarvArthasiddhadeveSu api manuSyAH svabhavAdudvartanAnantaram upapadyante, kintu 'atthegaiyA sijhaMti, bujhaMti, muccaMti, parinivvAyaMti savvadukkhANaM ataM kareM ti' asttheke-kecana manuSyAH svabhavAdudvartanAnantaraM gautama-he bhagavan ! manuSya anantara udvartana karake kahA~ jAte haiM ? kahAM utpanna hote haiM ? nArakoM meM utpanna hote haiM yAvat devoM meM utpanna hote haiM ? bhagavan-he gautama ! manuSya apane bhava se udvartana karake sIdhA nArakoM meM bhI utpanna hote haiM tiryacoM meM bhI utpanna hote haiM manuSyoM meM aura devoM meM bhI utpanna hote haiN| isI prakAra nirantara sava sthAnoM meM pRcchA karanI cAhie aura usakA uttara yaha ki-he gautama ! manuSya sabhI sthAnoM meM utpanna hote haiM, kahIM bhI utpanna hone kA niSedha nahIM karanA cAhie, yAvat ve sarvArthasiddha vimAna meM bhI utpanna hote haiM / koI-koI manuSya siddhi prApta karate, haiM ,bodhi prApta karate haiM, samasta karmoM se yA bhavapara zrI gautama svAmI!bhagavad ! manuSya anantara udvartana karIne kyAM jAya che ? kayAM utpana thAya che nArakamAM utpanna thAya che yAvat devAmAM utpanna thAya che ? zrI bhagavAna-gautama ! manuSya potAnA bhAvathI udvatanA karIne sIdhA nArakamAM paNa unna thAya che, tiyAmAM paNa utpanna thAya che, manuSyomAM ane dezamAM paNa utpanna thAya che. eja prakAre niraMtara badhA sthAnamAM utpanna thAya che, kyAMI paNa umatra thavAne niSedha na kara joIe, yAvat teo savArthasiddha vimAnamAM paNa zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1149
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1134 prajJApanAsUtre sidhyanti budhyante mucyante, parinirvAnti - nirvANaM prApnuvanti, sarvaduHkhAnAmantaM kurvanti, ' vANamaMtara jo siyavemANiyasohammIsANAya jahA asurakumArA' vAnavyantara jyotiSkavaimAnikasaudharmezAnAzca yathA asurakumArA bhaNitAstathA bhaNitavyAH, kintu 'navaraM joisiyANaya vebhANiyANaya cayaMtIti abhilAvo kAyavyo' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu - jyotiSkANAJca vaimAnikAnAzca vyavanti' iti abhilApaH AlApaH kartavyaH, gautamaH pRcchati - 'saNakumAradevANaM pucchA ?' sanatkumAradevAnAM pRcchA ? bhagavAn Aha - 'goyamA ! he gautama ? jahA asurakumArA' yathA asurakumArA uktAstathaiva sanatkumAradevA vaktavyAH, kintu - 'navaraM egidiesa Na uvavajjaMti' navaram - pUrvApekSayA vizeSastu sanatkumAradevA ekendriyeSu svabhavAtpracyutya na upapadyante, evaM jAva sahassAragadeSA' evam uktarItyA yAvat - mAhendrabrahmalokamparA se mukti prApta karate haiM, nirvANa prApta karate haiM aura samasta duHkhoM kA anta karate haiM / " - vAnavyantara, jyotiSka, tathA saudharma aura aizAna vaimAnikoM kI prarUpaNA asurakumAroM ke samAna samajhanI cAhie / vizeSa vAta yaha hai ki jyotiSka aura vaimAnika devoM ke lie 'udavartanA' zabda kA prayoga na karake cyavana zabda kA prayoga karanA cAhie / gautama-bhagavan / sanatkumAra deva anantara udvavarttanA karake kahA~ utpanna hote haiM ? bhagavAn - gautama ! sanatkumAra devoM kA kathana asurakumAroM ke samAna samajhanA cAhie, vizeSatA yaha hai ki sanatkumAra deva apane bhava se cyavana karake ekendriyoM meM utpanna nahIM hote haiM / isI prakAra utpanna thAya che. kAi koi manuSya siddhi prApta kare che, kheAdhi prApta kare che, samastakamAMMthIyA bhavapara parAthI mukti prApta kare che ane samastaduHkhAnA aMta kareche. vAnavyaMtara, jyotiSka tathA saudha ane azAna vaimAnikAnI prarUpaNA asurakumArAnA samAna samajavI joie. vizeSavAta e che ke jayotiSka ane vaimAnika vAnA mATe 'urdUnA' zabdanA prayoga na karatA cyavana' zabdane prayoga karavA joie. zI gautama svA':-bhagavan ! sanakumAra deva anantara urdUnA karIne kayAM utpanna thAya che? zrI bhagavAn-gautama ! sanakumAra devAnu` kathana asurakumAronA samAna samajavu joie, vizeSa vAta e che ke sanatkumAra deva potAnA bhavathI cyavana karIne ekendriyomAM utpanna nathI thatA eja prakAre sahasrAra devalAka sudhI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1150
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU015 tiryagyonikAyudvartanAnirUpaNam 1135 lAntaka mahAzukrasahasrArakadevAH vaktavyAH, 'ANaya jAva aNuttavovavAiyA devA evaM ceva' Anata-yAvat-prANata-AraNAcyutanavagraiveyakapazcAnutaraupapAtikA devA evaJcaiva -pUrvoktavadeva bodhyAH, 'navaraM-'No tirikkhajoNiemu uvavajjati navaram'-pUrvApekSayA vizeSastu AnatAdi pazcAnuttarauyapAtikAntA devA no tiryagyonikeSu svabhavAtpracyavAnantara mupapadyante, kintu-'maNussesu pajattagasaMkhejjavAsAuyakammabhUmagabbhavakkatiyamaNUsesu uvavajjaMti' manuSyeSu paryAptakasaMkhyeyavarSAyuSkakarmabhUmigagarbhavyutkrAntika manuSyeSu AnatAdi devA upapadyante, tathA ca paJcendriyatirazcAM nairayikatiryagmanuSya devagatiSu navaraM vaimAnikeSu sahasrAraparyanteSu, manuSyANAM sarveSu sthAneSu sanatkumArAdi devA sahasrAra devaparyantAnAM garbhavyutkrAntika saMkhyeyasahasrAra devaloka taka arthAt mAhendra, brahmaloka, lAntaka, mahAzukra, aura sahasrAra devaloka ke devoM paryanta kahanA cAhie, Anata, prANata, AraNa aura acyuta, nau graiveyaka tathA pAMca anuttara vimAnoM ke devoM kA nirUpaNa bhI isI prakAra samajhanA cAhie, magara inameM vizeSa yaha hai ki ye Anata Adi deva apane bhava kA tyAgakara sIdhe tiyacoM meM utpanna hote haiM, kintu paryApta, saMkhyAta varSa kI Ayu vAle, karmabhUmija, garbhaja manuSyoM meM utpanna hote, haiN| isa prakAra paMcendriya tiryaMcoM kA nArakoM tiryaMcoM, manuSyoM aura devoM meM--kintu vaimAnikoM meM sahasrAra paryanta utpAda hotA hai / manuSyoM kA sabhI sthAnoM meM utpAda hotA hai / sanatkumAradevoM se lagAkara sahasrAra kalpa taka ke devoM kA garbhaja saMkhyAtavarSa kI Ayu vAle paMcendriya tiryaMcoM aura manuSyoM meM utpAda hotA hai / Anata Adi arthAt mahendra, brahmaka, lAntaka mahAzuka ane sahasAra devakanA de sudhI kahevuM joIe. Anata-prANata, AraNa ane azruta, nava vaiveyaka tathA pAMca anuttara vimAnanA devenuM nirUpaNa paNa eja prakAre samajavuM joIe. paNa temAM vizeSatA e che ke A Anata Adi deva pitAnA bhavane tyAga karI sIdhA tiyAmA utpana nathI thatA kintu paryApta, saMkhyAta varSanI AyuvALA karmabhUmija garbhaja manuSyomAM utpanna thAya che. e prakAre paMcendriya tiyanA nArake tiyA manuSyo ane devAmAM kintu vaimAnikema sahasAra paryanta utpanna thAya che, manuSyone badhA sthAnamAM utpAda thAya che. sanaskumAra dethI AraMbhIne sahasAra kalpa sudhInA devene garbhaja saMkhyAtavarSanI AyuvALA paMcendriya tiryaMca ane manuSyomAM utpAda zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1151
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1136 prajJApanAsUtre varSAyuSka paJcendriyatiryagmanuSyeSu, AnatAdidevAnAM garbhajasaMkhyeyavarSAyuSka manuSyeSveveti, dvAraM paSTham // sU014 // // iti SaSThaM dvAraM / / mUlam-neraiyANaM bhaMte ! kati bhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti ? goyamA! niyamA chammAsAvasesAuyA parabhaviyAuyaM, evaM asurakumArA vi, evaM jAva thaNiyakumArA, puDhavikAiyANaM bhaMte ! kati bhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti ? goyamA ! puDhavikAiyA duvihA paNNatA ? taM jahAsovakamAuyA ya niruvakamAuyA ya, tattha NaM je te niruvakamAuyA te nighamA tibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti, tattha NaM je te sovakamAuyA te siya tibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti, siya tibhAgatibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti, siya tibhAgatibhAgatibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti, AuteuvAuvaNaphphaikAiyANaM beiMdiyateiMdiyacauridiyANa vi evaM ceva, paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! katibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti ? goyamA! paMciM. diyatirikkhajoNiyA duvihA paNNattA, taM jahA-saMkhejavAsAuyA ya asaMkhejavAsAuyA ya, tattha NaM je te asaMkhejjavAsAuyA te niyamA chammAsAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti, tattha NaM je te saMkhijavAsAuyA te duvihA paNNattA, taM jahAsovakamAuyA ya niruvakamAuyA ya, tattha NaM je te niruvakamAuyA te niyamA tibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti, tatthaNaM je tesovakamAuyA teNaM siya tibhAge parabhaviyAuyaM pakareti. siya tibhAgatibhAge parabhaviyAuyaM pakareMti, siya tibhAgadevoM kA garbhaja evaM saMkhyAta varSa kI Ayu vAle manuSyoM meM hI utpAda hotA hai| SaSTha dvAra samApta thAya che. Anata Adi devAne garbhaja evaM saMkhyAta varSanI AyuvALA manu mAMja utpAda thAya che. // chadAra sabhAta // zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1152
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.015 nairayikAnAM paramavikAyuSyabandhani0 1137 tibhAgatibhAgAbasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti, evaM maNUsA vi, vANamaMtarajoisiyavemANiyA jahA neriyaa!| daarN|suu.15|| ____chAyA-nairayikAH khalu bhadanta ! katibhAgAvazeSAyuSaH pArabhavikAyuSyaM prakurvanti ? gautama ! niyamAt SaDmAsAvazeSAyuSkAH pArabhavikAyuSyam , evam asurakumArA api, evaM yAvat stanitakumArAH pRthivIkAyikAH khalu bhadanta ! kati bhAgAvazeSAyuSkAH pArabhavikAyuSyaM prakurvanti ? gautama ! pRthivIkAyikAH dvividhAH prajJaptAH, tadyathA sopakramAyuSkAzca, nirupakramAyuSkAca, tatra khala je te nirupakramA parabhava kI Ayu kA bandha zabdArtha-(neraiyA NaM bhaMte !) he bhagavan ! nAraka jIva (katibhAgAvasesAuyA) kitanA bhAga Ayu zeSa rahane para (parabhaviyAuyaM) AgAmI bhava kI Ayu ko (pakareM ti) karate-bAMdhate haiM ? (goyamA !) he gautama ! (niyamA) niyama se (chammAsAvasesAuyA parabhaviyAuyaM) chaha mAsa Ayu zeSa rahane para parabhava kI Ayu bAMdhate haiM ? (evaM asura kumArA vi) isI prakAra asura kumAra bhI (evaM jAva thaNiyakumArA) isI prakAra yAvatU stanita kumaar| ___(puDhavikAiyA NaM bhaMte ! katibhAgAvasesAuyA paramaviyAuyaM pakareti) he bhagavan ! pRthvIkAyika kitane bhAga Ayu zeSa rahane para parabhava kI Ayu bAMdhate haiM ? (goyamA !) he gautama ! (puDhayikAiyA duvihA paNNattA) pRthvIkAyika do prakAra ke kahe haiM / (taM jahA) ve isa prakAra (sovakkamAuyA ya niruvakamAuyA ya) upakramayukta Ayu vAle aura parabhavanI AyunA banya zAya :-(neraiyANaM bhaMte !) 3 bhagavan n||24 01 (katibhAgAvasesAuyA) sA mA mAyu zeSa 2utai (parabhaviyAuyaM) 210bhI lavanI mAyu (pakareMti) mAMdhe cha-42 cha ? (goyamA !) 3 gautama ! (niyamA) niyamathI (chammAsAvasesA uyA parabhaviAuyaM) cha bhAsa mAyu mAchI rahatai 52manI sAyu sAMdhe cha (evaM asurakumArA vi) me04 42 asurabhA2 55(evaM jAva thaNiyakumArA) e prakAre yAvat svanitakumAra (puDhabikAiyAMNaM bhaMte ! katibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti) ulgvana ! pRthvIkAyika keTalA bhAga Ayu zeSa rahetA parabhavanuM Ayu bAMdhe che? (goyamA !) gautama ! (puDhavikAiyA duvihA paNNattA) pRthvIya the prAranA Baa cha (taM jahA) tethe 2 // rIte (sovakamAuyA ya nirUvakamAuyAya) 64bha yukta mAyuvA bhane 75 2hita mAyuvANA (tattha NaM) tamAmAMthI (je te niruva pra. 143 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1153
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1138 prajJApanAsUtre yuSkAste niyamAt tribhAgAvazepAyuSkAH pArabhavikAyuyaM prakurvanti, tatra khalu ye te sopakramAyuSkAste syAt tribhAgAvazeSAyuSkAH pArabhavikAyuSyaM prakurvanti, syAt tribhAgatribhAgAvazepAyuSkAH pArabhavikAyuSyaM prakurvanti, syAt tribhAgatribhAgatribhAgAvazeSAyupkAH pArabhavikAyuSyaM prakurvanti, aptejovAyuvanaspatikAyikAH dvIndriyatrIndriyacaturindriyAnAmapi evazcaiva, paJcendriyatiryagyonikAH khalu bhadanta ! upakrama rahita Ayu vAle (tattha NaM) unameM se (je te niruvakkamAuyA) nirUpakrama AyuvAle haiM / (te) ve (niyamA) niyama se (tibhAgAvasesAuyA) Ayu kA tIsarA bhAga zeSa rahane para (parabhaviyAuyaM) paramava kI Ayu ko (pakareM ti) bAMdhate haiM ? (tattha NaM je te sovakkamAuyA te) unameM jo sopakrama Ayu vAle haiM ve (siya) kadAcit tibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareM ti) Ayu kA tIsarA bhAga zeSa rahane para parabhava kI Ayu bAMdhate haiN| (siya) kadAcit (tibhAgatibhAgAksesAuyA parabhaviyAuM pakare ti) tIsare bhAga kA tIsarA bhAga Ayu zeSa rahane para parabhava kI Ayu bAMdhate haiM / (siya) kadAcit (tibhAgatibhAgatibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti) tIsare bhAga ke tIsare bhAga kA tIsarA bhAga rahane para parabhava kI Ayu bAMdhate haiN| ___ (Au-teu-vAu-vaNapphaikAiyANaM beiMdiya-teiMdiya-cauridiyANa vi evaM ceva) apkAyikoM, tejaskAyikoM, vAyukAyikoM, vanaspatikAyikoM, dvIndriyoM trIndriyoM, cauindriyoM kA kathana bhI isI prakAra / kamAuyA) ni354 mAyuvANA cha (te) te (niyamA) niyamathI (tibhAgAvasesA uyA) AyuSyane zrIna lA zeSa 2ut| (parabhaviyAuya) 52 apanA mAyudhyane (pakareM ti) mAMdhe cha (tatthaNaM je te sovakkamAuyA) tamAmA re 54bha mAyupaNA cha (te) tasA (siya) 44Ayit (tibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareM ti) mAyudhyana jIne lAgI 2heta 52 apanA mAyuSyane mAMdhe cha (siya) hathit (tibhAgatibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti) AyuSyanA trIna lAyana kI mA! 18 22tA 52vanA AyuSyane mAMdhe cha (siya) 4Ayit (tibhAgatibhAgatibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti) zrImAna zrIna bhAgane kI mAga AyuzeSa raDatA 52manu mAyuSya mAMdhe cha (siya) yit (tibhAga tibhAga) (Au-teu-vAu-vaNapphahakAiyANaM beiMdiya-teiMdiya-cauri diyANa vi evaM ceva) bhayo , te424||481, vAyuyI , vanaspati yi, dIndriyo, zrI. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1154
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.15 nairavikrAnAM parabhavikAyuSyabandhani0 kati bhAgAvazeSAyuSkAH pArabhavikAyuSkaM prakurvanti ? gautama ! paJcendriyatiryagyofoor dvividhAH prajJaptAH, tadyathA - saMkhyeyavarSAyuSkAzca asaMkhyeyavarSAyuSkAca, tatra khala ye te, asaMkhyeyavarSAyuSkAste niyamAt SaDmAsAvazeSAyuSkAH pArabhavikAyuSyaM prakurvanti, tatra khalu ye te saMkhyeyavarSAyuSkAste dvividhAH prajJaptAH, tadyathAsopakramAyuSkA, nirupakramAyuSkAzca tatra khalu ye te nirupakramAyuSkAste niyamAt, tribhAgAvazeSAyuSkAH pArabhavikAyuSkaM prakurvanti, tatra khalu ye te sopa 1131 (paMcidiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte! kati bhAgAvasesAjyA parabhaviyAjyaM pakareti ?) bhagavan ! paMcendriya tiryaca kitane bhAga Ayu zeSa rahane para parabhava kI Ayu bAMdhate haiM ? (goyamA ! paMciMdiyatirikkhajoNiyA dubihA paNNattA) gautama ! paMcendriya tirthaca do prakAra ke kahe haiM / (taM jahA ) ve isa prakAra ( saMkhejjavAsAjyA ya asaMkhejjavAsAjyA ya) saMkhyAta varSa kI Ayu vAle aura asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle (tattha NaM je te asaMkhejjavAsAuyA) unameM jo asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle haiN| (te niyamA chammAsAvasesAuyA paramavidyAuyaM pakareMti) ve niyama se chahamAsa Ayu zeSa rahane para parabhava kI Ayu bAMdhate haiM / (tattha NaM je te saMkhijjavAsAuyA) unameM jo saMkhyAta varSa kI Ayu vAle haiM / (te dubihA paNNattA) ve do prakAra ke kahe haiM / (taM jahA) ve isa prakAra / (sovakkamAjyA ya nirUvakamAjyA ya) sopakrama Ayu vAle aura nirUpakrama Ayu vAle (tattha NaM je te nirUvakkamAuyA) unameM jo nirUpakrama Ayu vAle haiN| (te niyamA) ve niyama se ndriyA, caturindriyAnuM kathana paNa A prakAre ja (paMci diyatiriktra joNiyANaM bhaMte ! katibhA gAvasesAjyA parabhaviyAjyaM pakare 'ti ?) E lagavan ! yathendriya tiryaya DeMTalA lAga AyuzeSa rahetA pa2bhavanuM AyuSya madhe che ? ( goyamA ! paMciMdiyatirikkhajoNiyA vuvihA paNNattA) he gautama! yathendriya tiryaya meM abharatA hyA che (taM jahA) tethe yA rIte (saMkhejjavAsAjyA ya asaMkhejjavAsAjyAya ) sajyAta varSAnI AyuvAjA ane asauMdhyAta varSanI AyuvANA (te nicamA chammAsAvasesAcyA parabhaviyAjyaM pakareM ti) teo niyamathI cha mAsa AyuzeSa rahetA parabhavanA AyuSyane khAMdhe che (tatthaNaM je te saMkhijjavAsAjyA temamAM ne sAMdhyAta varSAnI AyuvAjA che (a gfagi 900171) A21 A ukipal kel! I (+ FET) ADU 241 81k (enuyAya niruvakkamAuyAya) sopabha AyuvAnA bhane niyama AyuvANA (tattha NaM je te niruvakamA uyA) temAM ne niyama AyuvAjA che (te niyamA) tethe niyamathI zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1155
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre kramAyuSkAste khalu syAt tribhAge pArabhavikAyuSyaM prakurvanti, syAt tribhAgatri. bhAge pArabhavikAyuSkaM prakurvanti, syAt tribhAgatribhAgatrimAgAvazeSAyuSkAH pArabhavikAyuSyaM prakurvanti evaM manuSyA api, vAnavyantarajyotiSkavaimAnikA yathA nairayikAH, dvAram // sU0 15 // TIkA-pUrva yeSAM jIvAnAM narakAdi gatiSu nAnAprakArakautpAdaH prarUpitastai jIvaiH pUrvabhave eva vartamAnairAyurvandhaH kRtastadanantaraM parabhave teSAmupapAto bhavati, anyathA upapAtAsaMbhavAt , tatra pUrvabhavAyuSi kiyad bhAgAvaziSTe sati (tibhAgAvasesAuyA) Ayu kA tIsarA bhAga zeSa rahane para (parabhadiyAuyaM pakareM ti) para bhava kI Ayu bAMdhate haiM / (tattha NaM je te sova. kkamAuyA) unameM jo sopakrama Ayu vAle haiM / (te NaM siya ti bhAge parabhaviyAuyaM pakAti) ve kadAcit tIsare bhAga meM Ayu bAMdhate haiN| (siya tibhAga tibhAge paramaviyAuyaM pakareM ti) kadAcit tIsare bhAga ke tIsare bhAga meM parabhava kI Ayu bAMdhate haiM / (siya tibhAgatibhAgatibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti) kadAcit tIsare bhAga ke tIsare bhAga kA tIsarA bhAga zeSa rahane para parabhava kI Ayu bAMdhate haiN| (evaM maNUsA vi) isI prakAra manuSya bhii| (vANamaMtara joisiyave. mANiyA jahA neraiyA) vANabyantara, jyotiSka aura vaimAnika nArakoM ke samAna / dvAra samApta // sU0 15 // TIkArtha-jina jIvoM kA naraka Adi gatiyoM meM nAnA prakAra kA upapAta batalAyA gayA hai, ve jIva java pUrvabhava meM vidyamAna the tabhI agale bhava kI Ayu kA baMdha kara cuke the| tatpazcAt hI AgAmI bhava (tibhAgAvasesAuyA) sAyutI zrI. mA zeSa 2utA (parabhaviyAuyaM pakareM ti) 52sapanu AyuSya mAMdhe cha (tattha NaM je te sovakamAuyA) tamAmA 2 sopama mAyuvAmA cha (te NaM siya tibhAge parabhaviyAuyaM pakareM ti) 4Athit trI mAM 52mavarnu mAyu mAMdhe cha (siya tibhAgatibhAge parabhaviyAuyaM pakareM ti) hAyit niot lAnA oin mAmA 521nu mAyu madhe che. (siya tibhAgatibhAgatibhAgAvasesAuyA Sa bhaviyAuyaM pakareMti) sthita zrI mAna trIta mAganI trI mA zeSa 2utA 52manu mAyu mA che (evaM maNusA vi) me0 prAre bhanudhyo 5 (vANamaMtarajoIsiyavemANiyA jahA neraiyA) vAnavyanta2, jyoti ane vaimAnika nArakanA samAna samajavA. dvAra samApta. TIkAtha-je jIvanA naraka Adi gatimAM nAnA prakAranA upapAta batAvyA che, te che jyAre pUrvabhavamAM vidyamAna hatA tyAre AgalA bhavanA zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1156
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.15 nairayikAnAM parabhavikAyuSyabandhani0 1141 pArabhavikAyuSyaM jIvA bannanti ? iti jijJAsAyAM prarupayitumAha-'neraiyANaM bhaMte ! kati bhAgAvase sAuyA parabhaviyAuyaM pakareM ti ?' gautamaH pRcchati, he bhadanta ! narayikAH khalu katibhAgAvazeSAyuSkAH-kiyad bhAgAvaziSTAyuSaH, pArabhavikAyuSyaM parabhavasambandhyAyuSyaM prakurvanti badhnanti ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'niyamA chammAsAvasesAuyA parabhaviyAuyaM' niyamAt-niyamataH khalu nairayikAH SaDmAsAvaveSAyupkA SaDmAsA avazeSamAyu ryeSAM te tathAvidhAH pArabhavikAyuSyaM badhnanti, 'evaM asurakumArA vi evam nairayikoktarItyaiva, asurakumArA api niyamAt SaDmAsAvazeSAyuSkAH pArabhavikAyuSyaM badhnanti iti bhAvaH, 'evaM jAva thaNiyakumArA' evam-nairayikoktarItyaiva, yAvat-nAgakumArAH, suvarNakumArAH, agnikumArAH vidyutkumArAH, udadhikumArAH, dvIpakumArAH, dikkumArAH, pavanakumeM una kI utpatti huii| pUrvabhava meM Ayu kA baMdha kiye vinA utpatti ho nahIM sktii| ataH yaha prazna uThanA svAbhAvika hai ki vartamAna meM bhogI jAne vAlI Ayu kA kitanA bhAga vIta jAne para athavA kitanA bhAga zeSa rahane para jIva AgAmI bhava kI Ayu kA bandha karate haiM ? isa prakAra kI jijJAsA hone para sUtrakAra prarUpaNA karate haiM gautama svAmI prazna karate haiM-bhagavan ! nAraka jIva bhujyamAna Ayu kA kitanA bhAga zeSa rahane para AgAmI bhava kI Ayu bA~dhate haiM ? bhagavAn uttara dete haiM-he gautama ! niyama se chaha mAsa Ayu zeSa rahane para nAraka jIva agale bhava kA bandha karate haiM / isI prakAra asura kumAra bhI chahamAsa Ayu zeSa rahane para AgAmI bhava kI Ayu bAMdhate haiM / isI prakAra nAgakumAra, suvarNakumAra, agnikumAra vidyutkumAra, AyuSyane baMdha karI cUkyA hatA. tyAra pachI AgAmI bhavamAM temanI utpatti thaI. pUrva bhavamAM Ayune baMdha karyA sivAya utpatti thaI ja zakatI nathI. tethI A prazna tha svAbhAvika che ke vartamAnamAM bhegavelA Ayuno keTale bhAga vItI jatAM athavA keTale bhAga zeSa rahetAM jIva agAmI bhavanA AyuSyane bAMdhe che evA prakAranI jIjJAsA thatAM sUtrakAra prarUpaNa kare che zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! nAraka jIva bhUjyamAna AyuSyanA keTalA bhAga zeSa rahetA AgAmI bhavanuM AyuSya bAMdhe che? zrI bhagavAn uttara Ape che -niyamathI cha mAsa Ayu zeSa rahetA nAraka jIva AgalA bhavanA AyuSyane bandha kare che. e ja prakAre asurakumAra cha mAsa Ayu zeSa rahetAM AgAmI bhavanA Ayune bAMdhe che e ja rIte nAgakumAra, suvarNakumAra, agnikumAra, vighukumAra, udadhikumAra, dvIpakumAra, dipha zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1157
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1142 prajJApanAstre mArAH stanitakumArA api niyamena SaDramAsAvaziSTAyuSkApArabhavikAyuSyaM badhnanti ityarthaH, gautamaH pRcchati-'puDhavikAiyANaM bhaMte ! katibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti ?' he bhadanta ! pRthivIkAyikAH khalu kati bhAgAvazeSAyuSkAHkiyad bhAgApaziSTAyuSaH pArabhavikAyuSyaM--parabhavasambandhyAyuSyam prakurvanti ? badhnanti ? bhagavAn Aha-goyamA !' he gautama ! 'puDhavikAiyA duvihA paNNattA' pRthivIkAyikA dvividhAH prajJaptAH 'taM jahA-sovakkamAuyA ya, niruvakkamAuyA ya' tadyathA-sopakramAyuSkAzca nirupakramAyuSkAca upakrameNa sahitamAyu yeSAM te sopakramAyuSkAH nAsti upakramo yasmin tAdRzamAyurtheSAM te nirupakramAyuSaH 'tattha NaM je te niruvakamAuyA te niyamA tibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti' tatra khalu sopakramanirupakramAyuSka madhye ye nirupakramAyuSkAH pRthivIkAyikAH santi, udadhi kumAra, dIpakumAra, dikkumAra, pavanakumAra aura stanitakumAra bhI vartamAna Ayu ke chaha mAsa zeSa rahane para agale bhava kI Ayu kA bandha karate haiN| gautama-he bhagavan ! pRthviIkAyika jIva vartamAna Ayu kA kitanA bhAga zeSa rahane para parabhava kI Ayu kA bandha karate haiM bhagavAn-he gautama ! pRthvIkAyika jIva do prakAra ke kahe haiM-sopakrama Ayu vAle aura nirupakrama Ayu vAle / Ayu kA vighAta karane vAle viSa, zastra, agni, jala Adi upakrama kahalAte haiM / ina upakramoM ke yoga se dIrgha kAla meM dhIre-dhIre bhogI jAne vAlI Ayu zIghra hI bhoga lI jAtI hai / jo Ayu upakramayukta ho vaha sopakrama kahalAtI hai aura jo Ayu upakrama se prabhAvita na ho sake vaha nirupakrama kahalAte haiM / pRthvIkAyika jIva donoM prakAra ke hote haiM-sopakrama kumAra, pavanakumAra ane svanitakumAra paNa vartamAna AyunA cha mAsa zeSa rahetA AgalA bhavanA Ayune bandha kare che. zrI gautamasvAmIhe bhagavan! pRthvIkAyika jIva vartamAna AyunA keTalA bhAga zeSa rahetA parabhavanA AyuSyane bandha kare che? zrI bhagavAna -gautama! pRthvIkAyika jIva be prakAranA kahyA che-pakrama AyuvALA ane nirUpakama AyuvALA, AyuSyane vighAta karanArA viSa, zastra agni, jaLa Adi upakrama kahevAya che. A upakramanA vegathI dIrgha kALamAM dhIre dhIre bhegavAtuM Ayu jaladIthI bhagavAI jAya che. je Ayu upakrama yukta hoya te sepakrama kahevAya che ane je Ayu upakramathI prabhAvita na thaI zake te nirUpakama kahevAya che. pRthvIkAyika jIva ane prakAranA hoya che-saMpakama zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1158
--------------------------------------------------------------------------
________________ .. prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.15 nairayikAnAM parabhavikAyuSyabandhani0 1143 te niyamAt-niyamena, tribhAgAvazeSAyuSkAH-tRtIyabhAgamavazeSamAyuryeSAM te tathAvidhAH tRtIyabhAgAvaziSTAyuSaH, sampUrNAyuSa stRtIyabhAgAvazeSe ityarthaH, pArabhavi kAyuSyaM-parabhavasambandhyAyuSyaM prakurvanti-badhnanti, 'tattha NaM je te sovakamAuyA te siya tibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti' tatra khalu sopakramanirupakramAyuSkamadhye ye sopakramAyuSkAH pRthivIkAyikAH santi te syAt-kadAcit kecit-tribhAgAvazeSAyuSkAH-tRtIyabhAgAvaziSTAyuSaH pArabhavikAyuSyaM-parabhavasambandhyAyuSya, prakurvanti, badhnanti, 'siya tibhAgatibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM paphareMti' syAt-kadAcit kecit sopakramAyuSaH pRthivIkAyikAH, tribhAgatribhAgAvazeSAyuSkAH-tribhAgasya tRtIyabhAgasya tribhAgaH tRtIyabhAgo'vazeSamAyu ryeSAM te tathAvidhAH tRtIyabhAgatUtIyabhAgAvaziSTAyuSaH, sampUrNAyuSo navamabhAge'vaziSTe sati ityarthaH pArabhavikAyuSyaM-parabhavasambandhyAyuSyaM prakurvanti vadhnanti, 'siya tibhAgatibhAgatibhAgAvaseyAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti' syAt-kadAcit -kecit sodhakramAyuSkAH pRthivIkAyikAH tribhAgatribhAgatribhAgAvazeSAyuSaH, Ayu vAle aura nirupakrama Ayu vAle inameM jo pRthvIkAyika nirupakrama Ayu vAle haiM, ve niyama se vartamAna Ayu ke do bhAga vyatIta ho jAne para aura tIsarA bhAga zeSa rahane para AgAmI bhava kI Ayu kA baMdha karate haiM jo pRthvIkAyika jIva sopakrama Ayu vAle haiM, ve kadAcit vartamAna Ayu kA tIsarAbhAga zeSa rahane para parabhava kI Ayu kA bandha karate haiM kintu yaha niyama nahIM hai ki tIsarA bhAga zeSa rahane para ve parabhava kI Ayu kA bandha kara hI le ataeva jo jIya usa samaya Ayu-bandha nahIM karate, ve avaziSTa tIsare bhAga ke tIna bhAgoM meM se do bhAga vyatIta ho jAne para aura eka bhAga zeSa rahane para Ayu kA bandha karate haiN| kadAcit isa tIsare bhAga meM bhI Ayu kA bandha na AyuvALA ane nirUpakrama AyuvALA. teomAM je pRthvIkAyika nirUpakama AyuvALA che, teo niyamathI vartamAna AyunA be bhAga vyatIta thaI jatAM ane trIjo bhAga zeSa rahetAM AgAmI bhavanA Ayune bandha kare che. je pRthvIkAyika jIva sopakama AyuvALA che, teo kadAcit vartamAna Ayune trIjo bhAga zeSa rahetA parabhavanA Ayune bandha kare che. kiMtu e niyama nathI. ke trIjo bhAga zeSa rahetAM te Ayune baMdha karI ja le, tethI ja je jIva te samaye Ayubandha nathI karatA teo avaziSTa trIjA bhAganA traNa bhAgamAMthI be bhAga vyatIta thaI jatAM ane eka bhAga bAkI rahetA Ayuno bandha kare che. kadAcit e trIjA bhAgamAM paNa Ayune bandha na thAya te zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1159
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1144 prajJApanAsUtre tribhAgasya-tRtIya bhAgasya, yastribhAgastRtIyabhAgastasya tribhAgastRtIyabhAgo'vazeSamAyuryeSAM te tathAvidhAH, tRtIyabhAgasya tRtIyabhAgo navamabhAgastasya tRtIyabhAgaH saptaviMzatitamo bhAgastasmin sampUrNAyuSaH saptaviMzatitame bhAge avaziSTe satItyarthaH pArabhavikAyuSyam-parabhavasambandhyAyuSyaM, prakurvanti, badhnanti, kvacittu yAvatpadagrahaNena tasyApi AyuSaH saptaviMzatitamabhAgasya tRtIyabhAge ekAzItitame bhAge kecana sopakramAyuSkAH pRthivIkAyikAH pArabhavikAyuSyaM badhnanti kecicca tasyApi ekAzItitamabhAgasya tRtIyabhAge tricatvAriMzadadhikadvizatatame bhAge pArabhavikAyuSyaM badhnanti, kecicca tasyApi bhAgasya huA to zeSa Ayu kA tisarA bhAga zeSa rahane para Ayu kA bandha karate haiM arthAt sampUrNa vartamAna Ayu ke tIsare bhAga ke zeSa rahane para athavA nau vAM bhAga zeSa rahane para athavA sattAIsayAM bhAga zeSa rarane para sopakrama Ayu vAle pRthvIkAyika jIba AgAmI bhava kI Ayu kA bandha karate haiN| kahIM-kahIM yAvat pada kA prayoga dekhAjAtA hai| usakA artha yaha hai ki jo jIva tIsare bhAga ke tIsare bhAga ke tIsare bhAga meM arthAt vartamAna Ayu ke sattAIsaveM bhAga meM bhI AgAmI bhava kI Ayu kA baMndha nahIM karate ve sattAIsaveM bhAga ke tIsare bhAga meM arthAt sampUrNa Ayu ke ikyAsI ve bhAga meM AgAmI bhava kI Ayu kA bandha karate haiN| aura koI-koI jIva usa ikyAsIveM bhAga ke bhI tIsare bhAga meM Ayu bAMdhate haiM, arthAt sampUrNa Ayu ke do sau tayAlIsaveM bhAga meM agale bhava kI Ayu kA bandha karate haiM / koI-koI jIva to isake bhI zeSa Ayune trIjo bhAga zeSa rahetAM Ayu bandha kare che. arthAt saMpUrNa vartamAna Ayune trIjo bhAga zeSa rahetAM athavA navame bhAga zeSa rahetAM athavA sattAvIsame bhAga zeSa rahetAM sepakama AyuvALA pRthvIkAyika jIva agAmI bhavanA Ayune bandha kare che. yAM: 4yAM ' yAvat / 54na prayoga hepAya cha, tanA matha cha hai je jIva trIjA bhAganA trIjA bhAganA trIjA bhAgamAM arthAta vartamAna AyunA sattAvIsamAM bhAgamAM paNa AgAmI bhavanA Ayuno bandha nathI karatA teo sattAvIsamAM bhAganA trIjA bhAgamAM arthAta saMpUrNa AyuSyanA ekAsImA bhAgamAM agAmI bhavanA Ayune bandha kare che. ane kaI kaI jIva ekAsImA bhAganA trIjA bhAgamAM Ayu bAMdhe che, arthAt saMpUrNa AyunA basa seMtAlIsamAM bhAgamAM AgalA bhavanA Ayune badha kare che. keI kaI jIva te zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1160
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.15 nairayikAnAM parabhavikAyuSyabandhani0 1145 tRtIyabhAge ekonatriMzadadhika saptazatatame bhAge pArabhavikAyuSyaM badhnAti, ityevaMrItyA yAvat antarmuhUrtAvaziSTe AyuSi pArabhavikAyuSyaM badhnanti iti kecid vadanti, mUletu yAvatpadaM nopalabhyate, etasya yuktAyuktatve sudhIbhiruhanIye, 'AuteuvAuvaNaphphaikAiyANaM beiMdiyateiMdiyavauriMdiyANa vi evaM ceva' apkAyikatejAkAyikavAyukAyikavanaspatikAyikAnAM dvIndriyatrIndriyacaturindriyAnAmapi, evaJcaiva-pRthivIkAyikavadeva pArabhavikAyurvandho bodhyaH, gautamaH pRcchati'paMciMdiyatirikkhajoNiyANaM bhaMte ! kati bhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti' he bhadanta ! paJcandriyatiryagyonikAH khalu katibhAgAvazeSAyupkAH-kiyad bhAgAvaziSTAyuSaH pArabhavikAyuSya-parabhavasalbandhyAyuSyaM prakurvanti badhnanti ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! paMciMdiyatirikkhajoNiyA duvihA paNNattA' paJcandri. tIsare bhAga meM arthAt sampUrNa Ayu ke sAta sau unatIsaveM bhAga meM Ayu kA bandha karate haiN| agara isa samaya bhI Ayu kA bandha na kiyA to vartamAna Ayu kA antarmuhUrta kAla zeSa rahane para to avazya hI navIna Ayu kA bandha kara lete haiM / aisA kinhIM-kihAM AcAryoM kA kathana haiM, magara mUla pATha meM yAvat pada upalabdha nahIM isakA vicAra hotA / aisI sthiti meM yaha kathana yukta hai yA nahIM isakA vicAra buddhimAnoM ko svayaM kara lenA caahie| ___akAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika, dvIndriya brIndriya aura caturindriya jIvoM kA Ayubandha pRthvIkAyikoM ke samAna hI samajhanA caahie| gautama-he bhagavan ! paMcendriya tiryaMca vartamAna Ayu kA kitanA bhAga zeSa rahane para parabhava kI Ayu kA bandha karate haiM ? temanA paNa trIjA bhAgamAM arthAt sapUrNa AyunA sAtasa ogaNatrIsamA bhAgamAM Ayune bandha kare che. agara e samaye paNa Ayuno bandha na karyo te vartamAna Ayuno antara muhUrta kAla zeSa rahetA te avazya ja navIna Ayune bandha karI le che. evuM kaI kaI AcAryonuM kathana che. paNa mULa pAThamAM "yAvat " pada upalabdha nathI thatuM. evI sthitimAM A kathana yukta che ke nahIM ene vicAra buddhimAnee svayaM karI levuM joIe. aSkAyika, tejaskAyika, vAyukAyika, vanaspatikAyika, dvIndriya, trIndriya ane caturindriya jene Ayu bandha pRthvIkAcikenA samAnaja samaja joIe zrI gautamasvAmI -he bhagavan! paMcendriya tiryaMca vartamAna AyunA keTalA bhAga zeSa rahetA parabhavanA Ayune khabdha kare che? pra0 144 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1161
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1146 prajJApanAsUtre yatiryagyonikAH dvividhAH prajJaptAH, 'taM jahA-saMkhejjavAsAuyA ya asaMkhejjavAsAuyA ya' tadyathA-saMkhyeyavarSAyuSkAzca asaMkhyeyavarSAyuSkAca, 'tattha NaM je te asaMkhejjavAsAuyA te niyamA chammAsAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti' tatra khalusaMkhyeyAsaMkhyeyavarSAyuSkamadhye ye te asaMkhyeyavarSAyuSkAH paJcendriyaniryagyonikAH santi te niyamAta-niyamataH SaDmAsAvazeSAyuSkAH-SaNmAsAvaziSTAyuSaH, pArabhavikAyuSyaM-parabhavasambandhyAyuSyaM prakurvanti-badhnanti 'tattha NaM je te saMkhijjavAsAuyA te duvihA paNNattA' tatra khalu-saMkhyeyAsaMkhyeyavarSAyuSkamadhye ye te saMkhyeyavarSAyuSkAH paJcendriyatiryagyonikAH santi te dvividhAH prajJaptAH 'taM jahA-'sovakkamAuyA ya, niruvakamAuyA ya' tadyathA-sopakramAyuSkAzca nirupakramAyuSkAca, 'tattha NaM je te niruvakkamAuyA te niyamA tibhAgAvasesAuyA parabhaviyAuyaM pakareMti' tatra khalu sopakramanirupakramavarSAyuSkamadhye, ye te nirupakramAyuSkAH paJcendriyatiryagyonikAH santi, te niyamAt-niyamatastribhAgAvazeSAyuSkAH tRtIyabhAgAvaziSTAyuSaH pArabhavikAyuSyam-parabhavasambandhyAyuSyaM, prakurvanti badhnanti, 'tattha NaM je te sopakamAuyA teNaM siya tibhAge parabhaviyAuyaM pakareMti' tatra khalu sopakramanirupakramAyuSka madhye ye te sopakramAyuSkAH paJcendriyatiryagyonikAH santi bhagavAn-he gautama ! paMcendriya tiyaca do prakAra ke kahe gae haiM, yathA saMkhyAta varSa kI Ayu vAle aura asaMkhyAta varSa kI Ayu vaale| inameM jo asaMkhyAta varSa kI Ayu vAle haiM, ve niyama se bhujyamAna Ayu ke chaha mAsa, zeSa rahane para AgAmI bhava kI Ayu kA baMdha karate haiN| aura jo saMkhyAta varSa kI Ayu vAle haiM, ve bhI do prakAra ke haiM-sopakrama Ayu vAle aura nirUpakrama Ayu vaale| inameM se nirUpakrama Ayu vAle niyama se vartamAna Ayu kA tIsarA bhAga zeSa rahane para AgAmI bhava kI Ayu kA bandha kara lete haiN| jo jIva sopakrama Ayu vAle haiM, ve kadAcit tIsarA bhAga zeSa rahane para Ayu kA bandha karate haiM, kadAcit tIsare bhAga kA tIsarA bhAga zeSa rahane para Ayu kA bandha karate zrI bhavAn :-De gautama ! pazyandriya tiya"ya meM pr424|| cha, jema ke-saMkhyAta varSanI AyuvALA ane asaMkhyAta varSanI AyuvALA teomAM je saMkhyAta varSanI AyuvALA che, teo niyamathI bhujyamAna AyunA che mAsa zeSa rahetA AgAmI bhavanA Ayune bandha kare che. ane je saMkhyAta varSanI AyuvALA che. teo paNa be prakAranA che -sapakrama AyuvALA ane nirUpakama AyuvALA. temAMthI nirUpakama AyuvALA niyamathI vartamAna Ayuno trIjo bhAga zeSa rahetA AgAmI bhavanA Ayune bandha karI le che. je jIva se kama AyuvALA che, teo kadAcit trIjo bhAga zeSa rahetAM Ayune zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1162
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.15 nairayikAnAM parabhavikAyuSyabandhani0 1147 te khalu syAt-kadAcit kecit , tribhAge AyuSastRtIyabhAge, pArabhavikAyuSkaM parabhavasambandhyAyuSyaM, prakRrvanti-badhnanti 'siya tibhAgatibhAge parabhaviyAuyaMpakareMti' syAt-kadAcit kecit sopakramAyuSkAH paJcendriyatiryagyonikAH tribhAgatribhAge-tRtIyabhAgasya tRtIyabhAge sampUrNAyuSo navamabhAge ityarthaH / pArabhavikAyuSyaM-parabhavasambandhyAyuSyaM, prakurvanti-badhnanti, 'siya tibhAgatibhAgatibhAgAvasesAuyA parabhapiyAuyaM pakareMti' syAt-kadAcit-kecit paJcendriyatiryagyonikAH, tribhAgatribhAgatribhAgAvazeSAyuSaH tRtIyabhAgasya yastRtIyabhAgastasya tRtIyabhAgAvazeSAyuSkAH sampUrNAyuSaH saptaviMzatitamabhAge ityarthaH ghArabhavikAyuSyaM-parabhavasambandhyAyuSyaM prakurvanti-badhnanti, 'evaM maNUsA vi' evam paJcendriyatiryagyonikavadeva manuSyA api kadAcit kecit sampUrNAyuSo navamabhAge, kadAcit kecit sampUrNAyuSaH saptaviMzatitamabhAge pArabhavikAyuSyaM badhnantItyarthaH 'vANamaMtarajoisiya vemANiyA jahA neraiyA' vAnavyantarajyotiSkavaimAnikA yathA haiM, arthAt sampUrNa Ayu ke nauvAM bhAga zeSa rahane para Ayu bAMdhate haiM aura koI-koI usakA bhI tIsarA bhAga arthAt sampUrNa Ayu kA sattAIsavAM bhAga zeSa rahane para parabhava saMbaMdhI Ayu kA bandha karate haiN| __manuSya bhI isI prakAra Ayu kA bandha karate haiM, arthAt paMcendriya tiryacoM ke samAna koI-koI manuSya vartamAna Ayu kA tIsarA bhAga zeSa rahane para, koI tIsare bhAga kA tosarA bhAga zeSa rahane para aura koI tIsare bhAga ke tIsare bhAga kA tIsarA bhAga zeSa rahane para parabhava saMbaMdhI Ayu kA bandha karate haiN| kintu vAnavyantara, jyotiSka aura vaimAnika deva, nArakoM ke samAna niyama se chahamAsa vartamAna bandha kare che, kadAcit trIjA bhAgane trIjo bhAga zeSa rahetA Ayune bandha kare che, arthAta saMpUrNa Ayune navame bhAga zeSa rahetA Ayu bAMdhe che. ane kaI kaI tene paNa trIjo bhAga athar saMpUrNa Ayuno sattAvIsame bhAga zeSa rahetA parabhava sambandhI Ayu bandha kare che. manuSya paNa eja prakAre Ayune bandha kare che, arthAt paMcendriya tiryacenA samAna keI ke manuSya vartamAna Ayuno trIjo bhAga zeSa rahetA, kaI kaI trIjA bhAgane trIjo bhAga zeSa rahetA ane keI trIjA bhAganA trIjA bhAgane trIjo bhAga zeSa rahetA parabhava saMbandhI Ayune bandha kare che. paNa vAna -vyantara, jatika ane vaimAnika deva, nArakonA samAna niyamathI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1163
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1948 prajJApanAstre nairayikA niyamataH SaNmAsAvaziSTAyuSaH pArabhavikAyuSyaM badhnanti tathaiva niyamataH paNmAsAvaziSTAyuSa evaM pArabhavikAyuSyaM badhnanti ityaashyH| iti, ||suu0 15 // 'dAra' saptamaM dvAraM samAptam // mUlam-kaivihe NaM bhaMte ! AuyabaMdhe paNNatte ? goyamA ! chavihe AuyabaMdhe paNNatte, taM jahA-1 jAtinAmanihittAue 2 gatinAmanihattAue 3 ThitINAmanihattAue 4 ogAhaNanAmanihattAue 5 paesanAmanihattAue 6 aNubhAvanAmanihattAue, neraiyANaM bhaMte ! kaivihe AuyabaMdhe paNNatte ? goyamA! chavihe AuyabaMdhe paNNatte, taM jahA-jAtinAmanihattAue, gatiNAmanihattAue, ThiINAmanihattAue, ogAhaNaNAmanihattAue, paesaNAmanihattAue, aNubhAvaNAmanihattAue, evaM jAva vemANiyANaM, jIvA NaM bhaMte! jAtiNAmanihattAuyaM katihi Agarisehi pakareMti ? goyamA! jahaNNeNaM ekkeNa vA dohiM vA, tihiM vA, ukkoseNaM ahiM, neraiyANaM bhaMte ! jAtiNAma. nihattAuyaM katihiM AgarisehiM pakareMti ? goyamA! jahaNaNeNaM ekkeNa vA dohiM vA, tIhiM vA, ukkoseNaM ahi, evaM jAva vemANiyA, evaM gatiNAmanihattAue vi, ThiINAmanihattAue vi, ogAhaNaNAmanihattAue vi, paesaNAmanihattAue vi, aNubhAvanAmanihattAue vi, etesi NaM bhaMte ! jIvANaM jAtiNAmanihattAuyaM jahaNaNeNaM ekkeNa vA dohiM vA, tIhi vA ukkoseNaM ahiM AgarisehiM pakaremANANaM kayare kayarehiMto appA vA, Ayu ke jaba zeSa rahate haiM, taba parabhava kI Ayu kA bandha karate haiN| sAtavAM dvAra samApta // sU0 15 // cha mAsa vartamAna Ayu jyAre bAkI rahe che, tyAre parabhavanA Ayune anya kare che. sAtamuM dvAra samApta che 15 . zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1164
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1149 pramaiyabodhino TokA pada 6 sU.12 AyubandhanirUpaNam bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA? goyamA! savvatthovA jIvA jAtiNAmanihattAuyaM ahiM AgarisehiM pakaremANA sattahiM AgarisehiM pakaremANA saMkhejjaguNA, chahiM AgarisehiM pakaremANA saMkhejaguNA, evaM paMcahiM saMkhijaguNA, cauhiM saMkhijjaguNA tIhi saMkhejaguNA, dohiM saMkhijaguNA, egeNaM AgariseNaM pagaremANA saMkhejaguNA, evaM eteNaM abhilAveNaM jAva aNubhAgaNAmanihattAuyaM, evaM ete chappiya appAbahudaMDagA jIvAdiyA bhANiyavvA, iti paNNavaNAe vakkaMtiyapayaM chaTuM samattaM |6||suu016|| chAyA-katividhaH khalu bhadanta ! AyuSyabandhaH prajJaptaH ? gautama ! SaDUvidhaH AyuSyabandhaH prajJaptaH, tadyathA-jAtinAmanidhattAyuSyam 1, gatinAmanidhattAyuSyam2, sthitinAmanidhattAyuSyam 3, avagAhanAnAmanidhattAyuSyam 4, pradezanAmanidhattAyuSyam5, anubhAvanAmanidhattAyuSyam6, nairayikANAM bhadanta ! katividhaH Ayubandha ke prakAra zabdArtha--(kai viheNaM bhaMte ! AuyabaMdhe paNNatte?) bhagavan ! Ayu kA baMdha kitane prakAra kA kahA hai ? (goyamA !) he gautama ! (chavihe) chaha prakAra kA (Auya baMdhe) Ayu kA bandha (paNNatta) kahA gayA hai| (taM jahA) vaha isa prakAra (jAtinAmanihattAue) jAti nAma nidhattAyu (gatinAmanihattAue) gati nAmanidhattAyu (ThitiNAma nihattAue) sthitinAmanidhattAyu (ogAhaNanAmanihattAue) avagAhanA nAmanidhattAyu (paesanAmanihattAue) pradezanAmanidhattAyu (aNubhAva nAma nihattAue) anubhAva nAma nidhattAyu / (neraiyANaM bhaMte ! kaivihe AuyabaMdhe paNNatte ?) bhagavan ! nArakoM Ayu bandhanA prakAra zahAtha:-(kaiviheNaM bhaMte ! AuyabaMdhe paNNatte ?) 3 lAvan ! mAyunA anya sA prazna hA cha ? (goyamA) 3 gautama ! (chabihe) 7 prahArane (Auyabandhe) aayun| man5 (paNNatte) 4aa che (taM jahA) te 20 4Are (jAti nAmanihattAue)ti nAma nivattAyu (gatinAmanihattAue) gati nAma nidhatAyu (ThitinAmanihattAue) sthiti nAma nivattAyu (ogAhaNanAmanihattAue) 2Aq // nAma niyattAyu (paesanAmanihattAue) pradeza nAma nivattAyu (aNu - bhAvanAmanihattAue) manumA nAma nighattAyu zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1165
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1150 prajJApanAsUtre AyuSyabandhaH prajJaptaH ? gautama ! SaDUvidhaH AyuSyabandhaH prajJaptaH, tadyathA jAtinAmanidhattAyuSyam , gatinAmanidhattAyuSyam , sthitinAmanidhattAyuSyam , avagAhanAnAmanidhattAyuSyam , pradezanAmanidhattAyuSyam , anubhAvanAmanidhattAyuSyam , evaM yAvad vaimAnikAnAm, jIvAH khalu bhadanta ! jAtinAmanidhattAyuSyaM katibhirAkaH prakurvanti ? gautama ! jaghanyena ekena vA, dvAbhyAM vA, tribhirvA, utkRpTena aSTabhiH nairayikAH khalu bhadanta ! jAtinAmanidhattAyuSyaM katibhirAkaH prakurvanti ? gautama ! jayanyena ekena vA, dvAbhyAM vA, tribhirvA, utkRSTena aSTakA Ayu bandha kitane prakAra kA kahA hai ? (goyamA ! chavihe Auya. baMdhe paNNatte) gautama! chaha prakAra kA Ayu bandha kahA hai| (taM jahA) vaha isa kAra (jAtinAmanihattAue) jAti nAma nidhattAyu (gatiNAmanihattAue) gatinAmanighattAyu (ThiINAmanihattAue) sthitinAmanighattAyu ogAhaNaNAmanihattAue) avagAhanAnAmanighattAyu (padesaNAmanihattAue) pradezanAmanidhattAyu (aNubhAvanAmanihattAue) anubhAvanAmanidhattAyu (evaM jAva vemANiyANaM)isI prakAra yAvatvaimAnikoM tk| (jIvA NaM bhaMte ! jAtinAmanihattAuyaM katihiM AgarisehiM gareMti ?) bhagavan ! jIva jAtinAmanigattAyu ko kitane AkarSoM se bAMdhate haiN| (jahaNNeNaM ekkeNa vA, dohiM vA, tohiM vA) jaghanya eka, do yA tIna AkarSoM se (ukkoseNaM aTThahiM) utkRSTa ATha AkarSoM se| (neraiyA NaM bhaMte ! jAtinAmanihattAuya katihiM Agarisehi pagareti ?) bhagavan ! nAraka jAti nAma nighattAyu ko kitane AkarSoM (neraiyANaM bhaMte ! kaivihai AuyabaMdhe paNNatte ?) lasavAn ! naa2|naa mAyudhAranA 4aa cha ? (goyamA ! chavvihe AuyabaMdhe paNNatte) gautama ! 7 prAranA mAyumanya hyA cha (taM jahA) te // 54 // 2 (jAtinAma nihattAue) gati nAma nidhattAyu (gatiNAmaniDattAuya) gati nAmaniyattAyu (ThiInAmanihattAue) sthitinAma nivattAyu (ogAhaNaNAma nihattAue) mAnA nAma nidhattAyu (anubhAvanAmanihattAue) manulAva nAma nidhattAyu (evaM jAva vemANiyANaM) me ghAre yAvat vaimaani| sudhI (jIvANaM bhaMte ! jAtinAmanihadyAjyaM katihiM AgarisehiM pagare ti ?) lAvan ! tinAma nidhattAyune ghaTasA mAthI mAMdhe cha ? (jahaNNeNaM ekkeNa vA, dohiM vA tIhiM vA ?) dhanyathA 4 me 252 mAthI (ukkoseNaM ahiM) utkRSTa ATha AkarSothI (neraiyANaM bhaMte ! jAtinAmanihattAuyaM katihiM AgarisehiM pagare ti ?) magavan ! nA24 jatinAmanidhattAyuna 28 mAthI mAdhe cha ? (goyamA ! zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1166
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.16 AyuvandhanirUpaNam 1151 bhiH evaM yAvad vaimAnikAH, evaM gatinAmanidhattAyuSkamapi, sthitinAmaniyattAyuSyamapi, avagAhanAnAmanighattAyuSyamapi pradezanAmanidhattAyuSyamapi anubhAvanAmanidhattAyuSyamapi, eteSAM khalu bhadanta ! jIvAnAM jAtinAmanidhattAyuSyaM jaghanyena ekena vA dvAbhyAM vA, tribhirvA, utkRSTena aSTabhirAkaH prakurvatAM katare katarebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti ? gautama ! sarvastokAH jIvAH jAtinAmanidhattAyuSyam aSTabhirAkaH prakurvantaH saptabhi. se bAMdhate haiM ? (goyamA ! jahaNeNaM ekkeNa vA dohiM vA tIhiM vA) gautama ! jaghanya eka, do yA tIna se (ukkoseNaM ahiM) utkRSTa ATha se (evaM jAva vemANiyA) isI prakAra vaimAnikoM tk| ____ (evaM gati nAmanihattAue vi) isI prakAra gati nAma nidhattAyu bhI (ThiiNAma nihattAue vi) sthitinAma nighattAyu bhI (ogAhaNA nAmanihattAue vi) avagAhanA nAmanidhattAyu bhI (padesanAmanihattAue vi) pradezanAmanidhattAyu bhI (aNubhAvanAmanihattAue vi) anubhAvanAmanidhattAyu bhii| __ (etesiM bhaMte ! jIvANaM) bhagavan ! ina jIvoM meM (jahANeNaM ekkeNa vA dohiM vA tIhiM vA ukkoseNaM aTThAI vA AgarisehiM pakaremANANaM) jaghanya eka, do athavA tIna aura utkRSTa ATha AkarSoM dvArA baMdha karate vAloM meM (kayare kayarehito) kauna kisase (appA vA, bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA) alpa, bahuta, tulya yA vizeSAdhika hai ? (goyamA ! savvatthovA jIvA) gautama ! saba se kama jIva (jAti nAmanihattAuyaM) jAtinAmanighattAyu ko (aTThahiM AgarisehiM pakarejapaNeNaM ekkeNa vA dohiM vA tIhiM vA) gautama ! dhanyathA me4, 2. 252 thI (ukkosaNaM ahi) utkRSTa mA mAthI (evaM jAva vemoNiyA) me prakAre vaimAnike sudhI (evaM gatinAmanihattAue vi) se rIte gati nAma nivattAyu 56 (Dhii. nAmanihattAue vi) sthitinAmaniyattAyu 5 (ogAhaNAnAmanihattAue vi) 11. gAnA nAma niyattAyu 555 (padesanAmanihattAue vi) pradeza nAma nidhattAyu 555 (aNubhAvanAmanihattAue vi) sanumA nAma niyattAyu 59 / (etesiM bhaMte ! jIvANaM) 3 mApan ! mA vAmai (jahaNNeNaM ekkeNa vA dohiM vA tIhiM v| ukkoseNaM ahi vA AgarisehiM pakaremANANaM) dhanya me, meM athavA 15 mane utkRSTa 2mA 2 dArA 5 42vAvANAyAma (kayare kayare hito) a nAthI (appA vA vahuyA vA tullA vA visesAhiyA vA) 165, 5, tulya 12 vizeSAdhi cha ? (goyamA! sabvatthovA jIvA) gautama ! mAthI mch| 71 (jAtinAma zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1167
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1152 prajJApanAsUtre rAkaH prakurvantaH saMkhyeyaguNAH, SaDUbhirAkaH prakurvantaH saMkhyeyaguNAH evaM paJcabhiH saMkhyeyaguNAH, caturbhiH saMkhyeyaguNAH, tribhiH saMkhyeyaguNAH, dvAbhyAM saMkhyeyaguNAH, ekena AkarSaNa prakurvantaH saMkhyeyaguNAH. evam etena abhilApena yAvatanubhAvanAmanidhattAyuSyam , evam ete SaDapi alpabahutvadaNDakA jIvAdikA bhaNitavyAH, iti prajJApanAyAM vyutkrAntikapadaM SaSThaM samAptam // mANA) ATha AkarSoM se bAMdhane vAle haiM / (sattahiM AgarisehiM pakaremANA saMkhejjaguNA) sAta AkarSoM se bAMdhane vAle saMkhyAtaguNA haiM / (chahiM AgarisehiM pakaremANA saMkhejjaguNA) chaha AkarSoM se bAMdhanevAle saMkhyAtaguNA haiM / (evaM paMcahi saMkhijjaguNA) pAMca AkarSoM se bAMdhane vAle saMkhyAtaguNA (carahiM saMkhijjaguNA) cAra se bAMdhane vAle saMkhyAtaguNA (tIhiM saMkhejaguNA) tIna se bAMdhane vAle saMkhyAtaguNA (dohiM saMkhijjaguNA) do se bAMdhane vAle saMkhyAtaguNA (egeNaM AgarisaeNaM pagaremANA saMkhejjaguNA) eka AkarSa se bAMdhane vAle saMkhyAtaguNA haiN| (evaM) isa prakAra (eteNaM abhilAveNaM) isa abhilAya se (jAva aNubhAga nAmanihattAuyaM) yAvat anubhAga nAmanidhattAyu kA baMdha karate haiM / (evaM ete chappiya appAbahudaMDagA) isa prakAra ye chahoM alpa bahutva saMbaMdhI daMDaka (jIvAdIyA bhANiyavvA) jIva se AraMbha karake kahane cAhie (iti paNNavaNAe vakkaMtiyapayaM chaThe samattaM) isa prakAra prajJApanA meM vyutkrAnti nAmaka chaThA pada samApta huA // 16 // nihattAuya) aala nAma niyattAyune (aTThahiM AgarisehiM pakaremANA) 2418 pArSAthI mAMdhavAvA che. (sattahiM AgarisehiM pakaramANA saMkhejjaguNA) sAta mAthI mAMdhA va sabhyAtamA cha (chahiM AgarisehiM pakaramANA saMkhejjaguNA) 7 mAthI Hin7 // sadhyAta! che (evaM paMcahi saMkhijjaguNA) pAMya 24thI AdhA sacyAta cha (cauhiM saMkhijjaguNA) yAthI mAMdhAvaNa sabhyAta // (tihiM saMkhejjaguNA) thI mAMdhA sadhyAta (dohi saMkhijja gaNA) methI mAMdhA sacyAta cha. (egeNaM AgariseeNaM pakaremANA saMkhejjaguNA) me4 mAthI mAdhava jyAta cha. (evaM) se prAre (eteNaM abhilAveNaM) / manisAthI (jAva aNubhAganAmanihattAuyaM) yAvat manulA nAma nidhattAyunI madha 42 cha (evaM ete chappiya appA bahudaMDagA) / prAre 2 // cha bha65 matpa samadhI 64 (jIvAdIyA bhANiyavvA) 4thI mAra zana 4aa naye (iti paNNavaNAe vatiya payaM chaTuM samattaM) PAL AR prjnyaa5nAmAM vyutkAti nAmaka chaThTha pada samApta thayuM che 16 . zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1168
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.16 AyubandhanirUpaNam 1153 ___TIkA-- pUrva yad bhAgAvazeSo'nubhUyamAna bhavAyupi jIvAH pArabhavikAyuSyaM badhnanti tatprakAraM nairayikAdidaNDakakrameNa prarUpayitumAha-'kaiviheNaM bhaMte ! AuyabaMdhe paNNatte ?' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! katividhaH khalu AyuSyabandhaH prajJaptaH ? bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'chabihe AuyabaMdhe paNNatte' SaDvidhaH AyuSyabandhaH vajJaptaH, 'taM jahA' jAtinAmanihattAue' tadyathA-jAtinAmanidhattAyuSyam 1, 'gatinAmanihattAue' gatinAmanidhattAyuSyam2, 'ThitiNAmanihattAue' sthitinAmanidhattAyuSyam 3, 'ogAhaNAnAmanihattAue' avagAhanAnAmanidhattAyuSyam4, 'paesanAmanihattAue' pradezanAmanidhattAyuSyam 5, 'aNubhAvanAmanihattAue' anubhAvanAmanidhattAyupyam6, tatra jAtiH-ekendriyAdirUpA ___TIkArtha-isase pUrva yaha pratipAdana, kiyA gayA thA ki vartamAna meM bhogI jAne vAlI Ayu kA kitanA bhAga zeSa rahane para jIya AgAmI bhava kI Ayu kA bandha karate haiM ? aba yaha nirUpaNa kiyA jAtA hai ki jIva kitane prakAra kI parabhava saMbaMdhI Ayu bAMdhate haiM? daNDakakrama se yaha batalAyA jAtA hai| gautamasvAmI-prazna karate haiM-bhagavan ! AyuSya kA bandha kitane prakAra kA kahA gayA hai ? / bhagavAna-gautama ! AyuSyabandha chaha prakAra kA kahA gayA hai, vaha isa prakAra hai-(1) jAtinAmanighattAyu (2) gatinAmanighattAyu (3) sthitinAma nighattAyu (4) avagAhanA nAmanivattAyu (5) pradezanAmanidhattAyu aura (6) anubhAva naamnighttaayu| ekendriya Adi rUpa pAMca prakAra kI jAtI hai, vaha nAma arthAt TIkAtha-AnA pahelA A pratipAdana karyuM hatuM ke vartamAnamAM bhagavAtAAyune keTale bhAga zeSa rahetAM jIva AgAmI bhavanA Ayuno baMdha kare che? have te nirUpaNa karAya che ke jIva keTalA prakAranA parabhava saMbaMdhI Ayune bAMdhe che? daMDakakame A batAvAya che - zrI gautamasvAmI prazna kare che - he bhagavana ! AyuSyanA anya keTalA prakAranA kahelA che? zrI bhagavAna -he gautama! AyubaMdha cha prakAranA kahelA che, te A prakAre che-(1) tinAmanidhattAyu (2) gatinAmaniyattAyu (3) sthitinAma niyattAyu (4) 51 // // nAma niyattAyu (5) pradezanAmadhittAyu (6) bhane manubhAva nAma nidhattAyu. ekendriya Adi rUpa pAMca prakAranI jAti che te nAma arthAt nAma pra. 145 zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1169
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1154 prajJApanAsUtre pazcaprakArA saiva nAma-nAmakarmaNa uttaraprakRtivizeSarUpaM jAtinAma tena saha nidhattaMniSiktaM yadAyustajAtinAmanidhattAyuH, niSekazca karmapudgalAnAmanubhavanAtha racanArUpo bodhyaH, racanA tu 'mottUNasagamabAhaM paDhamAiThiIe bahutaraM davyaM / sise visesahINaM jA ukkosaMti ukosA // 1 // chAyA-muktvA svakIyAmabAdhAm (abAdhAkAle nAnubhavaiti na tatra dalikaracanA) prathamAyA (jaghanyAyAmantarmuhUrtarUpAyAM sthitau bahutaraM dravyam (ekAkarSagRhIteSvapi dalikeSu bahUnAM jaghanyasthitinAmeva bhAvAt ) zeSAyAm (samayAdhadhikAntamuhartAdikAyAM) vizeSahInam , evaM yAvadutkRSTAM sthitimutkRSTataH (vizepahInaM-sarvahInaM dalikaM bhavati) evaM gati narakagati tiryaggatimanuSyagati devagati bhedAccaturvidhA, saiva nAma gatinAma tena saha nidhattaM niSiktam-AyurgatinAmanidha nAma karma kI uttara prakRti hai / usake sAtha nighatta arthAt niSikta Ayu jAtinAmanidhattAyu kahalAtI hai / anubhava karane ke lie karmapudgaloM kI racanA vizeSa jo hotI hai, use niSeka kahate haiM / vaha racanA isa prakAra hotI hai-apane abAdhAkAla ko choDakara / kyoM ki abAdhA kAla meM anubhava nahIM hotA, ataH usameM karmalikoM kI racanA nahIM hotI, prathama arthAt antarmuharta pramANa jaghanya sthiti meM bahutara dravya hotA hai / eka AkarSa meM grahaNa kie hue dalikoM meM bahuta -se jaghanya sthitivAle hI hote haiM / zeSa sthiti eka samaya adhika antarmuharta pramANa Adi meM vizeSa kama dravya hotA hai, isI prakAra utkRSTa sthiti meM utkRSTataH vizeSa kama-saba se kama dalika hote haiN| gati ke cAra bheda haiM-nArakagati, tiryaMcagati, manuSyagati aura kamanI uttara prakRti che. enA sAthe nidhatta arthAt niSikta AvuM jAtinAma nidhattAyu kahevAya che anubhava karavAne mATe karma pudagalanI racanA vizeSa ja thAya che, tene niSeka kahe che. te racanA A prakAre thAya che-pitAnA abAdhAkALane choDIne kemake abAdhAkALamAM anubhava nathI thatA tethI temAM karmalikenI racanA nathI thatI prathama (antarmuhUta pramANa jaghanya sthitimAM vizeSAdhika dravya hoya che (eka AkarSamAM grahaNa karelA dalimAM ghaNI jaghanya sthiti ja hoya che), zeSa sthiti (eka samaya adhika antamuhUrta pramANa Adi)mAM vizeSa ochuM dravya hoya che, e ja rIte utkRSTa sthitimAM utkRSTataH vizeSa ochuM - badhAthI ochuM dalika hoya che) gatinA cAra bheda che-narakagati, tiryaMcagati, manuSyagati ane devagati zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1170
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada6 sU.16 AyubandhanirUpaNam 1955 ttAyuH sthitirAyuH karmAnubhavalakSaNA yAvattena bhavena sthAtavyaM tatpradhAnaM nAmasthitinAma yad yasmin bhave udayabhAgagatamavatiSThate tad gati jAti zarIrapaJcakAdi vyatiriktam sthitinAmabodhyamityAzayaH, tena saha nidhattaM-niSiktam AyuH sthitinAmanidhattAyuH evam-avagAha te pravizati yasyAM jIvaH sA'vagAhanAaudArikAdizarIram , tasya nAma-audArikAdizarIranAmakarma avagAhanAnAma tena saha nidhattaM niSiktam AyuH avagAhanAnAmanidhattAyuH, evameva pradezAH karmaparamANu rUpAH, te ca pradezA saMkramato'pi anubhUyamAnAH parigRhyante, tatpradhAnaM nAmapradezanAma, tathA ca yad yasmin bhave pradezato'nubhUyate tatpradezanAmeti phalitam , devagati, tadrUpa nAmakarma ko gatinAma kahate haiM usake sAtha nidhatta arthAt niSikta Ayu gatinAmanidhattAyu kahalAtI hai| amuka bhava meM sthita rahanA sthiti hai, usakI pradhAnatA vAlA nAma sthitinAma kahalAtA hai / jo jisa bhava meM udya ko prApta rahatA hai, vaha gati, jAti tathA pAMcoM zarIroM se bhinna sthitinAma samajhanA cAhie / usa sthitinAma ke sAtha nidhatta arthAt niSakta Ayu ko sthitinAma nidhattAyu kahate haiM isI prakAra jisameM jIva avagAhana kare use avagAhanA samajhanA cAhie ____ arthAt audArika Adi zarIra / unakA nirmANa karane vAlA zarIra nAma karma aSagAhanAnAmakarma kahalAtA hai / usake sAtha nidhatta Ayu ko avagAhanAnAmanidhatta Ayu kahate haiM / pradeza kA artha hai karmaparamANu ve pradeza saMkrama se bhI bhoge jAne vAle grahaNa kiye jAte haiN| unakI pradhAnatA vAlA nAma pradezanAma kahalAtA hai / isa kA phlitarUpa nAmakarmane gatinAme kahe che. tenI sAthe nidhana arthAt niSita Ayu gati nAma nidhattAyu kahevAya che. amuka bhavamA sthita rahevuM te sthiti che, tenI pradhAnatA nAma sthitinAma kahevAya che. je, je bhavamAM udayane prApta rahe che, te gati, jAti tathA pAMce zarIrethI bhinna sthiti nAma samajavuM joIe. e sthiti nAmanA karmanI sAthe nidhata arthAt niSikta Ayune sthitinAma nidhattAyu kahe che. eja prakAre jemAM jIva avagAhanA kare tene avagAhanA samajavI joIe arthAt audArika Adi zarIra temane nirmANa karanArA zarIra nAmakarma avagAhanA nAmakarma kahevAya che. tenI sAthe nidhana Ayune avagAhanA nAma nidhattAyu kahe che. pradezane artha che karma paramANu. teo pradeza saMkramathI paNa bhegavAtA grahaNa karAya che. temanI pradhAnatAvALA nAma pradeza nAma kahevAya che. tene phalitArtha A che ke je, je bhavamAM pradezathI bhegavAya zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1171
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1156 prajJApanAsUtre etAvatA vipAkodayamaprAptamapi nAmaparigRhItaM bhavati, tena pradezanAmnA saha nidhattamAyuH pradezanAmanidhattAyuH tathA anubhAvo vipAkaH sa ca prakRSTAvastho gRhyate tatpradhAnaM nAma - anubhAvanAma, tathA ca yad yasmin bhave tIvravipAkam nAmakarmAnubhUyate yathA nairayikAyuSi - azubhavarNagandharasasparzopaghAtAnA de yadu : svarAyazaH kI dinAmAni tadanubhAvanAma, tena saha nidhattaM niSiktaM AyuranubhAvanAmanidhattAyuH tatrAyuH karmaprAdhAnyakhyApanArtham jAtyAdinA makarmANi AyurvizeSaNAni bodhyAni, yato nArakAdyAyurUdaye sati jAtyAdinAmakarmaNAmudayo bhavati, nAnyatheti AyuSaH prAdhAnyaM bhavati gautamaH pRcchati - 'neraiyANaM bhaMte ! kavi he AuyabaMdhe paNNatte' ? nairayikANAM khalu bhadanta ! katividhaH AyuSyabandhaH prajJaptaH ? tArtha yaha hai ki jo jisabhava meM pradezoM se bhogA jAtA hai, vaha pradezanAma kahalAtA hai / isase vipAkodaya ko prApta bhI nAma kA grahaNa ho jAtA hai / usa pradezanAma ke sAtha nighatta Ayu ko pradezanAmanidhatAyu kahate haiM / anubhAva kA artha vipAka hai / yahAM prakRSTa avasthA vAlA vipAka hI grahaNa kiyA jAtA hai / usakI pradhAnatA vAlA nAma anubhAvanAma hai / ataeva jisa bhava meM jo tIvra vipAka vAlA nAmakarma bhogA jAtA hai, vaha anubhAvanAma kahalAtA hai, jaise naraka meM azubha varNa, gaMdha, rasa, sparza upaghAta, anAdeya, duHsvara ayazaH kIrtti Adi / isa anubhAva nAma ke sAtha nighatta Ayu anubhAvanAmanidhattAyu kahalAtI hai| Ayu karma kI pradhAnatA prakaTa karane ke lie jAti nAma karma Adi bhI Ayu ke vizeSaNa rUpa meM kahe gae haiN| kyoMki nAraka Adi kI Ayu udaya hone para jAtinAmakarma Adi kA udaya hotA hai anyathA nahIM, ataeva Ayu kI pradhAnatA hai / che, te pradezanAma kahevAya che. tenAthI vipAkeyane prApta nAmanu grahaNa thaI jAya che. e pradeza nAmanI sAthe nidhatta Ayune pradeza nAma nidhattAyu kahe che. anubhAvanA a vipAka che. ahIM' prakRSTa avasthAvALA vipAka ja grahaNa karAya che. tenI pradhAnatAvALA nAma anubhAga nAma che tethI ja je bhavamAM je tIvra vipAkavALuM nAma kama bhAgavAya che te anubhava nAme kahevAya che, jema narabhAM azubha va gaMdha, rasa, sparza, apaghAta, anAheyahuHsvara, ayaza DI vigere. A anubhAva nAmanI sAthe nidhatta Ayu anubhAva nAma nidhattAyu kahevAya che. AyuSkarmanI pradhAnatA pragaTa karavA mATe jAti nAma ka` Adi paNa AyunA vizeSaNa rUpamAM kahevAyelA che. kemake nAraka AdinI AyunA udaya thatAM jAti nAma krama` AdinA udaya thAya che, anyathA nahi tethI ja AyunI pradhAnatA che. zrI gautamasvAmI prazna kare cheH-he bhagavan! nAraka jIvAnA Ayuanya zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1172
--------------------------------------------------------------------------
________________ prabodhinI TIkA pada 6 sU. 16 AyubandhanirUpaNam 1157 bhagavAn Aha - 'goyamA !' he gautama ! 'chavihe AuyabaMdhe paNNatte' nairayikANAM SaDUvidhaH AyuSyavandhaH prajJaptaH, 'taM jahA' - jAtinAmanihattAue, gatiNAmanihacAue, ThitiNAmanihattAue, ogAhaNaNAmanihattAue, padesaNAmanihattAue, aNubhAvaNAmanihattAue' tadyathA - jAtinAmanidhattAyuSyam gatinAmanidhattAyuSyam, sthitinAmanidhattAyuSyam, avagAhanAnAmanidhattAyuSyam, pradezanAmanidhattAyuSyam, anubhAvanAmanidhattAyuSyam, etadrUpo bandho bodhyaH, 'evaM jAva vemANiyANaM' evam uparyukta nairayikarItyA, yAvat - asurakumArAdi bhavanapati - pRthivI kAyikAdi paJcakendriya vikalendriyapaJcendriyatiryagyonikamanuSyavAnavyantarajyotiSkavaimAni - kAnAM pUrvokta jAtinAmanidhattAyuSyAdiSaDvidhaH AyuSyabandhaH prApta ityarthaH / atha jAtigatyAdinAmaviziSTamAyuH katibhirAkarSairvadhnAtIti jijJAsayA gautama prazna karate haiM- bhagavan ! nAraka jIvoM kA Ayubandha kitane prakAra kA kahA gayA hai ? bhagavAn uttara dete haiM- gautama ! nArakoM kA Ayubandha chaha prakAra kA kahA gayA hai vaha isa prakAra hai - jAtinAma nighattAyu gatinAmanidhattAyu sthitinAmanidhatAyu avagAhanA nAmanidhattAyu, pradezanAmanidhattAyu aura anubhAvanAmanidhattAyu, isI taraha vaimAnikoM taka kaha lenA cAhie arthAt asurakumAra Adi bhavanapatiyoM kA pRthvIkAya Adi pAMca ekendriyoM kA tIna vikalendriyoM kA pacendriya tiryacoM kA, manuSyoM kA, arrayantaroM kA, jyotiSka devoM kA aura vaimAnikoM kA Ayubandha bhI ukta prakAra se chaha bAraha kA hai / aba yaha prarUpaNA kI jAtI hai ki jAti gati Adi se viziSTa keTalA prakAranA kahelA che? zrI bhagavAn uttara Ape che-De gautama ! Ayuanya cha prakAranA kahelA che te A rIte cheH-jAti nAmanidhattAyu, gatinAmanidhattAyu. sthitinAmanidhattAyuM, avagAhanAnAmanidhattAyu, pradezanAmanidhattAyu, anubhAvanAmanidhattAyu. e rIte vaimAnikA sudhI kahI levA joie. arthAt asurakumAra Adi bhavanapatiyeAnA pRthvIkAya Adi pAMca ekendriyanA, traNa vikalendriyAnA, pacendriya tiya cAnA manuSyeAnA, vAnavyantarAnA, jyAtiSka devenA vaimAnikAnA Ayubandha paNa ukta prakArathI cha prakAranA che. have te prarUpaNA karAya che ke jAtti gati AdithI viziSTa Ayune jIva zrI prajJApanA sUtra :2
Page #1173
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre jIvAdi daNDakakrameNa-prarUpayitumAha-'jIvANaM bhaMte !jAtinAmanihattAuyaM katihi AgarisehiM pagareti' ? he bhadanta ! jIvAH khalu jAtinAmanidhattAyuSyaM katibhirAkarSaH prakurvanti, badhnanti ? tatra AkarSoMhi tathAvidha prayatnena karmapudgalo pAdAnarUpo bodhyaH, bhagavAn Aha-'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNa ekkeNa vA, dohi vA, tIhiM vA, ukkoseNaM aTTharhi' jaghanyena ekena vA AkarSeNa, dvAbhyAM vA AkarSAbhyAm , tribhirvA AkaH, utkRSTena aSTabhirAkapaH jIvAH jAtinAmanidhattAyuSyaM badhnanti, yathA gaurjalaM pibantI bhayena punaH punarAdhoTayati tathaiva jIvo'pi yadA tIvraNa AyuSyabandhAdhyavasAyena jAtinAmanidhattAyuSyaM gatinAmanidhattAyuSyAdikaM vA badhnAti tadA ekena mandena dvAbhyAM tribhirvA mandatareNa tribhizcaturbhirvA mandatamena paJcabhiH paDUbhiH saptabhiraSTabhirvA AkarSe badhnAti ityAzayaH, atrAyuSA sahabadhyamAnAnAmeba jAtyAdinAmnAmAkarSaniyamo bodhyaH, na Ayu ko jIva kitane AkarSo se bAMdhatA hai ? gautama prazna karate haiM-he bhagavana ! jIva jAti nAmanidhattAyu ko kitane AkarSoM se bAMdhate haiM ? vizeSa prakAra ke prayatna se karmapudgaloM ko grahaNa karanA AkarSa kahalAtA hai| __bhagavAn-gautama ! jaghanya eka, do athavA tIna AkarSoM se aura utkRSTa ATha AkarSoM se jIva jAtinAmanidhattAyu kA bandha karate haiN| jaise jala pItI huI gAya bhaya ke kAraNa punaHpunaH AdhoTana karatI hai-dhuMTa letI haiM, usI prakAra jIva bhI jaba Ayubandha saMbaMdhI tIvra adhyavasAya se jAti nAmanidhattAyu kA bandha karatA hai, taba eka manda AkarSa se, yA do tIna mandatara athaSA tIna-cAra mandatama athavA pAMca, chaha sAta yA ATha AkarSoM se bAMdhatA hai / yahAM yaha bAta dhyAna keTalA AkarSothI bAMdhe che ? zrI gautamasvAmI prazna kare che-he bhagavan! jIva jAti nAma nidhattAyune keTalA AkarSothI bAMdhe che? vizeSa prakAranA prayatnathI karmapudgalane grahaNa karavuM te AkarSa kahevAya che? zrI bhagavAna -he gautama! jaghanya eka, be athavA traNa AkarSothI ane utkRSTa yAvata ATha AkarSothI jIva jAti nAma nidhattAyune bandha kare che. jema pANI pItI gAya bhayanA kAraNe punaH punaH A ghaTana kare che ghUMTaDA le che eja prakAre jIva paNa jyAre Ayubandha saMbaMdhI tIvra adhyavasAyathI jAtinAma nidhattAyuno bandha kare che. tyAre eka manda AkarSathI. agara be-traNa madatara athavA traNa cAra mandatama athavA pAMca, cha, sAta agara ATha AkarSothI bAMdhe zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1174
--------------------------------------------------------------------------
________________ prameyabodhinI TIkA pada 6 sa.016 AyubandhanirUpaNam zeSakAlam , kAsAMcit prakRtInAM dhruvabandhinItvAt , anyAsAM parAvartamAnatvAt pracurakAlamapi bandhasaMbhapenAkarSaniyamAbhAvAt , gautamaH pRcchati 'neraiyANaM bhaMte ! jAtinAmanihattAuyaM katihiM Agarise hiM pagare ti ? he bhadanta ! nairayikAH khalu jAtinAmAnidhattAyuSyaM katibhirAkaH prakurvanti badhnanti, bhagavAn Aha'goyamA !' he gautama ! 'jahaNNeNaM ekkeNa vA dohiM bA, tIhi vA, ukkoseNaM ahi' jaghanyena ekena vA, dvAbhyAM vA, tribhirvA, utkRSTena yAvam-aSTa bhirAkaH nairayikAH jAtinAmanidhattAyuSyaM badhnanti, 'evaM jAva vemANiyA' evamnairayikavadeva yAvat-asurakumArAdi bhavanapatayaH, pRthivIkAyikAdhekendriyAH, vikalendriyAH paJcandriyatiryagyonikAH, manuSyAH, vAnavyantarAH jyotiSkAH, vaimAnikAca jaghanyena ekena vA dvAmyAM vA tribhirvA utkRSTena aSTabhirAkaiSaH meM rakhanI cAhie ki Ayu ke sAtha bAMdhane vAle jAtinAma Adi meM hI AkarSa kA niyama hai, zeSa kAla meM nahIM / koI koI prakRtiyAM dhruva bandhinI hotI hai, koI parAvarttamAna hotI haiM / unakA vahuta samaya taka bhI bandha saMbhava hone se AkarSoM kA koI niyama nahIM hai| ___ gautama-he bhagavan ! nAraka jIva kitane AkarSoM se jAtinAma nidhattAyu kA bandha karate haiM ? bhagavAn-he gautama ! jaghanya eka, do athavA tIna AkarSoM se, utkRSTa yAvat ATha AkarSoM se nAraka jAtinAmanidhattAyu kA baMdha karate haiN| nArakoM ke samAna hI bhavanapatiyoM, pRthvIkAyika Adi ekendriyoM vikalendriyoM, paMcendriya tiyaMcoM, manuSyoM, vAnavyantaroM, jyotirko aura vaimAnikoM ke viSaya meM bhI kaha lenA cAhie arthAt che, ahIM e vAta dhyAnamAM rAkhavI joIe ke AyunI sAthe bAMdhavAvALA jAti nAma AdimAM ja AkarSa niyama che, zeSakALamAM nathI. keI kaI prakRti dhava bandhanI hoya che. kaI parAvartamAna hoya che. teone ghaNA samaya sudhI paNa bandhane saMbhava hovAthI AkarSonA keI niyama nathI. zrI gautama svAmI -bhagavad ! nAraka jIva keTalA AkarSothI jAti nAma nidhattAyune bandha kare che? zrI bhagavAna -gautama ! jaghanya eka be athavA traNa AkarSothI, utkRSTa yAvat ATha AkarSothI nAraka jAtinAma nighattAyuno bandha kare che. nArakonI jemaja bhavanapati, pRthvIkAyika Adi ekendri, vikalendriye paMcendriya. tiryaMcA, manu, vAnantara, tiSka ane vaimAnikonA viSayamAM paNa kahevuM joIe. arthAt e badhA jIva jaghanya eka be athavA traNa AkarSothI zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1175
--------------------------------------------------------------------------
________________ prajJApanAsUtre jAtinAmanidhattAyuSyaM badhnanti, 'evaM gatinAmanihattAue vi, ThitINAmanihattAue vi' evam jAtinAmanidhattAyuSyavat , gatinAmanidhattAyuSyamapi, sthitinAmanidhattAyuSyamapi 'ogAhaNANAmanihattAue vi' avagAhanAnAmanidhattAyuSyamapi, 'padesanAmanihattAue vi' pradezanAmanidhattAue vi' pradezanAmanidhattAyupyamapi, aNubhAvanAmanihattAue vi' anubhAvanAmanidhattAyuSyamapi nairayikAdivaimAnikAntAjIvA jaghanyena ekena vA dvAmyAM vA, tribhirvA, utkRSTena aSTabhirAkarpaH badhnanti ityAzayaH, atha pUrvoktapaividhAghuSkabandhaka jIvAnAmalpabahutvavaktavyatAM prarUpayannAha'etesi NaM bhaMte ! jIvANaM jAtinAmanihattAuyaM jahaNNeNaM ekkeNa vA, dohi vA, tIhi vA, ukkoseNaM aTThahi Agarisehi pakaremANANaM katare katarehito appA vA bahuyA vA, tullA vA, visesAhiyA vA ?' gautamaH pRcchati-he bhadanta ! eteSAM khalu pUrvoktAnAM jIvAnAM jAti nAmanidhattAyuSyaM jaghanyena ekena vA, dvAbhyAM vA, ye saba jIva bhI jaghanya eka, do athavA tIna AkaSoM se evaM utkRSTa ATha AkarSoM se jAtinAmanidhattAyu kA bandha karate haiN| isI prakAra gati nAmanidhattAyu, sthitinAmanidhattAyu avagAhanAnAmanidhattAyu, pradezanAmanidhattAyu aura anubhAvanAmanidhattAyu kA bhI jaghanya eka, do, tIna aura utkRSTa ATha AkarSoM se bandha karate haiN| ___ pUrvokta chaha prakAra kI Ayu ke bandhaka jIvoM kA alpa bahutva kahate haiM gautama-he bhagavan ? jAtinAmanidhatta Ayu ko jaghanya eka, do yA tIna AkarSoM tathA utkRSTa ATha AkarSo se badhane vAle jIvoM meM kauna kisase alpa vahuta tulya yA vipeSAdhika haiM ? temaja utkRSTa ATha AkarSothI jAtinAma nighattAyune baMdha kare che. e ja prakAre gatinAma nidhattAyu, sthiti nAma vipattAyu avagAhanAnAma nivattAyu pradeza nAma nidhattAyu ane anubhAvanAma nittAyunA paNa jaghanya eka, be traNa ane utkRSTa ATha AkarSothI bandha kare che. pUrvokta cha prakAranA AyunA baMdhaka nA alpabadutvanA viSayamAM sUtrakAra kahe che zrI gautama svAmI -bhagavan! jAtinAma nidhattAyunA jaghanya eka be agara traNa AkarSo tathA utkRSTa ATha AkarSothI bAMdhavAvALA jImAM keNuM kenAthI alpa ghaNuM, tulya agara vizeSAdhika che ? zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1176
--------------------------------------------------------------------------
________________ - prameyabodhinI TIkA pada 6 sU.16 AyuvandhanirUpaNam tribhirvA utkRSTena aSTabhirAkareH prakurvatAm-badhnatAm madhye katare jIvAH katare myo jIvebhyo'lpA vA, bahukA vA, tulyA vA, vizeSAdhikA vA bhavanti, bhagavAn Aha--'goyamA ! he gautama ! 'savvatthovA jIvA jAtinAmanihattAuyaM aTThahi Agarisehi pakaremANA' sarvastokAH-sarvemyo'lpA jIvAH jAtinAmanidhattAyupyam aSTabhirAkaH prakurvantaH-badhnanto bhavanti temyaH-'sattahi Agarisehi pakaremANA saMkhejjaguNA' saptabhirAkareH jAtinAmanidhattAyuSyaM prakurvantaH,-badhnantaH saMkhyeyaguNA bhavanti, temyo'pi 'chahi Agarisehi pakaremANA saMkhejaguNA' paDbhirAkaH jAtinAmanidhattAyuSyaM prakurvantaH-badhnantaH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo'pi-'evaM paMcahi saMkhejaguNA' evam pUrvoktarItyA paJcabhirAkaH jAtinAmanidhattAyuSyaM prakurvantaH saMkhyeyaguNA bhavanti tadapekSayApi 'cauhi saMkhijjaguNA' catubhirAkaSaH tathAvidhAyuSyaM prakurvantaH saMkhyeyaguNA bhavanti, tebhyo 'pi-'tihiM saMkhejaguNA' tribhirAkaH pUrvoktAyuSyaM prakurvantaH saMkhyeyaguNA bhavanti , temyo'pi 'dohi saMkhejaguNA' dvAmyAmAkarSAmyAmuktAyuSyaM badhnantaH saMkhyeyaguNA bhavanti, temyo'pi-'egeNaM AgariseNaM pagaremANA saMkhejjaguNA' ____ bhagavAn gautama ! saba se kama jIva jAtinAmanidhattAyu ko ATha AkarSoM se bAMdhane vAle haiN| sAta AkarSoM se bAMdhane vAle unakI apekSA saMkhyAtaguNA adhika haiM, chaha AkarSoM se bAMdhane vAle unase bhI saMkhyAtaguNA adhika haiM, pAMca AkarSoM sebAMdhane vAle unase saMkhyAtaguNA adhika haiM, cAra AkarSoM se bAMdhane vAle unase saMkhyAtaguNA adhika haiM tIna AkarSoM se bAMdhane vAle unase saMkhyAtaguNA adhika haiM, do AkarSoM se bAMdhane vAle unase saMkhyAtaguNA adhika haiM aura eka AkarSa se bAMdhane vAle unase saMkhyAtaguNA adhika haiN| zrI bhagavAH-gautama ! badhAthI ochA jIva jAtinAma nidhattAyunA ATha AkarSothI bAMdhavAvALA che, sAta AkarSothI bAMdhavAvALA temanI apekSAe saMkhyAtagaNa adhika che. AkarSothI bAMdhavAvALA temanAthI paNa saMkhyAtagaNa adhika che. pAMca AkarSothI bAMdhavAvALA temanAthI paNa saMkhyAta gaNA adhika che, cAra AkaSothI bAMdhavAvALA temanAthI saMkhyAtagaNa adhika che, traNa AkarSothI bAMdhavAvALA temanAthI saMkhyAtagaNa adhika che, be AkarSothI bAMdhavAvALA temanAthI saMkhyAtagaNa adhika che ane eka AkarSathI bAMdhavAvALA temanAthI paNa saMkhyAtagaNa adhika che. zrI prajJApanA sUtra : 2
Page #1177
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1162 prajJApanAsUtra ekena AkarSaNoktAyuSyaM prakurvantaH saMkhyeyaguNA bhavanti 'evaM eteNaM abhilAveNaM jAva aNubhAvanihattAuyaM' evam-uktarItyA, etena pUrvoktena abhilAvena yAvat gatinAmanidhattAyuSyam , sthitinAmanidhattAyuSyam avagAhanA nAmanidhattAyuSyama, pradezanAmanidhattAyuSyam anubhAvanAmanidhattAyuSyaM ca badhnatAM jIvAnAmapi alpabahutvamavaseyam 'evaM ete chappiya appAbahudaMDagA jIvAdIyA bhANiyavvA' evamuktarItyA, ete pUrvoktAH paDapi alpabahutvadaNDakA jIvAdikA bhaNitavya :vaktavyAH 'iti paNNavaNAe vakaMtiyapayaM chaTuM samattaM' itizrI vizvavikhyAta-jagadvallabha-prasiddhavAcakapaJcadazabhASAkalita-lalita kalApAlApakapravizuddhagadyapadyAnaikagranthanirmApaka-vAdimAnamardaka-zrIzAhU chatrapatikolhApurarAjapradatta-'jainazAstrAcArya'-padavibhUSitakolhApurarAjaguru-bAlabrahmacAri jainAcArya jainadharmadivAkarapUjyazrI-ghAsIlAla-vrativiracitAyAM zrI prajJApanAsUtrasya prameyavodhinyAkhyAyAM vyAkhyAyAM // SaSThaM vyutkrAntipadaM samAptam // isI prakAra kA alpabahutva gatinAmanighattAyu, sthitinAmanidhattAyu, avagAhanA nAma nighattAyu, pradezanAmanidhattAyu aura anubhAva nAmanighattAyu ko bAMdhane vAloM kA jAna lenA cAhie / isa prakAraalpa bahutva saMbaMdhI ina chahoM daMDakoM ko jIva se AraMbha karake kaha lenA caahie| zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAla vrativiracita prajJApanA sUtra kI prameyabodhini vyAkhyA meM // chaTThA vyutkrAntipada samApta // 6 // A prakAre alpabadutva gatinAma nidhattAyu sthiti nAma nidhattAyu, avagAhanA nAma nidhattAyu pradeza nAma nidhattAyu ane anubhAva nAma nidhattAyune bAMdhavAvALAone jANa levA joIe. A rIte alpa bahu saMbandhI A chae daMDakane jIvathI AraMbha karIne kahevA joIe. zrI jainAcArya jainadharmadivAkara pUjyazrI ghAsIlAlativiracita prajJApanA sUtranI prameyabodhinI TIkAnuM chaThuM vyutkrAMti pada samApta zrI prajJApanA sUtra : 2