Book Title: Bruhad Gujarat kosha Part 1
Author(s): Keshav Shastri
Publisher: University Granth Nirman Board
Catalog link: https://jainqq.org/explore/016072/1
JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtI koza khaMDa 1 le [svaro ane ka-canTa varga] COMPREHENSIVE GUJARATI DICTIONARY PART 1 saMpAdaka pAzrI, adhyA. kezavarAma kA. zAstrI (bAMbhaNiyA), vidyAvAcaspati' | Padmashri, Prof. Keshavram K. Shastree (Bambhania), 'Vidyavacaspati' varaNI, yunivarsiTI graMtha nirmANa borDa- gujarAta rAjya Jain Education thational 2010_04
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtI koza khaMDa 1 lo [svare ane ka-caTa varga COMPREHENSIVE GUJAhaus DICTIONARY PART I saMpAdaka padmazrI, adhyA. kezavarAma kA. zAstrI (bAMbhaNiyA), 'vidyAvAcaspati' amadAvAda-380 006 Padmashri, Prof. Keshayram K. Shastree (Bambhania), "Vidyayacaspati' Ahmedabad-380 006 tArI, yunivarsiTI graMtha nirmANa borDa, gujarAta rAjya, amadAvAda-380 006 2010_04
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ : prakAzaka : je. mI. seli adhyakSa, yunivarsiTI graMtha nirmANu khAuM, gujarAta rAjya, amadAvAda-380 00} (c) yunivarsiTI graMthanirmANu khe _2010_04 prathama AvRtti, 1976 nakala 5000 (tA. 31-12-76 sudhI aMte khaMDenI ekasAthe ApavAnI kiMmata rUA. 80-00 raheze. emAM pahelA khaMDa tarata ja apAze ane bIjo khaMDa prasiddha thayethI apAze.) mudrakaH zAMtilAla harajIvana zAha navajIvana mudraNuAlaya, amadAvAda-380 014 : kiMmata : khaMDa 1 : rU. 50-00 khaMDa 2 : rU. 50-00 "Published by the University Book Production Board, Gujarat State, under the Centrally Sponsored Scheme of Production of Literature and books in Regional Languages at the University level, of the Government of India in the Ministry of Eduction and Social Welfare (Department of Culture), New Delhi." : vitaraka : khAlageviMda mukaselarsa, bAlAhanumAna sAme, gAMdhIrADa, amadAvAda-380 001
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAzakanuM puravacana ucca keLavaNInuM mAdhyama mAtRbhASA bane e vadagamaMDala koza nava graMthamAM 2,81,377 zabda svAhiza mUrtimaMta karavI hoya te yunivarsiTIe aneka dharAvate prasiddha thayela che te aprApya thaI paDyo vidyAzAkhAo mATe vipula graMthasAmagrI taiyAra karavI che. sAthe emAM apracalita zabdono moTI saMkhyAmAM joIe. A sAmagrI aneka kakSAnA ane rasano samAveza thavAthI enuM bhAraNa vadhI paDayuM che. arthonA vidyArthI o ane abhyAsIone upayogI thAya te viSayamAM paNa eTalo vistAra che ane eTaluM aprastuta rIte nirmANa thAya te vidyAvyAsaMganuM uttama kAye apAI gayuM che ke enI mArgadarzakatA gUMcavAI gaI hAtha dharI zakAya. yunivarsiTI- keLavaNInuM sanAtana che. AMtarika vikAsa sAthenI vyutpatti atyAra eya javAna peTImAM vidyAvyAsaMganI vRtti vikasAvavAnuM sadhInA bIjA prayatnomAM paNa apAI nathI. AvAM che. A vRtta juvAna vidyAthI AnA mAnasa-jagatanuM AvAM kAraNe gujarAtI bhASAnA moTA bhAganA eka AjIvana aMga bane evI IcchA ApaNe saue pracalita zabdo-sAhityamAM temaja samAjasevavI joIe. vyavahAramAM paNa hoya tevA - tAravIne eka sarvagrAhya A icchAne bara lAvavA mATe keMdrIya sarakAre keza taiyAra karAvavAnuM borDanI samitie nakakI karyuM rAjya sarakAra dvArA dareka bhAratIya bhASA mATe ane enI yojanA mATe eka keza samiti" nIcenA Arthika sahAya ApavAnI haiyAdhAraNa ApI bhautika sabhyonI racavAmAM AvI? paristhiti sarjI che. AvI bhautika sagavaDanA 1. berDanA adhyakSa saMdarbhamAM uttama mAnaka graMtho gujarAtanI navI peDhIne caraNe dharavAne paDakAra yunivarsiTIonI vidyApravRtti 2. De. umAzaMkara jozI sAthe saMkaLAyelAM saunI samakSa paDele che. 3. zrI bacubhAI pi. rAvata 4. adhyA. kezavarAma kA. zAstro | gujarAta rAjya sarakAre graMthanirmANanuM A kAma tvarAthI ane apekSita dhoraNe thAya e hetusara 5. Do. hariprasAda saM. zAstrI yunivarsiTI graMtha nirmANa borDanI racanA karI che. 6. De. bhogIlAla ja. sAMDesarA A borDa para gujarAtanI badhI yunivarsiTIonA 7. AcArya mehanabhAI paTela kulapatio temaja vidvAne, saMlagna sarakArI khAtAM A samitie potAnI jadI judI beThakamAM nA niyAmake vagere niyukta thAya che ane mAnaka yojanA vicArI ane A kAza taiyAra karavAnI graMthanI dhAraNA pariNAmajanaka bane e mATe vidyA- javAbadArI A samitimAMnA adhyA. kezavarAma kA. zAkhAvAra viSayavAra anubhavI vidhAna prAdhyApakanuM zAstrIne seMpavAmAM AvI. emanA kAmamAM sahAya milana yojI emanI bhalAmaNa anusAra lekhana tathA karavA khaMDasamayanA eka grejyueTa sahAyakanI paNa anuvAda mATe prAdhyApakene netaryA che ane lakhANuM che ane lakhANa vyavasthA karI ApavAmAM AvI. samitie derI zaddha tathA dhyeyapUrvaka bane e hetusara evA ja ApelI rekhA pramANe vidyArthI o zikSake temaja vidvAnane parAmarzaka tarIke nimaMtryA che. sarvasAmAnya gujarAtI janasamudAyane ja mAtra nahi, A graMthanima-janAnA eka bhAga tarIke paNa jemanI mAtRbhASA gujarAtI nathI tevA etaddezIya judI judI jAtanA keza taiyAra karavAnuM paNa barDa temaja videzIone paNa upayoga karavAnI saraLatA nakakI karyuM che. thAya e daSTie emaNe A koza taiyAra karavAnuM mAthe | gujarAta vidyApITha (amadAvAda) taraphathI "sArtha lIdhuM. ane amane jaNAvatA AnaMda thAya che ke joDaNIkeza" prasiddha thayela che te atyAre sulabha 14 mI jana, 1971 thI pratyeka zabdanuM eka patta che paNa zabdonI saMkhyA emAM maryAdita che. bhaga- e rIte lakhavAno AraMbha karI 10 mI okaTobara 2010_04
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1973 sudhInA 850 divasamAM 75,000 thI 80 beDane e AnaMdamAM umere e vAte thAya che ke A 000 jeTalAM pattAM banAvI moTA bhAganA zabdone keza taiyAra karavAnuM kAma e viSayanA tajajJa tAravI levAnuM kArya emaNe pUrNa karyuM. pattAMnI sAthe- ane gujarAtI bhASAnI chellAM AThaso-navaso sAthe saraLatAthI maLe tevA, dezamAM vaNu-noMdhAyelA varSonI vividha bhUmikAonA jJAtA, vayovRddha vidvAna zabda paNa eo umerye jatA hatA ane pattAMo adhyA. kezavarAma kA. zAstrIne hAthe siddha thaI rahyuM parathI emanA sahAyaka chApavA mATenI pAMDulipi paNa che. AnAM praphe vAMcavAnI paNa javAbadArI emaNe taiyAra karye jatA hatA, je kriyA adyApiparyata cAluM uThAvI lIdhI che. beu prakAranI A sevA badala che. 1974 nA madhya bhAgamAM navajIvana presamAM enA adhyA. zAstrIne temaja gujarAtI kozanI samitinA chApakAmane paNa AraMbha thayo ane eTalA sabhyoe A graMtha pramANabhUta bane e mATe salAhasamayamAM aravibhAga ane kavarga varga-varganA sUcano ane mArgadarzana ApI je sevAo ApI zabdono bhAga chapAI gayo. hajI eTaluM bIjuM kAma che te badala emano paNa AbhAra mAnuM chuM. amArA bAkI hoI A khaMDa pahelA tarIke prasiddha karavAnuM kAmamAM sahAyabhUta thavA aprApya thaI paDelA yogya mAnyuM che ane e rIte khaMDa pahele prasiddha "bhagavadgomaMDala keza'no puro seTa zrI, motIlAla karavAne AnaMda anubhavuM chuM. khaMDa bIje mArca zarmA taraphathI bheTa maLyo che temane paNa A sthaLe 77 sudhImAM prasiddha thaI zakaze evI apekSA che. AbhAra mAnavAnuM ucita samajuM . yunivarsiTI graMtha nirmANa borDa, gujarAta rAjya, amadAvAda - 380 006 -6-1976 : gaMgA-dazaharA je. bI. seMDila adhyakSa 2010_04
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAstAvika gujarAtI bhASAnA zabdakoza-kSetre thayelAM kAmono A pahelo graMtha prasiddha thAya che tyAM sudhImAM ItihAsa ThIka ThIka ja che. I. sa. 1280 dibhASI temaja ekabhAjI aneka zabdakozakAI jeTalA janA samayamAM keI Thakakura saMgrAmasiha gujarAtIne kedramAM rAkhI enA paryAya aMgrejImAM racelA vAkSI nAmanA prAthamika saM. vyAkaraNane ApatA ke kaI saMskRta yA aMgrejI ke hiMdIne aMte e samayanI gujarAtamAM pracalita bhASAnA kendramAM rAkhI enA gujarAtI paryAya ApatA, to noMdhapAtra zabdonI sArtha yAdI ApelI. e pachI vaLI gujarAtIne kendramAM rAkhI enA aMgrejI paryA evAM ja prAthamika saM. vyAkaraNa gujarAtanI tatkAlIna sAthe gujarAtI artha, to mAtra gujarAtInA gujabhASAnA mAdhyamavALAM racAye gayAM hatAM teomAM rAtI paryAye ApatA keza paNa thayA. Ano ItihAsa aMte mahattvanA zabdonI yAdIo ApavAmAM AvatI. ahIM aprastuta che. ahIM A bahad gujarAtI I. sa. 1394mAM kulamaMDanagaNi nAmane jaina sAdhue kAza"nI sAmagrI mukhyatve jemAMthI levAmAM AvI racela mubAvavAgha savita sva. harilAla harSadarAya che te vize ja thavuM jaNAvIza. dha I. sa. 1892 mAM prasiddha kareluM jANavAmAM mane koza-samitine spaSTa Adeza hato ke AvyuM tyAre madhyakAlIna gujarAtI kivA "gujara mudrita kozamAMthI ja zabdonI pasaMdagI karavI. je bhAkhAnA mAdhyamavALuM prAthamika saM. vyAkaraNa gujarAtI navuM vAcana karI zabda ekatrita karavAnuM paNa karaprayogane khyAla ApatuM ane graMthAta zabadonI vAmAM Ave to e koza banAvavAmAM moTo samaya yAdI ApatuM sulabha banyuM. ApaNe evA prayatnonI vyatIta thaI jAya ane dhArI mudatamAM prasiddhi na mahattAno paNa khyAla Ape. isTa inDiyA ku.e thAya. tethI ja dezamAM saMgrahAyelA zabda levA. dezanA saMkhyAbaMdha bhAgo upara sattA hAMsala karI sva. goMDala-narezanA saMpAdaka prasiddha thayela 'bhagatyAre dezano vahIvaTa karavA vibhinna prAMtanI bhASA vomaMDala koza" ApaNI sAme 2,81,377 zabdo enI jANakArI jarUrI banatAM kalakattA keleja enA 5,40,455 artho tathA 28,156 rUDhiprayogo mATe I. sa. 1800mAM "aMgrejI-phArasI zabdAvalI" dharAvato che, paraMtu e aprApya thaI paDyo che, (English-Persian Vocabulary) vahIvaTanI e sAthe emAM apracalita zabdonI paNa bhAre saralatA thavA prasiddha karavAmAM AvI; ene gujarAtI moTI pracuratA che, vaLI vyutpattinI ane arthonI anuvAda- zabdAvalI - aMgrejI ane gujarAtI daSTie bahu vizvAsa karavA jevo na kahI zakAya. (Vocabulary - English & Guzratee) - A dRSTie gujarAta vidyApIThane "sArtha joDaNImuMbaImAMthI prasiddha thatA dainika "muMbaI samAcAranA keza" pramANamAM vadhu upayukta kahI zakAya. bezaka, mAlikoe 1835 AsapAsa prasiddha karyo. emAMnI vyutpatti badhA ja saMyogomAM grAhya nathI. nAne mAtra 463 gujarAtI zabdone aMgrejI mAre to vyAvahArika koza UbhuM karavAno hato samatIvALo kAza to A pUrve I. sa. 1808 mAM eTale 1. kavi narmadane "narmakAza," 2. mahAra DramanDa nAmanA eka pAdarIe prasiddha karele, jenA bhikAjI belasarene gujarAtI-aMgrejI keza, 3. AraMbhe tulanAtmaka kahI zakAya tevuM gujarAtI gujarAta vidyAsabhAne gujarAtI zabdakoza, 4. marAThI-aMgrejI saMkSipta vyAkaraNa paNa ApyuM hatuM. e sabhAno arabI-phArasI-gujarAtI koza, pa. guja. ahIMthI gujarAtI zabdakozano AraMbha thayo. yuni. prasiddha karI rahI che te arabI-phArasI-guja. 1975 nA uttarArdhamAM A baha6 gujarAtI kezane rAtI koza, 6. vizvanAtha maganalAla bhaTTane sabhAne 2010_04
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ pAribhASika koza (navI vadhArAvALI AvRtti) ApI, eTale mAre mArA e prayatna jato karavo ane gujarAta sarakAranA bhAvAtaMtre prasiddha karele paDyo, paraMtu anunAsika ucAraNathI ja de pUrNa vahIvaTI keza ATalA dezone sAme rAkhI anusvAra, e- evAM vidyuta ucAraNa, yakRti, tA. 14 mI jana 1971 ne divase pattAM hazruti kivA mahAprANita svaroccAraNa (murmur) para zabdanI pasaMdagI ane enA pracalita vagere batAvavAne te tenA khAsa saMketathI, jemake artha tAravavAno prayatna zarU karyo, je kArya za----2 ane ya-va pahelAM anusvAra pilA pUrA 850 divase tA. 10 mI oNkaTobara, mIMDAthI, vagIya varSo pUrve te te varganA anunAsika 1973 nA roja pUrNa thayuM. mane kAma to 1970 nA vyaMjanathI, vikRta eN-o UMdhI mAtrAthI yakRti AkharanA bhAgamAM soMpavAmAM AveluM hatuM. mArI "ya" lakhIne ane zrati kivA mahAprANita svaroccAsUcanA pramANe mane ApavAmAM AvelA mArA raNa visarga-cihnathI tyAM tyAM zabda pachI tarata ja sahAyaka zrI gopAla nA. jozI dvArA gujarAta koMsamAM batAvavA devAnI mane anujJA maLI. yunivarsiTIe prasiddha karelI pAribhASika zabdAvalIonI pustikAomAMthI "pattIo banAvavAnuM kAma zabdonI pasaMdagI mATe vikaTa prasaMga to mAre tA. 1-10-1970 thI zarU karavAmAM AveluM, paNa kyA sAmAsika zabda svIkAravA eno hato. samitinI beThakamAM pAchaLathI nirNaya levAmAM Avyo "sArtha joDaNIkozamAM svIkArAyelA sAmAsika ke bhinna bhinna vinA pAribhASika zabdone zabdono to moTe bhAge mArA taraphathI svIkAra kAza svataMtra rIte ja yuni. ni. barDa karAvatuM karavAmAM Avyo che. e zabdo na levAmAM Ave hovAthI e prayatna jato kare, paraMtu te A navA kezamAM evA zabda nathI evI havA mArA vAMcavAmAM temaja sAMbhaLavAmAM AvatA UbhI thAya. e dRSTi dhyAnamAM rAkhI evA prakAranA navA zabda paNa khuzIthI levA. saMpAdanakAye "sArtha joDaNIkezamAM na hoya tevA, mahattvanA, zarU karatI veLA koza-samitinI e prakAranI sAmAsika zabda, arthanI viziSTatA hoya to te anujJA paNa meM mAgI lIdhI hatI ke likhita khAsa, svIkAravAmAM AvyA che. chatAM AvA zabdanuM uccAraNa lipistha saMketothI DuM ke jhAjhuM zabdonI pasaMdagImAM matabhedane sarvathA avakAza che, ja thatuM hoya to e bAjumAM ja kausamAM batAvavuM, ane tethI ja e mATenI je kAMI javAbadArI ane bhava gujarAtI-mULa zabdonI temaja tevA hoya te mArI che. kAza-samitinA sAthIdArone tevA zabdamAMthI vikaselA zabdonI-te te zabdane tethI ja majAkamAM ekathI vadhu vAra meM kahyuM ja che ke paricaya vyAkaraNanI dRSTie sulabha rahe e rIte, ekale hAthe zabdakozamAMthI zabdonI temaja arthonI vyutpatti moTA kauMsamAM batAvavI. e kArya meM paNa pasaMdagI karavAnI hoI A keza kezava-keza mArI buddhi ane samagra pramANe ApavAno prayatna bane che. A zabdo pUrI javAbadArIpUrvakanA, karyo che. mAruM A pAchaLanuM eka beya spaSTa che ema chatAM, che. mane kAma soMpAyuM tyAre e ja ke jemanI mAtRbhASA gujarAtI ke gujarAtInI vakhate, meM "keza-samiti" samakSa prArthanA karI hatI saMbaddha bolIo che tevAone ja mATe mAtra A ke je kAMI kAma huM karato thAu te tapAsI javAnuM koza nathI, paraMtu jeonI mAtRbhASA judI ja che samitinA ke samiti bahAranA koI vidvAnane soMpavAmAM tevA harakoI jijJAsune mATe A keza che. Ave. samitine AmAM khAsa sadhiyAro maLyo na zabdamAM svAbhAvika bhAra (stress) uccAraNamAM kahI zakAya. tethI pro. anaMtarAya ma rAvaLane kyA svara upara Ave che e batAvavAnI mArI vinaMti karavAmAM AvI ane emaNe "ethI laI prabaLa bhAvanA hatI ane zarUAtamAM meM namUnAnuM je keTalAka svara-vaNenAM pattAM jhINavaTathI joI sUcanAo lakhANa samiti samakSa rajU karyuM hatuM temAM ApI. emanI sUcanAone, mArI samajha pramANe, (stroke)thI A batAvyuM paNa hatuM, paNa keza- amala karavAne meM prayatna karyo che. sAmAsika samiti"e eTale UMDANamAM javAnI salAha na zabdanI bharamAra na thAya e emanI mahattvanI sUcanA 2010_04
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ hatI, jene yathAzakti yathAbuddhi amala karyo che. "sArtha joDaNI kezamAM apAyelA niyamonI tAvika joDaNInI dRSTie kezomAM paraspara bhAre 2 .5 mImAMsA ApavAnA manobhAvane jato na karI zakAya. visaMvAda che. AvA visaMvAdanAM sthAnomAM "sArtha niyamo ane enI mImAMsA joDaNuMkezanI joDaNIne mukhyatve amala karavA sAvadhAnI rAkhI che. "joDaNIkozanA mukhapRSTha 1. tatsama zabda upara "have pachI koIne svecchAe joDaNI [ saMskRta tatsama zabda] karavAno adhikAra nathI" evI rASTrapitA sva. mahAtmA gAMdhIjInI AjJAno rASTriya zistanI 1, saMskRta tatsama zabdanI joDaNI mULa pramANe karavI. udA. mati; guru; vidyArthinI. bhAvanAthI ApaNe samAdara karyo che. I. sa. 1936mAM amadAvAda khAte maLelA "gujarAtI sAhitya ne joyA chAtI ci 2. bhASAmAM tatsama tathA tadabhava baMne rUpo pracalita hoya. te baMne svIkAravAM. udA. kaThina-kaThaNa, rAtri-rAta; pariSadanA bAramA saMmelananI madhyastha samitimAM daza-dasa; kAla-kALa; nahi-nahIM; hubahu-Abehuba; joDaNIkozanI joDaNIne sarvamAnya karavAnA TharAvanI pharza-pharasa. carcA AvI tyAre hAjara 11 sabhyomAMthI 7 (viruddha 3. je vyaMjanAMta tatsama zabdo gujarAtI pratyaya letA. 4) sabhyanI vadhumatIthI TharAva pasAra thayo tyAre hoya temane akArAnta gaNIne lakhavA. udA. vidvAna, pramukhasthAnethI mahAtmAjIe vacana ApyuM hatuM ke jagata, pariSada. "zAstrIjI, AnAthI joDaNImAM sudhArAnAM dvArA baMdha A niyama aMgrejI, phArasI, arabI vagere thatAM nathI." ane e noMdhapAtra banyA karyuM che bhASAnA zabdone paNa lAgu paDe che. A ke joDaNu kAza"nI ajANatAM pitAnA niyama viruddha sUcavelA zabdonI joDaNI navI navI AvRttimAM ke pazcAta, kiMcita, arthAta, kavacita, evA zabdo ekalA Ave athavA bIjA saMskRta zabdanI sAthe samAsamAM sudhArI levAmAM AvyA karI che. bezaka, evAM sthAna Ave tyAre vyaMjanAnta lakhavA. udAra kiMcitkAra, svalpa ja che. A navA dezamAM keTalAka vika pazcAttApa. ne samAdara karyo che. joDaNIkozamAM "alpaprANu+ AvAM avya pachI jyAre "ja' Ave tyAre mahAprANune vicitra gUMcavADe che. saMskRta vyAka temane vyaMjanAnta na lakhavAM. udAkavacita ja. raNee Ane vikalpa Apyo ja che, tethI gUMcavADe dUra karavA vikalpa e prAmANika ukela A cAra niyamomAM saMskRta tatsama zabdanI che. bIjI keTalIka spaSTa bhUlo sudhArI che yA to joDaNI kevI rIte karavI eno nirNaya ApavAmAM Avyo che. AmAM mAtra bIjo niyama joDaNIne tyAM vikalpa sUcavyo che. niyama nathI, e to mAtra evuM eka vidhAna nedhae hakIkata che ke gujarAtI mAnya bhASAnAM rUpe ja kare che ke pracalita bhASAmAM mULanI badhAM uccAraNene 'joDaNIkozanA niyama saze bhASAmAMthI avikRta rUpe svIkArAyelA zabdonI sAcavI ApatA nathI; uccAraNane najIkamAM pahoMce. sAthosAtha vikRta svarUpe paNa tenA te zabda rUDha vAne prayatna jarUra che. tethI ja mArA taraphathI gujarAta thaI gayelA hoya tene paNa svIkAra kare. ane vidyAsabhA taraphathI prakAzita graMtha ane graMthakAra udAharaNathI e vAta spaSTa karavAmAM AvI che. -pu. 8" mATe lakhelA, gujarAta vidyApIThanA niya- tethI ja spaSTa thAya che ke ziSTa bolImAM na svImanuM vivaraNa ApatA lekhanuM mathALuM gujarAtI kArAyelAM "sukhanuM "sakha" "duHkhanuM dakha vagere zabdonI vyavahAru joDaNI ApavAmAM AveluM. rUpane asvIkAra karavAnuM che. paNa A vistA jyAre ApaNe koI paNa adhikRta keza prajA lakhanAranI zakti ane zailI upara AdhAra rAkhe samakSa mUktA hoIe tyAre emAM svIkAravAmAM Ave che. prayAgamAM kyAM kayuM rUpaH tatsama ke taddabhava lI joDaNInA saMdarbhamAM vicAraNuM raja karavI svIkAravuM e lakhanAranI munasaphIno viSaya che. joIe, tethI ja A nIce gujarAta vidyApIThanA bAkI rahe che 1 ane 3-4 e niyamo. A 2010_04
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ niyamanI samajhUtI vadhu jarUranI che. A niyamomAM che te svarAMta hoya ke vyaMjanAMta hAya svarAMta tarIke keTalIka vastu saMdigdha rahe che. svIkAravAnI che. "sudi vadi jevAM svarAMta avyaya ema te 1 niyama cokhavaTa karI Ape che paNa gujarAtImAM vaparAya che tyAM e zuddha svarUpamAM che ke "saMskRta tatsama zabdonI joDaNI mULa pramANe ja Ave. enuM tadbhava rUpa svIkAravAnI IcchA hoya tyAM "suda "vada' ema lakhI zakAya. bezaka, karavI." ane kharekhara moTA bhAgane svarAMta zabdamAM AvI koI khAsa muzkelI nathI (khAsa pracalita uccAraNamAM laghuprayatna yakAra sAthe "sudya' vadA' evAM rUpa vyApaka che, paNa nIce 12 mA karIne hasva-dIrdha "I' aMte hoya tevA zabdono niyamamAM sarvasAmAnya vidhAna karavAmAM AvyuM che ke ja prazna jarA vikaTa che, paNa e nirAkaraNa zabda "12. keTalAka zabdonA uccAramAM gujarAtanA keza ApI de. bemAMthI saMskRtamAM je rUDha hoya te "I svIkArI levI. joDaNIkozamAM "zatAbdI" keTalAka bhAgamAM yakRti thAya che * * paNa te jevo zabda pUrve hisya "IthI chapAyele evI bhUle lakhavAmAM darzAvavAnI jarUra nathI" eTale pracalita vyavahAru joDaNImAM laghuprayatna yakAra svIkAravAmAM sudhArI levI.), paNa saMskRtamAM je vyaMjanAta zabdo che ane svarAMtamAM paNa enuM vibhakti-rUpa ja nathI AvyuM. thAya che tevA zabdanA viSayamAM cokhavaTa jarUrI prazna rahe che keTalAMka vyaMjanAta avyaya gujabane che. 3 jA niyamamAM vyaMjanAMta vize kAMIka rAtImAM vaparAya che teno. "pazcAta kicita" "arthAta" cokhavaTa karavAmAM paNa AvI che, paNa e kAMIka kavacita' evA zabda ekalA Ave tyAre zuM karavuM? apUrNa che. kharI sthiti e che ke saMskRta ['akasmAta' saMskRta pramANe avyaya (pAMcamI vizabdonI prathama vibhakitanA ekavacananAM bhaktinuM rU5) che, paNa gujarAtImAM e nAma tarIke rUpa, vibhaktine pratyaya je kAMI emAM hoya paNa svIkArAI gayela che, eTale nAma hoya tyAre to, ene lepa thayo hoya tevA svarUpamAM "akasmAta" evI svarAMta joDaNI svIkAravAmAM svIkAravAnAM che. saMskRta - ana rUna vin AvI che, avyaya arIke te "akasmAta' che. ] vaNa va7-47 ane zuM cheDAvALA zabdanAM prathama prazna uparanAM jevAM avyaya ekalAM Ave tyAre vibhaktinA ekavacanamAM netA kata mAtA pitA che. 4thA niyamamAM e vize sUcana che ke ene vyaMjaAtmA brahmA nAma vidyArthI hastI yazasvI tAMta lakhavAM, mAtra "ja' avyaya umerAya tyAre ja manasvI viduSI bhagavatI zrImatI, ane jUnA lepe ene svarAMta lakhavAM; jemake kavacita ja. uccAcaMdramA yaza mana evAM svarAMta rU5 vaparAya che te raNa ja ahIM anuM umeraNa karI le che: "akasmAta ApaNe tatsama tarIke svIkAravAnAM che. vyaMjanAta ja mAruM AvavuM thayuM" vagere. banatA vidvAna bhagavAna zrImAna ane bAkInA [ saMskRta sivAyanI bhASAnA tatsama zabda vyaMjanAMta bIjA badhA zabda- marut jagat vAku 5. ArabI, phArasI tathA aMgrejI bhASAnA zabdo lakhatAM pariSadU saMsada dhanA AziSa akasmAta e badhA te te bhASAnA viziSTa ucAro darzAvavA cihano ne zabda ekalA vaparAya tyAre aMtya vyaMjanamAM "a" vAparavAM. udA. khidamata, vijhiTa, najara. umerI joDaNuM karavAnI che. vidvAna bhagavAna zrImAna emanA sAMkaDA tathA pahoLA uracAranI bhinnatA mata jagata vAka pariSada saMsada dhanuSa AziSa darzAvavA cihane vAparavAM nahiM. paraMtu aMgrejI zabdanA AyuSa akasmAta e rIte. "AyuSa" uparAMta, emanA ucAramAM bhrAMti na thAya mATe, te darzAvavA Ayu" ane "vapuSa"ne badale te "vapu" svIkArya UMdhI mAtrAne upayoga kare. udA. kaeNphI, ogasTa, kelama, thayo che, e lakSyamAM rAkhavuM. 1. "ja' ane 'ya' e avyaya jyAre paNa koI vastusthitie 1 lA ane 3 jAniyamathI e spaSTa zabdanI pachI Ave tyAre 'ja --yamAMne akAra zAMta hovAne thAya che ke saMskRta tatsama zabda gujarAtamAM nAma kAraNe prava svara upara bhAra Ave che, pariNAme zAMta tarIke ke vizeSaNa tarIke je koI paNa svIkArAyelA akAravALA zabdone te A pUrNaprayatna karyArita bane che. 2010_04
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ arabI phArasI ane aMgrejI bhASAnA zabdonI laI joDaNI karI zakiye chiye, paNa muzkelI zabdonI - gujarAtImAM pramANamAM ThIka ThIka AyAta thaI che. mULa madhyamAM AvatA saMyukta vyaMjano ane aMtya vyaMjananA zabdomAM vikAra thaye AvelAM zabdasvarUponI joDa- viSayamAM UbhI thAya che. saMskRta tatsama zabdonA NIno prazna vikaTa nathI, kemake ApaNe tyAM je rIte viSayamAM 3 je niyama ApI, vyaMjanAta zabdomAM A uccAraNa thatuM hoya te rIte taddabhava zabdanA niyamene umerI evA saM. vyaMjanAta zabdonI joDaNI svIkArI anusarI enI joDaNI saMskRta taddabhavanI jema kara levAmAM AvI che te ja pramANe A videzI zabdomAM vAnI hoya che, paNa muzkelI zuddha zabdo pUratI che. paNa aMte akAra umerI joDaNI karI zakAya che. saMskRta bhASAnAM badhAM ja uccAraNa gujarAtIne ane e ja pramANe Aje thAya che, paraMtu zabdanA jANItAM ane vArasAmAM maLelAM hoI muzkelI madhyamAM AvatA saMyukta vyaMjanonA 5 mA niyamamAM nathI, jyAre A bhASAonAM keTalAMka uccAraNa e vize kAMI paNa sUcana nathI. A viSayamAM nIcegujarAtIne taddana aparicita to keTalAMka prAMtIya nI cokhavaTa upayogI thaI paDaze: uccAraNAne maLatAM che te ziSTa joDaNImAM sthAna pAmI zakyAM nathI, ane sva95 apavAde akabara akhabAra aphalAtUna abalaka pAmI zakavAnI sthitimAM nathI. AvAM uccA- arajI azaraphI AbakArI AbarU ArAmAna raNone khyAlamAM rAkhI gujarAtImAM najIkanuM ilakAba kasarata kArakuna kudarata khuzabo khidamata najIka uccAraNa hoya te svIkAravAmAM Ave che. giradI cakamaka carabI jAnavara takarAra tadabIra arabI phArasInA "a ka kha ga ja' vagerene mATe tarakIba tasavIra daracha daradI dilagIra paraheja ApaNe tyAM sAdA "a ka kha ga jha' thI calAvI phArasI bAdazAha bilakula dUrabIna vaDuM jhavartha laIye chiye; e ja rIte aMgrejI "phavaja' vagerene mATe zekasapIyara (jevA aMgrejI samAsAMta zabdomAM sAdA "pha va jha' thI calAvI laIe chiye. mAtra vidyuta pUrvazabda vyaMjanAMta hoya che tyAM) -A zabdomAM - sAcavatA zabda ApaNe gujarAtImAM laIye kALA chApelA varNa mULe akAra vinAnA che temAM tyAre e batAvavAnI jarUra svIkArAI che ane e "a" umera karavI paDe che. ahIM sarvatra UMdhI mAtrAthI. A uccAraNa taLapadA gujarAtI aMtya vyaMjanamAMne A umerI levAmAM Avyo ja zabdamAM paNa jANItuM che, paNa e samagra gujarAtamAM che, je vize upara sUcana AvI jAya che; uparAMta sarvatra vyApaka nahi hovAthI gujarAtI joDaNImAM vadhu kALA chApelA vyaMjanomAM paNa "e umerI svIkArAyuM nathI; paricita hovAne kAraNe aMgrejI joDaNI karI levAmAM AvI che. zabdo pUratuM svIkAravAmAM Ave che e khAsa ayukta nathI. (jo ke mane pAka saMdeha che ke Ama- aMgrejI zabdomAM je aMtya 'I' ke "u" hoya janatA ene samajhavAmAM muzkelI anubhave che ja) che to e gujarAtImAM dIrgha ja lakhAya cheH yuniva siTI sosAyaTI philosophI vagere. aMgrejI sekasa arabI phArasI aMgrejI uparAMta urdU porTugIjha uccAraNone kAraNe zabda vaccenA "I-u" mAM saMyukta iMca vagere zabdonI joDaNImAM svaranA viSayamAM to vyaMjana pUrve "I-u' hasva hoya che. A vastu khyAlamuzkelI nathI. je pramANe svaranAM te te bhASAmAM mAM rAkhI "ing-IMga" aMte hoya che te zabdomAM 'I' uccAraNa thAya che te pramANe ApaNe apanAvI hasya che. vijhiTa miniTa temaja vijJAnanA saMkhyAbaMdha zabda vyaMjanAM che tenI pUrvane A 'I' asvarAma' paNa "rAma ja.' A svarabhAra eTale prabaLa hita hoya to hava ja svAbhAvika che. ahIM kerAsana che ke pUrvanA hrasva I-u paNa dIdhe uccArAya che. bhASA- pazita viTAmina' vagere saMkhyAbaMdha zabda lakSya zAstranI daSTie e hrasva rakhAya che emAM saralatA e ja pradhAna kAraNa che. saralatA khAtara keTaloka bhAga uccAraNonA karavA; jyAre svarita 'I' vALI 'kivanIna, bebIna Apavo paDe che. bezaka, bhASAzAstranI carcAmAM e svAbhA- korenTIna vagere jANavA. vika uccAraNa noMdhavAM anivArya ja bane che. 5 6o 2010_04
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ tatsama zabdamAM anusvAranuM uccAraNa zabdomAM nakAra ane makara spaSTa samajhAtA hoya tyAM e lakhavAmAM koI bAdha nathI. anusvAranA bhinna bhinna uccAre darzAvavA cihane vAparavAM nahi. 2. hazruti tathA yazruti noMdha - zakaya hoya tyAM anusvAranA vikapamAM anu [hayuti] nAsika vAparI zakAtha. udA. aMta, ata; 8. bahena, vahANuM, vahAluM, pahoLuM, mahAvata, zahera, daMDa, dalDa; sAMta, sAnta; beMka, eNka. maherabAna, mahAvare, mahora jevA zabdomAM tathA kahe, rahe, pahera, pahAMca jevA ghAtuomAM ha ja pADIne A niyamathI tadbhava zabdonA viSayamAM te lakhavo. cokhavaTa ApameLe ja thaI jAya che ke mAtra biMduthI ja A uccAraNe batAvavAM. "anusvAranA bhinna 9. nAnuM, meTuM, bIka, sAmuM, phanuM, mera (AMbAne), me, movuM (leTina), jyAM, tyAM, kayAre, jyAre, mAruM, tamAruM, bhinna uccAra' e pAribhASika dRSTie kevaLa tAruM, tenuM, amAruM, AvuM, vageremAM hakAra na darzAvavA. bhrAmaka che e vize vicAra nIce 18-19mA niyamonA vivaraNa vakhate thaze, ahIM to mAtra anusvArane eTale ke, huM jyAM darzAve tyAM ja pADIne ja ane spaSTa hoI e vize ja khulAse A darzAve ane te darzAve tyAM muddala na darzAva. ha ne AgalA akSara sAthe joDavo nahi. vazyaka bane che. A beu niyama be vibhAga pADI Ape saMskRta tatsama zabdomAM te saMskRtanA niyama che. enuM vivaraNuM e 9 mA niyama nIcenI nedha pramANe eka ja zabdamAM parasavarNa anunAsika vyaMjana che. eno Azaya spaSTa che ke 8 me niyamamAM nitya thAya che, mAtra be jadA zabda joDAtAM evA batAvelA zabdamAM "hati batAvavI ane e prasaMgamAM ja e vaikalpika che. e rIte "anne evI rIte ke je vyaMjanamAM e hoya te vyaMjanamAM "daDa" "sAnta' e ja sAcI joDaNI tatsama lekhe "a" umerI lakho ane hakAra mULa svara sahita che, paNa saikAo thayAM AmAM saM. vyAkaraNazAstrathI lakho. 9 mA niyamamAM kyAM na lakho e batAvaviruddha jaIne paNa saraLatA khAtara anusvArano vAmAM AvyuM che, eTale ke "nahAnuM maheNuM mahora upayoga thato Avyo che. prAkRta bhASAomAM to mAM jyahAM tyahAM kyAre jyAre mahAruM tamAruM tethI ja vikalpa svIkArAyo che. ApaNe paNa e tAruM tahenuM amAruM ahAvuM" ema joDaNI karavAnI ja vAta khyAlamAM rAkhI vika5 svIkAravA taiyAra spaSTa manAI karavAmAM AvI che. tethI ja joDaNInI chiye. AmAM saraLa mArga AvA badhA ja saMgamAM dRSTie badhA ja saMgemAM zaMkA thatAM ja "za" anusvAra lakhavo e che. Aje moTe bhAge e ja joI levo jarUrI banI rahe.]. rIta pracAramAM che. prazna Ubho thAya che te saMskRta sivAyanI bhASAonA evA uccAraNavALA zabdone A prazna uccAraNanI dRSTie bahu jaTila che. vize. jyAM enuM uccAraNa thAya che tyAM paNa e svaramAM ja aMtargata che, eTale "vahAluM lakhavA chatAM mUrdhanya varSa pUrve saMskRtanA niyama pramANe anu- uccAraNamAM mAtra cAra nahi, paNa traNa che. svArane sthAne zuM thAya, nahi ke ; kaMThya pUrve huM AmAM 8 me niyama jema taLa-gujarAtanuM tattva thAya, nahi ke -. AvI sthitimAM beka suparinTa batAve che tema 9 me niyama taLa-saurASTranuM tattva nTenDanTa holenDa' vageremAM niyamanI muzkelI UbhI batAve che. gujarAtamAM 8 mA-9 mA baMne niyamamAM thAya che. A mATe saraLa mArga to e che ke AvatA zabdamAM hakAranuM mahAprANita svareccAanusvAra kara, tethI jaMga taMda, taMdurastI, taMbu, raNa che, to saurASTramAM e beu niyamomAMnA zabdomAM bAbu jevA zabda paNa anusvArathI lakhAze. aMgrejI evuM leza paNa uccAraNa nathI. ziSTa bhASAmAM lekhanamAM 2010_04
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ hakAra ravIkArAya to che ja. emAM jyAM chellAM nAha --nAhuM chuM; nAhIe chIe; nahAya che; nAho che; 80 varSomAM rUDha thaI gayo che tyAM 8 mA niyamamAM nAhyo,-hyA,-hI,-hyuM,-hyAM; nAhIza; nAhIzuM; nahAze; nahAze; hakAra svIkArAyo che. rUDha nathI thayo tyAM ka mA nahAta; nahAto,-tI,-tuM; nAhanAra, nAhavAne; athavA niyamamAM nathI svIkArAye. joDaNInI ekavAkayatA nAvAne; nAhale,-lI,-luM; nahA; nahAje; nAhavuM. karavA A prakAranI bAMdhachoDa karavAmAM AvI che, navaDA (-rA)vavuM; navAvuM; navAya; nAvaNa; nAvaNiye; 9 mA niyamamAM je apavAda ApavAmAM Avyo che naveNa, navANa. tevA zabda bhASAmAM ja che eTale yAda rAkhavA muzkela nathI. zikAmAM "keza" joI levo jarUrI cAha-cAhuM chuM; cAhIe chIe; cAhe che; cAho che; bane.] cAhyo,hyA,-hI,-hyuM,-hyAM; cAhIza; cAhIzuM; cAhaze; cAhaze; cahAta; cahA,-tI,-tuM; cAhanAra; cAhavAne; cAhe,-lI, [ hakAravALAM kriyApada ] ; cAha; cAhaje; cAhavuM. 10 nAha, cAha, sAha, moha, loha, deha, keha, saha e cahavaDA(-rA)vavuM; cAhavAvuM; cahavAya e rUpa zakaya ane dhAtuone aniyamita gaNI temanAM nIce darzAvyA pramANe vyAkaraNaSTie prAmANika lAge che, paNa AvA prayAgI rUpa sAdhita karavAM-- pracalita nathI. 1. joDaNInA AraMbhathI mAMDI atyAra sudhImAM hazruti sAhaH--cAha pramANe. joDaNImAM vyakta karavAnI aneka rIta batAvAI che. sva. savaDA(rA)vavuM; savAvuM; savAya. kavi narmadAzaMkare prathama ardhA vyaMjana ke svara ja mAtra hoya te "a" adhe lakhI svara sAthe "ha" lakhavAnA upAya meha:--mehuM chuM; mahIe chIe; mehe che; mohe che; batAvI, pachIthI "hane sthAne che te vyaMjana ke svara nIce medho.-hyAM,-hI,-hyuM,-hyAM; mAhIza; mohIzuM; mohaze; mukata karavA sucaveluM. sva. navalarAma paMDayAe svara pachI mohazo; mohata; mehate,-tI,-tuM; mahanAra; mahavAne; varNapadarzaka cihana (apostrophe) lakhavA nirdezakuM. mehele-lI,-luM; meha, mehaje; mehavuM. pachI "hIne rAkhavA tarapha valaNa thayuM. sva. govardhanarAme narmadAzaMkaranI prathamanI paddhati svIkArI. e pharI janavANI mahaTA(rA)vavuM; mahAvuM, hAya. banyuM ane sva. narasiMharAva pilA ardhA "ane asvIkAra leha-lehuM chuM; lehIe chIe; luhe che; luhe che; karI "hamene sthAne "hame' vagere rIta svIkArI. A ledho,hyA,-hI,-hyuM,-hyAM; lohIza; lohIzuM; lohaze; lohaze; badhAmAM bAMdhachoDanI nItie chevaTa bajeTakeza" AvyuM lohata; lohato,-tI,-tuM; lohanAra; lohavAne athavA levAne; ane 8 mA-9 mAM niyama pramANe amuka zabdamAM "ha lohelo,-lI,-luM leha, lohaje; lehavuM. lakho ane e 8 mA niyamamAM batAvyA pramANe, ane amuka zabdAmAM na ja lakha, 9 mAM niyamamAM batAvyA lovaDA(-2)vavuM; lovAya; levaNiyuM. pramANe, AmAM lipinI muzkelIne prazna paNa muMjhavata batAvAya che. e vize zrI. kAkAsAheba "joDaNI koza"nI deha:--dehuM chuM; dehIe chIe; duhe che; duho cho; prastAvanAmAM nirdeza karyo paNa che. hakAra spaSTa batAvavA dezo -hyA,-hI,-hyuM,-hyAM; dohIza; dohIzuM; dohaze; dohaze; pUrvanA vyaMjana ardhA ja ApavA paDe. have jemAM kAno che tevA vyaMjana to ardhA ja che, paNa ja' sivAyanA kAnA ja, sva. navalarAmavALuM varNapa-cihana varNane lopa batAve vinAnA "ka Ta Da da 2' e yaMjana kheDA makavA joIye che, jyAre A visargacihana te varNanuM astitva batAvaze. te ja sAcI rIte e jAya ane ema chatAM A badhAM uccAraNa te jANItuM ja che. chApakhAnAnI muzkelI paNa sthAnomAM e mahAprANita (aspirated) svaroccAraNa che kAyamane mATe TaLI jaze; jemake "bena vANuM vAdaluM pALuM e te samajhAya ja nahiM. Ano saraLa upAya eka ja che. mAvata H 2 merabAna mAvA mi 2 keH reH para pAMca." hakAranuM e mahAprANita svareccAraNa batAvavA saMskRta bhASAmAM padyabaMdhanI dRSTie AnI saMgati paNa spaSTa che. bAkI AvA visarga batAvavAne vaparAtuM [] upara nIce biMduvALuM cihana zabdomAM mahAprANita svaroccAraNa rUpa "ha" kyAM kharekhara che svIkArI levAmAM Ave te A Akhe prazna saraLa thaI e kahevuM kAMIka muzkela che, chatAM prathama mutimAM ke pachI e paDaze. mAtra ApaNe tyAM mahAvirAma (kalana)nuM cina di] spaSTa che. "kADhavuM loDhI' vagere jevAthI. baMne sthiti spaSTa evuM che te lekhanamAM alaga rahetuM hovAthI ahIM bheda raheze thaI jaze, 2010_04
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ duhata athavA dehata; dehane,-tI-tuM; dehanAra; dehavAne batAve. " kADha vADha kadI TADha aDhAra kaDhavuM athavA devAne; dohela,-lI,-luM; deha; deha je. le ke me laDhaNu(lavuM kriyApada Teva paDavI) devaDA(rA)vavuM; dovAvuM; dAvaNa; daNa. DheDha deDha adI raDha dADha vageremAM "Dha' ja lakhavo. kaha:-meha pramANe. jyAM nathI eTale ke mUrdhanyatara Da' ja uccarita thAya kevaDA(rA)vavuM; kevAvuM; kevAya; kahapaNa; kohavANa che saurASTramAM, tyAM sarvatra "Da' ja lakhavo. ene lIdhe kehavATa, ApoApa "caDhavuM" "laDhAI' joDaNuM jarUrI saha-ha pramANe. nahi rahe. e rIte "rADha nahi, paNa "rADa', A 10 me niyama "nAha" "cAha' "sAha meha' , zeraDIne vADha' nahi, paNa "vADa vagere; chatAM leha" "deha "ha" ane "soha" e ATha kriyA- | vikalpa prAMtabhede rahe paNa. 395 mA 2 3 padanAM rUpo pUrato che, badhAM ja rUpa kevI rIte yaza ti]. lakhavAM e ApI dIdhuM hovAthI emAM vizeSa sUcana 12. keTalAka zabdonA uccAramAM gujarAtanA keTalAka bhAgamAM apekSita nathI rahetuM. eka vastu A badhAM rUpamAM yakati thAya che. udA. jAtya, AMkhya, lAvya, kahe, dhyAnamAM rAkhavI ja joIye ke sarvatra hakAra mahA gho, i . paNa te lakhavAmAM darzAvavAnI jarUra nathI. prANita svaroccAraNathI eTale ke svaramAM aMtahiMta jAta, AMkha, lAva, le, de ema ja lakhavuM. rIte ja uccarita che; bake ema kahiye to khoTuM aMte zAMta akAravALA moTA bhAganA strIliMga nathI ke te te svara ja mahAprANita uccAravAmAM zabdamAM ane AjJArtha bIjA puruSa ekavacananAM rUpamAM Ave che. ane tethI ja agAu batAvyuM te mULamAM hasva svara paDayo che, jenI abAdhita pramANe lekhanamAM kavacita ja batAvAya chatAM chAyA samagra dezamAM prAyaH sarvatra vyApaka che, gujamAtrAnI dRSTie hakAranuM kAMI jaduM sthAna nathI. rAtanA keTalAka ja bhAgamAM e yakRti che e kahevuM [mUrdhanyatara barobara nathI, jevI sthiti A ya nI che tevI ja karmaNi bhUtakRdaMtanA cuM- -thI pratyayanI paNa 11, keTalAka 8 ne badale ha ane Da chaTA pADIne lakhe che. jyAM A laghuprayatna kAra kivA yazrati nathI che. jemake, kahADavuM, vahADavuM. tema na lakhatAM kADha, tyAM "ga"nuM go' 'ka' 'karo" jevAM ja vADha, kaDI, TADha, aDhAra, kaDhavuM ema lakhavuM. paraMtu lavuM, dADhama na lakhatAM laDavuM, dADama ema lakhavuM. uccAraNa che. uparanA aMya laghuprayana yakArane ane caDavuM, caDhavuM baMne mAnya gaNavAM. ' -vo' ane 'lya" "gha" "jagyAmAMnA yakArane A niyama bIjI rIte khUba saraLa che. sa, dUra karavAmAM mAtra lekhanasAralya e ja mukhya kAraNa rASTranAM uccAraNAmAM A mUrdhanyatara ne sthAne zuddha kahevuM vAjabI che. ane e ja kAraNe e svAmUrdhanya "Dha" ja uccArAya che. jyAM jyAM saurASTramAM bhAvika uccAraNa joDaNImAMthI lekhanamAM mATe lupta zuddha mUrdhanya Dha' che tyAM joDaNImAM paNa Dha" ja 3. taddabhava zabda 1. eTale ja e lakSyamAM levA jevuM che ke "tAruM chuM [ alapaprANa + mahAprANa ] kahevAthI enuM uccAraNa "nAu chuM' jevuM ja che. A kriyApadanAM ATalAM badhAM rUpa judI judI rIte yAda rAkhavAM 13. apaprANa ane mahAprANa saMyukta hoya evA taddabhava paDe evI sthiti che tyAM A visarga-cihanathI A prazna zabdamAM mahAprANanuM drita karavuM. udA. cAkhuM, saraLa thaI jAya ema che. ene lIdhe "hu' vinAnAM rUpa ciTTI, paththara, jhame, odhe, sudhdhAM, sahabhara. paNa 'nAvAne" "navaDA(-rA)vuM" "navAvuM" "navAya" "nAvaNa" "nAvaNi ca tathA chane yoga hoya te 2cha lakhavuM, chacha nahi. yo" "naveNu" "navANa" "savaDA(rA)vavuM' "savAvuM' "savAya udA. acchera, pacchama, achuM. levAno' 'lovaDA(-rA)vavuM" "lovAya" "lavaNiyuM" "devAne' 1. A uccAraNa bhASAmAM avicchinna che ane tethI devaDA(rA)vavuM' vAvuM' vaNa' 'de ' 'kevaDA(rA)vavuM' vyakta thavuM ja joIe. tethI jema mUrdhanyatara " Da-8' nukatAthI kAvAvuM" "kevAya' e vageremAM amAtrika visarga AvI jatAM batAvavA vAjabI che, tema A laghupranatna thakAra paNa vyApaka evAM saMdigdha rUponI lekhanamAM jarUra ja nahi rahe. rIte "canA rUpamAM nIce nuktA sAthe praya jAya e ISTa che. thayuM che.' 2010_04
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ joDaNIkeza"mAM "joddho-ho' lakhAyela che, vikalpa kAMIka samAdaraNIya bane che. e rIte vIra te A rIte jodhdho-dhdha" lakhAvAM joIe. -sa ane vIza -sa - saMtavALA, pacIzarsa, vIza A niyama mAtra saraLatA khAtara ja che. -sa, trIza -sa ane trIza- sa- saMtavALA cALIza saMskRta prAkRta bhASAomAM A niyama vaikalpika che. -sa ane cA(-tA)LIza -sa aMtavALA, egaNuane alpaprANa + mahAprANa e rIte joDaNI e pacAza-sa, pacAsa - sa vagere badhAmAM vika95 beya bhASAomAM vadhu saMmAnita thayelI che. enuM ja svIkAryuM che, paNa zikAranI prAMtIyatAne kAraNe A gujarAtImAM anusaraNa hovAthI niyamanA AraMbhamAM badhA zabdamAM sakAra lakhavA vadhu prAmANika gaNAya. "alpaprANu ane mahAprANa saMyukta hoya evA "zaka" "ze? te tatsama saMskRta dhAtuo che. tadbhava zabdomAM" ema kahevuM ja paDayuM che. A bezaka, Aje enAM svAbhAvika uccAraNa datya niyamanI khAsa tethI upayuktatA nathI lAgatI. sakAravALAM ja che, paNa paNa tatsamanI zuddhi jALava[ya tinI brAMti ] vAne praghAta hovAthI e vize koI vizeSa vivecana 14. keTalAka zabdomAM (udA. pAraNuM, bAraNuM, zeraDI, che apekSita nathI. deraDuM, khAMDaNI, daLaNuM, cALaNI, zelaDI) 2, 3, La, 17 mA niyamamAM "vize" ane "viSe baMne rUpa la ne badale ya uccAra thAya che, tyAM mULa rUpa ja svIkAravAnuM vidhAna che. paNa A "viSe" e rU5 lakhavuM. gujarAtI bhASAmAM kadI zakaya nathI; tema e tatsama A niyamamAM "ya uccAra thAya che" ema nathI, kemake tatsama te viSaye" che. madhyakAlIna kahevA karatAM "jhaDapathI belAtAM, uccAraNamAM gujarAtImAM 'vikhi - uccAravALuM 'viSi" rUpa yakRtinI bhrAMti che" ema kahevuM vadhu yogya che. lakhAyeluM maLavAthI ane vikhe' - uccAravALuM je mAM A ja te "viSe pachI paNa prayojAyuM hatuM eTale mAtra khAsa karIne ra-vALA zabdomAM. A badhe ra svarUpa uparathI "viSe ApaNe tyAM svIkArAyeluM, ThekANe "ra" rAkhIne yA "ra" uDADIne joDaNI thaI paNa Aje te koI 'vikhe" uccAra karatuM ja che: utaraDavuM-uta)DavuM, AsaraDavuM-AsaDavuM nathI eTale jUnA 'vikhe' - uccAravALA "viSenI vagere. A zabdomAM "ra" sacavAI rahe e vadhu jarUra ApoApa gaI che. svAbhAvika rU5 "vise vAjabI che, chatAM vika9pa rAkhI zakAya. uparAMta tAlavya ekArane kAraNe "vize" evuM vaikalpika rUpa che. eTale je vikalpa joI ja [sa-zanuM ucAraNa]. hoya to "vise vize" e jaIye; navInatA 15. anAdi za nA uccAranI bAbatamAM keTalAka zabdomAM na ja joItI hoya to "vize" rUpa saMmAnita thavA prAMtika uccAraNa -bheda che. udA. DezI-DesI; mAzI cogya che. "viSe" te nahi ja. A be rUpomAMthI -mAsI; bheMza-bheMsa, chAza chAsa; bAraza-bArasa; eMzI tethI have vize e eka ja rUpa svIkArI levuM esI. AvA zabdomAM za ane sa no vikalpa rAkhavo. 16. zaka, dha, zuM mAM rUDha za rAkhave, paNa sAkaramAM sa vAjabI che. A ja rIte "dubhASiyo" nahi, paNa dubhAziyo'-dubhAsiye svIkAryuM bane. lakhavo. 17. vize ane vize e baMne rUpa cAle. [anunAsika anunAsika I-6] sAmAnya rIte prAMtIya bhede chatAM tAlavya svaranA 18. tadabhava zabdamAM aMtya I tathA u, sAnusvAra ke gamAM sakArane sthAne zikAra uccAravAnuM valaNa niranusvAra, e anukrame dIrgha ane hrasva lakhavAM. udA. dhI; chuM; zuM; tuM dhaNI; vIMchI; ahIM; dahIM; che. e rIte A zabdamAM vikalpa tAlavya zakAra piyu; lADu; juduM. che. chAza bAraze" vageremAM tAlavya svara dekhAto noMdha-sAmAnya rIte gujarAtImAM athavA ru lakhanathI, paNa emAM laghuprayatna kAra che ja, je strI vAne rivAja nathI; rU vizeSa pracalita che. paraMtu liMganA rUM pratyaya uparathI Avyo che. tethI ja jyAM niyama pramANe hrasva ru lakhavAnuM hoya tyAM che uccAraNamAM tAlavya "zane sthAna maLe che. A athavA ru lakhavuM. udA. chokaruM-chokaruM bairuM bairuM. 2010_04
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ apavAda-ekAkSarI zabdomAM niragusvAra U dIrdha 18mo niyama atyaMta spaSTa karI Ape che lakhavo. udA, , , bha, . ke ekAkSarI ke ekathI vadhu akSaravALA zabdomAM 19. anaMtya I tathA UI para AvatA anusvAranA uccAra aMtya "I'dIdhuM ja lakhavo, jyAre ekAkSarI zabdomAM pico thato hoya tyAre I ke U dIrdha lakhavAM. udA. mAtra ananunAsika "u" dIrdha ja lakha; evA I; hIMDADa; gUMcavAva, sIMcaNiyuM, fachuM laM; paMchaDuM anunAsika "uM hasva ja lakhe. ekathI vadhu akSarevarasuMda; mIMcAmaNuM. vALA zabdomAM aMtya anunAsika ane ananunAsika apavAdu-kuvA, kuMbhAra, kuMvara, varI, suMvALuM. "u" hasya ja lakhavo. mAtra saralatAnA uddeza upara "sAnusvAra' ke 'niranusvAra' e saMjJAthI "anu- racAyelA A niyamanI zAstrIyatA vize zaMkA karavAnI nAsika" ane "anunAsika "I - u" ja samajhavAnA nathI. joDaNInA niyamomAM A "I-u" vizenA che. sva. narasiMharAve paNa A bhUla karyA pachI emane niyama e mAtra kAmacalAu che e vAta keI paNa mAlUma paDeluM ke anusvAra ane eno komaLa uccAra samajhu vidvAna bhUlI nahi zake, kemake emAM uccAe beu judI vastu che. anusvArano kahevAto kamaLa raNano viSaya upekSita thayo che. uccAra te anunAsika, ke koI "nAsiSakahe che tevuM che. anusvAra e svara pachI vadhI paDatuM . niyama tarIke A niyama atyaMta spaSTa che, uccAraNuM che, jyAre mAtrAmAM kAMI paNa vRddhi na te ja 19 mo niyama paNa spaSTa che. 18 mA karato nAkamAMthI bolAte hasva ke dIrdha svara e niyamamAM aMtya "I-u' ne prazna patI jAya che ne mAtra anaMtyano ja rahe che. evA anaMtya anuanunAsika che, eTale 18-19-e beu niyamamAM anusvArathI anunAsika uccAra ja samajhavAne che nAsika "I-u" dIdhuM ja lakhavAnuM 19 mo niyama ane enI ja ahIM vAta che.' vidhAna kare che, ane keI paNa saMyomAM emAM pheraphAra na karavAne paNa Adeza kare che. apavAdamAM - 1. gujarAtI zabdonA uccAraNamAM vadhumAM vadhu maM- je pAMca zabda che te ja yAda rAkhavAthI lekhanamAM jhavanAre prazna hrasva ke dIrgha 'I-u'no che. kayAM e hUrva AvA anaMtya anunAsika "I-u' ne pratrana nirAkRta uccArAya che ane kayAM e dIrdha uccArAya che e pracalita uccAraNe uparathI sAmAnya rIte nakkI karavuM vikaTa chethaI jAya che, paNa eTalAthI pUratuM nathI. "joDaNIkhAsa karIne dIrgha kathA e nakkI karavuM te khUba ja muzkela kAze" dIdhuM ane hasva I-u hoya tevA saMkhyAbaMdha che. ahIM 18 mA niyamamAM aMtya anunAsika i-u' mAM vikalpa ApyA che. evA zabdamAM bhAra (stress) uccAraNanI dRSTie leza paNa bheda nathI, eTaluM ja nahi, cha" ke "upite ananasika hoya ke anananAsika hoya. thAya che. zAMta aMtya akAra paNa A be anya pahelAM enA uccAraNamAM bhASAzAstranI daSTie kAMI paNa kera pUNeprayatna svarita banI jAya che, e pUrve sucavAyuM che ja. paDato nathI. niyame karavAmAM AvyA che te mAtra lekhanamAM aMtya "I-u' jema hAla sAmAnya rIte hUrta uccaritA saralatA lAvavA mATe vyavahAra pUratA che; ane tethI ja thAya che, pachI bhale vyutpattithIe dII AvatA hoya, te rIte ApaNI sAme e vyavahAru niyama pramANe anya anu- ananya I-u' asvarita dazAmAM hrasva uccarita thAya che. nAsika ananunAsika " ' dIdhuM ane e "u" dUrva Ave "Ane ja kAraNe 19 mA niyamamAM anaMtya "I-u' anuche; e ja "u" je anunAsika hoya ane e ekAkSarI nAsika hoya tyAre dIrdha kalA che te asvarita dazAmAM hrasva zabdamAM hoya te "apavAda"mAM bartAvyA pramANe dIdhe ja che ke jevA anananAsika e "I-u' hrasva che. "apavAda'mAM lakhavAnuM prApta thAya che. anaMtya dizAmAM anunAsika I -unuM kavAra kuMbhAra" "kuMva2" "kuMvarI' "saMvALuM ApavAmAM AvyA sarakhApaNuM tema enAthI svataMtra rIte ananunAsika "i-u'nuM che e sAcI paristhitine khyAla Ape che. e rIte jotAM sarakhApaNuM lekhanamAM vyakta karavAnuM nIce 19 thI 24 sudhInA hIMDADa "mAM "hI' dIrdha nahi, paNa hrasva ja che. "risAmaNuM niyamomAM vidhAna che. ane sIMcaNiyuM" ke "mIMcAmaNuM mAMnA AdizratimAMnA asiddhAMta tarIke eka vastu atyaMta spaSTa che ke manunAsika che' ke anunAsika "ImAM kAMI paNa taphAvata nathI; gujarAtI bhASAnAM uccAraNemAM aMtya "I-u'nAM e ja rIte "utaraDa" ane "maMjhavaNamAMnA ananunAsika "u" uccAraNa hrasva tarapha vadhu ane vadhu DhaLI gayAM che ke anunAsika "UM'mAM paNuM ane kahelA trizuti zabdomAM mAtra "ja' ane 'ya' e be avyaya ja evA che ke kaI 'citAra' "mIThAI" "mUkeluM' 'utAra' ane 'ThANuMmAM Adi paNa have i-u' pachI AvatAM e I-u' dIrdha uccarita tinA uccAraNamAM phera che evuM paNa kahI zake ema che ? 2010_04
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15 I-u" upara na hoya ane pachInI zrati vyutpattine AdhAre upAMtya 'I-umAM hasvatA (syllable) upara hoya che tevA e badhA ja zabda ja maLatI hoya te sivAyanAM sthAnamAM prAyaH buhUrva anunAsika "I-uthI lakhAya e vAjabI che. tpattithI A "I-u" dIrdha maLe che, eTale uMdara uMbare jigeDI ziMgALI' vagere. ahIM anusvAra A niyama mAtra vyutpattine ja vazavatIM rakhAyo che; che ema bacAva kare nirarthaka che. ahIM anusvAra tethI mAtra vyavahAradazAne che. ApaNane svarita nathI, e anunAsika svara mAtra che. ke asvarita anaMtya I-u uccAraNanI rIte prAyaH hasva maLe che, e anubhavane ja mAtra viSaya che. [ thaikAte I-u] [ zabdomAM I-u] 20. zabdamAM AvatA yuktAkSarathI jayAM AgalA varane 22. jyAM yutpattine AdhAre judI joDaNI na thatI hoya thaDake lAgatuM hoya tyAM I ke u je hoya te hrasva (jema ke, upara, cugala, kuratuM, mugaTa, aMgura) tevA lakhavo. anusvArane uccAra anunAsika je thato bethI vadhAre akSaranA zabdomAM I ke u pachI laghu hoya tyAM yuktAkSara gaNavo. udAkistI, zista akSara Ave to te dIrgha lakhavAM, ane guru akSara Dukkara, jusso, custa, chetarapiMDI, jiMdagI, ziMgoDI, Ave te te hrasva lakhavAM. udA. khuzAla, nIkaLa, luMgI, duMda, tuMDAI lava, vimAsa, majura, kheDUta, dukALa, sutAra, tarka, noMdha-sAmAnya rIte gujarAtImAM ji lakhavAne kinAre, bhulAva, bicAva, taDukAva. rivAja nathI; cha ja vizeSa pracalita che. paraMtu jayAM apavAda 1-vizeSaNa parathI thatAM nAma tema ja nAma niyama pramANe hRsva ji lakhavAnuM hoya tyAM ji parathI banatAM bhAvavAcaka nAmamAM mULa zabdanI joDI lakhavuM. udA. jiMdagI; jitADavuM; jivADavuM. kAyama rAkhavI. udA. garIba--garIbAI; vakIla- saMyukta vyaMjananI pUrvane thaDakAto svara hasya vakIlAta; cIkaNuM-cIkaNAI, cIkAza; mIThuM-mIThAza, lakho . thaDakAto mIThANa; jaThuM-jUThANuM; pILuM--pILAza; jhINuM- svara na hoya te e asala je jhINavaTa. svarUpamAM hoya tema lakho. "karyo pUrve A RAMdhavadhI-dhitva, abhimAnI abhimAnitva, evA zabdamAM bhUtakALane ya lAge che, saMyukta vyaMjana zabda tatsama saMskRta heI pheraphAra karavAmAM Ave che. paNa bane che. paNa pUrvanA svaramAM kAMI paNa thaDakAre apavAda -keTalAka zabda bolatAM upAMtya akSara upara nathI, tethI "kara" ne "pa" lAgatAM chatAM "kamAM bhAra Ave che tyAM che ke u je hoya te dIrdha karavAM. akAra laghu ja che. e ja rIte "pUramAM hakAra udAra geTalo, dAgIne, araDa, daMDI vagere. nedha-jemAM A jAtane bhAra nathI Avato evA dIrgha rAkhyo che. zabda : Tahuke, phauDI, mahuDuM, A niyama atyaMta spaSTa che, paNa e tadbhava niyamamAM bethI vadhAre akSarathI traNa akSara pUrato ja che, e na bhulAvuM joiye. saMskRta tatsama (mRtio-syllable) samajhavAnA che, kemake cAra zabdamAM saMyukta vyaMjanomAMnA pUrva I-ura akSaravALI mATe 23mo che ja. ahIM udAharaNamAM dIrdha ja sAmAnya rIte hoya che. kIrti pUNuM cUrNa - 1. ekasarakhuM mApa dharAvanArA zabdomAM uccAraNanI vIrya vagere. saMskRta sivAyanI bhASAomAMthI AvelA dRSTie bheda maLI zake nahi. dA. ta. "sudhI' "jhalo" "jhINuMzabdamAM hasva lakhavAnuM ja valaNa che, jemake DigrI mAM "cha" "u"mAM uccAraNanI dRSTie kAMI paNa bheda urdU vagere. nathI. A Akho prazna bhAranA tatvane AbhArI che. gujarAtI bhASAmAM bhAra je aMtya svara upara jato hoya te asvarita [dviti zabdamAM anaMtya I-9]. vare dIrdha rahevAnI sthitimAM nathI hotA. uparanA traNe 21. jayAM vyutpattine AdhAre judI joDaNI na thatI hoya zabdomAM bhAra atyaMta spaSTa che ke anya svara upara ja (jema ke, udavuM, Dila, ju6)tevA be akSaranA zabdamAM paDe che, eTale uccAraNanI dRSTie upAMtya svara sva ja upAMtya I tathA U dIrdha lakhavAM. udA, cUka, dhUI, AvI rahe che. tUta, phUla, jhINuM, jIne. A pachInA niyamomAM e tattva chevatte aMze apavAda-sudhI, dukha, ja e. svIkAravAmAM AvyuM ja che. "mukA--huM' "bhulA-6" "micA-vuM nedha--mukAvuM, bhulAvuM, bicAvuM, evAM karmaNi rUpamAM e zabdomAM e ja tattvane lIdhe Adi zrati hUrta hrasva thAya che. jeo niyama 24 me. svAbhAvika che. 2010_04
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'taDukAva" cAra akSarone apAya che, e niyamamAM dhumADa' ane 'sImADe" e vacce 'joDaNuM rahelA vyApaka tattvane AbhArI che. A niyamathI dezamAM bheda rakhAve che. "AmAM "U" eTalA dIrgha je kAMI samajhAya che te e ja che ke be dIrdha svara ane "u" eTalA hasvanuM jANuM dhoraNa najara lAgalagATa brAtamAM AvI zakatA nathI. e ja pramANe bahAra sacavAI gayuM che; uccAraNa simADo' che. udAharaNe barAbara apAyAM che. Apela apavAdamAM ApelAM udAharaNomAM kabUlavuM" parathI "kabulAvuM" "kabulAvavuM" ane "jhINuM uparathI "jhINavaTa" ApavAmAM AvyuM che, kharIdavuM parathI kharIdavuM "kharIdAvavuM" je jyAM Adi Rtine "I' dIrdha ja rAkhavAmAM kezana visaMvAda juo. Avyo che. uccAraNamAM zI sthiti che e ahIM A niyamamAM bhAra(stress)nuM tattva ekaMdare batAvavA prayajana nathI, kemake mAtra vyavahAra ja niyAmaka che. je zabdone cheDe zAMta akAra che te ahIM lakSya che. ahIM tethI ja prazna Ubho thAya che ke "joDaNI keza"mAM "ja" uparathI "junavaTa" zabdamAM amuka rIte upAMtya kRti (syllable) upara bhAra paDe che. "khuzAla vimAsa "dukALa apAyuM che te vAjabI ke A ? "-vaTa" pratyaya "sutAra kinAro "bhulAva' 'micAva" e enAM AbAda beyamAM judo te nathI ja. "jhINuM vaTa' ane udAharaNa che. tyAre "nIkaLa" "mUlavamAM bhAra jyAM januMvaTa' e ApaNane judAM rUpa ApI zake kharA? eTale mane lAge che ke "apavAda 1" mAM che ? uccAraNa jotAM upAMtya akAra upara che ane mukAyela A "jhINavaTa' zabdane dUra karo tethI karI Adi zruti(sylable)ne I-u ane svarita banatAM dIrdha TakI zakatA nathI. ane tethI ja joIe, je joDaNInI dRSTie jhiNavaTa thaI nikaLa" "mulava "utara nipaja' upaja' jevAM raheze. 24 mA niyamamAM kriyApado uparathI AvelA kriyApadomAM joDaNImAM pUrve hasva svara svIkArAyele. zikhAmaNuM" "bhulAmaNI" "uThamaNuM" vagere jevI ja Aje to be dIrdha zruti(sylable) sAthe na ja AnI sthiti che. Ave, tema be hasva paNa, evI mAnyatAthI A neMdhamAM ApelA "dhitva_abhimAnitva" zidamAM Adi RtimAM I U dIrdha mAtra vyavahAra vagere tatsama ja hoI enA "Ino prazna Avazyaka pUratA ja svIkArAyA che. e ja rIte apavAda 9 nathI ja. mAM sAdhita nAma ane vizeSaNamAM joDaNI na mAtra nahiM, game te svara Avyo hoya e hrasva thAya pheravavAnuM vidhAna karavAmAM AvyuM che.' che, jemake cAravuM-carAvavuM mAravuM-marAvavuM' "pADavuM- paDAvavuM" "khavuM-dekhADavuM' "pesavuM-pesADavuM besavuM-besADavuM' 1. ahIM paNa svAbhAvika uccAraNa eTale ke sva vika uccAraNa eTale ke vara- "bAlavuM-belAvavuM" "khedavuM -dAvavuM;' prerakane bAjue mUkatAM bhAranA siddha tattavane uthAmavAmAM AvyuM che. ApelAM udA- karmaNirupamAM pAma-pAva' vALavuM-vaLAvuM" "cAravuM-carAvuM haraNemAM kayAMya paNa "I-U mAM dIrgha uccAraNa rahyuM nathI. e pramANe vizeSaNa vagere uparathI sAdhita zabdo "rAtuM vastusthitie 14 mA niyamamAM A apavAda 1 no paNa - ratAza' "khATuM-khaTAza" vagere paNa laphayamAM levA jevA che. svAbhAvika samAveza che, ane bhAranI pUrvanI zruti ("kALAza" jevA keIka ja apavAda game te kAraNe rahI ( syllable)mAM e "I-U' AvI jatA hovAthI gayA che. uccAraNamAM "kAmAMne A bhArarahita spaSTa che svAbhAvika rIte ja hrasva svarUpamAM ja e uccarita che. e jovA jevuM che.) uparanAM udAharaNamAM dekhADavuM pesADavuM ahIM e paNa lakSyamAM levA jevuM che ke be mativALA besADavuM' "bolAvavuM' "khedAvavuM e saumAM "e-o' hrasva zabdomAM, agAu batAvyuM tema, bhAra cheDe hoya to uMcarita thAya che, kAraNa ke enA upara bhAra nathI, bhAra upAMtya "J -u' haha uccarita thAya che, enA uparathI enA pachInI A timAM che. ghaDAtAM e hrasva ja rahe che. traNa 8 tivALA zabdomAM to AmAM svarabhAranuM tatva keTaluM prabaLa che e samajhAya cAra zra tivALA zabdonI jema ja upara bhAra hoya ke che. hiMdImAM pheva-vilAnA loTa-yuhAna" "veTha-viThAnA prathama & tinA e "I-u' upara bhAra hoya, e dIrdha uccArI aoDha-daDhavAnA" evAM spaSTa udAharaNa che. ApaNe tyAM dUrU zakAtA nathI. tethI paNa A sAdhita svarUpamAM "I-u' nI e-" hevAne kAraNe "e-e" rahyA. che, paNa e hUrva hrasvatA ja rahe che. ja. A tadana uccAraNazAstranA viSaya che. sarakhAvo vaLI kharI rIte bhAra (stress)ne kAraNe parvane "I-u ja dheDAra' jevA zabda, jyAM "e" hRsva che. 2010_04
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ apavAda 2 jo mane vyavahArapUratA ja lAge che. kharI rIte upAMtya zruti (syllable) upara bhAra uccAraNumAM nathI; apavAda 2 jA jevI ja enI sthiti che. 'madhuruM' ane 'adhU ruM' nA uccAraNamAM phera hAya te AmAM hAI zake. [kahevAtA cAra ane tethI vadhu zrutivALA kahevAtA zabdomAM i-u] 23. cAra athavA ke ulUma kila-kilATa, TicakArI. tethI vadhAre akSaranA zabdamAM Adi cha lakhavAM. udA mijalasa, hilacAla, khisakolI, TipAMNayA, TiTiyAre, vikalpa--gujarAta-gujarAta. noMdha 1--A atanA zabda samAsa hoya te samAsanA aMgabhUta zabdonI joDaNI kAyama rAkhavI, udA. bhUlathApa; khIjavara; hINamA; prANIvidyA, svAmIdroha, mIThAkheluM, nAMdha ra--kUdAkada, mAma, bhulabhulAmaNI, evA dvirbhAvathI thatA zabdomAM dvirbhAva pAmatA paDhanI joDaNI ja kAyama rAkhavI. dRSTie 'i-u' ne lagatA niyameAmAM svAbhAvikatAnI najIkanAM najIka AvatA jo kAI niyama hoya te A che. lAMbA zabdomAM svarita ke asvarita -u dIrdha uccArI zakAtA nathI; ane tethI ja yutpattithI eka mate AvatA gujarAta" zabda vikalpe svIkArAyeA che. mane lAge che ke uccA raNanI dRSTie ane e rAkhtanI aitihAsika saMskRtetara mULa 'gujAta'uparathI "gujarAta" evI vyutpatti vadhu svAbhAvika hovAthI e zabda atyAre uccAraNamAM che tevI ja rIte gujarAta tarIke ja mAtra svIkArAya e vadhu vAjabI che; eTale 'gUjarAta' e vikalpa cheADI devA joiye. noMdha 1 lI samAsAMta zabdane mATe che; vize kAMI vizeSa spaSTatA apekSita nathI. mAtra tatsama hAI 'prANividyA' 'svAmidroha' joiye, ane gujarAtI samAsa tarIke kahevA hoya te vacce madhyarekhA karavI joiye : 'prANI-vidyA' 'svAmI-droha.' noMdha 2 7 mAtra vyavahArapUratI che. uccAraNuthI Adi zruti( syllable )mAM dIrdhatAnI kAI saMbhavitatA nathI. [sAdhita zabdomAM i-u] 24. prAthamika zabdo parathI ghaDAtA zabdomAM tatha dhAtunAM preraka ane karmaNi prayoganAM rUpamAM prAthamika zabda 17 _2010_04 athavA dhAtunI mULa joDaNI kAyama na rAkhatAM upara kalama 20, 21, 22, 23, pramANe joDaNI karavI. udA. bhulabhulAmaNI; zIkha--zikhAuM, zikhAmaNa; nIkaLa--nikAla; UThauThAvuM, uThADa, uThAva, uThamaNuM; sUka-kANa, mukAvyuM, mukAvavuM, cUMthavuM, cUMthAtuM, graMthAvaluM; kiMgalANa, kiMgalAvuM, kiMgalAvavuM. noMdha-dhAtunA akSarA gaNavAmAM tenA sAmAnya kRdaMtanuM rUpa nahi, paNa mULa rUpa levuM. jema ke, Uthala(vuM); lava(vuM); uthalAva(vuM(, taDaka(vuM), taDukAva(luM), taDukA(luM). apavAda 1-karmaNi rUpAne niyama 21mAM apavAda gaNI hUva karavAM. jemake, micA(kuM), mukA(vuM), bhulA(kuM). apavAda 2--kriyApadanAM kRdaMta rUpAmAM mULa neDaNI ja kAyama rAkhavI, jemake, bhUlanAra, bhaleluM, bhulAvanAra, bhulAyeluM, mUkeluM, mukAyeluM, mukAvanAra, mukAvaDAveluM, A niyamane! muddo bahu svAbhAvika che. svarabhAra( stress )nA niyama pramANe svAbhAvika i--unI hasvatA AmAM abhipreta che, eTale ja dhAtunI mULa joDaNI kAyama na rAkhatAM" e zabdo niyamamAM apAyA che. A niyameAmAM 19 mI kalama anunAsika 'i-'te dIrgha rAkhanArI jaNAvavAmAM AvI nathI, eTale niyamathI teA evA '--u'nI hatA AvI jAya che; paNa jyAre udAharaNA joiye pei tyAre ja mAlUma paDe che ke dhAtunI mULa joDaNI kAyama na rAkhatAM" ne badale "kAyama rAkhatAM" evA vikalpa paN Ta rahyo che. vageremAM 'UM'avikRta 'cUMthavuM-cUMthAvuM-cUMthAvavuM' rAkhyA che te 19mA niyama pramANe.` 1. vastusthitie anunAsika hoya ke ananunAsika hAya, i-'nI eka ja dazA che, evuM agAu batAvAyuM che. ananunAsikamAM phera thAya ane anunAsikamAM phera na thAya, e asvAbhAvika hAvAthI sva. narasiMharAvabhAI e ananunAsika ke anunAsika kAI paNa dIrgha 'I-S' sAdhita zabdamAM na ja pheravavA mata ApeleA, gujarAtI sAhityapariSada bhaMDoLa kamiTInI jeDaNImAM paNa A ja sthiti hatI, jyAre guja0 varSAM seAsAvaTInA khAcA kharaDAmAM AvA badhA saMyeAgomAM vikalpa sUcavavAmAM AgnyA hatA. saralatA na keravavAmAM che. pheravavA hoya tA uccAraNa pramANe e badhA asvarita hovAthI koI paNa bhAravALI zruti pahelAMnI zrutimAMnA I-U' hrasva ja svIkArAvA oiye. tatsama zabdo uparathI thatA gujarAtI sAdhita zabdomAM paNa A ja niyama svIkAraveza joiye.
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ che . A niyama pramANe sAdhita kriyApadamAM be 26. vibhakita ke vacanane pratyaya lagADatA ke samAsa banAvatAM dIrdha svara sAthe na Ave, A niyamanuM pAlana zabdanI mULa joDaNI kAyama rAkhavI, udA. nadI-nadIo, moTe bhAge barAbara thayuM che. "jIvavuM-jivAvuM nadImAM che. strIo, strIne I. khUba-khUbIo. bArIbAraNAM. jivADavuM vagere chatAM dIpavuM-dIpAvavuM pUjavuM che, karIe, chIe, khAI e, ghoI e, saIe, hAI e, pUjAvuM-pUjAvavuM jevI bhUla paNa maLe che, je mArIe evAM kriyApadanAM rUpa batAvyA pramANe lakhavAM. asAvadhapaNuM lAge che. tatsamatAnI dalIla eo paNa thayeluM, gayeluM, sacavAyeluM evAM rUpa darzAvyA mATe nakAmI che; kemake "jIvavuMnI sAthe e mujaba lakhavAM. beunI samAna sthiti ja che. A traNa niyama "I+ svara" vize mukhyatve udAharaNamAM "nIkaLa" uparathI nikAla" batAvyuM che. mAtra 27 mAM dvitIya bhUtakRdaMto vize lakhyuM che e vAjabI nathI. eka gujarAtI zuddha zabda che e mAtra ladhuprayatna thakAra pUrata ekadeza ja che, bIje svataMtra hiMdI tatsama che. AvI jhINI Ape che. A Akho prazna yakAranA laghuprayatna uccAra vAto samajhavI anivArya che. sAthe saMbaMdha dharAve che. 25 mAM niyamamAM ApelA dha"mAMnuM sUcana niyamanI spaSTatA mATe che, zabdamAMe ladhuprayatna kAra uccarita thAya che ane jyAre "apavAda 1" e rIte apavAda nathI, e bhAra aMtya kRti (syllable) upara hovAne kAraNe 21 mA niyamathI prApta dazA sAme sUcana mAtra che, pUrva kRti(syllable)mAMnI 'I'hasva ja uccaje 24mA niyamathI "joDaNI kAyama na" rAkhavAnI rita thAya che. ane atyaMta svAbhAvika rIte A, vAtamAM ekarUpa thaI jAya che; niyamathI, kAyamane mATe gujarAtI bhASAmAM sthApita anunAsika "I"_" vALA dhAtuonAM thaI jAya che. "pI (=cepa)" apavAdamAM sAdhita rUpamAM pheraphAra na kare e kevuM visaM- apAyA che te khAsa mahattvano nathI. ApaNe vyavagata che ! hArapUrato "pI" svIkAriye ane "piyaLa-pIyaLa" "apavAda 2 je" mAtra vyavahAra che.' mAMthI piyaLane kAyama mATe svIkArI laIe. jevA ke "IyaLa'. paNa mahatvane apavAda to 26 me uchInA "kabUla'nA 'kabUlavuM parathI "kabulAvuM niyama che. sva. navalarAma paMDyAe svarathI zarU thato kabulAvavuM' kezamAM svIkArAya ane "kharIdanA pratyaya lAgatAM aMtya "Ine hasva karavAno niyama kharIdavuM" parathI kharIdAvuM-kharIdAvavuM rakhAya, uccAranI svAbhAvikatAne kAraNe svIkArelo. "nadIo A ke visaMvAda! kaI uccAratuM nathI, e "diyo" ucArAya che. [i-u vize keTalIka prakIrNatA] (sarakhA hiMdI nahi .) chatAM saralatA khAtara A 25. zabdanA baMdhAraNamAM I pachI svara AvatA hoya te te apavAda svIkAravAmAM Avyo che.' I ne hasva karI svaranI pahelAM ya umerIne lakhavuM. ra7 tarIke noMdhAyelo niyama paNa apavAda udAdari, kaDiye, ghetiyuM, mALiyuM, kAThiyAvADa, picara, mahiyara, diyara. saeyara, piyu. ja che, paNa e apavAda taddana vicitra jAtane apavAda-pI; tathA jAo pachIne niyama. che. 26 mA niyamamAM te "e" pratyaya che ane e vikapa-piyaLa-pIyaLa. 1, AnI kharI kaseTI to traNa tivALA dIrdha IkorAMta 1. "apavAda 2 " pramANe ghAtu uparathI banatAM zabdAne " pratyaya lAge che tyAre samajhAya che. dA. ta. kadaMtimAM joDaNImAM I-U dIdhuM hoya temAM pheraphAra na karavAnuM "cApaDI' zabda le. "cUMpaDIe=eNpaDiye." mULa "paDI' sUcana che e asvAbhAvika che. kRdaMta-pratyayamAM svara para zabdamAM "pamAM akAra zAMta che, "e" pratyaya lAgatAM e bhAra hoya to e parvazratimAMnA "I-U'nI hUvatA ja mAgI parNaprayatna bane che eTale ke "DI" para bhAra khasI "pa" che. mukayo mUkeluM jema; "mukayo mUkeluM'mAM "U' ane 'mAM vaheMcAI jAya che. A kriyA vyaMjanAdi pracayamAM dIrgha rahI zakatA ja nathI. nathI thatI e samajhavA jevuM che, jemake "caMpaDImAM copaDImAM, svarabhAra jevA bhASAnA niyAmaka tattvanA abhyAsane AmAM "pa'mAMne akAra zAMta ja che. AvI jhINI vAta abhAve joDaNImAM keTalIka asvAbhAvikatA pesI gaI che samajhavAnA prayatna thAya te ja joDaNInA niyama svAbhAvika e evA prasaMgethI vadhu sArI rIte samajhAze. banI rahe. 2010_04
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrvenA "Ine hRsva karavo ke nahi e carcAno viSaya UlaTuM, ahIM "u" pachI svAbhAvika AvatI nathatihoya che, jyAre ahIM te asvAbhAvika "I e' no virodha karavAmAM Avyo che, eTale A niyama e pratyaya mAnI levAmAM Avyo che. evo pratyaya mAtra vyavahAra pUratuM ja che, uccAraNuthI viruddha che. zakya ja nathI. madhyakAlIna gujarAtImAM karmaNirUpa ra7 -9 mAM dvitIya bhUtakRdaMtamAM svarAMta uparathI AvelAM rI, evAM rUpa parathI dhAtuo pachI "eluM-nuM "yeluM" thAya che e phano zu thaye, vastusthitie vaccenI huM uparathI bhAra batAvavAnuM vAjabI vidhAna thayuM che. A sAthe khasI g upara jatAM laghuprayatna kAravALuM rUpa nice eTaluM khyAlamAM rAkhavuM ke uccAraNanI dRSTie A vAja ; vANiyAzAhI azuddha lakhANamAM "e" hasva che; surata bAja "joyeluM" najIkanuM uccA rIkha evAM paNa rUpa lakhAyelAM. hepa vAcana- raNa che. mALAe e AMdhaLiyAM karI svIkAryA ane pachI jamAM batAvyA pramANenA rUpa paNa vyavahArapUratAM to vyutpatti ke uccAraNa koIne paNa AdhAra vinAno "Ie" pratyaya ja jANe ke che ema svI- . ja che; ene paNa uccAraNa sAthe saMbaMdha nathI. kAravAmAM AvyuM. 25 mA niyamamAM prApta saMskRta IMca [keTalIka prakIrNa sUcanA] pratyaya jevI ja A sthiti che. emAM zuM hasya 28. paisA, cauTuM, paiDuM, 2 ema lakhavuM. paNa pAI, banI gujarAtImAM rUDuM-- tarIke Avyo tema ja pAuMDa, uDaI, saI evA zabdo darzAvyA pramANe lakhavA. pele madhya garAtIno 4 pratyaya ku tarIke "aI" "u" nuM uccAraNa "e" "" jevuM gujarAtImAM abAdhita rIte vyutpatti ane uccAranI thAya che ja, eTale "paise, cauTuM vagere barobara che. ekatAthI vArasAmAM maLyo che. eTale vartamAnakALa "pAI pAuDa" mATe prazna nathI, prazna pharI "UDaI 1lA puruSa bahuvacananA rUpa "kariye chiye "saI" "UdhaI" ane "thaI" "jaI' laI" "daI khAiye chiye "sUI joIye kahA jevAM saMbaMdhaka bhUtakRdaMtone rahe. AmAM bhAra mAriya evAM ja svIkAravAM joiye. hiMdImAM upAMtya "a" upara hovAthI "I" dIdhuM uccArI A prakAranAM karmaNirUpa che te sarakhAvo. zakAtuM nathI, uttara svara pUrvane svarita svara sAthe vahelAmAM vahelI take A asvAbhAvika rUpano sadhisvarAtmaka (dipthong ) banI eka mAtrAthI tyAga karI nirapavAda rIte, jarA paNa prAMtIyatAnA paNa alpatA pAme che, paNa vyavahArapUrata "I" gaMdha vinAne "iye? pratyaya A rUpamAM svIkAravAnI dIrgha rAkhe che eTale vyavahAra pUratI AvI joDaNI huM bhalAmaNa karuM chuM. 25 mA niyamane anusarI leza karavI evuM ja mAtra samAdhAna che. paNu apavAda vinA gujarAtI bolatI samagra prajAnA AvI ja sthiti upAMtya svara upara bhAra che kaMThamAM A ja rUpa svAbhAvika che. tevA kArAMta zabdo-khAI" "samAI" "sUI' [27] 3. juve, dhuve nahi, paNa ja, dhuo lakhavuM. vagere saMbaMdhaka bhUtakRdaMta keI" "jamAI' jevA zabdo tema ja khevuM, rovuM, jevA kArAMta dhAtuomAM khuo, ane "AI" aMtavALAM bhAvavAcaka nAmono che. o lakhavuM, ane jue che, dhue che, khue che, e che, saMdhisvarAtmaka sthitine kAraNe uccAraNuthI "I' joyeluM, tuM, yeluM, tuM, yeluM, tuM vagere rUpe darzA. hathI paNa ocho samaya le che. mAtra vyavahAravyA mujaba lakhavAM. pUrato ja dIrgha 'I' svIkArAya che. 1. savuM, pIvuM jevAM kriyApadamAM sUe che, sUo, sUtuM, satela, sutAra, ane pIe che, pIo, pItuM, pIdhela, pInAra 29. sA. jidagI, samaja emAM ja; tathA gojhAruM, mee pramANe lakhavuM. jhAramAM jha; ane sAMja-jha, majA-jhA, ema lakhavuM. 25 mA niyamamAM je vAtanuM vidhAna che tene ja "sajA "jiMdagI" jevA videzI zabdane prazna maLatuM A - niyamanuM vidhAna che, paNa enAthI jarUrI nathI, khare prazna to taddabhava gujarAtI zabdo UlaTuM, eTalo taphAvata che. "I' pachI yati vizeno che. A zabdamAM 'ja' che ke "jha eno batAvavI Avazyaka mAnavAmAM AvI che, enAthI nirNaya uccAraNa te Ape ja che. "hamaja" evI 2010_04
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ jUnI ekadezI joDaNIne dhyAnamAM letAM mAlUma paDaze ke zabdamAM kAMka mahAprANu uccAraNa che, paNu e zA mATe che? mULamAM 'dhya' uparathI '' thaI e zabdo gujarAtI uccAraNamAM AvyA che, eTale vastusthitie 'ja'nA vicAra ja Avazyaka nathI. 'samajha' mAjhAra' sAMjha' 'sUjha' bUjha' 'vAMjhaNI' e zabdomAM 'jha' ja che. ahIM vyutpatti ane uccAraNu aMte eka ja vastu Ape che. [ keTalAka vikalpa ] 30. AmalI-AMbalI, lImaDe-lIMbaDI, tUmaDuM-tUMbaDuM, kAmaLI-kAMbaLI, DAmavuM-DAMlavuM, maDuM-puMbhaDuM, cAMlleAcAMdalA, sAle sADale e baMne rUpe cAle. 31. kahevaDAvavuM-kahevarAvavuM, gavaDAvavuM-gavarAvavuM, uDADavuM urADavuM, besADavuM-besAravuM, jevAM preraka rUpeAmAM Da ane 2nA vikapa rAkhavA. [I-u vize zeSa prakIrNatA ] 3ra. kavitAmAM niyamAnusAra joDaNI vAparI hrasva dIrgha batAvanArAM cihno vAparavAM, 31 mA niyamamAM vipreraka rUpeAmAM temaja ceDAM sAdamAM ADa" pratyayavALAM preraka rUpeAmAM vikalpa che te svIkArya che. kharI rIte 32 mA joDaNInA kAI niyama nathI, kavitAmAM yatheccha joDaNI karanArane aTakAvavA pUratuM A niyamana che. gadya karatAM padma e mukhapAThamAM vadhu Ave che ane tethI uccarita zabdomAM hrasva dIrgha yathAsthAne Ave e Avazyaka che. na lAvI zakanArane mATe cihnone upayega te che, je paNa prayeAjakanI kAcI hatheATI sUcave, Avazyaka karIe zuM Ave? jhaDapa sahu pANI prahatAM, nadIe vIMjhAtI gamana sahu vAte vaLagatAM." AmAM karIe' 'nadIe' vIMjhAtI'mAM anaMtya "I "nuM dIrdha uccAraNu kAnane sAruM lAge che kharuM? 20 _2010_04 A ja vastu joDaNIne vadhu svAbhAvika karavAnuM nimaMtraNu, eTaluM ja nahi, niyaMtraNa paNu mAgI le che; mAtra vyavahAra rocaka thaI zakatA nathI. 33. je zabdonI joDaNI ke uccArane viSe ekarUpatA cAlatI hAya te zabdonI, uparanA koI niyame anusAra judI joDaNI thatI hAya chatAM, pracalita joDaNI kAyama rAkhavI. udA. muja, tuja, TukaDo, TucakA, mujaba, pUjArI, mudata, kumaLuM, kusakI, guTakA, kulaDI. mAtra ''muja-tuja" ane "pUjArI" zabda sivAya bAkInA A badhA dezamAM uccAraNa pramANe bhAra aMtya svara upara hovAne kAraNe ja Adi zrutimAM ( syllable) "u" hasva ja che. Ama thavAnuM sAcuM kAraNa zodhI pUrve thayelA vyavahAru niyameAmAMnAM vidhAtAne svAbhAvikatA tarapha lAvavAnA prayatna Avazyaka che. (a) saMskRta nAma ane vizeSaNu hoya te evA zabdarUpeAmAM visarga ane saMskRta pratyaya vinAnAM pahelI vibhaktinA ekavacananAM rUpa lakhavAM; jemake mati rati sthiti gati vijJapti yati pati smRti ahIM namUnA tarIke 'karIe''nadI''mIM cAvavuM' vagerene lakSya kariye. uccAraNamAM e 'kariye' 'nakriyA' 'micAvavuM' che, ane siddhahasta kavi e ja zruti ukti jAti zuddhi buddhi Rddhi puSTi tuSTi dRSTi sRSTi utpatti rIti prIti nIti stuti pati yukti hAni glAni nidhi Adhi vyAdhi upAdhi pramANe prayANa karavAnA. ene mATe 'karIe''nadIe'vidhi samAdhi guru bhAnu siMdhu biMdu dhenu zrIyuta 'mIMcAvavuM' jevI uccAraNu-viruddha joDaNI karavAthI kevuM vicitra valaNa akhatyAra karavuM paDe che! pAzcAtya paurasya caraNu maraNu zaraNu smaraNu aMtaHkaraNu padavI prAmANika svAbhAvika vyAvahArika kartA pitA vidyArthI hastI yazasvI viduSI bhagavatI zrImatI sudi de vizeSa vizeSaNu sAttvika tAttvika mAlika rASTriya rAjakIya mahattva svIkAra arvAcIna divasa adhIna parAdhIna vagere vartamAna joDaNI niyameAne anulakSIne niyame tAravI kADhavA hoya te e 'joDaNI-kAza'nI jema 33 jeTalA niyameAmAM ApavAnI jarUra nathI; A nIce 15 niyameAmAM ja e niyamA samAI jAya che, ahIM e saraLa niyame rajU karavAmAM Ave che : 1. tatsama zabdonI joDaNI 1. saMskRta arabI phArasI aMgrejI vagere bhASAnA zuddha zabdonI joDaNI gujarAtI bhASAmAM jANItAM uccAraNu hAya temene dhyAnamAM rAkhI mUla pramANe kAyama rAkhavI.
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ (A) arabI-phArasI: AgAhI amIrI urdU apavAdaH pazcAt kiMcit arthAta kavacita kAbU kAbulI kisso khUbI jAsUsI taMtI taiyArI sAkSAta akasmAta (avyayanA ja arthamAM) pRtha dArU vagere bRhad jevA zabda ekalA Ave tyAre chelle vyaMjana (I) aMgrejI: myunisipAliTI kamiTI yuni0 0 0 0 kheDe lakhavo, paraMtu A zabdo pachI "ja' avyaya Ave tyAre "a" umerI joDaNI karavI; jemake vasiTI vagere kiMcita ja "kvacita "akasmAta ja' vagere sUcanA 1: jene cheDe vyaMjana hoya tevA zabda gujarAtI pratyaya letA hoya teone akArAMta lakhavA; 2. tatsama zabdamAM anusvAra 'anusvAranA e rIte "jagata" nahi, paNa "jagata." e rIte- rUpamAM uccarita thato hoya ke vargIya anu nAsika vyaMjana tarIke uccarita thato hoya tyAM (a) saMskRta vidvAna bhagavAna buddhimAna nIti sAmAnya rIte anusvAranuM biMdu ja pUrva svara upara mAna zrImAna pariSada saMsada dhanuSa AyuSa akasmAta karavuM; saMskRta tatsama zabdamAM Ama chatAM vikalpa vagere vargIya anunAsika vyaMjana paNa lakhI zakAya. (A) arabI-phArasI : akIka ajaba aMgUra eka aMgrejI vagere bhASAnA zabdomAM jyAM "" ane aMjIra AlizAna IjAra ImArata IlAja kabUtara " spaSTa hoya tyAM ""- lakhavA, tyAM paNa vikalpa pUrva svara upara anusvAranuM biMdu lakhI zakAya; kabUla kasUra kAnUna kUca koziza kohinUra khuda khUna guma cAbuka jarUra jAsUsa jhanUna tavArIkha tArIkha tAsIra dastUra dIvAna dIvAla nasIba nAbUda pula (a) saM. tatsama : aMta-anta daMDa-daDa sAMtabahAdura bArIka baMdUka sAbita vagere sAnta zAMta-zAnta caMdana--candana maMdira - mandira saMbaMdha-sambandha vagere (I) aMgrejIH apIla kerTa Tebala pensila (A) arabI-phArasI baMda-bandha taMbu(-bU) bUTa skUla buka DokaTara sTezana hospiTala balUna -tammu-khU) vagere erople(jI)na vagere (I) aMgrejI baeNnka-beMka suparinTenDanTa-supasUcanA 2: (a) arabI phArasI zuddha zabadomAM riTenDeTa sTempa-sTepa vagere madhye zithila saMga mAnI vacce 'akAra lekhanamAM AmAM aMgrejI zabdamAM aDadhA na-ma" lakhavA umeravAnuM svIkArAyuM hoI "a" umerI DaNuM karavI;, anakaLa thaI paDaze. jemake akabara aphalAtUna abalaka arajI azaraphI 2. taddabhava zabdanI joDaNuM AbakArI AbarU AsamAna ilakAba kasarata kArakuna kudarata khuzabokhidamata giradI cakamaka carabI jAnavara takarAra tadabIra tasavIra tahasIla darajI daradI 3. saMskRta vagere bhASAomAMthI vikAra pAmI AvelA dilagIra durabIna pahereja phArasI bAdazAha bilakula tadabhava ke dezya zabdomAM koI paNa sthaLe AvyuM heya tevo anunAsika (nAkamAMthI belAtA pocA (A) samAsa-rUpanA aMgrejI zabdamAM prathama uccAravALo) "i" ane zabdane cheDe Avyo na no zabda vyaMjanAta hoya te A rIte "a" umerI hoya te anunAsika "u" dIrdha lakhavA; jemake joDaNI karavI; jemake sTezana-mAstara beTsamena vagere vIMchI dahIM ahIM tahIM jahIM kahIM nIMdara mIMDuM chIMDuM sUcanA 3: aMgrejI zabdomAM jyAM jyAM e saucavuM vIMTavuM lIMTa ke UMdhuM UMcuM UMcakavuM mUMjhAvuM ke "" pahoLA uccArAtA hoya te gujarAtI mujhavaNa 6 sUTha cUMTaNI lUMTavuM lUMTa khUTa vagere joDaNImAM UMdhI mAtrAthI batAvavA; jemake ekaTa apavAda: kuMvara-kuMvarI kuMvAruM kuMbhAra suMvALuM beMka (benka) hospiTala laoNrDa bela oNgasTa pAsTa- vagere zabdomAM "u" hasva lakhavo, to uMdara-uMdara . mena vagere uMdaraDI-uMdaraDI uMbaro uMbaro guMda-gUMda guMdara vagere 2010_04
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ guMdara ziMga-sIMga ziMgaDuM-zIMgaDuM jovAmAM hrasva-dIrgha svara ja anunAsika (nAsikasthAnIya picA uccArabaMne cAle. vALo che. ) noMdhaH A niyama kevaLa lekhana-pUrato ja che 6. joDaNImAM be kRti(akSara)vALA tarIke svIkAe dhyAnamAM rAkhavuM. uccAraNa kAI paNa sthitimAM rAyelA zabdamAM upAMtya (cheDe na AvatA hoya dIrdha nathI. hakIkate apavAda Apyo che evI ja tevA) I" ane "u" dIrgha lakhavA; e rIte - sthiti sarvatra che? bhAra svara pitAnA upara hAya bIDI khIlI sIDI jhINuM rIDhuM cIDa sIdhuM Isa kIne ke na hoya, beu sthitimAM tU ccAraNa che. cUro cUka cUno sUto sUnuM phUDuM kUrNa bhUlI,-luM phUla 4. taddabhava ke dezya zabdomAM zabdane cheDe AvelA sUe, bIe- vagere "I eTalA dIrdha ane "u" eTalA hasva lakhavA; apavAda rUDhine kAraNe ya kavacita vyutpattine jemake ghI dhaNI bIDI khIlI joDaNuM sIDI kIDI kAraNe paNa joDaNI judI svIkArI hoya te tyAM jaI jaI gaI rahI laI kahI ane lADu cAlu hasya ja rAkhavA; jemake muja tuja vize sudhI lAgu kheDu vALu veLu, (niyama 2 jAthI prApta) zuM ? 1) 2 juduM jue - e - dhue,-khue -o huM kayuM lakhuM kUdavuM kazuM vaLuM ane badhA "u" pratyaya te vagere vagere noMdhaH ahIM paNa apavAda e sAcI ucAapavAda 1: ekasvarI rAmAM ananunAsika raNanukUla paristhiti che, niyama asvAbhAvika che. (nAkamAMthI na belAta) "u" dIdhe lakhe; jema ke vizeSamAM "sUe-sUba ja enjao rUe-rao dhueja lU yU chu 2 dU dhu khue-buomAM uccAraNa to hasva ja hovA apavAda 2: ekathI vadhu svaravALe "vinaMti uparAMta zrati (laghuprayatna 'va') uccarita thAya che ke jevI 'pIe-pIo bIe-bIo" mAM yati -vinaMtI beu rIte lakhAya, chatAM "vinaMti lakhavuM che, ne svara hRsva uccarita thAya che. svAbhAvika che. 5. (a) taddabhava temaja dezya zabdomAM AvatA 7. joDaNImAM traNa zruti(akSara)vALA tarIke svIkA ( rAyelA zabdamAM pahelI kRti cheka pahelA svara)saMyukta vyaMjano(jeDAkSaro)thI pUrvanA svarane thaDako mAM rahelA "i" ke "u" pachI hasva svaravALo vyaMjana lAgatuM hoya tyAM "i" ke "u" hasva lakhavA; jemake hoya te e dIrgha lakhavA; jemake nIkaLa Utara chuTuM khulluM muko kille bille vagere mUlava sUcava UpaDa UMdhara, paNa kinAre divALI A niyamane adhIna banatA saMskRta sivAyanI visAmo nisAse dukALa sutAra bhulAvo dukhAvo videzI bhASAonA zabdomAM e ja dharaNa svAbhA- dhumADe vagere vika sthitimAM paNa mAnya che. e rIte zista Dukkara custa philDa vageremAM hasya "I-U' lakhAya che. apavAda 1: rUDhine kAraNe ke kavacita vya tpattine kAraNe paNa joDaNuM judI svIkArI hoya te (A) anusvAra hoya ke anunAsika vyaMjananA tyAM apavAda kara; jemake upara cugalI karatuM pratinidhi tarIke lakhAte anusvAra hoya tyAM pUrNa TukaDo kumaLuM kusakI guTake kulaDI mugaTa Tahu ke mahuDu uccAra hovAne kAraNe saMyukta vyaMjano jevI sthiti madhuruM phauDI spharavuM; ane pUjArI kabIla geTale heI evA "I-u hasva lakhavA; jemake tuMDAI kheDUta sImADe zobhItuM raMgIluM; to ugama-gama vagere beu cAle. seMdha: upara ziga zigaDuM guMda guMdara ' jevA apavAda 2: vizeSaNa uparathI thatAM nAmo vikalpa sUcavAyA che tyAM sva I'-'u' pachI anu- temaja nAma uparathI thatAM bhAvavAcaka nAmomAM mULa nasika vyaMjanano pratinidhi anusvAra nathI, te te zabdanI joDaNI kAyama rAkhavI; jemake garIbagarI 2010_04
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAI vakIla-vakIlAta cIkaNuM-cIkaNAza-cIkaNuAI mULA 'gUjarAta' evA vikalpa svIkArAyA che, -cIkAza mIThuM-mIThAza-mIThAI jUThuM-jUThANuM pILuM pazu atyAre te 'gujarAta' 'gujarAtI' 'gujarAtaNu' ja lakhAya che ane e ja svAbhAvika paNu che.) e - o pILAza vagere 36 " 23 noMdha: ahIM nAma uparathI thatAM vizeSaNe vize A apavAda lekhanamAM kAma nathI Apate; jemake cIna'nuM 'cinAI' thAya che.] apavAda 3: kriyApadezanA mULa aMgane ke enA uparathI thayela karmaNi-preraka vagere (sAdhita) aMgane kAlavAcaka kRdaMtanA pratyaya lagADavA hAya tyAre upara mujaba temaja e uparathI banAvAtA aMganI jeDaNI siddha karyA pachI ja pratyaya lagADavA; jemake 'bhUla()'uparathI DAveluM vagere apavAda: pazu 'jaI gaI thaI ' 'jauM tha lauM'e vagere kriyArUpeA, ane 'phauDI' jevA zabdomAM bhUlanAra-bhulAnAra-bhulAveluM--bhulAva-judA rAkhavA, teA 'kaI ' sarvanAmamAM judA svara, pazu vikalpa. e pramANe 'pai' paNa cAle; chatAM pAMDa' na lakhatAM kaMI ' - meM' eve cAle, 'pAI' paNu 'pAuMDa - pAunDa' lakhAya. sUcanA : UtaravuM nIkaLavuM mulavavuM vagere e pramANenA sarva mULa kriyAvAcaka dhAtuomAM vuM" vinAnAM aMga ja zruti(akSara)nI gaNutarImAM rAkhI niyama dhyAnamAM rAkhavA; jemake 'nIsara(g)' 'vIsara(g)' vagere uparathI 'nIsarA(g)''vIsarA(vuM)'; e ja pramANe 'Utara(vuM)' 'UpaDa(vuM)' vagere uparathI 'UtarA(g)' 'UpaDAtuM,' pazu 'utAra(va)' 'upADa(vuM)' vagere e ja rIte jItavuM--jitAvuM-jivADavuM jIvavuM jivAtuM--jivADavuM vagere. A niyama zuddha tatsama kriyApadone nathI lagADavAneA tethI pIDavuM-pIDAvuM svIkAravuM-svIkArAvuM-svIkArAvavuM dIpavuM - dIpAvavuM vageremAM svara lekhanamAM na khalave. noMdha : 'jIvavuM)" tatsama chatAM hrasva lakhavAmAM AvyA che ema A niyamamAM joDaNIkozanI DhIlAza che. e ja rIte kharI(vuM) kharIdA(vuM), paNa kabUla(g)-kamulAvuM-kabhulAvavuM; A visaMvAda che.] cha, joDaNImAM cAra enAthI vadhAre zruti(akSara)nA svIkArAyelA zabdomAM zarUmAM AvatA vyaMjanavALA ke vyaMjana vinAnA 'I' u' hrasva ja lakhavA; jemake hilacAla kilakilATa khisakeAlI utaraDa TipaNiyA kikiyArI TiTiyArI TicakArI nimaNUka ujAgarA unAmaNeA itaraDI mutaraDI juna vaTa junavANI puravaNI khilavaNI vagere. (chatAM bhUlathI 'jhINuvaTa' dIrgha lakhAya che ane 'gujarAta' _2010_04 8. zabdanA rUpamAM 'a + 4' 'a+u' jevuM saMdhi-svarUpAtmaka uccAraNu che tyAM sAmAnya rIte 'e' ane 'au' lakhavA; jemake paisA paiDuM bhaiyA ravaiyA gavaiyA cauTuM cauda kausa sau vagere yazruti (laghuprayatna ") 9. zabdanA baMdhAraNamAM '4' pachI laghuprayatna ya ( = pAcA 'ya' = yazruti) vyakta thavAnuM atyaMta svAbhAvika hAI hasva 'i' rAkhI svaramAM '' umerI joDaNI karavI; jemake dariyA kaDiyeA reMTiye dheADiyuM kADiyuM dheAtiyuM mALiyuM DhALiyuM, kAThiyAvADa bAbariyAvADa eziyA raziyA rumAniyA balgeriyA oNsTriyA oNoNsTreliyA, piyera-piyara diyara-diyara piyaLa varNiyara rUpiyA sahiyara piyu miyAM vagere apavAda 1 : pazu 'pIyA'(= cepaDA)mAM 'I' dIrgha karavA. e ja rIte kriyArUpe!-piye'-'khiye' 'payeA'-'khiyA' thAya, paNa lekhanamAM 'pIe'-khIe' pIe'-'bIe' A pUrvenAM 'sUe'-'sU' mAphaka svIkAravAmAM AvyAM che. apavAda 2 : vibhakti ke vacananA 'e' 'e' lagADatAM kAMI pheraphAra karavA nahi; jemake nadI - nadIe - nadI strI - strIo khUbI - khUkhIe ane kALanA pratyaya lAgatAM uparanAM pIe - pIe bIe - bIe sUe - sUe vagere, kriyApada vartamAnakALa 1 lo puruSa bahuvacanamAM atyAre lakhAya che tema karIe jaI e hAI e' jema dIrgha 'I' ane 'e' rAkhavAM.
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 niMdha: AmAM "Ine "e" evA chUTA pratyaya caDavuM cIDa vageremAM mukhyatve 'Da karo (chatAM '' nathI, vikasI Avela "Iye" ja pratyaya che, paNa agrAhya na gaNAya). vANiyAsAI lakhANamAM lakhAte hato te cAlu rahetAM joDaNImAM paNa cAlu rahyA. hakIkate uccAraNa ja prakIrNa vyaMjane "e" para bhAra(stress)vALuM hoI "kariye jaie" 12. saMyukta vyaMjanomAM nikaTanA alpaprANu hAIve joIe" vagere ja svAbhAvika che.]. (eTale ke dareka varganA lalA-3 jA) ane mahA : prANa (eTale ke 2-jA 4 thA) sAmAnya rIte na 10. bhUtakRdatamAM ela'-'eluM" pratyayavALAM rUpamAM lakhatAM taddabhava ane dezya zabdomAM mahAprANu bevapratyaya pahelAMnA aMgamAM dhAtune cheDe "a" "A "o" AvyA hoya to yazruti (laghuprayatna thavALuM DAve; jemake cokhkhuM dakhaNa ThaThThA odhe jodhdho adhura sudhdhAM jhabhe malmama vagere uccAraNa) heI "dha" umerI joDaNuM karavI; jemake gayela,-luM thayela,-luM sUcavAyela,-luM mUMjhAyela,-luM apavAda: AvI paristhitimAM be "cha" na gAyela,-luM mukAyela,-luM joyela,luM rAyela,-luM lakhatAM "cha" lakhavAnuM svIkAravuM. e rIte acchera khoyela,-luM joyela,-luM soyela,-luM moyela,-luM vagere pacchama achuM guccho vagere hakRti ke mahAprANita svara niMdha: saM. tatsama zabdamAM to "alpaprANa+ 11. taddabhava zabdomAM hakAranuM svarita uccA- mahAprANuno rivAja khUba jANato hoI tyAM be raNa thatuM hoya tyAM vacce "ha" te te svaravALo mahAprANu sAmAnya rIte na karavA : buddhi zuddha rAkhI enI pahelAM vyaMjanane ja de rAkhI, "a" zuddhi buddhi yuddha yoddho' vagere. hakIkate saMskRta ane umerI joDaNI karavI; jemake bahena vahANuM vahAluM ene anusarI prAkRtamAM paNa A niyama vaikalpika pahoLuM mahAvata zahera maherabAna mahele pahelavAna che, tethI gujarAtImAM "alpaprANa + mahAprANa nahera mahora kahe rahe pahera pahoMca vagere "mahAprANa + mahAprANu" ema beu rIte lakhAya e apavAda 1: paraMtu sarvanAmo ane teonA joDaNa-deva na ja hoI zake.] uparathI vikaselA zabdomAM "huM batAve ja nahi; 13. jenA uccAraNamAM prAvAhika rIte picI jemake mane amane tane tamane ame tame amAruM yaznati saMbhaLAya paNa che tevA zabdomAM "e" tamAre je-te-e uparathI thatA zabda tema jyAM sAmAnya rIte na lakhatAM mULa vyaMjana jALavavo; tyAM kyAM jyAre tyAre kyAre, uparAMta nAnuM moTuM jemake pAraNuM bAraNuM zeraDI (zelaDI' paNa) deraDuM bIka sAmuM UnuM mora(AMbAno) mAM mevuMleTanuM) baraNI khAMDaNI daLaNuM zaraNAI vagere vagere sUcanA : nAha cAha sAha meha leha deha 14. nIcenA zabdomAM vyaMjana-viSayaka joDaNI kAha seha e dhAtuonAM rUpa A pUrve pR. 22-22 batAvyA mujaba karavI: mAM e vizenA niyamanI carcAmAM joDaNI keze (a) DesI -zI chAsa -za bArasa -zA ApelAM lakhavAM. esI,-zI vIsa - trIsa-za cALIsa-za apavAda 2: jyAM mUrdhanyatara "Dha" spaSTa che pacIsa -za chavIsa,-za vagere; paNa "vize lakhavuM. tevA zabdomAM "ha" ja do na pADatAM "Dha' ja ("zodhavuM" "zakavuM vagere tatsama hoI tyAM "sa" na lakhavo; jemake kADhavuM vADhavuM vADha kaDhavuM kadI aDhAra karo.) - (uccAraNathI viSe sarvathA nathI, chatAM (ara) DheDha veDha saDha maDhavuM maDha laDhavuM(dhasAre lekhanamAM rUDha hoI vikalpa lakhAya che tene have jato Apo ) laDhaNu vagere, paNa laDavuM(laDAI karavI) karavo.) 2010_04
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ (A) "sajA" lakhavuM, paNa gojhAruM sUjha bUjha mAM uccAraNa-viruddhanA keTalAka niyamono Adara vAMjhaNI sAMjha majhA ema vyutpattithI prApta "jha karavAmAM Avyo che. evA niyamone adhIna banI rAkhavo. [chatAM "sAMja" "majA paNa lakhAya che je uccAraNa karavAmAM Ave to te e mRta bhASA tene have tyAga karavo. atyAre "samaja' pracalita banI jAya, e jIvaMta bhASA na rahe; tethI ja che, paraMtu e "samajha ja che.] samagra gujarAtI varNa-samAsnAyadhvanisamUha ke dhvani(I) AMbalI-AmalI lIMbaDA-lImaDe u. ghaTakono vicAra ahIM prastuta karavAno prayatna (-UM)bero-Umare tuM-tU baDuM-tUmaDuM kAMbaLI-kAmaLI karavAmAM Ave che. jemanI mAtRbhASA gujarAtI che DAMbhaLuMDAmavuM khUbha pUmaDuM cAMdale-cAMllo kaDaluM- ane e sAthe jemane Avazyaka zALAkIya zikSaNa kaluM hAMDaluM-hAMluM sADalasAle gADaluM-gAluM maLyuM che tevAM gujarAtIo game tyAM rahetAM hoya. vagere baMne rIte lakhAya. emanA kaMThamAMthI svAbhAvika uccAraNavALI bhASA vyakta thavAnI. jeo zALAmAM abhyAsa karI rahyAM 15, prerakanA aMgasAdhaka pratyaya "aDAva ke arAva che ane jeo gujarAtanAM nathI tevA anya bhArabaMne rIte svIkArya che; jemake kahevaDAva-kahevarAve tIya prAtinAM vAsI ke videzamAM vasanArAM evAM che, gavaDAva-gavarAva vagere jijJAsu lokone gujarAtI svAbhAvika bhASAno - to keTalAMka aMgomAM "ADa" ke "Ara" paricaya meLavavo hoya to gujarAtI mAnya bhASApaNa vikalpa mAnya che, jemake besADa besAra vagere nA varNa-dhvanionuM svAbhAvika uccAraNa, zabdomAM paraMtu A pAchale prakAra jaja che. AvatAM bhAra(stress)nAM sthAna, vagerenI samajha joDaNIkozanA badhA niyamone A 15 niyama A anivArya gaNAya. AvAM laka lakheluM ke chApeluM saraLatAthI AvarI le che. bAkI zaMkA paDe tyAre ja vAMce to e svAbhAvika gujarAtI bhASA te "kezane ja sahAro levo hitAvaha gaNAya. na ja hoya. videzI bhASAo vize ApaNe guja rAtIo uccAraNa-zuddhinI sAvadhAnI rAkhiye chiye gujarAtI bhASAnA dhvani te ja pramANe paraprAMtIya ane videzIone paNa gujarAtI bhASA e samagra gujarAta-kaccha AkAMkSA to hoya ja, ane ApaNAM zIkhatAM -saurASTra temaja A dezavAsIo jyAM kayAMya rahe. saMtAnone paNa A viSayamAM sAvadhAnI rAkhavAnI tAM hoya tyAM sarvatra vyavahAra mATenI mAnya bhASA rahe ja. AvA zuddha hetuthI zabdakozanI prastAvanAmAM che. enA vadhvani ApaNe elacAlanI nityanI dhvanivicAra ApavAnuM mane egya lAgyuM che. bhASAmAM ane parasparanA likhita vyavahAra mATe mAnya dhvanio : lekhana-mudraNamAM prajiye chiye. "bhASA' saMjJA ja ApaNane e sUcave che ke belAya che. lekhana. vaNe-avanionA sarvasAmAnya be bheda te svara mukaNa te vaktA ane zrotAnI nikaTatAno abhAva ane vyaMjana. e joIe : mAM belAtI bhASAne saMketo dvArA rajU karavAnAM svara: mukha-vivaranAM amuka amuka cokkasa sAdhana mAtra che. A pUrve gujarAtI mAnya bhASAnA sthAnamAMthI A dhvanio utpanna thAya che. ucAzabdone lekhana-mudraNamAM noMdhavA hoya to, te te raNa-prayatna vakhate vAyune pravAha phephasAMmAMthI upara varNadhvaninA svAbhAvika uccAraNane khyAlamAM na bAja AgaLa vadhatAM nAdataMtrIomAM kaMpana pAmI, letAM, zabdanI joDaNuM karavAmAM cokkasa prakAranI koI paNa jAtanA avadha vinA kaMdhAramAMthI ekavAkyatA rahe e dRSTie, gujarAta vidyApITha- nIkaLI mukhanA polANamAM kaI ane koI prakAranI nA niyamone paMdara niyamamAM zAstrIya rIte sAcavI thatI sthira sthiti pAmatAkane uccAraNarUpe vyakta ApavAno prayatna karavAmAM Avyo che. e niyana thaI jAya che. AmAM jihavA kaI ane koI kaMTha 2010_04
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ talu mUrdhA daMta ke eTha sthAnomAM sAkSAta sparza A dasa svaroccAraNAmAM a ane a tathA karatI nathI, tyAM tyAM sudhI ene keI ane kAI A ane A' ema eka ja AkAra dharAvatA avayava laMbAI sparza karyA vinA ja mULa sthitie babbe svara batAvavAmAM AvyA che, jemAMnA A AvI jAya che. vidvAnoe vibhinna bhASAomAM ane A vikaselA madhya svara che. A beu svara uccarita thatA svarenuM mApa nizcita karavA ATha sadAya asvarita (unstressed =balAtmaka bhAra maLa svara svIkArya che. mukha-vivaramAM kaI svaro vinA) uccarita thAya che, jyAre guNAtmaka a AgaLanA bhAgathI uccarita thAya che, to keAI ane vRddhayAtmaka A sadAya svarita (stressed - svare pAchaLanA bhAgamAMthI uccarita thatA hoya che. A balAtmaka bhAravALA) uccarita thAya che. A dase A mAnasvara (cardinal vowels) kahevAya svaranAM mukha-vivaramAMnAM uccAraNa-sthAna ekache. AmAMnA AgaLanA bhAgathI uccarita thatA bIjAnAMthI bhinna che; tethI ja e dase svataMtra agra svara (front vowels) ane pAchaLa svaro che. moTA bhAganA A svara pitAmAM uccAbhAgamAMthI uccarita thatA pazca svara (back raNa-kAlanI mAtrA pramANe prasaMgavazAt hasva ane vowels) che. ene viveka A pramANe che : dIrgha uccarita thAya che. A pramANe agra svare nIcethI upara jatAM phre pazca svaro nIcethI upara jatAM A go A mAnasvarethI khasIne najIkanAM uccAraNa uccasthAnIya paNa bhinna bhinna bhASAomAM vikasyAM che. gujarAtI svaroccAraNane vicAra karatAM nIcenA dasa madhyasthAnIya prakAra mAluma paDe che: agra svara medhya svara pakSa svara nimnasthAnIya eM uccasthAnIya madhyasthAnIya o nignasthAnIya e e nimnatarasthAnIya a, a" nimnatarasthAnIya A A' A, A svarane uccAraNu-rAmaya : aMka uccAraNano aMka svara samaya zAstrIya paraMparAnI vargaNI sekaMDa vargaNI 7 (svarita) 0.2049 dIrgha dIrdha--parimANu 0.1861 0-1509 0 137ra 0,1311 0.1227 0.1203 2010_04
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0.0832 hasva 14 (svarita 16 (asvarita) 12 a A dIdhe 0.0627 hasva dIdhe 9 (hasya vivRta) 15 (asvarita) A A 0.0517 0.0456 0.0 356 6 (hRsva vikRta) e [sAdhanAbhAve dIrgha asvarita - saMvRta A, jhAjhuM UghaDatuM hoya che ja, paraMtu ene pramANunA hasya saMvRta , hasva vivRta , hasva vikRta taphAvatane kAraNe enA "saMvRta' (pramANamAM biDAyeluM e A cAra svarenAM mApa meLavI zakAyAM nathI. lAgatuM) ane "vivRta" (pramANamAM vadhu khUlatuM) e anubhavathI mAtra eTaluM kahI zakAya ke uparanI paristhitine kAraNe svaronA be prakAra spaSTa rIte svarathI te te svara ocho samaya ane nIcenAthI tAravI zakAya che. sthAna ane A uccAraNavadhu samaya leto hoya che.] pratyananI dRSTie A seLe svara nIce pramANe svaranA uccAraNamAM mukhanuM pilANa thoDuM uccAraNano anubhava Ape cheH ucasthAnIya agra agAlita 0 saMskRta tAlavya hasya dIrdha gAlita ezva madhyasthAnIya agAlita kaM-tAlavya have vivRta hasya dIrdha nimnasthAnIya gAlita saMvRta kaMThaya-gya hasva dIdhuM $ $ $ 8 8 8 8 8 8 " , vidyuta hasya dIrdha nimnamatarasthAnIya madhya amelita saMskRta hasya * patha vivRta saMvRta vivRta A 2010_04
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ 28 uparanI tAlikA jevAthI taddana spaSTa thaze ke e-ai--onuM hasva uccAraNa anubhavAya maulika dasa svara taddana bhinnatA rAkhe che; cha vadhe che; prasaMgavazAta dIrdha uccarita thAya che, ane e che te hasva - dIrghanI dRSTie. Ama 16 svara moTe bhAge bhAravAcaka avyaya "ja" ane "" Aje mAnya gujarAtI bhASAmAM prayojAya che. Ave che tyAre; jemake "hari paNa harI' ja.' saMskRta vyAkaraNanI dRSTie ane A dIrdha mAnI "cAluM paNa "cAlU' ja; "be paNa be ja; levAmAM AvyA che, paraMtu mane game teTalo laMbA- "kare paNa "kare ja;' vagere viye teye e na ja rahevAno; e to jyAre vi- tatsama svara: A soLa svareccAraNe vRtIkaraNanI prakriyA thAya tyAre A nipanna thAya uparAMta saMskRta tatsama zabdanA lekhanamAM gujarAtI che; Ama e ja de ja dhvani che. gujarAtI vagere navya bhAratIya Arya bhASAoe "R' svara bhASAmAM to spaSTa rIte saMvRta a A ane paNa svIkAryo che, jemake amRta kRpA" pitRo" vikRta a" A paNa anubhavAya che, jemake RSi' 'Nu vagere. "a"e ApaNe tyAM svaroccAraNa sarvathA gumAvyuM che. ziSTa kaDhAmAM "ra" ane bAkI saMvRta aH nagara kara'ma magara "ra" tarIke ja uccarita thAya che. , AkALAza khArAza dhArALa' tAkAta nIce jyAM jyAM uccAraNanI dRSTie aneka vivRta a': nagara kara'ma magara viSayenAM udAharaNa nedhavAmAM Avaze tyAM pracalita joDaNI sAthesAthe kauMsamAM uccarita svarUpa dha, A: kALAza khArAza dhArALa' vAnI paNa sAvadhAnI rAkhavAmAM Avaze.] tAkA'ta uparanA seLa svaramAMnA hasva svara zabdanI gujarAtI bhASAnI ja nahi, moTA bhAganI Adi madhya temaja aMtya kRtimAM Ave che, jyAre navya bhAratIya Arya bhASAo ane bolIonI dIrdha svare zabdAMte AvatA nathI. ahIM e parie viziSTatA che ke svaranuM, moTe bhAge I-u- sthiti joIyeH davani Adi maya mAhitI' aMta vinati zikhAmaNa 5 upa' rame'la Ta i Ta Ta Ta = 0 8 + 8 = dekhA' (daM-) keTaluM beThADu (gaeN-) beThe () belA'vArbolAva) cAlu cAlu ja je', vale vale ja kara(-2) kare (-) ja gaLA(-) ga' () ja bole (-lI) bole'(-le) ja aNamoluM '$ $ $ $ $ $ $ meLA' (mULAza) meLuM (maeNLuM) ramata vastra kALAza kALAza kace'LuM (koLuM) karavatI' -ti) ramata vadhu rAma' ja 16 ramA'nuM mA'tA 2010_04
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ zabdanA aMte dIrghAccAraNu hakIkate zakaya ja nathI, kemake pachI 'ja' 'ca' jevuM vaLagaNu AvavuM jarUrI bane che. dIrdha I-UnuM uccAraNa sarvathA zaya nathI. saMvRta 'A' e rIte aMte nathI. laghuprayatna svara : saMdhivA ke svarayugmA : svAnAM hrasva-dIrdha uccAraNAnI pAchaLa jaI te te svaranI taddana asvarita dazAmAM pUrvanA svara sAthenI saMdhisvarAtmaka paristhiti UbhI thAya che; jevI ke aSTa (ardha ) : kaMI, gaI jaI thaI, haIza daIza thaIza (uccAraNa 'e' ') : jauM thauM lau" dauM (uccAraNu 'au'') Ai (AI) : jamAI laDAI caDAI bhAI bhAI, gAI samAI, kAMI, mUMjhAIza (uccAraNu 'A'i') : gAyeluM samAyeluM mAyeluM, gheADAe bALAe(uccAraNu 'A'eN'') : jAe gA thAe samAe kamAe (uccAraNa 'A'A') iSTa (II) : pII khII (uccAraNu 'i'U') uSTa(uI,UI): luI sUI mUI sUI jaI (uccAraNu 'u'') A a Ae ee Au ee eu e(eI eya)H eya (uccAraNu 'eN'dha') : eu (uccAraNu'e~'u') : tee je ee (uccAraNu 'a'A') Ai(eI) : kAI, kaMdoI phAI sAI janAI, rAI dheAI joI, joIza hAIza reIza, joIzuM. hAIzuM raIzuM, joI e, (uccAraNu A'') : jouM rAhu sAuM khAu hAu (uccAraNu ''uM') 29 : dhAe jaLAe sAe (uccA raNa 'A'OM') 2010_04 [narasiMharAve jete laghuprayatna hazruti kahI che, paNu vastusthitie te jyAM svara mahAprANita che - marmara (murmur) dhvani ja che, tyAM joDaNImAM huM judo batAvavAmAM AvatA heAya che tyAM sarvatra A saMdhisvarAtmaka sthiti che. sagavaDa khAtara ahIM evAM udAharaNu samajhavA ( : ) visarganA upayega karuM chuMH ahIM -- eN, jahIM -- ~:, tahIM -- te, kahIM ~~ kai:, dahIM --a, nahi--nahIM--nai:, kahI--kai:, rahI--;, vahI--vaiH, sahI--sai:, kahuM--ko, sahuM--sau :, rahuM--ro, vahu-vau:, TahukA TaukA, mahuDA--mau:DA, bahu-khau:, sAhI-sA:i, vAhI-vAHi, mAMhIM--mAM:i, cAhIe cAiye, cAhIza-cAHiza, nAhIzanAHiza, sADhuM-sAHuM, vAhuM -vAHuM, nADuM - nA uM, cAhuMcAHuM, cAhe-cA:a, cAheluM - cAyeluM, cAhA-cAH, nAhA-nAH, sAhA sAHA, mehI- maH, lohI-lAi, dohI--dAHi, mAhIza-mAHza, mehIzuM-mAHizuM, mAruM mAHu, lehuM lAu, dADuM :u, mAhe--mAHeN, sehesAsa, mAheluM-mAyeluM, mAhA-mAHA vagere A badhAM udAharaNAmAM pUrva svaranI ja pradhAnatA che ane e balathI uccarita thAya che, ane uttara svara ane sarvAMze adhIna banI jAya che. Ama A svare saMpUrNaze saMdhisvarA banI rahe che, dekhAvamAM svarayugmA mAtra lAge che. joDaNImAM jyAM jyAM 'e ' svIkAravAmAM AvyA che tyAM sarvatra 'a+' 'a+u' evI ja paristhiti che ane pUrva svaranA prAdhAnye ja e saMkhyAtmaka uccarita thAya che. asvarita (unstressed) ikAra pachI krAI paNa svara AvatAM ApaNe joDaNImAM e svaramAM zruti svIkArI hoya ke na hAya, pazu evA ikAranI pUrva zruti khalAtmaka svarUpamAM hoya che ane tethI AvA badhA ja ja saMyAmAM e 'i' laghuprayatna ja hAya che; jemake rUpiyA-rupiyA' kaDiyA- kaDiyA', ramIe ra'miya', namIe na'mikSya' vagere aneka laghuprayatna dvaita ke zAMta akAra: rA'ma, dA'De|'(-3), gu'jarA'ta, vA'da, dha'ratI'(-ti) vagere hajAra zabdomAM a'madA'akAra
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ 20 vALI joDaNI kariye Lei. sva. narasiMharAve guja. AmAM siddhAMta e rahe che ke aMte saMyukta rAtI-bhASAbhASIonI mulAyama uccAraNa-paddhatine vyaMjano na hoya to aMtya kRtimAM A akAra pariNAme AvA akArane aDadhI mAtrAthI paNa lakhAya che. A ja kAraNe "ja" "dha" e avyayo ocho samaya leto svIkArI "laghuprayatna" kahela, pUrve zabdamAM akAra pUrNa prayatna uccarita thAya sva. kezava ha. dhruve ene "ta" kaheze, jyAre sva. che; jemake vAta, paNa vA'ta" ja, vA'ta" ya. kamaLAzaMkara trivedIe "zAMta" (mute) kahela. 2. sAmAsika na hoya tevA asala zabda ke adyatana bhASAvijJAnanI dRSTie gujarAtI bhASAmAM sAdhita zabdamAM aMte vyaMjanamAM Avo akAra AvA akAranuM astitva nathI; belanArAMomAM ke ekalA 'I'-'u na hoya tevI anya zratinI balAtmaka svarabhAranI prabaLatA hoI enuM astitva pUrve Ave akAra svIkAravAmAM Ave che; pUrepUruM jokhamAtuM anubhavAya che. ApaNe joDaNImAM haMmezAM ene jALavI rAkhavAno ja praghAta svIkAryo jemake mANasuM', kara (kacerameM'), chAparuM, che. ene mATe bhASAmAM pravartato balAtmaka bhAra" ApaNuM', sANasI (sAraNazi'), kaNabI kivA "balAghAta' (stress accent yAto force)no (kaNabi'), saghaLuM'. mULa zabdo mANasa', siddhAMta niyAmaka che. [A vize ApaNuM vyAkaraNA Utara(uta'2), vaNasa, UkaLa(uka'La) vagere uparathI mANaso'(-sai), Utare (utare'), mAM temaja bhASAzAstrIya carcAomAM lagabhaga upekSA thaI che; kavacita vicAraNA thaI che to e vaNase-ze), UkaLe (ukaLe') vagere enA UMDANamAM praveza karyA sivAya ja] ApaNe sUcanA: AvI rIte sadhAyela zabdomAM pharI mATe joDaNImAM svIkArelA AvA akAranuM sthAna svarAdi pratyaya lAgatAM e akAra pUrNa prayatna samajhI levuM khUba jarUrI che. mArA taraphathI saraLa upacarita thAya che, jemake belaDI(belaDi'), paNa niyamo tAravavAmAM AvyA che te ahIM khUba ja belaDI (baeNla'oi .'), copaDI (paDi'), upayogI nIvaDaze? paNa (capIDi') vagere 1. jene vyaMjanathI zarU thatA vibhaktina, kALanA 3. (A) sAmAsika na hoya tevA cAra zrutivALA tema nAmika ke AkhyAtika pratye ane aMtyo lakhAtA zabdomAM je Avo akAra athavA lAgyA che ke nathI lAgyA tevA zabdane ekalA ekalA "I-u" heya ane upAMtya kRtinI vyaMjanamAM Avelo "a"; jema ke ghara, ghara-vaTa, pahelAMnI zrutimAM (zarUthI gaNatAM bIjI yutimAM) jhINu-vaTAjhiNavaTa) ju'na-vaTa, dudha dudha), akAra lakhAto hoya te; jemake gujarAta, dUdha-vALo (dudhavALA'); bApa bApaDe saraNAI (saraNAI), aDabAu, caLavaLa (bApa!); pATa, pATale (pA'Tale'), kara, vagere karatuM', karaze (ra), karanAra, karavuM (A) evA zabdomAM je zabdane aMte bhaNa, bhaNa-ta'2, bhaNavuM'; gAma, gAmane (-nai), gAmanuM, gAmamAM', kamADa (kamA'), Ave akAra ane ekalA 'I' -" na hoya taNakhaluM'; keyala (koyala), keyala-DI ane upAMtya--kRtimAM AkAra lakhAto hoya te (kaiyalaDi'); sagavaDa(-) aga-vaDa(-1) e; jemake upara (upa'raNuM'), uga'ma'Ne, chamakaluM', ramakaDuM'(-3) vagera apavAda: A keAI pratyaya ke aMtyaga 4. sAmAsika zabdamAM pratyeka zabdane alaga gaNI pite ja ekavyaMjanI hoya ane A akAra A akAra niyama 1 mujaba svIkArAya che; lakhAto hoya to pUrvane akAra pUrNa prayatna thaI jemake taLapaduM', bahAra-vaTuM (bA'ravaTuM'), jAya che; jemake moTa'pa, moTa'ma, kaDapa (kA5), cA'ragaNuM', jIva-rakhuM (ji varakhuM') vagere. A ramata, nAna'ma, UNapa (uNapa), gama'ta, belaDa rIte -gaNuM (cau'-gaNuM' -paNuM (cau'-paguM') (baeNlaDa) vagere vageremAM vacce akAra pUNaprayatna che. vagere 2010_04
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ apavAda: je sAmAsika zabdomAM uttara vadhu-zrativALA zabdomAM sAmAnya rIte Adi zrati padano zabda mULanI prakRtino khyAla na rahe upara bhAra hoya che, paNa evA zabda che ke jemAM tevI sthitimAM AvI gayo hoya tyAM niyama 2 Adi zrati upara bhAra hovAne badale pachInI ane (A)nI sthiti pravarte che; jemake copaDI mRtimAM bhAre hoya che. pratya-aMtyo vagere lAgatAM (cI' paDi'), 'mAM', tra'maNa', aMgarakhuM', bhAranAM sthAna badalAtAM paNa hoya che e upara pagarakhuM'; ene lIdhe "taLapaduMnuM kavacita laghuprayatna-ta-zAMta "a"nA niyamomAM jovAmAM taLapaduM" paNa bolAya che. AvyuM paNa che. [ A balAtmaka bhAra ApaNI jIvatI bhASAmAM kyAM che enA niyama batAvatAM jyAM 5. sAmAsika ke sAmAsika na hoya tevA cArathI jyAM balAtmaka bhAra che tyAM tyAM (') bhAra ke vajana vadhu zrativALA lakhAtA zabdomAM chellI traNa kRtionA viSayamAM niyama 2 pramANe ane (stress)nA cihna tarIke prayojavAmAM Avyo che ane Avaze. upara laghuprayana svarenI pUrve e prathama kRti pachInI kRtiomAM niyama 3 cihna e ja hetuthI vaparAyeluM che.] pramANe akAra e prakArano lakhavAnuM hoya che, jemake bhulabhulAmaNI'(-Ni), saraLa A bhAra gujarAtI bhASAmAM nIce vaLA'Ta', kamatAkAta', rAmanAma, dhaDabaDiyuM mujaba prajAte jovAmAM Ave che : (dha'DabaDiyuM'), satavA'diyuM, khuza-mijAja, 1. eka-zrativALA zabdomAMne svara sadA bhArajAjaramAna, UthalapAthala (uthala-pAthala) vALo hoya che, jemake zuM huM tuM kayAM jyAM vagere tyAM e te che ke je kaho() rahe(=) aMtya vyaMjano saMyukta hoya to akAra sarvathA kahe() rahe(=re) bI ja chU gU vagere. asvarita pUrNa prayatna ja hoya che, jemake vastra zAstra (uccAraNamAM A badhA svara ekamAtrAtmaka karma dharma custa surasta masta vagere aneka zabda hasva che.) apavAda : mAtra "ja" ane "dha" e be vaLabalAtmaka bhAra ke balAghAtanAM sthAna: upara ApelI prakriyAmAM "a" vizenI cokhavaTathI gaNa evAM che ke e jyAM jyAM prayojAya che eka vastu tarI AvelI jaNAze ke koI paNa tyAM pitA para bhAra dhAraNa na karatAM laghuprayatna saMgamAM "a" jyAM sudhI ladhuprayatna-kuta-zAMta hAya -kata-zAMta "avALA rahI pUrvanI zrati upara che tyAMsudhI uccAraNamAM pitAmAM bhAra=vajana nibhAvI ja bhAra mUke che. (juo A pahelAM 1 zakato nathI, enI pUrvanI yA enA pachI paNa koI mAMnuM vivaraNa.) zrati hoya to pachInI e zrati upara vajana rahe 2. lekhanamAM svIkArAyelA ekathI vadhu-zrutivALA che. bIjI rIte kahiye to je ati upara balAtmaka zabdamAM saMyukta vyaMjananI pUrvanI zrati upara bhAra (stress) Avela hoya che te zruti pachInI bhAra hoya che. (nIcenA niyamomAM Avaze te yA balAtmaka bhAravALI kRti aMtya hoya te pramANe pachI AtIyika tAtayika vagere sthAne enI pUrvanI zrutimAM "" sAmAnya rIte laghu- para evo balAtmaka bhAra hoI zake; jemake prayatna-kuta-zAMta hoya che. (apavAda vize carcA upara achuM' kaccho' sudhdhAM adhdhara a'ra 1 ane 4 mAM AvI gaI che.) A balAtmaka ma'cha'ra paththara kacca'ra--ghANa vagere bhAra kRtionA pramANamAM eka ja zruti upara apavAda: gujarAtI bhASAnI lAkSaNikatA athavA ekathI vadhu zruti upara hoya che tyAre zrutionA krame prAthamika daMtIyika tArkIyika caturthika pramANe, svarita kRtimAM laghuprayatna "dha" heya tevA saMyukta vyaMjananI pUrvanI kRtimAM "Avagere enAM sthAna gaNAya che. e-" sivAyane svara hoya to enA upara gujarAtI bhASA belavAne jhoka jotAM ekathI bhAra heto nathI; jemake karyuM" mUkyo' dIsyuM 2010_04
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ 32 vagere. (AvI asvarita kRtio sadA hasva "a-I-u' heya ke svarita 'A-e-o hoya ja uccarita thAya che; mukya-diyuM) teNe AkhA zabda uparathI bhAra khasI pelA A-e-o hoya te baMne gRti upara bhAra saMyukta kriyApada upara cAlyo jAya che. "karI ULyo" rahe che. jemake mAI'cA'' 'cuM" 'cuM 'hasI paDayo" paNa je "" umerAyuM hoya ane 'vyuM noMdhyuM' vagere e kriyA upara bhAra daI vicAra vyakta karavAne 3(a), lekhanamAM svIkArAyelA be zrativALA hoya te ja 'I' dIdhekalpa banI potAnA upara zabdamAM je aMte laghaprayatna-drata-zAMta ane prAthamika (ke jarUra paDatAM DhaMtIyika) bhAra le (kavacita ladhuprayatna "yuM hoya tevA saMyukta che; jemake karI'ne hasI ne vagere. A paristhitimAM vyaMjana dharAvato paNa) ke anunAsika ane ekalA "InI pUrve "a-A-u-e-" hoya che nAsika "I-u (AvA I-u' pote laghaprayatna to 'I' e svarenI sAthe saMdhisvarAtmaka ja uccahoya che) hoya te upAya ati upara bhAra rita thAya che, jemake joIne sUIne jaIne hAIne hoya che, jemake vA'ta ra'ta(=rAya) gIta laIne vagere. (=atya) khAra bhUlata=bhulya) cUla(culya) () vibhakti ane kALanA, temaja kRta ke I'sa ve'ta ne'ma jAya khA'ya hoya 'I taddhita pratyayo, ane aMtyo lAgatAM be-RtiroI vA'I rAI kAMI ke'I gaI thaI vALA lakhAtA zabdomAM (3-A) pramANe bhAra jaI gAu bA'u jAuM thA'umA'uM ("jAya. abAdhita tyAre ja rahe che ke jyAre evA thI "mAu sudhI beu kRtionuM ekasaMdhi pratyaya ke aMtyaga vyaMjanAdi hoya. evA pratyayamAM varAtmaka uccAraNa); mana ta'na ba'na hasa ke aMtyagamAM eka karatAM vadhAre zruti hoya (hasya) varasa (vasya) vagere ane emAM aMte laghuprayatna-kata-zAMta "e ke (A) evA zabdomAM je aMte laghuprayatna-kuta ekalA "I-u hoya e "a-I-u" pUrvanI -zAMta "a" ke anunAsika-ananunAsika "I- zrati upara daitayika ke tArtAyika, je pramANe u' sivAyane svara hoya, tema upAMtya kRtimAM Avato hoya te pramANe, balAtmaka bhAra "A-e-e' sivAyano svara hoya to aMtya hoya che. je pratyayo ke aMgo svarAdi hoya zrati upara bhAra hoya che, ane je upAMtya che te mULa zabdamAM balAtmaka bhAra khasI kRtimAM "A-e-o" hoya to e "A-e- zabdanA aMtya svara sAthe bhaLelA pratyaya ke " upara prAthamika balAtmaka bhAra ane atyagane Adi svara upara AvI rahe che. pachInI kRti upara tIyika balAtmaka dareka prakAranAM udAharaNa A pramANe che: bhAra hoya che; chatuM jIve' sudhI' lagI karI bApa, bA'pale' bApaliya'; pATa pA'TalI' vasI' vase' haze haze e dhuo sUo" pA'Ta'lIe'; mIThuM mITha5 mIThAI e'; sUtAM pIe' pItuM tane mane ghaDe' vaDe ghaNuM': AvuM' Adhe'rU'; ka'ra karanAra, kIrane ro' baMne upara vA'' sA'' vA'' teNe te'DuM karAvanAra'. meLe' bolI' vagere. (A zabdomAM asvarita prathama zrati hasva ja uccarita thAya che. 4. lekhanamAM svIkArAyelA traNa-mRtivALA zabdomAM lekhanamAM dIrdha lakhAtI hoya topaNu). prAthamika balAtmaka bhAra sAmAnya rIte Adi zrati upara ane daitIyika bhAra aMtya kRti noMdha: avyayarUpa kRdaMtane je "I" pratyaya upara hoya che, jemake kUtaruM dI' kare chokarI'; gujarAtImAM uccAraNamAM hasva UtarI Avyo che paraMtu je aMtya kRtimAM laghuprayatna-kuta-zAMtA te dharAvatAM dikRti rUpe pachI vAkyamAM saMyukta a" ekalA "i-u hoya to daitIyika kriyApada tarIke je anya yiApadano prayoga hoya svarabhAra upAMtya kRti upara hoya che; jemake che ane IvALI kRtinI pUrva zrutimAM asvarita mANasa phA'nIsa, joI DubA'u vagere. A 2010_04
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ paristhitimAM Adi RtimAM "a-i-u heya jarUra pramANe badale paNa kharo. uparAMta bIjI e to enA upara bhAra rahevAne badale prAthamika ke balAtmaka-bhAravALA hoya ke balAtmaka bhAra bhAra bIjI RtimAM hoya che, jemake utA'ra vinAnA hoya tevA, saMbedhana vibhaktithI itara kamADa rata'na jata'na pItaLa Utara Uka'la avasthAmAM, anunAsika ke ananunAsika "I-I-u- vagare. vaLI Adi RtimAM "e" hoya ane U' hasva ja uccarita thAya che; cAlu "e-" madhya pratimAM 'A' hoya te Adi zruti ane "eN- asvarita dazAmAM temaja aMte asvarita hasva uccarita thAya che ane prAtha- hasva ja uccarita thAya che; AvA saMyogamAM mika balAtmaka bhAra bIjI zrutimAMnA 'A' asvarita 'A'ne "a" thaI jAya che. gujarAtI upara AvI rahe che, jemake dekhA'Da dekhA'va bhASAmAM khare vRddhisvara mAtra "A" che ane thoDA olANa lAve. A saMyogomAM zabdane aMte ja apavAde e sAmAnya rIte pitA upara balAlaghupraya-ta-zAMta "a" ke ekalA 'I-u tmaka bhAra jALavI rAkhe che. apavAda eTalo ja ke sivAyanA svara hoya to prAthamika balAtmaka trizruti zabdomAM pahelI ane bIjI kRti ema bhAra bIjI kRti upara ane daitIyika bhAra beu aitimAM 'A' hoya to A bhAra bIjI chellI zrati upara hoya che; jemake dilAsI" zrAtinA 'A' upara hoya che, jemake kALAza, kuMvArU gadheDuM' kinAre kinArI suMvALuM vagere. (ratAza ane marAya vagerenI jema Adi muMjhAra' vagere zruti hasva asvarita nathI banatI.) sAdhana noMdha: A niyama pramANe sAdhita zabdamAM, vibhaktimAM chellI bAjunA je svara upara bhAra jemAM 'A' na hoya te, Adi zruti hasva svarUpe hoya che te svara stuta uccarita thAya che. ja uccarita thatI hoya che, pachI enA upara balAtmaka bhAra hoya ke na hoya. tasama zabdamAM balAtmaka bhAra: pa cAra ane cArathI vadhu-thativALA tarIke le 2 gujarAtI bhASAmAM saMskRta arabI phArasI agrejI vagere bhASAonA tatsama zabdonI AyAta thayelI khanamAM svIkArAyelA zabdomAM Adi ane aMta che. ene zuddha uchInA zabda gaNI enI joDaNI bAjuthI uparanA niyamonuM pAlana thatAM laghu mULa pramANe karavAno praghAta che, paraMtu e zabdanuM prayatna-DUta-zAMta "enI pahelAMnI mUtio balAtmaka bhAranuM dhAraNa to gujarAtI gaLAmAM, upara bhAra hoya che, ane zabdanA AdithI mAMDI jyAM upara taLapadA gujarAtI zabdonuM je jAtanuM jovAmAM jyAM bhAre hoya tyAM tyAM prAtha AvyuM che te ja jAtanuM che, laghuprayatna-kRta-zAMta "a" mika pheMtIyika tAtayika pramANe e gaNAya; vagerenA viSayamAM paNa tenuM te ja dhoraNa che. saMskRtamAM jemake gujarAta gujarAtanuM gujarAtIo'; "mata-bheda zabdamAM "ta-da'mAM akAra pUrNa prayatna chatAM kilakilATa kilakilA'TiyuM taLi5'diyuM'; gujarAtImAM e laghuprayatna-prata-zAMta che ane pUrvanA ghera bo'diyuM' bahAravaTiyA (Ariva'Tiya') svara upara bhAra che. Ane kAraNe saMskRta arabI vagere phArasI aMgrejI vageremAM vyaMjanAta zabdo hoya che temAMnuM balAtmaka bhAra nizcita karavAmAM laghuprayatna- aMtya ucAraNa gujarAtImAM laghuprayatna-ta zAMta "adrata-zAMta "a" mukhya bhAga bhajave che. varastusthitie kAravALuM che, ethI karI joDaNImAM paNa emAM akAra to A balAtmaka bhArane lIdhe ja pachIno umerI levAmAM Ave che, jemake vidvAna bhagavAna "a" laghuprayatna-ta-zAMta thAya che. zabdanA baMdhA- jagata dhanuSa pensila romana konTekTara raNamAM laya karavA jevuM che te to e ke vyaMja- ImpIriyala vagere. arabI phArasImAM to e upanAdi pratyaya ane aMtya zabdomAMnA bhArane rAMta Adi vagere ati pachI saMyukta vyaMjana hoya abAdhita rAkhe che, jyAre svarAdi pratyayo AvatAM te emAMnA pahelA vyaMjanane chUTo pADI emAM balAtmaka bhAra abAdhita rahe paNa kharo ne akAra umerI levAmAM Ave che, je uccAraNe 2010_04
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ ladhuprayatna-kRta-zAMta hoya che, jemake akabara 2. vAkyanA AraMbhanA zabdamAM eka ja balAtmaka akhabA'2 aphalAtUna abalaka a2jI aza- bhAravALo zabda hoya to e svara UMcethI raphI AbakArI AsamAnI AbarU' kasa- uccarita thAya che, ekathI vadhu balAtmakarIta kArakuna kudarata-kudaratI vagere bhAravALo zabda hoya to chelle balAtmaka svara balAtmaka bhAra paNa tethI karIne laghuprayatna UMcethI bolAya che. A zabdane je vibhaktine pratyaya ke aMtyaga ke nAmayogI lAgyo hoya - ta-zAMta akAranI pUrva kRtimAM prAthamika ane te eono balAtmaka svara (nAmayogI lAMbu zabda vadhu-mRtivALo hoya to daitIyika vagere gujarAtI aMtya prakAre pachI pachInAM svarita sthAna upara hoya to eno chelle balAtmaka svara) UMcethI hoya che. 'I'-'u" bhale dIrgha svarUpe paNa lekhanamAM uccAravAmAM Ave che, jemake svIkArAyA hoya teye A badhI bhASAomAMthI nabaLAmAM 'rahe'yaja kyAMthI(-thi)? AvatAM nirapavAda hasva uccarita thAya che. nabaLA' mAthe sau je'ra kare (-2). AhAhAtmaka ke sAMgItika svara- 3. sAdAM vAkyomAM kriyApadamAne koI paNa svara bhAra kivA svaralaharI: A kevaLa vAkyane UMcethI uccarita thato nathI, paraMtu bIjI viSaya che. vaktA judA judA bhAva batAvavA vAkya judI judI paristhitiomAM kriyApadamAM eka mAMna bhinna bhinna svarene jarUra paDatAM UMcethI, svara balAtmaka hoya te e ane ekathI vadhu kavacit nIcethI, ane keTalAka svarone baMnenI hoya te je chello svara balAtmaka hoya te madhyamAM uccarita karato hoya che. saMskRta vyAkaraNa UMcethI uccArAya che, jemake kAroe vaidika saMhitA vageremAMthI A udAtta anu- (a) kriyApada vAkAraMbhe hoya to : dAtta ane svarita svaranAM sthAna tAravI ApyAM AvuM' ke na AvuM'. sama'jhaze (-ze) te (-tai) che. jIvaMta bhASAnuM A sabaLa lakSaNa che. udAtta sAruM lAgaze'(-zai). svaranAM sthAna jANI levAthI pachI anudAtta ane AmAM "AvuM "samakaze. svarita jANavAM sahelAM thaI paDaze: A) vAkya mizra hoya te gauNa vAkyamAMnuM kriyA1. vAkyamAM AraMbhamAM AvatA hoya ke vacce pada; jemake AvatA hoya, ke cheka chelle AvatA hoya je (-jaoN) tame Avaze?-zo) tevA saMbaMdhanAtmaka zabda ke kevaLAnvayI te (-) mane khUba AnaMda thaze (-zai). avyayamAMnI balAtmaka bhAravALI zruti AmAM "Avaze sarvadA UMcethI uccarita thAya che, jemake (I) koI paNa sthaLe "ja' ke 'ya' vaLagaNa pUrve; mehana tArI vAta vAha kevI ajaba che ! mehana" ane "vAhamAMnA vadhu kALA vaNemAMne nabaLAmAM je'ra hoya(hAya)ja kyAMsvara jAo. ahIM sabodhananA viSayamAM eka vAta thI'(-thi)! avazya dhyAnamAM rAkhavA jevI che ke be-zrutivALA ahIM "hAyamAMno "ya laghuprayatna-kata-zAMta bdamAM chelle svara laghuprayatna-ta-zAMta hoya to akAravALo hato te "jane kAraNe pUrNaprayatna upAMtya kRti UMcethI belAya che; jemake rAma. je thayo che. bIjIzrati upara balAtmaka svarabhAra hoya to e bIjI (I)vAkyamAM kaI paNa praznavAcaka zabda na hoya mRtine svara UMcethI belAya che, jemake bApA", tyAre; jemake alyA', kAma karavAnI'(-ni) baMne zrati balAtmaka hoya, are bethI vadhAre hRtio tane laganI' -ni) lAgI'(-gi) che" (-chaM) ? balAtmaka uccarita thatI hoya to chellI zrati maga'na, ghera (vaiya) AvI'za (-Aviza) ke? ja UMcethI belAya; jema ke saNa-lAlajI' ! A vAkaLyamAM "lAgI che" ane "AvI' ja. 2010_04
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ 35 4. 'vAkayamAM' zabdayogI avyaya yAM kayAMya pazu hAya tyAM emAMtA, uparanI rIte, balAtmaka svar uccarita thAya che; jemake amAre (OM) tA'(-tA) ghera(Uraya) ja javuM' che.' A'mAM' teA'(haiM) juo'(juA). 5. vAkayamAM praznArtha zabdA--sarvanAma ke avikArI kriyAvizeSaNeAmAM yathAsthita balAtmaka svara U cethI uccArAya che; jemake e' leAkA'e' (-eN) e'te' (eNne) rA'La' banA'vyA'(kaiM|). e sa'vaMthA' sAcuM' kho'lo'( zai ). AreAhAvarAhAtmaka ke sAMgItika svarabhAra te A che. ene 'svaralaharI' paNa kahI zakAya. yati (Juncture): e' zubhA'zaM'sanA' zA' mA'2'(mATaeN) na kare' (OM) ? hari'lA'lane'(-nIe) tame'(-A) zu' kahe'vA'nA'(kai:vAnA) zabdayAgI kivA ubhayAnvayI saMceAja keA vAkyamAM pAtAmAM balAtmaka svara hAya teNe uccarita thatA nathI. upara niyama 4 mAM 'kriyAvizeSaNu' zabdanI vyApakatA lakSyamAM rAkhavA jevI huM tamAre AbhAra mAnuM chuM' 'huM tamArA A' bhA'ra sahu'na na'hi karI zakuM" A be vAkayomAM-pahelAmAM 'AbhAra'eka zabda ja che, paraMtu khIjA vAkayamAM 'A' pachI nahi jevuM theAbhavuM paDe che, jene laI 'A' lAtmaka bhAravALA uccArita thAya che. A pAThyA theAbhaNune 'ti' kahevAmAM che. uccAraNamAM evA sUkSma bheda che ke ekadama pakaDAya nahi, paNu eTalI svAbhAche. emAM sakarmaka kriyApadezanAM karmAMtA ane akarmakavitAthI thAya che ke zrotA vinA muzkelIe artha kriyApadonAM vidhipUrakaH kriyApUraka padetA paNu samAveza thaI jAya che; jemake UMcethI anubhavI le che. 'paisAne zuM karuM? paisA ne milakatane zuM karuM?" A vAkayomAM 'ne'nA prayAga jueH pahelA vAkayamAM e aMtyaga hoI padanA aMtargata bhAga banI rahe che; khIjA vAkayamAM pachIne 'te' Ave ja che, paraMtu vaccenA ne' saMyeAjaka zabdayAgI che ane vaktA spaSTa rIte thADeA paNa virAma laI AgaLa vadhe che. A vastu yati' bhASAmAM thatA upayAga sahaja karI Ape che. mAra'( -OM) rA'TalA (aaa) khAvA'(vA) che' (-9). 6. 'paNuM' 'ya' 'ja' A vaLagaNeAnI pUrvanA kAI paNa prakAranA zabdomAMnA chellA khalAtmaka svara sarvadA UMcethI bolAya che; ane 'ya'-'ja'nI pahelAMnA laghuprayatna--kuta--zAMta akAra pUrNaprayatna bane che ane svarA dIdhe uccarita thAya thAya che. jue upara 3 (4); uparAMta e'nA'thI'( thi ) kA'ma karAya paNa kharuM'. udAtta kivA UMcethI uccArAtA svarAnI A paristhiti che, dhyAnamAM rAkhavA jevuM che ke vAkayamAMnA badhA ja alAtmaka svara UMcethI uccArAtA nathI, paNa siddhAMta tarIke eka vastu spaSTa che ke udAtta kivA UMcethI bolAtA svara balAtmaka bhAravALe! hAya che ja. 2010_04 dhyAnamAM rAkhavuM ke AvA udAtta svara pachInA svara sarvadA samadhAraNu hAya che, bAkInA svara anudAtta kivA nIcethI uccArAtA hoya che. prakIrNa uccAraNA : mAnya gujarAtI bhASAmAM uccarita svarA sAtheAsAtha enI sAthe saMbaMdha dharAvatAM traNu uccAraNu pazu vicAra mAgI le che; e 'anusvAra' 'anunAsika' ane 'mahAprANita' krivA 'marmara' (murmur). traNe vize vicArI laye. anusvAra mukhyatve saMskRta tatsama zabdomAM x za Sa sa haiM pUrve ja kAMIka v jevuM svataMtra varNAtmaka uccAraNa thAya che tene mATe e svIkA che. tatsama zabdomAM varSIya vyaMjane temaja yuva--4 pUrve vargIya anunAsika vyaMjanAtmaka ane
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5 6 nA rUpamAM anukrame uccarita thAya che. joDaNIkeze' vidhAna karyuM che. hakIkate ananunAsika vageya anunAsika vyaMjanone badale pUrva svara ke anunAsika svarenI prakriyAmAM kaMI taphAvata upara anusvAranuM biMdu karIne joDaNI karavAno nathI. "cirAya" "bhIMjAya" "luTAya", "lUMTAya" "luTAvuM sAmAnya praghAta che, ane emAM vikalpa paNa; lUMTAvuM ke "mUMjhAvuM "khutADavuM ke "kheMcAvuMmAM ja-vastra pahelAM to anusvAranuM biMdu ja pracalita che. uccarita thatA I-u ke I-u vacce koI bhinnatA A rIte- nathI. saMbha-saMraMbha saMzaya saMsAra saMhAra, paraMtu ka ['anusvAra" ane "anunAsika vacce lipimAM kaNa-kaMkaNa zakha-zaMkha sacaya-saMcaya, pacca-paMca paMca bheda batAvavo hoya to saraLatA che ja: "anusajaya-saMjaya kaTaka-kaMTaka, daNDa-daDa vaDha-vaMDha svAra" pilA mIMDAthI ane "anunAsika' cAlu tatu-taMtu kanyA-kathA kandarA-kaMdarA skandhakaMdha kampa- biMduthI batAvavAmAM Ave; jemake kasa, kAMsuM: kaMpa bimba-biba kuzma-kuMbha sammAna-saMmAna saMyama kAta, kAMtavuM; paMpa, pAMpaLAM; kuMbhakAra, kuMbhAra (1 -saMvAda-saMlApa. saMkhyAbaMdha aMgrejI tasama zabdomAM lagA paNa AvAM uccAraNa ApaNe meLavyAM che, jemake mahAprANita kivA marmara svara (murmar): pampa-paMpa benka-beMka suparinTenDanTa-supariTeDaTa; pUrva bhUmikAomAM kyAMka spaSTa zuM hato ane e keTalAka gujarAtI zabdamAM paNa, jemake Du-ThaMDuM, ja bhAratIya Arya bhASAo ane bolIomAM jhar3o-kaMDa (hiMdI uchIno), pandara-paMdara, bandara lekhanamAM UtarI Avyo che, paraMtu e aNIzuddha -baMdara ro-rada, kuntAna-kaMtAna (uchIno). saM. zuM rahyo nathI. uccAraNanI dRSTie sva. narasaraLatA anusvAra lakhavAmAM hoI Aje, thoDA siMharAve laghuprayatna chu ke hRti kahI ene mAnya aMgrejI zabdane apavAde anusvArano svIkAra gujarAtImAM AvakAryoH "hAruM "hA" "vahAluM karavAmAM Avyo che. nahera" "hela vagerenI rIte. 'joDaNIkoze" sarva nAmomAM ene sadaMtara kADhI nAkhe; jemake "tAruM', anunAsika: kaI paNa svara nAkamAMthI bolAya "mAruM" vagere, to e sivAyanA zabdomAM "vahAluM to e anunAsika uccAraNa che. anunAsika svara vaheNa vagerenA rUpamAM, vaLI kahe "rahe "cAha" thatAM enA uccAraNa-kAlamAM kazuM ja aMtara paDatuM "nAha kAha moha vagere kriyArthaka dhAtuonAM rUpamAM nathI; jemake a-e, A-o, i-I, I-I che ene sadaMtara chavaMta pUrNa vyaMjana lekhe svIkArI 2 te u-uM U- vagere. ghaNuM janA samayathI - prAkRta : kai rUpAkhyAne vAparavAno praghAta svIkAryo. mAnya kAlathI uccAraNa anusvAra mATenA biMduthI ja ja gujarAtI bhASAnAM uccAraNamAM e laghuprayatnAtmaka batAvavAmAM AvatuM hoI A beu vacce svarUpa * &"- paNa nathI, e to mAtra anunAsika uccAraNanI gata spaSTa bheda chatAM, "anunAsikane paNa anu- jema svaradharma ja rahyo che. e mahAprANita svaranA svAra ja kahI jAye-ajANye calAvI levAmAM rUpamAM anubhavAya che, jenI pAribhASika saMjJA aM. Ave che. saMbhavataH AvI ja koI gerasamajhane laI marmara che. A batAvavo hoya te ApaNe tyAM ukArAMta ekasvarAtmaka zabdomAM ananunAsika "u AMgaLIne veDhe gaNAya teTalA saMskRta tatsama zabdomAM dIrdha karI-luM jU rU-lakhavAnuM ane anunAsika "u" svIkAravAmAM AvelA visargacihnano zAstrIyatA mATe hasva karI-chuM zuM huM tuM-Ama lakhavAnuM 'joDaNIkAro upayoga karavAmAM Ave te khUba ja saraLatA thAya. vidhAna karyuM che. vaLI ekathI vadhu svaravALA A uccAraNane na samajhavAne kAraNe kahe "rahe zabdone aMte anunAsika "I' dIrdha karI-dahIM jahIM "kaho' raho" evAM kRtrima uccAraNa Aje sArA tahIM-lakhavAnuM ane anunAsika "u" hasva karI-ghauM vidvAna vaktAo paNa karatA thaI gayA che, to pachI, jauM gAuM karavuM khAvuM-Ama, to anaMtya anu- raMgabhUmi upara khaDA thatAM anabhijJa abhinetAonI nAsika 'I-u sAdhita rUpamAM paNa avicaLa to vAta ja zI karavI? thoDAM udAharaNa ja rAkhavAnuM-bhIMjAya lUMTAya mUMjhAvuM khUMcADavuM - Ama joIye vahAluMvAluM vahANuM-vANu kahe-ke. 2010_04
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ 37 rahe- kahe-ke: raho-raH mahAra-modara zahera-zera svaronA viSayamAM joyuM ke mukhamAMnA koI sthAna nahera-ra nahera-nAra mane-mAne tane-tane mAre taraphanA uccAraNa-prayatnane kAraNe te te svara mAre mAruM-mAruM ame ame tama-tame amane- Ubho thAya che. svaronA uccAraNamAM nAdamaMtrIonuM amane tamane-tamane amAre-amAre tamAre- kaMpana paNa hatuM. AvI rIte nAdataMtrIonA kaMpananA tamAre amAruM-amAruM tamAruM-tamAruM jenuM-jenuM prayatnane gheSa prayatna kahe che; e uccAraNane tenuM-tenuM kenuM-nuM kenuM-kanuM jyAre jyAre tyAre bAhya-bahArane prayatna che. svaronA uccAraNamAM -tyAre kyAre-kayAre jyAM-jyAM tyAM-tyAM kayAM mukhanuM polANa thoDuM ke jhAjhuM vikasita thAya che; -kyAM jevuM-jevuM tevuM-teMvuM kevuM-kevuM Ane Abhyatara ke AMtarika prayatna kahe che. kahe "rahanI jema "he "vaheluM samajhavuM. svaronA viSayamAM ApaNe saMskRta ane vivRta gujarAtImAM "nAha" "cAha" "sAha" ane "meha evA be prayatna joyA che. vyaMjananA viSayamAM leha doha "ha" siMha' A dhAtuonAM rUpamAM nAdataMtrIonAM kaMpana ane akaMpanathI be prakAranA hakArane laI "joDaNIkozanA niyamomAM bhAre visaMvAda vyaMjana anukrame khaDA thAya che: kaMpanathI thatA karavo paDayo che. AnAM uracarita rUpa nA ghoSa ane akaMpanathI thatA aghoSa che. cA" "sA' ema traNa dhAtuomAM "khA' gA" jevAM vyaMjanAne A bAhya prayatna che. AtyaMtara AkArAMta dhAtuonI jema ja ane moDa' vagerenAM paristhitimAM jIbhanA bhinna bhinna bhAga kaMTha rUpimAM dhAnAM jevAM 35 svIkArI che. tAlu moM varse dAMta ane hoThane sparza karatAM "ka" "sanA viSayamAM varta. 3 jA paraSamAM eDa. varSo UbhA thAya che tethI evA varNa sparza e ane loda nA viSayamAM e "e saMjJAne pAtra bane che; jIbhanA bhAga te te jevAM rUpa uccarita thAya che eTale mAtra aMtara sthAnamAM sparza karavA javA mAtramAM sparza kya che. "kahI rahI sahI vahI mohI vagere vinA ja UbhA thAya te vaNe asparza che. vaLI likhita rUpa paNa che. . .' base mo: keTalAka vyaMjanenA uccAraNamAM zvAsa maryAdita vagerenA rUpamAM che e A pUrve paNa spaSTa karavAmAM svarUpamAM khecAya che. AvA vyaMjana alpaprANu AvyuM che. kayAM rUpa kayAM svIkAravAM e viSayamAM kahevAya che; bIjA keTalAka vyaMjananA uccAraNamAM ziSTa mAnyatAne ja prAdhAnya ApavuM. bolInAM zvAsa khUba khecAya che, AvA vyaMjana mahAprANa tathI rUpamAM sAMkaLe thavA devuM na joIe. kahevAya che. | vyaMjana: je dhvanionA uccAraNamAM vAyune bhAratIya Arya bhAvAkuLanI lAkSaNikatA enA pravAha phephasAMmAMthI upara bAja haLavAzathI AgaLa vargIya mahAprANa "kha cha Tha tha pha" ane "dha jha Dha vadhatAM nAdataMtrIomAM kaMpana pAmIne athavA to na dha bha'nA viSayamAM che. yuropIya bhASAomAM ane paNa pAmIne jIbha upara AvatAM, jIbhanA judA bhArata-pArasIka zAkhAmAM paNa zuddha mahAprANu vargIya judA bhAga UMcakAIne mukhanA bhinna bhinna vanio nathI. "ha"--" "ha - "'-'bha' ema I re ya a yA nA thAma vagere uccAraNa vaccenuM tAratamya spaSTa che. pUrvapUrvamAM mukhanI bahAra AvI paDe te ivanione vyaMjana te mahAprANuta svaroccAraNa (murmur) che, bhale kahevAmAM Ave che. 'svara" ane "vyaMjana' vacce ene 'hathI batAvavAno prayatna thato hoya. tAratamya e che ke svara vyakta dhvani nathI, "vyaMjano apaprANu zeSa vyaMjanonI pUrvanA svaramAM vyakta vani che. sAmAnya rIte vyaMjanonA uccAraNa anunAsika uccAraNa bhaLyA pachI te te ghoSa mAM AgaLa ke pAchaLa svara joIe; jemake vyaMjananuM eka viziSTa rU5 UpasI Ave che; - "aka' ke "ka" (ka + a); bhASAnAM uccAraNamAM saMskRta vyAkaraNae AvA pratyeka vargane eka ema A ati spaSTa vAta che. Ama chatAM "svaranI pAMca dhAnionA saMketa ApyA che. AvA vyaMjamadada vinA paNa kevaLa vyaMjanaccAraNa thaI zake none nAsika ke anunAsika kahe che. mukhanAM evo paNa bhASAvijJAnIono mata che. ApaNe bhinna bhinna sthAnanA saMparkathI bhinna bhinna 2010_04
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ 38 atya sara bAhya ane AtyaMtara prayatnothI vyaMjano evI AvI ja zakatA nathI, tethI ene upadavani kahe rIte AvI maLyA che ke je pratyeka ekabIjAthI vAne paNa eka abhiprAya che. svataMtra uccAraNa jALavI rAkhe che. sthAna samAna mUrdhanya "" saMskRta tatsama pUrato maryAdita che, hoya to prayatna judA hoya, prayatna samAna hoya to sthAna jadAM hoya. A nIcenuM kASThaka vyaMjanane aMgrejI tasama zabdo pUratuM [2] jevuM uccAA prakArano spaSTa viveka sAdhI Ape che. emAM raNa mAnya gujarAtI bhASAmAM svIkAravAmAM AvyuM 34 ApaNuM nityane upayogI ane 4 prasaMga che. Ane ApaNe sAdA mahAprANa "jhathI batAviye vazAta upayogI ema 38 vaNe ke vanionA chiye. zuddha uccAraNa batAvavA kAMte nukatAvALo saMketa nedhuM chuM: ja" athavA to DAbI bAjunA ardhavartuLamAM Tapa kAvALA "jha paNa prajAte hatA te svIkAravAmAM prayatna Ave te saraLatA thAya. rasthAna aSa ghava 'va' ApaNe tyAM be rIte uccarita thAya che? alpa- mahA- a5- mahA- aha5 zabdAraMbhe koI paNa svaranI pUrve yA to saMyukta prANu prANa prANa prANa prANa- vyaMjanamAM "dha" ke "rInI pUrve Ave tyAre enuM nAsikaya uccAraNa zuddha vasyuM che, jemake vepAra vyAsa kaMTha ka kha ga gha [] vrata. zabdAraMbhe nathI hote tyAre pUre hoTha sudhI tAlu ca cha ja jha [ii pahoMcatA nathI ane aMgrejI "Dabalyu' [w] jevo daMta-tAlu * * * uccarita thAya che, jemake AvaDe, jevaDo, tevaDe, mUrdhA Ta Tha Da Dha [7] sAva vagere. paraMtu je anAdi dazAmAM paNa emane mUrdhatAlu * * Da svara balAtmaka hoya to enuM uccAraNa zuddha daMta ta tha da dha ne na vacce che; jemake savA'2 seva'ka levuM vagere. ("va" eka 5 pha ma saMskRta vyAkaraNanI paribhASAmAM "dateya' ja ke * za vasyuM che.) mUrdhA : [1] 2 vyaMjanonA uccAraNamAM AtyaMtara prayatna khUba * sala ja bhAga le che. e sAthe mukhamAM keTalIka prakriyA varlsa . * va : paNa anubhavAya che. A dRSTie nIcenI vadhu spaSTa prakAranI tAravaNI karI zakAya che: jivAmUla * * La 1, sparza ka" thI "ma' sudhInA vargIya vyaMjana jIbhanA mULa bAju jIbhanI UpalI sapATI kavarga cavarga varga tavarga ane varganA. kheMcAtAM alpaprANu zeSa "La" mAnya gujarAtI bhASA ane marAThI bhASAnuM sUcaka uccAraNa che. 2. sparza-saMghaSI-uparanAmAMthI "ca cha ja ja A kASThakamAM eka Ni Apyo che te mAtra (4) vyaMjanonA uccAraNamAM eka prakArane pitAnA varganA bIjA varSonI pUrve nAsika ucA dhAsane saMgharSa anubhavAya che ane sAthosAtha raNa tarIke ja uccarita thAya che. Aje zabdanA enA uccAraNamAM jIbhanI AgalI uparanI AraMbhe na hoya tevA ekavaDA Da-8-Na zuddha mUrdhanya sapATI tAlusthAnamAM pUre sparza kare che. nathI, enA uccAraNamAM jIbha madhyatAju tarapha 3. saMghaSI-"za Sa sa ha nA uccAraNamAM zvAsane kheMcAyelI rahe che. ene tAlavya paNuM kahI zakAya, saMgharSa pUre che, paNa jIbha te te sthAnamAM paraMtu sthAnamizaNu sahaja che. Ane mATe ApaNe sparza karavA jeTale pahoMcyA pahelAM ja varNa judA saMketa meLavyA nathI. e kadI zabdAraMbhe nIkaLI Ave che. (Ama A sparza vyaMjano Na tAlu ta 2010_04
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ nathI. A vyaMjanene saMskRta paribhASAmAM 'saMgharSa'ne kAraNe ja uSmAkSaro kahevAmAM Ave che.) 39 che. 'lADu' - 'lADaveA' 'jAe-jAva' jevA saMyegeAmAM AvuM laprayatna uccAraNu che. A saMyegAmAM aMgrejI 'DabalyU [w]' jevuM uccAraNa sahaja che. 4. pAzcika-la' (pUrve e asparza hatA, Aje enA uccAraNumAM jIbha dAMtane pUrNapaNe sparze che, tethI e sparza vyaMjana thaI cUkayo che.) 5. kuMThita-'ra' ('la'nI jema ja e Aja sparza vyaMjana che, paNu enA uccAraNamAM jIbhane agrabhAga thoDAka ALeATate anubhavAya che.) aMta:stha athavA ardhasvara ya' ane va'. (A sparze vyaMjanA nathI.) vyaMjananI vaccenI paristhitimAM uccArAtA hAI e aM:tastha che ane pUrA svara nathI mATe ardhasvara kahevAyA che. laghuprayatna ca' ane va': zruti ane zruti tarIke A atiprAcIna samayathI 'laghuprayatnatara' svIkArAyA che. 'karyuM'-karayuM' 'vasyuM' 'ghera'(=dheraSa) 'kara'(=kara)' 'jAya' 'joyeluM" 'kaDiyuM' A vagere hajArA zabdomAM yakAranuM A prakAranuM uccAraNu mAnya bhASAomAM vipulatAthI thAya che. vazruti pramANamAM khUba ja ochI vyApaka " 8. anunAsika ke nAsikaca-& Ja Nu na ma' --A sparze vyaMjanA ja che. eenA uccAraNamAM, hakIkate te, pUrva svara ja nAkamAMthI uccArAya che, ane zudgha te e trIjo vargIya vyaMjana heAya che; jemake vAMgmayavADmaya' khAMDa-khANu'. 'ja-dakha'mAM have phaeNra paDayo che. peliza vagere yuropIya bhASAomAM ' Js ' che; jema ke ' Jacobi-yAkAkhI Jesperson-' cesparsana' vagere. e sarakhAvatAM 'saMcaya-sazcaya'nI sthiti samajhAze. da'-'ba' nA viSayamAM te 'pAna-pAMda' 'lImaDeA- lIMbaDA' jotAM khyAla Avaze. AmAMnA 'na' 'ma' zabdAraMbhe paNa Ave che. AvI paristhiti-tema mAM vAkayamAMnA enI pUrvanA zabdane aMtya svara anunAsika nathI thateA. 'yati' (Juncture)thI A e rIte pakaDAI jAya che. vAkathAraMbhe te e spaSTa rIte ananunAsika ja anu bhavAya che. 2010_04 adbhuta mAnya gujarAtI bhASAmAM joDaNImAM laghuprayatnazAMta akArAMta strIliMga zabdane aMte, AjJArtha bIjA puruSa ekavacanamAM evAM ja akArAMta rUpAmAM, ane sAtamI vibhaktinA ekavacananAM lupta-pratyayAMta kahevAtAM rUpA ane kriyAvizeSaNAmAM sAde akAra lakhAya che tevAM 'ghera' 'upara' AgaLa' pAchA vagere keTalAMeka rUpAmAM e spaSTa rIte uccarita thAya che, 'joDaNI'nA AkramaNune laI A uccAraNa cAla' (=cAhya, gati ) vaccenA bheda 'kara' naSTa thatuM cAlyuM che. 'cAla'(= rivAja) ane (hAtha) ane 'kara'(karava, tAre atyAre A karavAnuM) vacce bheda spaSTa anubhavAya che. joDaNI ane uccAraNunI gujarAtI mAnya bhASAmAM je sthiti che tene paricaya ApavAnA ahIM sudhImAM prayatna karavAmAM AvyA che. kAzanI mAMDaNI sadhdhara kATinA kAzanI AyeAjanAmAM mULa zabda,1 enI vyAkaraNIya saMjJA (arthAta nAma heya te liMga, nahitara sarvanAma vizeSaNu, kriyApada sakarmaka ke akarmaka, kriyAvizeSaNa nAmayeAgI bhayAnvayI kevaLaprayAgI), tatsama hAya teA kaI bhASAneA che enA saMketa, tatsama na heAya ane tadbhava yA dezaja--sthAnika hAya teA enA paricaya (tadbhava zabdonuM te te bhASAmAMnuM asala svarUpa 8 gujarAtI bhASAmAM anyAnya pratyaye lAgIne rUpa taiyAra hAya tA e pratyayanA prakAra), ane pachI eka ke ekathI vadhAre je artha leAkamAM pracalita heAya te Ama pAMca hAvAM anivArya gaNAya. A pAMca uparAMta mULa zabdane aDIne nAnA kauMsamAM uccAraNu taiMdhavAmAM AvyuM che. chapAtA anusvAre vargIya anunAsikanuM pratinidhitva rAkhyuM hoya te! kauMsamAM asala parasavarNa anunAsika vyaMjana noMdhavAmAM AvyA che, bAkI zuddha anusvAra evA zabdazvamAM kauMsamAM peAlA mIMDAthI; jemake aMza (aMza). hasva-dIrgha pa-I ' --------U lakhAyelA chapAyelA chatAM gujarAtI bhASAnI lAkSaNikatA hasva uccAravALI hAI Dera
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ Thera dIrgha I-U' ne sthAne hasva batAvavAno yatna to lAkSaNika artha che. ane saMkhyAbaMdha lAghava khAtara jato karyo che, anya koI ucA- evA svataMtra zabda paNa che ke jenA lAkSaNika raNa vyakta karavAnI jarUra jaNAI hoya ane tyAM artha ja pracalita che. AvA zabdonA artha ApatAM I-u sUcita karavAnI saraLatA hoya to ja (lA.) eTaluM ja batAvavavAmAM AvyuM che. I-u hasva karI batAvavAmAM AvyA che, jemake kriyA-zabdo : kaI ( kAI). saMdhisvarAtmaka uccAraNa hoya kriyAvAcaka dhAtuonA viSayamAM mULa dhAtu, enuM to "ai- tarIke, jemake kAchaI (kAche) vagere. karmaNi ke bhAve rU5, ane enuM preraka rUpa paNa vyaMjanomAM to anAdi "Da-dranAM svAbhAvika mUrdhanyatara ApavAmAM Avela che, je baMne dezanI vanakavA tAlavya uccAraNa noMdhavAM joIe; "bhaga- kamaNImAM potapotAnA sthAnamAM saLaMga kamamAM paNa vagomaMDalamAM nIce mukate karI e batAvAyAM che; apAyA ja che. ahIMnA A prayatnamAM to taLa-gujarAtamAM mUrdhanya- vikapa : tara ja uccAraNa hoI nukatA nathI karyA. e kezamAM eka ja zabdamAM uccAraNa bheda ziSTa kharuM che ke saurASTramAM ane keTaleka aMze uttara mAnya bhASAmAM paNa jANItA che. evA bheda te te gujarAtamAM paNa anAdi zuddha mUrdhanya -4 che ja; zratinI pachI nAnA kasamAM nAnI - rekhA karI " to tyAM mUrdhanya ja che eTale bheda ne batAvIne batAvela che ane pachI enA svAbhAvika varNanaAma kahevA mAtrathI pata, paNa anAdi mUrdhanya 3 kramamAM AvatA hoya tyAM pharI pUrve ke pachI e jyAM uccarita thAya che tyAM enI vyutpattimAM bevaDA vaikalpika rUpa batAvAyuM hoya che; jemake "baMgArUnAM darzana thaze ja, yA to pUrvanA svaramAM anunA- (-khA)LavuM'--kaTi(-TI) vagere _ sika uccAraNa haze ja. bIjA vyaMjanamAM to aMgrejI - vaikalpika rUpamAM vacce AkhI zrati ja vadhAre bhASAnA zabdomAM 1 jevuM uccAraNa che te to batAvavAnI hoya to koMsamAM poluM mIThuM ne pachI mULamAM ja jha' thI batAvela che, jyAre arabI zrati lakhI kasa baMdha karavAmAM Avyo hoya che -phArasI evA zabdonI vyutpatti ApatAM meTA kasamAM svAbhAvika "jha batAvavA prayatna thayo che; ane evuM thatuM vaikalpika rUpa enA varNAnupUvInA jemake "kAuna-sAIjha ane kAja(-jhI) 5. [ara kramamAM pAchuM apAyuM hoya che, jemake kha(s)khaDavuM. kAjhI] vagere. Ama laiprayatna "ya uvA yathAti tyAM ja kamamAM besatuM hoya to ene bevaDAvavAmAM kasamAM 'ya'thI batAvavAmAM AvI che. jemake khAMca. nathI AvyuM. keDa' (khAMcya-kethe). hati kivA mahAprANita svare. bhinna rUpa cAraNa svara pachIvisarga cihnathI batAvavAmAM Avela ekAda zrutinA ke kavacita ekathI vadhu zrutinA che; jemake "kahevuM ().' ahIM e paNa jevuM ke umeraNe navo zabda batAvavA be prakAranI yojanA svAbhAvika vidyuta uccAraNa UlaTI mAtrAthI koMsamAM che, jemake "uccAra' ane 'uccAraNano bheda batAvyuM che. anunAsika "ee' te haMmezAM batAvavA aMdaranA pratyayane dhyAnamAM laI uccAra vivRta hoI kauMsamAM UlaTI mAtrAthI batAvyA che. muM -raNa na. A pramANe karavAmAM Avela che. jemake kheMcavuM (kheMcavuM) vagere. aMgrejI zabdomAM to evuM na hoya tyAM to bALa,0ka' AvI rIte cAlu kamamAM ja UlaTI mAtrAthI vivRta '--" batAvela che. saMbaMdha kRtrima na thAya e jovA apAyA che, jemake keTa-kala vagere. e sAvadhAnI lIdhI che. pAMce yathAbuddhi ApavAne ahIM prayatna karavAmAM saMketAkSarI : Ave che. kezamAM Thera Thera bAMdhelA TUMkA varNa jevA rUDhiprayoga: maLaze. vyAkaraNanI paribhASAne lagatA AvA TUMkA vadhArAnA aMga tarIke rUDhiprayoga paNa varNo sivAyanA to nAnA kesamAM apAyA che. ApavAmAM AvyA che. "rUDhiprayoga" e hakIkate A je "saMjJA'= vizeSanAma temaja viSayane 2010_04
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ 41 lagatA haze teA pUrve arthane cheDe pUrNavirAma karI pachI kau samAM (saMjJA.) (vyA.) (piM. ) (jyeA.) (ra.vi.) (pa. vi.) prakAre apAyA che; jo graMthakAra ke lekhaka yA pratyeAjakanA saMketavaNuM haze te kauMsanI pahelAM arthane cheDe pUrNa virAma haze nahi. Ama lekhaka-prayAjaka' ane 'viSaya' saraLatAthI judA samajhAze. ke jyAre vRddhAvasthA peAtAnuM jora aMgeA upara jamAvatI jAya che. A uMmare je kAMI zakaya hoya teTalI sAvadhAnI rAkhavA prayatna karyAM che. AmAM tethI aneka doSa paNu jovA maLaze. e mATe upayega karanArAeAnI kSamA ja mAgavAnI rahI. paNa mane eka vAtanI AtmazraddhA che ke evA kAI pramAda nA nahi ja thaye! hAya ke jenAthI kAzane upayega karanArane mithyA bhramane bheNa thavuM paDe. amArI kAza-samitie ane tethI yunivarsiTI graMthanirmAMNu-samitie mArAmAM vizvAsa mUkI AvuM ucca kATinuM kAma soMpyuM ane mane varSAthI mArA manane khUNe suSupta dazAnI cetanAne kAryAnvita banAvavAnA yAga ApyA, ene mATe AbhAranI lAgaNI sAthe dhanyatA ranubhavuM chuM. AmAM jaNuAtA doSa mate lakhI mekalavAmAM Avaze te have pachInA 2 jA khaMDamAM te e vize sAvadhAnI rAkhavA prayatnazIkSa heAIza ja. mate soMpAyelA vizALa kAryanA emAMnA pahelA khaMDanuM A prakAzana janatA samakSa rajU karI eka prakAre AtmasaMtASa anubhavuM chuM. madhuvana, elisabrija, AkAzamAM ekathI vadhu zabda joDAI ne eka zabda banyA hAya ane evA e zabda svarasaMdhine bhAga na banyA hAya tA-nAnI rekhAthI khatAvAyA che; eka vAra apAyA pachI enA uparathI sAdhita thayeA zabda AvatA hoya ke samAsarUpe hAya te pachI evI rekhA karI nathI; jemake 'a-lakSya,'paraMtu 'alakSya-gati' vagere. AnI pUratI sAvacetI rAkhavA prayatna teA karyAM che, chatAM mAnava-sulabha najara -devAMhe ja hoya ema nahi hAya. zabdanA AMtarika rUparacanamAM kRSpratyayeA tema tandrita pratyayeAne - rekhAthI judA batAvyA nathI, chatAM saM. ta| temaja 'vALuM' ke evA zabdamUlaka pratyaya hAya ane 'mAna'-maMta'- vaMta' jevA-rekhAthI alaga batAvyA che. jotAM zabdanuM svarUpa khyAlamAM Ave e diSTa AyAnamAM rAkhavAmAM AvI che. A prayatna ekale hAthe thayelA che, eve samaye . amadAvAda-380006, tA. 1-11-1975 dhanaterasa, saM. 2071 mahattvanAM cihnonI samajha pUrvanI zruti (syllable) ke zabdamAM umeravAnuM sUcave che; jemake jhaTa, . jhaTa. jaTa(9). ga(. Da)gaDATa. TreDala,. mazIna, - pUrvanI zruti (syllable) ke zabdanI aMtya zruti(syllable)ne sthAne mUkavAnI zruti ke zrutie mUkavAnuM sUcave che; jemake De(-de)DI. kuMbhAra(-2)Na. jaDabharata,tha. cirasthaci-tA,-v. bAkI nAnI ADI rekhA samAsanA zabda tema rAkhyuMne lAgelA pratyaya vagere alaga batAvavA prayeAjavAmAM Avela che. _2010_04 kezavarAma kA. zAstrI saMpAdaka > vyutpatti ApatAM pUrvanI bhASAmAMthI vikasita rAkhta khatAvavA; jemake [saM. gopendra > prA. zoviMdra] - vyutpatti ApatAM pUrvane rAkhyuM pachI khatAvelI bhASAmAMthI vikasatA khatAvavA; jemake [prA.. govida 8 saM. joveX] + zabda pratyayeA vagerenuM umeraNa; jemake [phA. + saM.] vaLI [jue gohila'+vADa.] alpavirAma te te saMketa judA pADavA, pUrNavirAma saMpUrNa rIte tyAM te te vigata pUrNa thavA. [] bhASAne nirdeza temaja vyutpatti badhI ja meTA kausamAM che. e ja rIte rUDhiprayA paNa. () mukhya rAkhtanI pachI uccAraNa cAlu khImAMmAM nAnA kau'samAM che.
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMktAkSarI punaH. [pavuM.] akri. anu.] [ara.] [a5.] [aM.] pra. akarmaka kriyApada anukArI zabda arabI bhASA apabhraMza bhASA aMgrejI bhASA ubhayAnvayI ekavacana karmaNiprayAganuM dhAturUpa che. [...] ba.va. (bI.bhU.kR.) ubha, e.va. karmaNi, bI.vi. bhAve. (bhUgoLa.) bhU .kA. mirA] [mAra.] [rAja.] (2.vi.) (u.pra.) (lA.) varta.kA. vata.. kRmratyayA ke.pra. kevaLaprayegI kriyArUpa ki.vi. kriyAvizeSaNa (khagoLa.) khagoLazAstra (ga.) gaNitazAstra [gu.) gujarAtI bhASA [co...] carotarI bolI e.vi. ethI vibhakti cha.vi. chaThThI vibhakti [ja.5.2] janI pazcimI rAjasthAnI [ja rA] janI rAjasthAnI (jaina.) jaina dhArmika paribhASA (jatho.) jyotiSazAstra (ta.pra) taddhita pratyaya tika] turkastAnanI bhASA tarkazAstra-nyAyazAstra trI.vi. trIjI vibhakti (ddhikri) dvikarmaka kriyArUpa napuMsakaliMga (nAnyatara jAti) (nA..) nAmanI (pa.bhU ka) paheluM bhUta kRdaMta 5.vi. pahelI vibhakti (pa.vi) padArthavijJAna pa.vi. pAMcamI vibhakti (5) piMgaLazAstra-chaMda zAstra puliMga (narajAti) preraka parathI banatuM preraka rUpa picugIjha bhASA pratyaya preraka rUpa phArasI bhASA bahuvacana bIju bhUtakRdaMta bIjI vibhakti bhAve praveganuM kriyArUpa bhUgoLazAstra bhUtakALa bhUtakRdaMta marAThI bhASA mAravADI bhASA rAjasthAnI bhASA rasAyaNavijJAna rUDhiprayoga lAkSaNika artha vartamAna kALa vartamAna kRdaMta vizeSaNa vyAkaraNa zaurasenI prAkRta sakarmaka kriyApada savanAma sarakhA saMskRta bhASA saMgItazAstra vizeSanAma saMbaMdha bhUtakRdaMta sAmAnya kRdaMta sAtamI vibhakti suratI bolI strIliMga (nArI jAti) hiMdI bhASA (vyA.) [zaura.prA.] saki. sarva. sa20 siM. (saMgIta.) (saMjJA) saM.bhU.kR. sA-kR. sA.vi. [su.] strI. [1 ] noMdhaH lekhakonAM nAmanI saMtAkSarI ApI nathI; e kozanA bIjA khaMDanA AraMbhamAM ApavAmAM Avaze. bIjA khaMDamAM bIjA paNa saMketAkSara haze te badhAne samAvI pUrNa saMtAkSarI paNa tyAM apAze. 2010_04
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ bRhad gujarAtI koza _2010_04
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2010_04
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ tra 2 4 5 >> e ae gujarAtI brAhmI nAgarI A puM. saM.] bhAratIya varNamALAne pahelo svara. (2) pUrvaga. e devanI ane sAdhakanI rAzi meLavI prayoga ari, mitra, nakArArthe : e cha prakAre vyakta thAya che: 1. sAdazya eTale siddha, sAdhya ke susAdhya che ke nahi e jevA e vaparAya che.) samAnatA H abrAhmaNa = brAhmaNa sivAya anya varNanuM, paNa aka(-) -lakaDiyuM vi. [ juo akkaDa-lakaDiyuM. '] akakala brAhANa jevuM janAIvALuM 2. abhAva: aphaLa = phaLa rahita; laDAvI jANe evuM, game tema karIne kAma pAra pADanAruM, karAmatI. 3, anyatva eTale bhinnatA : adhaTa = dhaTathI bhinna paTa vagere; (2) buddhibaLathI vagara paise pitAne vyavahAra calAvanAruM 4. aSatA : aba = ochI samajhavALuM; 5. niditapaNuM: aka-vakaTa . [se. vAta +vita] lemela, vyagratA, caTapaTI adhana = kharAba dhana; 6. virodha : adharma = dhamethI viruddha akaba(a)kaha (akeDama-ba(ma)kaDama)ki.vi.saM. mataAcaraNa, (3) . [gu] gujarAtI varNamALAne pahelo svara, vikRtam prA. grA.] na samajhAya tevI garabaDiyA bolI e guNAtmaka svarita vikRta "e" ane sAdA asvarita saMvRta akAkaDI strI. kaTekaTI, aNIne samaya. (2) kheMcAkheMca, a" uccAraNe lekhanamAM batAvavA ekalo yA vyaMjanamAM rasAkasI, caDasAcaDasI, kasAkasI. (3) spardhA, harIphAI. aMtargata thayelA prayojAya che; koI paNa svarita zruti pachInI (4) vAda. (5) akaDAI, garviSThANuM. (1) bhIDa, giradI zrutimAM lakhavAmAM AvatA vyaMjanAMtargata "a" uccAraNanI [ 0upara AvavuM (rU.pra.) sarasAI karavI. ane vakhata daSTie abhAvAtmaka anubhavAya che, jene kamaLAzaMkara prA. (rU.pra.) kaTokaTIne vakhata, bArIka samaya ] trivedIe "zAMta', kezava harSada dhruve "kata ane narasiMharAva akoI strI. [ juo akkaDa' + gu. " AI ? ta..]. diveTiyAe "laghuprayatna' kahela; "kArya "hissa' "prazna' jevA akkaDapaNuM. (2) (lA.) garva, magarUrI aneka tatsama zabdamAM svarita zruti pachI saMyukta vyaMjana- akaDhATa 5. [ jue "akaDAvuM" + gu. "ATa' ka. pra. ] akamAMno "a" zrAvya che ane e asvarita saMvRta uccarita thAya che. (4) [gu] pUrvaga. nakArArtheH ajANyuM = jANavAmAM akaDhAvuM a.ji. [ jue " aDa,' - nA.dhA. ] avayanA na AveluM; agyArthI : akhAja = khAvA mATe egya nahi sAMdhA jaDa thaI javA, sAMdhA jhalAI javA. (2) (lA). tevuM. (5) [..] pUrvaga. atizayanA arthane gujarAtI parvagaH kAma ke musApharIthI thAkI javuM. (3) bhabhakAmAM rahevuM. (4) alepa = atyaMta lopa, abhAva; ara= atyaMta ghora, bhayA- bhIDamAM dabAvuM. (5) magarUrImAM rahevuM naka (jenAMthI vadhu ghora nathI tevuM nam ba.kI.) akaDAza (-zya) strI. [ jue "akkaDa' + gu. Aza" au (au) na. [saM. hiM] sApa, e. (2) (lA) karaDe ta. pra.] akaDAI, TadArapaNuM. (2) (lA.) ataDAI. (3) tevuM keIpaNa jIvaDuM. (3) chokarAMone bivaDAvavAnuM bAu, hAu kaDakAI, sakhatapaNuM. (4) garva, magarUrI au (o) juo Au.2 [niSkarajI akaDI-kakaDI strI ena ghena DAhIne ghaDe' nAmanI eka ramata a-ANI vi. siM; saMdhine abhAva] anRNI, RNa vinAnuM, akaDu vi. [ juo " akkaDa ' + gu. "u" ta. pra.] (lA.) phAMkaDuM, alabeluM a-ratumatI strI. [saM.; saMdhino abhAva) umare AvI hevA [(2) (lA) garviSTha, magarUra akaDuM vi. [ jue " akkaDa ' + gu. "uM' ta. pra. ] akkaDa. chatAM aTakAva na Avato hoya tevI strI a-kata . [saM. ma + ta ] kAmathI virAma pAmavAno a-ka na. [saM. 2 + ] sukhane abhAva, duHkha. (2) pApa divasa, aNe, pAkhI. [-te kAMtavuM (rU.pra.) samaya maLe a-kaca vi. [saM. + va ceTalI, aMboDe] vALa vinAnuM, ene lAbha laI le. kAMto (rU.pra.) udyogane lagatuM beDuM. (2) puM. ketu nAmane graha (ene mAthuM nathI evI paurANika kAmakAja baMdha rAkhavuM ne bIju gharagatu kAma karavuM. 05ALo mAnyatA che.). [tevuM, nakAmuM. (2) apaMga (rU.pra.) kAmakAja baMdha rAkhavuM, pAkhI pALavI ] a-kaja vi. [saM. ma + zArtha>prA. vajana] kAryo karI zake nahi akattA vi. sahana na thaI zake tevuM akaTevikaTa vi. saM. 2 + vaii2] ati kaThina, bahu a-kathana. siM.) taMtrazAstramAM varNAtmaka trikeNa.(taMtra.)(2) muzkela. (2) ati bhayaMkara saMgItamAMnAM aThAvIsa pADava tAnamAMnuM eka tAna (saMgIta.) aka-koDa-bAja vi. [juo "aDa' + pha, pratyaya] (lA.) a-katha2 vi. [saM. -ccha > prA. mamaye] na kahI zakAya abhimAnI mANasa tevuM, akathanIya. (2) na varNaveluM. (3) (lA.)alIla, bhUMDuM aka-ka)bAjI strI. [+ gu. "I' ta...] (lA.) abhimAna, garva akathaha na [ saM. 8 + pha + + 6 tAMtrika vaNe ] taMtrazAstra akarama na. [saM. ma + +3+tAMtrika vaNe taMtrazAstra mAMhenuM mAMhenuM e nAmanuM eka cakra; juo " akaDama.' (taMtra) e nAmanuM eka cakra (koI paNa devanI sAdhanA karatAM pahelAM a-kathanIya vi. [saM.] kahyuM na jAya tevuM, akaya 2010_04
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-kathita] [a-kamI a-kathita vi. saM.] na kaheluM. (2) vyAkaraNamAM dvikarmaka kriyApadanuM gANa (karma). (vyA.) [kathana, gALa a-kathana na siM] kahevAne abhAva. (2) (lA.) ghaNAspada a-kaya vi. [saM.] kahevAya nahi tevuM, akathanIya. (2) anirvacanIya, varNanAtIta akatA strI. siM] bolI na zakAya tevuM hovApaNuM akada . [ara.] karAra, pratijJA. (2) lagnanA karAra. (3) gaLAne hAra. (4) motInI mALA adanAmuM na. [ + ja "nAmuM.] lagnano likhita karAra akada-baMdI (bandI) strI. [ + phA.] cheDAcheDI bAMdhavApaNuM aka(kha)nI strI. [ara. yakhI] seravA sAthe pakAveluM cAkhAnuM jamaNa [pAnavALuM) akanuMmakanuM na, eka jAtanuM ghAsa (reza ghAsanAM mULa jevAM akabaka chuM. [ravA.] bakabakATa, bakavAda. (2) (lA.) khaTako akabaka* (ka) sI. [ ekI-bekI' dvArA.] ekIbekI a-kapaTa na. [sa.] kapaTane abhAva akaba 5. [ara.] pagane pAchalo bhAga. (2) kri.vi. pAchaLa, pachavADe. [ karavuM (rU.pra.) pAchaLa paDavuM] akabara vi. [ ara, ] sauthI moTuM, mahattama, zreSTha. (2) e nAmane mughala zahenazAha jalAluddIna (I. sa. 1556-1605) akabara-dilI vi. [ + kA. ] akabara bAdazAhanA jevuM. (2) akabara bAdazAhe calAveluM. (3) akabara bAdazAhanA samayanuM akabarI vi. [ ara, + phA. "I' pra] akabarane lagatuM. (2) zrI. cAkhAnA loTanI eka vAnagI akabaMdha (-babdha) vi. [ saM. akSata >bA. malama akhaMDa dvArA + juo "baMdha'.] jene bAMdhe-baMdha tuTela nathI -akhaMDa che tevuM, sAbUta. (2) anAmata akami chuM. zevaDA eTale jena jati ke pUjanA corAsI gomAMne eka peTAgaccha. (jena.) akara-cakara krivi. [grA.] game tyAMthI, na jaNAya tevI jagyAethI. (2) harakeI rIte, game te prakAre a-karaNa vi. [saM.] idriya vagaranuM, "I-oNrgenika' (na. de.), (2) bhautika iDhiyAdithI para (brahma-paramAtmatattva vagere ). (3) na. sAdhanane abhAva. (4) khanIja, "i-orgenika ' (na.mUzA.) a-karaNaya vi. [saM.] na karavA jevuM aka(ka)ramata-me)Na (-zyo juo akarmaNa'. [kamanasIba a-ka)ramI vi. [saM. 1 + va puM.] akama, abhAgiyuM, aka(-kacerameNa (-zya) jue "akarmaNa" akarasAda puM. [saM. yAuM 3 hAthathI peTa dAbatAM thatuM darda akara-cakara (akara-cakaram) jue "akara-cakara'. akarAkera puM, [ara. arula-kahara ] kALo kera, hAhAkAra varte evo banAva, gajaba, (2) bhayaMkara vinAza akarAma na. [ara. IkarAm ](hamezAM pUrvapadamAM "ImAma' ke mAna' sAthe praga: "InAma-akarAma ' bhAna-akarAma") udAratA. (2) kRpA. (3) bakSisa [(jamIna) akarAyA vi, strI, vAvavA mATe barAbara cAkhI na karAyelI a-karAvavuM sa. ki. [ juo " karAvavuM."] (lA.) (jAtane- paMDane) duSaNa lagADAvavuM. a-karAyuM vi. [ja "a-karAvavuM" + gu. "yuM" bhU.ka.] kharAba [ati bhayAnaka a-karALa-vikarALa vi. [saM. ma + 1 + virA] akarAMtiyA-hA !., ba.va. e akarAMtiyuM ' + "veDA.] hada bahAra khAvAnI Teva, khAudhara-veDA akarAMtiyuM vi. [saM. mA - sAta] hada vaTAvI khAnAruM, bahu khAnAruM. (2) khAtAM na dharAya tevuM. (3)(lA.)hada bahAra janAruM akarAM-bakarAMnI jhAMjhara (-raya) strI. "vAghabakarI'nI ramata akarI muM. kameda akarI* strI. achata, meghavArI akarI-kaTa strI. baDAI, patarA, phiziyArI akarI-DakarI strI. ekabIjA pakSanI ramatamAM dhULanI DhagalIe zodhavAnA prakAranI ramata. (2) rAcaracIluM, gharavakharIne jhINo mATe sAmAna akarI-bakarI strI. moIdaDAnI eka prakAranI ramata a-karuNa vi. [ saM. ] karuNAhIna, nirdaya nirdayatA aruNatA, a-karuNA strI. [saM. ] karuNatAno abhAva, aka' vi. [ saM. hato] UbhuM nahi tema beThuM paNa nahi tevI sthitinuM, aDadhA vALelA page beTheluM, akaDuM. (2) (lA.) asthira [tevuM a-karuMvi. AkaruM, sakhata (2) upAya na karI zakAya a-karkaza vi. [ saM.] karkaza nahi tevuM, kamaLa, kumaLuM a-karNa vi. [saM. ] kAna vinAnuM, bacuM. (2) baheruM a-kartavya vi. siM.] na karavA jevuM, aghaTita. (2) na. durAcaraNa a-kartA 5. siM] sAMkhyamAM prakRtithI jade akarmaNya puruSa. (2) vi. [saM., pR. ] pravRtti rahita a-kartama ke.vi. [ saM., sUrtama-akartama -mAyA-tuM ema vaparAtuM] na karavAne (he.kR.) a-kapta vi., na. [saM.] akartA [( cA.) a-kartaka vi. [saM.] je kriyApadane kartA nathI tevuM, bhAvakartaka. akartatA strI, - na. [saM.] kartAne abhAva, kartA hovApaNAne abhAva [aparAdha a-karma na. [saM] karmanA abhAva. (2) duSkarma. (3) gune, akarmaka vi. siM] karma nathI tevuM (kriyApada). (vyA.) akarma-kara vi. siM] karma nahi karanAruM. (2) nirarthaka akarmakArI vi. [saM., .] akarmakara, duSkarmakArI akarmaka vi. [saM.] kAma na karanAruM, nirughamI. (2) ALasu akarmImeM)Na (zya) vi. strI. (saM. ma-tamiLI>akarmaNya"] kamanasIba, abhAgaNuM [niSkriya a-karmaya vi. saM.] kAma karyA vinA besI rahenAruM, akarmayatA strI. [saM.] akarmaNyapaNuM a-karmabhUmi strI. siM] jyAM karma karavAnAM nathI hotAM tevI bhUmi, gabhUmi, svarga akamAM che. [ saM. 1 karma karavAnA baMdhana vinAne paramAtmA. (2) vi. [saM., 5.] kAma na karanAruM, niSkriya a-kamI vi. [ saM., pR. ] (lA.) bhAgyahIna, abhAgiyu, kamanasIba. (2) duSkama, pApI, aparAdhI 2010_04
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-karmeNa]. a-kamaeNNa -zyo juo akSmaNa'. a-kala-La) vi [ saM. 4-4] kaLI na zakAya tevuM, gahana, agamya, gUDha [jao "akkala 'mAM. ] akala strI. [ara. akala] buddhi, samajha, mati. [ rUDhiprayoga aka(-)laka(ga) muM. [ara. Aki kaha.] baMgALA arabastAna ane misaramAM thatI eka vanaspati akala-kala(-La) vi. [saM.] jenI kaLa na samajhAya tevuM akalakaTa (-kaTTa) . [saM. 3 ] UMTakaTa nAmanI vanaspati akala-ma(-m)huM vi. [ juo "akala.'+ saM. zRMda > prA. madura.] akala sApha thaI gaI che tevuM, atyaMta murkha a kkola-maMda (-manDa) vi. [jue "akala' phA. pratyaya] akkalavALuM, buddhizALI, samajhadAra aka-4)la-maMdI (-mandI) zrI. [+ phA. "I' pratyaya] buddhimattA, samajha, " kaeNmana sensa' (po.ko.) akola-mUhuM vi. [ saM. mRdA-> prA. mukma-] jue akakala-mahuM.' aka-kola-lakariyuM vi. [ juo "akala + lAkaDuM + gu. rUpI lAkaDI jenI pAse che tevuM, pratyutpannamati a-kalaMka (-kala ) vi. [ saM. ] kalaMka vinAnuM, DAghA vinAnuM. (2) (lA.) deva ke eba vinAnuM akalaM(-), (-kala(La) g) [ saM. zarijha(avatAra)ne vikAra] kahika avatAra, nakaLaMka a-kalaMkita (-kalakita) vi. [ saM. ] kalaMka vinAnuM, niSkalaMka, akalaMka, akalaMkI a-kalaMkI (-kalakI) vi. [ saM., muM. ] juo " akalaMka.' a-kala(La) strI. [saM.] kalAne abhAva. (2) (lA.) kharAba a-kalita-Li)ta vi. [saM.] jANI na zakAyeluM, na dhAreluM. (2) na kaLI zakAya tevuM, agamya, gaDha akaliyata strI. [ara. akalica ] akkala hevApaNuM aka-kolI vi. [jae "akalara' + gu. "I' ta. pra.] akkalavALuM. (2) (lA.) kasabI, hikamatI, yuktibAja a-kalpa chuM. saM.] dharmazAstra mujaba AcaraNa na rAkhavuM e. (2) vi. sAdhune na khape tevo (AhAra ). (jena.) a-ka95nIya vi. [sa.] jenI kalpanA na thaI zake tevuM, kahapanAtIta akalpita vi. saM.] jenI kalpanA karavAmAM nathI AvI tevuM, kahapanAtIta, (2) satyAtmaka, 'riyala' [(mana, rava.) akalpita vAda 5. [sa.] satyAtmaka siddhAMta, "riyAlijhama" a-kaluSa, -Sita vi. [saM.] mela vinAnuM, zuddha. (2) (lA.) pApa vinAnuM, niSpApa, nirdoSa akaluSitatA strI. [saM.] akaluSitapaNuM a-kapya vi. [saM.] juo "a-kapanIya." [kAra a-kalamaSa vi. [saM.] niSpApa, niSkalaMka. (2) nirdoSa, nirvi- a-kalya vi. [saM.] kaSAmAM na Ave tevuM, akaya akalyANa na. [saM.] amaMgaLa, azubha. (2) aniSTa, bhaMDuM [a-kAja akavADuM vi. eka jAtanA paththaranuM a-kavi vi., pR. [, .] jenAmAM kAvya karavAnI zakti nathI tevA mANasa, joDakaNAM racanAre. (2) (lA.) abUdha, mUrkha a-kavitA strI. [saM.] akavipaNuM. (2) jemAM kAvyatvanA abhAva che tevuM padha. (3) doSayukta kavitA ankavitva na. [saM.] akavipaNuM a-kaSAya vi. [saM.3, -thI vi. [saM., muM.] dha mAna mAyA ane lobha e cAra vikAra vinAnuM akasa chuM. [ara. akasa] Sa, kina, khAra. (2) kusaMpa. (3) adAvata, duzmanI akasa-khera vi. [+ phA. pratyaya] lIluM, kinAra akasara kri.vi. [ara. akasara ] ghaNuM karIne, moTe bhAge, ghaNuMkharuM. (2) koI veLA, kavacita. (3) sAmAnya rIte. (4) vAraMvAra, vakhatevakhata. [okAta (rU. pra.) vAraMvAra, vAre ghaDIe). akasarIya kri.vi. [ara.] khAsa karIne, mukhyatve akasIra vi. [ara. "ikasIra' rasAyaNa, kImiyo] AbAda asara kare tevuM (auSadha, davA), rAmabANa. (2) sI. pArasamaNi akasmAta ki.vi. [saM. manamAM pAM.vi., e.va.] koI kAraNa vinA, aNadhArI rIte, acAnaka, ekAeka akasmAta kuM. [saM. avaramAvuM uparathI gu. mAM nAma tarIke) aNadhAryo banelo banAva, ociMtI Aphata, honArata a-kaLa juo "a-kala. akaLavikaLa vi. [saM. mAra-thALa] AkuLavyAkuLa, gabharAyeluM, ati viThThala. (2) asvastha [(paramAtma tatva) akaLa-svarUpa vi. saM.] jenA svarUpane kaLAya ema nathI tevuM akaLaMka (-kaLa) jeo "akalaMka. a-kaLa juo "a-kalA'. [gabharAmaNa, mUMjhavaNa akaLATa kuM. [jae akaLAvuM' + gu. "ATa" ku.pra.] AkulatA, akaLAmaNa (-zca) strI. [juo "akaLAvuM' + gu. "AmaNa" pra.] AkulatA, gabharAmaNa, mUMjhavaNa, (2) kaMTALo akaLAvavuM jue nIce akaLAvuM"mAM, akaLavuM a.ji. [sa. mAluNa uparathI nA.dhA.] vyAkula thavuM, gabharAvuM, mUMjhAvuM. (2) kaMTALavuM, trAsavuM. akaLAvavuM pre, sakri. (2) kAyara karavuM a-kaLita juo "a-kalita'. [kahapI na zakAya tevuM a-kaLyuM vi. [ juo "kaLavuM + "gu. "yuM" bhU.kR.] akaLiya, ankaMTaka(-kaTaka) vi. [saM.] nikaMTaka, nirvigha, aDacaNa vinAnuM a-kaMpa (-kampa) kri.vi. [saM., vi.] kaMpita thayA vinA. (2) yathArtha, satya, hoya tevI rIte a-kaMpana (-kampana) na. [rsa.] kaMpanano abhAva, sthiratA a-kaMpanIya (kampanIya) vi. [saM] na Dage tevuM, aDaga. (2) (lA) nIDara a-kaMpita (-pita) vi. [saM.] na DageluM, sthira, acala a-kaMpya (kamya) . [saM.] na Dage tevuM, akaMpanIya akAkiye chuM. e nAmanI bAvaLane jhADanI eka jAta. (2) paraDiyAno rasa akAja na. [saM. artha >prA. -%] akArya, khATuM kAma 2010_04
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-kATa [arkiMcikara akATatha vi. saMskRtAbhAsI hiM. 8 dhAtu che ema gaNuM a-kArI vi. [sa., .] kudarata potAnA cAlu niyamo pramANe vi.ka] jenuM khaMDana na thaI zake tevuM (dalIla vagere) varte che tevA matanuM. (2) vi., pR. [sa., pR.) e nAmane a-kAtara vi. [sa.] kAtara-bIkaNa nahi tevuM. (2) (lA.) eka paMtha-saMpradAya bAyaluM nahi tevuM akAra vi. [saM. ya-zrAva kAMI na karatAM besI rahenAra1 akAdamI zrI. [e. eNkeDemI] paMDitonI abhyAsa-zALA (lA) apriya, aNagamatuM, nApasaMda. (2) aLakhAmaNuM. (na.la.), dvi-maMDaLI (na.), sAhitya-vijJAna-sabhA (ma.ha.), [pAThavuM (rU.pra.) akAruM lAge tevuM karavuM. (2) jUThuM ke saMgama (vi.ka), saMsada (A. bA). (2) vidyAdhAma, gurukuLa beThuM pADavuM] (da.bhA.) a-kArpaNaya na. [saM.] bicArApaNAne abhAva. (2) lebhI akAnaja puM. [AphrikI] e saMjJAthI jANItA eka jAtanA A ina hovApaNuM. (3) vi. [saM.) sAMsArika micajJAnane mukta kAne gaMdara (mamAM nAkhatAM zarUmAM meLo, pachI tIkhAza paDato) karanAruM. (vedAMta.) akAba naM. [ara. ukAbU ] garuDa pakSI [dAra, amaladAra akAryo vi. [saM.] na karavA jevuM. (2) na. a gya kAryo, akAbara chuM. [ara. akAbira ] pratiSThita mANasa. (2) hode. akRtya, duSkarma, durAcaraNa. (3) khoTuM kAma a-kAma vi. saM.] kAmanA vinAnuM, niSkAma. (2) karmakSaya a-kAla(1) puM. [] agya samaya, kasamaya. (2) thatAM nAza pAme tevuM. (jaina), (3) . [saM.] mekSa. (jaina) dukALa. (3) vi. kasamayanuM [karanAruM. jena) akAma na. [+juo "kAma.'] bUra kAma [kareluM akAla-cArI vi. [saM., ] TANuM joyA vinA gocarI (bhikSA) akAma-kRta vi. [saM.] niSkAma bhAve kareluM. (2) ajANamAM a-kAlaja vi. [saM.] samaya pUro thayA pahelAM janmeluM akAmakRtya na. [saM.] phaLanI icchA vinA kareluM kAma. (jaina) akAla-javara kuM. [saM.] dukALamAM AvatA TAyaphasanA prakArano akAmata sI, [ara. i kAmata ] namAja paDhavAne vakhate bela- eka tAva, "phemina phIvara' vAmAM AvatI nAnI bAMga (islA.) akAla-daMta (-danta) 5. [saM.) eka bALarega akAma-tA strI. [saM.] niSkAma bhAva akAla-nivAraNa na. [saM.] dukALamAM apAtI rAhatanuM kArya, akAma-nirjarA strI. [saM.] nirjarAnI icchA vinA parAdhIna "phemina-rilIpha" [mata, akAla-mRtyu paNe sahana karAtAM bhUkha-tarasa, parataMtrapaNe karavAmAM AvatA akAlAvasAna na. [saM. mAru + arvAna] kaveLAe thayeluM bheganyAga. (jena) akAlika vi. [saM.] kaLAnuM, kasamayanuM, kamasamI akAma-maraNa na. [saM.] ajJAnapaNe viSaya AdinI AsaktimAM akaliye vi., pR. [saM. ma-RsTi] e nAmane eka camathatuM maraNa, bAlamaraNaapaMDitamaraNa. (jena.) dUta (samaya thayA vinA AvI pahoMcato manAte) a-kAmI vi. saM., muM.] niSkAma bhAvavALuM. (2) jiteMdriya akAlI vi. [saM. "mAruM' zIkha saMpradAyanI mAnyatAne Izvara; a-kAmuka vi. [saM.] akAmI, laMpaTa na hoya tevuM puM.] zIkha saMpradAyanA traNa phirakAomAMnA akAla'nuM anuyAyI a-kAmya vi. [saM.] na IcchavA yogya kAmadeva akAlIna vi. [saM.] kasamayanuM, kamesamanuM [kenijhama'. a-kAya vi. [saM.] deha na hoya tevuM. (2) 5. [saM.] anaMga, akAlInatA strI. [saM.] kaLA. (2) kAlaviparyAsa, "eneakAra puM. [saM.] "a" varNa a-kAlapanika vi. [3] kaphapanAthI na thayeluM, aNadhAryuM. a-kArara kriAve. [saM, -no vikAsa akAraNa, phogaTa (2) svAbhAvika, kudaratI [padya, (2) kharAba kAvya a-kAraka vi. [saM.] karato kAravA ane badhuM karato avidya- a-kAvya na. [saM.] kAvyatatvanA sarvathA abhAvavALuM sAmAnya mAna (AtmA). (vedAMta.) a-kALa juo a-kAla". a-kAraka-vAda muM. [saM.] vIsa vAdamAM eka vAda. (jaina) a-kAMTha (-kAzta) vi. [saM.] DALAMDAMkhaLAM vinAnuM. (2) DITiyAM a-kAraja na. [saM. anArthe. arvA. tadabhava] akArya, khoTuM vinAnuM, (2) (lA.) Akasmika, ecituM. (3) aghaTita, kAma. (2) krivi. gaTa, vyartha agya [dhAMdhala, vitaMDAvAda. (2) mithyAvAda akAraNa vi., ke.vi. [saM. -zArAma ] kAraNa vinA, akAMda-tAMDava (akArDa-tADava) na. [saM.] (lA.) kasamayanI niSkAraNa, " nToniyasa' (da.bhA.). (2) phegaTa, amathuM, akAMka-prathana (-kArDa-ne. [saM.] kAvyAdine e nAmane nakAmuM, "ana-voranTeDa' eka devuM. (kAvya.) akAraNu-vAda 5. [saM.] kAraNa vinA karavAmAM AvatI carcA- a-kAMti (-kAnti) vi. [saM.] ujAsa vagaranuM, jhAMkhuM vicAraNA. (2) jagatanuM kaI kAraNa nathI evo mata akiMcana (-kenyana) vi. [saM.] jenI pAse kazuM ja (dravyAkri) dharAvato vAda nathI tevuM, nirdhana, sAva garIba [(2) svecchAe sarvatyAga akAraNuvAdI vi. [sa, .] akAraNavAdamAM mAnanAruM akiMcana-tA (- kicana-) strI. [saM.] akiMcanapaNuM, nirdhanatA. a-kArata(-) kri vi. [saM. manA] niSphaLa, phogaTa, vyartha, akiMcit (-kicita) vi., krivi. [saM. viMti parve nakAmuM. (2) vaparAzamAM na hoya tevuM nirarthaka "ane Agama) kiMcita, thoDuM, jarA akArAdi vi. [saM. mAra + mAtra "a" varNathI zarU thatuM a-kaMcitkara (-kagni -) vi. [saM.] kazuM ja na karanAruM. akArAMta (rAnta) vi. saM. mAra + anta] jene cheDe "a" (2) (lA.) asamartha. (3) keI sAdhyanI eTale siddha thaI varNa che tevuM zabda ke pada) zake tevI bAbatanI sAbitI karI na zake tevuM. (tarka) 2010_04
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ akIka] paththara [badanAmI akIka huM. [ara.] ANamAM vaparAtA eka jAtane kiMmatI [nI vastu banAvanAra kArIgara kIkriyA vi., puM. [jue 'akIka' + gu. 'iyuM' ta.pra.] akIkaakIdata strI. jue 'akIdA.' [vaphAdArI, nimakahalAlI akIdA puM. [ara. akIdat ] yakIna, zraddhA, vizvAsa. (2) (lA.) kIma vi. [ara.] vAMjhiyuM akImA strI. [ara.] vAMjhaNI strI, varADa a-kIti strI. [saM.] kIrtinA abhAva. (2) apakIrti, apajaza, akIrti-kara vi. [saM.] akIrti karAve tevuM nikhAlasa ma-kuTila vi. [saM.] vAMkuM nahi tevuM, sIdhuM. (2) niSkapaTI, akuTila-tA strI. [saM.] sIdhApaNuM, saraLatA a-kuMtAbhaya vi. [saM.] kAI khAjuethI bhaya nathI tevuM, nirbhaya [nahi tevuM a-krutsita vi. [saM.] na niMdyAyeluM, arnidita. (2) nIca a-kudaratI vi. [ + jue 'kudaratI'.] kudaratanA niyamAthI viruddhanuM, asvAbhAvika, kRtrima -kupita vi. [saM.] gusse na thayeluM, nahi kApeluM a-kula vi. [saM.] varNasaMkara, halakA kuLanuM [vezyA a-kulAMganA (-kulAnA) srI. [saM.] halakA kuLanI A. (2) a-kulIna vi. [saM.] halakA kuLanuM akulIna-tA strI. [saM.] kulInatAnA abhAva a-kuzala(-La) vi. [saM. ma-kurA] AvaData vagaranuM, aNakasabI. (2) amaMgaLa. (3) nAdurasta. (4) na. kuzalatAneA abhAva, amaMgaLa 5 arRpaNa vi. [saM.] dInatA-rahita, svabhAvanuM garIba nahi tevuM. (2) kaMjUsAI na karanAruM, udAra [nArAjI a-kRpA zrI. [saM.] kRpA-maherabAnIneA abhAva, (2) dhRtarA, ake(-kraeN)(-3) vi. [saM. > prA. vR + ],
prA. sAta tIvra, pracaDa, prakhara] na vaLe tevuM, TaTTAra, kaDaka. (ra) (lA.) aNanama. (3) tArI, _2010_04 [aDa akRtAdvAha vi. saM. amRta + I] jeNe lagna karyAM nathI tevuM, apariNIta a-kRtya na. [saM.] na karavA jevuM kArya, kharAba kAma akRtya-kArI vi. [saM., puM.] akRtya karanAra, duSkRtya karanAru a-kRtrima vi. [saM.] kRtrima nahi tevuM, svAbhAvika, kudaratI, (ra) kharekharuM akRtrimatA zrI. [saM.] svAbhAvikatA
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ aka-khAM] [akSa-kuza8-La galuM, mijAjI. (4) na. vIMjaNAnA AkAranI pUchaDIvALuM akkala-bu na. [+ juo buTa'.] (lA) dhiloDuM, gilADuM, eka pArevuM [vALo mANasa voluM, TIMDoruM akkaDakhAM . [+phA, khA'-amIra] (lA.) ghaNI magarUbI- akalabera puM. [hiM, manavIra] bhAMganI jAtanI eka vanaspati akkara(-2)-cakra-2) vi. juo "akara-cakkara". akkalaka(7) jue "akalakaro." amanatA strI, [ + saM. "tA. ta.ka.] akkaDapaNuM, akaDAI akkala-ma(-m)huM jao akalama." akkara-phawTa vi. [ + jue "phakkaDa'.] (lA.) TadAra, rephavALuM, akkala-maMda (-ma), juo akalamaMda'. chelANI [phAMkaDuM, chelachabIluM akalamaMdI (-mandI) juo "akalamaMdI.' akA-bAja vi. [+ phA. pratya] akaDAIvALuM. (2) raMgIluM, akkala juo "akala-mahuM.. a-kSakadiyuM ja "akala-lakaDiyuM." likaDiyuM'. akala-laka(-)diyuM juo akala-lakaDiyuM." akkala vi. [+jIo "lakkaDa'.1 (lA) jao akala- akkala-vaMta (nvanta) vi. [ + saM. zrata > prA, vaita (< saM. awhaMga(-) vi. [+saM. aA gu. saMdhi sIdhuM, TaTTAra vana ) 5.] akkalavALuM akaDAI strI. [+gu. "AI 'ta.pra.] akkaDapaNuM, aka akalI juo "akalI.' DAI. (2) TadArapaNuM. (3) (lA.) tera, garva akA strI. rivA] iTTA, abolA, bhAIbaMdhI teDavI e akkara-cakkara kri. vi. [cakkarane dvibhava acAnaka, aNa- akkeka-ke juo "akeka'. dhAryuM. (2) ADuM avaLuM samajhAvIne akTobara juo "kAbara.' akkara kara vi. [ravA.] juo 'akkaDa-phakkaDa', a-krama puM. [saM.] kramane abhAva, ADA avaLA hovApaNuM. akkarama()Na (-zca) juo "akarmaNa. (2) vAkayanA e nAmane eka doSa. (kAvya.). akkaramI vi. saM. 3-4 6.] juo "a-kama'. a-kriya vi. [saM.] kAma vinAnuM, anughogI, agatika, pesiva' akkarameNu (-zyo juo "akaramaNa'. (pA.ke.). (2) jaDa, susta, "InaTe' (pA.ke.) akarma-me)Na (-cca) juo "akarmaNa. akriyatA mI. saM.] kriyAzIlatAne abhAva, niSkriyatA akamAM vi. [saM. ma-jarma] juo 'akama. a-kriyA strI, siM.] kriyAno abhAva. (2) kharAba kAma. akkamaeNNa (-) juo akarmaNa'. (3) nAstikatA. (jena) akala ii, [ara, akala 1 ja "akala' [0UMdhI thaI akriyA-vAda 5. [sa.] 33 vAdamAM eka vAda jemAM javI (u. pra.) baddhi karI javI. kharcavA (u. pra.) bakino AkhuMya jagata kAMI paNa kriyA nathI karatuM e mata che.) upayoga karo. gAma javI, ghera javI (u. pra.) akala ayiAvAdI vi. si., .] akriyAvAdanA siddhAMtamAM mAnanAruM kheI nAkhavI, bhAna bhUlavuM. 0gIro mUkavI (rU. pra.) bIjAnI asUra vi. [sa.] krUratA-nirdayatAnA abhAvavALuM, dayALu. (2) buddhie cAlavuM. (2) murkha banavuM. guma thaI javI (rU. pra.) 5. [saM] zrIkRSNanA kuTuMbI eka kAkA, (tajJA.) akala I besavI. (2) chaka thaI javuM. 0ghareNe makavI amaratA strI. [saM] dayALutA vinAnuM (. pra.) pArakI akkale cAlavuM. (2) murkha banavuM. 0caravA a-1ddha vi. [4] kedhita na thayeluM, rIsa vinAnuM, gussA javI (rU. pra.) bhAna bhUlavuM. chApare mUkavI (u. pra.) samajhayA ajodha puM. [4] kedhane abhAva vinA abhiprAya Apo. doDhAvavI, calAvavI, 5- akrodhI vi. [4, 5.] dha vinAnuM cATavI (rU. pra.) vicArI buddhipUrvaka kAma karavuM. 0nA kAMkarA a-kalAMta (-kalAnta) vi. [saM.] na thAkeluM (u.pra.) buddhino nAza, bevakuphI bhareluM vartana. 0nI khANa aliSTa vi. [sa.] agharuM nahi tevuM, saraLa [karanAruM (3. pra.) bahu akkalavALuM mANasa. (2) mUrkha. nuM AgaLuM a-kaliSTakarmA vi. [sa., .] keI ne kaleza na thAya tevuM (3. pra.) doDha DAhyuM. 7nuM AMdhaLuM, nuM othamIra, 0nuM akalegha vi. ni.] bhInuM na thAya tevuM, palaLe nahi tevuM duzmana, 0nuM bAradAna, 0no isaketa, ne udhAre, a-kaleza kuM. [sa.] kaleza-jhaghaDAne abhAva, suleha saMpa 0ne keTa, ne khAM, ne dariye, ne samudara (rU. pra.) a zI vi. [sa., pR.] kaleza na karanAruM, kaMkAsa na karanAruM buddhihIna, mUrkha. 05ra 58do 58 (rU.pra.) buddhi maMda thaI akSa chuM. [saM.] dharI, dhare. (2) trAjavAnI dAMDI. (3) mALAne javI. TavI (rU.pra.) buddhinAza tha, bahera mArI javI, maNake, pAro. (4) dhUtamAM vaparAto pAse. (5) seLa mAtAnuM mArI jevI (rU. pra.) buddhi na cAlavI. havecavI (rU. pra.) vajana. (6) viSuvavRttathI uttara dakSiNa koI paNa jagyAnuM buddhinuM devALuM kADhavuM, buddhihInatA batAvavI. havecAtI levI golIya aMtara, akSAMza batAvavA mATe viSuvavRttathI nakazAmAM (rU.pra.) anyanI zikhAmaNa levI. vecI khAvI (ra.a.) samAMtare darelI lITI (bhUgeLa.) (7) vRttaciti taiyAra mUrkha banavuM. havecI caNA khAvA (2) chetarAvuM, ThagAvuM. karavAne cArasa athavA kATakhUNa - cANanI sthira rAkhelI (2) halakuM kAma karavuM. 0rAI javI (rU. pra.) vadhAre paDatuM che jaW (2 .) vadhAre paDatuM bAju, (bhUmiti.). DahApaNa batAvavuM. 0sAthe rAkhavI (2. pra.) cetIne cAlavuM] akSa-kaNuM chuM. si.] chAyA tathA zaMkunA agra bhAgane joDanArI akkala-ga) jue "akalaka.' rekhA (khagoLa) (2) trikoNamAM kATakhUNAnI sAmenI bAju akaNabAja, khAM kuM. [+-phA. "khAnuM-amIra] juo, (bhUmbiti.) [niSNAta akala-bAja, akSa-kuzala(-La), akSavida vi. [saM] pAsAnI vidyAmAM 2010_04
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ akSa-kSetra] akSa-kSetra huM. [saM.] eka khUNeA akSAMzanI kharekhara hAya ane bIjo khUNA kATakhUNA heAya tevA trikANa, (bhUmiti.) akSajJa vi. [saM.] pAsAnI vidyA jANanAra a-kSaNuvedhI vi. [saM.] kSaNamAtramAM nahi vIMdhanAru a-kSata vi. [saM.] nahi bhAMgeluM, IjA pAmyA vinAnuM, AkhuM, salAmata. (ra) puM., kha.va. maMgaLa prasaMge devane ke anya koI ne vadhAvI levA vaparAtA sALa-DAMgara vagerenA AkhA dANA. (3) (cAlu) ceAkhA akSata-tilaka na. [saM.] kapALa upara mAMgalika prasaMge karavAmAM AvatA cAMdalA ke tilaka ane upara cAkhA cADavA e akSata-ceAni strI, [saM.] kaumAra khaMDita nathI thayuM tevI strI, (ra) kumArikA [dharI, 'eNkasAna' akSata-taMtu (tantu) puM. [saM.] karADavALAM prANInA zarIranI a-kSatra, "triya vi. [saM.} kSatriyathI anya varNanuM, kSatriyetara akSadaM (-daNa) puM. [saM.] gALa padArthanA madhyabiMdumAMthI pasAra thaI baMne tarapha enI sapATI sudhI jatI sIdhI lITI akSa-daMta (-danta) puM. [saM.] cakranA dAMtA akSa-zveta na. [saM.] pAsAnA jugAra ['kaeNrniyA' akSa-paTa puM. [saM.] AMkhanI aMdaranA Upasele pAradarzaka paDade, akSa-priya vi. [saM.] jUgaTuM ramavAmAM prema dharAvanAruM a-kSama vi. [saM.] zakti vinAnuM, asamartha, inkampiTanTa'. (ra) ayeAgya. (3) asahiSNu a-kSamA zrI. [sa.] kSamAnA abhAva. (ra) IrSyA, adekhAI. (3) spardhA, harIphAI ['eNsTrAlekha' (ba.ka.ThA.) akSa-mApaka vi. [saM.] pRthvInI dharInA aMza mApanAruM yaMtra, akSa-mAlA(naLA) zrI. [saM.] rudrAkSanI mALA [tevuM a-kSamya vi. [saM.] kSamA ApI na zakAya tevuM, mArka na karAya a-kSaya vi. [rsa.] jeneA kSaya-nAza na thAya tevuM. (ra) na de tevuM, aTa. (3) avinAzI, zAzvata che tevuM akSaya-kIti vi. [saM.] jenI kIrti akhUTa che - avinAzI akSaya-tRtIyA zrI. [saM.] vaizAkha sudi trIjane divasa, akhAtrIja akSaya-dhAma na. [saM.] maraNa pachI jyAM gaye jIvAtmAne pAchuM pharavAnuM nathI tevuM dhAma. (ra) paikuMTha. (3) (lA.) mekSa, nirvANa, mukti akSaya-navamI srI. [saM] kArtika sudi nAma, akhenAma akSaya-pada na. [saM.] maraNa pachI jIvAtmAne pAche! na karavAnI paristhiti. (2) akSayadhAma [akhepAtra akSaya-pAtra na. [x.] jemAMthI padArtho khUTe nahi tevuM vAsaNa, akSaya-sukha na. [x.] kadI na khUTe tevuM sukha, avinAzI sukha, mekSa [anazvara a-kSayI vi. [saM., puM.], cya vi. [saM.] akSaya, akhaMDa, akSara vi. [saM.] kharI na paDe - nAza na pAme tevuM, avinAzI, amara. (2) nizcala, dRDha. (3) na. niraMjana nirAkAra parabrahma. (vedAMta.) (4) jenA AnaMdanI gaNatarI thaI zake tevuM UtaratI kATinuM brahma. (vedAMta) (5) puM. uccarita svara-vyaMjanAnA rUpanA varNa. (6) huM. [sa., na.] vyaMjana sahita ke vyaMjana rahita-svaracAraNAtmaka zruti, * silebala '. (nyA.).(7) lipistha dakata. _2010_04 [akSara-meLa (8) (lA.) vacana, ela. (9) hastameLApa vakhate muhUrta pUrve bAkI rahelI sUryAstamananI kramika paLe. (10) kha.va. (lA.) vidhinA lekha. [utAravA (rU. pra.) mAthethI bhAra utAravA, maheNuM TALavuM. pALavA (rU. pra.) hetu nahi sAMcavatAM zabdane ja vaLagI rahevuM, vacana pALavuM. bhUMsavA, TALavA (3. pra.) bhAgya palaTAvavuM. 0pADavA (rU. pra.) lakhANa karI ApavuM. meLavavA (rU. pra.) umedavAra kanyA ane muratiyAnA janmAkSara meLavavA] akSara-kSetra na. [saM.] sAhityanuM kSetra akSara-gaNita na. [saM.] AMkaDA nahi paraMtu 'akSara' mAMDIne gaNatarI karavAnuM zAstra, bIjagaNita akSarajIvI vi.saM.] lekhanakaLAne Azraya laI vRtti karanAra, dhaMdhAdArI lahiyA akSara-jJa vi. [saM.] lakhatAM vAMcatAM AvaDe che tevuM, bhaNeluM, zikSita. (2) jene akSara brahma'nuM jJAna thayuM che tevuM. (vedAMta.) [brahmanuM jJAna. (vedAMta.) akSara-jJAna na. [saM.] vAMcavA lakhavA jeTaluM jJAna. (2) akSaraakSara-deha puM. [x.] nAza na pAme tevuM zarIra, divya deha. (ra) lekhakanA zarIrarUpI kSara dehanI sarakhAmaNImAM vadhAre AyuSavALA enA lakhANAnA saMgraha, lakhANarUpI zarIra akSara-dhAma na. [saM.] parabrahmAtmaka leAka. (vedAMta.) (2) parabrahmanA sthAnarUpI - parabrahmathI UtaratI kakSAnuM sthAna, akSara brahma. (vedAMta.) (3) meAkSa [e. (2) meAkSa akSara-nivAsa puM. [saM.] akSarabrahmAtmaka dhAmamAM jaI rahevuM akSara-nyAsa puM. [saM.] varSoMnI goDhavaNI akSara-pada na. [saM.] ' jue ''akSara-dhAma. ' yAjanA akSara-paddhati srI. [saM.] vA~ lakhavAnI rIta, varNamALAnI akSara-parasta vi. [ + phrA. ] akSarAnA AgrahI. (ra) vidvAna akSara-puruSa puM. [saM.] parabrahma. (vedAMta.) (2) gauNa akSarabrahnA. (vedAMta.) (3) jIvAtmA [akSarAnA meLavALuM akSara-mRddha vi. [saM.] varSoMthI baMdhAyeluM, lipistha. (2) akSara-aMdha (-anya) puM. [saM.] je padma-prakAramAM laghu-gurunAM cAkkasa sthAna sAMcavavAnAM hoya che tevA padyabaMdha, akSarameLa aMdha. (piMgaLa.) akSarabrahma na. [sa.] niraMjana nirAkAra parabrahma-paramAtmA. (vedAMta.) (ra) jenA AnaMdanI gaNatarI thaI zake tevuM UtaratI kATinuM avyakta prazna - jemAMthI sRSTinI utpatti thaI che.(vedAMta.) akSarabrahmAtmaka vi. [ saM.Aman] akSarabrahmathI ananya akSara-bhAra puM. [saM.] uccAraNamAM zruti ('silekhala) upara paDatuM vajana, svarabhAra, ' sTresa eNksanTa' .(vyA.) akSara-mati strI. [saM.] parAtpara Izvara avinAzI che evA nizcaya. (vedAMta.) [zabdomAM pragaTa thayeluM akSara-maya vi. [saM.] akSararUpa, (2) mAtra akSaramAM - akSara-mAlA(-LA) zrI. [saM.] varNamALA, kakko akSara-meLa vi. [+jue'meLa'] je padyaprakAramAM laghugurunAM sthAna caraNamAM nakkI karelAM rahe che teveA (prakAra). (enA eka prakAra traNa traNa laghu-guruethI nizcita karelA AThagaNAnA - 'gaNameLa' kahevAya che.) (piMgaLa.)
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ akSara-cAga] [a-khaja akSarAga 5. si.] akSare-vargonI meLavaNI. (2) parabrahma akSAMza (-kSAza) puM. [saM. makSa + aMza] vivuvavRttanI uttara ke akSarabrahma sAthe saMbaMdha. (dAMta) tathA dakSiNa dizAe harakoI jagyAnuM aMtara, pravabiMduthI akSara-vejanA, akSara-racanA strI. [saM.] akSarAnI goThavaNa bIjA dhruvabiMdu sudhI eka lITI derI enA je bhAga akSara-lekhana-kala(La) strI, [saM] akSare lakhavAnI kaLA, karavAmAM Ave che. (bhUgoLa) (2) nakSatranuM krAMtivRttanI uttara kaeNligrAphI' athavA dakSiNa bAjunuM kANutara. (khagoLa.). akSara-lAka puM. [4] jue "akSaradhAma'. akSAMza-vRtta (-kSAza-) na. [saM.] viSuvRttathI samAMtara dakSiNe akSara-vAsa chuM. [saM.] (lA) maraNa pAmavuM e ane uttara pUrva-pazcima doreluM vartula, akSavRtta. (bhUgoLa). akSaravAsI vi. [saM., pR.] (lA.) maraNa pAmeluM akSi cukI. [saM, na.] AMkha, cakSu, netra (ba. vI. ane akSara-vinyAsa puM. [saM] juo "akSara-nyAsa." a.bhA. samAsamAM "akSa' thaI jAya che, jemake "kamalAkSa'. akSara-kyakti strI. [saM] uccAraNamAM svaravyaMjanAtmaka prati ane "pratyakSa-samakSa' vagere) [ selasa" (prA.vi.) enI spaSTatA na hoya tevuM, taddana abhaNa akSikA strI. [saMskRtAbhAsI] lensanI banelI sAdI AMkha akSara-zatru vi. [sa, 5.] (lA.) lakhatAM vAMcatAM AvatuM akSikUTa na. [saM.] AMkhanuM ratana, kIkI akSarazaH krivi. [saM.] akSare akSara AvI jAya ema akSikeza-5) 5. [saM.] AMkhane gekhalo akSara-sRSTi strI. [saM.] lakhANa, (2) gauNa akSara brahmamAMthI akSi-gela(ka) muM. [saM.] AMkhane DeLo vikaselI jaDa-cetanAtmaka sRSTi. (dAMta). akSitAraka puM, akSitArA strI. siM.] AMkhanuM ratana, kIkI akSara-saNava na. [4] lakhANanI suMdaratA akSipama strI. [saM, na.] pAMpaNa akSara-stha vi. saM.] mekSa pAmeluM akSi-paTa . [saM.] AMkhanI kIkI pAchaLano prakAza grahaNa akSarAraMbara (-3mbara) pR. [+se. mAhitI] kAvyamAM mAtra karanAre pahade, paDaLa [upara thatI chArI DoLa - anya rIte nIrasatA, vAgAbara akSipaTala na. [sa.] akSipaTa, paDaLa. (2) AMkhanI sapATI akSarAtIta li [+ saM. atIta] lipistha ke uccAraNastha zabdamAM je samAI nathI rahetuM tevuM (brahma). (dAMta). (2) akSIkaraNa na. [saM.] AkAzI padArtha jovA mATe dUrabInanI amuka prakAranI goThavaNa, najara sAme padArthane dUrabInamAM jenA AnaMdanI gaNatarI thaI zake che tevA akSara brahmanI lAvavAnI kriyA paNa pAra raheluM (parabrahma). (dAMta).) akSIkaraNa-yaMtra (-canga) na. [saM.1 akSIkaraNanuM yaMtra akSarAtmaka vi. [+saM. aAtman + ] akSaro-vaNenA rUpamAM raheluM. (2) akSarabrahyAtmika. (dAMta). a-kSINa vi. [saM.] kSINa - ghasAyeluM nahi tevuM akSaranukrama puM. [+saM. manuH] eka pachI eka sthAna akSIya vi. [saM] akSadharIne lagatuM. (juo "akSa'.) pramANenA vargonI AnupUrvI akSIya-rekhA strI. [saM] dUrabInanA kAcanA madhyabiMdune daSTinA keMdra sAthe joDanArI rekhA, 'lAIna oNpha kelimezana' akSarAmnAya chuM. [+saM. nAya] varNamALA akSIya-samIkaraNa na. [saM.] ISTa biMdune sthira biMdu sAthe akSarAraMbha (rabhu) . [+saM. mAma] akSara zIkhavAnI zarUAta. (2) bALakane nizALe bhaNavA besADavAnI zarUAta joDavAthI sthira surekhA sAthe khaNe karatA ane iSTa biMdu akSarArtha chuM. [+ sa. artha mAtra abhidhAthI thato vAca artha, tathA sthira biMdu vaccenuM aMtara batAvatA pratiSThA ke AvatA zabda ke padane thatA sIdhesIdhe artha ke mAyane hoya tevuM samIkaraNa, pilara ikazana' (bhUgoLa, khagoLa) akSAMtara (rAntara) na. [+saM. attara eka lipinuM bIjI a-kSaNa vi. [saM.] nahi bhAMgeluM, akhaMDa. (2) nahi kheDeluM- lipina mULAkSaromAM lakhANa, akSarenI pherabadalI joyeluM-vicAreluM. jyAM koI ne pagarava ke saMcAra yA praveza nathI akSaropAsaka vi. [ + saM. 3ra] akSara brahmanI upAsanA tho tevuM, "varjina' [na uzkerAyeluM. (3) na DahoLAyeluM karanAra [(2) sAhityasevA a-kSubdha vi. [sa.] kSobha - khaLabhaLATa na pAmeluM, svastha. (2) akSaropAsanA akI. [+saM. upAsanA] akSara brahmanI upAsAnA. akSubdhatA kI. [4] sthiratA, cittanI svasthatA akSa-vida vi. [saM. +vit] pAsAnI vidyAnuM jJAtA abhita vi. [saMgamAM A phatavALuM bhUpha nathI.] akSubdha akSavidyA sI. [saM] pAsAnI vidyA, jugAra akSezuM strI. [saM. akSaugio] juo "akSauhiNI." akSa-vRtta na. [saM.] akSAMzadarzaka vala, dharInA aMza batAvavA a-kSebha 5. [saM.] kSebha-mAnasika asvasthatA-khaLabhaLATane mATe viSuvavRttathI samAMtare derelI lITI. (bhagaLa.) (2) abhAva. (2) vi. khaLabhaLATa vinAnuM, sthira rAzicakrarUpa vRttakSetra. (khagoLa.) khiAnuM akSA vi. [saM.] jene kAI khaLabhaLAvI na zake teva, kSobha akSa-zAla(--LA) strI, ..] jugAra ramavAnuM sthAna, jagAra vinAnuM, sthira akSa-zAstra na. [saM.] pAsA ramavAnI vidyA akSauhiNI strI, [saM.] jemAM 21,870 hAthI, 21,870 akSa-hadaya ne. [saM.] akSavidyA, pAsAnI ramatanuM jJAna ra7, 65,610 ghoDesavAra ane 1,09,350 pAyadaLa hoya a-kSataLe (-kSantavya) vi. [saM.] kSamA karavA - ApavA gya tevI caturaMgI senA nahi tevuM, akSamya [asahiSNutA a-khaja na. [saM. a--lAva>prA. ma-as] na khAvA jevI akSAMti (kSati) strI. [saM.] kSamAno abhAva, (2) vastu, akhAja, (2) mAMsAhAra. (3) vi. (lA.) nakAmuM 2010_04
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-kha(kha)Da] akha<-kha)a? vi. [saM. akSata] jemAM ukheDavAnuM kArya nathI thayuM tevuM, nahi kheDAtuM, paDatara. (ra) ghAsa paNa na Uge tevuM, aphlapa. (3) avAvaruM, avaDha akhara vi. [aa. AkhAr] DhArAne dhAsacArA meLavavAnI akhaDha-dahADA (-dAHDo) puM., [+ jue 'dahADA'.] kAmakAja karavAnuM mana na thAya tevA divasa. (2) kAmakAja nahAtAM kaMTALA Ape tevA divasa akhaDha-akhara, akharuMakharuM (-Da-akhaDam), akhaDhA-bakhaDI, akhaDhAkhakhaDuM viM. [ravA.] khADAkhaDiyAvALuM, a-samataLa akhaDhAmaNu (-Nya) strI. [jue 'AkhaDavuM' + gu. 'AmaNa' kR.pra.] athaDAmaNa, rakhaDapArTa akhaDhAvavuM, akhaDhAvuM jae 'AkhaDavuM"mAM. akhaNiyAta, -tuM, -zuM na. aTakI paDe evI sthiti akhata(-tta)ra vi. [saM. a-kSatra, kSatriya sivAyanuM, kSatriyAne anucita] (lA.) jematema khelI zabdanA arthane avaLA laI peAtAnI jAtane DAcuM mAnanAruM. (ra) hada bahAranuM. (3) meluM, gaMduM akhata(-tta)ra-DAhyuM vi. [+jue DAhyuM'.] deDhaDAhyuM akhatarA-khAra, akhatarA-khAja vi. [jue 'akhatarA'+ phA. pratya] vAraMvAra akhatarA karanAruM, prayAganuM zekhIna khata(-tta)ruM jue akhatara'. akhatarA yuM. [ara. IkhtirA] amuka sAdhanathI amuka vastu karI jovI, prayAga, ajamAveza akhattara jue 'akhatara'. akhattara-DhArthe jue 'akhatara-DAhyuM.' akhattara jue 'akhataruM.' akhatyAra huM. [ara. 'ikhtiyAr] vikalpa, pasaMdagI. (2) hakka adhikAra, kAbU, sattA. (3) mAlikIpaNAnI paristhiti. (4) adhikArakSetra akhatyAra-nAmuM na. [+jue 'nAmuM'.], akhatyAra-patra huM. [+saM., na.] adhikAraneA dastAveja, sanada, sattA ApanAra lekha akhatyArI srI. [+ phA. pratyaya] adhikAra, haka, sattA akhanI strI, gillIdaMDAnA eka dAva, AMkhI akhanI strI. [ara. cukhtI] jue 'akanI', akhapeNa puM. [sau.] juvAranA gaLyA sAMThA akhabAra yuM., na., kha. 1. [ara. akhkhAr, 'khar' nuM. ba. va.] vartamAnapatra, sAmacika, chApuM, samAcArapatra, 'sa-pepara' akhabAra-navIza(-sa) vi. [ + phA. niIza'] khabarapatrI. (2) vartamAnapatrakAra, 'jarnAlisTa' akhabArI vi. [+]. 'I' ta. pra.] vartamAnapatrane lagatuM. [kAgaLa (rU. pra.) mAtra vartamAna patrA chApavA mATenA kAgaLa, 'sa-prinTa'. pariSada (rU. pra.) 'presa-kaeNoNnpharansa'. yAdI (rU. pra.) chApA jogI cAdI, 'presa-nATa] a-khama` vi. [saM. akSama> prA. mavalama] na khamI zake tevuM. (2) asamartha. (3) (lA.) nAjuka akhamaOM vi. [saM. momanlR ] hemakhema, sahIsalAmata akhara vi. ati pracaMDa, asI. (2) DhArane caravA mATe alaga rAkhela paDatara vaNakheDela (jamIna) _2010_04 [akhaMDaikarasa akharAmaNu na. [jue 'AkharavuM' + gu. 'AmaNa'kuM. pra.] dUdha jamAvavA mATenuM chAzanuM meLavaNa, adharakaNa [(dUdhanuM.) akharavuM. jue 'AkharavuM'mAM. (2) khATuM thaI javuM, bagaDI javuM akharA(---) na. [saM. akSo] akhADa nAmanA sUkA mevA akhaluM vi. [grA.] na chetarAya tevuM akhaza kri.vi. nya", kAgaTa saLaMga akhaLa, -LaMga (-La) vi. [saM. ma-sva, WI>prA. manavA,-o] askhalita, dhArA pravAha vahetuM, baMdha na thAya tevuM a-khaMDha (-khaNDa) vi. [saM.] khaMDita na thayeluM, AkhuM. (ra) [paNuM, saubhAgya, evAtana akhaMDha-cUDA (--khaNDa-) puM. [ + jue 'cUDA'.] (lA.) sadhavAakhaMDha-tA (-khaNDatA) strI. [saM.] akhaMDapaNuM, akhaMDitatA a-khaMDhanIya (-khaNDa-) vi. [saM.] jenuM khaMDana na karI zakAya tevuM, bhAMgI na zakAya tevuM akhaMDha-padya (--khaNDa-) na. [saM.] padyanA niyameAnA baMdhana vinAnuM pravAhI lekhana, blekavarsa' akhaMDa-brahAvAda puM. [saM.] parabrahmamAMthI samagra jaDacetana sRSTi thatAM paNa e badhI avasthAmAM brahmAtmaka che - brahmAthI abhinna che tevA avikRta-pariNAmavAda, zuddhAdvaita brahmavAda. (vedAMta.) akhaMDha-bhAva (-khaNDa-) puM. [saM.] AkhApaNuM, akhaMDitatA akhaMDha-yauvanA (khaNDa) strI. [saM.] hamezAM yuvAvasthAmAM rahenArI strI [na hoya tevA DhagaleA ke samUha akhaMdra-rAzi (-khaNDa-) puM. [saM.] jemAMthI kazuM ja echuM thayuM akhaMDa-vAhI (-khaNDa-) vi. [saM.,puM.] satata vahetuM rahetuM, cAlu akhaMDha-vijJAnavAda (-khaNDa-) puM. [saM.] AtmA nitya vijJAnasvarUpa che evA prakAranA mata-siddhAMta akhaMvijJAnavAdI (-khaNDa-) vi. [saM., puM.] akhaMDavijJAna vAdamAM mAnanAra [tanuM pAlana karanArI strI akhaMDha-vratinI (-khaNDa-) vi., zrI. [saM.] akhaMDita rIte akhaMDha-vratI ( khaNDa-) vi. [saM., puM.] akhaMDita rIte vratanuM pAlana karanAra akhaMDa-saubhAgya (-khaNDa-) na. [saM.] saubhAgyanI akhaMDitatA, satata rahetuM saubhAgya - sadhavApaNuM, evAtaNa akhaMDhasaubhAgyavatI (-khaNDa-) zrI. [saM.] sadA - sadhavApaNAvALI strI, suvAsaNa [(nadI) akhaMDha-strAviNI (-khaNDa-) vi., strI. [saM.] satata vahyA karatI akhaMDha-srAvI (-khaNDa-) vi. [saM., puM.] akhaMDita pravAhavALuM, satata vahyA karatuM [parabrahmA-paramAtmA akhaMDhAkAra (-khaNDA-) vi., puM. [+ saM. cAr] avikRta akhaMDAnaMda (-khaNDAnanda) vi. [+ saM. mAnandva ] sadA AnaMdavALuM. (ra) vi., puM. akhaMDa AnaMdavALA paramAtmA akhaMDhAdvaita (-khaNDA-) na. [+saM.advaita] jaDacetanAtmaka samagra sRSTi prAthI abhinna che evI sthiti. (vedAMta.) a-khaMDhita (-khaDita) vi. [saM.] akhaMDa akhaMDita-tA (-khaNDitatA) strI. [saM.] akhaMDapaNuM akhaMIkarasa (-khaNDa-) vi. [ + saM. padmarakSa] sadA ekasvarUpe raheluM (brahma), (vedAMta.) akhaMDApAdhi (-khaNDa pAdhi) puM. [ + saM. 3vaSi ] jenuM nirvacana
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ akhaMDa|pAdhi] na thaI zake - je vANIthI spaSTa na thaI zake tevA dharma akhaMDApAsanA (-khaDo) srI. [ + saM. 3pAlanA ] avirata karavAmAM AvatI upAsanA akhaMtara (-khantara) na. [saM. a-kSatra] (lA.) meluM, gaMdakI. (ra) vaLage tevA prakAranuM bhUtapreta. (3) vi. bhUtapretanA vaLagADavALuM. (4) hada oLaMgI janAruM akhA( me) sUkhI strI. [saM.makSaya-kSiA mA. avalama(-) lima] jaA, akheAvana', makhA-trIja zrI. [saM. akSayatRtIyA > prA. anavaya-ttinA] vaizAkha sudi trIjanA divasa a-khAdita vi. [saM.] na khAdheluM akhAdya vi. [saM.] khAvA yAgya nahi tevuM, inseDibala'. (2) na. [saM.] akhAja, mAMsAhAra [utAre te mATIne leAMDhA akhAra puM. saM. akSAi] kuMbhAra leAka cAka upara mUkI ghATa akhA(e)riyA puM. [saM. akSA'ri > prA. avalAthima] reMTiyAmAM e camarakhAM vacce mALa sarakhI rahe ema rAkhelI trAka AdhI pAchI khasI na jAya e mATe rAkhavAmAM AvatA AkaDAnA DAMDaliyA thAranA ke eraMDAnA cheADanA pAlA kaTakA akhAMga huM. [saM. akSya -> prA. anavuM] (lA.) kaTAkSa akhAMtara na. kuMvAruM mare ene mATe leka jenI sthApanA kare {(3) udAsa na thayeluM akhinna vi. [x.] kheda na pAmeluM. (2) thAka na pAmeluM. akhinnatA strI. [saM.] khinnatAnA abhAva, (2) thAkane! abhAva. (3) udAsInatAnA abhAva te deva [akhe-mALa akhiyA puM., ma. na. akhelA akhiyANI strI, [saM, asthAninA] nAnI kathA, vArtA, kahANI akhiyANuM na. [saM. AhvAna] (lA.) zubha kAryamAM jethI gAra mahetAjI ane vasavAyA vagerene ApavAmAM AvatI dha ceAkhA ane evA anAja temaja nALiyera seApArI kaMku kapaDuM vagerenA rUpanI akSisa, (2) jarathuAstIomAM maraNapathArIe paDelA mANasane hAthe mebekane ApavAmAM AvatuM dAna akhiyAta vi. akhaMDa, AkhuM. (2) sahIsalAmata akhiyAtuM vi. akhaMDa, AbAda. (2) kSemakuzaLa, (3) taMdurasta, (4) peAtAnI ekalAnI mAlikInuM, svAMga. (5) kAyamanA bhAgavaTAnuM, hamezanA upayAganuM, (6) mubAraka, zubha akhiyA puM. keADInI tallAnI ramatamAM eka kADI cattI paDe e prakAranA dAva -khAja na. [saM. avAya > prA. anvana] nahi khAvA jevA padArtha. (2) mAMsAhAra akhADA-khAja vi. [jue 'akhADo' + phA. pratyaya] mallavidyAnuM jJAna dharAvanAra - satata mallakustI karanAra [kuzaLatA akhADAkhAjI zrI [+], I' ta.pra.] malavidyAnI akhADA-yuddha na. [juo 'akhADA'+saM.] akhADAmAM - inDiyA' a-khila vi. [saM. viru bAkInuM, vadhArAnuM] azeSa, badhuM, samagra krIDAmi upara gAThavAtI mallakustI, krIDAyuddha, 'TurnAmenTa'akhila-bhAratIya vi. [saM.] samagra bhArata dezane lagatuM, ' la akhAriyA, akhADI vi., puM. [jue 'akhADA' + gu. 'iyuM' [paNuM, saMpUrNatA ane 'I' ta.pra.] akhADAmAM kustI karanAra akhilAI srI. [+ gu. 'AI ' ta.pra.] akhilapaNuM, azeSaakhADI-mala(--hala) puM. [jue 'akhADI' + 'mala(--mala)'.] akhilAgha na. [ + saM. ava] badhAM pApa Iizvara, paramezvara akhADAomAM karelI kustIomAM vijaya meLance hoya tevA akhileza puM. [+saM. daMza], -zvara puM. [ + seM. vara] sarvanA puruSa. (2) (lA.) majabUta mallanA khAMdhA jevA bAMdhAvALA puruSa akhAraza vi. AkharanuM, chevaTanuM [teTaluM akhADA huM. [saM. akSavATaka > prA, avalAina-] kasarata - akhUTa vi. [jue 'khUTavuM] khUTe nahi teTaluM, UbhuM na thAya vyAcAma karavA mATenI jagyA (sAmAnya rIte jyAM mala- akhensukhI jue. akhA-kUkhI. kustInA dAva paTTAbAjI vagere thatAM hoya tevA sthAnane mATe rUDha che). (2) kasaratazALA, vyAyAmazALA. (3) bAvA-sAdhue jemAM paDayA rahetA hoya tevuM sthAna. (4) khAvA-sAdhuonA sAMpradAyika te te phirakA. [nA karavA (rU.pra.) vAta dhyAnamAM na levI. (2) nAmukkara javuM. (3) dhAMdhiyA karavA. jAmavA (3.pra.) vAtA ane ramatagamatamAM macI javAyuM. 0jamAvavA (rU.pra.) vAtA ane ramatagamatamAM macI paDavuM ] akhAta vi. [saM.] na meluM, enI meLe ja kudaratI rIte khAnAAyeluM. (2) puM. [saM.] jamInanA bhAgamAM gayele pramANamAM sAMkaDI thaye jatA samudranA kAMTA akhe-gItA zrI. ['akhA'(nAmanA gujarAtI kavi) + saM.] akhA kavie racelI enI padyAtmaka jJAnamArgIya racanA. (saMjJA.) kheTI vi., puM. [saM. mAthleTI] zikArI, mRgayu, pAradhI a-kheDa vi. [+ jae kheDavuM] kheDavAmAM na Ave tevuM (jamIna) akheluM sa.kri. bhAMDavuM, gALA devI. akheDhAnuM karmaNi, kri akheDhAvavuM pre., sa. kri. [akheDa, na kheDAca tevuM a-kheDhANa vi. [+jue 'kheDavuM' + gu. 'ANa', rR. pra.] kheDAvavuM, akheDhAvuM jue'akheDavuM'mAM. [UbhaDa mANasa a-kheDu puM. [+jue kheDu] kheDUta na hoya tevA mANasa, akheDA huM. [saM. akSavATA>prA. avalADama] akhADo. (ra) aDDo. (3) kuMbhArane gAma bahAra kAma karavA besavAnI jagyA akhetara juM. khAkhI khAvAnA maTha. (ra) maMtrela dANA akhetariyA puM., ba. va. [jue 'akhetara' + gu. 'iyuM' ta.pra.] maMtrelA dANA. [utarAvavA (rU.pra.) dANA jovarAvavA] a-kheda puM. [saM.] khedaneA abhAva, khinnatA ke udAsInatAne vaikuMThaleAka ke gAlAka, brahmadhAma akhe-dhAma na. [saM. akSaya > prA. avalak + saM.] akSayadhAma, akhe-nAma(-naeNmya)strI. [saM. mAnavamI>= prA. avalar-23mI] kArtika sudi navamI, akSayanavamI akhe-pAtra, akhe-pAtara na. [saM. akSaya>= prA.mavalak + saM. pAtra gu. 'pAtara] jemAMthI kadI na khUTe tevuM vAsaNa akhe-bhAthA puM. [saM. akSaya - prA. anavar + jue 'bhAtheA'.] jemAMthI khANa na khUTe teve bhASA [karamAya tevI mALA akhe-mALa strI. [saM. akSaya-mAjA>prA. mala-mAla] na ameriyA jue 'akhAriyA'. abhAva akherA puM. [sa. akSaraO-akSara'] varNamALA _2010_04 10
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-kheluM]. [agana a-kheluM li. [ + juo "khelavuM' + gu. "u" ka. pratyaya] nahi agaNe(-)sitera vi.[o 'agAtera'.]69nI(saMkhyA) khelavA jevuM [tevuM vana agaNe - sitteramuM li. [+ AkRtivAcaka gu. "ma" akhe-vana na. siM. mATe prA. avera + saM.] kadI na sukAya pratyaya] 69nI saMkhyAe pahoMceluM akhe-vANI strI. [saM. akSa>prA. avalai + saM.] akSaya- agaNyAeMzI(sI) vi. [sa, nArIti > prA. zULarNI vANI, sarasvatI [saMke me, akharoTa 79] ezImAM eka evuM, egaNyAeMzI akheTa, na na. [sa. akSara> prA. moDha] eka jAtane agaNayAeMzI(sI)muM vi. [+saM. AvRttivAcaka gu. muM' akhetara vi. bhUtapretanA vaLagADavALuM pratyaya] 79nI saMkhyAe pahoMceluM akhevana strI. [saM. akSayavana] (lA.) eka paNa saMtAna marI aga(0 )(nsI) jAo "agaNyAeMzI'. tevI saubhAgyavatI strI. (2) lA.) vi. AkhuM agaNayAeMzI(sI)yuM juo "agaNyAeMzIyuM" akhevanI strI, [+ gu. 'I' ta. pra.] jAo "akhovana (1)" agara jue "agaNetara'. akhaha vi. [,makSaa> mA, avara tatsama ja "akhaDa'. agAteramuM juo "agaNetaram'. akhtara puM. [] sitAro, tAro agate juo "agaNetaruM. a-khyAta vi. [saM.] ajANyuM, aprasiddha agara-sitera jeo agAsittera". a-khyAti strI, (saM.] aprasiddhi. (2) (lA.) apakIrti, agaNA-sitteramuM juo "agAsitteramuM. apajaze. (3) bhramane abhAva (dAMta)(4) jagatano zrama. agata' (-nya) mIsaM. mati ] avagati, kharAba gati (mImAMsA.). agata* kri.vi. [saM. agrata:] AgaLa a-khristI vi. [ + jue "khristI".) IsAI dharmanuM na hoya agatakarI krivi. siM. agrata: vA] (lA.) khAsa karIne tevuM, khristI sivAyanA keIpaNa anya dharmanuM anuyAyI,pregana' agata-5gata kri.vi. AdhAra vinA, TekA vinA aga-jaga na. [saM. mana + nAd] sthAvara-jaMgama a-gati samI. (saM.] gamana-pravezane abhAva. (2) (lA.) avagati, aga-) puM. akhADe, vyAyAmazALA. (2) tAlImakhAnuM, halakI nimAM avatAra yA narakAvAsa (3) kapAsa rAkhavAne vADe agatika vi. [saM.] akiya, susta, jaDa, inarTa'. (2) avagati agaka kri. vi. [ravA.] nagArAno avAja thAya e rIte pAmeluM. (3) nirupAya, lAcAra. (4) nirAdhAra. (5) na. agara strI, [ara. "akuda-gAMTha bAMdhavI] (lA.) bAdhA, aMgabhUta rakame badalAya topaNa acaLa rahenArI rakama, AkhaDI. (2) sogaMda, pratijJA iveriyanTa' (ga). agattvatI strI. hutututu jevI eka ramata agatikatA strI, siM.] (lA.) anAthatA. (2) lAcArI agaDha-dhUta chuM. juo "agaDa-baMba'. a-gatimAna vi. [ + saM. 1mAna 5. vi., e. 1.] hilacAlana aga-bagaDha juo "agaDaMbagaThaM'. karanAruM, "kaeNnjharveTiva' aga-baMba (-balba) puM. 'baMba bhoLAnAtha' kahetA hoya tevo agativi , puM. siM. mAta] avagati pAmelo (jIva) avadhuta bA. (2) rakhaData bA. (3) (lA.) vi. iMgadhaDA agati*!. caLakato ane UData lIlAraMgane jIvaDe, bhIgAre vinAnuM. (4) ki.vi. zivajInA DamarunA avAjanI rIte agatA chuM. juo "ekatA".. aga-bagaDha (agaDamU-bagaDamU) vi. [ravA.] kharuMkharuM. (2) na. agatya strI. [saM. kAti nuM trI.vi., e.va, matathA kri.vi. aspaSTa belI no bhAva, pachI nAma] karyA vinA chUTake nathI evI paristhiti, aga-bagaDe !. [eka-bagaDo] (lA.) goTALiye akSara jarUriyAta, (2) (lA.) mahattva, prAthamya [0ApavI (rU.pra.) a-gaNita vi. [saM.] jenI gaNatarI- saMkhyA karavAmAM AvI mahatva ApavuM] [mahattva dharAvatuM nathI tevuM, apAra, asaMkhya, bezumAra. (2) jenI darakAra agatya-nuM vi. [+chaThThI vi. ne arthane anuga] jarUrI. (2) karavAmAM na AvI hoya tevuM agatha-pagatha ki.vi. [grA.] kAraNasara, jarUriyAtane laI agaNitAnaMda ( %) vi. [+ saM. mAna] jenA AnaMdanI agathiye . [saM. marifstaka-4->prA, maifthAma-] eka vRkSa gaNatarI na thaI zake te (parabrahma). (dAMta.) agadala-bagadala . [grA.] kacaro (lokagItamAM.) agaNuM vi. [saM. mazina, "traNa'nI saMkhyAno nirdeza] trIjI agagNI strI, eka prakAranuM jhADa, avaLakaMTI agaNetara vi., pR. [saM. ghonasattata - prA. davA-sattari, a-gadya vi. [saM] sAdI vAkatharacanA nathI tevuM padyAtmaka 69 nI saMkhyA, + gu. "" ta. pra.] saM. 1869 nI sAlamAM agadyApadyavi. [saM. -- + A-] nahi gadya ke nahi idabaddha paDela dukALa, ogaNetare kALa [dhyAnamAM na levA jevuM ke na gAI zakAya tevuM paDyuM jemAM che tevuM. (2) na, evuM a-gaNya vi. [saM] gaNI na zakAya teTaluM, apAra, asaMkhya. (2) lakhANa, "beMka-varsa agaNe ) tera vi[saM. monasaptati > prA. sattari, aga-dhAtu strI,[aga+saM] eka prakAranI mizradhAtu [uddagAra 69] sitteramAM eka evuM, egaNetara, egaNe sittera aga-dhaka ke.pra. [2vA.] mAthuM mAravA pazune uzkeravA prajAti aga -ra)teramuM vi. [+ AkRtivAcaka gu. muM" pratyayI agana (-nya) strI. [saM. mAtra puM.] agni, Aga. (2) (lA.) 69 nI saMkhyAe pahoMceluM [varSane lagatuM baLatarA. [0UThavI, baLava (rU.pra.) mAnasika paritApa aga-2) vi. [+zuM. "G" ta. pra.] saM. 1869nA thA. (2) rIsa caDavI. besavI (u.pra.) baLatarA zAMta thavI ] 2010_04
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ agana-gADI] [agara- gara agana-gADI (-nya- strI. [+ juo "gADI'.] AgagADI, a-gamanIya vi. [saM.] jyAM jaI na zakAya tevuM. (2) (lA.) relave Trena' je strIo sAthe saMbhoga na karI zakAya tevI (strI) agana-gIra na, [ + phA. pratyaya] agni rAkhavAnuM vAsaNa, aMgIThI agama-57ma vi. [ja "agama + saM. pazcima> prA. agana-zIzI -nya-) sI. [+ juo "zIzI'.] kaI vastune pafima] agAunuM temaja pachInuM(2) AgaLa-pAchaLanuM agnimAM tapAvavA mATe vaparAtI kAcanI zIzI, (2) garamI agama-paMtha (patha) puM. [ja "agama' + "paMtha'] na pahoMcI mApavAnI saLI, tharmomITara' zakAya tevo mArge, IzvaraprAtine mAge agAza vi. [grA.] AkAzamAM pahoMce teTaluM UMcuM agama-buddhi strI, jio "agama saM.1 agAuthI vicArI agabAya paM. e nAmanuM eka jhADa levAnI kriyA ke zakti, agamacetI. (2) vi. agamacetIa-gabhIra vi. [saM.] UMDuM nahi tevuM, chIcharuM vALuM, bhaviSyane pahelethI vicAra karanAruM agama chuM. [saM. mAjama vidathI mAMDI utarI AvelAM dharma- agama-bUdhiyuM vi. [juo "agama + saM. dina-> prA. zAstrone samUha. (2) paraMparAthI utarI Avela dharma. (3) -] agama-buddhivALuM paraMparAthI UtarI AveluM jJAna agama-bhAkhI vi. [juo "agama + "bhAkhavuM' + gu. "I' a-gama vi. [saM. zAzva > prA. aAma] jANI - pahoMcI ka.pra.] bhaviSyanI vAta agAuthI kahenAruM na zakAya tevuM, agamya. (2) (lA.) vikaTa, mukela. (3) agama-lIlA DhI. jio "agama'+saM.] juo "agama-ela. agAuthI jANI zakAya nahi tevuM, bhAvI, bhaviSyanuM agama-vANu sI. [o "agama' + saM.] Agama-vANI, agama vi. saM. agrima > prA. ami ] sAme raheluM. (2) vedavANI, zAstravacana [tevI vANI, gUDha vANuM paheluM, AraMbhanuM. (samAsanA pUrvapada tarIke gu. mAM jovA maLe agamavANI strI, jio "agama' + saM.] samajhI na zakAya che: "agama-buddhi" "agamacetI' vagere) agama-vANI strI, jio "agama + saM.] bhaviSyanI vAta agama-ela . jio "agama' + saM. vesTa sI.] na jANI agAuthI kahevI e, bhaviSyavANI, AgAhI zakAya tevI kudaratanI sRSTinA saMcAlanarUpI ramata, agamalIlA agamAnI vi., pR. siM. agrima>prA. ami ] AgaLa cAlaaga-agiyuM na, bAjaro maga ane cokhA e traNene sAthe nAra, agresara, agraNI, nAyaka, netA e kriyA bharaDI rAMdhI taiyAra kareluM khAgha, bharaDakuM agamALuM na. jamatI vakhate bhAta ane dALa thALImAM cALavA agama-cetI strI. [ja "agama + "cetavuM' + gu. "I' a-gamo . [+ jao "game.] na gamavuM e, aNagama, abhAva. ku. pra] banAva banyA pahelAM cetI javAnI kriyA, bhaviSyanA (2) (lA.) kaMTALe banAva vize agAuthI cetavAnI zakti, ri-sAiTa' [0vAparavI a-gamya vi. saM.] jenA sudhI pahoMcI na zakAya tevuM. (2) (u.pra.) agAuthI upAya karavA ]. na samajhAya tevuM. (3) na maLI zake tevuM. (4) (lA.) niSiddha. agama-zAnI vi. jio "agama' + saM., muM.] agamya braha- (5) jenI sAthe yauna saMbaMdha karI na zakAya tevuM, agamanIya tatvanuM jJAna dharAvanAra brahmajJAnI agamya(-myA)-gamana na. [saM.] agamya gaNAyelI kI sAthenA agama-agama na. ['agama dvibha] meLa vinAnI vAta. yauna saMbaMdha [nAra (puruSa) (2) ki.vi. vAraMvAra [ LavuM (rU.pra.) meLa vinAnI vAto agamya(-myA)-gAmI vi, . [sa., ] agamyAgamana karakaravI ] [bhaviSyanI sUjha dharAvanAruM, bhaviSyavettA agamyatA strI. saM.] agamyapaNuM. (2) gUDhatA. (3) gahanatA, agama-daza vi. [o "agama'+se, muM.] agAuthI vikaTatA [(na.ya) agama-daSTi strI. [ja "agama' + saM.] bhaviSyane vicAra agamyavAda che. [saM.] guDhavAda, rahasya-vAda, 'misTisijhama" karavAnI zakti agamyavAdI vi. saM., muM] guDhavAdamAM mAnanAruM, rahasyavAdI agama-doro paM. jio "agama + dare'] savArInA ghoDAne agamyAgamana jue "agamya-gamana'. hAMsaDIne ThekANe banAtanI be-sarI cIpane karavAmAM Avato agamyAgAmI jue "agamyagAmI". zaNagAra agara puM. [sa, asara, mahIM himAlayanI taLeTInA pradezamAM a-gamana na. si.] na javuM e thatuM sugaMdhIdAra vRkSa, kRSNacaMdanavRkSa. (2) na. agaranA vRkSanAM agamana ki.vi. saM. agrima) prA. avinama] agAuthI, chADiyAM bhUko vagere AgaLathI, pahelethI agara puM, ba.va. [saM. mAra] jyAM mIThuM taiyAra karavAmAM agama-nigama 5, ba.va. jio "agama' + saM.] vidathI Ave che (tyAM mIThAne vizALa samUha hevAne kAraNe tevuM mAMDI UtarI AvelAM dharmazAstrono samUha. (2) kudaratanAM sthAna tenI bhedI ke rahasyamaya carcA-vicAraNA jemAM che tevuM agara ubha. [.] jo. (2) athavA, nahito. (3) kadApi pAraMparika zAstra [sijhama' agara-caMdana (--candana) na. [jue "agara"+ saM.] sugaMdhIdAra agama-nigama-vada . [+ saM. ] rahasyavAda,guDhavAda, 'misTi- kRSNacaMdana sugaMdhI padArthone ke agamanigamavAdI vi. [ + saM., S. ] vedAdi zAstromAM agara che. jio "agara"+ "je' nirarthaka] agara vagere mAnanAra. (2) kudaratanAM tavAmAM rahasya raheluM che evA agara ubha. [phA. aga-ceha] joke, yadyapi. (2) athavA to siddhAMtamAM mAnanAruM, "misTika', "misTikala' (ba.ka.) agara-gara krivi. AsapAsa. (2) 5. paDezI 2010_04
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ agara-tagara] 13 agara-nagara pu. [jue 'agara'+ saM.] agara ane evA sugaMdhIdAra tagaranA jhADanAM cheDiyAM ke cUrNa (jene dhUpa bane che.) agara-paTe, agara-pATa, agara-paTA puM. e nAmanI eka ramata, khArApATa, ATApATA magara-baccA puM. pagAra laI lazkarI nAkarI karanAra musalamAna (atyAre saurASTramAM khetIthI jiMdagI gujAre che.) agara huM. mAladhArI cAraNanI eka jAta agara-battI zrI. [jue 'agaraO' +battI' (vATa jevI saLI)] agara vagere sugaMdhI padArthAMnA cUrNanuM pravAhI ceApaDIne khanAvelI saLI (jene saLagAvavAthI sugaMdha phelAya che.) agaravAla vi. [saM. pra-58 > prA. ma -va] AgarAnA mULa vatanI vepArI vaNika, agravAla vaNika magarAI puM. [jue 'agarI dvArA] agara jevA kALA raMga -garAja vi. [saM. agrAhya] levAne ayogya, na khape tevuM agarADhA puM., ba.va. juvAra bAjarInA lIlA sAMThA agariya(ve)Nu (-Nya) zrI. [jue agariyA' + gu. '(-e)Na' ta...] agariyAnI strI, mIThuM pakavanArI strI agariyA puM. jue 'agara?'+gu. 'iyuM' ta.pra.) saM. maLi > prA. Aritha] mIThuM pakavanAra puruSa ricAra puM. saurASTranA e nAmanI jAtaneA eka vADo agarI` zrI. [jue 'agariyA'.] jue agariyaNa'. agarI` zrI. [jue 'agara'. + gu. 'I' ta.pra.] agaranA lAkaDAnA raMga agaru puM. [saM.] jue 'agaraO'. (ra) sIsamanuM jhADa agaru-caMdana, (-candana) na. [saM.] kRSNa-caMdana agara huM. jue 'agarabaAA', a-garbhaja vi. [saM.] mAdAnA garbhamAM pANa pAmI janmyuM na hAya tevuM - gaMdakI vageremAMthI utpanta thatuM (aneka prakAranI jIvAta) nirabhimAnatA a-garbhiNI vi., sI. [saM.] garbha na rahyo hAya tevI strI a-garva huM. [saM.] garvane abhAva, a-garviSTa, vi. [saM.], a-gI vi. [saM., puM.] nirabhimAna a-maheMNIya vi. [saM.] jenI niMdA na karI zakAya tevuM, agahyuM, aniMdya a-gahita vi. [saM.] na niMdAyeluM a-garhA vi. [saM.] magarhaNIya, aniMdya agala (-phsa) strI. gilIdaMDA ke lakheATInI ramata mATe jamInamAM karavAmAM AvatA nAnA khADA, gabI, badrI, edaLA agalapaTA puM. khArApATa nAmanI ramata, agarapaTA; jue agarapA'. [AjubAju, baMne bAju agala-bagala kri.vi. [phA. baganA Dhilma] bagalanI agalAM-pagalAM na., kha.va. [jue 'pagaluM', - dvirbhAva] sImaMta vakhate sImaMtinI - adharaNiyAta strIne pagale pagale seApArI vagere cIja mUkatAM mUkatAM bharAvavAmAM AvatAM pagalAM agaluM na. taNakhalA jevI halakI cIja agaluM-pagaluM na. [jue 'agaluM' + pagaluM'] (lA.) taNakhalA jevI koI cIja eka bALaka bIjA bALaka upara mUke e prakAranA samasyAmAM vaparAtA zabda _2010_04 agAta agavaDa (-Daya) strI, pratikUlatA, aDacaNa, muzkelI, [paDhavI (rU.pra.) muzkelI naDavI] agavaDa-kAraka vi. [ + seM. ], agaDhiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta-pra.] agavaDa bhareluM, muzkelI UbhI karanAra, pratikULa, 'inkanviniyanTa' agavAhuM na. [saM. apra-pAtta AgaLanA bhAgamAM jenI sthiti che tevuM] AgaLaneA bhAga, meAkharA. (2) bAraNAnI sAmenA bhAga, AMgaNuM. (3) bAraNA sAmenA ceka agavADA puM. [jue 'agavADuM'.] jue 'agavADuM'. (2) kAMcaLI-ceAlI-pAlakAnA ke aMgarakhAnA AgaLane| bhAga aga-3)vuM vi. [saM. agravar -> prA. zrAvama-] AgaLa cAlanAruM, agresara, nAyaka, netA agasTa,-sta puM. [aM. oNgastya] jue 'oNgasTa', agasti puM. [saM.] e nAmanA eka prAcIna RSi. (saMjJA). (2) adhiyAnuM vRkSa agastya puM. [saM.] agasta RSi. (saMjJA.) (2) e nAmaneA dakSiNa AkArAnA tArA. [.(RSi)nA vAyadA (3.pra.) lAMbA ane pALavAnI jemAM dAnata nathI tevA vAyadA] agatsya-vRtti strI. [puM.] agastya RSinA jevI navuM sAhasa karavAnI ghrAMtta-valaNa [(2) he gALeluM, aNugaLa a-gaLa vi. [ + jue 'gaLavuM'.] gaLI - egaLI na jAya tevuM. a-gaLAu vi. [+ jue 'gaLavuM' + gu. 'Au' rR.pra.] nahi gaLeluM. (2) AgaLe nahi tevuM a-gaLAta vi. [grA.] jue agrAhva'. a-gaMja (-ga-4) vi. [grA. jue 'gAMjavuM'] gAMjyuM na jAya tevuM a-maMtavya (-gata) vi. [saM.] jae 'agamanIya'. a-gaMtha puM. [saM. ma-pranya] jaina sAdhu, nigraMtha (sagAMvahAlAM nathI rahyAM mATe). (jaina.) a-gaMbhIra (-gambhIra) vi. [saM.] gaMbhIra nahi tevuM, haLavA svabhAvanuM. (ra) samajhAya tevuM, saraLa, 'lAITa' (hiM.ga.) agAu kri.vi. [saM. magna > prA. maLa] pUrvenA samayamAM, pahelAM agAu-thI kri. vi. [+ gu. thI' pAM. vi. nA arthanA anuga ] pahelAMthI, pUrvethI agAja puM. [saM. mAnanI garjanA, moTA avAja agATa vi. jahuM khAMdhavAnI saraka-DhAraDI agADI kri.vi. [sa, madya>prA. ma[] agAu, (ra) have pachI, AgaLa upara. (3) sAmenA bhAgamAM, sAme agADI3 zrI. [saM, gapraaihi - prA. ad-garimA] gheADAne [pachADI'.] AgaLa-pAchaLa agADI-pachADI kri.vi. [agADI'nA sAye pAchuM'nuM agADI-pachADIne strI. [jue agADI' - enA sAye pachADI'.] gheADAne gaLe bAMdhavAnuM temaja page bAMdhavAnuM DharaDuM, saraka ane DAmaNa agADhuM vi. [grA., saM, thra>=prA. maLa] AgaLa paDatuM agADha vi. [saM.] zithila, DhIluM a-gADhaprajJa vi. [saM.] jenI prajJA prabaLa nathI tevuM, sAmAnya buddhinuM. (2) tattvaniSTha buddhivALuM, (jaina.) [kri.vi. agAu agAta vi. [saM. ma] agAunA samayamAM thayeluM, jUnuM. (2)
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ agAdha] [agni-kula(-La) a-gAdha vi. [saM.] chIcharuM nahi tevuM, khUba UMDuM. (ra) (lA.) aguru+ vi. [saM.] lAMbuM nahi tevuM, TUMkuM. (2) vajanamAM halakuM, pAra vinAnuM. (3) atigaMbhIra agAdha-tA zrI. [saM.] agAdhapaNuM haLavuM. (3) puM. [saM.] guru nathI tevA mANasa aguluM jue 'agavuM'. a-gUDha vi. [saM.] khulyuM, pragaTa, jAhera. (2) saraLa, samajhAya tevuM. (3) puM. kAvyazAstramAM vyaMgyanA 8 AdezamAMneA eka. (kAvya.) a-gRhIta vi. [saM.] na pakaDeluM. (ra) na svIkAreluM. (3) nahi mAnI lIdheluM [gRhasthAzramane lagatuM na heAya tevuM a-gRhya vi. [saM.] nahi levA jevuM, na svIkAravA jevuM. (ra) ageya vi. [saM.] gAI na zakAya tevuM (pAtha) geyatA srI. [saM.] gAI na zakAya tevI paghabaMdhanI sthiti (jemAM mAtra pAthatA ja che.) a-gocara vi. [saM.] kAI paNa idricathI jaI--jANI--pAmI zakAya nahi tevuM, iMdriyAtIta, 'imparsepTibala', 'eNTraeNkTa' (na.la.). (ra) jyAM harI pharI na zakAya tevuM. (3) na. jyAM kacarA-jIvajaMtu paDayAM rahyAM hAca tevuM sthAna agAcara-tA strI. [saM.] agamyatA [AkAzavANI ageAcara vANI zrI. [saM.] na dekhAya tevA khelanAranI vANI, agedara kri.vi. [saM mamra prA. mai] agAuthI, pahelAM a-gApa vi. saM. manovya], a-gApanIya, a-gApya vi. [saM.] na chupAvI rAkhavA jevuM, pragaTa raheluM, khulluM, ughADuM a-gAmata vi. [su., sa. a-gupta] akabaMdha, anAmata a-gauNa vi. [saM.] gauNa nahi tevuM, mukhya, pradhAna a-gaurava na. [saM.] gauravanA abhAva, nAlezI, hInatA, pratiSThAnA abhAva agAyI na. [grA.] duHkhI mANasa agAra na. [sa., puM.] AgAra, ghara, makAna agArI vi., puM. [sa., puM.] gharakhAravALuM, gRhasthAzramI, saMsArI agAzi(-si)yuM na. [saM. bAriza-] makAnanA uparanA bhAge thADA bhAgamAM kADhelI khullI agAzIvALI jagyA. (2) vi. mAtra varasAdanA pANI upara pAkanA AdhAra che tevuM agAzI(-sI) strI. [saM. bArikA] makAna uparanuM khulluM dhAvyuM. (2) garbhAzayanA uparanA be khUNAvALA bhAga agAsuM vi. saM. mAri] AkAza sudhI khulluM. (2) khullI jamInamAM paDI rahenAra. (3) kri.vi. kAraNa vagaranuM vyartha. (4) na. khulluM dhAbuM agAhI jue ' AgAhI.' agiyAra vi. saM. hrAverA > prA. nAraha] dasa vattA ekanI saMkhyA. (ra) ceApATanI ramataneA eka dAva agiyAra-muM vi. [+gu. AvRtti-vAcaka 'ma' ta.pra. ] kramamAM dasa pachInuM. (ra) na. hiMduemAM maraNanA divasathI agiyArame divase karavAmAM AvatuM zrAddha, kATuM. (3) e divasanI jamaNavAra agiyAraza(sa) (--zya, -sya) sI. [saM hrAyazI>prA. raNa1] hiMdu cAMdramAsanA baMne pakSonI 11 mI tithi. (2) (lA.) e divasanuM upavAsavrata agiyArazi(--si)ya(--ye)Lu (-ca) strI. [jue 'agarAzi (-si)yuM + gu. (-e)Na' zrIpratya] agiyArasanuM vrata karanAra strI agiyArazi(--si)yuM vi. [jue 'agiyAraza(-sa)' + gu. 'iyuM' ta.pra.] agiyArasanuM vrata karanAruM agiyArazi(-si)yeNa (-Nya) jue 'agiyArazi(si)yaNa.' agiyArA puM., kha.va., -rI [jue 'agiyAra' + gu. u'- 'I' ta.pra.] strI. 11411 thI 204 20 sudhInA pADAghaDiyA. [-rA gaNavA (rU.pra.) bhAgI chUTavuM, nAsI javuM] agiyArI zrI.[saM. mani-AdhiprA. > t-mAyAribhA] jyAM Ataza-agni satata prajvalita rAkhavAmAM Ave che tevuM pArasIenuM dharmasthAna agiyAra vi., puM. [sa. amriAn - > prA. maLithamAma] AgevAna, agresara, agraNI, netA agiyAra terase vi. jue 'agiyAra'+ 'uttera' (
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ agni-kuMDa] agni-kuM (-kuNDa) puM. [sa.] yajJanI vedikA agni-kANu puM. [sa.] dakSiNa ane pUrva vacce agni-kriyA srI. [saM.] jue 'agnikarma'. agni-skrIDhA srI. [saM.] agana-khela, agni upara cAlavAnI khUNe [agni-sphuliMga agni-mApaka vi. [saM.] agninI zakti-mAtrA mApanAruM (yaMtra), garamI mApavAnuM (yaMtra) zaktinI nabaLAI agni-mAMdha (-mAndha) na. [zrI.] jaTharAninI maMdatA, pAcanaagni-mukha vi. [saM.] jenA meDhAmAM e khAya ema ApavAthI agnine e pahoMce che e mAnyatA pramANe gaNAtuM (brAhmaNa vagere). (2) na. [saM.] eka pAcaka auSadha agni-mUlya vi. [saM.] (lA.) bahu moMghuM agni-mUrti vi. [saM.] (lA.) ati krAdhI agni-megha puM. [saM.] tArAo vacce dekhAtA prakAzavALAM [AvatA saMcA agni-yaMtra (--cantra) na. [saM.] agninA baLathI calAvavAmAM agni-yAna na. [saM.] agninA khaLa-- varALathI cAlatuM vAhana (eMjina, AgoTa, lAMca, vagere) vAdaLAM, 'nebyulA' lAlaceALa agni-tha puM. [saM.] AgagADI, relagADI [davA agni-rasa puM. [saM.] jaTharAgnine pradIpta karanArI eka dhAtuja [grAhI, inphlemekhala'agni-rUpa vi. [saM.] (lA.) atyaMta krAdhI [takhiyA agni-rAga puM. [saM.] zarIramAM jhALa jhALa thAya evA rAga, agni-varNa vi. [saM.] agninA jevA caLakatA pILA raMganuM, agnivarNA vi., . [saM.] madirA, dArU [ryuM.' agnivaryuM" vi. [saM, agnivarge + gu. ''' ta.pra.] jue 'agniagni-vardhaka vi. [saM.] jaTharAgnine uddIpta karanAru agni-vaMza (-vaMza) puM. [saM.] jue 'agnikula.' agni-vi vi. [ + saM. vik] agnividyA jANanAra agni-vidyA strI, [rsa] agni pragaTa karavAnI vidyA agni-vRddhi ii. [saM.] jaTharAgninI dIpti agni-vettA vi., puM. [saM.] e agnivida', agni-zayyA strI. [saM.] citA, ceha baLatarA zamAvanAru agnizAmaka vi. [saM.] agni bujhAvanAruM. (2) zarIranI agni-zAlA(-LA) srI. [saM.] saLagatA agni jyAM vedImAM hoya che tevuM sthAna, agniheAtranuM sthAna agni-zikhA strI. [saM.] AganI saga, cinagArI, jhALa agni-zuddhi strI. [saM.] agnimAM nAkhI zuddha karavAnI prakriyA, (2) (lA.) AkarI kaseTI ramata. (ra) AtAkhAjI agni-khUNA puM. [ + jue 'khUNeA.' gu.] agnikANa agni-gabhaeN puM. [saM.] araNInuM jhADa. (2) khIjaDAnuM vRkSa. (3) sUryakAMta maNi agnigarbhA strI. [saM.] pRthvI (aMdaranA bhAgamAM agnihAvAne kAraNe). (2) zamI-khIjaDAnuM vRkSa. (3) meATI mAla-kAMkaNI (gheDa) agni-yAva(-vA) puM. [rsa. agnithrAvA] jvALAmukhI parvatanA jAmelA rasanA paththara. (2) AgiyA paththara, sUryakAMta agni-cakra na. [saM.] khaLatA agninuM kuMDALuM. (2) zarIramAM mAnelAM 6 caDhDhAmAMnuM lavAMnI vacce AveluM e nAmanuM cakra, (yega.) agni-cuMbaka (-cumbaka) vi. [saM.] saLagI UThe tevuM, javAlAagni-vAlA(-LA) strI. [saM.] agninI jhALa agni-takhta vi. [saM.] agnimAM tapAveluM.(ra) (lA.) zuddha agni-ya puM., kha.va. [saM., na., e.va.] gADhuMpatya AhavanIya ane dakSiNa e nAmanA traNa agni agni-dAtA huM. [saM.] citA upara muDadAne Aga cAMpanAra agni-dAha puM. [saM.] citA upara mudrAne Aga cAMpavAnI kriyA agni-divya na. [saM.] agniparIkSA, AgamAM nAkhI zuddha karavAnI prakriyA agni-dIpaka, "na vi. [saM.] jaTharAgni pradIpta karanAruM agni-dIpti strI, [saM.] jaTharAgninuM sateja thayuM e agni-deva puM. [saM.], tA huM. [ saM., strI. ] agninA adhiSThAtA deva agni-pakSa vi. [saM.] rAMdheluM agni-parigraha puM. [saM.] yajJamAM dIkSA laI agnine akhaMDa rAkhavAne levAtuM vrata agniparIkSA strI. [saM.] agnimAM nAkhI tapAvavuM e, (2) (lA.) AkarI kaseTI agni-parvata puM. [saM.] jvALAmukhI pahADa [purANa agni-purANu na. [saM.] hiMdu dharmanAM aDhAra purANeAmAMnuM eka agni-pUjaka li. [saM.] ananI pUjA karanAruM (pArasIo 'agnipUjaka' kahevAya che.) agni-pUjana na., agni-pUjA strI. [saM.] agninuM pUjana agni-prada vi.[saM.] agnidAtA. (2)jaTharAgnine pradIpta karanAruM agni-praveza puM. [saM.] AgamAM pesavuM e. (2) satI thavAnI kriyA agni-bala(-La) na. [saM.] pAcanazakti agni-khANu na. [saM., puM.] AtazabAjIne eka prakAra, havAI agni-maNi puM. [saM.] agni utpanna karanArA maNi, sUryakAMta, camaka agni-maya vi. [saM.] agnithI pUrNa agni-ma(maM)thana (-manthana) na. [saM.] yajJamAM araNInAM be lAkaDAM sAmasAmAM ghasI agni utpana karavAnI kriyA _2010_04 15 agni-dema puM. [saM.] jemAM agnine prAdhAnya ApI yajJa karavAmAM Ave che tevI cajJakriyA, jyetiNoma agni-saMdIpana (-sandIpana) na., agni-saMdIpti (-sadIpti) strI. [saM.] jaTharAgninuM satejapaNuM, pAcana agni-saMskAra (-saMskAra) puM. [saM.] muDadAne ApavAmAM AvatA vidhipUrvakanA agnidAha agni-sAkSika vi. [saM.] agninI sAme karavAmAM AvatuM (karma) agnisAt kri.vi. [saM.] agnimAM bhaLI jAya - saLagI nAza pAme ema [baMdhAtI muMjamekhalA, muMjanA TArA agni-sUtra na. [saM.] yajJa karatI veLA brAhmaNanI keDa upara agni-sevana na. [saM.] agninA tApe tapavAnI kriyA. (2) zeka (e garama pANInA paNa hAI zake.) agni-nAna na. [saM.] (lA.) agnimAM baLI maravAnI kriyA agni-sphuliMga (-li) puM. [saM.] cinagArI, taNakheA
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ 16 agni-huta] [a-dhaTatuM agni-huta vi. [saM] agnimAM homeluM ama-lekha che. [saM.1 vartamAnapatra-sAmacika-mAM saMpAdakIya agni-tra na. [saM.] brAhmaNanA makAnamAM sadA baLato rAkhavAmAM lekha, taMtrIlekha, lIDara [mekharAnuM Avate vedIne agni, (2) evA agnimAM karavAmAM AvatI ama-vatI vi. [saM., pR.] AgaLanA bhAgamAM rahenAruM, mukhya, homakriyA agravAla jue "agaravAla.' agnihotrI vi, pR. [saM., pR.] agnihotra karavAnI dIkSA agra(-2)-sara vi. [saM.] AgevAna, agraNI netA lIdhI che tevo (brAhmaNa). (2) e avaTaMkana brAhmaNa ama-sthAna na. [saM.) AgaLanA bhAganuM sthAna, ekharAnuM sthAna agnIya vi. [saM.] agnine lagatuM ama-sthiti vi. [saM.] AgaLanA bhAgamAM raheluM, mokharAnuM anyastra na. [saM. agi + anna] juo "agni-astra'. ama-haka-ka) muM.saM. + juo 'haka'.] paheluM hovAno adhikAra, anyAdhAna na. [saM. maHi + mAthAna] vidhithI agninI karelI "prAcara kaleIma' sthApanA aya-hAyaNa(na) puM. [+saM. dAna varSa7 varSano pahelo anyAya kuM. [saM. ma# + mArAtha] baLane aDI jamaNuM mahine, (prAcIna kALamAM pahelo hato mATe) mAgasara mahine bAja kALajA sudhI jatI AmAzaya pAchaLa AvelI e nAmanI ama-hAra 5. [saM.] sauthI pahelA ApavAne hise. (2) eka graMthi, "penkriyAsa' [[saM.1 TecakuM. (3) aNI khetaranI UpajamAMthI brAhmaNa mATe ApavA mATe rakhAyeluM ama vi. saM.] AgaLanA bhAgamAM raheluM, mukhya. (2) na. dhAnya. (3) brAhmaNanA bharaNapoSaNane mATe rAjya taraphathI azva-gaNaya vi. [saM.] agresara, agraNI, AgevAna apAyela gAma athavA jamIna. (4) devasthAnanI pUjA-arcanA agragaNya-te strI. [saM.] agresaratA, AgevAnI, netAgIrI ane pUjArInA bharaNapoSaNa mATe apAyela gAma athavA jamIna ama-gAmI vi. [saM.] AgaLa AgaLa cAlatuM. (2) AgevAna, a-gAja juo "a-garAja'. heDa aSAdhikAra chuM. [saM. yA + adhikA2] pahelo hakka ama-ja vi. [saM.] agAuthI janmela (mATuM-bhAI ke bahena.) a-grAmINa vi. [saM.) gAmaDAne lagatuM na hoya tevuM, nAgarika, (2) 5. brAhmaNa (cAra varNomAM virATamAMthI prathama janamelo zaherI [zaherI. (2) sabhyatAvALuM hovAnI mAnyatAo) a-grAmya vi. [saM] gAmaDAne lagatuM na hoya tevuM, nAgarika, aya-janmA chuM. [saM.] agraja. (2) brA. (3) brAhmaNa. aprAsana na. siM, agra + mAsanI AgaluM Asana, maikharAnuM ayajA vi., sI. [saM.1 TI bahena sthAna, pahelI beThaka " simajhamAM na Ave tevuM ama-jAti &ii. [saM.] brAhmaNa jAti a-grAha vi. [saM.] grahaNa karavA gya nahi tevuM. (2) ama-jivA strI. [saM.] jIbhanuM Teca - TeravuM [(pA.ke.) amAhAtA strI. [saM.] agrAhyapaNuM ama-7I vi. [saM.) AgevAna, agresara, nAyaka, pAyoniyara" athAga (grA) na. [saM. yaa + ma zarIrano Agalo bhAga ama-tA sI. saM.] paheluM rahevAnI sthiti, agrAdhikAra, ayAMza (-grAza) 5. [saM. mA + aM] Agalo hisse, prAthamya, pahelagIrI, "prAyoriTI' mukhya hisso [ra-mesTa', eDavAnsa' amatAkrama puM. [saM.] paheluM paheluM keNa enI Anuva, azcima vi. saM.] taddana AgaluM, paheluM, zarUAtanuM, "kArDinala', rDara oNpha prAyoriTI' [niyama, "prAyoriTI bejhijha' agrimatA zrI. [saM] agrapaNuM, prAthamya, agratA amatA-raNa na. [saM. + juo raNa.'] paheluM keNa ene aprimAdhikAra chuM. [saM. agrima + mAra] pUrvahaka, agrimatA a-grathita vi. saM.] na gUMtheluM aze kri.vi. [, sA.vi., e.va. pUrvanA samayamAM, AgaLa ama-daMta -danta) 5. [saM.] AgaLane dAMta [garALI hoya ema amadaMtI (-datI) strI. [saM.] AgaLa dAMtavALI eka jAtanI agresara vi. [saM.] juo "agrasara". amadAnI ve, muM. [, muM.] pretane udezI apAtuM dAna agresara-tA strI. [saM.] agresarapaNuM, AgevAnI, netRtva lenAra brAhmaNa, kATAlayo agresarI vi. [sa., pR.] agresara, AgevAna amadata puM. [saM.] agAuthI samAcAra laI janAra saMdezavAhaka aya vi. [saM.] agraNI, agresara, (2). juo "agraja'. ama-daSTi strI. [saM.] amidaSTi, agamacetI agha na. (saM.] pApa. (2) puM. e nAmane eka paurANika aka-kAra naM. [saM.] mukhya bAraNuM, mukhya daravAje asura (saMjJA., bhAgavata purANa.) ama-dhAnya na. [saM] comAsAmAM pahelo pAka - makAI agha-eka strI, jio "aghavuM + "ekavuM] hagavA ekavAne DAMgara sAme vagere roga, kAgaLiyuM, "kolerA" ama-nAsikA strI. [saM.] nAkanuM TIcakuM TeravuM agha-gha puM. [sa. magha + mova saMdha vinA] pApone samUha ama-pUjA strI. [saM] prathama karavAmAM AvatuM pUjana agha-kartA vi., pR. [sa., pR.] pApa karanAra aya-pRSTha na. [saM.] mukhapRSTa, 'TAITala-peja' aghakamAM ji. [saM., pR.] pApakarma karanAra [atyaMta pApI a-mahilI strI. [saM.] paTarANI agha-garka vi. [+ juo. garaka DUbeluM.] pApamAM gaLADUba raheluM, amacAthI vi. [saM., pR.] jue "agragAmI, a-ghaTa vi. [saM.] aghaTita, aNachAjatuM aya-yAdhI vei, muM. [saM., pR.] senAnA AgaLanA bhAgamAM aghaTa-ghaTanA strI. [saM] na banI zake te banAva rahI yuddha khelanAra yoddho a-ghaTatuM che. [+"ghaTavuM". "tuM" va.ka.] aNachAjatuM, aghaTita 2010_04
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-ghaTita] tevA banAva -ghaTita vi. [saM.] na baLeluM. (2) na banavA jevuM, aNachAjatuM aghaTita-ghaTanA srI. [saM.] atyAra sudhImAM na banyA hoya [karavAmAM kurALa (mAyA) a-ghaDita-ghaTanA-paTIyasI vi., strI. [sa.] aghaTita ghaTanA a-ghaTAvuM akri. AkhuM thavuM agharU puM. dharA, pANInA UMDA nA. (2) gheADA bAMdhavAnA takhelA. (3) hAthI bAMdhavAnuM hAthIkhAnuM a-dharlR vi. [+'dhaDavuM"] aNudhaDa, azikSita, mUrkha. (2) kheDoLa, kadarUpuM. (3) (lA.) suMdara [vALuM, kadarUpuM, beDoLa aghaDha-ghaNuM vi. [jue adhaDara + saM. ghATa dvArA] adhaDa ghATaadhaNa` puM. [jue 'adhavuM' + gu, 'aNu'kartavAcaka phreM.pra.] naM. (lA.) bIkaNa, carakaNa aghaNuOM na. [jue 'aghavuM'+gu. aNa'kriyAvAcaka rR.pra.] hagavAnI kriyA, hagaNa, (ra) malaDhAra, gudA ghaNu-khADha (-DA), vaNu (-Nya) strI. [jue 'aghaNare'+ 'khADa'ane 'khANa'.] jhADe pharavA javAnA meTA khADA, gukhADI, hagaNa-khADa, hugaNa-khANa aghaNu-zI(-sI) vi. [jue 'adhaNa '+ saM. tti - prA. sIddamAMthI 'sI' anuga-prakAra] vAraMvAra hagavA javAnA davALuM, jhADAnuM dardI, hagaNazI [hagaNI. (2) jAjaE, saMDAsa aghaNI strI. [jue adhavuM'+ gu. 'aNI' rR.pra.] malahAra, gudA, aNNA huM. [grA., 'adhavuM' + gu. 'aNuM' kR.pra.] malAra, gudA adha-duHkha na. [saM.] pApakarmathI AvI maLeluM duHkha agha-nAza,,na puM. [saM.] pApanA nAza karanAra agha-bhaya puM. [sa., na.] pApa thaI javAnI bIka agha-bhAjana na. [saM.] pApanuM sthAna adhamatha puM. [sa. magha + saM. mA~ dvArA] pApane mArge agha-mati strI. [saM.]pApI buddhi. (ra) vi. pApI buddhivALuM adha-maya vi. [saM.] pApathI bhareluM adha-marSaNa` vi. [saM.] pApane nAza karanAruM aghamarSaNura na. [sa.] hiMdu-TrionA saMdhyAvidhimAMnI pApa dUra karavAnI bhAvanAthI maMtra bolI jamaNI hatheLImAMnuM jala jamaNI nasakArIthI havA ApI DAbI bAju nAkhavAnI kriyA agha-maMtara (adhya-maMtaraya) strI. [jue 'adhavuM'+ 'taravuM'.] hagavA-mUtaravAnA rega, (ra) (lA.) laya trAsa ke sakhta mahenatane lIdhe thayelI kharAba sthiti gha-mecana vi. [saM.] pApamAMthI mukta karAvanAra adharaNiyAta strI. [jue aghdharaNI' + gu. 'Ata' ta...] pahelI vAra sagAM thayelI -- jenI agharaNInA prasaMga Ujava vAnA che tevI strI agharaNI zrI. [de. prA. anitrA] pahelavaheleA strIne garbha rahevAnA sumaMgala prasaMga. (2) araNInA prasaMganI ujavaNI, sImaMtAnayana saMskAra (meTe bhAge hiMduomAM sAtame mAse) agharALuM vi. [grA.] gaMduM. (ra) (lA.) luccuM agharALA yuM. vAsaNanI aMdara dAjhathI vaLate khara TA, ogharALA. *(2) mATe! camaceA mAruM vi. [saM. ba-gRha-na pakaDAvuM] samajhavAmAM-karavAmAM muzkelI bhareluM, kaThaNa, (ra) na. (lA.) muzkelIne samaya bha. ko.--r _2010_04 17 [akreTI a-ghareNiyAta vi. [+jue 'ghareNuM' + gu. 'Ata' ta.pra. gharANuM-gira nahi mUkeluM, sva-mAlikInuM agharALa puM. mUMjhArA [dvAra, guda] adha-vATa (-Taya) [jue 'adhavuM' + gu. vArai' (mArga) ] malaadhavADha (-Datha) srI., rUDA puM. [jue 'adhavuM'dvArA,] hagelAMee karelA gaMdavADa. (2) (lA.) ghaNI gaMdakI agha-vAna vi. saM. aghavAn puM.] pApI adha-vimocaka vi. [saM.] pApamAMthI UDAvanAra, adhameAcaka athavuM akri. [jue 'haLavuM'; mahAprANa zrutinA sthAnapalaTAthI 'adhavuM] maLatyAga karaveA, jhADe pharavuM, maLazuddhi karavI. aghAvuM bhAve., kri. aghADa(-tra)vuM, pre., sa, kri. atha-hara(!) vi. [saM.], gha-hartA, agha-hArI vi. [saM., puM.] pApane nAza karanAra aghATa' vi. [saM. mA-ghATa hada] makAnanA jamIna ane khAMdhakAma sahita kula hakka ApI devAmAM Ave te rItanuM. (2) bina-zaratI a-ghATaOM vi. [saM.] apAra, anaMta aghATa-nadAvA kri.vi. [jue aghATa + na + dAvA'.] jenI sAme kaze| dAvA na cAle tevA kula hakka sAthe aghATiyuM, aghATI vi. [jue aghATa^+gu.'iyuM'-I 'ta...] kula hakka sAthenuM aghaDavuM jue 'adhavuM'mAM aghA(-ghe)DI, kheADI strI. [de.prA. apAliyA] aveDAnA jevI eka vanaspati, boDI aghADI, pApaDI kAMga, kAka Mdha avA(-ghe)DA huM. [de.prA. badhAma-] e nAmanI eka pavitra gaNAtI vanaspati athANu na. [jue 'adhavuM" + gu. 'A'kR. pra.] hagavAnI hAjata, hagANI. (2) jhADA, maLa, vizvA aghANI strI. [jue 'adhavuM' + gu. 'ANI' kR. pra.] hagavAnI hAjata, hagANI aghANuM vi. jue 'adhavuM' + gu. 'ANuM kR.pra.] jene hagavAnI hAjata thaI che tevuM, hagANuM a-dhAtya vi. [saM.] marI na nakhAya tevuM avAmaNu (-Nya) strI. [jue 'adhavuM' + gu. 'maNa'kR.ta.] vAraMvAra jhADA thAya evA roga, atIsAra. (2) (lA.) du:kha, pIDA. (3) bhaya trAsa ane ' zramathI thayelI kharAba sthiti aghAyuM vi. adharuM, muzkela. (2) layaMkara, bihAmaNuM Avayu vi. [saM.] duSTa, pApI. (ra) nukasAna karanAruM adhAra (-ratha) strI. [jue 'avuM' dvArA.] pakSInI caraka, [jagyA adhArA puM. [jue 'adhavuM' dvArA.] gaMdavADa. (2) gaMdavADanI adhAti strI. [saM. apa + mati] adha ane arti - pApa hagAra ane duHkha aghAvavuM jue 'avavuM'mAM. (ra) (lA.) jorajulamathI kAI pAsethI nANAM kaDhAvavAM. (2) bhAre bhaya ApavA aghAvuM jue 'aghavuM'mAM. aghAsanuM akri. pastAvuM agheTI zrI. garamAgarama tAjA geALamAM AtheluM Adu
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ aDI] [acare-acare rAma aDI jao aghADI'. cAlavAmAM ke gIta gAvAmAM zarIrane eka bAja aTakAvI ake jao aghADo'. AMcake khavarAvI levAte laheke aDe . moTA cAmaDAnA be TukaDAmAM pratyeka TukaDe a-cakSu vi. [+saM. va@ na.] AMkha vinAnuM, AMdhaLuM aghera vi. [saM.] jenAthI vadhu bhayAnaka bIjuM kaI nathI tevuM, acakSu-gamya vi. saM. avaLa] AMkha sivAyanI IdriyathI atyaMta bhayaMkara. (2) (lA.) 64, ghAtakI. (3) nIca - jJAnathI jANI zakAya tevuM [na thayuM hoya tevuM aghora-nAtha . [.] bhUtanA svAmI, zivajI a-caDa(-) vi. [+jue "caDa (-)vuM'.] khAtAmAM jamA-udhAra aghora-paMtha (-9) 5. [+sa. vavina nuM 5.vi., e.va. aca9(8)-meLapuM. [+ juo meLa.']varSa Akhare rojameLamAM vanyA: melI sAdhanA karanArA bAvAone saMpradAya karavAmAM AvatI jamA-kharcA (nAmuM.) aghorapaMthI (panthI) vi. [+gu. 'I" ta.pra.] aghora-pavanuM a-caDha(hA) vi. [ + jue "caDA(-4)."]jene palaTavAmAM anuyAyI nathI AvyuM tevuM (DuM) ara-maMtra (-manca) . [saM.] aghara-paMthane dIkSAmaMtra a-caDha jue "acaDa'. aghera-mArga kuM. [saM] juo "ara-paMtha." acaDha-meLa juo "acaDa-meLa'. aghoramAgI vi. [4, pR.] juo "aghorapaMthI." acaDhAu jue "a-caDAu'. [jaDa, TheTha ara-vidyA strI. [saM.] aAra-paMthInI maMtravidyA. (2) (lA.) a-catura vi. [i] caturAI vinAnuM, bethaDa. (2) (lA.) melI vidyA acapacuM vi. [saM. ardha->prA. ma + gu. pacavuM+gu. "u" agherA vi., strI. [saM] bhAdaravA vada caudasa kupra] aDadhuM pakaveluM, kAcuM pAkuM. (2) thoDuM pravAhI ane thoDuM adhArI vi, puM, [se, muM.] avara-paMthane anuyAyI bAvo. ghATuM evuM, gadagaduM ['AI" ta.ka.] acaparApaNuM (2) (lA) pahADanI che vagere ujajaDa ane bihAmaNI aca(-9)para(-LA)I strI. [juo aca(-9)paruM,-luM" + gu. jagyAmAM rahenAra mAnava [jevI Teva aca(cha), -LuM vi. [grA.] aTakacALuM, tophAnI, mastIkhora aghorI-verA puM, ba.va. [+ ja "vaDA'.] aghorapaMthInA a-capala(La) vi. saM.] capaLatA vinAnuM, acaMcala. (2) a-gheASa vi. [sa.] jenA uccAraNamAM raNukA jevo vani na dhIra, gaMbhIra [(2) gaMbhIratA UThatAM kaThorapaNuM hoya che tevA (varNa) -(kacaTatapa pachaThathapha acapala(La)-tA strI. [saM] capaLatAne abhAva, acaMcalatA. zaSasa e vyaMjane "aSa' che). (vyA.) acapalI strI. [grA.] ramata-gamata, khela adhIva chuM. [sa. magha + mogha] pApono samUha, kabaMdha pApa a-capaLa juo "a-capala".. a-gheya vi. [saM.] suMdhavA nahi tevuM a-capaLatA juo "a-capalatA', aspR., ba.va. [saM. san 2 ghoDha yau - ema a-capaLAI strI. [saM. -vAtra ne gu. + gu. "AI 'ta...] 3 thI 2 pratyAhAra sudhInA muLa 9 svarenI mAhezvaranAM capaLatAne abhAva, acaMcalatA sutro pramANenI pANinie svIkArelI saMjJA] svare. (vyA.) acapaLAI juo 'acaparAI', acaka' (-katha) strI, jio "acakavuM'.] aTakaNa, kesI, aca(-)paNuM ja "acaparuM." AgaLI. (2) (lA.) naDatara, muzkelI acabUca kiM.vi. acAnaka, ekAeka acakara krivi. [ravA.] acAnaka [amuMjhaNa acamacavuM, acamacavavuM, acamacAvavuM e "hacamacavuM'mAM. acakaDuM na. [ravA.] kAMI sAMbharI AvavAthI chAtImAM thatI a-cara vi. [4] hAle cAle nahi tevuM, ajIva, sthAvara acakana puM, na. [hiM.] chAtInA bhAgamAM pAse pAse beriyAMvALI acarake puM. AMcake, dhakko. (2) (lA.) umaLake [lAga DagalA tathA aMgarakhAnI mizra banAvaTa, vadhu lAMbe Dagalo (rU.pra.) dhakko pahoMcava, nukasAna thayuM. 0Ava (rU.pra.) ("zeravAnImAM ane acakanamAM thoDe taphAvata che. baMne vahAla AvavuM]. uttara bhAratanA prakAranA DagalA che.) acaraja(-ta) na., tI strI. [saM. mArU > prA. cannarikaM]. acaka-macaka kri.vi. [2vA.] ekadama, ociMtuM Azcarya, navAI. (2) (lA) navAI upajAve tevo banAva acakA-kA)vuM a.kri. [ravA.) khecAvuM, saMkoca anubhavavo. (7)cara-paca(cha) vi. kAcuM karuM. (2) krivi, (lA.) rahI (2) kAma karavA jatAM AMcako khA. (3) belatAM jIbha rahIne, thoDI thoDI vAre. [khAvuM (rU.pra.) jete khAdhA karI thAtharAvI. acakAvavuM che, sa, phi. acarAvavuM sa. kri. (anAjane) sUpaDA vaDe sApha karavuM, jhATakavuM. acakAmaNa na. [jue acakavuM' + gu, "AmaNa ku.pra.] acarAvavuM karmaNi, ji. acarAvAvavuM .sa. ki. acakavA paDavAnI sthiti. (2) acakavAnI muzkelI acarAvAvavuM, acarAvAvuM ja "acarAvavuMmAM. acakAro . [ juo acaka' dvAra.] dhakko, haDasele. a-carita vi. siM.1 asvAbhAvika, alaukika, divya (2) AMcake. (3) dhasAro aca(cha)-paca(cha)vi. [jue "a-7)cara -paca()ra' acakAvavuM jue "acakavuMmAM. + baMne aMgAne gu. "G' ta.ka.] sAjumAMduM acakAvuM e acakavuM. [sthiti, acakAmaNa acare-acare-rAma (rU.pra.) ("rAma" "rAma" uccAra-nI rIte acake . [ja "acakAvuM' + gu. "e" ka. pra.] acakAvAnI popaTane bhaNAvavAmAM Ave che enI paDe che) samajhayA vinA acakAtmacake puM. [ juo "acake' + macake'.] balavA gakhyA kare tevuM, popaTiyuM 2010_04
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ acaro [a-celikA a-care puM. +i jae "caravuM" + gu. 'o" ka. pra.] caravAmAM acA-vicALe kri. vi. jio "vacALe"ne dirbhAva, gu. nukasAna kare tevI vanaspati ghAsa vagere e" + sA.vi., pra.] vacce vacce. (2) AMtare AMtare. aco-kacaro chuM. [ja "kacarone dvibhava.] (lA.) upayoga (3) cAre kera, comera vagaranI cIja vastuo. (2) Acarakucara,game te maLyuM khAvAnuM a-cAMcalya (cAcaya) na. [saM.] acaMcaLatA [cikitsA a-cavita vi. [saM.] cAvyA vinAnuM. (2) (lA) cAkhyA a-cikitsA strI. [saM.] cikitsAnA abhAva, (2) ochI vagaranuM. (3) anubhava levAyA vinAnuM parvata, pahADa a-cikitsita vi. [saM.] jenI cikitsA ke IlAja nathI karavAmAM a-cala-La) vi. [saM.] khase nahi tevuM, sthira, daDha. (2) puM. Avela tevuM. (2) jenI jAMca nathI thaI tevuM a-cala8-)-tA strI. [saM.] acaLapaNuM a-cikisanIya, a-cikisya vi. [saM] jenI cikitsA acala(La)pada na. [saM.] mokSapada ke IlAja na thaI zake tevuM acalavAdI vi. [saM., j] pitAnA mata-siddhAMtamAM kazuM na a-cikaNa vi. [saM] cIkAza vagaranuM badalanAruM, "no-cejara' (A.bA.) a-cita(ta) vi. [saM. ma-vita] jemAM jIvanatatva nathI tevuM, acalA(-LA) strI. [saM.] pRthvI jaDa tattava. (2) prakRti tatva acalAyatana na. [saM. ma +mAvatana] sthira sthAna a-citta kri.vi. [saM.] citta-myAna vinA, bedhyAna acalA-saptamI strI. [saM.] mAdha sudi sAtamanI tithei acittava na. [saM.] jaDa tatva, jaDa padArtha ("pRthvI" vagere) a-calita vi. [saM.] na khaseluM, sthira a-citra ve [saM.] citro vinAnuM. (2) vyaMgyArtha vinAnuM, (kAvya) acavana strI. [saM. bhAvamana na.] jue "Acamana'. a-citrita vi. [saM.] cItaryA vinAnuM, citrahIna acalAvavuM sakei. [o "acavana', - nA.dhA.] prabhune a-cira vi. [4] lAMbA kALanuM nahi tevuM. (2) thoDA samaya sAmagrIbhaga dharAvI khaseDI lIdhA pachI Acamana karAvavuM pahelAMnuM, najIkanA samayanuM acavyuM che. [de.prA. vava kahevuM. + gu. "yuM." bhaka] nahi a-cirakAla-I) 5. [saM.] Take samaya, thoDo samaya kaheluM. (2) (lA.) anubhava vinAnuM [cAkhyA vinAnuM a-cirakAlI(-LI) vi. [saM., pR.] TUMkA samayanuM, kSaNika acaLyuM vi. [saM. 7 khasavuM, paDavuM + gu. "yuM bhU.kR.] cAvyA- a-cinita vi. [saM.] jenA upara cina-nizAna karavAmAM acaLa juo "a-cala'. AvyuM nathI tevuM, nizAna vinAnuM acaLatA o "acalatA'. a-cita (-cinta) vi. [saM.] ciMtA vinAnuM, nizcita acaLa-pada jue "acala-pada'. a-ciMtana (-cintana) na. [4] vicAraNAne abhAva, dhyAnane acaLA juo "a-calA'. [keTinuM, zAzvata abhAva acaLuM ve. [saM. ma-va-*-] acaLa, sthira. (2) (lA.) sthira- a-citarIya (-cinta-) vi. [saM.] vicAramAM na AvI zake a-caMcala(La) (-ca -) vi. [saM.] haravA pharavA-kAmakAja tevuM. (2) vicAra na karavA jevuM karavAmAM capaLa nahi tevuM, DhIlI prakRti-svabhAvanuM. (2) dhIra a-citayuM (--cita-) vi. [ + juo "ciMtavuM' + gu. "yuM" svabhAvanuM bhu kR] nahi vicAreluM, acituM, ociMtuM acaMcala(-1)-tA (-ca-) strI. [saM.] caMcaLatAne abhAva a-citita (-citita) vi. [saM] nahi dhAreluM. aNadhAryuM. a-caMcaLa (caLa) jue "a-caMcala', (2) (lA.) gUDha, atakartha. (3) ki.vi. ekadama, ekAeka, a-caMcaLatA (-cagaLa-) e "a-caMcalatA'. aNadhArI rIte [AveluM aNadhAryuM acaMbe (acambe) 5. [saM. 'aAvamuta-prA, a muma-vi.] a-ciMtuM (cinha) vi. [saM. vintita] ekAeka banI Azcarya, vismaya, tAjubI (ja..mAM "acaMbhe'.). acitanIya (-cita-), aciMtya(-cinya) vi. [saM.] acA' strI. jamAva, bhIDa, giradI. (2) gaMdakI, kacare. (3) vicAra na karavAmAM AvyuM hoya tevuM, dhAraNA bahAranuM. (2) agate, aNajo vicAra na thaI zake tevuM, avicArya [jae "aciMtuM'. acA2 5., ba.va. paDozI sAthenA vartanamAM pALavAnA niyama aciMtyuM (cinha) [+ saM. vinittata- > prA. briti-]. a-cAkSuSa vi. [saM.] AMkhathI na dekhAya tevuM acI strI. ramatamAM uThAvavAmAM Avate vAM, aNI, kaca acAnaka Divi. [+ jue "cAnaka'.] dhyAnamAM AvyuM-rahyuM na a-catuM vi. juo 'aciMtuM'. hoya e rIte, ociMtuM, ekAeka, aNadhArI rIte, Aka- a-cuMbaka (-cumbaka) vi., S. [saM.] cuMbaka sivAyano padArtha smika rIte a-cuMbakIya (-cumba-) vi. [4] jene cuMbaka kheMcI na zake tevuM a-cApala-hya) na. [saM] capaLatAne abhAva. (2) sthiratA acUka kri. vi. [+juo 'cUkavuM'. ]cUkA-bhaDyA vinA, jarUra, acAra na. [phA. "acAra'-athANuMPage #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-ceSTa [achAba aSTa li. (sa.] ceSTA-hilacAla vinAnuM, akriya, 'paeNsiva' ayuta-kezava (amyukezava) na. siM. yayukta rAtre (na.le.) r(2) bezuddhi, bebhAnapaNuM rAmanArAthaLa e kalekane pUjananI-kathA vagerenI samAtimAM aSTatA strI. [saM] halanacalana vinAnI sthiti, jaDabhAva. pATha karavAmAM Ave che, e uparathI] (lA.) samApti [azruta a-Nita vi. siM] jene mATe yatna karavAmAM na AvyuM (ayyata) karavuM (rU.pra.) pUrNa karavuM] hoya tevuM [[saM.] acetana, jaDa ayutAnaMda (-nanda) vi., pR. [sa, mayuta + mAna jemane a-caitanya na. siM] caitanya - cetanapaNAno abhAva. (2) vi. AnaMda avicalita - akhaMDa che tevA (paramAtmA) a chuM. [saM yathA > prA. kAdavama, hada bahAra hovApaNuM] ati strI. [saM.] avicalitapaNuM, sthiratA [bhUkhyuM jamAva, bhIDa, (2) kacarAne bharA, gaMdakI. (3) vALa sApha achaka kri.vi. jotajotAmAM (2) bezaka, alabatta, (3) vi. na rAkhavAthI thato aNagame. (4) agate, aAje. [5ALa achakalA -ve 5., ba.va. [+ juo 'veDA."] AchakaDA(u.pra.) baLiyA vagere prakArane e nIko hoya tyAre vaDA, chAlakApaNuM, vartananI halakAI jovA AvanArAM bahAranAM mANasene AvakAra na Apa] achakaDuM -luM) vi. [saM. ma24] (grA.)] juo AchakaDuM'. (2) aca-acI strI, jio "a",-dvibhava + gu. "I'ta...] (lA.) vAcaDuM, avinayI khUba khAvAthI peTamAM thatI akaLAmaNa, achAchI achakalAI strI. [ja "achakaluM' + gu. "AI' te.pra.], a-caka-presa vi. [+ jue "cAka(ka)".] nakakI achakalA-veDhA juo "achakaDAveDA'. karavAmAM AvyuM na hoya tevuM, anizcita achakaluM vi. [saM. ma] juo 'AchakaluM." aka-krosa-tA strI. [+sa, ta..], a-ceka-kapha)sAI a-cha vi. [sa. ] nahi chaDeluM, photarI kADhavAmAM na AvI strI. [o "cAka(-)sa' + gu. "AI' te.pra.] cAsa- hoya tevuM [hAya jemAM tevuM paNAne abhAva [aprerita achaDa(-2)tuM vi. uparATiyuM, viSayane sparza karyo - na karyo aAdita vi. siM] jene preraNA karavAmAM nathI AvI tevuM, a-chata strI. [sa. sattA astitA, hevApaNuM] chata - vipulatAne aca-pace puM. jio "acAne dvibhava] gaMdavADa, (2) saDe abhAva, TAMce, taMgI, tANa, skersiTI acArya na. [saM.] corI na karavI e, asteya a-chatuM vi. [saM. dhAtunA varta.kR. > prA. vaMta acArya-vrata na. siM] corI na karavAnuM vrata > gu. chatuM] chatuM nahi tevuM, chAnuM, gupta a-chata jI. juo "achata' a-chatra vi. [saM. yama-chatra] o "acchatra'. a-chatra, 07 vi. [saM] chatra vinAnuM, (2) (lA) vaDIle achapara(-La)I juo 'acaparAI.' vinAnuM [na chupAveluM a5-LuM) ja "acaparuM'. a-chana vi. [saM.] DhAMkeluM nahi tevuM, khulavuM, ughADuM. (2) achapaLAI juo "acaparAI." a-chaMda (27) vi. [saM. maidaH ] jemAM dezanuM baMdhana achapanuM ja "acapa'. nathI tevuM (padya, kAvya vagere), gaghAtmaka achabaDA puM, ba.va. zarIra upara zrI chavAI maTI kelI achAMdasa (-chAndasa) vi. [saM.] chAMdasa-vaidika na hoya tevuM, thAya che te cepI roga (eka prakArane okha) udaka sAhitya sivAyanuM. (2) kaMbaMdhana vinAnuM a-chabuM vi. [+ jue chabavuM +gu. "u" ku.pra.] jene chabIa-chidra vi. siM] chidra vinAnuM, bAkA vinAnuM. (2) (lA.) --poMcI na zakAya tevuM, UMcAImeTAIvALuM khAmI vinAnuM, (3) bhUla vagaranuM [cAlu, kAyamI achara-pachara jue "acara-pacara'. anachinma vi. [saM] devuM nahi tevuM, akhaMDa, AkhuM. (2) a-charatuM juo. "achaDatuM." achinna-dhArA strI. [saM.] satata vaheto pravAha acharuM-pakaruM juo "acaruM-pacaruM.' achuM vi. [saM. a-- > prA. majhama. hiM. "acchA.'] achavAvuM a.kri. [de.prA. 34, ochuM thavuM] karamAI javuM sAruM, rUDuM, suMdara, (hiMdImAMthI uchIne maLela zabda). (2) phAla-kUla vagerenuM ochuM UtaravuM. (3) chAMyaDAne lIdhe a-cheda puM, ba.va. [sa, ma-cheva AkhuM cAkhA (caro) vaNa che lAgI a-chedya vi. [saM] chedI-kApI na zakAya tevuM achaMda (-) kri.vi. adhara aphera vi. [saM. sarSa > prA. cahna >gu, "adha' + gu, "zera" a-chAjatuM vi. [+ chAjavuM' + gu. 'tuM va..] chAjezyala | de.prA. sejI, saMdhithI] aDadhA zera(jUna 20 rUpiyAbhAra ke nahi tevuM, aNaghaTatuM, agya 40 rUpiyAbhAra)nA vajananuM. (2) aTheranA vajananuM teluM achATavuM sakri, juo "achaTavuM." - kATaluM achATa . [ juo ochADa."] juo 'ochoDa.' accheriyuM na. [+gu. IyuM" ta.pra.] ajhera samAya tevuM mApa achATha-5chAta strI.[ juo "pachADIne dvibhava.] (lA.) aDacaNa, ari puM, AcherI strI, are !. [jao "ache. naDatara. (2) dhAMdhala, dhamAla riyuM + gu. 'I' - '' ta...] aheranA vajananuM teluM achATavuM sa. [isa. mA-4] AiTavuM, pachADavuM a-zyata vi. [saM.] na khaseluM, avicalita, sthira, (2) puM. a-chAnuM vi. [+ jue "chAnuM."] pe nahi tevuM, khulluM, pragaTa viSNu, kRSNa (Izvaratvane kAraNe) achAbe puM. [ara. "hijAba" rakSaNa karavuM, saMtADavuM. guja.mAM azruta-tA strI. [saM.] ayutapaNuM, na khasavApaNuM achAbA' puM, ba.va.] varaDAmAM vararAjAnuM moDhuM DhAMkavA 2010_04
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ achAvavuM) [ajame. mATe pAghaDI-sAphAnA AgaLanA bhAgathI laTakAvavAmAM AvatA ajagara-vRtti strI. [saM.] (lA) ajagaranA jevuM ALasu senerI kasabanA tAra [vAparavA kADhavuM valaNa, bhAre ALasa. (2) vi. bhAre ALasu achAvavuM sa.ki. [sa, macha uparathI nA.dhA.] (navuM vAsaNa) ajagara-vrata na. [saM.] ajagaranI jema eka jagyAe paDI achALavuM sa.kri. [saM. 3- rAnA preraka uparathI] uchALavuM. rahI prArabdha karma pramANe jIvavAnI sthiti (vAsaNamAM cIja) UMce nIce karavI - upara taLe karavI ajagaMdhA (-galpA) strI. [saM.] ajameda nAmanI vanaspati achAMdasa (-chAndasa) juo "acchAMdasa. ajagaMdhinI (-gazvinI) strI. [4] maraDAziMgI nAmanI a-chidra juo "achidra.' vanaspati a-chidrALu vi. [+juo "chidrALu.] chidra-cheda vinAnuM [tevuM a-jaghanya vi. [saM.] halakI prakRtinuM nahi tevuM, umadA, khAnadAna a-chIpa vi. [+ juo chIpavuM.'] chIpe nahi - zAMta thAya nahi a-jaTA strI. [saM.] bhaya-AMbalI nAmanI vanaspati a-chUTa vi. [ + juo chUTavuM.] chaTuM-dUra na thAya tevuM a-jaTila vi. [saM.] jaTila nahi tevuM, saheluM, saraLa achUta vi. [hiM.] sparza karavA gya nahi tevuM, aspRzya. a-jaya vi. [saM.] jaDa nahi tevuM, sacetana (2) (lA.) hiMduomAM pUrve gaNAyeluM aspRzya kemanuM aja(--jaja) vi. [2.prA., "upapati' 'jAra] (lA.) ajajaDa, achaddhAra . [+ saM. 3dvAra] aspRzya gaNAtI kemanI aDabUtha ta. pra.] aDapaNuM unnati karavAnuM kAma aja(-jaja)DhAI strI. [ja "aja(jaja)Da' + gu. "AI' a-chUpuM vi. [+ juo "puM'.] chAnuM nahiM tevuM, pragaTa, jAhera aja-tanayA strI. [saM.] brahmAnI putrI, sarasvatI a-cheTa vi. [+ jue cheTuM.] aMta vinAnuM, apAra ajatarapha(-) kri.vi. [. + ara. + phA. pratyaya + gu. "e" a-cheda vi. [juo acchedya'.] na chedAya tevuM, na bhAMgI zakAya sA.vi., pra.] taraphathI (sarakArI patravyavahArane zabda) tevuM, AkhuM, akhaMDa ajanabI(vI) vi. [ara. ajanavI] bIjA dezanuM. paradezI. a-che juo "acchedya." (2) ajANyuM, aparicita vuiM. paramezvara, paramAtmA a-che . [sau.] taMgI, tANa, (2) naDatara, nukasAna. (3) ajanmA vi. [se, muM.] jene janma nathI tevuM, aja. (2) kacare, bagADa. (4) khetaramAM DhorathI thatuM nukasAna. (5) (lA.) ajanmI vi. [+. "I' ta... ] ajanma beja, bhAra. (6) bhIDa, giradI a-japa vi. strI, siM] svAbhAvika rIte ja zvAse zvAse ache, ache krivi. [saM. accha sAruM] vAha vAha [acho kudaratI rIte thato toDa prakArane japa, haMsAmaMtra (achA) vAnAM karavAM (rU.pra.) sArI rIte AdarasatkAra karo] ajapAjapa (pu.) [saM.], ajapA-jA5 5. laga prakAranA acha-chAyA strI. (lA.) AsapAsanA. (2) sArasaMbhALa, saMrakSaNa svAbhAvika maMtranA japa. (taMtra) acha-chAMyA kuM., ba.va. (lA) lADa laDAvavAnI kriyA aja-pAla(-La) . [saM] bakarAMdheTAMone vALa achAchI A. [grA.] bahu khAvAthI peTamAM thatI UlacavAlaca- ajaba vi. [ara.] navAI upajAve tevuM, adbhuta, AzcaryakAraka -akaLAmaNa ajaba-khAnuM na. [+ jue khAnuM'.] ajAyabakhAnuM, prAcIna achA-vA kri. vi. jio "aDo' + "va" (mApadarzaka arvAcIna vastuonuM saMgrahasthAna, myujhiyama pratIka)] baLadanI rAzanI laMbAI jeTaluM che, ajaba-gulamaherI strI. [+ phI.] eka kapita pakSI (jene achAtA-hAra chuM. [juo "aDa' + saM.] DokamAM paheravAne cahere strI ane jene be pAMkha, cAra paga, eka cAMca, senArUpAne aDo ane hAthInA jevuM mAthuM hovAnuM manAya che.) achaDe puM. saM. -choTaka baMdhana. prAkata praga. de.prA. ajamavuM. [ara.] arabastAna sivAyanA IrAna turAna vagere deza baMdhAyeluM] sanArUpAnI gaLe paheravAnI tAranI thelI ajamI vi. [ara.] IrAna vagere dezane lagatuM sAMkaLI. (2) khIsAnA ghaDiyALa mATenI sAMkaLI. (3) pazune ajamAya(ke)za strI. [phA. AmAcizu] ajamAvI jevuM bAMdhavAnuM deraDuM. (4) pATInuM gUMcaLuM. (5) rAza, lagAma. (6) e, prAga, ajamAza, akhatare, "TrAyala." (2) kaseTI, dIvAlane athavA gaDhanI rAMgane bhAga parIkSA. (3) strI. kAmacalAu nimaNUka, "prebezana" achata2 vi. [(grA.); "AchuM' uparathI.] ochA prakAzavALuM, jhAMkhuM ajamAya(-meM)zI vi. [+gu. "I' te.pra.] ajamAyazamAM a-cheluM vi. [ + cholavuM' + gu. "G" ka.. ] cholI ke rada lIdheluM, prAgika, 'ekalereTarI'. (2) kAmacalAu, mArIne ThIka na kareluM, ghaDayA vinAnuM haMgAmI, probezanarI' achA-vAnAM juo "a-acha vAnAM" - "achA'mAM. ajamAvavuM sa. ki. [phA. "AjhamAyiza', -nA, dhA.]ajamAveza a-ja vi[4] jene janma nathI tevuM, ajamA. (2) 5. karavI, akhatarA kare. (2) tapAsI javuM, kasavuM. (3) paramezvara, paramAtmA. (3) brahmA. (4) kAmadeva, (5) bakare. (lA.) mAravuM [hAtha ajamAvo (rU. pra.) mAra mAro] (6) gheTe [Lo DAmara ajamAza strI. juo "ajamAyaza'. aja-kaNuM chuM. [saM.] eka vanaspati. (2) maracIne choDa, (3) aja-mukha na. [saM] bakarA ke gheTAnuM moTuM. (2) puM. dakSa AjakAla puM. [saM, puM, na.] eka vanaspati. (2) AMkhanA prajApati (enuM meTuM bakarAnuM thayAnI anuzra ti). (saMjJA.. * DoLAno eka rega (sarpa (2) (lA.) ALasu mANasa ajame chuM. [saM. manamoDhA strI, phA. amU] masAlA temaja ajagara 5. siM.] (bakarIne paNa gaLI jAya tevA) mahAkAya esaDamAM vaparAtAM eka prakAranAM tIkhAzavALAM biyAM[0Apo 2010_04
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-4] (3.pra.) lAMca ApavI. kAlave (.pra.) rIsa ke dhUMdhavATa dUra karAvavA upAya karave] a-jaya huM. [saM.] jayane abhAva, parAjaya. (ra) vi. phAI bIjuM jenA upara jacana meLavI zake tevuM, ajeya, aparAjita ayA zrI. [saM.] mAyA. (ra) bhAMga. (3) haraDe a-jayya vi. [saM.] na hAre tevuM, ajeya, aparAjeya a-jara vi. [saM.] jene jarA - ghaDapaNa na Ave tevuM, avinAzI. (2) na pace tevuM ajarAmara vi. saM. antAmara (ba'r + amara)] jene na ghaDapaNa Ave - ta maraNa Ave tevuM, avinAzI ajarAla(-La) vi. [ara. 'ijharAIla', metanA phiraste] (lA.) bhayAnaka. (ra) mATuM vizALa ajaOM vi. [grA.] behada, ghaNuM ajarA huM. [sa, manarala- > mana tra-] ajIrNa, apace ajarA-majarA huM. [jue 'mannara' - 'mujarA', 'marA'nA ltiva.] salAma. (2) (lA.) rAmarAma, sAhebajI. (3) AnaMda ajala strI. [ara.] aMtakAla, mRtyu. (2) kameAta. (3) nasIba ajala-maMjila (-majila) srI. [ + ara. maMjhil] maraNa samayanI kriyA. (2) kabara avale puM. tulasInA prakAranA eka cheDa ajavAza(-sa) puM. [jue 'ujAsa'.] ajavALuM, urjAsa ajavAzi(-si)yuM na. [ + gu. 'iyuM' ta. pra. ] (jemAMthI prakAza AvyA kare tevuM) jALiyuM, ajavALiyuM ajavAsa jue 'ajavAza' [ajavALAnA jhamakAre ajavAsaDA yuM. [jue 'ajavAsa'gu- 'huM' svArthe ta.pra.] ajavAsiyuM jue 'ajavAziyuM.' ajavALavuM sa.kri. [saM, urvar nA prerakapa inkvAtha thI] ajavALuM karavuM, prakAzita karavuM. (ra) UjaLuM karavuM, UTakavuM, mAMjavuM (vAsaNa vagere). (3) saLagAvavuM, pragaTAvavuM (dIvA vagere). (4) (lA.) (kuLanI) kIrti vadhAravI. (5) badanAmI levI, apakIrti vaheravI ajavALiyuM na. [jue 'ajavALuM'+gu. 'iyuM' ta.pra.] jALiyuM, ajavAziyuM. (2) cAMdra mahinAonuM UjaLuM pakhavADiyuM, zukala pakSa, sudi ajavALI vi., strI. [jue 'ajavALuM'+ gu. 'I" ' strIpratyaya.] caMdranA prakArAvALI (rAtri), cAMdanIvALI ajavALuM na. [saM. hava[G] urjAsa, prakAza. (ra) (lA.) zAlA [LAmAM AvavuM (rU.pra.) prasiddhimAM AvavuM, jAhera thayuM. -LAmAM mUkavuM (rU. pra.) prasiddha karavuM, jAhera karavuM. karavuM (rU.pra.) nAma kADhavuM, AbarU vadhAravI. (2) zaMkAnuM samAdhAna karavuM. (3) apakIrti vaheAravI. jovuM (3.pra.) prasiddhimAM AvavuM, jAhera thayuM. thavuM (rU. pra.) khulAseA prApta thavA. (2) vahANuM vAyuM. (3) putrajanma thaze, nA(nAM) khulluM (3.pra.) zaMkAnuM nirAkaraNa ApatA khyAla Apave. paDhavuM (6.pra.) khulAse thavA, spaSTatA thavI] ajavuM akri. [saM. Ga reDavuM; (sau.)] sUvuM, TapakavuM, jharavuM. (ra) sa. kri, aDavuM, aDakavuM, sparza karavA a-jaza(-sa) puM. [sa, a-varAt na.] apajaza, SakIrti _2010_04 [a-jANyuM a-jahatI, a-jahastvArthA vi. strI. [saM.] jahatI nahi tevI lakSaNA, a-jahasvArthI lakSaNA, ajahalakSaNA. (kAvya.) a-jahalakSaNA strI. [saM.] jemAM mULa arthe kivA vAcyArthanA tyAga nathI thayA hotA tevI lakSaNAM zakti, ajahasvArthA lakSaNA, annahatI (kAvya.) 22 ajaLa vi. [saM. ma-nao] pANI vinAnuM, napANiyuM (pradeza vagere) a-jaMgama (-jama) vi. [saM.] peAtAnI meLe khasI na zake tevuM, cetanA-rahita, jaDa, sthAvara anaMta (-jata) vi. [saM. ma+ anta] 'ac' (svara) jenA aMtamAM che tevuM (zabda ke pada). (nyA.) a-jaMpa(-pa) puM.[jue'jaMpavuM'.+gu. e' svArthe ta.pra.] UMdha na AvavAnI paristhiti. (ra) (lA.) mAnasika azAMti, ucATa aA strI. [saM.] jeteA janma nathI thayuM| te mAyA (vedAMta.) (ra) makarI. (3) beTI aA zrI. [ara. ajhA]Aphata, duHkha(2) IjA, zArIrika hAni, anna-kanta strI. [anai'nuM DhiA~varUpa] Aphata, kaSTa, nukasAna anna-galastana na. [saM.] bakarInA gaLAnuM AMcaLa (jemAMthI dUdha na nIkaLe - e uparathI eka nyAya' nirarthakatAnA artha ApanAra) [UMdhatuM. (ra) (lA.) asAvadha ajAmata vi. [saM. zrAvrata varta..] jAgatuM nahi tevuM, a-jAcaka vi. [saM. anyA] ayAcaka, bhIkha nahi mAganAruM ajAcaka-vRtti srI. [ + saM. ] mAgyA vinA maLI rahe e prakAranuM saMtI valaNa ajAcaka-vrata na. [+ saM. ] nahi mAgavAnI pratijJA a-jAcI vi. saM. avAcI, puM.] jae a-yAcI', ajA-jaya vi. [ + jue 'jUDa'.] (lA.) gIca ane aphTa ajA-jUtha na. [+jue 'jUtha'.] bakarIonuM TALuM. (ra) (lA.) mAyA dvArA sarjI manAtI A sRSTi ajADI strI. hAthI athavA vAdha vagere jaMgalI pazuone paDavA mATe khedile khADo. (2) ehaka beThelA eTale maravA paDelA ke paMchalI gayelA DhArane UbhuM rAkhavA enA AgalA-pAchalA pagA taLe khAdhelA khADo. [mAM paDavuM (3.pra.) moTI muzkelImAM mukAvuM, herAna thavuM] anaDuM vi. [grA.] arrDa. (ra) kajiyALuM, kajiyAkhera. (3) (lA.) kharAba. (4) ujjaDa, bhayajanaka a-jANu vi. saM. ma-jJAna > prA. anALa, prA.tatsama]ajJAnI. (ra) aNusamajhu, mUrkha. (3) mAhitI vagaranuM, aNuvAka a-naNatAM kri,vi. [+jue 'taNavuM'+ gu. 'tuM' varte.kR. nA pratyaya + AM' avyayAtmaka sA.vi., e.va. ke.vi., kha.va., 'sattisaptamI' ke 'anAdare blDI'nA prayAga] jANyA vagara, khyAla vinA a-jALuM, -jye kri.vi. saM. meM+prA. nAmi bhU.kR. 'a-jANyuM'nuM sA.vi., e.va., sati saptamInA prayAge i' > 'e' pratyaya] anaNatAM ajANyuM vi. [saM. 4 + prA. nAniga (saM. jJAta)] jene kAI jANatuM na hoya tevuM, ajJAta, aparicita. (ra) (zabdanA artha jANyA vinA vikasele artha-) jANa vagaranuM, ajANa, binavArpha, khabara vagaranuM
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-jata 23 [ajJAta-nAma a-jAta vi. [saM.] nahi janmeluM, utpanna na thayeluM azvata strI, [ara. ajisvata] kaSTa, pIDA, takalIpha a-jAta-5kSa vi. [saM] pAMkha hajI na AvI hoya tevuM a-jIraNa na. [saM. manILuM - arvA. tadabhava] juo "a-jIrNa". ajAta-vAda 5. [saM.] jagata e u panna thayeluM nathI, paNa [0thaI javuM (rU. pra.) chupI vAta khulI karI nAkhavI. (2) AbhAsa mAtra che, evA tatvajJAnano eka siddhAMtavAda paisA chUTathI vAparavA] ajAtavAdI vi. [saM., muM] ajAtavAdamAM mAnanAruM ajIrNa vi. [saM.] nahi paceluM. (2) jUnuM na thayeluM. (3) a-jAta-zatru chuM. [saM.] jene ke jene koI zatru nathI tevuM, zatru na. siM.] apA , badaheja mI. [0thavuM (rU. pra.) jue vinAnuM. (2) (lA) sAlasa a-jIraNamAM.] annati,-tIya vi. saM.] naramAdAnA saMbaMdha vinA utpanna ajIrNatA strI, (saM.] apa, badahajamI, ajIrNa thayeluM, "eNsekayuala'. (2) jene kaI jJAti-vADe nathI tevuM ajINa vi. [saM., j] apacAnA regavALuM ajAti-vAda 5. [saM.] juo "ajAta-vAda', eNbsakyUTa a-jIva vi. saM.] jIva vinAnuM, nirjIva. (2) jaDa (padArtha). (jaina) AIDiyAlijhama' (ma.na.) [karela pikAra, bAMga a-jIvA-jIvavAda . [saM.] jaDa tattvamAMthI jIvanatatvanI ajAna strI. [ara. ajAna] namAjane vakhata batAvavA mulAe utpatti thAya che evA mata-siddhAMta (prA. vi.) ajA-pAla(La) paM. [saM] bakarI beTIono govALa a-chavika vi. [saM.] jIvikA vinAnuM, jIvikAnA sAdhana vinAnuM ajA-putra chuM. [saM.] bakaro ajugatuM vi. [saM. ma-yuvata-] a gya, aghaTita, na chAje tevuM ajAba chuM. [ara.] pIDA, duHkha a-jetavyuM, ajeya vi. saM.] jItI na zakAya tevuM ajAbI strI. [ara. "hijAba" - DhAMkavuM] burakha, ghUmaTeDa. (2) a-jaina vi. [saM.] jaina na hoya tevuM, jenetara moTA deravALo muslima strIo pahere che te jAme. (3) akhaNI strI, kAMTA ane jharaDAM kheMcavA mATenI loDhAnI (lA.) lAja maryAdA AMkaDIvALI lAkaDI ajAya(ve)ba vi. [ara. aAyi" e aji"nuM ba. 1.] a-joga' pR. [saM. ma-tho] kamUrata. (2) aNabanAva ajaba jevuM, navAI upajAve tevuM, AzcaryakAraka agara vi. [saM. ma-vo] agya, na karavA - AcaravA ajAya(2)ba-gRha na. [+saM.], ajAya(-ce)ba-ghara na. [+ jevuM. (2) amaMgaLa [harIpha, advitIya juo "dhara'.] ajAyabI bharelI navI janI vastuo rAkhavAmAM a-je vi. [ + juo "jeDa."] jenI joDI nathI tevuM, binaAve che te saMgrahasthAna, myujhiyama. a-jeNuM na. [+juo jeNuM.' ] ekabIjA sAme jevuM nahi ajAyabI strI. [+gu. I" ta...] navAI, vismaya, Azcarya e. (2) (lA.) duzmanAvaTa ajAyaba juo ajAyaba. a-jetaravuM sa. kri. [sa, juo "jetaravuM] jotara choDI nAkhavuM ajAyaba-gRha jue "ajAyaba-gRha'. ajelI strI. [sa. a]i khaLAmAMthI vasavAyAMne be ajara chuM. jue "Ajara'. eka ramata be apAtuM anAja ajArI-banArI strI. kAMkarA vinAnA khullA medAnamAM ramAtI ajoLa vi. acesa, nakkI nahi tevuM. (2) adhUruM, apUrNa ajA-rUpiyuM vi. [+ saM. 95 + gu. iyu" ta.ka. mAyArUpI, rAkheluM. (3) laTakatuM rAkhavuM. [mUkavuM (rU.pra.) adhUruM rAkhI mAyAthI bhareluM mAyika prakAranuM paDatuM mUkavuM]. ajita vi. [saM.] na jitAyeluM aLa2 (-Sa) strI. akkasapaNuM ajitAtmA, a-jikiya-jitendriya) vi. [saM. mannata + ane 5. [grA.] cAkaDAmAM kaMpAsanA jevuM kAma ApatuM mAmA kuM., anita + ] jenAM AtmA idri pitAne pAvaDo dhATanuM kuMbhAranuM lAkaDAnuM banAveluM eka sAdhana. (2) vaza nathI tevuM, viSayAsakta vartula deravAnuM sutAranuM ojAra ajina na. [saM] mRganuM cAmaDuM, mRgacarma ajajara vi. e "ajaDa'. [ane "1' ajina-dhArI, ajina-vAsI vi. siM., 5] mRgacarma aMge - ajaja na. hasva-dIrgha I'nuM vyaMjanamAM karAtuM cihana : "" zarIra upara dhAraNa kareluM che tevuM (vanavAsI, RSio vagere) ajukA strI. [de.prA.] viyA ajira na. [saM.] gharanuM AMgaNuM, phaLiyuM [svabhAvanuM a-jJa vi. [saM.] ajANa, binavAkepha. (2) mUrkha a- jima vi. [saM] kapaTa vinAnuM, niSkapaTI, (2) sIdhuM, saraLa akSa-nA strI. [saM.] binavAkephI. (2) mUrkhatA a- jiva vi. [saM.] jIbha vagaranuM ajJAta vi. [saM] nahi jANavAmAM AveluM, ajANyuM. (2) ajI ke. pra. [jue e' + "jI,] e-cha [mitra, dasta gupta, chAnuM. (3) bhAna ke dhyAna ya vicAra bahAranuM, "anaajIja vi. [ara, ajhIjha] pyAruM. (2) mahAna. (3) zuM kaoNnziyasa ajI-vATa puM, (-Daca) strI. (juo "ajI + gu. "vADa' ajJAtakartaka vi. [saM] jenA kartA jANavAmAM nathI AvyuM tevuM anuga] eThavADe, eThavADa [vadhI paDeluM. (2) beTeluM ajJAta-kulazIla vi. [saM] jenAM kuLa tathA caritra jANavAmAM achaThuM vi. [saM. 3cha > prA. ]i jamatAM jamatAM nathI AvyAM tevuM, taddana ajANyuM ajIba vi. [ara.] jue "ajaba'. ajJAtacaryA strI. siM] jANavAmAM na AvyuM hoya tevuM ajIba-garIba vi. [ + ara.] ajaba, anekhuM AcaraNa, (2) guptavize pharavuM e ajIma vi. [ara.] meTuM, mahAna ajJAta-nAma vi. [1] jenuM nAma jANavAmAM nathI AvyuM tevuM 2010_04
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajJAta-cauvanA] ajJAta-yauvanA vi., strI. [saM.] jene peAtAnI AvI paheAMcelI javAnInA hajI khyAla UbheA nathI thayA tevI strI, mugdhA ajJAta-nAda puM. [saM.] jJAnanAM sAdhaneAnI zaktinI bahAranI vastuonA saMbaMdhamAM mAnavabuddhi paheAMcI zakatI nathI eTale ke e vastu ke padArtha ajJeya che evA mata athavA siddhAMta, ajJeyatAvAda ajJAtavAdI vi. [saM., puM.] ajJAtavAdamAM mAnanAruM ajJAta-vAsa puM. [saM.] kAInA jANavAmAM na AvyuM hoya tevI rIte rahevAnuM, pA vAsa, gupta vAsa a-jJAtasattAka vi. [saM.] jenA astitvane khyAla Ave ema nathI tevuM, eNgnAsTika' (hI..) [AnyA tevuM ajJAtArthe vi. saM. azAta+] jenA artha jANavAmAM nathI a-jJAti, ka vi. [saM.] judI jJAti che tevuM, paranAtIluM, bIcha nAtanuM, bIjI kAmanuM a-sAna na. [saM.] jJAnaneA abhAva,, aApaNuM. (2) mithyA jJAna, viparIta jJAna (vedAMta., yega.) (3) vi. [saM.] ajJAnI. (4) aNasamajhu. (5) binavAkara, mAhitI vinAnuM. (6) abhaNa ajJAna-janita, ajJAna-janya vi. [saM.] aNasamajhathI thayeluM ajJAnatA zrI. [saM.] ajJAnapaNuM, ajJAna ajJAna-bhUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM ajJAna che tevuM ajJAna-vAda puM. [x.] mAnava kharA jJAnathI ajJa che e prakAranA mata-siddhAMta, 'eNgnAsTisijhama' (na.le.) ajJAnavAdI vi. [saM.] ajJAnavAdamAM mAnanAruM ajJAnAvaraNu na. [+saM. mAvaLa] ajJAnarUpI DhAMkaNa ajJAnAvasthA strI. [+saM. vyavasthA] jJAna vinAnI dazA ajJAnAvRta vi. [+ saM. pravruta] ajJAnathI vIMTaLAyeluM ajJAnAMdhakAra (-jJAnA-dhakAra) huM. [seM. acAra] ajJAnarUpI aMdhakAra, ghera ajJAna [anyathAjJAnI ajJAnI vi. [sa., puM.] ajJAnathI bhareluM.(2) mAyAmAM baMdhAyeluM, a-jJeya vi. [saM.] jANI na zakAya tevuM, akaLa, gUDha ajJeya-tA zrI. [saM.] akaLapaNuM, gUDhatA ajJeyatA-vAda puM. [saM.] jue 'ajJeya-vAda'. ajJeyatAvAdI vi. [saM., puM.] jue 'ajJeyavAdI'. ajJeya-vAda puM. [saM.] A sRSTinI utpatti kevI rIte thaI e vagerenA sarva ze khyAla AvavAnI kAI zakayatA na hoI paramatattva jevuM kAMI heya teA e jJAnaneA viSaya ja nathI evuM mAnanArA masiddhAMta, eNgnAsTisijhama' (ma.na.) ajJeyavAdI vi. [saM., puM.] ajJeyavAdamAM mAnanAruM, 'eNgnAsTika' ajanabI(-vI) vi. [ara. annabI] aAkhuM, aparicita. (2) paradezI (jue ajanabI.') ajhahA jue 'ajadahA.' ajhAna jue annana.' ajhIjha puM. [ara.] mitra, dAsta, praca ajhIma vi. [ara.] mADhuM, mahAna ajhImana zrI. [ara.] mahattA, meTApaNuM ajhe puM. [grA.] ujharaDe aTaka saM, avaTaTTu puM., prA. avadyA, puM. prasiddhi] kuLanI oLakha mATenI saMjJA, aDaka, avaTaMka, oLakha, 'saraneima' _2010_04 24 [aTakADavuM aTakara zrI. [saM. jhiMd gati karavI] aTakAyata, baMdhana, keda, 'kansAInamenTa'. (2) aDacaNa, bAdhA. (3) mAnasika khacakA. (4) najarakeda. (5) (lA.) saMkalpa, pratijJA. (6) vahema, zaMkA. [pADhavI (rU.pra.) aDacaNa AvavI. mAM rAkhavuM, mAM levuM (3.pra.) najarakeda karavuM] aTaka-ghaDI strI. [jae aTaka'+ghaDI'] dhArI rIte baMdha karAya ane cAlu karAya tevI ghaDiyALa, sTepa-vaoNca' aTakacALuM vi. [jue aTakavuM'cALA."] aDapaluM karanAruM. (2) na. aDapaluM aTakacALA puM. [jue 'aTakacALuM'.] aDapaluM aTakaDI` zrI. [jue aTakavuM'+ gu. 'DI' ta. pra.] aDacaNa aTakaDI skrI. [ravA.] heDakI, eDakI, vAdhaNI (gaLAmAM jhINe DacakArA thAya che e) aTa(~2)kaNu na. [jue aTakavuM'jhu, aNa' kriyAvAcaka kR.pra.] TakA, TekaNa, (2) sakaNiyuM, cAMpa. (3) ulALA, AgaLe. (4) thAMbhalI. (5) ghaMTInI pATalI. (6) (lA.) vAMdhA, harakata aTakaNara vi. [jue aTakavuM'gu. 'aNu' kartavAcaka kR.pra.] ekadama kheMcAI ne UbhuM rahI janAruM aTakaNiyuM na. [jue 'aTakaNaOM' + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] aTakaNa, (ra) vi. thoDuM cAlI UbhuM rahI janAruM. (3) (lA.) haThIluM aTakaNuM vi. [jue 'aTakanuM'+gu. 'aNuM' kartRvAcaka kR.pra.] cAlatAM aTakI javAnI TevavALuM aTaka-paTTI srI. [jue 'aTaka 'paTTI.] kAMThaleA, 'kalara' aTaka-eTaluM vi. rivA.belavuM'gu. '" kR.pra.] khaTaka-beluM, AkhAkheluM, cAkhkhuM kahI denAruM aTaka-maTaka (aTakatha-maTaka) strI. [ravA.] nakharAM, cALA aTakavuM .kri. [+rsa Ti gati karavI] thaMbhI javuM. (2) baMdha thaI javuM. (3) (lA.) vaLagI paDavuM, cITakI paDavuM. [aTakI paDhavuM (3.pra.) amuka cIja vastu vinA kheATI thaI rahevuM.] aTakAvuM bhAve., kri. aTakAvavuM che., sakri. aTakavuMre akri. [saM. A+Tik cegama gati karavI] ATakavuM, AthaDavuM, ghUmavuM aTakaLa strI. [dhyAna vizeSa-iSTasaMyeAga, aniSTaviyeAga, reganivRtti ane bhaviSya mATenA vicAra mATe prA. aTTa zabda + saM. j gaNatarI karavI, vicAravuM] kalpanA, tarka, anumAna hAipaeNAthIsisa' (ba.ka.ThA.), (2) aMdAja, aDasaTTo, zumAra. [paMcA deDhasA (-pa-cAM-) (rU.pra.) kapAlakalpanA, gapa. pacAsI(-nI) zrI. aTakaLa upara maMDAyelA dhaMdhA] aTakaLa-bAja vi. [+ phA. pratyaya] kalpanA-zaktivALuM aTakaLavuM sa. kri. [jue 'aTakaLa', nA.dhA.] aTakaLa karavI, aMdAja AMkavA aTakaLAvuM karmaNi, kri. aTakaLAvavuM pre., sa. kri. aDhakaLiyuM vi. [jue 'aTakaLa' + gu. 'chyuM' ta.pra.] anumAna kareluM [karavAmAM AvI hoya tevuM, 'kanTekacarala' aTakaLI vi. [ja 'aTakaLa'+ gu. ' I" ta.pra.] aTakaLa aTa(-)kADhavuM jue 'aDakADavuM,'
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ aTakAmaNuM 25 [aTA-paTA aTakAmaNa (-ca) strI. [ja "aTakavuM' + gu. "AmaNa ku.pra.] aTakavuM paDe evI sthiti. (2) aDacaNa, harakata. (3) (lA.) maMjhavaNa, vijJa. (4) radarzana aTakAmaNI strI. [juo aTakavuM' + gu. 'AmaNI kupra.] aDacaNa, harakata. (2) gaLAnI bArImAM thato eka roga aTakAyata,-tI strI, juo "aTakavuM' + gu. "Ayata' -AyatI" ka.] aTakAva, avaredha, (2) harakata, naDatara. (3) najarakeda [najarakeda kareluM aTakAyata vi. jio "aTakAyata + gu. "I' ta...] aTakAyatI-ghAra 5. jio aTakAyatI' + dhAre."] rAjya viruddhanI pravRttimAM paDathAnI zaMkA uparathI pakaDI levAnuM zAsana karato kAyade aTakAvavuM. [juo "aTakavuM' + gu, "Ava' ka. pra.] avarodha, aTakAyata. (2) aDacaNa, harakata, naDatara. (3) (lA.) (alaga besavAnI paddhatine kAraNe) radarzananI paristhiti. [0Ave (rU.pra.) RtustrAva thA. 0baMdha thavo (rU.pra.) Rtudarzana thaMbhI javuM. (2) muzkelI - vighamAMthI mukta thavuM) aTakAvavuM jue "aTakavuM'mAM. (2) vAsavuM, baMdha karavuM. (3) harakata lAvavI, vidhdha karavuM. [aTakAvI rAkhavuM (u.pra.) kabaje levuM. (2) pUrI rAkhavuM] aTakAyuM juo "aTakavuM'mAM. aTakI-maTakI strI. [jue "aTakavuM' + gu. "I" ka. pra., aTakI'ne dvirbhAva] chokarAMonI e nAmanI eka ramata, aTI-maTIse, saMtAkukaDI aTakuM-lakuM na. ['laTakuMne dvirbhAva] bAlavA cAlavAmAM karavAmAM Avo laheke. (2) DokiyuM, chUpI najara. [0mAravuM, mArI javuM (rU.pra) UDatI mulAkAta levI, UbhA UbhA maLI javuM] [uddhatAI, uzRMkhalavaDA aTake puM. jio "aTakavuM' + gu. " ka. pra.] (lA.) aTake . janA samayane tAMbAno pese, kAvaDiyuM -kAne cheDe (.a) namAluM, tuccha, najIvI aTake-maTakayuM. [aTake'dvibhava zarIra maraDIne cAlavAnI kriyA, laTake maTaka aTaNa(-na) na. [saM. maTana] bhramaNa. (2) rakhaDapATa aTaNIni,nI strI. [saM. mani] dhanuSane derI caDAvavAno kApe. (2) vAMsanI cIpane paDado, TaTTI aiTapaTApaNuM aTapaTAI strI. jio aTapaTuM' +5. "AI ta. pra. aTapaTATa puM[juo "aTapaTuM + gu. "ATa' ta.pra.] gaMcavaNa, amuMjhaNa. (2) (lA) nakharAM, cenacALA aTapaToLuM vi. [juo "aTapaTuM' + gu. "ALuM ta..], aTapaTiyuM vi. [ja "aTapaTuM' + gu. IyuM ta.pra.] aTapaTuM aTapaTiyALuM [jao "aTapaTiyuM' + gu. AvuM ta...] aTapaTuM, guMcavaNabhareluM aTapaTiyALu2 vi. AMkha aDadhI mAcelI hoya tevuM aTapaTiyuM vi. [ja "aTapaTa + gu. "IyuM? ta. pra.] aTapaTuM, adharuM, muzkela aTapaTa vi, pR. [jue aTapaTiyuM'.] jaTila mANasa, (2) e nAmane manAte eka yamadUta aTapaTa vi. guMcavaNa bhareluM, jaTila, "naiTI', (2) adharuM? "kulajhI" aTapavuM ja "A pavuM." aTamaTayuM. [maTIne dvibha] azubha saMkalpa-vikalpa aTamaTa* 5. [de.prA. bhaTTamaTTa] kayAraDo aTala(-La) vi. [+ juo "TaLavuM.'] na TaLe tevuM. (2) nitya, sanAtana. (3) (lA) aMdhakAravALuM. (4) ghaNuM. (5) vAra, bhayaMkara. (6) pravINa, heziyAra. (7) kharuM, vAjabI aTavANa (-Nya) stra. [o "aTavAvuM' + gu. "ANa" ku.pra.] doraDA AdimAM vastunuM bharAvuM e aTavAmaNa (-zca) strI. juo "aTavAvuM' + gu. "AmaNa" ku. pra.] guMcavAvuM e. (2) athaDAmaNa. (3) (lA.) gabharAmaNa, mUMjhavaNa aTavAvuM a.ki. [a. "Ta bhamavuM dvArA] guMcavAvuM. (2) pagamAM (kAMIka) bharAvuM. (3) maMjhAvuM, kAyara thavuM. (4) (lA.) pilAvuM, ghaMTAIne ekarasa thavuM aTavita-vI) strI. [saM.] vana, jaMgala a-La juo "aTala'. aTaLAI strI. [+gu. "AI' ta. pra.] aTaLapaNuM, sthiratA aTaMka -kI,-kuM (-kaka, - phakI,-luM) vi. TekIluM. (2) (lA). vaTavALuM aTaMga (- 28) vi. [saM.] TAMgA vinAnuM, paga vinAnuM, laMgaDuM. (2) kri.vi. (lA.) tadana, sAva anTa (-TasTa) vi. keIne na name tevuM, anamI aTA' strI. [saM.] bhramaNa, rakhaDavuM e (saMnyAsI-sAdhubAvAnA prakAranuM). (2) (lA.) ahaMkAra, magarUrI. (3) ki. vi. ADuMavaLuM aTA* sI. [saM. kaTAra] agAzI, (2) meDI, nAne mALa aTAI strI. maraDAsIMga nAmanI vanaspati, medAsIMga aTA strI. ThagAI, chaLakapaTa, dago. [0no mAla baTAumAM (2. pra.) ThagAI ne mAla eLe] aTAkarNa vi. [6. prA. saTTAvALI strI.] keDa upara hAtha rAkhyA hoya tevuM. (2) amaryAda sthitimAM UbhuM raheluM. (3) (lA.) avinayI [hAsyavALuM aTATa' vi. [gaTTadArUnI rIte zakya *gaTTAvarsa-] khaDakhaDATa aTATa* pR. bhAra, beja. (2) rakhaDapATa. (3) vi. nakAmuM, nirarthaka. (4) kri.vi. geravAjabI rIte. (5) akasmAta. [nI nAkhavI, -nI oDhADavI (ra.a.) ALa nAkhavuM. 0nuM (rU. pra.) harAmanuM] aTATaNa strI. (lA.) ALa, Aropa aTATiyuM vi. ja huM bolanAruM aTATopa 5. [aTA + saM. zrATo5] ADaMbara, bhAre mATe DaLa. (2) (lA.) magarUrI bharelo dekhAva aTANe kri. vi. [sI."A"+ "TANuM" (samaya) gu. "e" sA. vi. pra.] A samaye, atyAre, hamaNAM aTA-paTA puM, ba.va. [ja paTe'ne dvirbhAva.] raMgaberaMgI lAMbA pahoLA lITA, caTApaTA. (2) (lA.) lADI ke hathiyAra vIMjhatAM ADAavaLA dAva khelavA e. (3) chetarapiMDI 2010_04
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ aTApaTA-dAra] [aThayAsI aTApaTA-dAra vi. [+ phA. pratyaya] ADAavaLA paTA pADavA aTeravuM sa.phri. sUtarane phALakA upara utAravuM. (2) hAthathI hoya tevuM [ATApATAnI ramata (hatheLInAM AMgaLAM pharate vIMTI dorAnuM) gaMcaLuM banAvavuM. (3) aTApaTI strI. jio "ATApATA' + gu. "I' ta...] (3) AMgaLInA TeravAthI halAvavuM. (4) (lA) AMgaLIthI aTApaTI vi. [juo "aTApaTA + gu. I' ta..] cIMdhavuM. (5) lA.) hadathI vadhAre dArU pIvo. aTeravuM karmaNi, aTApaTAvALuM kri. aTerAvavuM che., sakri. aTAmaNa na. jio 'ATe."] roTalI vaNatI veLA levAmAM aTerAvavuM, aTerAvuM jao upara 'aTeravuMmAM. [kAvyA vinAnuM Avato koro loTa, (2) lA.) nakAmI jatI vastu. [mAM aneka vi. [+kavuM] TakayA vinAnuM. (2) kathA-aTajavuM (rU.pra.) khAlI vaparAI javuM]. aTepa juo "Apa." pri., sakri. aTAmaNuM na. [sa. hRdRAna] haTANuM, bajAre kharIdI karavA aTapavuM juo ATopavuM. apAvuM karmaNi, kri. aTapAvavuM javuM e aTapAvavuM, aTapAvuM jao "apavuM -ApavuMmAM. aTAra (raya) strI. [sI.] dhULa, 24. (2) retI adala vi. [asTaLavuM] TaLe nahi tevuM. acaLa svabhAvanuM, aTAriyuM na. [sa, haBR> prA. haTTAra + gu, " IyuM." ta...] aTaLa. (2) (lA.) aThaMga, pAkuM. (3) lIdhI vAta na mUke bhIMtamAM rAkhele tAke, hATiyuM tevuM. (4) vAjabI, adala aTArI(-LI) strI. [saM. saTTAsTi> prA. bhaTTAriyA, gu. ada-hAsa puM, na., -mya na. [saM.) khaDakhaDATa hasavuM e. (2) aTALI' ne vraja, uccAra] agAzI. (2) bahAra nIkaLato (lA.) majAka, mazkarI, ThekaDI [dhAvyuM reza, jharUkhe. adAlaka ne, adAlikA cI. [saM.] aTALI, agAzI, khulluM aTANe vi. [sau.] aTALuM, aTakacALuM, mastIkhera, (2) adI strI. [saM. ga>prA. bhaTTa pharavuM] araNa-phALakA upara duHkhadAyaka, AkaruM. (3) (lA.) meDhe caDAveluM, lADakuM. lapeTeluM sUtara-zana vagere dorAnI ATalI, AMTI (4) TIkhaLI a7-)kathA strI. [sa. arthAya >pAli. adRzayA, pAli. aTAre muM. jio aTAriyuM.] gharane ucALe, rAcaracIluM, tatsama] artha sahitanI-TIkATippaNa sahitanI bauddha dharmanI sarasAmAna (khAsa karIne jane bhAMgyo-tUTayo) judA judA graMthAnI kathA ApatI viti [aThama." aTakAvavuM, aTavuM juo ATavuM'mAM. aDa(-) [saM. aSTama >prA. aTTama prA. tatsama juo aTALI juo "aTArI." aDA(78) strI. [sa. mA-sthA-] (lA.) mAthAnA vALa pitAne aTALuM juo "aTAruM.' hAthe raMpI kADhavAnI kriyA, lAca, kezakuMcana, (jena.) aTiMbara (aTimbara) puM. Dhagalo, gaMja siAdhu bAvA) aDa6)I jue "aThAI.' aTI vi. [sa, .] jene bhramaNa karavAnuM che tevuM (saMnyAsI- aDa(-)I-dhara na. [jue "aThAI 'saM.] aDhAI karavAnA aTala strI. hAthInI AsapAsa vIMTavAmAM AvatI raMgIna ATha divasamAM pahele divasa. (jaina) (2) saMvatsarI derI. (2) meharamamAM hAthane vIMTavAmAM AvatI raMgIna dorI. pahelAMne ATha divasa, zrAvaNa vadi terasa, jena). [0 ne karAra (rU.pra.) pAkA baMdhanavALo karAra] aThA-hA-DA)Nu-rNa vi. [saM. aSTa-nayataM>prA. zradRAva, aTI-kaTI strI. ['kaTTA", kaTIne dvibhaM] dostIne aMta, az32] semAM be e, 98 [saMkhyAe pahoMceluM ITTA, abolA aDaM-8ThA)(-NuM)-muM vi. [+]. "muM' . pra.) 98 nI aTI-5TI strI. saM. ghaTTa-paTane dvirbhAva] chokarAonI e aDA(-9)-baMdha (-badha) muM. [juo 'aA+rUM.] sAgaTAMnI aTImaTI zrI. eka vanaspati, kacaro [aTakImaTakI." ramatamAM aThThA uparanI segaTI na marAya evI zarata arIse-maTIse 5. chokarAonI eka ramata, saMtAkukaDI, jao aTha-8--DA)vana vi. [sa, nyArAva>prA. aThThAvana] tu) vi. [+jue "ta)TavuM.] AkhuM, akabaMdha. sAThamAM be AchA, 58 [saMkhyAe pahoMceluM (2) (lA.) saMtata, cAlu. akA-ADA )vana-muM vi. [SNu. muM" ta. pra.] 58 nI aTaluM vi. sAthamAMthI chuTuM paDI gayeluM, ekalavAyuM a sthA -hA-kathA-kathA)vIsa-za) vi. [saM. mAahaMka vi. kaDhAthI ke ThapakAthI paNa kAMI asara na thAya tevuM. virAtiprA. baTTAvIsa tatsama] trIsamAM be ochA, 28 (2) (lA.) mAMduM, nIbhara aDA(-DyA,--6thAkathA)-vIsa(-za-muM vi. [SNu. aTeka vi. [juo "aTakavuM] TekIluM, aDaga muM" ta.ka.] 28 nI saMkhyAe pahoMceluM, aThA(nyA)vIsamuM aTekaNa juo 'aTakaNa.." aTha- , -, - ,-kathA)si(-zi)mAM na., ba, va. aTeDI strI. maraDAsIMgane choDa juo "aThAsI.'] 88ne pADe ke ghaDi aTeraNa na. [ja "aravuM'". 'aNa" ka.ka.] sUtara vagere aTha-kathA,-hI,-thA)si(-za) . [saM mArA tivA utAravAnuM sAdhana, phALake. (2) veDAne cakkara cakkara pherava. >prA. bhaTTANo] vi. saM. 1888ne paDele bhayAnaka dukALa vAnI eka rIta. (3) kustIne eka dAva. [0karI devuM (rU. aThakathA,-,-,-kathA)sI -ii) vi. [sa. majhArAta pra.) dAvamAM laI ne cakarI khavaDAvavI. (2) dama levA na de. prA. mArI] nevuMmAM be eAchA, 88 [pheravavuM (rU.pra.) ghoDAne cakkara pheravo. kahevuM (rU.pra.) aThA-kathA,-8-thA, kathA)sI(tnazI)-muM vi. [+]. muM" zarIranAM hADakAM dekhAya evuM nabaLuM hovuM 4.pra.] 88nI saMkhyAe pahoMceluM a 2010_04
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ aThThAvIsa 27 [aThe dvArakA a thAka-kA,-hyA,-kathA)vIsa(-zAM)na.ba.va. 28ne pADo ke ghaDiye aka thA -vhA-kuthA-kathA) vIsI (-zI) strI. [saM. zaSNAvirAtivA>prA. mAvatarumA] 28 gAmane samUha ahAM-hAMDa) na. ba.va., aThTha ) na. [saM. yaSTa > prA. azma-] AThanA ghaDiye a(-Tho) pR. [ a.] AThanI saMkhyAne pAsa ke patta (ramatanuM), aThe a --Lyo,-hI,-thoDathI) tera vi. rsi,magransatata >prA. maktari, aTUri] 80mAM be ochA, 78 aho ( tho-ho-tho-tho) tera-muM li. [+gu. ' ta. pra] 78 nI saMkhyAe pahoMceluM. aDa(--ke--aThe ki.vi. aDasaTTa, aTakaLe, anumAnathI, Azare. (2) game tema, jema tema. (3) (lA.) IrAdA vagara, Azaya vagara aDatAla puM. jio ATha + saM] saMgItamAMne eka tAla, cAtAla. (saMgIta.) ama . [saM. aSTama)prA. mama-] jenA paripATInA traNa divasanA upavAsa ke jemAM upavAsanA pUrva ane uttara divase eka vAra bhajana karavAnuM hoya che. (jaina). aTharata (tya) strI. [juo AThI+ramata' (grA.)] ATha jaNathI ramAtI eka ramata aDarAma-UThI zrI. (lA.) lakhoTInA sittAdAva' nAmanI ramatamAM AThame Tapa baMdImAMthI AgaLa cAla' ema jaNAvavA bolAto zabda alaMtarase (lantara) vi. saM. maeottara rAta- >prA. borasa] (AMkanA ghaDiyAmAM eka ATha aThavAhika vi. [sa. rASTa-vAra+saM. 2 ta..] AThame vAre thatuM-geThavAtuM (samAcAra-patra, kAma, rajA vagere), sAptAhika. (2) (lA.) na. sAptAhika samAcArapatra aDavAriyuM na. [sa, aSTavA+gu. "iyuM' ta.pra.] ene e vAra pharI Ave tyAM sudhI ATha divasene dhyAnamAM rAkhI gaNAtuM satAha, sAta vAra samUha aThavADha na. doraDAne vaLa devAnuM lAkaDAnuM e nAmanuM ejAra, AThaNuM. (2) cakaraDI, pharakaDI, phIrakI. (3) eka hAthanA mApanuM sAdhana, nAne gaja aThavAvavuM, aThavAvuM jao "aThavavuM'mAM. aThavAvuM a.phri. sapaDAvuM, phasAvuM, aTavAI paDavuM aThavImAMsA vi. [sa. agvarAyuttarazAta- >prA. kvIlo- tarasa] (AMkanA ghaDiyAmAM eka aThThAvIsa, 128 aThaMga (aTha8) vi. [saM. magi >prA. baTuM] (lA.) pAkuM, hoziyAra, niSNAta [0uThAvagIra (rU.pra.) nibaNAta cAra] aTha-,-DI) aTha-) a.ji. aDhelIne besavuM, aDhalavuM. aTha--rDi-I)gAvuM bhAve. kri.aTha--ST)gAvavuMche. sa.phri. aTha( 8)gAvavuM, aTha-Di )gAvuM (ATha) juo aThaM(-Thi,-ThA)gavuMmAM. aThaMge (aThakago) pR. [saM. aSTAvA->prA. aAga-jemAM ATha derI gUMthavAmAM Ave che tevI dAMDiyArAsanI ramata, gopha aDa(- )I strI. [saM. maerfhai!> prA. bhaTTAhia] jaina paripATInA ekI sAthe karavAmAM AvatA ATha upavAsa, (2) (lA.) evA aThAI ne ATha divasane utsava. (jaina) aDAka strI. ghAghare ke cAraNAnI derI, nADI, nADuM (vizeSa karI kacchamAM) aDANa,-juo "aTaThANuM aThANu(-NuM)-muM juo "aThANuM-muM', a-DAyuM vi. [sau; saM. ma-svAta->prA. bhaTTAma-] (lA.) kAma vinAnuM, ALasu [Cuisin a-ThAvakuM vi. [+ juo "ThAvakuM'.] naThAruM, kharAba. (2) (lA.) aDAvana jue "aThAvana'. aDAvana-muM juo aThAvanamuM." aDAnakathA)vIsa(-) juo "aThAvIsa. aDa(thA)vIsa(-)-muM juo "aThAvIsa-muM." aTha(-kathA)vIsa(-zAM) jue "aThThAvIsAM." aDA(thA)vIsI(-) jue aThAvIsI.' ATha(kathA)si(zi)mAM juo "aThAsiyAM." aDA(kathA si(zi) jue "aThAsiyo." aDA(-kathA)sI(zI) jue aThAsI." aDA(-5thA)sI()-muM jue "aTaThAsImuM." aDAM juo "aThAM." [AkRti aDAMsa strI, siM. yamada+manna > prA. maheMa] ATha khUNAvALI ahiya, ahiyo . (saM. maNA-ja>prA. bhaTTa-] dAMDiyArAsane eka prakAra ahiyAra ! ba.va. [saM. maNikA> prA. davAra] paganAM AMgaLAMmAM paheravAnA rUpAnA ATha karaDA ahiyAM na, ba.va. [saM. machinna-ja>prA. TriNa-] hAthanA aMgUThAmAM paheravAnA rUpAnA ATha karaDA ahiM(I)gaNa (aThiNa) na. [jue "ahiM(6)gayuM"+gu. aNa" ku.pra.] Teke, TekaNa, (2) alavAnuM sAdhana, takiye. [devuM? -Le besavuM (rU. pra.) aDhelIne ADA paDavuM] a8-ST)gavuM juo aThaMgavuM." ahiMThA )gAvuM bhAve., ji. aDiM-DI)gAvavuM che., sakri. aDi-)gAvavuM, aDiM-)gaNuM jue "aDiMga'mAM. akiMTha)vi. jADuM. (2) jakkI a-ThIka vi. [+ jue ThIka.'] kharAba, naThAruM. (2) kheTuM, geravAjabI. (3) becena, asvastha aDIMgaNa juo "ahiMgaNa'. pri., sa.ki. aDagaluM juo 'agiyuM." aDIMgavuM bhAve kri. aThagavavuM aDIMgAvavuM, aDIMgANuM jue "ahiMdu-ThIMgavuM'mAM. aDIMguM juo ahiMguM." ahaM ja "a ThuM." [Te alI (rU. pra.) gALAnI ramatamAM AThamI vAra geLAne AMTatAM belAto zabda aThe-aDe, aDe-kake, aDe-gaDe, aDe-ke [mAra. "aThe' = ahI] kri. vi. juo "aTha-aThe. [ahegaDe kekavuM (rU. pra.) gapa mAravI] aThe dvArakA (rU. pra.) [mAra.. "aThe" = ahIM + saM) game te sthaLa upara dhAmA nAkhavA mATe vaparAte ugAra 2010_04
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ aThe] [avageDiyAM aDe jue "a". a8 . kuvA najIkanI kaMDI, havADI a-kekavi. [+ AThekavuM' =mAravuM] (lA.) khUba samajhAvavAmAM aDha-Abha8 (aDaca-AbhaDatha) strI. [juo "aDavuM' ane Ave topaNa na samajhe tevuM, buDathala. [5rabrahma (2. pra.) "AbhaDavuM'.] AbhaDacheTa [bharelI Aphata buDathala) aTapaTI (aDaca7) strI. [juo "aDI+paTI'.] aDacaNa aTheThI strI, strIone kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM, akeTI. aDakaNa juo aTakaNa." (2) geLanI kaDAImAM bApheluM Adu aTakaNu-dADhakaNa zrI. eka prakAranI bALaramata, aDadaDake aMtarI strI. [saM. moranA > prA. ghaTToriyA] eka aDakaNuM vi. [o "aTakaNuM.'] cAlatAM cAlatAM aTakI paDe ATha pArAnI mALA tevuM, aTakaNuM hiM , ja aTha(-Dayo)tera juo "a ra'. akala-dhaTakala vi. banAvaTI, gaThavI kADheluM. (2) (lA.) ake-co)tera-muM jue "aThoteramuM'. aTakatuM na. [grA.) ramatavAta, sahelavAta aThThakathA juo "aThakathA." aDakavuM sakri. [ja aDavuM + gu. 'ka' svArthe kapri.] ama juo "aThama.' aDavuM, sparza kare. (bha. ku. mAM kartaraprayAga.). atakAvuM aThThA jue aThA." bhAve, karmaNi, kri. aTakAvyuM che.. sa.ki. aThThAI juo "aThAI.' akADhavuM juo "aDakavuMmAM. (2) (lA) IjA karavI, hAni aThThAIzvara juo "aThAI-dhara.' karavI hiAtha aDhakA (rU.pra.) mAravuM aThThANuM,-juo "aThANa,." akA-bALa kri. vi. [jao 'aDakavuM" ane baLavuM."] aDakaaThThANu(-NuM)-muM jue "aThANu-muM." vAthI kapaDAM baLavAM paDe ema aThThA-baMdha juo "aThabaMdha'. aTakAmaNa na. [juo "aDakavuM' + gu. "AmaNa ku.pra.] aThThAvana juo "ahIvana". aTakAva, rajodarzana. (2) ulALo, AgaLa aThThAvana-muM juo "aThAvana-muM. aTakAyelI vi, strI. [juo "aDakavuM - gu. 'eluM bI. bha. a thA ) sI-pI) jue "aThAsI', ku, + "I' strI pratyaya.] rajodarzana thayuM che tevI aTakAvavALI a-kathA) sIdI )-muM jue "aThAsIm'. sI arthA )vIsa(-za) jue "aThAvIsa'. aTakAra . [ravA] oDakAra, DakAra (bhojana karyA pachI aThThA-kathA)vIsa-za-muM juo "aThAvIsa-muM. dharAyAnI nizAnI tarIke Avate jIrvavAyune DacakAra) akathA )vIsa-zAM) jue "aThAvIsa". aTakAva kuM. jio 'aDakavuM' + gu. 'Ava' ku.pra.] aTakAva, a-kathA)vIsI-I) juo "aThAvIsI'. radarzana a7-3thA)si-zi)mAM juo 'aDhAsiyAM'. aDhakAvuM juo "aDakavuM'mAM. (2) aDakavAthI abhaDAvuM aphaghAsi-zi) jue "aTaThAsiya.' aTakAvuM? a. kri. [juo 'aDakavuM.] rajasvalA thavuM. (2) arthA )sITI ) jue "aThAsI.' baMdha thavuM, vasAvuM a thA )sI-I)-muM juo "aThAsI-muM.' amuM kri. vi. [juo "aDavuM" + gu. "kuM' ka. pra.] pAse, najIka aThThAM - huM juo "aThAM',- . aTake-dake puM. anAjamAM rahele kAMkarA-dhULa-DAMkhaLAMne kacaro. aho juo "a'. (2) eka jAtanI ramata aDDo-tho)tara juo "aThera." aThakhamavuM sa. kri. [grA., saM. ati-kSama nA preraka vikAsa] ahotho )tera-muM jue aThera-muM." (lA.) sAra levI, saMbhALa levI acAvIsa(-) jue "aThAvIsa." akharavuM a. kri. [2vA.] gAthAM khAvAM, lathaDiyAM mAravAM acAvIsa(-)-muM jue "aThAvIsa-muM. AkhuM-58khuM na. [jue "paDakhuM ne dvibhava.] tadma nikaTanI athAvIsa-zAM) jue "aThavIsAM." paristhiti aDAvIsI(-I) juo "aThAvIsI." akhe-paDakhe kri. vi. juo aDakhe-paDakhuM, baMnene gu. e aThavAsi-zi)ja "aTaDhAsi' sA. vi., pra.] AjubAju, AsapAsa athotera ja aTake tera.' aDaga vi. [ + DagavuM' vicalita thavuM] Dage nahi tevuM, sthira, athotara-muM jue "atara-muM" acaLa. (2) (lA.) bhaya vinAnuM, bahAdura aDha' ( tha) satI. haTha, (2) aDacaNa. (3) (lA.) ADAI- aDhaga-te strI, [ + sa., ta.pra.] aDagapaNuM, (2) Teka [ karavI, bAMdhavI (rU.pra) vigha nAkhavuM. (2) haTha karavI. a-gaMta (-Daganta) vi. [saM. > + prA. degmaMta varta. ka], bhAMgavI (rU.pra.) jidda choDAvavI. (2) sega utarAva] a-guM vi. [+. "u" svArthe te.pra.] na Dage tevuM, aDaga aDha-Daya) strI. jio "aDavuM] aDakIne hovAnI sthiti. agare . [grA.] gADAne TekavI rAkhavA enA AgaLanA [nuM (rU.pra.) tata najIkanuM. (2) kaTokaTInuM, bArIka samayanuM. bhAgamAM nIce rAkhavAmAM Avato jaDelo Teke, UMTa, ho 0nuM TANuM (ra.a.) kaTokaTIne samaya. nuM saguM (rU.pra.) aDhagaluM vi. gothAM khAtuM [eka ghareNuM taddana najIkanuM samuM. aThagaDiyAM na., ba.va. strIone pagamAM paheravAnuM e nAmanuM 2010_04
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ aDagrI] 23 [aDada-kaDado ahathI strI, [pArasI.] oDakAra. (2) heDakI. a8 paM. [pArasI.] ulALe, AgaLa aghe-da(-5,ma) paM. besatuM varSe maLasakAmAM kacarAthI bhareluM hAMDaluM cakale jaI pheDI nAkhavAnI eka rUDha kriyA. (2) (lA.) vAMkanI javAbadArI, ThapakAne bhAra. (3) dhaMdhAmAM athavA kAmakAjamAM thato goTALo aDacaNa (-Nya) strI. jio ADuM uparathI.] vigha, avarodha. (2) vAM, virodha. (3) (lA.) ApadA, saMkaTa, duHkha. [0AvavI (rU. pra.) rajodarzana thatAM strIe che. besavuM]. aTha-chatuM vi. [saM. maheMta varta. ku] aradhuMparadhuM jANavAmAM AveluM, ardhasattAvAra. (2) (lA.) mAtra sapATIne aDakIne pasAra thaI jatuM, achaDatuM. (3) kri. vi. pAsAbhera, bAjuethI aha-jaMtara (-jantara) vi. [gu. ADuM + "jaMtara (lA.) kahyuM nahi mAnanAruM, ADI prakRtinuM. (2) meTuM, jabaruM 26 jaba aDhaNa na. Dherane jemAM dUdha bharAya che te avayava, Au, bAvaluM [ulALo aThaNa che. aTakI paDe tevuM, aDakaNa. (2) ne. AgaLe, ataro . ghasIne dhAtu vagere cholavAnuM ojAra, moTI kAnasa aDataluM na. [gu. ADuM + saM. taru + gu. "G" svArthe ta. pra.] bhayamAMthI bacavAnuM ThekANuM, Azare. (2) (lA.)mithyA prayatna, phAMphAM. (3) AnAkAnI, galAMtalAM ahato !. [juo "aDataluM'.] Azaro, etha. (2) rakSaNa, bacAva. (3) aTakaLa, zumAra, anumAna, aDasaTTo aDatAla puM. [juo "ADuM' + saM.] saMgItamAM cauda mAtrAne eka tAla, ADa cAtAla. (saMgIta.) aDatAlIsa(-za) e "aDatALIsa(-2)". aDatAlIsa(za)-muM juo "aDatALIsa(-za)-muM. aDatALI(--lIsa(-za) vi. [saM. maMetravArikAnta prA. matAsTIla, madutAzrI] pacAsamAM be ochA, uDatAlIsa, siMkhyAe pahoMceluM aDhatALI(lIsa(-2)-muM vi. [+ zuM. "muM" ta.pra.] 48 nI aThatALavuM. [juo 'aDatALIsa."] maNanA 48 zera mapAya tevo tela. (2) vi. saM. 1848 mAM paDela mATe dukALa, uDatALo aDhatALe . killo atI(trIsa(za) jue "ADatrIsa." aha-tantrI )(-)-muM juo ADatrIsa-muM. aha-tI(-trI)sAM(-za) jue "ADatrIsAM. ahatuM-AbhatuM vi. ['aDavuM' + "AbhaDavuM baMnene gu. "tuM" varta. 3 lAgatuM-vaLagatuM, -nA saMbaMdhanuM. (2) jene radarzana thatuM hoya tevuM bairuM) aDha-trIsa(za) e "ADatrIsa". aDha-trIsa(-za)-muM juo "ADatrIsa-muM." aha-trIsa (-zAM) jue ADatrIsa." ahathala vi. kAma karavAmAMthI pANe haThe nahi tevuM, khaDatala. (2) kadAvara, lapha, majabUta aDathala (-) strI. amuka cokkasa prakAranI sthiti. [0nI bagaTha thavI (rU, pra.) pheravAI javuM, badalI javuM, mULa sthitinuM palaTAI javuM] ahathala-gaDhathala (aDathaze-gaDatharA) strI. [juo "aDathala - dvirbhAva.] ADAavaLA pheraphAra, avyavasthA [0karavuM (rU.pra) sATAM deDhAM karavAM, UMdhAcattAM karavAM ahathala-baDhathala vi. juo "aDathala," -dvirbhAva.] avyavasthita, ADuMavaLuM, UMdhuMcatuM ahathale pR. [marA. aDhaLa] ADa, e. (2) aTakAva, rokANa. (3) (lA.) aDacaNa, harakata, vidhra ahada muM, ba, va, [.mA. 36 ] maganA dANA karatAM saheja moTA kALA raMganA dANA che tevuM eka anAja-kaTheLa. [chAMTavA (rU.pra) jAduI maMtrathI bAMdhI levuM. (2) tAbe karavuM, AjJAmAM rahe evuM banAvavuM, bhurakhI nAkhavI. dekhAvA (rU.pra.) nasADI mUkavAnI peravI karavI. 0maga bharavA (rU.pra.) game tema avicArIpaNe bahaye javuM) aDadalI puM. [. "orDala.] AjJAmAM rahenAro binasanadI lazkarI kara. (2) sevaka, nokara, khitamatadAra ahada-vela (-kya) strI. [juo "aDada + vila"] aDadanA choDanAM pAMdaDAM jevAM pAMdaLAMvALI ghora upara phelAtI eka vela ahadA-gI vi, strI, jio "aDadA-be + gu.-I strIpratya] mUrkha strI, akkala vinAnI strI. (2) galI, cAkaraDI aDadAbenuM li. mUrkha, akkala vinAnuM ahada muM. chUMdAyAthI narama thaI javAnI (mANasanI sthiti. (2) khUba mAra paDayAthI hADakAM-pAMsaLAM DhIlAM thaI javAnI sthiti. (3) (lA.) ghaNuM kAma karavAthI lAgate asAmAnya thAka. [ kADho, kADhI nA(nAM)kha (rU.pra.) ghaNI mahenata karAvavI, herAna parezAna karavuM. sUTa (rU.pra.) pitAnI vAtane pakaDI rAkhavI ne AMbalI (rU.pra.) halakA prakAranuM esaDa. 0ne pItapA5De (rU.pra.) game te jAtanuM meLa vagaranuM. 0bharavo (rU. pra.) saMbaMdha vagaranuM belabala karavuM.] aDadALuM vi. [juo "aDada' + gu. "ALuM ta. pra.] aDadanuM, aDadavALuM. (2) na. aDadiyA lADu. (2) bIjI betraNa jAtanI dALa ekaThI karI rAMdhelI aDadanI dALa ahadiyuM vi. [juo "aDada' + gu. i" ta.pra.] aDadanuM baneluM. (2) aDadanA jevA DAghavALuM, aDadanI chAMTavuM. (3) (lA.) aDada dekhatAM nAsI jAya tevuM. (4) na. aDadanuM khIruM. (5) aDadanA loTanuM e nAmanuM vasANuM aDhadi . [jue "aDadiyuM".] aDadanA loTamAM vasANuM nAkhI khAsa karI ziyALAmAM khAvA banAvavAmAM AvatuM miSTAnna. (2) aDadanI phADanA jevA dekhAvanAM pAMdaDAMvALe eka comAsu choDa adiye pattha(~ththora [ + juo "pattha(-thara'.] aDadanA jevA DAghA ke chAMTavALo eka kaThaNa jAtane paththara adiya bAvo chuM. [ + ja "bAvo'.] zarIra upara tela nakhAve ne aDada dekhatAM nAsI jAya te bA, teliyo bAvo ahadi vA kuM. [+ jAo "va.) eka bAjane cahere kheTo paDI jAya evA jJAnataMtuno eka rega adakada pR. [juo "kaDa',- dvirbhAva.] bAkI rahelo kharAba mAla 48 2010_04
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ AA A aDade-aDado] [aDabI ahade gahade puM. [o "gaDo', dvirbhAva.] sAdAIthI temaja aDa(-2)-aDha(2)dha vi. jio "aDadha",dvirbhAva.] Dhela vagADatAM.vagADatAM be chokarI sAmasAmI ekabIjIne tALI barAbara aDadhA mApa ke kadanuM yA saMkhyAnuM daI paganuM ThebuM mAratI jAya ane savAla-javAba-pAdapUrtirUpa aha5 strI. khaMta, utsAha. (2) nizcaya, TharAva, pako vicAra. karatI jAya evI ramata. (2) (lA.) mAra [pAMdaDAMne pAlo (3) dhIraja, hiMmata. (4) Agraha. [caha(-8)vI (rU.pra.) aDhoTuM na. [jue "aDada' + gu. "eyuM' ta.ka.] aDadanA utsAhano viMga Avo]. aha(-2) vi. [sa, ardhane ava. tadbha4] aDadhuM. [0paMcAla aha5-jha85 strI. [juo "jhaDapa', -dvibhava] utAvaLa, tAkIda. (-pacALa) (rU. pra.) lagabhaga aDadhuM. 0pAMsaLInuM (rU. pra) (2) agAuthI nakkI karelo hAle. (3) (lA.) Aphatane khUba nAjuka bAMdhAnuM] [(2) aDadhuM nANuM sapATe bilA.) viSaya bahAranuM aha(-2)dha-ughADuM vi. [ + jue "ughADuM'.] aDadhuM khUleluM. ApakhuM vi. [ja "ADuM + sa. pakSa->prA. vava -] aDa(-2)dha-pasAra vi. [ + juo pasAra'.] lagabhaga aDadhuM a8-5riyA vi. [saM. ardha + Ta >prA. rUTa + gu. IyuM' + aDha(-2)dhA-aDa(-2)dhu vi. [juo "aDadhuM', dvibhava.3 (lA) "ALuM ta. pra.] aDadhuM mIMceluM. (2) aDadhuM paDadhuM vAseluM nehathI gAMDuMgheluM, umaLakAthI gheluMra. - dhI thaI javuM (bAraNuM vagere) mistIkhera (rU. 4) thoDuM thoDuM thaI javuM, umaLakAthI gADuMtura thaI javuM] apariyALuM vi. [juo aDapaluM'.] aDapalAM karanAruM, aDha-2)dhAM na., ba.va, [juo "aDadhuM.] 14 oo thI a5lA-khera vi. [juo "aDapaluM" + phA. pratyaya] aDapaluM 100 X ol sudhInA pADA ke ghaDiyA karavAnI TevavALuM aha(-2)dhiyANa na. [juo 'aDadhiyuM"+ gu. "ANa" ta..] aDapaluM vi. [2vI.] aTakacALuM, tophAnI, mastIkhera, (2) aDadhA bhAganuM. (2) vi. lagabhaga aDadhuM (lA.) utsAhI, cAlAka. (3) na. haLavA prakAranI cheDachADa, aDa(-2)dhiyuM na. [ja e "aDadha" + gu. Iyu' ta.pra.] aDadho aTakacALuM, cAMdavuM bhAga. (2) mukarara mApathI aDadhA mApanuM vAsaNa. (3) aDhapavuM a. kri. [ravA.] vaLagyA rahevuM, khaMtathI maMDeDyA rahevuM. cuDA karatAM nAnI aDadhI paTInI ADe divase paheravAnI (2) zarU karavuM. apAvuM bhAve., ji. aDhAvavuM che., sa. kri cUDI. (4) TUMkuM dhetiyuM, paMciyuM, phALiyuM. (5) dhAtunuM vacalA apAvavuM, apAyuM juo 'aDapavuM'mAM. vaLanuM vAsaNa. (6) kAMsAnuM nAnuM vAsaNa. (7) jemAM pAMca aTha-ke-pha), (-2) strI. gatimAM janArAnI vaNarodhI cha DabA hoya tevI aDadhI relagADI. (8) TUMkA aMtara mATe gatimAM vacce koI anyanA sapATAmAM AvI javAnI sthiti, vaparAtuM aDadhuM rela-eMjina. (9) pahoMca-buka vagerene haDapheTa. (2) (lA) muzkelI, Ata. [mAM AvavuM (rU.pra.) bemAMno pAse rahetA bhAga, 'kAunTara-pheIla muzkelImAM AvI paDavuM. 0lAgavI (rU.pra) ta vagerenI aTha(2)dhi chuM. [o "aDadhiyuM'.] saMDalAthI jarA moTA asaramAM AvI javuM kadane karaMDiye, Teli. (2) pAMceka phUTa laMbAInI - pahoLI aphAu jue "alaphAu.' capaTI - kALA raMganI bhIMgaDAvALI - DA kAMTAvALI-UMDA aDaphe-phe) (-) juo "aDaphaTa.' pANImAM rahetI eka mAchalI aThaba(-1) vi. [de.mA. maDavaDaLa] DhaMgadhaDA vinAnuM , strI. [ o "aDadhuM."] jAmanagarano jo aThaba(va)DhavuM a. kri. [jue "aDaba(-)Da', -nA.dhA.] rUpAno aDadhI karIne sikako. (2) pAInuM calaNa hatuM tyAre lathaDavuM, aDavaDavuM. (2) (lA.) harabaDavuM, bIjuM muMbaImAM pAIne mATe vaparAtI saMjJA ahaba(1)diyuM na. [juo aDaba(-1)Da' + gu. "yuM ta.ka.] a-2)dhuM vi. [juo "aDadha' + gu. "G" ta.ka.] aDadhA lathaDiyuM. [0AvavuM (rU. pratammara AvIne nIce paDI javuM. bhAganuM. (2) (lA.) barabara buddhi cAlatI na hoya tevuM. 0khAvuM (rU. pra.) lathaDiyuM khAvuM. (2) (lA.) bhUla karavI. [thaI javuM (rU. pra.) 0karI nA(-nIkhavuM (rU. pra.) adhamUuM (3) (lA.) dhakko sahana karo] karI nAkhavuM. sAmA mANasa uparathI ovArI javuM. thaI javuM aDhabatha (-) strI. pela, prabaLa tamAro (rU. pra.)(2) duHkha-roga-krodha vagerethI zarIra osarI javuM. -dho. aDabaMga (ba) vi. kahiye koI ane kare kAMI tevuM pAye e he (rU. pra.) jarAka gAMDuM devuM. - buddhihIna. (2) dhUnI, terI, marajI mAphaka karanAruM-cAlanAruM. reTala (rU. pra.) mAMDa peTa pUratuM khesUkuM (3) ThekANA vagaranuM, DhaMgadhaDA vinAnuM. (4) mUrkha, bevakUpha. aha(-)-50(-ra)dhuM vi. [jue aDadhuM dvibhava.] (5) ja kI, haThIluM. (6) (lA.) vilakSaNa, addabhuta. (7) aDadhAthI kAMIka e. (2) (lA.) thoDuMghaNuM sAhasika, (8) aTapaTuM, UMcuM nIcuM aDha(-2)dhe,0ka vi. [juo 'aDadhuM tu.pra. + gu. "eruM + "ka" aThabaMge (ba ) puM. e nAmane manAtA eka yamadUta svA ta..] lagabhaga aDadhuM abAu li. vAvyA vinA UganAruM. (2) (lA.) akkala aDa(-2) paM. ji. aDadhuM'.] ATha AnAne -rUpiyAnI vagaranuM, mUrkha. (keTalIka vanaspatine AbhAsa ApatI aDadhI kiMmatane -- nayA pacAsa paisAno sikko. (2) (lA.) jaMgalamAM-khetaramAM enI meLe UganArI vanaspatinuM haMmezAM harakhadhelo. (3) (lA.) barobara buddhi cAlatI na hoya tevA aDabAu' vizeSaNa vaparAya che.) [0kATaluM (rU.pra.) paththaranuM puruSa. [pAya e che he (2. pra.) jarAka gAMDuM devuM. aMdAjI teluM. (2) bheLuM-bheTa mANasa, keLavaNI vinAnuM]. 0reTala (rU. pra.) mAMDa peTa pUratuM lakhuMsakuM khAvAnuM) arabI strI. zekhI, baDAI, baDAza. (2) haTha, jIda 2010_04
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ aDabota] R aDhabUTa-be)ta(~tha) (nya,-zca) strI. ghola, bUseTa, ADA hAthanI lapATa. (2) vi. (lA.) mUrkha, buddhi vagaranuM, aDabaMga [0ne udhAro ze (rU. pra.) je kAma je vakhate karavAnuM hoya tyAre karI levuM. (2) taiyAra thayeluM soMpI devuM. (3) phAve tema belavAnI chUTa hovI. khAvI (rU. pra) tamAcA khA. 0cADI devI, kaThokavI, mAravI (rU.pra) ghelamAM mAravuM, basa lagAvavI). aThabhUja vi. mUrkha, ochIbuddhinuM. (2) (lA.) ajajaDa aDhamaDha kri. vi. [ravA.] jematema karIne a-ra vi. [+ juo 'Dara.] Dara vinAnuM, nIDara, nirbhaya avaDha juo "aDabaDa'. ahevaDa-daDhava8 ki.vi. [ravA.] lathabathaDa, gothAM khAtAM. (2) jhaDapathI, utAvaLathI. (3) nagArAne anukaraNavAcaka zabda aThavavuM ja 'aDabaDavuM." aThavahAvavuM bhAve., kri. aThava- rAvavuM .sa. kri. aThavADiyuM juo aDabaDiyuM." avatAvavuM, avaDhAvuM 'juo aDaba(-4)DavuM"mAM. aDavANuM che. [sa. anupAnas > prA. mag , pagamAM joDA nathI tevuM] ughADA pagavALuM, udhADa-paNuM. (2) (lA.) ughADuM, khUkavuM. (3) aDavuM. (4) na zobhe tevuM, vicitra aThavALavuM , .i [de. prA. mADumAru] mizraNa karavuM. (2) (lA.) bagADavuM avuM sakri. [sa, mag - joDAvuM, humalo kare] sparza kara, aDakavuM. [bhUtakRdaMta - bhUtakALa thatAM karmaNi na banatAM kartari ja rahe che: "huM ene aDyo-aDakaDyo.] (2) AkhaDavuM, laDI paDavuM. (3) lAgyA rahevuM, maMDayA rahevuM. (4) ghusI javuM, praveza kare. (5) AvI pahoMcavuM. aDhAvuM bhAve, ki. aDAvuM che., sa. kri. (aDAvavuM paNa preraka rUpa che, paNa ene artha "Thapake Apa' e mAtra thAya che. aDADavuM' aDAvavuM" e beunA artha mATe juo kozamAMnAM enAM svAbhAvika sthAna.) avuM a.phri. [. pra. mag - ADuM AvanAruM] aTakI paDavuM, baMdha paDavuM. (2) bhaya pAmavuM. (3) bhaDakIne UbhuM rahevuM, paMcAvuM. (4) haTha pakaDavI. (5) (lA.) nukasAna thayuM. [aDI pavuM (rU. pra.) - nA vinA calAvavuM. aDI besavuM (rU. pra.) cAMTIne rokAI rahevuM. athA rahevuM (rU. pra.) macyA rahevuM] avuM vi. [jae "aDavANuM."] zaNagAra vinAnuM. (2) zebhArahita. (3) ughADA pagavALuM, aDavANuM. (4) ujajaDa, khAlI, sUnuM [ghareNAM na paheryA hoya tevuM aTavuM-pataluM vi. juo "aDavuM, dvirbhAva.] zaNagAra vinAnuM, A pu. bhavAInA khelamAM AvatuM vANiyAnA vezanuM pAtra. (2) (lA.) mUrkha. (3) avahevAru vevale mANasa azepuM. saMgItamAMno eka juno rAga, aDAne kAnharo (saMgIta.) ahasavuM sa. kri. [jue aDasaTTo', -nA.dhA.] aMdAja karavo, zumAra kADhavo. aDasaTAvuM karmaNi, kri. aDasaTAvavuM pre., sakri. ahaTAvavuM, aDasaTAvuM aDasaTayuMmAM. aDasaTTA-navasa vi. [juo "aDApho.phA.] aMdAja ApanA kArakuna, (2) hisAbanavIsa, hisAbI kArakuna [aDANiyuM asado 5. aMdAja, zumAra aDhasa(se)4 (6) vi. saM. ada-ghaE > prA. madraSTri maDhaDhDho sitteramAM be ochA, 68 asa(-sekaca-muM) vi. [+gu. "muM-ta...] 18 nI khyAe saM pahoMceluM, 18 muM [aphAsiyAM ahasiyAM na, ba. va. strIonuM eka prakAranuM paganuM ghareNuM, aseTha (-4) jue "aDasaTha." aDhasekanuM (se-muM) juo "aDasaTha-muM." ahaTa strI, si] khetaramAM kAme javA hAlAkaDAM ItyAdi sAthe chetarIne baLadaDI taiyAra karavAmAM Ave e a-ka (6) vi. [grA.] aDaga, daDha, sthira ame (-) puM. pAMDamAMnA bhImanuM eka lokabhASAnuM nAma anaMkha (-) vi. [+ juo "DaMkha'.] jIvAte karelA DaMkhaDAghA vinAnuM. (2) saDavuM na hoya tevuM aThaMga-jaga (-) zrI. e nAmanI eka ramata agiyA (aDagi) 5. chAparAnAM navAM-kaTherA-mALanA jhUlatA bhAga nIce mUkavAmAM AvatuM TekaNa aDha(4i)ge (-Da(-Di)ge) pR. [hiM.] lAMbA vakhata mATe cITakI rahevAnA prakArane paDAva, dhAme. (2) kustImAM paTAne eka dAva [0ghAla, 0na(-nAMkha, 0lagAva (3.pra.) haThAgrahathI dhAme karIne paDyA rahevuM] ade (aDo) . e nAmanI eka ramata, eraMDA aDaMbI (aDemabI) strI. ADaMbara, kheTa bhapake. (2) magarUrI, abhimAna, (3) ja kIpaNuM, mamata, haTha. (4) vi. ADaMbarI, DALI, daMbhI aDhA strI. jio "aDavuM.'] sparza. [devI (u.pra.) Teke Apa, madada karavI, hUMpha batAvavI] ahAa8 (-Datha) strI. [o "aDavuM," - kirbhAva.] vAraMvAra karavAmAM Avate sparza, aDAaDI aDhADI strI. [ja "aDAaDa' + gu. "I' svArthe ta...] AbhaDacheTanI darakAra rAkhyA vinA karavAmAM Avato sparza. (2) (lA.) bArIka samaya, aNIne vakhata. (3) kriIve. aDoaDa, lagolaga aDhAu vi. vAvyA vagaranuM, aDabAu akAkaDI strI, kaTokaTI vakhata, akaDAakaDI. (2) geDIdaDAnI ramatamAM ghaNA jaNa daDe laI javA vakhatanI dhamAla. (3) (lA.) mAMDa mAMDa calAvAtuM gujarAna ahA . [hiM.] Dhagale. (2) Dhora bAMdhavAnI keDa. (3) baLataNa vecavAnI dukAna. (4) vecavA mATe rAkhelo baLataNane Dhagalo aDhAvuM jue "aDavuM' mAM. (2) (lA.) aDapaTiyuM vAsavuM. (3) sAmAnI paravAnagI vinA rUbarU mulAkAta karAvavI. (4) ghusADavuM aDhADhIMga, 0La vi. [grA.] aDAbIDa, bhAre meTuM, bhAre jabaruM aDhANa na. [de. prA. ma -AMkaNa gIre rahe e prakAranI paristhiti. (2) (lA.) thALa. [0mAM mAgavuM (rU.pra.) salAmata rahe e rIte rAkhavA saMmati mAgavI] aDhANiyuM vi. [+]. iyuM" ta...] gIre mUkeluM, gIravI, ghareNiyuM 2010_04
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra aDANI] aDhANI vi. juo "aDANuM.] (lA) bevakUpha, mUrkha. (2) viveka vinAnuM. (3) aNaghaDa, AvaData vinAnuM aTANuM na. [de. prA. agA-khatemAM vaparAyela zabda] gIre mUkavAnI prakriyA. (2) gire muzkelI vastu. (3) vi. (lA.) buddhi gire mukI che tevuM (mANasa), mUrkha aTANe (-) puM, kAnharA rAgane eka e nAmane prakAra, aDAne kAnhare. (saMgIta) (2) gheDAnI e nAmanI eka jAta aDhAbA vi. jambara, bhAre moTuM, bhAre jabaruM. (2) bharacaka, bharapUra. (3) (lA.) mobhAdAra aDhAbIta vi. ghaNAM, saMkhyAbaMdha aDhA 5. phi. "arAva--tepanI gADI] gADI. (2) (lA.) kuTuMba parivAra, gharakhaTalo aDhAmaNi , khAmI dUra karanAra padArtha aDhAmI strIbhAta sAthe jaDelI pATiyAMnI paDadI, pATiyAMnI bhIMta, phaLetALa aDA-dhiyuM na. paDayuM paDayuM sukAI gayeluM gAya-bheMsanA chANanuM picakuM, aDiyuM chANuM. (2) lakheTInI eka ramata aDhAla(La) vi., muM. amadAvAda najIka AvelA aDAlaja gAmanA rahIza. (2) moDhavaNikanI eka avaTaMka ane ene puruSa aDAlI strI, lAkaDAnI kathareTa, aDALI aDhAvavuM juo "aDavuM'mAM.. paraMtu artha sarvathA judA : gapa mAravI, jaThuM kahevuM. (2) ghaNuM khAvuM. (3) dhamakAvavuM, Thapake Apa aDhAzita-siyAM na, ba.va, jao "aThAziyAM." adAsa ( sya) strI. [ juo "A dvArA.] saMparka, sparza. (2) sahAya, madada. (3) paDachAyo, oLo. [-se AvavuM -ye) (rU.pra.) madade doDI AvavuM.]. aDhALa na. [saM. makR] chAparA uparano AgaLane DhALa, paDALane uparano bhAga aDALa-paThALa na. [+juo "paDALa.] mebhanI baMne bAjuno DhALa aDALI strI. [saM. maTTaiI] makAnanA pahele mALe DhAMkelA chAparAnI AgaLanI khulI nAnI agAsI, paDALI. (2)2kAbI- tAsaka ghATanI thALI. [1ThekavI (rU.pra.) aDALI karavI.] aDALI-paDhALI strI. [+ jue "pahALI.'] makAnanA pahele mALe chAparA ke meDIvALA bhAganI AgaLa pAchaLanI aDALI adiya(-2)la vi. [juo "aDavuM-sparsa karo.] ghasyA ke praveza karyA pachI dharAra cITakI paDanAra. (2) jidI. (3) ghusaNiyuM. [vyarDa (rU.pra) mAra mAravA chatAM na khasanAruM. (2) bhAre jiddI, haThIluM]. ahiyuM che. [jue "aDI'.] sanInuM eka ojAra aTiyuM jue "aDAyuM. aDhiyela jue "aDiyala'. aDhiye paM. e nAmanuM DokanuM eka ghareNuM ahiyA-dariyApuM. e nAmanI eka ramata, dahIne laDe, dhamAla- geTe, dama-geTIle. (2) [grA.] ALa, Aropa ahiM-ga vi. jabaruM, teliMga (-) jue "aThaMge'. aDI strI. [juo 'aDavuM".] (lA.) ji, haTha, Agraha [aDakiyuM-dakiyuM aDI sI. senA rUpA vagere dhAtuonAM patarAM upara ghATa pADavAnuM ojAra, bAbuM. (2) kamADanAM caNiyArAM nIce rAkhavAmAM AvatA khADAvALolokhaMDanA cerasa TukaDA. (3) kuMbhAranA cAka nIce e lekhaMDane corasa TukaDe. (4) ghaMTI ke paMDAnA paDanI mAMkaDImAM rAkhavAmAM Avate lekhaMDane evo TukaDe. (5) cicADAmAM saLa ane bUTaDInI nIce besADavAmAM AvatA lokhaMDanA goLAkAra TukaDe. (6) paTAsa mUkI avAja karavA mATe vaparAtI lekhaMDanI cAkI aDI-aDI strI. [jue "aDavuM'.1] e nAmanI eka ramata, kAkaDaka, TopI-dA aDIopaTI strI. [jao "aDI" + saM. mAvatti] kaTokaTIne samaya. (2) muzkelIno samaya. (3) aDacaNa, vi. (4) RtukALanA traNa divasane samaya aDI-kaDI strI, jio "aDI -dvibhAva.] kaTokaTIne samaya. (2) geDIdaDAnI ramatamAM thatI dhamAla aDIkhama, aDI-khaMbha (-khamma) vi. [+se janma-> prA. ma thAMbhalA] jarA paNa macaka Ape nahi tevuM. (2) muzkelIne pahoMcI vaLe tevuM. (3) zuravIra, bahAdura aDI-jaDIne kra. vi. maMDavA-masyA rahIne, khaMtathI a-DI(dI)(8) vi. [saM. a-E->prA. a-]i na dekhAya tevuM, adazya, (2) nAmanizAna vinAnuM, nimLa, rnivaMza. (3) na. (lA) nakheda, nirvazatA aDI Doka strI, eka ramata, maIdaMDAnI ramata aDI-daDI strI, e nAmanI eka ramata, damageTI, oDiyedaDiye aDI-daMDa (-daSTha) vi. [juo "aDI' + saM] pAchuM na phare tevuM. (2) na. pAchuM na kare tevuM bANa aDI-bhIDI sI. (juo "aDIkha+ bhIDa + gu. ' svArthe ta...] kaTokaTIne samaya, taMgIne samaya, aNIne samaya aDIma-ghaDIma vi. [grA.) paMchavALuM, zAhukAra aDI-vaMce (-1-e) puM. e nAmanI ramata, eraMDe aDI-veLA strI. [juo 'aDI" + saM. DhA] aNane-kakaTIne samaya ahIMga juo "aDiMga.' ahIMge juo "aDiMga'. a-(-) [+ juo 'DI TuM'.] DITiyA vinAnuM, DIMTA vagaranuM aDu na. araDUsAnuM jhADa ahu vi. [ravA.] (lA.) ghaNuM moTuM (meghagarjanAnA avAjanI lAkSaNikatAe nIpajela zabda) aDa(-)ThATa kuM. rivA.] deTavALA dhasArAne avAja. (2) dhasArAvALI deTa. (3) vi. (grA.) ghaNuM moTuM aphaDaha ki.vi. [ravA] aDuDATa karatI rIte, ghasArAbaMdha aka-daka vi. [ravA.] ekamAMthI bIjAmAM ane bIjAmAMthI pahelAmAM AvavA javAnuM karatuM, baMne pakSamAM AvajA karatuM akiyAM-dakiyAM na., ba.va. [juo akiyuM-dakiyuM'.] e nAmanI eka ramata akiyuM-dakiyuM vi. [+ baMnene gu. "iyuM svArthe ta.pra.] aNUka daDUka. (2) (lA.) AghApAchI karanAruM 2010_04
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ aDe-kaDe 33 aDhI-zerI aDe-kaDe kri vi. mULa kiMmate, sarabhara bhAve. (2) (lA.) lagolaga aDhAI strI. [juo "AhavuM ghAsa caravuM, + gu. AI ku. aDe-a ki. vi. ai-khaDa, satisaptamIne praga] pra.] Dhora carAvavAnuM mahenatANuM, carAI, varata koI vAra, bhAgyeja, javaleja aDhADha(va)vuM jue "ADhavuMmAM. ['aDhAI.' aDeThATa jue "aDuDATa." aDhAmaNa na. jio "AvuM'+gu. "AmaNa" ku.pra.] juo aDeluM vi. DelatuM aDhAra vi. [saM. mahAvarA->prA. baTuM raNa, aTTAra, maTTAra] aDe (a) 6. UMTaDo, haDa vIsamAM be echA [ khAMDI (rU. pra.) apAra, ghaNuM. 0gAunuM aphera puM. a, dhAme cheTuM (rU. pra.) ghaNuM lAMbuM aMtara. 0ghaMTIne ATo khAdhela aDea8 (Da) ki.vi. [+ jue "aDavuM',-rbhAiva.] taddana (rU. pra.) khUba pahoceluM, rIDhuM, pAkuM anubhavI. bAbu aDIne AvyuM hoya ema, lagolaga, joDAjoDa (rU. pra.) luccAonI TeLI. bhAra vanaspati (rU. pra.) a-Dela vi. [+ja DolavuM'.] Dele nahi tevuM, sthira. (2) badhI jAtanI vanaspati. Alama, re Alama, 0varNa, re daDha. (3) (lA.) dimUDha, stabdha vaNuM (rU. pra.) badhA varNo ke jAtio. 0vasa, 0vIsa, aDeluM vi. aDavuM, zaNagAra vagaranuM (rU. pra.) ghaNuM, atyaMta. vAMkAM, re vAMkAM (rU. pra.) badhI aDelI strI. [jue "aDoluM - gu. "I' strI pratyaya] Teko, ja rIte beDoLa. -re gudI (rU. pra.) lakhoTInI ramatamAM AdhAra, TekaNa. (2) aDorAza-netaruM vagere hAthamAMthI khasI AThamI vakhata AMTatI veLAe bolAte zabda. -re habUba na jAya mATe cheDe bAMdhavAmAM AvatI DesI, gaLoTa, mAMkaDI (2. pra.) [+ ara. hababa ()] badhA ha]. aDeluM na. mAMkaDI, gaLATa, aDolI aDhAra-kasI strI. [jue "aDhAra' + "kasa + gu. I" ta.aDoza-paDoza, aDozI-pADezI o "ADoza-pADoza". pra.] (lA.) lUgaDAMnI e nAmanI eka vitaraNa a-La vi. [+ juo "DaLa.'] ghATaghaTa vinAnuM, beDeLa, kada- aDhAra-kAMkarI strI. [jue "aDhAra + "kAMkarI.] aDhAra rU5. (2) avyavasthita, vyavasthA vinAnuM, (3) sthira, daDha, kAMkarIonI ramAtI eka ramata aga, aDela [(2) ghATa vinAne ITALe aDhArAM na. ba.va. [juo "aDhAra, + gu. " ta...] aDaLa-kaTaluM na. [+"kATaluM'-teluM.] (lA.) ghATa vagarane pathara. 1841 thI 18410 sudhIne pADe ke ghaDiye aho puM. [mara., hiM. kaI] ekaThAM maLI ke ekaThAM thaI aDhAriyuM vi., na. [juo "aDhAra + gu. IyuM ta...] paDI rahevAnI jagyA. (2) evI vAhana vagerenI jagyA, mathaka. aDhAra iMca lAMbu paththaranuM beluM (3) (lA.) vyApaka asara, prabhAva [jamAvo, vana-nAM)- aDhAva(-)Se juo "ADhavuM'mAM. kha, lagAva (rU. pra.) dhAmA nAkhI paDI rahevuM aDhAvuM juo "AvuM'mAM. [kharcapatra aoyuM. [o "ADuM] pakSIne besavA mATe pAMjarAmAM rakhAtI aDhA puM. AkhA varSanA hisAbanuM tAraNa, sarayuM, mA ADI dAMDI. (2) jamInamAM paDelA be vAMsa upara ADa aDhiyA strI. chAbaDA ghATanuM khaMDanuM vAsaNa makelA vAMsa. (3) bharatakAma mATe vaparAtI mAMcI. (4) reTane ahiyAM na., ba. va. [juo 'aDhiyuM.] 1 42 thI 100 4rA UMdhe pharato aTakAvavA emAM lagAvavAmAM Avato khATIka. sudhInA pADA ke ghaDiyA (5) sonA cAMdInA tAra lAMbA karavA vaparAtuM eka sAdhana aDhiyuM vi, na. [jue aDhI' + gu, "IyuM ta.pra.] aDhInI arthe vi. [juo "aDavuMnga. "yuM bhukR] karyA vinAnuM, pachI saMkhyA. (2) aDhI kerI ne sikko raheluM. (2) jarUranuM, agatyanuM. [02heluM-jaivuM) (rU.pra.) [jue aDhI vi. [sa. -tRtIya- > prA. aDhAra -] traNamAMthI aDadhuM ahamAM ] aTakI paDavuM 0 rAkhavuM (rU.pra) aTakAvI rAkhavuM ochuM, be vattA aDadhuM [05NuM (rU. pra.) bahuM rakhaDatuM, aThavuM-khavuM vi. [+juo "khaDavuM- + baMnene gu. "yuM' bha ka.] rajhaLuM. 5AyuM (rU. pra.) akkala vagaranuM, marma. (2) arathara khUNe khAMcare paDI raheluM.(2)bhAMgyuMThuM, bhAMgIne vikhAI gayeluM. magajavALuM) (3) kivi. bhAgyeja, javaleja [bhU] krodhe bharAyeluM aDhIke puM. [juo "aDhI'+gu svArthe ta. pra.] aDhI AchuM-caDa(-)the vi. [+juo "caDa(-)vuM' + baMnene gu. "cuM' paisAne ne sikko, Dhabu aDhaka vi. [+ juo "DhAMkavuM'.] DhAMkavA vinAnuM, khulluM. (2) aDhI dvIpa puM. [+saM] jaMbudvIpa-ghAtakIkhaMDa kIpa e be AkhA (lA) niMdA bhareluM, vAMkuM [paka kuM, hoziyAra ane puSkara dvIpane aDadho bhAga maLI thatA vistArane aDhaNa vi ba, puSkaLa. (2) sAruM, sarasa. (3) (lA) dvIpasamUha. (jaina) aThavaNa juo "aDavANuM'. aDhI-mAsI strI, [+ saM. mAsa + gu. I" ta...] aDhI mahinA aDhaLa vi. [+ juo DhaLavuM'.] DhaLe nahi tevuM. (2) sthira, sudhI jenI sugaMdha rahevAnuM manAya che tevA eka kula-cheDa daDha. (3) (lA) haMmezanuM, nitya, sthAyI aDhIvaTo . [+ saM. 1dR > prA. vakma-] be pATa bAjue aDhaLaka vi. puSkaLa, apAra, bezumAra. [08LavuM (rU.pra.) ghaNuM ane trIjA aDadhA pATanA UbhA be cIrA karI sAMdhyA pachI kRpA karavI, phidA phidA thavuM. (2) apAra saMpatti ApavI) e paTTo be pATanI vacce sAMdhI karavAmAM Avate oDhe aDhaLa-pada na. [+saM.] mekSapada, mukti aDhI-vaM paM. [+ vAMcavuM' + gu. "u" ka. pra.](lA.) e nAmanI aDhaMDha (aDhaDha) vi. gaMdu eka ramata, eraMDa [kATaluM toluM a88-tA (-08-) strI. [+saM, te.pra.] gaMdakI aDhI-zerI strI. [+ zera' + gu. "I' ta...] aDhI zera vajananuM bha, ko-3. 2010_04
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ aDhIMga 34 aNagALa aDhIMga vi., kivi. bahu ja, ghaNuM alavuM a.kri. Teke laI besavuM ke UbhA rahevuM. (2) sakri. dhakelavuM, jethI khaseDavuM. aDhelAvuM bhAve, karmaNi, ji. aDhelAvavuM che., sakri. aDhelAvavuM, aDhelAvuM ja "aDhelavuM'mAM. aDhelI strI, haLanI pATImAM rahetI lAkaDAnI mAMkaDI-DesI aayAM juo "aDhiyAM." [mAtrAmeLa chaMda aa E. [ja, gu.] phAgukAvya prakAramAM AvatA eka aNu- pUrva siM. mana svarADhi zabdone lAgatA pUrvaga uparathI gu. 'aNa" vyaMjanAdi zabdamAM paNa vaparAya che.] nahi aNu-adhikAra chuM. [+ saM.] anadhikAra, sattA ke lAyakAtane abhAva aNu-adhikArI vi. [+se, muM.] anadhikArI, apAtra aNu-AthamI, myuM vi. [+ saM. mastamata-> prA. mahamana-] AthamyA pahelAnuM. (2) myuM na. sUryAsta thayA pUrvenuM sAMjhanuM bhajana. (jaina) aNu-AdaryuM vi. [+ juo AdaravuM' + gu. "yuM" bhU. 3] zarUAta karyA vinAnuM vinAnuM aNaApyuM vi. [ja ApavuM' + gu. "huM" , kR] AyA aNu-Ava(ta) (-Daya,-DA) strI. [+AvaDavuM' + gu, "ata' ku.pra.1 kAma karavAnI jANakArIne abhAva, (2) (lA.) mUrkhAI, bevakUphI [niveDe nathI lAvI zakAya tevuM aNaukelAyuM vi. [+ "ukelAvuM' + gu. "yuM" bhU, 5] jene aNa-utAra vi. [ juo 'utAra'.] (mukhyatve tAva vagerenuM) satata jArI rahevuM jemAM che tevuM aNuudAra vi. [+ saM] jemAM udAratA nathI tevuM, sakhI dila na hoya tevuM. (2) loliyuM, kRpaNa, kaMjUsa aNaUkalpa vi. [juo "UkalavuM' + gu. "yuM" bhU..) jue aNaukelAyuM.' [(2) strI. akhaTapaNuM aNu-UNu vi. [+saM. kAna mA. 3] akhUTa, puSkaLa. amuka -kaya) strI. [de, prA. mALavela jue "aNukha".] rASa, gusse, dha. (2) IrSA, draSa. (3) duHkha, pIDA. (4) vagova- NI, niMdA. (5) harakata, aDacaNa, (6) vi. tujha, halakuM, adhama, () nAnuM. (8) beDeLa, kaDhaMguM aNu-katha vi. [+saM. ya] jenuM varNana karavAmAM na AvyuM heya tevuM. (2) varNana na karavA jevuM, akathya aNu-kamAu vi. [+ juo "kamAu".] kamANI-arthaprApita na karatuM hoya tevuM [kakapeluM, nahi dhAreluM, aciMtita aNu-ka9yuM che. jio 'kaphapavuM' + gu. 'yuM" bha.] nahi aNu-kasabI vi. [ + jue "kasabI'.] kasaba na jANanAruM aNuka-jhaNaka (aNakatha-jhaNaka) strI. [juo aka',-dvibhava] dakhalagIrI, pagapesAre aNakI strI. [juo 'aNaka + gu. "I' svArthe ta...] aNaca, aNacI, aMcaI, ramatamAM karavAmAM AvatA vAMdhA-vacakA aNakIdhu vi. [ + ja e kIdhuM'. bha.] na kaheluM, kadhA vinAnuM [vinAnuM aNu-kIdhuM che. [+ juo "kIdhu. bhU.kR] na kareluM, karyA aNake vi. khAlI, vinAnuM aNakuM-chaNake na. [juo chaNake dvirbhAva.] chaNake. (2) krodha, gusse. (3) maheNAM-ToNAM aNa (-)Ta . [saM. mana] hiMdu kArtikI besatA varSanA divase khAsa karI vaiSNanAM maMdiramAM prabhune dharAvavAmAM AvatI aneka prakAranI vAnIone samUha. (2) e utsava aNu-keLavAyeluM vi. [+ jue "keLavAvuM + gu. 'eluM' bI. bhU.ka.] jene keLavaNI maLI nathI tevuM, azikSita, abhaNa. (2) (lA.) bina-AvaDatavALuM aNake puM. [ravA.] krAdha, gusse. (2) [grA.] mazkarI, majAka aNake-jhaNake . [juo "aNakone dvirbhAva.] krodha. (2) vAMdhAvacako aNake-raNake muM. [+ jue "raNake] takarAra, belAcAlI aNukaTa juo "aNakUTa.' [(2) adekhAI, IrSyA aNakha (-khya) strI. [de. pra. maLaad, juo "aNuka.] gusse. aNukhata,-tI-la) (-2)-kaca) strI. adekhAI, IrSyA. (2) niMdA, khedaNI. (3) kaMTALo. (4) aDacaNa, harakata aNa-khapatuM vi. [+ khapavuM' + gu. 'tuM' varta..] vAparavAmAM kAma na lAge tevuM. (2) na svIkAravA jevuM aNu-khapiyuM vi. [ + gu. "khapa' + gu. "IzuM' ta.ka.] khapa vagaranuM, bina-upayogI aNakhala -15) jue "aNakhata." [khAI, IrcA aNakhAI zrI. [juo "aNakha' + gu. AI' ta.ka.] adeaNakhAvavuM, aNakhAvAvuM jue aNakhAvuMmAM. aNukhAvuM a.ki. [juo "aNakha' -nA. dho.] gusse thavuM. (2) adekhAIne pAtra banavuM. (3) bIjA tarapha adekhAIne bhAva batAvavo. aNukhAvAvuM bhAve., kri. aNukhAvavuM pre., sa. kri. [gusse. (2) IrSyA, adekhAI aNakhI strI. [jue "aNakha' + gu. 'I' svArthe ta. pra.] aNukhIluM vi. [juo "aNakha'+gu. IluM' te.pra.] aNakhavALuM, IrSALu aNu-khIyuM ve. [+ khIlavuM' + gu, "huM" bhU.kR] na khIleluM, avikasita, (2) nahi sIveluM, TAMkA vagaranuM aNu-khUTavuM vi. [+ "khavuMzuM. "yuM' bhU.kR] nahi khUTeluM aNu-kheThavuM vi. [+ kheDavuM' + gu. "yuM' bhU.ka.) kheDeluM, vaNakheDAyeluM [beparavAI aNu-khevana strI. [+ juo "khevanA.] garajane abhAva, aNu-gaNu( yuM) vi. [+ 'gaNavuM' + gu. "huM' bhU.ka.] agaNita, asaMkhya, apAra aNagamatuM vi. [+ "gamavuM' + gu. 'tuM varta. ku] pasaMda paDatuM na hoya tevuM, nApasaMda, apriya [kaMTALe, becenI aNu-gamo chuM. [+jue "gama'.] nApasaMdagI, aruthi. (2) aNaga(ge)ha pu. strIonuM eka vrata, aNageka. (2) vanabhajana, ujANI [vinAnuM aNu-gaLa (-LyuM) vi. [+gaLavuM . "yuM' bhU.kR.] gALyA aNugAra,rika vi. [saM. mana-maHIR,-] gharabAra vinAnuM. (2) rakhatuM. (3) paM. sAdhu-saMnyAsI aNu-gALa ki.vi. [sa. ma.nyAha- saM. 18> prA. nAI) ociMtu, kAsamanuM 2010_04
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNa- aNadhAyuM aNu-gUMdhyuM vi. [+ gUMthavuM gu. " bhUka] na thayuM. aNa-chUTake chuM. [+ juo chUTake'.] TakAno abhAva, (2) nahi dAkhala kareluM anivAryatA aNage(ka, kha0) pR. [juo "aNagaha'.] aNu-6 vi. [+ jue chUpuM'.] pragaTa, khulluM, jAhera aNu-ge khyuM vi. [+ "gakhavuM + gu. "yuM' bhU.ka.] na gekheluM, aNacho !. [4. manuvA strI.] paDachAye, eLe. (2) abhyAsanuM yAda karavA mahenata na lIdhelI hoya tevuM. (2) (lA) nukasAna kare tevo chAMyaDe, vaNacho pitAnI meLe AvaDI jAya tevuM. aNu-vaNacho chuM. [ + saM. vana-thA strI.] melane hAni aNumeha jue "agaha." karanAro chAMyaDo aNu-ghaTa vi., kri.vi. [+sa. gha.], 08 vi. [+juo "ghaTavuM aNu-jANa vi. [+ jue "jANavuM'.] ajJAna, binavAkepha, bina+ gu. 'tuM' vartaka] ghaTe-ogya lAge nahi tevuM, ajugatuM, mAhitagAra. (2) (lA.) mUrkha, nAdAna aNachAjatuM ajugatuM vi. [+ saM. surata] ajugatuM, ayogya aNu-ghaTa vi. [ juo "ghaDavuM'.] ghaDAyA vagaranuM. (2) ghATa- aNakha (-khuM) vi. [+juo jakhavuM' + gu. "yuM' bhU.kR.] AkAra vinAnuM. (3) (lA.) rikSaNa nahi pAmeluM, azikSita. khyA-taLyA vagaranuM. (2) (lA.) avecArita (4) dhaDA vinAnuM, avyavasthita mananuM [vAMdhAvacake, kaca aNa-jakhamI vi. [+ juo khamI.) jemAM jokhama na aNuca (-cca) strI, aMcaI, aNacI, aNacAI gaI, ramatamAM hoya tevuM, binajokhamI, AphatanI dhAstI vinAnuM aNu-caNiyuM, aNu-cayuM vi. [+ "caNavuM' + gu. "yuM'-'yuM" aNu-joyuM vi. [+ juo jevuM+gu. "yuM' bhUka] joyA vinAnuM, bhU, kR] caNyA vinAnuM (2) khyAla bahAranuM aNa-cayuM . [+saM. ciMta>prA. va4i4] cAvyA vinAnuM aNa-jhIyuM vi. [+ juo 'jhIvavuM' + gu. "yuM' bhU.kR] adhdharathI (2) cAkhyA vinAnuM. (3) nahi kaheluM, avaNita, akathya, lIdhA vinAnuM, (2) grahaNa karyA vinAnuM, agrahIta avarNanIya [jue aNucI'. aNu-TevAyeluM vi. [+juo "devAyuM' + gu. "eluM bI.bha.ka.] aNacAI strI. [jue aNu' . "AI' svArthe ta. pra.] jene Adata - Teva nathI tevuM, mahAvarA vinAnuM, navuMsavuM aNa-cAkhyuM vi. [+ juo "cAkhavuM' + gu. "yuM' bhU.ka] na aNa-Teka vi. [+ jue "TekavuM.] jene TekavuM na paDyuM hoya cAkheluM. (2) (lA.) ne bhegaveluM tevuM. (2) kri.vi. TakathA vinA [thoDuM sthAna aNu-cAlate ki. vi. [+"cAlavuM+gu. 'tuM' 1. ka ,+e' sA. aNu-kAma puM. [saM. i-zyAma, na] lezamAtra jagyA, thADAmAM pra.] na Take, nirupAye 'nAruM, gaI karanAruM aNa gayuM) vi. [+juo DagavuM+gu. yu'bhU] na DageluM, aNaciyuM vi. jio 'aNI'. "yuM" ta. pra.] kaca kara- aDaga, sthira, acaLa aNu-ciMtavyuM, aNacihyuM ke, [+'citavavuM' + gu. 'yuM' bhU, aNutA sI. [saM. unatA] UNapa, echapa. (2) khAmI, beTa ka.] aNadhAryuM, orituM [e aNaca." aNu-tevuM vi. [+juo teDavuM+gu. "yuM' bhU.ka.] (lA.) aNacI strI. [juo 'aNI' + gu. 'I' svArthe ta. pra.] bolAvyA vinA AveluM, vaNateDyuM, vaNakhetaryuM acI-macI strI, e nAmanuM eka ghAsa aNu-tevuM vi. [+ jue "tALavuM + gu.yuM bhU.ka.] jenuM vajana aNu-cUkayuM vi. [+ jue "cukavuM' + gu. 'yu" bhU] nahi karavAmAM AvyuM nathI tevuM, aNakhyuM cUkeluM, nahi bhUleluM. (2) kri. vi. acUka, jarUra aNu-daba vi. [+juo "dabavuM'.] dabAya nahi tevuM aNu-ryuM li. [+juo "cetavuM + gu. "yuM' ] cetyu na aNu-dAkhavyuM vi. [+jue "dAkhavavuM'+gu, "yuM' bhU. ku] hoya tevuM, asAvadha. (2) saLagyuM na hoya tevuM, piTavuM na nahi batAveluM, apragaTa. (2) samajhAvyA vinAnuM hoya tevuM (agni vagere) aNu-dAtA vi. [+sa.] kaMjUsa, kRpaNa aNu cha-chI) [sa. maniSTha-> prA. zALa] nAmarajI, aNadITha(~) vi. [+saM. 8-> prA. driDha -] na joyeluM, chAnuM nAkhuzI. (2) aNagame, kaMTALo. (3) (lA) kha, Teva aNa-dIdha(~E) vi. [+saM. 24 > prA. dvaiina dvArA] dIdhAaNu-70 vi. [+jue, "kaDavuM'.] chaDIne chetarI na kADhI hoya tevuM ApyA vinAnuM, adatta [yeluM, aNadIThuM aNu-chatuM' vi. [ + juo "chatuM.'] pragaTa nahi tevuM, chAnuM, gupta. aNadekhyuM vi. [+juo dekhavuM+gu. "yuM' bhU.ka.] na aNuchatuM vi. [ja "aNacha' nA. dhA. + gu. "tuM" varta, kR] aNado chuM. e nAmanI eka jAtanI ramata, eraMDA nahi dhAreluM. (3) aNamAnItuM aNu-dohyuM vi. [ + "dehavuM' + gu. "yuM" bha. ka] na deheluM, aNachAjatuM vi. [+ jue "chAjavuM'+ gu. 'tuM varta..] chAje dedhA vinAnuM. (2) (lA) aTakI paDeluM nahi-ogya lAge nahi tevuM, aghaTita. (2) zaramajanaka, aNu-dharyuM che. [+ jue "dhasavuM' + gu. 'yuM bhU.ka.] nahe Dispeisakula" 'dhaseluM, jethI AgaLa nahi vadheluM [devAdAra aNuchiyuM na. [saM. maniti -> prA. ma ga ] (lA) aNadhAraka vi. [sa. #->prA. mana + saM.] karajadAra, chaNako, gussAne bela. (2) dhikkAra, turakAra (3) vi. aNadhAryo vi. [+ jue "dhAravuM' + gu. "yuM" bhU.kR.] nahiM aNachI karanAra dhAravAmAM AveluM, aNacitavyuM, Akasmika aNuchI juo "aNacha.' [asaMtuSTa, atRpta aNadheyuM vi. [+ jue "ovuM' + gu. "huM" bhU.ka] dhoyA aNu-chIkhuM vi. [+juo "chIpavuM' + gu. 'yuM bhUtaka] (lA) vinAnuM, na joyeluM, keruM 2010_04
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNanama aNa-meLa + gu. "tuM" varta..+ "I' strI pratyaya; jae banAva."] banAva, meLane abhAva, viredha. (2) kaji, kaMkAsa aNabuddha, aNu-bUdha vi. [+{. 5] buddhi vinAnuM aNu-bUDa(-06) vi. [+jue bUDavuM+ gu. "huM' bhU.kR] bUDe nahi tevuM. (2) aDadhuM taratuM jAya tevuM, tarata aNu-besatI strI. [+ juo besavuM" gu. "tuM" varta. ka. "I" strI aNanama vi. [grA., saM. mana ghaNuM jhAjha, puSkaLa aNu-nama(-myuM) vi. [+ juo "namavuM' + gu. "yuM" bhU.kR.] keIne nahi namanAra. (2) (lA.) TekIluM aNu-nAyuM vi. [ + juo "nAthavuM' +gu. "yuM" bhU.kR] nAcyA | vinAnuM. (2) (lA.) abhyAsa karyo nathI tevuM. (3) bekAbu aNu-nAmI vi. [+ juo "nAma"+ gu. "I' ta... ] jenuM nAma nathI - je anAkheya - anirvacanIya che tevuM (braha) aNu-nI-ThuM) vi. [+ jue "nIThavuM" aMta lAvavo. se. ni-%A] khUTe nahi tevuM - teTaluM, pAra vinAnuM aNupa vi. [sa. mana -] pANI vinAnuM, pANInI achatavALuM aNu-paMkha vi. [+saM. vakSa>prA. paraM] pAMkha vinAnuM, (ra) pakSa-vagavasIlA vinAnuM aNa-58 vi. [hiM. mana-vaDha] abhaNa, nirakSara, azikSita aNapatIja strI[+ juo patIja.'] vizvAsa-bharosAne abhAva, apratIti, avizvAsa aNu-5-5)rakhuM vi. [ + juo "pa(-pA)khavuM" + gu. "huM" bha. ku] pArakhavAmAM nathI AvyuM tevuM, aparIkSita. (2) jenA vize koI paNa jAtanI mAhitI meLavavAmAM nathI AvI tevuM aNu-paleTA-the) vi. [+ juo palaTavuM' + gu. "yuM] palaTa- vAmAM na AveluM, asaMskArI. (2) bina-vAkepha, anubhava vinAnuM aNu-pAtharyuM che. [+ "pAtharavuM' + gu. "huM" bhU.ka.] jyAM kazuM pAtharavAmAM nathI AvyuM tevuM. (2) phelAvavAmAM na AveluM aNu-pArakhuM vi. [ + jue, pArakhavuM' +gu. "yuM" bhU.kR.] juo "aNu-paramyuM". [pahoMceluM aNapUchyuM vi. [ + juo gavuM + gu. 'yuM" bhU.ka.] nahi aNa-pULyuM vi. [+ juo "pUchayuM +gu. "yuM" bhU.ka.] vaNapUcheluM aNapUchyuM vi. [+ juo pUjavuM' + gu. "yuM bha] nahi pUjeluM, vaNapUjeluM, apUjya aNa-pUryuM vi. [+ juo pUravuM+gu. "" bhU.kR] nahi pUreluM, apUrNa. (2) phaLIbhUta nahi thayeluM aNupen vi. [+ juo pekhavuM + gu. 'yuM' bhU.ka.] na joyeluM, joyA-jaNyA vinAnuM * [dAkhala kareluM aNu-pesADavuM vi. [+ juo pesADavuM gu. "yuM bhU] nahi aNu-pevuM vi. [+ juo pijavuM' + gu. "yuM' bhU.ka.] nahi piluM [bhagavAnane na dharavAmAM AveluM, asamarpita aNu-prasAdI vi. [+ juo saM. praDha + gu. I" ta...] aNaprIchaNuM vi. [+ juo"prIchavuM' + gu. "aNuM kriyAvAcaka ka. pra.] na oLakhI zakAya tevuM aNaprIchavuM vi. [+juo "prIchavuM' + gu, "yuM' bhU.kR.] jene eALakhavAmAM AvyuM na hoya tevuM, ajANyuM aNu- phAlyuM vi. [+ juo "phAlavuM+gu. "yuM' bhU.ka.] vikasyuM na heya tevuM, pallavita na thayuM hoya tevuM, (2) thoDA jaththAvALuM. (3) (lA.) sAdhAraNa sthitinuM aNa-phAvatuM vi. [+ ja "kAvavuM' + gu. "tuM" varte. ka] phAvatuM- mAphaka na AvatuM hoya tevuM, ananukuLa aNu-phela(yuM) vi. [+ jue "kelavuM" + gu. "yuM' bha. kR] nahi keleluM, cheDAM kADhayA vinAnuM aNu-banatI strI, aNabanAva . [ + jue banavuM' aNu-beTI-reluM, -TarSa) vi. [ + ja boTa + gu. evuM bI. bhU.kR, "yuM" bhU. kR] beTaDyuM na hoya tevuM, ajIThuM na kareluM. (2) cAkhyA vinAnuM aNu-beThavuM vi. [+ juo beDavuM+ gu. " bhU kR] mAthuM maMDAvyuM na hoya tevuM. (2) (lA) nukasAnImAM na utAravAmAM AveluM aNu-bela vi. [+ juo bolavuM.] abola, (ra) ochAboluM aNu-beyuM vi. [+ bolavuM. + gu. "yuM bhU.kR] beDyA vinAnuM (pre. belAdhyuM vi. na bolAvavAmAM AgheluM.) aNubhAraM(-re-rAM) 5. [+ jue "bharUse.'] avizvAsa aNa-bhaMga (bha) vi. [+ saM.] abhaMga, akhaMDa, AkhuM. (2) tUTe nahi tevuM aNu-bhAvatuM vi. [+juo "bhAvavuM' + gu. "tuM" varta. ku] aNa gamatuM. (2) kri. vi. na chUTake, lAcArIthI aNa-bhe (-bhe) vi. [+ saM. mai] abhaya, nirbhaya aNu-bhegavuM vi. [+jue "bhegavavuM' + gu. "huM" bha. ka] nahi bhagaveluM. (2) sahana karyA vinAnuM aNu-maThathe vi. [+ saM. yuda > prA. bhaTTa + gu. "yuM" bhU. ] (lA) aNaghaDa, AvaData vagaranuM. (2) nAkhuza, nArAja. (3) keAdhe bharAyeluM aNumaNuM(-) vi. [saM. 3mana] jenuM mana UMcuM thayuM che - nArAja thayuM che tevuM, nAkhuza. (2) (lA) bimAra aNumAyuM vi. [+ juo "mAgavuM' + gu. "yuM" bhU. kR] mAgyA vinAnuM, vaNamAgyuM aNu-mAyuM' vi. [+ jue "mANavuM' + gu. "yuM' bhU. 5.] mANavA-bhegavavAmAM AvyuM na hoya tevuM aNu-mANyuM , juo aNamaNuM." aNu-mAnItuM vi. [+ juo "mAnavuM'nuM januM karmaNi varta. 1 mAnItuM na hoya tevuM, aLakhAmaNuM, davaluM aNu-mApa(yuM) vi. [+ juo "mApavuM' + gu. "yuM' bhU. kR] mApI na zakAya-zakAyuM hoya tevuM, amApa aNu-mAhitagAra vi. [+ juo "mAhitagAra'.] jene koI jAtanI mAhitI nathI tevuM, binavAkepha aNu-mI(mIM)yuM vi. [+ jue "mI(mI)cavuM + gu. "huM" bhU, kR] mIMcA-vAMcyA vinAnuM, khulavuM (AMkhanuM) aNu-mUla vi. [+ saM. mUva-> prA. mua] amarA, jenI kiMmata AMkI na zakAya tevuM. (2) bahumukya, kimatI aNu-mUlavuM vi. [+ juo mUlavavuM" gu. "yuM' bhu. ka.] jenI mulavaNI-kiMmata thaI nathI tevuM aNanameLa ! [+ juo "meLa'.] aNabhAva. (2) vi. maLatuM na AvatuM, dumeLanuM. (3) (lA.) DhaMgadhaDA vinAnuM 2010_04
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNa-mAla aNu-mela vi. [+saM. maultha-> prA. mojI] jue 'aNamUla,' 37 aNucAra na. bAvaLanI jAtanuM eka vRkSa (jenI chAlamAMthI nIkaLatA raMga cAmaDAM raMgavAmAM vaparAca che.) aNuravA huM. [saM. anu-va] khaDakhaDATa, lAre| aNu-rAga puM. [+saM.] rAga-prautinA abhAva. (2) aNuanAva, khaTarAga. (3) kajiyA, kaMkAsa aNu-rAgI vi. [ + seM., puM.] aNarAgavALuM aNu-rAMkhyuM [+ jue rAMdhavuM + gu. 'yuM' bhU.kR.] rAMdhyA vinAnuM, aNu-rUpa-(-pI) vi. [+saM., puM.] jene rUpa-AkAra nathI tevuM, nirAkAra. (2) kadarUpuM [kAcuM aNu-rIkazuM vi. [+jue 'rekavuM'+gu. 'huM' bhU. kR] na rAkeluM, vaNakahyuM [(ra) enI meLe bhrugeluM aNu-rAkhyuM vi. [ + jue 'repaNuM + gu. 'puM' bhU.kR.] na ropeluM aNulakha yuM) vi. [+saM. hriNa- gu. 'lakhavuM'+gu. 'yuM' bhU. kR.] gaNatarI karavAmAM nathI AvI tevuM, agaNita aNu-lakharce vi. [+ saM. zva-> prA. la] lakSyamAM-dhyAnamAM na Ave tevuM, aciMtya aNu-liMgI (-ligI) vi. [+saM., puM.] strI-puruSasUcaka jAtibheda vinAnuM. (2) nizAnI vinAnuM. (3) deha vagaranuM. (4) (lA.) puM. paramAtmA aNu-lekha' na. [+ ja 'lekhuM'.] gaNanA-gaNatarInA abhAva. (2) guptatA. (3) bedarakArI. (4) keAgaDha heAvApaNuM aNu-letuM vi. [+ jae 'levuM' + gu. 'tuM' varta, kR.] mAhitI vinAnuM, ajANa. (ra) samajha vinAnuM [eka ghareNuM aNavaTa puM. strIonA paganA aMgUThAmAM paheravAnuM ghughariyALuM aTa-vIMchiyA puM., kha.va. strIonA paganAM aMgUThA ane AMgaLIomAM paheravAnAM e nAmanAM ghareNAM (atyAre have vaparAzamAMthI lagabhaga khasI gayAM che.) aNu-vadAthuM vi. [+jue 'vadADavuM'+ gu. 'cuM' bhU.kR.] gaNatarImAM nahi lIdheluM. (2) asvIkArya aNuvara puM. [saM. manu-var vararAjAnI pAchaLa cAlanArA, enA sahAyaka] lagnaprasaMge varanI tahenAta sAMcavatA aMgatanA sagA cA mitra sahAyaka sakhI aNuriyuM na. [ + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] aNavara. (2) lagnamAM kanyAnI sAthe janAruM-enuM sahAyaka maNavarI zrI. [+]. 'I' srIpratyaya] lagnamAM kanyAnI [paraNeluM, kuMvAruM aNu-varyuM. na. [+jue 'varavuM'+ gu. 'cuM' bhU. kR.] nahe aNu-vaLakaNuM vi. [ + 'vaLavuM' + gu. 'aNuM' kR.pra.+ 'ka' madhyaga.] vaLe nahi tevuM, sakhata. (ra) (lA.) haDIyuM, jiddI aNu-vAker, gAra vi. [+jue vAkez, 0gAra'.] binamAhitagAra, ajANa [ajANapaNa, ajJAna aNu-vAkephagArI strI. [ + ja 'vAkephegArI'.] bina-mAhitI, aNu-vAkephI strI, [+jue 'vAkI'.] aNavAke gArI aNavA(-NuM) vi. [saM. anupAnad-> prA. aLuvALaa] udhADA pagavALuM. aDavA paganuM [na khIleluM aNuvikasita vi. [+saM.] vikAsa na pAmyuM hoya tevuM, _2010_04 asiyuM ela,-huM' aNu-vikasela(i) vi. [ + jue 'vikasavuM' + gu. bI.bhuM.kR.] avikasita aNu-vicAryuM. vi. [ + jue 'vicAravuM + gu. 'yuM' bhU.kR.] jenA vize vicAra karavAmAM AvyA na hoya tevuM, avicArita aNu-vizvAsa puM. [+saM.] avizvAsa. (ra) zaMkA, vahema aNu-vItyuM vi. [ + jue 'vItavuM' + gu. 'cuM' bhU.kR.] vItyuM na hAya tevuM, jenA vize anubhava na thayA hoya tevuM aNu-vIMgyuM vi. [grA.] aNasamajhu, bethaDa aNu-vIMdhyuM. vi. [+jue 'vIMdhavuM' + gu. 'yuM' bhU.kR.] na vIMdheluM. (2) nahi nAceluM. (3) (lA.) khasI karyA vinAnuM, (4) azikSita. [-cA AkhalA (u.pra.) nahi paleATAyele aNabhaMga mANasa, methaDa vinAnuM, kAruM aNu-lU huM vi. [+saM. ghuTa-> prA. hyunnuma - ] varasyA aNu-zamyuM vi. [ + jue zamavuM' + gu. 'dhuM' bhU.kR.] azAMta aNu-zikhAu vi. [+jue 'rAkhAu.'] tAlIma vinAnuM aNuzi(-si)cuM jue 'aLirAyuM.' aNu-zIkhyuM. vi. [ + ja tAlIma nathI lIdhI tevuM, abhaNa zIkhavuM' + gu, cuM' bhUE] aNu-zejyuM vi. [+ jue 'zedhavuM' + gu, 'cuM' bhU.kR.] zuddha na kareluM. (2) zeAdheluM na hoya tevuM, tapAsa karyAM vinAnuM aNusa strI. [sa, anukRti-> prA. maLattaTM] maLatApaNuM, aNasAra aNu-sakhaDI strI. [ + jue 'sakhaDI.'] pANInA saMbaMdha vinA ghImAM banAvelI cA ghI ane cAsaNI-pUratA pANIvALI miSTAnna pUrI vagere vAnagI, (puSTi.) [dakhalagIrI aNusa-khama strI [jue 'aNasa + 'khaNasa.'] (lA.) aNusaNu na. [saM. an + mAna->prA. aLasaLa, prA. tatsama] kherAka nahi levAnuM vrata, anazana, saMthArA. (jaina.) aNusaNa-dhArI vi. [+saM., puM.] saMthAre karanAruM. (jaina.) aNu-satiyuM vi. [ + jue 'satiyuM.'] sacavrata nahi pALanAruM aNu-samajha(-ja), -jha(-ja)Na ( -jhetha,-ya-) (-jhaNya) strI [+ jue 'samagjha-(ja)'-samajhaNa'.] samajhanA abhAva. (2) gerasamajhatI aNu-samajha<-ja)huM vi. [ + 'jue 'samajha(-4)NuM'.] aNusamajhu. (ra) ajJAnI, khAliza. (3) mUrkha aNu-samajhaNuM(-jyuM) vi. [ + jue 'samajha(-ja)yuM. + gu. 'cuM' lU.kR.] je samajhaNuM nathI tevuM [aNaprasAdI. (puSTi.) aNu-samarpita vi. [+saM.] nahi samarpeluM, na dharyAM vinAnuM, aNu-sarajyuM vi. [+ ja sarajavuM +gu, cuM' bhU.kR.] nahi saraLeluM. (2) enI meLe AvI paDeluM, aNadhAryuM aNusAra puM., (-raya) strI. [saM. manusAra, puM.] maLatApaNuM, asa. (ra) (lA.) AMkhathI karavAmAM AvatI izArata aNusAravuM sa. kri. [jue 'aNasAra,'-nA. dhA.] aNasAra -izArA karavA aNusAra puM. [juo 'aNasAra' +gu. 'e' svArthe ta. pra] AMkhathI karavAmAM AvatA IzAre. (ra) cetavaNI. (3) (lA.) saheja vahema [pUrve nahi sAMbhaLeluM, azrutapUrva aNu-sAMbhaLyuM vi. [+jue 'sAMbhaLavuM + gu. 'yuM'bhU] aNusiyuM jue 'aziyuM' - 'aLaziyuM'.
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNa-sucyuM 38 aNu-ba aNu-suzya vi. [+ juo "suNavuM' + gu. "yuM' bhU.ka.] juo aNI-cUkavi . [+juo "cUkavuM' + gu. "yuM" bha. ka.] kaTekaTInA 'aNasAMbhaLyuM. [sudhareluM. (2) asaMskArI samayamAMthI bacI gayeluM aNu-sudharyuM vi, [+ juo sudharavuM + gu. "yuM + bhU, ka] na aNIda, kaNIdaro ! eka bALa-ramatA aNu-saMdhyuM vi. [+ juo "saMghavuM' + gu. "yuM' bhU.ka.] nahi aNIdAra juo "aNi-dAra'. sveluM. (2) (lA.) tAjuM aNu-paLa strI. [+ saM. varu, na] kaTekaTInI viLA aNu-joyuM vi. [+ juo "sevuM+gu. "yuM' bhUka] sUpaDAthI aNI-prasaMga (rasa) puM. [+saM.] aNIne vakhata. (2) kastara kADhayA vinAnuM, nahi jhATakeluM tAkaDe, yoga, barAbarane vakhata aNaseliyuM juo "aLasiyuM. aNu-baNI strI.[juo ANI, dvirbhAva] kharI muzkelIno prasaMga aNu-sparphe vi. [+ juo "sparzavuM' + gu, "huM" ..] jene aNI-bhAra vi. [+ ja "mAravuM'.] kharabacaDI ghaDAInuM. (2) sparza karavAmAM nathI Ave tevuM, a-skRSTa kharabacaDuM aNahaka(ka) 5. [+ juo "haka(-).] anadhikAra, [rIte, ArapAra hakano abhAva. (2) (lA.) gerarIti aNI-sara kri. vi. [+ juo "saravuM.'] aNI nIkaLI jAya e aNahada vi. [+ e "hada"] hada vinAnuM, anahada, be- aNIzuM na. [pha, anIsUna, grIkamAMthI] eka jAtanuM bI, zumAra, khUba, apAra, behada [maLatuM, samAna vasANuM. (2) variyALI aNuhArI vi, siM, manahArI, muM.] - nA rUpane adale adala aNu puM. [saM.] samaya ke kada ke kaI padArthane nAnAmAM aNu-hAlyuM vi. [+ juo hAlavuM' + gu. "yuM' bhu..] hAleluM nA bhAga, eNTama'. (2) padArthanA badhA ja guNadharma dharAvake halAveluM na hoya tevuM, avicalita, sthira nAre nAnAmAM nAnA ekama, "molekyula'. (3) eka jAtanuM aNu-hita na. [+ saM.] ahita [geravAjabI, ajugatuM dhAnya, kAMga. (4) na. [se, .] sUryanAM kiraNemAM dekhAte aNu-hUtuM vi. [+ja, gu.] astitva vagaranuM (2) lA.) rajakaNa. (4) vi. ati sUkSma, tadRna thoDuM aNu-heNuM [+ juo bahoNuM.] vi. na thavAnuM aNuka ! [saM.] paramANu. (2) jIvatatva ApanAruM tatva ke aNu-helAtuM vi. [+jao "holAvuM + gu. "tuM" vartaka] - kiraNa, "manADa'. (da. bA.) (3) eka jAtanuM dhAnya, kAMga. olavAtuM, akhaMDa, baLatuM (4) vi. ghaNuM nAnuM. (5) vi. (lA.) hoziyAra aNAcAra chuM. [saM. manAvAsadAcArane abhAva, durAcAra, aNu-kiraNa na. [saM., pR.] vIjaLIne aNu, vidyudaNa, kharAba vartana [bhajana, (jena.) ileka Tona kayUlara mazana" aNuthamI li, zrI. jio "aNAthayuM'.] AthamyA parvanuM aNu-gati strI. [saM.] padArthanA aNuonI gati, "meleaNathimyuM vi. [saM. mana-mamata->prA. mAthamika-3na aNu-tama vi. [saM.] atyaMta bArIka AthameluM. (2) na. sUryAsta pahelAnuM bhajana. (jena) aNu-tA strI. [saM.] atyaMta sUkSmatA [vaparAtuM eka tela aNaliMgyuM (-lika ghuM) vi. [saM. mana-yAti ->prA. aNu-taila na. [saMskRtAbhAsI "aNa" + saM.] e nAmanuM davAmAM jhAmi ] AliMgana jene na devAmAM AvyuM hoya tevuM. ANu-1 na. [saM.] juo "aNu-tA'. [zakti, aNimA (2) aspaSTa aNu-zakti strI. [saM.] nAnAmAM nAnuM rUpa dhAraNa karavAnI aNAvavuM, aNavuM jAo "ANavuM' mAM. aNu-dravya na. [saM.] zarIranI racanA karanAruM jhINAmAM jhINuM aNi(-NI) strI. [saM. mani ! -LI strI.] vastune bheMkAya paramANurUpa dravya, eTomika sasTansa' (na. de) tevo bArIka cheDe. (2) Toca, zikhara. (3) cheka cheDAne aNu-duta na. [saM.] tAlanAM cha aMgomAMnuM eka. (saMgIta.), bhAga, avadhi, aMta. (4) (lA.) kaTokaTI. [0%AMDhavI aNu-dhaDAkA . [+ juo "dhaDAke.] aNubaoNmba phUTatAM thato (rU.pra.) chelI ke ghaDIne aNIdAra karavuM. 0cakavI (rU. pra.) bhAre moTe avAja AvI maLela lAbhane samaya jato karavo. sAta-sAcavavI aNu-dharma muM. [saM.] sakSama dharma, samajhavAmAM muzkela paDe tevI (rU. pra.) ke sAcavI le, kaTekaTa samaye khapamAM AvavuM.] dharmaprakriyA, (2) gRhasthadharma. (jaina) aNi(@I)-dAra vi. [+phA. pratyaya, aNiyala, aNiyAlavuM, aNu-paramANu na., ba.va. [saM., muM] padArthane sumati aNiyALuM vi. [+ gu. "ala', "AlaDuM, "ALuM ta...] sUma bhAga tIrNa aNIvALuM [thavAnI zakti, (ga) ANupUvi zrI. [saM. mAnuFUM] jIva eka gatimAMthI bIjI aNimA strI, [sa, maNimAnuM chuM.] bArIkamAM bArIka aNurUpa . gatimAM sIdhI rIte jaI zake evI nAmakarmanI eka prakRti. aNiyuM na. [ja "aNI" -gu. IyuM' ta...] kalamanI (jaina) TAMpa, "niba'(2) khAMce, khacake. (3) gADAnI pIMjaNa aNu-pracaya puM. [saM.] paramANuono jatho [zakti nIcenI ADI. (4) haLane e nAmane eka bhAga aNu-bala(La) na. [saM.] rajakaNanI ekabIjAne AkarSavAnI aNi(traNa)-zuddha vi. [saM.] taddana zuddha, doSa vagaranuM. (2) aNu-biba (- bimba na. (saM.] bhautika padArthanI aNuothI akhaMDa banelI mUrti aNizuM vi. [saM. anivadita-] aNIvALuM, aNIdAra aNu-baba, (eNmba) j[+] paramANune toDavAnI vaijJAnika aNI juo "aNi." yukti vAparIne taiyAra karate ativinAzaka eNmba 2010_04
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNu-bhaTakI atarasa aNu-bhI(-ThThI) strI. [+juo 'bhaTa ThI(-).] aNu-paramANune a-tata(6) na. [saM.] e amuka cokkasa vastu sivAyanI bhedavA mATenI bhaThThI [vajananuM, jarA jeTaluM vastu. (2) saMsAra. (dAMta) aNubhAra puM. [saM.] rajakaNanuM vajana. (2) vi. aNu jeTalA atatva na. [saM] sathI itara padArtha, asat vastu, saMsAra. aNu-maya vi. [saM.] aNuthI bharapUra, aNanuM baneluM (dAMta) (2) AbhAsa, mithyA dekhAva, (A.bA) aNubhASya vi. [saM] atyaMta sUphama, taddana sva9pa atattvAbhiniveza ! saM. mArU+ aminiverA] saMsAramAM aNu-mAna vi. [saM.] aNunA jeTaluM rava85 racyApacyA rahevAnI vRtti. (2) beTI vAtane pakaDI rAkhaaNuyuga puM. [saM.] jemAM aNunI vaijJAnika zodha karavAmAM vAnI haTha [tAtparya, asatya artha AvI te kAla (AjanA jamAna "aNuyuga" kahevAya che.) a-tatvArtha zuM siM. ma-tattvArtha] asamiyA vastu. (2) aNu-racanA strI. [saM] aNunuM baMdhAraNa atatha vi. [saM] jevuM hovuM joIe tevuM nahi, asatya aNu-raja strI. [+saM. raNa na.] aNukhanA rajakaNa javuM. (2) na. atathya aNu-raNana na. [4] caMne judA hoya-emAM svare samAna ataSNa na. [saM] asatya, jUThuM, jUThANuM. (2) vi. jUThuM, hoya tevI kAvyaracanAne prakAra, esaunansa' (ni. bha) khATuM. (3) nApasaMda, aNagamatuM. (4) sAra vagaranuM aNu-raNa vi. [o "aNane dvibhava.] lagAra, jarIka, atatha-tA strI[saM.] asatyapaNuM, juThANuM [asatya, jUTha mAtra thoDuka, ataNyAMza (-tasthAMza) 5. [sa. ata7 + era ] asatyane aMza, aNu-reNu strI. [ + saM, 5.] aNanA rajakaNa atana-bhatana (-nya) strI. khuhalI jagyAmAM ramAtI eka ramata aNu-vAda puM. [saM.] padArtha mAtra aNuonA banelA che e atanu vi. [saM] deha vinAnuM, azarIrI. (2) pAtaLuM nahi prakArane siddhAMta, vijJAnavAda, paramANuvAda tevuM, jADuM, ghaTTa..(3) meTuM, vizALa. (4) puM. anaMga, kAmadeva. aNuvAdI vi. [saM.] aNuvAdamAM mAnanAra. (5) avyakta Izvara [ucATa aNu-vijJAna na siM] aNunA samagra svarUpane jemAM ata-javara, atanu-ta5 chuM. [4] kAmavirahane lIdhe thato abhyAsa rajU karavAmAM Avyo che tevuM zAstra atanUrNa vi. [+{. 8 kharasaTa UnanuM, jADA UnanuM aNu-trata na. si.] gRhasthI karI zake tevuM nAnuM vrata. (jaina). a-tanya vi. [saM] jemAMthI tAra kheMcAya nahi tevuM aNuvrata-dhArI vi. [saM, .) aNuvrata karanAruM. (jaina) atanyatA strI. [saM.] atanyapaNuM aNu-zakti . siM] aNu-paramANune bhedavAthI utpanna thatI a-tapaka vi. [saM.] tapa na karanAruM. (2) tapa vinAnuM zakti malekalara phormyulA' anaMtapta vi. saM.] nahi tapeluM, garama na hoya tevuM. (2) (lA.) aNusUtra na. [saM.] aNunA baMdhAraNano khyAla ApatuM sUtra, uzakerAyuM na hoya tevuM, zAMtivALuM aNu-strAva chuM. [sa.] aNu-zaktinuM vahI javuM e atabAka strI. anAjamAMthI vilabuTTA banAvavAnI eka kaLA aNu (-) 5. si. an + 3thona 4 prA. anukano] atabega 5. [[ka] DArane uparI amaladAra kArIgarone rajAne divasa, pAkhI. [pALa, 0rAkho atama na. [ara.] dADamanuM phUla (rU. pra.) agato pALo, kAmakAja baMdha rAkhI rajA bhogavavI] a-tamAruI. [ara. "tamA'-paravA] beparavAI, bedarakArI, upekSA. aNedArI strI, [saM na + saM. 36] dararoja ochuM chuM (2) vi. beparavA, bedarakAra, (3) lobha ke lAlaca vinAnuM. jamavAnuM vrata. (jaina) (4) (lA.) baDAIkhera, zekhIra, dAMbhika diMbhI aNedaruM vi. [grA. juo 'aNedarI'.] ghATa vinAnuM, rUpa vinAnuM a-tamI vi. [juo "a-tamA+gu. Ita. pra.] bedarakAra. asaruM vi. [sa. anavesara prA. mAusama.] jene avasara atara vi. saM.] tarI na zakAya tevuM. (2) taravAne azakta -meka mo nathI tevuM. (2) (lA.) maMda utsAhavALuM. (3) ataraDaLa (-Lya) strI. [o "aMtara-gaLa."] vRSaNamAM AMtaraDuMudAsa, khinna. (4) jhAMkhuM, ochA tejavALuM pavana-rasa-pANI UtaravAne rega, vadharAvaLa, aMtaragaLa aNe puM. jio "aNesaruM.'] udAsInatA, khinnatA atara-ghaDI ki. (saM. zatrane arvA. tadbhava + juo "ghaDI'.] ata eva ubha. [saM. ata: +ga, saMdhithI visargane lopa atyAre ne atyAre, hamaNAM ja, A ja ghaDIe AthI, ATalA mATe, A ja kAraNe. (2) tethI, eTalA mATe, ataraDI strI. [juo ataraDo' + gu. "I" strIpratyaya] e ja kAraNe nathI Avyo tevuM, athAga nAnI kAnasa. (2) (lA.) ghasAtuM bolanArI strI, kaDavuM a-taga vi. [+ juo 'tAga'-cheDo.] jeno tAga-cheDe jANavAmAM belanArI strI a-tajajJa vi. [saM.] te te viSayathI binavAkepha, aniSNAta atara 5. meTI kAnasa, aDataro a-taTa vi. saM.] kinArA vinAnuM. (2) sImA vinAnuM. (3) atara-pagale kri.vi. [saM. yatra + juo pagaluM' + gu. e puM. pRthvInA nIcene bhAga. (4) DuMgaranI karADa. (5) jharUkhe sA. vi., pra.] A ja pagale, atyAre ja, hamaNAM ja ataDAI strI, [juo "ataDuM'+gu. "AI' ta...] ataDA- attarala vi. [sa.] acaMcaLa. (2) paM. cakadA vagarane hAra paNuM, ataDA rahevApaNuM ataravAraNuM na. upavAsanA divasanI AgalI sAMjha karavAmAM ataDuM vi. svabhAvathI saMkocane kAraNe saMparkathI dUra rahenAruM, AvatuM bhajana haLemaLe nahi tevuM. (2) (lA.) teDuM. (3) varavuM (4) terI, atarasa -sya) strI, khAvApIvAnI vastu annanaLIne badale zvAsanaLImAM javAthI thatI amUMjhaNa, unALa, atarAsa 2010_04
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-taraMga atikramAvuM ataraMga -tara) vi. si.1 mAM vinAnuM, tophAna vagaranuM atarAvaNa -zya) strI, zikharane uparano bhAga atarAsa (sya) juo "atarasa." atarka chuM. [sa.] kalpanAno abhAva. (2) kheTa tarka, tuM anumAna, (3) kheTI dalIla a-takita vi. [sa.] vicAramAM AvyuM na hoya tevuM. (2) ociMtuM, aNadhAryuM, akapita a-tarkatha vi. [saM.] je vize kahapanA na karI zakAya tevuM, kahapanA bahAranuM. (2) kAraNa na samajhI zakAya tevuM atarkathatA strI. [sa.] kahapanA bahAranI sthiti a-tarpaNIya vi. si.] jene saMtuSTa na karI zakAya-tRpta na karI zakAya tevuM atapita vi. [saM.] tRpta na kareluM anartha vi. saM.1 jao atIya." ata-laga, nuM vi. [saM. mati + cuna->prA. + Dha +cha.vi. nA arthane anuga] atyaMta najIkanuM. [0nuM saguM (rU.pra.) lehInA saMbaMdhavALuM najIkanuM saguM] atala(La) vi. [saM.) tathA vinAnuM athAga, ghaNuM UMDuM. (2) na, purANamAM kahelAM sAta pAtALamAMnuM pRthvItalanI najIkanuM pAtALa. (saMjJA) [ane enI kaLA atalasana. saM. mativighA strI.] atavana nAmanI vanaspati atalasara strI. [ara. alla] e nAmanuM eka jAtanuM narama rezamI kApaDa [atalasanuM atalasI vi. [+gu. "I' ta...] atalasanuM banAveluM, atalakha na. [saM. viSA zrI.] juo "atalasa.' asi-sI strI. [saM.] aLazI nAmanI vanaspati. (2) zaNane choDa. (3) sImaLAnuM vRkSa a-taLa jao atala". ghiNuM a-taLI vi. [saM. ma-tuti-> prA. -tuDhiga-] atula, ataLI-baLa vi. [+saM. va8] jenA baLanI kAI sAthe tulane - sarakhAmaNI na thaI zake tevuM. (2) (lA.) bhayAnaka ataLI-bANa vi. [+] jenAM bANenI sarakhAmaNI na thaI zake tevuM. (2) (lA) vizALa, meTuM a-taMga (ta) vi. [+phA. ] taMga-sajajaDa nahi tevuM, DhIluM. (2) (lA.) dAba-aMkuza vinAnuM ataMtra (tantra) vi. [saM.] vyavasthA vinAnuM, avyavasthita, (2) niyama vinAnuM. (3) (lA.) niraMkuza, udaMDa ataMtra-tA (-tanna-) strI. [saM] avyavasthA, (2) aMdhAdhuMdhI ataMdra (-tandra) vi. [3] taMdrA-ardhanidrAvasthA vinAnuM. (2) ALasa vinAnuM. (3) (lA) sAvadhAna, sAvaceta a-taMdrita,-lA-tAndrata,-la) vi. [4], ataMdrA (-tandro) vi. si., .] taMdrAmAM rahyA vinAnuM, sustI vinAnuM. (2) jAgrata, sAvadhAna ataH ubha. [saM.] AthI, Ane lIdhe. (2) have pachI [-to bhraSTa tate bhraSTa [saM. mato mastato prada: (rU. pra) beu bAjuthI labaDI paDeluM]. ataHpara ubha. [saM.] A pachI, have pachI atI strI. [ada] bakSisa atAI vi, puM. [+gu. aIta.ka.] (lA.) kudaratI bakSisathI gAnakalAmAM niSNAta thayelo garva atAga vi. [jao "athAka'; saM. ma-stAna (-9)] jenuM taLa jANavAmAM nathI AvyuM tevuM (sAgara vagere), athAga, bahu UMDuM. (2) (lA.) apAra, anaMta [(3) agya, beTuM a-tavika vi. [saM.] tava vinAnuM, niHsAra (2) nirbaLa. asAtvikatA strI. siM.) tattva-hInatA, niHsArapaNuM. (2) nirbaLatA. (3) miyApaNuM a-tApI vi. sa. puM.] bIjAne na tapAvanAra. (2) duHkha vinAnuM a-takika vi. siM] tarkazAstranA siddhAMta pramANe vicAra na karanAruM. (2) tarkazAstranA siddhAMta pramANe na hoya tevuM, tarkazuddha nahi tevuM, tarkaviruddha atArkikatA strI. [saM.] tArkikatAne abhAva, tarkazuddhine abhAva [na zakAya tevuM anArya vi- [saM] tarI na zakAya tevuM, oLaMgI pAra jaI ataryatA strI. [4] atArya-paNuM atAla kri. vi. ekadama, tarata ati vi. [rsa, vaTAvI javAno artha Apato upasarga, dhAtu ane dhAturu kRpratyayAta zabdane lAge . karmapravacanIca" tarIke taddhitAMta zabdone lagatAM "atizaya"ghaNuM' evA arthe vizeSaNa tarIke paNa vaparAya che. gu. taddabhava zabdamAM A prayoga jANItuM che.] atizaya, ghaNuM ati-upATa [+ jue "upADa.'] jamA heya tenA karatAM rakama vadhu upADI levAnI sthiti, "vara-iga', "eNvaraDrAphaTa' ati-katha vi. [saM.] avarNanIya, akathanIya. (2) na mAnI zakAya tevuM, azraya ati-kathA strI. siM] yogya kathAtatvane vaTAvI gayelI kathA, artha vagaranI vAta. (2) virUpa varNana, ThaThThAcitra, kAna ati-kalpanA strI. [saM.] atizaya ke hadabahAranI mAnI na zakAya tevI kaphapanA ati-kavi chuM. [saM.] ghaNuM kharAba kavitA karanAra kavi (niMdAmAM) ati-kAya che. [saM.] vizALa kAyA-zarIravALuM, kadAvara, mahAkAya [DhIla. (3) asUra, moDuM ati-kAla(-La) muM. siM.] veLA vahI javI e. (2) vilaMba, ati-kachu na [saM.] bhAre kag. (2) e nAmanuM eka vrata. (3) vi. ghaNuM muzkela ati-keza-sIra yuM. [saM] eka vRkSa, kuMjaDo, ziMgaDo ati-kamala-La) che. [saM] khUba kuNuM. (2) saMgItamAM komaLa ane zuddha svara vaccene (svara). (saMgIta.) atikrama puM, -maNa na. siM] ulaMghana. (2) dhasAro, halo. (3) samayanuM pasAra thaI javuM e. (4) sarasAI, harIphAI (5) (lA) avinaya, asabhyatA atikramanuM sa. kei. [. mati-, tatsama, gu.mAM A dhAtu bhU..mAM kartAne anusare che.] oLaMgI javuM, vaTAvI javuM. (2) dhasAro kara, halo karo. (3) caDiyAtuM thavuM. (4) lA.) avinaya batAva. atikramavuM karmaNi, phi. atikramAvavuM che, sa.ke. atikramAvavuM, atimahuM jue atikramavuM'mAM 2010_04
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ ati-kAmI 41 ati-mAnuSya ati-kAmI vi. [se, .] atikramaNa karanAruM. (2) (lA.) lAgu karAtA artha. (mImAMsA.) bhaMga karanAruM, niyama viruddha karanAruM ati-dehI vi. [sa, muM.] dehanI paravA vinAnuM atikrAMta (krAnta) vi. [saM.] hada bahAra gayeluM, maryAdA ati-dharma muM. siM.) dharmane atireka, dharma viruddhanuM kAma, (2) vaTAvI gayeluM. (2) bhUtakALamAM thaI gayeluM, banI cUkeluM (lA.) dhArmika ghelachA, "supara-sTizana" (go.mA.) [dhamasANa ati-kAMti (-kAnti) strI. [sa.] ulaMghana, atikrama. (2) ati-dhaMdha (-dhabdha) 5. [ 7.] bhAre tophAna, meTI dhAMdhala, (lA.) bhaMga, lepa ati-naphe puM. [+ juo "nA"] khuba nake, "ekasesa-prephiTa ati-gupta vi. saM.] atyaMta khAnagI, TaeNpa sekeTa atina-vero che. [+ jue "vere."] karavAmAM AvatA ati-graha chuM. [saM.] jJAneMdriyane viSaya vadhArAnA naphA upara lAgato kara [niSphaLatA ati-ghaNuM vi. [+ juo "ghaNuM".] pAra vinAnuM, bahu ja bahu ati-patti strI. [saM.] ullaMghana, atikramaNa, (2) (lA) ati(to)cAra chuM. [saM.] ullaMghana, atikramaNa. (2) kharAba ati-pata chuM. [saM.] atikramaNa, ulaMghana. (2) parovI dAkhala kAma, duSTa kriyA. (3) vratabhaMga. (jaina) (4) AkAzI grahonI karavuM e. (ga) (3) (lA.) anyAya. (4) vinAza, ukApAta utAvaLI gati. (5) (lA.) vyabhicAra, chinALuM [rakhaDuM atipratijJA strI. [saM.] gajA uparavaTanI pratijJA. (2) aticArI vi. siM, puM] maryAdA oLaMgI vartanAruM. (2) aghaTita pratijJA [jakhkhara, khakhaDadhaja ati-citra na. siM] ThaThThAcitra, "kAna" ati-pramANa vi. [saM.] khUba lAMbuM coDuM, khUba meTuM, ati-cukavaNI strI. [+ juo "cukavaNI'.] vadhAre rakama ati-prazna puM. [saM.] adhikAra ke pitAnI maryAdAne vaTAvI cUkavavI e, "vara-piyamenTa karavAmAM AvatA savAla, (2) tarkanI chevaTanI maryAdAe ati-jana vi. [saM.] (lA.) mANasa vinAnuM, ujajaDa jaIne vicAravAmAM AvatA prazna ati-jAta vi. [saM.] vaDavA ke mAtApitA karatAM caDiyAtuM ati-prasakti strI. [sa.] niyamane mArI macaDIne karavAmAM ati-jIrNa vi. [saM.] khUba ja ghasAI gayeluM. (2) khUba ja Avelo upaga, ati-vyAti. (2) (lA.) anAdara, avajJA prAcIna, eTikeTeDa' (ba.ka.ThA.) ati-prasaMga (sa) . [saM.] atisakti. (2) hada atita vi. [4] 2jhaDu, rakhaDu. (2) musAphara, satata yAtrA uparAMtanI chUTa karanAruM ni hoya tevuM, atithi, abhyAgata atiprasaMga (sagI) vi. [, .] atiprasaMga karanAruM atitara vi. saM. atithiI jenI AvavAnI tithi nakkI na ati-prAkRta vi. [saM.] atyaMta sAmAnya, (2) jemAM saMskRta ati-takita vi. saM.] jemAM atizaya tarka doDAvavAmAM Avyo tatsama zabdano upaga nathI rahyo tevI taddabhavo ane dezya hoya tevuM, kevaLa tArkika, eNkeDemika' prAkRta zabdothI bharelI (bhASA.) a-titikSA strI. [saM] titikSA-sahanazIlatAne abhAva, ati-prAkRtika vi. [saM.] prAkRtikathI para raheluM, divya. (2) sukhadu:kha sahana karavAnA guNanI khAmI atyaMta sAmAnya, taddana bhautika [bhADuM, 'reka renTa ati-tRpta vi. [saM.] khUba dharAyeluM. (2) (lA.) khuba saMteSa ati-bhADuM na, [+ jue "bhA'.] maryAdAthI para gayeluM bhAre pAmeluM [saMtoSa ati-bhAra chuM. [saM.] atizaya bhAra-beja, (2) hada uparAMta ati-tRpti zrI. [saM.] khuba dharAvApaNuM. (2) (lA.) khUba ja be nAkhavAthI lAgata doSa, jena.) atithi vi. saM. ma-vi]i, -thi vi. 5. [, j] jenA atibhASiNI vi. strI. [saM.] ati-bhAvI strI AvavAnI tithi nakkI nathI tevuM, abhyAgata. (2) mahemAna. ati-bhASI vi. [saM., 5] bahu bela bela karanAruM (3) mulAkAtI jana phirakhAnuM ati-jAtika vi. [saM.] bhautikatAne vaTAvI gayeluM. (2) ma atithigRha na. [saM] mahemAno mATenuM makAna. (2) musA- tatva saMbaMdhI, "meTA-phijhikala' (A.bI.) atithi-dharma chuM. [saM.] Atitha-sahakAra bajAvavAnI pharaja atibhotika-zAstra na. [saM.] adhyAtmavidyA. (2) tattvaatithibhavana na., atithi-zAla-LA) strI. saM.1 ja mImAMsA, "meTAphijhikasa' (na..) [(rA.vi.) atithi-gRha'. eka) ati manuSya puM. [saM.] juo "atimAnava", "supara-maeNna." atithi yajJa chuM. (saM.] atithi-satkAra (paMca mahAyajJamAMne ati-matsya vi. [saM] mRtyulokanA mAnavanI zaktinI bahAranuM, atithi-satkAra chuM. [saM.] mahemAnagIrI supara-necarala'. (2) chuM. mAnavanI kaTithI kayAMya ucca keTine ati-jIva paM. [saM.] chavathI paNa uparanI koTine AtmA, AtmA, "supara-maeNna' (rA.vi.) vara-sela" (ba.ka.ThA.) ati-mAtrA strI, [sa.] mAtrA-mApa-maryAdAne vaTAvI javAmAM atijJAna na. [saM.] vadhAre paDatuM jJAna. (2) (lA.) ajJAna AvI che tevI paristhiti atijJAnI vi. [sa, .] ghaNuM jJAna dharAvanAruM.(2)(lA.)ajJAnI atimAna na. [saM., pR.] bhAre garva, abhimAnane atireka, atidarza vi. [saM., muM.] moTuM karI dekhADanAruM. (2) (lA) (2) vi. pramANane oLaMgI gayeluM, amApa daMbhI, DoLI atimAnI vi. [saM., pR.] bhAre abhimAnI, ahaMkArI ati-dana na. [saM.] dharmabuddhithI karavAmAM AveluM dAna ati-mAnava,ati-manuSya vi. [sa.] mAnavane vaTAvI gayeluM, ati-deza . [saM.] eka sthAnanA dharma-lakSaNanuM bIjA sthAnamAM - alaukika, devI, "supara-necarala'. (2) puM. mAnavIthI para karAtuM AropaNa, eka vastune tANItUsIne bIjI vastune rahele paramAtmA, suparamena' 2010_04
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ ati-muktA ati-muktA strI, [sa.] madhumAdhavI nAmanA phulanA cheDa ati-mRtyu vi. [saM.] mRtyune vaTAvI gayeluM, meAtanI bIka vinAnuM ati-yAna na. [saM.] vijayI rAjAnA nagarapraveza ati-yuga puM. [x.] hada uparAMtanA upayoga. (2) vAraMvAranI saMbhAgakriyA. (3) davAmAM kAI padArthanI enA yogya pramANa karatAM vadhu meLavaNI [tevA yeddho, mahAna yoddho ati-ratha,-thI puM. [saM.] dasa hajArathI vadhu sainikAne pUrA paDe ati-ratra huM. [saM.] eka rAtrimAM pUrNa thaI jAya teve eka jyAtiSThoma yajJa. (2) (lA.) evA yajJamAM bhaNavAmAM AvatA maMtra. (3) na. jemAM rAtri khUba ja pasAra thaI gaI che tevA madharAtanA samaya [nA vagara-vinA ati-rikta vi. [saM.] "nA sivAyanuM lina. (2) ati-rudra huM. [saM.] e nAmanA eka rudrayajJa ati("tA)-reka huM. [saM.] hada uparAMta hovApaNuM, puSkaLatA, 42 relamachela. (2) caDiyAtApaNuM atirekha-varNana na. [saM.] upahAsalaka varNana, 'kaeNrikecara' ati-rAga puM. [saM.] kSayarAga, ghAsaNI, Tambara-kayuleAsisa' ati-re(-aA)maza vi. [saM.] bahu ruvAMTIvALuM atiliyA srI. viSThAne kheArAkamAM meLavI khAvAnI kriyA ati-lemaza jue ati-rAmA.' ativa(-vi)kha na. [sa. mati-viSA, zrI.] e nAmaneA cheDa ane enI kaLI, atalasanI kaLI, vakhame ati-vartana na. [saM.] ullaMghana, atikramaNa ati-vartavuM sa.kri. [saM, mati-vat, tatsama] ullaMghana karavuM (AmAM bhU. rR. kartAnA anvaye Ave che.) ati-vartita vi. [saM.] hada bahAra gayeluM. (2) caDiyAtuM ati-vartI vi. [saM., puM.] hada bahAra janAruM. (2) caDiyAtuM thanAruM [pahoMceluM ati-vardhita vi. [saM.] hada bahAra vadheluM. (2) unnatine zikhare ati-TUMkuM (-vakuM) vi. [ + saM. d- > prA. o-] khUba vAMkuM. (ra) vakrAktithI bhareluM (kAvya) ati-vAya na. [saM.] vivekanI maryAdA vaTAvI gayeluM vacana ati-vAi puM. [saM.] hada bahAranI carcA, vitaMDA. (ra) (lA.) ati-vedha puM. [saM.] sUryanI prabhA dekhAvA lAge te pahelAM e ghaDInI aMdara thatI AgalI-pAchalI tithione saMdhi ati-verA puM. [+ jae vere'.] sAmAnya kara uparAMta levAmAM AvatA kara, 'supara-Taksa'. ati-vela vi. [saM.] hada vaTAvI gayeluM, behada, atizaya. (2) kAMThAnI maryAdA oLaMgI gayeluM ati-velA(-LA) srI. [saM.] mukarara karelA samaya karatAM thayelI vadhu vAra. (ra) (lA.) DhIla, vilaMba [samayanuM ati-vadika vi. [saM.] vaizvika samayanI paNa pUrvenA vadhu janA kri.vi.ati-vyApti srI. [saM.] vastunuM sahaja lakSaNa bIjI judI ja vastune paNa lAgu paDe e jAtane lakSaNadoSa, lakSaNAnA traNa detheAmAMnA eka doSa. (tarka.) ati-zani puM. [saM.] zanithI paNa vadhu dUranA aMtare rahelA graha, yurenasa-nepcyuna-harSala-pluTo vagerenA e pratyeka graha ati-zaya vi. [saM.] ghaNuM, bahu, atyaMta. (ra) puM. DicAtApaNuM, zreSThatA. (3) viziSTatA atizayatA, atizayi-tA zrI. [saM.] puSkaLatA. (2) caDeyAtApaNuM, (3) viziSTatA [kaheluM, ayukta atizayakta vi. [ + saM. 3] hadathI AgaLa vadhI jaI atizayAkti strI. [+saM. 3fi] atyukti. (2) e nAmanA kAvyanA eka arthAlaMkAra. (kAvya.) [achUta jAtinuM ati-zUdra vi. [saM.] zUdrathI paNa vadhu UtaratI jAtinuM, aspRzya atize vi. [saM. pratirAya] khUba, ghaNuM, puSkaLa ati-zeSa puM. [saM.] khAkI rahelA chevaTanA thoDo bhAga ati-zraddhA strI. [saM.] zraddhAnA atireka, aMdhazraddhA, suparasTizana' (ba.ka.ThA.) ati-samaya puM. [saM.] vadhu paDatA vItI gayele samaya. (2) vi. samayane vadhu paDatuM vaTAvI gayeluM, 'eNvara-thUTa ati-sarga yuM. [saM.] dAna karavAnI kriyA. (2) dAna, bakSisa ati-saMkula (-sak kula) vi. [saM.] tadna gUMcavAyeluM, bahu gATALAvALuM. (2) khUba ja sAMkaDuM [chetarapiMDI ati-saMdhAna (-sanmAna) na. [saM.] ullaMghana, bhaMga. (2) ati-saMdhyA (sakhyA) zrI. [saM.] savAra-sAMjhanI saMdhyAnA samayathI jarA vadhu paDatI samayamaryAdA ati-saMrakSaka (-sararakSaka) vi. [saM.] ghaNe! bacAva karanAruM (2) (sA.) rUDhicurata, sthiticusta rAgI ati(-tA)-sAra puM. [saM.] vadhu paDatA jhADA thaI javAnA rega. (2) maraDAnA rega. (3) saMgharaNInA rAga atisAra-kuM vi. [+ seM. + gu, kuM' ta.pra.] atIsAranuM [AkaruM tapa ati-sAMtapana (sAtapana) na. [saM.] eka jAtanuM khUba ja ati-sAMvatsara,-rika(sAMvatsara,-rika) vi. [saM.] saMvatsara-varSe karatAM vadhu samaya mATe laMbAtuM ati-sUkSma vi. [saM.] atyaMta bArIka, inphiniTasimala' atisUkSma-kzana na. [saM.] ghaNI nAnI rAzionuM gaNita, inphiniTasimala kaeNphkalasa' (ga.) bakavAda, khaDakhaDATa ativAdI vi. [saM.] ativAda karanAruM, eksTrImisTa' (ma.ha.) ati-trAsa puM. [saM.] zrAddhane Agale divase karavAmAM Avate upavAsa 2010_04 ati-vAstava-vAda puM. [saM.] aniyamita rIte aMtazrRtanAmAMthI UThatuM kAvyamAM pratimAcitraNa, sara-ricAlijhama' (u. jo.) ativikha jue 'ativakha.' [jANanAruM ati-vidya vi. [saM.] apAra vidvattAvALuM. (2) zAstronuM rahasya ativiSa na. [saM. mRttivivA zrI.],-SA zrI. [saM.] atalasa nAmanI vanaspati ane enI kaLI (baccAMene mATenuM eka auSadha ApatI vanaspati), ativakha [atisrAva ati-vRtti srI. [saM.] ullaMghana, atikramaNa. (2) lehInA ati-vRSTi strI, [saM.] joiye e karatAM ghaNA vadhAre paDatA varasAda. (2) (lA.) atyaMta varasAdane kAraNe paDatA bhInA dukALa atisUkSma-kalana ati-vecANu na. [ + jae 'vecANa'.] hada karatAM vadhAre vecANa, 'evara-seila'
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ atisUphama-saMkhyA-zAstra 43 atyartha atisUkSma-saMkhyA-zAstra ne, [saM.] taddha nAnI saMkhyA atulita vi. [saM] jenI tulanA karavAmAM AvI nathI tevuM, saMbaMdhI gaNita, kelasa aDa, anupama. (2) (lA) amApa, asIma ati-sRSTa vi. siM] dAnamAM ApeluM a-tulya vi. [saM.] asamAna, asadaza. (2) behada, khUba ati-stuti strI. [saM] vakhANane atireka, khuzAmata a-tuSTa vi. [saM.] asaMtuSTa, aprasanna, saMtoSa thayo nathI tevuM ati-nAtaka vi. [saM] snAtaka(bI.e. vagere padavI)nI kakSAnI atUTa vi. [ + juo "tUTavuM.1 DayuM tUTe nahi tevuM, akhaMDa pachInuM, anusnAtaka (A.bA.) a-tRtIya vi. [saM.] jene eka karatAM vadhu samAvaDiyuM nathI tevuM ati-hasita na. [saM.] hAsyanA cha bhedamAM eka. (kAvya.) atRpta vi. [saM] dharAyA vinanuM, bhUkhyuM. (2) (lA.) asaMtuSTa. atINa vi. [saM.) tIkSaNa nahi tevuM, bUThuM (3) (lA.) nAkhuza, nArAja atIzu-tA strI. [3] tIrNatAne abhAva. (2) zAMta a-tRpti strI. [saM] dharAyApaNAne abhAva, bhUkha. (2) (lA) svabhAva, saumyatA. (3) maMdatA, DhIlAza. (4) jaDa buddhi [niHspRhI atIcAra juo aticAra". a-vRSaNa vi. [saM] tRSNA vinAnuM, saMtuSTa. (2) IchA vinAnuM, atIta vi. [+saM. ta] pasAra thayeluM, vIteluM. (2) oLaMgI atRNu strI. [saM.] tRSNAne abhAva, saMtuSTatA.(2) niHspRhitA gayeluM. (3) 5. jeNe saMsArano tyAga karyo che te verAgI a-teja li. [saM. jenarU] teja vinAnuM, jhAMkhuM sAdhu. (4) gRhastha dharmane svIkAra karI ubhI thayelI dasa- a-tejasvI vi. [saM. 6] teja-prakAza vinAnuM. (2) lA.) nAmI gosAMI bAvAonI jJAtinuM ane ene puruSa nirmAlya, namAluM atIta' vi. [sa. atithiatita, atithi, paNe, mahemAna ateDuM vi. juo ataDuM." atItakAlika, atItakAlIna vi. [saM.] samaya ghaNe pasAra -teha vi. [+juo, toDavuM."]toDI na zakAya tevuM, naDiyuM thaI gayuM hoya tevuM, ati-prAkAlIna a-tela vi. [saM. -tugha> prA. ma-tu] juo "atukya." atIta-darzana na., atIta-vAda 5. [saM] pratyakSa vastu ane telanIya vi. saM] jao atulanIya." [arka sivAya potAnA AtmA ane bIjI badhI vastuonuM jJAna attara na. [ara, Itra ] puSpa vagere sugaMdhI padArthomAMthI kADhela meLavI zakAya tevA siddhAMta-vAda attara-kAla(-La) kri. vi. [saM. matra sAruM. atyAre ne atyAre atItavAdI vi. [saM., .] atItavAdamAM mAnanAruM attara-gulAba na., ba. va. [ juo "attara' + gulAba."] atItanaviSayaka vi. [saM] bhUtakALa saMbaMdhI [bAvAnI strI attara ane gulAbajaLa [atyAre, abaghaDI, hamaNAM ja atItANI strI, [+]. "ANI' strI pratyaya] atIta-gosAMI attara-ghaDI kri. vi. [saM. matra-ghaTa > prA. degfma] atyAre a-tAra vi. saM.] kAMThA vinAnuM attara-dAna na. [ja attara' + phA. pratyaya], nI strI. [+gu. atIreka ja "atireka'. [AvyuM tevuM "I' svArthe ta...] attara rAkhavAnuM vAsaNa, attariyuM a-tIrNaparva vi. [saM] pUrve jene tarI javAmAM nathI attara-pagale kri. vi. [ saM. satra + jue pagaluM - gu. "e" a-tIrtha na. [sa.] apavitra sthaLa. (ra) tIrca kare tIrtha eTale sA. vipra.] A pagale, hamaNAM ja sAdhu-sAdhvI-zrAvaka-zrAvikArUpa saMdha sthApyA pahelAM ane attara-sA(a,he)ta, attara-sAheda ki.vi. [saM. matra + ara. pachIne samaya. (jaina) (3) vi. apUjya sAa] A ja paLe, A ja kSaNe, hamaNAM ja a-tIrthakara (-tIrtha2) paM. (saM.tIrthaMkaranI padavI nathI maLI atariyuM na. [ o attara + gu. IyuM' ta..] attaradAnI te saMpUrNa jJAnI mANasa. (jena) attariya li., paM. jio "attariyuM.] attara vagere sugaMdhI a-tIrthakara siddha tIrthara-puM. [.] tIrthaMkara pada pAmyA sivAya mukti pAmanAre mANasa attarI vi. jio attara + gu. "I' ta.pra.] attarane atIva kri.vi. [saM.] atizaya, ghaNuM, bahu ja lagatuM. (2) puM. attariyo [yunAnI hakIma atIvra vi. [saM.] tIvra nahi tevuM, maMda. (2) sAmAnya anAra,rI . [ara. Utra dvArA ] ari. (2) gati-svabhAvavALuM atI strI. [4] lAkaDI ke parezAne cheDe kAMI ukheDavA atIsAra juo atisAra'. lagAvavAmAM AvatI lekhaMDa vagerenI paTTI, khapiyAnuM pAnuM atIndriya (atIndriya) vi. [sa. mati + ]i IdriyonA atyabhuta vi. [saM. ati + amua] atyaMta Azcaryajanaka, viSanI lAlasAne vaTAvI gayeluM, iMdriyAtIta. (2) idri- acaMbo pamADe tevuM, bahu navAI jevuM ne je viSaya nathI tevuM (parabrahma). (3) vi. (lA.) agocara, atyadhika vi. [saM. ati + adhi8] khuba ja ghaNuM, atyaMta ImparseTibala' ['misTisijhama' (da.bhA.) atyanumaMdra (madra) na. [+sa. ati + anuma] anumaMdra atakiya-vAda (atIndriya) 5. [saM] gaDhavAda, rahasyavAda, nAmanA dhImAM satakathI nIcenuM sataka. (saMgIta) atakriyavAdI (atIndriya) vi. [sa, ] atIndriyavAdamAM atyakSa vi. [saM. mati + ama] khUba ja khATuM mAnanAruM, "misTika' tevuM, atulya, anupama atyaya kuM. [saM.ati +] ullaMghana, atikramaNa. (2) nAza, a-tula vi. [saM] jenI tulA - sarakhAmaNI na karI zakAya aMta, maraNa atulanIya vi. [+se to nI] jenI tulanA na thaI zake atyartha chuM. [sa. ati + artha vadhAre paDato artha. (3) tevuM, atalanIya agya artha. (3) vi. ghaNuM, puSkaLa, behada 2010_04
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ anya pa atyapa vi. saM. zrati + ava] atyaMta gheADuM, svalpa atyaMta (atyaMta) vi. [saM. gati + anta] hada vaTAvI gayeluM, apAra, ghaNuM, bezumAra atyaMtAbhAva (atyantA-) puM. [saM. matsyanta + a-mAva] astitvanI saMpUrNa zUnyatA, sadaMtara abhAvAtmaka sthiti (2) pAMca prakAranA abhAveAmAMnA eka. (tarka.) atyAkRSTa vi. [saM. ati-nnATa] tANIsIne kheMceluM (artha vagere) [ugra icchA atyAkAMkSA (-kAkakSA) zrI. [ saM. ati+mAAkakSA] ati atyAkAMkSI (kAkakSI) vi. [ saM. huM.] ati ugra icchAvALuM a-tyAga yuM. [saM.] tyAga-vairAgyanA abhAva. (2) dAna na ApavuM e [saMnyAsI) atyAgI vi. [saM.] jeNe tyAga nathI karyo tevuM (gRhastha atyAgraha puM. [saM. zrRti + mAgraha] atyaMta Agraha, sakhata tANa (ra) haTha, jida [haddIluM, jiddI atyAgrahI vi. [saM., puM.] atyaMta Agraha karanAruM. (2) atyAcAra puM. [saM. ati + bhASAr] AcAranA atireka, (ra) (lA.) anucita vartana, adharmAcaraNa, (3) bhAre jora-jama. (4) strI upara karavAmAM AvatA baLAtkAra atyAcArI vi. [saM.] atyAcAra karanAruM antyAjya vi. [saM.] jene tyAga karI na zakAya tevuM. (ra) adeya. (3) grAla parama sukha atyAnaMda (-nanda) puM. [saM. mati + Anandra] ghaNeA AnaMda. (2) atyAra-pachI kri. vi. [jue 'atyAre' + 'pachI.'] have pachI atyAra-pahelAM (paeNlAM) kri.vi, [jue atyAre' + 'paheluM' +gu. AM' pratyaya] A samaya pUrve atyAra lagaNu, atyAra lagI, atyAra vera, atyAra sudhI kri.vi. [jue atyAre + anukrame 'lagaNa'-'lagI'~'vera' -sudhI,'] A samaya paryaMta, hamaNAM sudhI atyAra-seNuM kri.vi., -rAM kri.vi. [jue atyAre' + 'sAruM'-sudhInuM + gu. 'AM' pratyaya.] atyAra sudhI atyArUDha vi. saM. ati + Aa] khUba ja UMce caDeluM. (ra) (lA.) atyaMta vidvAna. (3) atyaMta rUDhicusta atyAre kri. vi. [jue 'A' + 'tyAre.'] A samaye, akhaghaDI, aTANe, hamaNAM [zrIeneA eka roga atyArtaMtra huM saM, mati + mAtaeNva] rajaAva ghaNA thavAnA atyAzyaka vi. saM. zrati + Avathava] atyaMta jarUrI. (2) khUba ja agatyanuM [AzAvALuM atyAzAntrita vi. [saM, mati + mArA + anvita] vadhu paDatI atyAsakti zrI. [saM. mati + mAvita] AsaktineA atiraeNka, atizaya laganI, prabaLa rAga [khAvuM e atyAhAra huM. [saM. atti + zrAeAra] haTha karatAM khUba vadhu atyAhArI vi. [saM., puM.] ati-AhAra karanAruM, khAudhara atyAhita na. [saM. atti + mAhita] bhAre moTuM saMkaTa, vipatti atyukta vi. saM. ati + rasa] khUba vadhArI vadhArIne kaheluM. (2) bhArapUrvaka kaheluM atyukti strI. [saM, aMti + ti] khUba vadhArI vadhArIne karavAmAM AveluM kathana, atizayeAkti, evara-sTeTamenTa' _2010_04 44 atrenthI (a. 1.) (2) eka alaMkAra. (kAvya.) atyuya vi. [saM. mati + thra] atyaMta ugra, khUba AkaruM mRtyucca vi. saM. ati + 3va] khUba ja ucca kaeNTinuM. (2) ghaNuM umadA [ugra, ghaNuM AkaruM atyutkaTa vi. saM. zrRti + sh] atyaMta utkaTa, khUba ja atyutkRSTa vi, [saM.mati + She] khUba ja UMcA prakAranuM, zreSThatama, ati uttama atyuttama vi. saM. zrRti + 'ttama] khUba ja uttama, zreSThatama atyutpAdana na. [saM. mati + pAvana] sArI evI Upaja, puSkaLa pramANamAM thayelI ke thatI pedAza [utsAha atyutsAha puM, [saM. matti + 3sAha] ghaNA umaMga, prabaLa atyasAhI vi. [a, puM.] prabaLa utsAhavALuM, bhAre umaMgI, khaMtIluM [adhIruM atyutsuka vi. [saM. mati + channu] atyaMta Atura, khUba atyudRAra vi. saM. mati + savAra] khUba ukAra, bhAre meATA dilanuM [ga. (vaidyaka.) amrudugara puM. saM. tti + uttara] bahu oDakAra AvavAnA atyunnata vi. saM. ati + unnata] khUba ja UMcuM raheluM, khUba UMcuM. (2) umadA atyupayukta vi. saM. tti + kayuvata] khUba ja upayogI atyupayoga puM. [saM, ati + upayo] dhaNI vaparAza. (2) (lA.) durupayoga atyupayegI vi. [saM., puM.] ghaNI vaparAzanuM, (2) ghaNuM agatyanuM atyuNu vi. saM. ati + raLa] khUba ja UnuM, garamAgarama. (ra) (lA.) krAdhI [garamI atyuMSNu-tA strI. [saM.] prabaLa garama hovApaNuM. (2) ghaNI atra kri. vi. [saM.] ahIM, A sthaLe atra-tya vi. [saM.] ahIMnuM, A sthaLanuM a-trapa vi. [saM.] lA vinAnuM, nirlajja, berArama -trapA strI, [rsa,] lajjAneA alAva, bezaramI atra-mataM (-matam) na. [saM.], "tuM na. [ + jue 'matuM'.] lakhI ApanAranI saMmati che e batAvavA jyAM sahI ke aMgUThAnuM ke evuM kAI" anya cihna karI ApavAmAM Ave che te sthAna (khatapatra-dastAveja vageremAM, sAmAnya rIte DAbI bAjunA ardhamAM; navAM lakhANAmAM have jamaNI bAju.) atra-sAkha(-mya) srI. [+ jue 'sAkha.] annamatuM'nI sAmI bAjunA ardhamAM sAkSIenI sahIo karavAmAM Ave che e vibhAga, taMtra sAkha atri puM. [saM.] prAcInatama sAta RSiomAMnA eka RSei. (saMjJA.) (2) AkAzamAM dhruva AsapAsa pharatA dekhAtA saptarSinA sAta tArAomAMne! paheleA DAbI bAjune! tArA. (saMjJA.) a-triguNa vi. [saM.] sattva rajas ane tamas e traNa guNa jemAM nathI tevuM, triguNAtIta (brahma) a-vruti vi. [saM.] nahi tUTeluM, saLaMga, akhaMDita [saLaMga a-bhrUTa,03 vi. [+ seM. truT' dhAtu dvArA] tUTaka nahi tevuM, akhaMDa, atre kri. vi. [saM. + gu. 'e' sA. vi., pra.] jue 'atra.' atre-thI kra. vi. [+ gu. thI'pAM.vi.nA arthanA anuga] ahIMthI, A sthaLethI
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ atregurya adaka-lAvaDuM a-vairAgya na. [saM] satva rajasa tamasa e traNa guNothI para atharvavedI vi. [se, muM.] jene veda atharva che tevuM (brAhmaNa). triguNAtIta sthiti [evA mAtra prayogamAM) (2) atharvavedane lagatuM [(ba.ka.ThA.) atha ubha. [saM.] have, ahIMthI,(2) (lA.) AraMbha (athathI" athalekha . [saM] prAstAvika lakhANa, prastAvanA, praloga' atha-iti kri. vi. [saM. saMdhi vinAnuM bAkI ma]i AraMbhathI athavA ubha. [saM.] kivA, vA, ke, cA, cA te, agara laIne aMta sudhI athavA te ubha. [+ juo to.] athavA a-thaka vi. [ + juo "thAkavuM.] thAkayA vinA kAma karyuM janAruM athavAra (atha-) vi. juo "hathavAra'. atharka-kima), kima kema. (saM.) have zuM ? (2) (lA.) hA, athavALuM pre. karmaNi, sa. kri. [juo AthavuM'-'athAvavuM] - emaja, barAbara Atho Avyo hoya evuM thavuM, khamIra caDavuM. (2) mIThuM a-thaka kri. vi. [de. prA. athava7] thAkayA vinA, athaka caDavuM, masAlo caDavA atha-ca ubha. [saM.] vaLI, ane vaLI, temaja [pathara atha-zrI sI. [saM] prAraMbha, zarUAta atha0-5thaDa kri. vi. [ravA.] game tema, ADuM avaLuM, athara- a-thAka-ga) vi. [de. prA. Avazva maLe che, saM.mAM athavuM a. kri. [jue athaDavuM.] athaDAvuM, athaDAI paDavuM, kastA() che.] khUba UMDuM, atAga, agAdha, apAra bhaTakavuM, aphaLAvuM. (2) (lA.) takarAra karavI. (3) phAMphAM a-thAka vi. [+ juo thAkavuM.'] thAkayA vagaranuM, avizrAMta mAravAM, bhaTakavuM athAga juo "athAka.14 athaDA-athaDI strI. [jao athaDAvuM-dvirbhAva + gu. "I' athANa vipuM. [jae athANuM + iyuM ta.ka.] mAtra ku.pra.] sAmasAmAM athaDAI paDavuM e, aphaLA-aphaLI. (2) athANuM ja thAya tevI karIne eka jAtano A (lA) rakhaDapATa, (3) takarAra, laDAI rijhaLuM athANuM na. [jue "AthavuM' dvArA ] mIThuM ane rAI-methIathaDAu vi. [ja "athaDAvuM'.+gu. Au' ku.pra.] rakhaDu, maracAMne bhUke telamAM bheLavI lAMbA samaya sudhI na bagaDe athaDaTa kuM. [jao athaDAvuM' + gu. aTa' ku.pra.] aphaLA tevI jAtanAM phaLa-kaMda vagere, AthaNuM, saMdhANuM, acAra, [0karavuM maNa, athaDAmaNa (rU.pra.) nakAmuM ghAlI mUkavuM, rAkhI mUkavuM. nannAkhavuM athaDAtuM-kuTAtuM vi. [juo athaDAvuM + kuTAvuM +baMnene gu. "tuM" (rU.pra.) athANuM karI baraNI vageremAM bharI rAkhavAnuM karavuM] varta.kR] dhakkA khAtuM, TicAtuM TicAtuM athAmaNa na. [juo "AthavuM" gu. AmaNa" ku.pra.] athANAM athaDAmaNa (-(Nya)strI. [jue athaDAvuM' +gu. AmaNuM" kupra.] karI ApavAnuM mahenatANuM akaLAmaNa, TicAmaNa. (2) hAlAkI. (3) (lA.) kaDAkUTa, athAvavuM, athANuM jue "AthavuM'mAM. mAthAkUTa. (4) aDacaNa, harakata. (5) laDAI, jhaghaDo athe puM. jamatAM bhANAmAM cheDeluM mizrita thaI gayeluM ajITha, athaDAmaNa-kuTAmaNa (athaDAmaca-kuTAmaca) strI. [+"kuTAvuM' keda (je anya keIne khAtAM sUga Ave.), gaMdI chAMDa + gu. AmaNa ku.pra.] Amatema javAnI ane pAchA pharavAnI ati kri. vi. [saM. matha +] AraMbhathI laI aMta sudhI, herAnagata, akaLAmaNa, TicAmaNa saMpUrNa, atha-Iti athaDAmaNa strI. [juo "athaDAvuM' + gu. "AmaNI' ku.pra.] athelI strI, e nAmanI eka vanaspati (bezumAra jue "athaDAmaNa." [karAvavI. (4) vAyade caDAvavuM a-ka-ga) vi. [sa, ya-to, thoDuM nahiM] thokabaMdha. agaNita, athaDAvavuM juo"athaDAvuM'mAM. (2) pachADavuM. (3) (lA.) mahenata aTa(aTI) strI. juo haaTI." [onA hAra athavuM a. kri. [jue "AthaDavuM."] aphaLAvuM, bhaTakavuM, aTIra strI. zeraDInA UkaLatA rasamAM pAyelo AdunA kakaDATicAvuM (be cIjonuM paraspara sapUrvaka bhaTakAvuM.) (2) (lA.) athaDI - (a) jue "hathoDI'. gadA khAvA, dhakkA khAvA. (3) belAcAlI thavI, takarAra athe puM. AdhAra, Teko thavI. (4) rakhaDavuM, bhaTakavuM. (5) phAMphAM mAravAM, athaDAvavuM athabha vi. [+ jue "thobhavuM."] hada vinAnuM, bezumAra pre., sakri. [rAsa, unALa adaka[sa. adhika uparathI sIdhuM samAsanA pUrve pada tarIke adhika athaka strI. [2vA.3 annajaLane zvAsanaLImAM praveza, aMta- adaka-jIbhe vi. [ + 'jIbha"+ ' ta... vadhu paDatuM bolyA athathI ubha. [saM. sAtha + gu. thI' pA.vi. nA anuga] AraMbha kare tevI jIbhavALuM, adakaluM, vADiyuM, (2) (lA.) mAjA thI, zarUAtathI mUkIne bolanAruM, baTakabeluM athara-5thara vi. [ravA.] juo athaDapathaDa." (2) jema tema adaka vi. [+gu. 'DuM svArthe ta...] vadhu paDatuM DAhyaluM thaI beu labaDatAM kapaDAM paheryA hoya tevuM, sarapaTara bAjI DholakI vagADe-abhiprAya Ape-Dakhala kare tevuM, doDhaDAhyuM atharAI strI. [jae "atharuM +gu. "AI' ta.pra.] adaka-pAMsaLiyuM, adaka-pAMsaLuM vi. [ gu. pAMsaLI + gu. asthiratA, caMcaLatA. (2) adhIrAI, utAvaLa. (3) (lA.) "IyuM'- ta.ka.](lA.)DAluM thaI mata ApanAruM kAma karavA gabharATa, maMjhavaNa maMDI paDanAruM. (2) AravItaDuM, tophAnI athara,ryuM che. [sa, thara->prA. ma-sthirama-1 asthira, adaka-beluM vi. [+ "bolavuM+gu. "G" ka...] adakahyuM, ciMcaLa. (2) adhIruM. (3) utAvaLiyuM. (4) (lA.) gabharAyeluM, pUchaLyA vinA paNa bola bela karanAruM maMjhAyeluM, gAbharuM adaka-lAvaDuM vi. [+ juo 'lavanuM dvArA.] vagara belA atharva, 0Na, veda puM. [saM.] cAra videmAne cotho veda vacamAM bolanAruM 2010_04
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ adaka-lAMpaDuM adApavuM adaka-lAMpaDuM vi. [+ juo "lapaDuM."]lA) ghAlamela karanAruM. adarzanIya vi. [saM] jovA lAyaka nahi tevuM. (2) (lA) (2) cADiyuM adakuM vi. [ + gu. 'u' svArthe ta.pra.] adhika, vadhArAnuM adala-La), vi. [saM.] dala-pAMdaDI vinAnuM. (2) dALa adakeraDuM, adakera vi. [ + gu. eruM' tu...] vadhu (kaNanAM be phADacAM) na paDe tevuM (dhAnya) adaka-bhAgI vi. [+ saM., pR.] adhika bhAgyavALuM, baDabhAgI adala? vi. [ara. ala] barAbara, kharuM, yathArtha. (2) a-dakSa vi. saM.] akuzaLa, acatura. (2) pramAdI, gAphela, nekIvALuM, prAmANika [kAMTe (3. pra.) zuddha insApha, ne asAvadha (3) mUrkha, bevakUpha ghaMTa (-dhaTa) (rU. pra.) zuddha I-sApha mATe nimaMtraNa]. adakSatA strI. [saM] dakSatAne abhAva. (2) bAdhAI adalatA strI. [+ . ta..] nekI, prAmANikatA a-dakSiNa vi. saM.] ja "adakSa'. adala-phadala vi. [ravA.] zarIre geLa-maTeLa ane jADuM adagara muM. kara, vero adalA-badala vi. [o "badalo',dvirbhAva.] ekabIjAne ekaadazya vi. [saM.] nahi baLeluM, nahi dAjheluM bIjAmAM pheraveluM. (2) (ada-badalya) strI. adalAbadalI, adazya-zIla vi. [4] saLagI na UThe tevuM pherabadale ada-ghaTatuM vi. ["a" + prakSipta ' + "paTavuM' + gu. "tuM" 1.] adalA-badalI strI, adala(-)-badale pR. [ja aNaghaTatuM, geravAjabI [ghaDIe, hamaNAM ja 'adala-adala' + beune "e" + gu. "I' strI pratyaya] pheraada-ghaDI krivi. [sa. mA > prA. bad + jue "ghaDI.'] A badale, sATApATA, vinimaya a-dara vi. [saM] nAhe ApeluM, ApyA vinAnuM, (ra) rAkhI ada-vArakuM vi. [4. mA (Aja) + 4 + gu. kuM' ta.ka.] mukeluM, "rijharlDa' (caM. na.) (3) na. zAstra viruddha ApeluM adattA strI. saM.] avivAhitA strI [cArI, apaharaNa a-dahana na. [saM] dahanakriyAne abhAva adattAdAna na. siM. mata + mA-vAna na dIdhelAne svIkAra, adahana-2Ila vi. [saM.] baLI na zake tevuM adanA, vi. [ara. "danI' nuM zreSThatAvAcaka rUpa adanA"+gu. a-daLa juo "adala.1 [udharAvavA-paNuM G' svArthe ta...] sauthI halakA darajajAnuM, tuccha, mAmUlI. adaLA zrI. [ja daLavuM.'] anAja na daLavuM e, dhaMTI na (2) dIna, raMka, garIba a-davuM vi. [+ "daLavuM" gu. "huM" bhU.ka.] na daLeluM. (2) ada-paDhiyALuM ja "adha-paDiyALuM." jene kacaDI nAkhavAmAM AvyuM nathI tevuM sainya vagere) adaba strI. [ara.] mAnamaryAdA, malAjo, (2) baMne hAtha a-daMDa (63) kuM. [saM.] sajAne abhAva kaNI sudhI vALI hatheLIo paDakhAmAM dabAya evI maryAdA- a-daMDanIya, a-iMca (-daDanIya, daDa%) vi. [saM.] jene daMDa ke vALI sthiti [0karavI, 05LavI, 0rAkhavI (2. pra.) sajA na thaI zake tevuM, zikSA-sajAthI mukta gurujana samakSa vivekapuraHsara vaNabekyA rahevuM] [kriyA adaMDaka (adaDaka) muM. ghaLe eraMDa adaba-tara (-2) strI. [+juo 'taravuM.'] adaba vALIne taravAnI a-daMbha (- dabhu) . [sa.] daMbha-DoLane abhAva adabada vi. [saM. amuta] adabhuta, Azcaryajanaka. (2) adaMbhi-tva(-daSmitatva) na. [saM.] daMbhane abhAva, saraLa svabhAva (lA.) anizcita, aspaSTa. (3) acokkasa, saMzayagrasta adaMbhI (6bhI) che. [sa, 5.] DeLa vinAnuM, nidaMbha adabadA krikavi. [juo "adabada.] adabhuta rIte adAji .pi. [ara. adA a] bharapAI, cUkate. [0 karavI-(vuM) adaba-pUrvaka kri.vi. [jue "adaba' + saM.], adaba-sara (rU. pra.) pharaja bajAvavI, pharaja tarIke kAMI karavuM]. ki.vi. jio 'adaba' + gu. 'sara' anuga] adabathI, adAra strI, [ara. "adAvata'nuM saMkSipta rU5] duzamanAvaTa, verajhera, maryAdApuraHsara [(2) niraMkuza (2) pa. (3) IrSyA, adekhAI. (4) (lA.) chaTA, hAvabhAva, a-damanIya, adamya vi. [saM.] dabAvI kacaDI na zakAya tevuM. cokkasa prakAranI aMgaceSTA [kRdaMta zabda] abhinetA, naTa adamanIyatA, adamyatA strI. [4] dabAvI kacaDI na zakAya ada-kAra vi. jio 'adA2+ saM. samAsamAM mAtra prayojAto tevI paristhiti. (2) niraM kuzatA adAkArI [+ gu. 'I' ta...] abhinayanI AvaData adaya vi. [saM] dayAhIna, nirdaya [pharatA adA-khera vi. [juo "adAra'+ phA. pratyaya] kinnAkhora, adayatA strI. [saM] dayAhInapaNuM, nirdayatA. (2) kaTherapaNuM, verI. (2) IrSALu, khArIluM [nirdoSa, pavitra, zuddha adaraka juo "adraka." [thavA), AkharavuM aga vi. [saM. mAgha] nirmaLa, svaccha (2) (lA.) niSkalaMka, ada(-dhIrakavuM sa. kri. (dudhamAM) meLavaNa nAkhavuM (dahIM ada...ciThI(-ThThI) strI. [juo "adA' + Ta ThI(-).] adarasa na, [, mAkaeN dvArA] Adune rasa, adraka-rasa devuM patAvyAnI pAvatI [ApanAruM. (2) kaMsa, kupaNa adarAvavuM juo AdaravuM" mAM. (2) (lA.) vizavALa karAvavuM. aditi vi. [sa. a-vAtA], -nA vi. [se, muM.] dAna nahi (pArasI.) thavuM (pArasI.) anudAna na. [4] dAna na karavApaNuM adarAvuM jue "AdaramAM.(2) paraNavAne baMdhAvuM, sagapaNa adAnI vi. [se, muM.] adAtA are paM. rgrA.1 kArIgarone chInA divasa, aNe, akate adA5 na., S., - 5. siM, mAtAT] uttApa, ghaNI, pIDA. a-darzana na. [saM.] na dekhAvuM e, tibhAva. (2) lepa. (2) meTI Aphata [saMtApavuM, ribAvavuM (3) maraNa , adA56 sa. kri. [juo 'adApa,'-nA. ghA.) bahu duHkha ApavuM, 2010_04
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ adA-maMdI 47 aha-maMdI (-bandI) strI. [jue adA' + phA.] karAra ke devuM pUrAM karavAnA mukarara karelI muddata anudRAya vi. [saM.] vArasA vagaranuM adRAyagI strI. [jue adAO' + phA. pratyaya] adA karavAnI kriyA, pharaja bajAvavI e [haka vinAnuM -dAyAda vi- [saM.] vArasa vinAnuM, nirvaMza. (2) vArasa thavAnA adAyika vi. [sa.] jenA upara vArasAhana dharAvAya tevuM. (ra) vArasA sAthe saMbaMdha vinAnuM amadAra vi., puM. [saM.] patnI vinAneA, vidhura. (2) kuMvArA, vAMDhA adAlata strI, [ara.] insApha ApavAnI kacerI, nyAyAlaya, nyAsabhA, nyAyamaMdira adAlatI vi. [+gu. 'I'ta. pra.] adAlatane lagatuM adAlata strI. [ara. 'adA' doDavuM, doDIne humalA karavA) duzmanAvaTa, vera, (2) IrSyA, dveSa, khAra adAvata-khera vi. [+ phA. pratyaya] duzmanAvaTa rAkhanAruM, kinnAkheAra. (2) IrSALuM, dveSIluM adAvatiya(--ye)Na (tha) vi., . [jue 'adAvatI' + gu, '(e)Na'ta.pra.] adAvata rAkhanArI strI. (2) IrSALu strI adAvatiyuM, [ + gu. chaThThuM' ta.pra.] adAvata rAkhanAruM. (2) IrSALuM, DhIluM adAvatiyeNa (Nya) jue 'adAvatiyaNa'. adAvatI vi. [ + gu. '' ta. pra.] jue 'adAvatiyuM aAhya vi. [saM.] khaLI na zakekhALI na zakAya tevuM. (2) zAstrIya vidhi pramANe agnisaMskAra na thaI zake tevuM -dAMta (-dAnta) vi. [saM.] iMdriyAnuM damana na karanAra, anigrahI, asaMyamI a.dAMbhika (-dAmbika) vi. [saM.] daMbha vinAnuM, nila aditi strI. [sa.] devAnI mAtA, kazyapa RSinI patnI (jemAMthI devA ane sUryanI utpAtta thaI manAya che). (2) aMtarikSa, AkAza a-ditsA srI. [saM.] na ApavAnI dAnata, devAnI anicchA adiyA (daiyA) puM. [ara. dIyah] inAma, bakSisa, bheTa ananya vi. [saM.] divya nahi tevuM, laukika. (2) sAmAnya, sAdhAraNa. (ra) sthUla, iMdriyagocara adiSya-tA strI, [saM.] laukikatA adizika na. sAdhune devA mATe kapI rAkheleA AhAra. (jena.) (2) AhAranA e nAmanA ekadeza. (jaina.) adriSTa vi. [saM.] nahi dekhADeluM, nahi batAveluM. (2) nahiM cIMdheluM [dIkSA vinAnuM ma-dIkSita vi. [saM.] jene dIkSA maLI-ApI nathI tevuM, dITha vi. [saM. a-Tuda 8 prA, magi] na joyeluM. (2) chUpuM, chAnuM, gupta. (3) (lA.) asI~. (4) vAMsAmAM ke zarIranA joI na zakAya tevA bhAgamAM thayeluM (gUmaDuM, 'kaeNnsara' vagere) dIThuM vi. [ +jue dIThuM.'] na joyeluM-na jANeluM dIna vi. [saM.] dIna-rAMkaDuM nahi tevuM, (ra) tavaMgara, paisAdAra. (3) tejasvI, ThassAdAra madIna-tA strI. [saM.] dInapaNAne abhAva ma-dIpa vi. [saM.] dIpta karAyuM nathI tevuM, aprakAzita, dIvA vinAnuM, (2) (lA.) ajJAnI _2010_04 aca-bIja a-dIyamAna vi. [saM.] ApavAmAM nathI AvatuM tevuM, na apAtuM a-dIrgha vi. [saM.] lAMbuM nahi tevuM, TUMkuM, laMbANa vinAnuM a-dIrghadarzaka vi. [saM.], a-dIrghadarzI vi. [saM., puM.] TUMkI dRSTi-najaravALuM, (2) (lA.) lAMbA vicAra na karanAruM a-dIrdhadaSTi strI. [saM.] TUMkI najara. (2) echI samajha (3) vi. TUMkI dRSTi-najaravALuM (4) lAMbA vicAra na karanAruM a-nIMTa vi. [+ jue dITa.] dITiyA vinAnuM adudhADuM vi. ['ada' (saM. ardha-) + juo 'udhADuM.'] aDadhuM ughADuM, aTa-paDhiyALuM a-durga,gaeNma vi. [saM.] jyAM javAmAM muzkelI nathI tevuM, sugama a-duSTa vi. [saM.] duSTa nathI tevuM, niduSTa, nirdoSa, (2) susa~gata, 'vaeNliDa.' (ma.na.) (3) (lA.) bhaluM, sAlasa [balAI aduH-tA zrI. [saM.] niduSTatA, doSarahitapaNuM. (2) (lA.) a-duHkha na. [saM.] duHkhane abhAva, sukha-zAMti aduHkhanavamI srI. [saM.] bhAdaravA sude nAma (hiMdu strIenA e eka tahevAra) adbhU-%0 )ka (kha,-1)DuM vi. [ada (saM. mayai-> prA. ) + UkaDuM (saM. raTarna-> prA. vansJa, ardha ukaTa-Atura] UbhuM ane beThuMce niha tevuM, be paga TekavIne adhdhara beThuM hoya teluM. [adukaDuM (ke anUkaDe) rahevuM(-reHvuM) (rU.pra.) nirAMta na rahevI. (2) gunAmAM AvavAthI naramAza pakaDavI. (3) vAMkA rahevuM. rAkhavuM (3.pra.) gunAmAM AvavAthI narama karavuM. (ra) jaMpavA na devuM] adRkadaDukiyuM vi. [ravA.] ahIM-tahIM doDanAruM. (2) asthira. (3) aDUka-daDUkeluM, beu bAju AMTApherA karatuM. (4) (lA.) AghApAchI karanAruM. [kiyuM. (2) phAlatu, mAlI aduka-kRkiyuM vi. [ravA.] ramatamAM baMne pakSe rahenAruM, aDUkaadR(-dhU .)kha(ga)huM ja akahuM.' akUDA-madUDA puM. [ravA.] pANImAM ramavAnI chekarAonI eka ramata, aeA-DhabUle adhU' vi. [+ jue 'dUdha' + gu. AumAM dUdha nathI tevuM (DhAra) a-dUra vi. [saM.] krUra-cheTa nAMhe tevuM, adUradarzi-tA strI. [saM.] TUMkI draSTi, saMkucita vicArasaraNI vicAra na karanAruM anUradarzI vi. [saM., puM.] TUMkI dRSTivALuM, (ra) lAMbA adura-STi strI. [saM.] TUMkI najara, saMkucita dRSTi. (2) (lA.) TakA vicAra hovApaNuM. (3) (lA.) vi. TUMkI najaravALuM, (4) TUMkA vicAravALuM 'u' ta.pra.] jenA kuiM, saMkucita najIkanuM. (ra) (lA.) saMkucita dRSTi. (2) a-dUSita vi. [saM.] nahi bagaDeluM. zuddha. (2) svaccha, ceAkhuM a-zya vi. [saM.] joI na zakAya tevuM, gupta, chAnuM. (2) alepa, ageAcara kiravuM e azya-karaNa na. [saM.] dekhAtI vastu dekhAya nahi ema azya-kiraNa [x.] joI na zakAya tevuM kiraNa, 'kSa' kiraNa, 'eksa-re' azya-kADhi strI. [saM.] joI na zakAya tevA prakAranI kakSA addazya-tA zrI. [saM.] najare na AvavApaNuM, alakSyatA azya-bIja na. [saM.] aMDAzayamAM purAyeluM-raheluM bI
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ adRzyamAna a-zyamAna vi. [sa.] na dekhAtuM azya-vighA strI, [sa.] gupta rahevAnI kaLA. (2) jAdU azya-vadha [x.] joyA vinA nizAna TAMkI vIMdhI nAkhavuM e [bhAgya, daiva a-STa vi. [+ saM.] nahi dITheluM-nahi jANeluM. (2) na. nasIba, aSTha-gati vi. [saM.] jenI hilacAla jevAmAM nathI AvI tevuM aSTa-niSTa vi. [saM.] nasIba upara AdhAra rAkhanAruM, karmavAdI adRSTa-niSThA . [se,] nasIba uparanI AdhAritatA a-STapUrva vi. [saM.] pUrve kadI na joyeluM-najANeluM. (2) asAmAnya, asAdhAraNa. (3) virala, (4) addabhuta aSTa-matiyuM vi. [suM, majJa + gu. *chyuM' ta...] nasIma para AdhAra che evA mata dharAvanAruM, aSTavAdI aSTa-yuga puM. [saM.] nasIbanA saMyeAga, bhAgyayeAga, daivayoga aSTa-trazat kri. vi. [+saM., pAM.vi., e..] nasIbane AdhAre, karmasaMvege, bhAgyayeAge [prakAranA vAda-siddhAMta aSTa-vAta huM. [saM.] nasIbamAM hoya te pramANe thAya che tevA aSTavAdI vi. saM, puM.] aSTavAdamAM mAnanAruM adRSTa-tridhA strI. [saM.] na dekhAya ema rahevAnI vidyA, (2) nasIba jovAnI rIta batAvanAruM zAstrajJAna. (3) (lA.) jAvidyA, Ilama, dhaMtaramaMtara, melI vidyA [kAraNa adRSTa.hetu puM. [saM.] samajhamAM na Ave tevuM kAraNa, alaukika adRSTAkSara yuM. [ + saM. akSar na.] dekhI na zakAya tevA lipistha varNa (lAqhu-DuMgaLI vagerenA rasathI lakhelA, mAtra prakAza sAme rAkhavAthI dekhAya.) aNNArthe puM. [ + saM. marye] parAkSa padArtha, najare jovAmAM na AvelI cIja. (2) vi. gUDha arthavALuM. (3) AtmajJAnane lagatuM aSTAMka (-dRSTAS) puM. [saM.] na dekhAyele AMkaDo. (ra) (lA.) vidhAtAnA lekha [lAgu na paDe tevA dAkhale adRSTAMta (-dRSTAnta) na. [saM., puM., na.](lA.) ayogya udAharaNa, adRSTi strI. [saM.] (lA.) kharAba najara. (ra) kreAdhe bharAyelI najara. (3) vi. AMdhaLuM [adekhApaNuM. adekhAIzrI, [ + jue 'adekhuM' + gu. 'AI' ta.pra.] daikhiyuM vi. [jIe 'adekhuM + gu, 'iyuM' svArthe ta. Ja, ] -dekhuM vi. [ + jue dekhavuM' + gu. ''kR.pra.] bIjAne dekhI - khamI na zake tevuM, khArIyuM, IrSALuM a-kreya vi. [saM.] ApI na zakAya tevuM adeya-tA strI. [saM.] adeyapaNuM, ApI na zakAya evI sthiti a-deva* vi. [saM.] jyAM varasAda upara AdhAra rAkhavAmAM na AvatAM nadI-nALAM-nahera-kUvAnAM pANI upara AdhAra rAkhavAmAM Ave che tevuM (pradeza, jamIna vagere) a-deza puM. [saM.] (lA.) jemAM adhikAra nathI tevA viSaya adeha vi. [saM.], hI vi. [saM., puM.] deha vinAnuM, alautika, [abhAva alaukika. (2) puM. kAmadeva, anaMga a-dainya na. [saM.] dInatA-garIbAI nA abhAva. (2) namratAnA ajaiva na. [saM.] kamanasIbI, durlIMgya. (2) vi. devane lagatuM na hoya tevuM ada' puM. ['dAdA'nuM laghurUpa] pitAnA nAnA bhAI e temaja pUjya ke meTI uMmaranA vRddha puruSane mATe vaparAtA mAna 2010_04 adbhuta vAcaka camta [sau.], (gujarAtamAM evA zabda) kAkA adara ke.pra. [saM. 'udaya ho'nuM lAghava] udaya khatAvavA vaparAtA udagAra. [bhavAnI (rU. pra.) mAtAnA udaya thAe. (2) puM. (lA.) parva, hIjaDA (bahecarAjInA sevaka gaNAtA hAI mAtAnA udaya gAtA hoya che.)] 48 adodaLuM vi. [+jue DhALuM.'] ghATaTa vinAnuM, kheDALa, kadarUpuM, (2) carabIne lIdhe joDuM thaI gayeluM, bahu sthUla. (2) (lA.) nabaLuM, kAcuM a-deSa puM. [saM.] doSaneA abhAva, nirdetA. (2) vi. niSpApa adASa-tA strI. -~ . [saM.] nirdoSatA, doSahInatA, khAmI vagaranI hAlata [hadayanuM adeSa-DharzI vi. [saM., puM.] pArakAnA doSa na jonAruM, saraLa a-doSArha vi. [+saM, DhoLa + ae] deSa devAne cAgya nahi tevuM doSita vi. [saM.], a-deSI vi. [sa., puM.] dekha,nirdoSa adla jue ala.2 [gADAnA echADa phrI strI. [prA. madi., (sau.)] gADAnA uparanA besavAnA bhAga, addha(-)ra kri. vi. [saM. pura] havAmAM laTake te pramANe. (ra) (lA.) aMtariyALa, (3) (lA.) aspaSTa, anizcita. [.uDhAvavuM (rU. pra.) aprAmANikatAthI sAmAnuM pacAvI pADavuM. (2) cArI karavI, uDAu javAba ApavA. UDavuM (rU. pra.) phAve ema vartavuM. kAma karavuM (rU. pra.) upara-uparathI kAma karavuM. (2) khIjAnI jANa bahAra enI vastu upADI laI potAnI karI levI. jIva (rU. pra.) uMcATathI. tAla (rU. pra.) upara Tapake. (2) adhavaccethI. (3) AgevAna vinAnuM. (4) AdhAra vinA thayuM (3.pra.) khArekhara ceArAI javuM. thI (3.pra.) barakhAra-kAInI jANa vinA. ne addha(-)ra cAlavuM (rU. pra.) garvamAM ane huMpadamAM rahevuM. ne addha(-)ra rAkhavuM (rU. pra.) nirAMta vaLavA na devI. (2) gAMdhI rAkhavuM. (3) umaLakAbhera ghaNI saMbhALa rAkhavI, lADa laDAvavAM. magajanuM (3.pra.) gAMDuM, mAthuM karavuM (rU.pra.) magarUrI karavI, sAmAne 1 gaNakAravuM, mAMdha thaI karavuM. mUkavuM (rU.pra.) paDatuM mUkavuM. 0rahevuM (-ravuM) (rU.pra.) phikara-ciMtAmAM rahevuM. (2) apace thaveA. (3) na gaNakAravuM. rAkhavuM (rU.pra.) upara Tapake rAkhI mUkavuM. laTakavuM (rU.pra.) saMzayamAM raheluM. (2) asthira rahevuM. (3) AkuLavyAkuLa thavuM. (4) TharI ThAma na rahevuM. zvAse khAvuM (rU.pra.) utAvaLathI jamavuM] ad(-)ra-paddha(-)ra kri.vi. [ju, 'addha(-)ra', -DhirbhAva.] TekA vagara, AdhAra vinA, sAva adhara addha(-)riyAM na., kha.va. [jue ad(-)riyuM.'] (lA.) jANyA vinAnI vAtA, gapATA ad(-)riyuM vi. [jue adhdhara' + gu. 'iyuM' ta.pra.] (lA.) mULamAthA vinAnuM, apramANita aho(dhA)-gaddho(-ple) puM. [saM. adhaeN-> prA. majUma- + saM. hiMma-> prA. ai] (lA.) samajhaNa vinAnA puruSa, mUrkha adbhuta vi. [saM.] acaraja-acaMbe upajAve tevuM, AzcaryakAraka, navAI upajAvanAruM. (ra) alaukika. (3) na. (lA.) * camatkAra. (4) puM. kAvyanA ATha raseAmAMneA eka rasa ke jene sthAyI bhAva vismaya che. (kAvya.)
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ addabhuta-kathA advaitavAdI adbhuta-kathA strI, [saM-] Azcaryajanaka banAvAnuM varNana jemAM che tevI kathA-vArtA, 'rAmAsa' dharAvanAra adbhuta-karmA vi. [saM., puM.] adabhuta karma karavAnI zakti adbhuta-tA zrI., vattha na. [saM.] Azcarya, ajAyabI, navAI (2) alaukikatA [dekhAva Azcaryajanaka che tevuM adbhutaddana na. [saM.] Azcaryajanaka dekhAva. (2) vi. jenA adbhutarasAtmaka vi. [saM] addabhuta rasathI bhareluM, 'raoNnTika' (a.ka.) ['rAmaeNnTika' (ra.ka.) adbhuta-suMdara (-sundara) vi. [saM.] AzcaryathI bhareluM suMdara, adbhutAkAra puM., adbhutakRti zrI. [+ saM. anUbhuta + AcAra, mAti] Azcarya upajAve tevA dhATa. (2) vi. jenA AkAra navAI upAve tevA che tevuM azva kri.vi. [saM.] Aje. (2) atyAre, hamaNAM adya-tana vi. [saM.] Ajane lagatuM..(2) Adhunika, vartamAna, (3) (lA.) chellAmAM chellI DhabanuM, apa-Tu-DeiTa', (4) adrodgha vi. [saM.] jene droha karavAmAM na Ave tevuM a-Dhaya vi. [saM.] ekaluM, sAtha vinAnuM. (ra) advitIya, ajoDa. (3) na. ekAtmakatA, ekala. (4) advaitabhAva, ekarUpatA [advaita-vAta advaya-vAda puM. [saM.] jIva ane IzvaranI ananyatAne siddhAMta, adrayavAdI vi. [saM., puM.] acavAdamAM mAnanAruM, advaitavAdI advaMdva (ndra) vi. [saM.] be nathI tevuM, ekAtmaka. (2) (lA.) vairabhAva vinAnuM [bAkuM. (2) (lA.) ayeAgya mArga a-dvAra na. [saM.] mukhya daravAjA sivAyanuM pravezavAnuM khAraNuM, a-dvitIya vi. [saM.] jemAM bIjuM nathI tevuM, ananya. (2) jenA samAna phrAI bIjuM nathI tevuM, ajoDa, apratima, anupama, (3) (lA.) addabhuta, vicitra, vilakSaNa advibha(--i)va puM. [saM.] bepaNAnA bhAva jayAM nathI tevI sthiti, ananyatA, ekapaNuM [(3) vi. dveSa vinAnuM a-dveSa puM. [saM] dveSane abhAva. (2) (lA.) sAlasapaNuM, chellAmAM chellI mAhitIvALuM. (5) puM. traNa bhUta-kALA-a-dveSamUlaka vi. [saM] jenA mULamAM dveSa nathI tevuM mAMnA AjanA samayanuM kahetA bhUtakALa. (vyA.) a-dreza vi. [saM., puM,] dveSa na karanAruM a-dveSTa-va na. [saM.] adveSTApaNuM -dvaita na. [saM.] bepaNAne abhAva, ekAtmakatA. (2) jIva-Izvara ane jagata-I zvaranI ekarUpatA-ananyatA. (vedAMta.) (3) kArya ane kAraNanI ananyatA. (vedAMta.) advaita-tA strI. [saM.] advaitapaNuM advaita-STi strI. [saM.] jIva-Izvara ke jagata-Izvara evuM bhedajJAna nathI evI STi, jaDa cetana sarva kAMI brahmAtmaka che evA khyAla. (vedAMta.) advaita-nAtha puM. [saM.] advaitanA svAmI, parabrahma, paramAtmA advaita-padana. [saM.] chava ane brahmanI jayAM ekAtmakatA che tevuM paramapada. (ra) jIva-brahmanI ananyatA. (vedAMta.) advaita-patha puM. [saM.], advaita-paMtha (pantha) puM. [+ ju paMtha.] advaitamArge, abhedamArge advaita-prakRtivAda puM, [saM.] jaDa ane cetana eka ja prakRti tattvamAMthI nIkaLyAM hoI prakRti sAthe ekAtmaka che eve siddhAMta, mAnijhama'. (vedAMta.) advaita-buddhi strI. [saM.] kAryarUpa jagata ane kAraNarUpa brahma vacce kAI bheda nathI evA khyAla, abhedyuddhi. (vedAMta.) advaita-bhAva puM., advaita-bhAvanA srI. [saM.] abheda-bhAva, jIvAtmA aneparamAtmA-jagata ane paramAtmAnI abhedAtmaka sthiti,, mAnijhama'. (vedAMta.) advaita-mata puM. [saM., na.] kAryarUpa jIva-jagata ane kAraNarUpa brahma abhinna che eve. siddhAMta. (ra) advaita-siddhAMtavAdI mata-saMpradAya. (vedAMta.) adyatana-tA strI. [saM.] adyatana-paNuM adyatanI strI. [saM.] adyatana bhUtakALa. (vyA.) adyatanIya vi. [saM.] Ajane lagatuM. (ra) vartamAna sthitinuM (3) Aja sudhInuM ava-paryaMta (-paryaMta) kri.vi. [saM.] Aja sudhI adya-prakRti kri.vi. [saM.] AjathI zarU karIne adyApi kri.vi. saM. madya + vi] Aje paNa.(2) Aja sudhI adyApi-paryaM ta (-paryaMta) kra.vi. [saM], adyAvadhi kri.vi. [saM. maya + RSi] Aja dina sudhI, atyAra lagI paNa aka na. [saM. ma] Adu (lIluM). (2) Adu (sUkuM), sUMTha adra-rasapuM. [+rsa.] AdunA rasa ava huM. [saM.] apravAhI padArtha. (ra) vi, apravAhI, na ogaLe tevuM. (3) (lA.) lAgaNI vinAnuM, jaDa ala-tA zrI. [saM.] apravAhitA, pravAhI na thavAne vastunA guNadharma [daridrA adraSya na. [saM.] apadravya, kharAba dhana. (2) vi. dravyahIna, andra vi. [saM., puM.] na jonAra adrajita vi. [+ saM.] pIgaLeluM na hoya tevuM. (2) apravAhI aphrAjya vi. [saM.] egALI na zakAya-egaLI na zake tevuM, insayuala' ['inseAyubiliTI' madrAvya-tA strI. [saM.] egALI na zakAya evI sthiti, agni puM. [saM.] parvata, giri, pahADa [himAlayanI putrI-pArvatI advi-jA, kanyA, "tanayA strI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe adri-zikhara, adri-zu ga (A) na. [saM.] parvatanuM zikhara adripati, adri-rAja puM. [sa. parvatAmAMnA sauthI himAlaya adri-sutA strI. [saM.] jIe! aprijA.' adbhuta vi. [saM.] nahi pIgaLeluM. (2) jhaDapa vinAnuM, vega vagaranuM -droha chuM. [saM.] upakAra karanAranuM bUruM icchavAnI droNI vi. [saM., puM.] droha na karanAruM bha. kA.-4 _2010_04 meTo-advaita-rUpa vi. [saM.] abhinna-rUpa, ekAtmaka 49 [abhAva vRttine a-dvaita-vastuvAda puM. [saM.] vastu mAtra brahmAbhinna che evo siddhAMta, 'maeNnijhama' (A.khA.). (vedAMta.) advaita-vAta huM. [saM.] jIva ane brA--jagata ane brahma abhinna che evA siddhAMta, abhedavAda, maeNnijhama', (vedAMta.) advaitavAdI vi. [saM., puM.] adbhUta siddhAMtamAM mAnanAruM, eMsephyuTisTa' (hI.va.)
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ advaita-siddhAMta 50 adha-paDiyALuM adha-gAMThiyuM vi. [juo "adha' + "gAMDivuM.'] aDadhuM gADuM aDadhuM DAhyuM, katara-jheDa adha-ge li. [ o "adha' + oruM."] taddana gaura varNanuM nahi tevuM-aDadhuM goruM, "yurejhiyana' prakAranuM adha-ghaDI strI. ['juo "adha' + ghaDI.] aDadhI ghaDI-12 miniTano samaya. (2) (lA.) thoDo samaya. (3) kri.vi. jarA vAra, thoDI vAra [evuM, adha-gAM adha-gheluM-gheluM) vi. [juo "adha' + gheluM.]nahiDAhyuM-nahi gheluM adha-caDhavuM-DhavuM) vi. [jue "adha' + caDa(-4)nuM + gu. "yuM" bha..] aDadhuM UMce gayeluM. (2) adha-paka, adha-kAcuM adha-chegha vi. jio "adharma + "chedavuM' + gu. 'yuM" bhU.ka.] aDadhuM chedeluM, aDadhuM kApeluM adha-jAhera vi. [jao "adha' + 'jAhera."] aDadhuM jAhera thayeluM, pUrepUrI prasiddhi pAmyuM na hoya tevuM [na thavuM adhakanuM a. kri. [+ juo 'dhaDakavuM'.] na DaravuM, bhayabhIta adhaDU()kuM vi. [juo "adUra-)kaDuM.'] ubhaDaka beTheluM. (2) (lA.) Dagumagu. (3) nirAdhAra. (4) doDhaDAhyuM a-dhaNiyAtuM vi. [+ juo "dhaNiyAtuM."] dhaNI vinAnuM, (2) anAtha. (3) (lA) rakhaDatuM, rajhaLatuM adha-tasu strI. [juo "adha' + 'tasu.'] aDadhI tasunuM mApa. advaita-siddhAMta (siddhAnta) . [4] e "advaitavAda'. atAgni . [+ saM. ma]i advaitarUpI agni, advaitajJAna advaitAnaMda (na) . [+ saM. mAna jaDacetanAtmaka samagra sRSTi kAraNarUpa brahmAthI ekAtmaka abhinna che e prakAranA jJAnathI maLato AnaMda, brahmAnaMda. (vedAMta.) advaitAmRta na. [+ saM. amRta] advaitajJAnarUpI amRta a-dvaita vi. [sa, j] advaita-matavAdI [padamAM] aDadhuM adha- vi. [saM. ardha>prA. A meTe bhAge samAsanA pUrvaadha-apavAsI vi. [+ jue "apavAsI.'] aDadhuM bhUkhyuM adha-ughADuM vi. [+ jue "ughADuM."] aDadhuM khulluM. (2) aDadhuM nANuM [UMdhathI bhareluM adha-ujAgara vi. [+ juo "ujAgare'+ gu, uM' ta.pra.] aDadhuM adha-UkaryuM che. [+ juo "UkalavuM' + gu. "yuM.' bha, ka] aDadhuM UkaleluM. (2) pUruM nahi samajhAyeluM adha-Urve ki.vi. [saM. adhaH + garvama] jamInanI sapATIthI laI UMce kathAya AkAza sudhI adhakacaruM vi. [jue, "adha' + "kAcuM dvArA.] aDadhuM kAcuM. (2) adhUruM. (3) adha-sasatuM adha-kadiyuM vi. [juo 'adha' + "kadA' + gu. IyuM ta...] aDadhA kadanuM. (2) (lA.) durbaLa [aDadhuM karaDeluM adha-karavuM vi. jio "adha' + "karaDavuM' + gu. "yuM bhU.ka.]. adhakAruM vi. jio "adha' +-kAcuM'.] aDadhuM kAcuM, adha- kacaruM, ardhapaka. (2) pUruM nahi raMdhAyela adha-kSaNa strI. [jue "adha' + saM., 5.] aDadhI kSaNa, adha- kSaNa, adhapaLa, bahu ja thoDo samaya adhakhAyuM vi. [juo adha + saM. lAIvara->prA. zaza-]. aDadhuM khAdheluM [aDadhuM khIleluM adha-khIyuM vi. [jue "adha' + "khIlavuM' + gu. "huM" bhU.ka.] adhakhulluM, adha-khUluM vi. [+ juo adha"+khulluM'-khaluM'.], adhakhUlyuM vi. [+ "khUlavuM' + gu. "yuM' bhU.ka] aDadhuM khaleluM, aDadhuM UghaDeluM-ughADuM adhakhare vi. jio "adha' + "kharuM.'] aDadhuM bhAMgeluM ke kuTeluM (vAsaNa). (2) (lA.) aDadhuM bhareluM lAge evI rIte jene mAra mAravAmAM Ave che tevuM adha-khelyu vi. [juo "adha' + kholavuM' + gu. huM bhU. 5.1 aDadhuM kholavAmAM-udhADavAmAM AveluM adha-gaja . [juo "adha" "gaja.'] aDadhA gajanuM mApa adha-gajiyuM vi, na. [+gu. IyuM ta...] aDadhA gajanI laMbAInuM paththaranuM beluM aSA vi. [+gu. "I" ta...] aDadhA gajanI laMbAInuM (2) aDadhA gajanA panA(ke pahoLAI)nuM agAu . [o "adha' + "gAu.'] aDadho kesa, eka mAIla, doDha kilomITara AzarenuM aMtara adha-gAriyuM na. [juo "adha' + "gAra' +gu. IyuM" ta...] aDadhA gArA ane aDadhA chANanuM banAveluM lIMpaNa adhAriyuM vi. thoDuMghaNuM garama, navasekuM, AMgaLI-setuM adhagALa puM. [jue "adha' + "gALa' (samaya ke sthaLane aMtarAla)] vacagALAnuM sthAna, vacceno bhAga adha-dekhatuM vi. [jue "adha' + dekhavuM' + gu. 'tuM varta. ] aDadhI najara paDe che tevuM, aDadhuM AMdhaLuM, pUruM na joI zakanAruM adhadha, 0% ke.pra. [2vA.] Azcarya ane acAnaka AvI paDelo bhaya batAvanAre uddagAra a-dhana vi. [saM.] dhana vinAnuM, nirdhana, akiMcana, garIba adhanatA strI. [saM.] nirdhanatA, kaMgAliyata, garIbAI adha-nANuM vi. [jue adha" + "nAmuM.'] aDadhuM nANuM, aDadhuM ughADuM, aMga upara parAM vastra na hoya tevuM, guhya aMge pUrAM DhaMkAyAM na hoya tevuM anitA strI. [saM.] nirdhanatA adhanI vi. saM. 5.] dhana vinAnuM, nirdhana. (2) garIba, raMka a-dhanya vi. [saM.] dhanya nahi tevuM, kamanasIba, kamabhAgI, abhAgiyuM adhanyatA strI. [saM.] kamanasIbI, kamabhAgIpaNuM adha-paka vi. [juo "adha' + saM. pavava>prA. va4] aDadhuM pAkeluM (phaLa) (2). aDadhuM raMdhAyeluM [gAMDuM, aDadhuM gheluM adha-pagaluM vi. [jue "adha' + pAgala" + gu. "G" ta.pra.] adha-5galuM vi. [jue "adha' + pagaluM.'] (lA.) najIkanuM, adha:pacAra vi. [jao "adhadvArA] aDadhuM paDadhuM, lagabhaga aDadhuM adha-5cuM vi. [juo "adha' + 'pacavuM + gu. "G" ku.pra.], -yuM [+"gu." "huM" bha. ka] aDadhuM pAkeluM, aDadhuM raMdhAyeluM, adhakacaruM, adhapaka adha-paDhALiyuM na. [juo "adha' + 'paDALa' + gu. "thayuMta..] eka ja bAju DhALa - nevAMvALA chAparAnuM ghara, ekaDhALiyuM ghara adha-paDiyALuM vi. [rsa, juo adha' + paDa' (saM. puTa>prA. pu) + gu. "IyuM" ke "ALuM ta..] aDadhuM mAMceluM, adapaDiyALuM (AMkha) 2010_04
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ adha-pAke adhara-puTa adha-pAka vi. jio "adha' +pAkuM.'] jao adhapaka." adhamadhikArI vi. [saM. mayama + adhikArI, 5.] halakI koTine adha-pAlI strI, jio "adharma + pAlI."] aDadhI pAlI. (2) adhikAra dharAvanAruM. (2) kupAtra vi. aDadhI pAlInA mApanuM, adhavAlI adhamAvasthA strI. [saM. aSama + avasthA] nIca hAlata, adhama adha-pAMsaLiyuM vi. [juo "adha' + pAMsaLuM' +gu. IyuM' sthiti, paDatI dazA, mAThI dazA ta,pra.] juo "adaka-pAMsaLiyuM." adha-mAsuM vi. [juo "adha' dvArA.] adhakacaruM. (2) adhamUuM adha-peTa vi. [o "adha' + peTa.'](lA.) aDadhuM bhUkhyuM adhamAMga (adhamA) na. [sa. madhama + ma] keDanI nIcenA adha-peNuM (-peNuM)vi. [juo adha' + piNuM.'] aDadhA karatAM zarIranA bhAga vadhAre ane piNa karatAM ochuM, dasa-AnI. (2) pANAnuM adharmaceluM, adhamaNyuM .vi. [jao "adha' + "mIMcavuM' + aDadhuM, cha AnI . gu. "eluM' bI.bhU.. ane + "yuM' bhU, ku] aDadhuM, mIMceluM, adha-baheruM -baeNruM) vi. [juo "adha' + "baheruM.'] aDadhuM aDapaDiyALuM (AMkha) baheruM, khAnabaheruM. (2) (lA.) akkala vinAnuM. (3) varNasaMkara adhamU vi. [saM. marSa-mRta-> prA. -muma] jIvanaadha-baLyuM vi. [juo "adharma + baLavuM' + gu, "huM" bhU.kR] maraNa vacce jholA khAtuM, adhamaraNuM aDadhuM baLeluM. (2) (lA.) adekhuM, IrSAkhera. (3) kaMkAsiyuM adhamUvuM vi. [juo "adha" + maMDavuM' + gu. "yu' bhU.ka.] adhabIDyu vi. [juo "adha' + baDavuM' +gu. "yuM" + bhUka.] aDadhuM maMDeluM. (2) (lA.) aDadhuM bAkI raheluM aDadhuM bIDeluM. aDadhuM baMdha adha-meluM vi. [juo "adha'+ "mela' + gu. "G' ta...] adha-besaNuM, -ryuM vi. [juo "adha' dvArA.] kharuM. kAMIka meluM ane kAMIka cokhkha (lA.) vaNesakara. (3) DAIMdheluM. (4) meLa vagaranuM a ddharaNa vi. [saM. madhama + 32] juo "adhama-udvAraka." adha-bharyu vi. [juo "agha' + "bhaNavuM+gu. "yuM' bha.] adhameddhAra chuM. (saM. mayama + 3dvAra] adhama uddhAra, adhamane aDadhuM bhaNeluM, ardha-zikSita, adharuM keLavAyeluM mekSa. (2) nIca varNanAnA utkarSa ['adhama-uddhAraka." adha-bhAga 5. [ja adha' + saM.] aDadho bhAga, aDadho adhama dvArakA -Na vi. [saM. madhama + satra, vALa] juo hi, nIme bhAga adhamAdhama vi. [sa. aSama + adhama=mayamAdhama; "kAmottama'adhabhAgiyuM vi. [+gu IyuM ta...], adha-bhAgI vi. [+gu. nA sAdaspe] juo "adhamAdhama'. (adhamadhama' azuddha che.) I" ta...] aDadhA bhAganA hakkavALuM adha-meyuM juo "adhauM." [heTha (sAmAnya) adhabhUkhyuM vi. [ja agha' + "bhUkhyuM.] aDadhuM bhUkhyuM adhara' vi. [sa., sarva.] nIcenuM (2) paM. nIcelo hoTha (3) adhama vi. [saM.) nIca, naThAruM. (2) halakI koTinuM, nikRSTa adhara vi. juo "addhara'. darajajAnuM. (3) (lA.) dhikkAravA yogya [mukti adhara amI na. [saM. madhara + juo "amI.] adharAmRta, adhama-uddhAra ! si., saMdhi vinAnuM nIcanA uddhAra, nIcanI nIcalA heThamAMthI jharatuM premarUpI amRta adhama-uddhAraka, traNa vi. [sa, saMdha vinAnuM ], adhama odhAraNa adharakaNa na. [juo "adharakavuM " gu. "a" ka...] dUdha vi. [+ "uddhAra" -gu. rU5] nIcano uddhAra karanAra (prabhu) jamAvavA vaparAtuM meLavaNa, AkharaNa aSa-maNa vi. [ja "adha" + "maNa.'] aDadhA maNanA mApanuM, aparakavuM a.ji. meLavaNu meLavAtAM dahAnA rUpamAM jAmI aDadhA maNanA telanuM javuM. (2) sa, kei. dUdhamAM meLavaNa nAkhavuM, AkharavuM. adharaadhamaNiyuM na., - muM. [+ gu, "yuM' ta...], adhamaNa kevuM bhAve., kamaeNNi, ji. adharakAvavuM che. sakri. kI. [ + gu. "I'ta..], adhamaNuka chuM. [ gu. "I'- adhara-kaMpa (-kampa) puM. [saM] heThanI dhrujArI ta. pra] aDadhA maNanuM teluM [atyaMta adhama adharakAvavuM, adharakAvuM juo 'adharakavuM mAM. adhamatama vi. [saM.] adhamatAnI chellI keTie pahoMceluM, adharakha juo "adraka. [(2) evA cuMbanathI thatA traNa adhama-tara vi. [4] vadhAre adhama adhara-khaMDana (-khaNDana) na. [4.] nIcalA hoThamAM cuMbana levuM e. adhamato strI. saM.) adhamapaNuM, nIcatA adharaNa na. juo AdhaNa." [vinAnuM, anizcita adha-maraNuM vi. [juo "adha' + "maraNa" + gu. "u" ta.pra.] adhara-tAla vi. [ja "adhara' + saM.] (lA.) DhaMgadhaDA adhama, lagabhaga maravAnI aNI upara AveluM adharatuM vi. [juo adha' dvArA.] adhavaca baMdha paDeluM, rajhaLatuM. adhama vi. [juo "adha' + maravuM' + . "G" ku.pra.] juo (2) adhUruM [kasaratane eka prakAra adhabharaNuM." (2) (lA) adhakacaruM adhara-daMTha (-) . jio "adhara' + saM] daMDa nAmanI aSamaLyuM vi. [juo adha' + "maLavuM' + gu, "huM bha] adhara-daMza (-2) 5. [sa.] nIcalA hoThanA cuMbanamAM karavAmAM aDadhuM mIMcAyeluM (AMkha) [caraNa. (2) vi. durA-caraNI Avato traNa ["addhara-paddhara." adhamAcAra 5. siM. yama + AcAra] nIca AcaraNa, durA- adhara-5dhara kri. vi. [jue adhara', - dvibhava.]. jeo adha-mANasuM vi. [juo "adha" + "mANasa" + gu. "G" ta.pra.) adhara-palava 5. [..] aMkura je sukAmaLa hoTha (lA.) azakti ke regane lIdhe bhAMgI paDeluM. (2) kheDavALuM. adhara-pAna na. [saM.] nIcalA hoTha upara karavAmAM AvatuM cuMbana (3) gAMDuMgheluM. (4) dAdhAraMguM, durAgrahI adhara-pIyUSa na. siM.) adhara-amI, adharAmRta adhamAdhama vi. [saM. yama + apama] atyaMta adhama, adhamatama adhara-puTa puM. [saM.] beu hoTho dAbaDe, baMne heTha 2010_04
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ adharabiMba pa2 adha-vAravuM adhara-baba baba) na. ] lAla pAkelA gilADA-dholA adharma-hatyA strI, (saM.] dharmanItie nirNata karelA prakArathI je nIcalo hoTha [kArya, pApakArya judI rIte karavAmAM AvelI hatyA [anItimaya jIvana a-dharama chuM. (saM. madharma, arvA tabha4] adharma, (2) aniSTa a-dharmAcaraNa na. [ + saM. dharma + mAna[] dharmaveruddha vartana, adhara-madhu na. [saM.] (lA.) nIcalA hoThanA cuMbananI mIThAza adharmAcaraNa . [saM., muM.] dharma viruddha vartanAruM, pApAcArI adhamI vi. saM. madhaH, ., a.nadabhava] adhama, a-dharmAcAra chuM. [+ saM, dharma + bhAvAra] adharmAcaraNa, durAcAra pApI. (2) anAcArI adharmAcArI vi. [se, muM.] juo "adharmAcaraNa.' adhara-rasa puM. [saM] nIcalA hoThanA cubanane AsvAda adharmAtmA chuM. [ + saM. dharma + mAmA, .adharmika AtmA. adhara-vaTa ki. vi. [o "adhara' + "vAnuM samAsamAM.] (2) vi. jene AtmA adharmAcaraNamAM ra pa rahe che AdhAra na hoya ema. (2) bArebAra. (3) aMtariyALa tevuM. (3) duSTa, nIca adhara-sudhI strI, [] juo "adhara-pIva.' adharmAstikAya chuM. [+ saM. dharma + aMtajhA] jIva ane pudraadhara-spada (-spanda) kuM. [saM] nIcalA hoThanuM pharakavuM e gaLanI gati aTakAvavAmAM madada karatuM dravya ( dranA bhedamAMnuM adharaMga (-23) na. Rtu Rtue jagyA badalatuM eka pakSI e eka dravya che), gatine nirodha karanArI zakti. na.) adharakSa . [sa, madhara + akSi na., ba.vI.mAM "akSa'] DALa a-dharmiNa vi. saM.] atyaMta adhama ane ADhi muLa vaccenuM aMkurane AMkha jevo bhAga, "hAI. adharma vi. [saM., .] adharmAcaraNI, durAcArI, pApI pikeTala.' (va. vi.) a-dharme vi. [] dharma viruddhanuM, niSiddha. (2) niyama viruddhanuM, adha-rAta (ya) . [sa, ardha-mAtra na. che, paNa sa, ardha-rAtri (3) duSTa, kusita [lAgaNa mAnI prA. zraddha-tti dvArA) madhyarAtrino samaya a-dharva paM. [juo "prava'-"dharava'.] (lA.) asaMtoSa-atRptinI adharAta-madharAta (adharAtya-madharAtya) kri.vi. [+ juo adharSaNa vi. [saM., pR.] harAvI na zakAya tevuM. (2) (lA.) madharAta'.] (lA,) game tevA samaye pracaMDa, prabaLa adharAmRta na. [saM. adhara + amRta] juo "adhara-amI." adhavuM vi. [jue "adha' + gu. "huM" svArthe ta...] aDadhuM a-dharAyuM che. [+ dharAvuM' + gu. "yuM' bhU.kR] na dharAyeluM, adha-1khuM vi. [ja "adha' + 'khuM.] aDadhuM paDeluMatRpta. (2) lA.) khAudhara, akarAMtiyuM aDadhuM karuM , adharAsava chuM. (saM. madhara + mAsava] nIcalA hoThamAMthI jharato adhavaca ki. vi. [ja adha' + de.prA. vincI nahi AdimAM premarUpI mAdaka padArtha, adharamapu ke nahi aMtamAM ema, vacce, vacagALe. (2) (lA.) aMtariyALa adharAMza (-rAza) . [sa. athara + vaMza) nIceno bhAga adhavaca vi. [jue "adha-vaca" dvArA.] adhavaca AvI adhariyuM juo "addharivuM." [kAvavuM ., sa. kri. raheluM, vacamAMnuM.(2)(lA.) nakkI sthAna vagaranuM, cokkasa ThekANA adhareka juo 'adharakavuM." arekAvuM kamaeNNi, kri. are- vinAnuM. (3) thoDuM ghaNuM bagaDeluM [vacamAMnuM arekAvavuM, arekAvuM juo "adhara(-)kavuM'mAM. adhavacaluM vi. jio "adha + "vacaluM.'] vacce AveluM, adhArI strI, caNataramAMnI vadhAre UMcI ane sAMkaDI kamAna adhavacALa,-be ki. vi. [o 'adha" + "vaca" + gu. "ALa" adhare-ra4 . [saM. 26+ ] nIce hoTha ta... + gu. "e" sA.vi., pra.] vacovaca, vacamAM. (2) a-dharma chuM. [] dharmane abhAva, durAcAra, anIti. (2) (lA) aMtareyALa [aDadhe raste, adhavacALe kartavya karmane abhAva, (3) anyAya. (4) te te dharma- adha-vaTa kriAve. [o "adha' + 'vATa' nuM samAsamAM.] saMpradAyanI praNAlIthI viruddha jAtanuM vartana adha-vadha vi. [juo "adha' + 'vadhavuM (vRddhi thavI) dvAra.] adharma-karma na. [saM.] anIteinuM kAma, pApAcaraNa aDadhe AvI khIlatuM-vadhatuM aTakI paDeluM, ardhavikasita. adharma-cArI che. [sa, j] dharma-viruddha kArya karanAruM, durAcArI (2) (lA.) ochI samajhavALuM, kama-akala adhame-jIvI vi. [sa, ] adharma-anIti-pApAcaraNathI adha-vasepuM. [+juo adha'+ "vaso.] vaghAne cALIsajIvana-nirvAha karanAruM [sajA-zikSA me bhAga, aDadho vase. (2) (lA.) navI kiMmata adharma-daMDana(-dahana) na. [4] anyAyathI karavAmAM AvelI adhavase puM. [saM.] arthavaiAtha] prayatna, keziza adharma-yukta vi. [saM] geravAjabI, anyAyI adhavAyuM che. [sa. azva-vAai] bhADe gADAM pheravanAruM. (2) adharma-yuddha na. [saM.] anItivALI laDAI na. gADAM bhADe pheravavAne dhaMdhe . adharma-vidhvaMsaka(vesaka) che. [saM.] adharmano nAza karanAruM adha(-)vAya 5. [ja "adhavAyuM'.] bhADe gADAM keravaadharmavRtti strI, (saM.) adharmavALuM valaNa, pApamaya dAnata. nAre. (2) rane vepAra karanAra vepArI (2) vi. pApI dAnatavALuM adhavAra puM. [juo adha' + "vAra' (eka mApa).] aDadho adharma-zAkhA strI, (saM.] vidharma paradharma dharmAbhAsa upadharma ane vAra, doDha phUTanuM mApa ekaTho karelo ja chala e rItanI adharmanI te te zAkhA (jao kozamAM te te adhavAra66. [juo adha" + "vAravuM.'] aDadho vArI lIdhela adha-vAravuM sa. kri. [juo "adha' + 'vAravuM.'] be sarakhA adharmasaMtati (-sanmati) sI. [saM.] dharmAcaraNathI viruddha rIte bhAga karavA, aDadhuM ochuM karavuM. (2) a.kra. aDadhA upara utpanna kareluM saMtAna, vyabhicArathI utpanna thayeluM saMtAna vItI javuM, aradho samaya vItI ja, adhusAravuM 2010_04
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ adha-vAriyuM adhikaraNasiddhAMta adhAriyuM vi. jio "adha' + "vAra' + gu. "DyuM" ka. pra.] (2) niraMkuza, svachaMdI, (3) nimeyAda aDoaDadha kareluM hoya tevuM. (2) na. aDadhe bhAge bhAgiye a-dhAtu . [saM., .] jemAM dhAtune guNa nathI tevI cIja rAkhavo e. (3) be jagyAe kAma karavuM e, adhavAruM ['na-meTalika" (2.vi.) adha-vAruM na. jio adha' + 'vAravuM' + gu. 'u' ku.pra.) adhAtuI vi. [saM. + gu. I' ta. pra.) dhAtunuM na hoya tevuM, adhabhAganI kAmagIrI. [0karavuM, -ne rahevuM (-revuM) (rU.pra.) a-dhAtuka vi. [saM.] dhAtunA guNa jemAM na hoya tevuM. (2) aradhe bhAge rahI kAma karavuM (khetImAM A rivAja hoya che.), dhAtunuM na hoya tevuM vyivasthA utpannamAMthI aDadhuM meLavavAnI zarate kAmamAM sAtha Apavo adhAdhuMdha (vya, adhAdhuMdha (-), dhI sI. bhAre adha-vAla 5. jio "adha' + "vAla' (eka mA5).] telAnA adha-ghe)makri.vi.[ravA.] tanna, bilakula, nAtALa, pUrepara 32 mA bhAganuM aDadhuM vajana, doDha ratIbhAra adhAdhUMdha (-), dhI juo "adhAdhaMdha." adha-vAlI strI. [+ juo "adha' + pAlI' (eka mApa) dvArA] adhAma juo "adhAdhUma." aDadhI pAlInuM jUnuM mApavuM, be pavAlAnuM jUnuM mApa a-dhArmika vi. [saM.] dharmane lagatuM na hoya tevuM, dharmanI avAvaryuM' vi. [o "adha' + "vAvaravuM' + gu, "" bhU.kR] lAgaNI vinAnuM. (3) dharma viruddhanuM. (4) (lA.) anyAyI aDadhuM vApareluM, aDadhuM upagamAM lIdheluM adhArmikatA strI. [saM. dhArmikatAno abhAva. (2) durAcAra. adhave che. che. [o "adha' dvArA.] aDadhe raste, adhavacamAM anyAyIpaNuM [rahe tevuM. (3) asahya adhazcara vi. [saM. madhara + 22, saMdhithI] nIcenA bhAgamAM a-dhArtha vi. saM.] dhAraNa karI na zakAya tevuM, (2) cAda na pharanAruM. (2) puM. bhItamAM bAkuM pADI khAtara pADanAra cAra adhadha (adhAdha)vi. [jao 'adha' +. apa] aDadhuM AMdhaLuM, adha-zera jio adha' 'zera' (eka mApa).] aDadhA zeranuM lagabhaga AMdhaLuM, jhAMkhuM dekhatuM kATaluM-toluM, 40 rUpiyAbhAranuM (bevaDe hoya te 80 adhAMdhara (ra1) zrI. [grA.] paDApaDI, tUTatUTa[pada tarIke) rUpiyAbhAranuM) vajana, azkera, (2) vi. eTalA vajananuM adhi- upa. [saM.] upara (gu. mAM saM, tatsama zabdomAM AraMbhanA adhaH ka. vi. saM. sAmAnya rIte samAsamAM pUrva pada tarIke. adhika vi. saM.] vadhu, vadhAre. (2) na. sASya siddha na thaI veSa vyaMjanathI zarU thatA zabda pUrve 'yo,' paNa aASa pahelAM zakatuM hoya chatAM bIjA hetu ke daSTAMtane praga karatuM nigraha-- daMtyapUrve ,' tAlavya "mA" ane kaMThathapUrve "adhaH' e sthAna. (tarka). (3) muM. e nAmane vANIne eka alaMkAra. daSTie tatsama zabdamAM dekhA de che.] nIcenuM, nIce raheluM (kAvya.) [(padhamAM.) adha-sasatuM, azva-sAsatuM, adhasAMnuM, vi. [jae "adha' + adhika li. r. + gu, "huM' vArthe ta. pra.] vizeSa, vadhAre. sa, thatad> prA. -] mAMDa mAMDa zvAsa laI zakatuM, adhama adhikatama vi. saM.1 hoya tenA karatAM kayAMya vadhu, "mekasimama' adha-sUkuM vi. [juo "adha' + "sU] aDadhuM paDadhuM sukAyeluM adhika-tara vi. [saM] hoya tenA karatAM vadhu adhastana vi. [saM.]nIcenA bhAgamAM raheluM, nIcenA bhAgane lagatuM adhikatA strI, siM.] adhikapaNuM, vizeSa hovApaNuM. (2) viziSTatA adhatala na. [saM.] nIcenuM taLa, bhUminI uparanI sapATI adhikata-graMthi (-grathi) strI. [, .] UMcA hovApaNAne aSa-hAra 5. jio "adha' + saM.] aDadhe hAra, cosaTha sera- kheTe Agraha, "supIriperiTI kaMpleksa' vALe hAra adhikatavAcaka vi. siM] be vaccenuM adhikapaNuM batAvanAruM, avaMtarI (antarI) zrI. malakhamanI eka ramata kaMpereTiva'. (vyA) [tevI hiMdu paMcAMganI bevaDI tithi adhaH juo "adha" adhika-tithi ii.. saM.] jemAM be sUryodaya AvI jatA hoya. Ara ] hAthane koNIthI pAMcA sudhIne bhAga adhika-tva na. (saM.) AdhakatA adhaHkarma na. saM] pitAne udezI taiyAra karavAmAM Avela adhikAMta -do) 5. [+saM. vratta gu. "G" ta...] saMkhyA kherAka levAthI jaina sAdhune lAgato devuM. (jena). karatAM vadhu dAMta dharAvanAra vaDe (DAnI e eka kheDa adhaHkAya chuM. [saM] zarIrano keDathI nIcenA bhAga gaNAya che.) [hoya te e de. (kAvya.) adhaHkSepa chuM. (saM.] nIce pheMkI devuM e. (2) (lA.) apamAna adhika-pada che. [saM.1 kAvyamAM bina-jarUra ane nirarthaka zabdo adhaHpatana na. [saM] nIce paDavuM e. (2) (lA.) durdazA, adhika-paridhAMza (-paridhAza) 5. siM. parigha + aMrA] durgati, paDatI. (3) naitika patana (na.le.) vartuLanA gherAvAnA ardha-bhAga karatAM moTe kasa adhaHpatita vi. siM.1 nIce paDeluM. (2) (lA.) durgati pAmeluM adhika mahiney. [+jue mahine.'], adhikamAsa puM. [saM.] adhaHpata chuM. [saM.] juo adhaHpatana." hiMdu paMcAMgamAM cAMdra varSa sAthe saura varSano meLa besADavA adhyapradeza puM. [saM.] nIcANane bhUmibhAga. (2) nIceno bhAga lagabhaga aDhI varSe umerA vadhArAne suryasaMkrAMti vinAne adhAzamyA strI. [saM.] jamIna uparanuM sUvAnuM. (2) jamIna cAMdramAsa, puruSottama mAsa, maLamAsa adhaHsthita vi. [saM.] nIce raheluM adhi-karaNa ne. [saM.] AdhAra, Azraya. (2) AdhArasthAna, adha:sthiti strI. [saM.] nIce rahevuM e adhiSThAna. (3) sAtamI vibhaktine artha. (vyA.). (4) adhaHsvastika chuM. [saM.] barabara paganI nIcenuM-pRthvInA prakaraNane viSaya athavA vibhAga ke jemAM viSaya saMzaya pakSa pahele pAranuM AkAzabiMdu. (khA .) uttarapakSa ane saMgati evAM pAMca aMga hoya che. (mImAMsA.) a-dhAka vi. [+ juo ghAka'.] dhAka-bIka vinAnuM, nIDara. adhikaraNa siddhAMta (siddhAnta) chuM. [saM.] pakSadharmatAnA baLane 2010_04
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ 54 adhi-karaNika adhikaeNttara lIdhe pitAnI sAthe bIjA siddhAMta che ane sAbita karanAra adhikAra-saMvibhAga (-saMvibhAga) puM. [saM] adhikAra ke siddhAMta. (tarka) sattAnuM vikeMdrIkaraNa, "Di-senTralijhezana" (u. ke.) adhikaraNika saM.] adhikAra dharAvatuM.(2)puM. nyAyAdhIza, adhikAra-sImAM strI. [sa.] adhikAra-kSetra, hakUmata nyAyAdhikArI [mAMDI adhikAra-sUtra na. [saM.] sattA-saMcAlana, (2) viSayane AraMbha adhi-mika vi. pu. [saM] jakAta lenAra adhikArI, nAkAdAra, karI Apate mukhya niyama. (vyA.) adhikAI sI. [saM. praSiA + gu. "AI ' ta, pra.] adhikatA adhikAra-svAtaMtrya (-ta) na. [saM] sattA pramANe kAma adhikAkAMkSA (-kAkakSAzrI. (saM. ma%i + mA-A2kSA vadhu karavAnI svAdhInatA paDatI icchA, vadhu paDato lAbha. (2) tANItI-mArI macaDIne adhikAra-hInatA strI, [saM.] adhikArane abhAva, DisebibesADelo artha. (e vANIno deSa che.) (kAvya.) adhikArAnusAra kri. vi. siM, adhikAra + anusAra] adhikAra adhikAdhika vi. [saM. praSita + adhi8] ghaNuM pramANe, sattAne anusarI adhikAda vi. [saM. mayika + ame] rUpaka alaMkAranA eka adhikAriNI vi., strI. [saM.] adhikAra bhogavanArI sI. (2) prakAra, (kAvya.) pAtratA ke lAyakAta dharAvanArI strI adhi-kAma puM. [saM.] kAmanA-IcchAno atireka, khUba kAmanA adhikAritA strI,, -nya na. [saM.] adhikArIpaNuM. (2) sattA, adhikAra chuM. [4] sattA, hakamata, yuriDikazana." (2) hakUmata, akhatyAra . (3) hakamata, akhatyAra ( gyatA, lAyakAta padavI. (3) pAtratA, lAyakAta. (4) ha. (5) prakaraNa pariccheda. adhikArI vi. [saM5.] adhikAra dharAvanAra. (2) mukhya vahIvaTa(1) mukhya viSaya. (vyA.) dAra. (3) lAyakAta dharAvanAruM. (4) sarvasAmAnya amaladAra adhikAra-kama muM. siM] lAyakAta pramANenI AnupUrvI adhikArI-taMtra (-tatra) na. [sa, samAsa gujarAtI] rAjyanA adhikAra kSati strI. [saM.1 hoddAnI rUe karavAmAM AvelI bhUla amaladArenuM mALakhuM, "byurokrasI" AdhikArakSetra na. siM.] sattAnI kAmagIrImAM samAto pradeza, AdhiArI-maMDala(-) (-bhaDala, -La) [saM., samAsa gujarAtI] "yuricchikIna' adhikArI taMtra, 'byurokrasI' (caM. na.) ['sivila lisTa" adhikAra-Tyuti strI. siM.] sattAsthAna uparathI paDatInI dazA. adhikArI-yAdI sI. [saM. + juo "yAdI.] amaladAronI yAdI, (2) haka jhuMTavAI javAnI sthiti adhikArI-lakSI vi. [saM., samAsa gu., S.] adhikArIoadhikAratyAga kuM. [saM.] sattA ke hedAne tyAga amaladArane dhyAnamAM rAkhI karavAmAM AvatuM, "ophisaraadhikArada (-63) . [saM.] adhikArIne me batAvavA eriyenTeDa' enA hAthamAM rAkhavAmAM Avate daMDa (lAkaDI) adhikartha chuM. [saM. praSiA + martha] zabda thADA chatAM vadhu artha adhikAra patra puM, siM, na.], -trikA strI, saM.bIjAne nIkaLe te prasaMga. (2) e nAmanA vaNIne eka alaMkAra, pitAnAM kAma karavAnI sattA Apate patra, mukhatyAranAmuM. (kAvya.) (2) zAsanapatra, sanada adhikAlaMkAra (-lAra) pR. [saM. dhita + akAda] juo adhikAra-5da na. siM.] hado, padavI, sattAsthAna adhika(3)'. (kAvya.) adhikAra-pRcchA strI. (saM.] zo adhikAra che ema patI adhikAMka(-kA) puM. [saM. agni+ ] saMkhyAnI draSTie adAlatI tapAsa, kra-veranTa' kramamAM pachInI saMkhyA batAvanAra aMka (e rIte 20 ane adhikAra-masi sI. [saM.] sattA maLavApaNuM 15 mAM 20nA) adhikAra-billo paM. [saM. + ja "bilo'.] adhikAra ke adhikAga(ka) : : adhikAMga(ka) na. [saM. mayika - ma] vadhArAnuM aMga. (2) sattA Apato dhAtu-patra, 'thAjheizana beja' bakhtara upara bAMdhavAno paTTo [- bhAga, meTe bhAga adhikAra-bheda puM, (saM.] judA judA darajajo vacce taphAvata adhikAMza (-kAza) puM. [saM. madhana + ] vadhAre paDate aMza adhikAra-braza -"za) puM. [saM.] pada uparathI khasI paDavuM adhik vi. [sa, adhika + gu. "u" svArthe ta. pra.] adhika dUra karavuM e miThuM adhikRta vi. [saM] jene adhikAra ApavAmAM Ave che adhikAra-mukha na. siM] pratimA ke mUrtinuM enA mApa pramANenuM tevuM, adhikArI. (2) aneka pramANethI cakAsIne siddha adhikAra-vaza vi. [saM.] sattAne tAbe rahetuM. (2) ki, ke. karavAmAM AveluM, pramANita, cikitsata, 'kriTikala'. (3) adhikAranI rUe sattAvAra, "othorAIjhaDa' [ri-jhezana' adhikAravazatA strI, siM] sattAne tAbe rahevApaNuM adhi-kRti strI. [saM.] adhikAra. (2) mukhatyAranAmuM, " thoadhikAra-vibhAjana na. [saM.] sattAnI vaheMcaNI adhikRti-patra . [, na.] juo "adhikAra-patra', " thoadhikAra-vilopana na. [saM] padabhraSTatA, barataraphI. (2) ri-jhezana leTara' Apelo hakka jhuMTavI le e adhikera vi. [saM. "ta2--> prA. 1ratra- dvArA) vadhu adhika, adhikAra-zAsana na. [saM.] sattAne amala, byurokrasI vizeSa [eMgala' (ga) (a. ka.) adhi-keNuM . [saM] kATakhUNA karatAM pahoLo khUNe, " e sa . adhikAra-zAhI jI. . + kA] adhikArI maMDaLa. (2) adhikattara vi. [saM. adhika + 32] hadathI ke zirastAthI vadhAre. amaladAronI sattAthI cAlatuM rAjataMtra (2) alaukika. (3) vilakSaNa 2010_04
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhikAsAra adhikatsAra puM. saM. adhijJa + ullA] eka bhaumitika AkRti, 'hAiparaelA'. (ga.) adhikApamAM strI, [saM. Sika + 3vamAM] tuccha upameyane ucca upamAna sAthe sarakhAvavAthI thatA upamA alaMkAranA eka bheda. (kAvya.) adhikrama puM. [saM.] ArehaNa. (2) AkramaNa, caDAI adhikramaNa na. [saM.] ArehaNa. (2) AkramaNa, (3) AkAzamAMnA koI eka goLanuM athavA te enI chAyAnuM bIjA gALa upara thaI pasAra thavuM e., 'TrAnjhiTa' adhi-kSipta vi. [saM.] vakhADeluM, nirdeluM, tiraskRta aSi-kSepa puM. [saM.] tiraskAra, niMdA, apamAna. (2) (lA.) maheNuM adhi-kSepa na. [saM.] tiraskAra. (2) sthApanA. (3) preraNA aSigaNana na. [saM.] kiMmatanI vadhu paDatI AkAraNI adhi-gata vi. [saM.] prApta kareluM, meLaveluM, (2) jANeluM, samajheluM adhigama huM. [saM.] prApti, lAbha. (2) pahoMca, zakti. (3) abhyAsa, jJAna (4) svIkAra adhigamana na. [saM.] prApti, lAbha. (2) samAgama, saMsarga adhigamanIya, adhigamya vi. [saM.] meLavavA yeAgya. (2) jANavA-samajhavA lAyaka adhityakA strI. [saM.] parvatanA UMcANa upara AvelI samataLa jamIna, 'Tebala-laeNnDa'. (ra) taLeTI adhiEta (-6ta) puM. [saM.] meDhAmAM eka dAMta upara UgeleA bIje dAMta, gamANiyA dAMta adhi-deva huM. [saM.] vastu ke sthaLanA adhiSThAtA deva. (2) iSTadeva, kuLadeva. (3) sarvocca deva, paramAtmA, brahma adhi-devatA puM., strI. [saM., strI.] jue adhideva'. (2) zrI. adhiSThAtA devI, te te sthAnanI khAsa devI adhi-devana na. [saM.] ghRta, jugAra adhi-devI strI. [saM.] jue 'adhidevatA(ra)'. adhi-dainyA strI. [saM. + gu.] adhidevI adhi-deha puM. [saM.] zarIranA adhiSThAtA deva adhidaiva,ta na. [saM.] te te sthAna ke vastunuM adhiSThAtA tattva, prAna baLa, pradhAna zakti [zvara, parabrahma adhinAtha puM. [saM.] sarva nAthaeNAnA paNa nAtha, paramAtmA, parameadhi.nAmI vi. saM., puM. AmAM phA. nAmI' nathI.] adhAM nAmeAnI upara jenuM nAma che tevuM (brahma, paramAtma tattva). (2) (lA.) vikhyAta (2) mAlika, svAmI adhinAyaka chuM. [saM.] nAyakAnA paNa nAyaka, sarvopari nAcaka. adhi-niyama puM. [saM.] mukhya niyama, mukhya dhArA adhiniveza puM. [saM.] vasAhata, nivAsa. (2) saMsthAna, thANuM adhinivezI vi.saM., puM.] paradezI saMsthAnamAM rahenAruM adhi-netA vi., puM. [saM.] jue adhinAyaka'. adhi-netrI zrI. [saM.] zrI adhinAyaka adhi-pa puM. [saM.] upara rahI rAjyazAsana karanArA rAjA adhi-pati puM. [saM.] savaeNpiri mAlika, rAna. (2) meTA amaladAra. (3) vartamAnapatranA mukhya taMtrI adhi-patnI strI. [saM.] (lA.) zeThANI, mAlika zrI _2010_04 55 edhi-vaMtata adhi-pala puM. [saM.] mukhya rakSaka. (2) girA mUkelI vastunA vecANa vagere para dekharekha rAkhanAra amaladAra adhi-pAlaka chuM. [saM.] rAja adhi-pu(pU )ruSa puM. [saM.] parama puruSa, paramAtmA, parabrahma. (vedAMta.) (2) saguNa virATa puruSa, akSara brahma. (vedAMta.) adhibhUta na. [saM.] samagra bhUta prANIe upara sattA dharAvatuM tattva. (vedAMta.) (2) samagra jaDa sRSTi. (vedAMta.) adhi-mAtra vi. [saM.] adhika pramANavALuM, vadhAre mApavALuM, (2) amApa, apAra adhi-mAnasa na. [saM.] prANimAtranA mAnasamAM raheluM parama mAnasa tattva, 'supara-kaeNnziyasa' (bhU. geA.) adhi-mAsa puM. [saM.] adhika mAsa, puruSe ttamamAsa, maLamAsa adhi-mAMsa(-mA.sa) puM. [saM.] AMkhamAM ratAzavALuM kALuM mAMsa vadhe e AtanA rega. (ra) dAMtanA mULamAM lAgatA eka rega, (3) mAMsamAM paDatuM cAMdu adhi-mAMsa(-mAdegsaka) puM. [saM.] jue adhi-mAMsa(1)'. adhiyajJa puM. [saM.] yajJAmAMnA mukhya yajJa. (ra) yajJAnA adhiSThAtA deva adhiyAruM na. [saM. ardha-Ati- > prA. maDha-yAmi-] ardha bhAgIdArInA dhaMdheA. (ra) dudhALuM Dhera vasUkatAM bIjAne sAcavavA ApI TharAvelI kiMmatanAM aDadhAM nANAM ApI pAchuM levAnI zarate DhAra seAMpavAmAM Ave e, adhavAnuM adhiyArI strI. [ + gu. 'I' pratyaya. (sau.)] (lA.) keAgaTa paMcAta [. karavI, sAravI (rU. pra.) nakAmI mAthAjhIMka-paMcAta karavI] [buddhituM, ThATha, mukha adhiyuM vi. [jue 'adha' + gu. iyuM' ta. pra.] (lA.) aDadhI adhi-vega puM. [saM.] prayANa vakhatanA grahenA zubha yAga adhiratha puM. [saM.] mahArathIthI UtaratI keTinA caddho. (2) sArathi adhi-rAja puM. [saM.] rAjAe nA rAjA, samrATa adhirAja-tA strI., -tya na. [saM.] Apa-akhatyAra, 'nATA*sI' (rma. sa.) adhi-rAta puM. [saM. nA gu. prayega] jue adhirAja'. adhirAjya na. [saM.] sAmrAjya adhi-rAya puM. [ + saM. rAnA (samAsamAM) >= prA. rA] jue adhirAja', adhiDha vi. [saM.] upara caDIne raheluM, ArUDha thayeluM adhi-rAhu puM., haNu na. [saM.] upara caDIne rahevuM e adhirahiNI strI. [saM.] sIDI, dAdarA adhi-leka huM. [saM.] brahmAMDanI uparanI duniyA, brAleAka. (2) brahmAMDa, vizva adhi-vAcana na. [saM.] cUMTaNI, pasaMdagI adhi-vAsa puM. [saM.] uparanA vAsa, (ra) mukhya raheThANa adhi-vAsana na. [saM.] zarIre sugaMdhI vasra paheravAM e. (2) mUrtine aMge sugaMdhI tela vagere lagAvI vAghA paherAvavA e. (3) mUrtinI pratiSThA adhivAsara puM. [saM.] utsavanA divasa, tahevAra adhi-vetana na. [saM.]pagAra uparAMta maLatuM mahenatANuM, 'elAvansa'
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhi-vezana adhi-vezana na. [saM.] meLAvaDo, saMmelana adhi-zeSaNa na. [saM.] bahAranA padArthonuM zarIramAM zeSaNa, [vagere. (3) niyAmaka mukhya deva. (2) mukhya rA 'eNbsepzana' (na. mU. zA.) adhi-SAtA huM. [saM.] adhideta, adhiSThAtrI zrI. [saM.] zrI adhiSThAtA adhi-Ana na. [saM.] mukhya nivAsasthAna. (2) rAjadhAnInuM nagara 'kaeNpiTala', (6) te te saMsthAnuM mukhya kAryAlayanuM sthAna, 'heDa-oNphisa' ['sa>>jekaTiva methaDa' (ha. hrA.) adhiSThAna-rIti strI. [saM-] Atma-nirIkSaNa, AMtara avaleAkana, adhi-zcAyaka vi. [saM.] niyamamAM rAkhanAra, uparI adhizana-padArthavAha puM. [saM.]padArtha viSayaka samasyA, preblema oNk sabhyansa' (A. khA.) adhiSThita vi. [saM.] uparI thaIne raheluM. (2) pradhAnatAthI prasthApita. (3) niyukta thayeluM, nImeluM. (4) AvI vaseluM adhIkSaka vi., puM. [saM. RSi + kSa] dekharekha rAkhanAra uparI adhikArI, 'suparinTenDanTa', suparinTeDiMga oNphisara' adhIta vi. [saM. RSi + a] meLaveluM, prApta kareluM. (2) bhaNeluM. (3) jAgeluM adhIta-vigha vi. [saM.] jeNe vidyAenA (vedavidyA vagerene) abhyAsa karyAM che tevuM. (2) zAsra-vidyAmAM pAraMgata adhIna vi. [saM.] vaza, tAbe raheluM. (2) vivaza, lAcAra adhIna-tA zrI., stya na. [saM.] paravazatA, lAcArI, parAdhInatA a-dhIra` vi. [saM.] dhIra vinAnuM, utAvaLuM. (2) (lA.) vyagra, gAbharuM, vihvaLa [AturatA a-dhIra,2 04 strI. [saM. dhaiva] adhIrAI, (2) utkaMThA, adhIra, DuM, huM vi.saM. + gu. 'huM'-NuM' svArthe ta... dhIraja vinAnuM adhIra-tA zrI. [saM.], -5 (-ya) strI. [saM. + gu. 'pa' ta. pra.], adhIrAI zrI. [saM. + gu. 'AI'ta. pra.] dhIrajanA abhAva [rAkhavI, lAvavI (rU. pra.) adhIruM banavuM] aSAriyuM vi. [saM. + gu. iccuM' svArthe ta. pra.], adhIruM vi. [+gu. " svArthe ta. pra.] dhIraja vinAnuM adhIza huM. [saM. RSi + EI] svAmIne svAmI, mukhya svAmI. (2) rAjAdhirAja, samrATa, zahenazAha adhIza-pada na. [{.] rAjAdhirAja-pada, samrATa-pada adhIzvara puM. [saM. arthe+phra] jue adhIza'. adhIzvara-pada na. [saM.] jue 'adhIza-pada'. adhIzvarI zrI. [saM.] mukhya svAminI, mAlika zrI. (2) (ra) mahArANI, samrAjJI, zahenazAhamAnu adhu, dhu ke.pra. [ravA.] jue adhadhadha.' adhunA kri. vi. [saM.] hamaNAM, A samaye adhunA-tana vi. [saM.] hAlanuM, vartamAna a-dhura vi. [saM.] dheAMsI vinAnuM. (2) (lA.) aMkuza ke dAba vinAnuM p _2010_04 adheATiyuM. adhusa("sA)rAvavuM, adhusa(-sA)rAyuM jue asa(-sA)ra vuM'mAM. adhU(-gha)huM vi. [saM ardhe + shTa = aauhTa > prA. maDhorama] Ubhe page beTheluM, ubhaDaka beTheluM, adhUkaDuM. (2) (lA.) adhara raheluM, AdhAra vinAnuM a-dhUmaka vi. [saM.] dhumADA vinAnuM adhUrapa (-pya) zrI. [jue adhUruM' + gu, 'pa' ta.pra.] adhUrApaNuM, UNapa, nyUnatA, khAmI adhUriyuM vi. [jue adhUruM' + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] adhUre mAse janmeluM, (2) (lA.) ardhadagdha, aNasamajhu adhUruM vi.saM. ardha-> prA. arama-] aDadhuM pUreluM, aDadhuM khAlI, aDadhuM apUrNa, aDadhuM bAkI raheluM. (2) tUTaka, vacamAMthI khaMDita thayeluM. [-re AvavuM, -re avataravuM, -re janmavuM (rU. pra.) purA mAsa na thayA hoya te pahelAM janma thave] [adhUruM, apUrNa adhU 2-paruM vi. maMjue adhUruM', -dvirbhAva] aradhuM-paravuM, apeTI srI, zeraDInA UkaLatA rasamAM AveluM Adu adheDa jue AdheDa'. adhelI strI. [jue adhele' + gu. 'I' zrIpratyaya.] aDadhA rUpiyAnA sikko apeliye puM. [jue 'adhele + gu. 'iyuM'ta, pra.] aDadha bhAgadAra, aDadhA bhAganA hissedAra adhelA puM. [jue 'adha' dvArA.] jUnA aDadhA paise, jUnI dADha pAI nA sikko [AturatA adhairya na. [saM.] dhairyadhIrajrane! abhAva, adhIrAI. (2) (lA.) apekSa+ vi. [saM. aSak + akSa 'iMdriya', saMdhithI] indriyAtIta adhekSa-japuM. [saM.] paramezvara, paramAtmA, parabrahma (iMdriyAtIta hAvAthI) adhenga vi. [saM madhak + jJa, saMdhithI] nIce janAruM adhe-gata vi. [saM. am + rAta, saMdheithI] nIce jaI raheluM. (ra) (lA.) paDatI pAmeluM, avadazA pAmeluM. (3) (lA.) narakamAM raheluM adhe-gati zrI. [saM. mak + gati, sIdhethI] nIce jaIne rahevAnI sthiti. (ra) (lA.) paDatI. (3) avadazA, avagati. (4) narakamAM vAsa [e (2) (lA.) paDatI adheAgamana na. [saM. yak + gamana, saMdhithI] nIce jaI raheluM adhe-gAmI vi. [saM. Rtu + gAmI, saMdhithI, huM.] nIcenI Aja tarapha janAruM. (2) (lA.) mULa tarapha janAruM, 'besIpeTala'. (3) (lA.) paDatI dazA tarapha janAruM DikeDanTa'. (4) (lA.) narakagAmI adheja vi.saM. dhak + nai, saMdhithI] nIce UpajeluM, 'siselA'. (va. vi. ) [vaTAvI gayeluM, adheDathI adheTa vi. saM. maryuM + vRtta > prA. moTTa] aDadhI uMmara adheTiyuM. na. [jue adheTa'+ gu. yuM' svArthe ta. pra.] (lA.) kAMsAnI paheALA meAMnI vATakI asa(-sA)ravuM a.kra. [saM. rSa + slR dvArA] aDadhA samaya pasAra thavA, aDadhI mudata vItavI. (2) sa.kri. eka vAsaNa-apeTiyuM na. [jue adheTI' + gu. yuM' ta. pra. ] mAMthI bIjA vAsaNamAM aDadhuM ThAlavavuM. adhusa(-mA)rAvuM bhAve., zeraDInA rasanI kAThI, (3) zeraDInA rasanI bharelI kADhImAMthI i, asa(-sA)rAvaNyuM ke, sa. kri aDadhe! rasa kADhI levAnuM kAma
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ acATA 57 adhayakSa adherI strI. [saM. ardha + vartitA > prA. coTTiyA] ukALIne adhUmukhI vi. [, pR.] -khuM ve. [saM. + gu. "u" ta.pra.] utArelo nahi karele zeraDIno rasa, (2) zeraDInA rasamAM Adu nIce rAkhyuM che meTuM jeNe tevuM nAkhI ukALI madha je karelo padArtha adhe-rekhA strI, siM, athar + revA, sAMdhethI nIcenI bAjue adheDha vi. saM. mardha-vRta > prA. aDho] juo adheTa'. karelI lITI (zabda ke vAkayanI nIcenI). apeTiyuM. [o 'adheDa' + gu- "u" svArthe ta. pra.] kAMsAnI arekhAMkita (-rekhAkakita) vi.[+ saM. mahUta], adhe-rekhita nAnI tAMsaLI vi. [saM.] jenI nIce lITI karelI che tevuM, "anDara-lAInDa' adheDuM na. jio adheDa ' + . "G" svArthe te. pra.] mareluM adhala na. parvatanI taLeTI AgaLanA sapATa pradeza Dhora laI jaI enA badalAmAM DhoranA mAlikane camAre ApeluM analikhita vi. [saM adhata + sTivita, saMdhithI] nIcenA cAmaDuM (2) vi. (lA.) Dhora jevuM, aNasamajhu bhAgamAM lakheluM adhetara (-raya) strI. kApaDanI eka suMdara jAta adhe-laka . [saM. maya + Dho, saMdhithI] pRthvI nIcenI adhatu vi. saM. ma-a] dhAyA vinAnuM [gayeluM kapaDuM bAjue AvelI duniyA, pAtALa. (2) bhavana-pati vANaaSetu vi. jarI gayeluM, jIrNazIrNa (vastra). (2) na. jarI vyaMtara ane nArakI jIvanA vasavATavALA pradeza. (jaina) ardha-daSTa strI. [saM. madhanu + duSTa, saMdhethI] nIcenI bAja adhe-vadana li., na. [saM. artha + vana, saMdhithI] juo tarapha rahelI najara. (2) vi. nIce najara rAkhI raheluM (yoganI ardhAmukha'. [bAjue raheluM eka prakriyA) adhevatI vi. [sa. madha+ vartA, saMdhithI, pR.] nIcenI adeza puM. si. + herA, saMdhithI] nIceno bhAga, adhe-vAta, -cu . saM. mayar + vAta, -3, saMdhithI] gudA nIcenuM sthAna [(2) gudAdvAra, maLadvAra dvArA nIkaLate vAyu, apAnavAyu adha-dvAra na. [. aSaNa + drAra, saMdhithI] nIcenuM bAraNuM. adhevAyA (adhevA) kuM. [ja "adhe vAhiyo'.] gADAM adhAdhika vi. [juo "adha' + saM. adhi.] aDadhAthI vadhu bhADe pheravanAra gADAvALe. (2) Dhorane vepArI anata li. [. aSa5 + nata, saMdhithI] nIce nameluM adhevAhinI vi, strI. [saM. aSaNa + vAhinI, saMdhithI] adhenatAMza (-natAza) paM. [saM. + saM. aM] kaI paNa padArtha nIcenI bAjue vahI janArI (nadI vagere) jonAranI AMkha karatAM nIcenI sapATI upara hoya te e avahiye, avAhI puM. [saM. zraddhavAhika-> prA. adrapadArthane AMkha sAthe joDanArI surekha AMkhamAMthI pasAra vAhima varace 'A' sArazyane kAraNe] bhADethI gADAM pheravanAra thatA kSitija samAMtara tala sAthe je khUNe kare che, "eMgala gADAvALe. (2) mAla upADanAre hamAla, helakarI oNpha Diprezana' adhe-veNana na. [saM. madhara + vedana, saMdhithI] nIcenI bAjue adhe-nati strI. [saM. 1Sa + nAta, saMdhithI] nIcA vaLI kareluM bAMdheluM baMdhana, nIcalI bAjane paTTo namana. (2) jue "adhenatAMza'. adha-vyatikrama puM. (saM. madhara + antanana, saMdhithI] nIcenI ardha-nirdiSTa vi. [saM. madha-nirvida, saMdhithI] nIce batAveluM dizAmAM javAnuM pramANa nakkI karyA pachI enA mohavaza adhe-nibaMdhaka (-baMdhaka) vi. [saM. san + nirdha%, saMdhithI] thaI karelo bhaMga nAmane eka aticArASa. (na) nIcenI tarapha dAba denAruM adheLa pu. nA navaTAMkane aDadho bhAga, sAdA zerane saLage adha-bida (-bindu) na. [ saM. madha + rivuM, saMdhithI, 5.] bhAga-aDhI rUpiyAbhAra. (2) nA adheLanA vajananuM kATaluM, mAthAnI sIdhI lITIe nIle bhAge paDatuM biMdu, be paga adhALiyo. (Aje have A zabda pracAramAM rahyo nathI.) vaccenuM nIcenuM biMdu [adhaHpradeza adhULiyuM na., - paM. [ o 'adheLa + gu. "iyuM? ta...] a bhAga . [saM. yavat + mAnI, saMdhithI] nIceno bhAga, adheLanA vajananuM kATaluM a-bhUmi strI. (saM. madhara + bhUmi, saMdhithI] nIce rahelI adheLI strI. [juo" adheLuM' + gu. "I' strIpratyayaadheLajamIna, bhoMyataLiyuM. (2) raMgazALAnuM ne pazca-gRha nA vajananuM kATaluM. (2) adheLa vajana samAve tevuM mApavuM abhUmika vi. [saM. mana + mUfmax, saMdhithI] jamInanI adheLuM na. jio "adheLa' + gu. "G" ta..] adheLa vajananuM aMdaranuM, "hAIpagila'. (1. vi.) abhAmika vi. [sa, aSaNa + maukhika, saMdhithI] jamInanI azaka (azuka) na. [saM. man + aMzu, saMdhithI] keDathI sapATIne lagatuM. (2) pAtALane lagatuM laI nIcenA bhAganuM vastra-puruSanAM dhotiyuM-suravAla-suthaNeadhe-tnastaka vi. saM. madhara + masta, saMdhithI] nIce namA- "pATaluna' vagere, strIonAM ghAgharA-caNiye-pekeTa vagere velA mAthAvALuM. (2) kri.vi, UMdhe mAthe, nIce mAthe adhdhara jue "addhara.' adhe-maLuM . [saM+ aSaNa +aa, saMdhithI] jamIna nIce adhara-5zvara jue "addhara-paddhara." karelA raste. (2) maLamArga, gudA. (3) (lA.) anItine adhariyAM juo "advariyAM." rastA adhariyuM juo addhariyuM.' adhamukha vi, siM. an + mutta, saMdhithI] mahuM nIcenI agaSe juo "addho-gaDho." bAjue rAkhIne rahevuM. (2) na. nIce rAkheluM meTuM adhyakSa vi, puM, ridhi + gaNi, samAsamAM akSa, saMdhithI] adhamukhata strIsiM.adhomukha rAkhavApaNuM saunI upara najara rAkhanAruM, nIcenAM upara dekharekha rAkhanAruM. 2010_04
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ aryakSatA 58 ayAsa (2) kArobArI maMDaLane kAryakArI niyAmaka, ceramena'. (3) adhyAtma-darzana na. (saM.] AtmAnuM pratyakSa thavuM.e, AtamalokasabhA ane vidhAnasabhAnA saMcAlana mATe cUMTAyelA sAkSAtkAra, adhyAtmajJAna variTa sayuM, "spIkara'. (4) vizvavidyAlayamAM bhinna bhinna adhyAtmandazI . [saM.] AtmajJAnavALuM, AtmadraSTA vidyAzAkhAone cuMTAyelo ke niyukta thayelo niyAmaka, adhyAtma-daSTi strI, (saM.] pratyeka padArthamAM AtmA che evI DirekTara', (6) mahAzALAomAMnI bhinna bhinna vidyAzAkhA- jAtane khyAla. (dAMtA) ne mukhya adhyApaka adhyAtma-bhAva chuM. [saM.] Atma-parAyaNatA adhyakSatA strI. [saM.] adhyakSapaNuM adhyAtma-yAga kuM. [saM.] cittane viSayamAMthI vALIne AmaaSpakSatA-5, adhyakSatA-sthAna na. (saM.] kAryakArI adhyakSa tatvamAM joDI devAnI prakriyA ne darajajo adhyAtmavAda 5. [sa.] badhuM AtmarUpa che e siddhAMta adhyakSara puM. [saM. maNi + akSara, saMdhithI] mukhya akSara kAra athA-pravAdI vi. [sa., .] adhyAtmavAdamAM mAnanAruM adhyakSa zrI. rsi, juo "pravRkSa'.] strI adhyakSa adhyAtma-vidyA strI. [saM.] AtmAne lagatI vidyA, "meTAadhyakSIya vi. [saM.] adhyakSane lagatuM phijhikasa' (na. de.) [valaNa adhyadhideva . [saM. maSi + maSiDhola, saMdhithI] udagama daSanA adhyAtmavRtti strI, (saM.] AtmAmAM mananI ekAgratAnuM seLa be mAMne eka daSa. (na.) adhyAtma-zakti strI. [saM.] e nAmanI eka zakti, ajaDA adhyayana na. [sa. adhi + mana, saMdhithI] bhaNavuM e, abhyAsa zakti. (zAkta.) adhyayana-krama puM. [saM.] bhaNavAne krama, silebasa adhyAtma-zAstra na. [saM.] jemAM AtmA-paramAtmA vize adhyayana-vidhi chuM. saM.] bhaNavAnA viSayamAM zAse karelI paddhati vicAra karavAmAM Ave che tevuM zAstra, darzanazAstra, tatvaadhyayanavibhAga kuM. (saM.abhyAsanuM jyAM kAma thatuM hoya mImAMsAzAstra, "meTaphijhikasa' te zALAne ke pustakAlayane bhAga adhyAeNkiya (mendriya) strI. [saM. adhyAtmana + drA, adhyayanavRtti strI. [saM.] bhaNavAnuM valaNa, abhyAsa karavAnI saMdhithI, na.] AtmA-paramAtmAne samajhavAnI jJAnendriya lAgaNI. (2) vighArthIone abhyAsa karavAne suvidhA rahe adhyA5ka 5. [saM.] adhyayana karAvanAra, zikSAguru. (2) e mATe bAMdhI ApavAmAM AvatI bharaNa-poSaNanI Arthika mahAzALAomAM bhaNAvanAre zikSaka, prophesara" [zaikSaNika jogavAI, chAtravRtti, 'kaeNlarazipa' adhyApakIya vi. [saM.] adhyApaka ane adhyApanane lagatuM, adhyayana-vrata na. [saM.] bhaNavA mATenI levAmAM AvatI pratijJA adhyApana na. [saM.] bhaNAvavuM e, ApavAmAM AvatuM zikSaNa adhyayana-zIla(-LA) strI. [saM.] pAThazALA, nizALa adhyApana-maMdira (-mara) na. [saM.], adhyApana-vidyAlaya adhyayana-zIla vi. [saM.] abhyAsa karavAmAM sadA tatpara rahenAruM na. [saM. puM, na] bhaNAvavAnuM makAna, adhyayana-maMdira (tyAM aSyavasAna na, si. kavi + avasAna, saMdhithI] nizcaya, TharAva. kema zIkhavavuM e zIkhavavAmAM Ave che.), TreiniMga keleja' kema zIkhavavuM e A (2) khaMta, athAka ughoga, satata-prayatnazIlatA. (3) be adhyApikA strI, (saM.strI adhyApaka vastuonI ekAkAratA, tAdAsya, tadupatA. (kAvya) adhyAya puM. [saM.] adhyayana mATe nakkI karela ekama, pAThatha adhyavasAya pR. (saM. mafSa + mAtha, saMdhithI] nizcaya, TharAva. mATenuM prakaraNa. (2) kAvya sivAyanA kathA-graMthane prasaMgavAra (2) manovRtti, mananuM valaNa, (3) prayatna, mahenata, ziza. nirNata padya-vibhAga, padya-kathAnuM prakaraNa, (3) (lA.) (4) dhaMdhe, udhama. (5) viSayanA nigaraNe viSayanuM abheda- lAMbI lapa [paMcAta jJAna. (kAvya.) adhyArI strI, jie 'adhiyArI'.] gaTanI paMcAta, pArakI adhyavasAya-ka vi. [saM.] nizcaya karanAra, nirdhAraka adhyAru chuM. [saM. aravarlDa dvArA] prAthamika kakSAthI laI dezI adhyavasAyI vi. [saM. maharSi + avatA, saMdhithI, zuM.] nizcaya- rItanuM zikSaNa ApanAra paMDayo. (2) pArasIne gera, mebeda vALuM. (2) prayatnazIla. (3) khaMtIluM, udyoga, utsAhI adhyArUDha vi. [saM. madhi + mAddha, sIdhethI] UMce caDeluMadhyavasita vi. [saM. mapa mavati, saMdhithI nizcita beTheluM. (2) savAra thaI raheluM. (3) (lA.) zreSTha, uttama kareluM. (2) jene mATe prayatna karavAmAM Avyo hoya tevuM adhyApapu, paNa na. [saM. madhi + mAro, ghana, saMdhithI] aLyasta vi. [sa. adhi.+ asta, saMdhithI ApavAmAM eka vastune guNa-dharmane bIjI vastumAM beTo athavA AveluM, beTuM kahapeluM ke sthApeluM, je vizene jama kaI bhrAmaka Aropa, abbAsa. (vedAMta.) anya padArthamAM hoya tevuM. (vedAMta.) adhyApApavAda chuM. [+saM. mAvA) adhyArepa karyA pachI adhyAtma na. (. madha + gAmana, saMdhithI] AtmA-para- e beTuM che ema batAvavuM e, (vedAMta.) mAmAne lagatuM tevuM. (2) AmA-saMbaMdhI vicAra ke kiyA, adhyApita vi. [sa. madha + mAropata] jenA vize riparisyuAlijhama' (mana. 22.) (3) brahmajJAna. (4) ne, adhyArepa karavAmAM Ave che tevuM, mizyA kapeluM AtmabhAna, "kenziyansa' agyAraha 5, -haNa na, [sa, madhi + mAro2, -hA, saMdhithI] adhyAtma-citta na. [saM.] AtmAne vize niSThAvALuM citta UMce caDavuM e. (2) savArI (2) vi. jenuM citta AtmatatvamAM cATeluM che tevuM ayAsa puM. [saM. madha + mAsa, saMdhithI] eka vastumAM bIjI adhyAtmajJAna na. [saM.] AtmA-paramAtmA vizenI samajha vastunuM ApaNu, adhyApa. (2) brAMtimaya pratIti ... vALa 2010_04
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ 59 beTheluM ayAsa-vAda ananubhUta Iyujhana' (hI. vra.). (3) parve bedhAyela vicAra-dhaTaka, anacI juo "aNachI." eseDiyezana" (su. je.) anatikrama yuM. (saM. mana + atizaH] atikramane abhAva, aSAsavAda S. [saM.] je dekhAya che te bhramamAtra che e maryAdAmAM rahevuM e hadanuM ullaMghana na karavuM e siddhAMta, mAyAvAda. (dAMta). anatikramaNIya anatikamya vi. [saM. mana + atio] ullaMghana akyAsavAdI vi. saM., .] abbAsa-vAdamAM mAnanAra na karavA jevuM adhyAsita vi. [saM. madhi + mAlita, saMdhithI] upara caDIne a-natha' vi. [+ juo "nAthavuM.'] nAyA vinAnuM, vIMdhyA vinAnuM. (2) (lA) niraMkuza aSAharaNa na., adhyAhAra chuM. (saM. mafSa + mA-dALa, mAhAra, a-nathI vi. [+ja "natha."] nAkamAMnI nathanI vinAnuM saMdhithI vAkaya vagere AkAMkSAnI pUrti mATe na hoya tevA anadyatana vi. [saM. mana + macatana] AjanuM-vartamAna nathI te zabda ke zabdone dhAravAmAM Ave e, AkAMkSita pada ke zabda anadhika vi. [saM. mana + adhi%] adhika nahi teTaluM, aAhArya vi. saM. madhi + mAdAI, saMdhithI] na hoya tevuM mApasaranuM [abhAva, ayogyatA uparathI samajhI levAne yogya anadhikAra yuM. [saM. san + adhikkAra] adhikArano-kAryakSetrane adhyAhata vi. saM. madha + A-hRta, saMdhithI] jene adhyAhAra anadhikAra-carcA zrI. (saM.] pitAnuM kSetra na hoya tevA karavAmAM Avyo che tevuM [jevuM, bhaNavA gya viSayanI pitA taraphanI carcA-vicAraNA atatha vi. saM. madha + hatA, saMvethI] adhyayana karavA anadhikAracacI vi. [saM., S.] pitAnA adhikAra-kAyaeNkSetra azvetA kuM. siM. mafSa + utA, saMdhithI] adhyayana karanAra, bahAranI carcA karanAruM vidyArthI. (2) cokkasa zedhakArya mATe vidyApITha taraphathI maLatA anadhikAra-praveza paM. siM] sattA bahArane praveza, megyatA vetanathI kAma karanAra chAtra khelo', skaoNlara' bahAranuM dAkhala thavuM e, vagara hakka ghUsavuM e, sa-pAsa" ametrI strI. [saM. yaSi + utrI, saMdhithI] strI-adhyetA anadhikArika vi. [saM. mana + api ] hakaka-yegyatA-pAtratA adhakaNa jue "adharakaNa". [pre, sa. phi. vinA kareluM adhaka6 juo adharakavuM." adhavuM karmaNi, ji. aprakAvavuM anadhikAriNI vi, strI. (saM. mana + zraSi0] te te kAryakSetrane adhakAvavuM, adhakavuM jue "adhakavuM -adharakavuM'mAM. mATe pAtratA jemAM na hoya tevI strI [ayogyatA a-dhruva vi. siM] asthira, kSaNabhaMgura, (2) asthAyI, adaDha anadhikAritA strI, [saM.] adhikArIpaNAne abhAva, adhavata strI., - na. [saM.] asthiratA, kSaNabhaMguratA, anadhikArI vi. [saM. mana + sarSiArI, chuM. te te kArya anadhi vinAzIpaNuM vageremAM jeno adhikAra-pAtratA nathI tevuM avara pu. [saM] yajJa [katvija anadhikRta vi. (saM. mana + a]i jene adhikAra nathI-pAtratA avaryuM chuM. [saM.] yajJamAM Ahuti mATe varAyela yavedI nathI-mAnyatA nathI tevuM, apramANita, binasattAvAra, anaan- [saM. tatsama zabdomAM svarAdi zabdo pUrve Avato saM. thorAIjhaDa'. (2) adhikAra vinA ghuseluM, "InTaralepara pUrvaga] nahi pUrvaga tarIke anadhigamya vi. [saM. vatana + gathi0] jANI na zakAya tevuM ana- [sa. "jana' dvArA gu. "ana', khAsa karI gujarAtI zabdamAM anadhiSThita vi. [saM. mana + matha0] jenA upara sthApanA anaAva(03) (-Da, -DI) zrI. ['ana"+ AvaDavuM' + gu. karavAmAM nathI AvI tevuM. (2) je vasAvavAmAM AvyuM ta' ku. pra.] akuzaLatA, bina-AvaData, anAvaData nathI tevuM anakaTakA) strI. [saM. + 3R] prabaLa IcchA, abhilASA. anadhIta vi. [saM- mana + adhIta] bharyuM nathI tevuM, azikSita abaLakhA (grA.) anakyAya paM. [. a + acchAtha) adhyayana- abhyAsa nathI ana(ke), juo "annakUTa. karavAne te virAma, zALAnI chUTIne virAma anake puM. [pAra.] kaTAkSa ana(-)nAsa na. [paDyuM. ananAsa] eka prakAranuM khaTamIThuM anakeTa juo "annakUTa phaLa ane enuM jhADa anagaLa vi. saM. mana] apAra, puSkaLa, bezumAra ananukaraNIya vi. [saM. mana + anu0] anukaraNIya-anukaraNa ana-dhaha juo "aNadhaDa'. karavA jevuM nahi tevuM, nakala na karavA jevuM anaghatA strI. [+sa, ta. pra.] aNaghaDapaNuM ananukUla(-La) vi. [saM. an + anuo] anukULa nahi tevuM, anaphara vi. [saM. 2 + akSara) akSarAnya, nirakSara, abhaNa nahi phAvatuM [nathI ApavAmAM AvI tevuM anakSaratA strI. [saM.] nirakSaratA, abhaNapaNuM [abhaNa ananukRta vi. [saM. mana + manu0] jene ke jenI paravAnagI anakSarI vi. [saM. san + akSaro, pR.] akSarazunya, nirakSara, ananunAsika vi. [saM. mana + anu] anunAsika-nAkamAMthI anagara, -rika puM. (saM. mana + majA,-f%] gharane tyAga belAtuM nathI tevuM. (vyA.) karyo che te. (2) gharanI tRSNAthI mukta. (3) saMnyAsI, ananubhava chuM. [saM. mana + manu] anubhavane abhAva, ajANa. parivrAjaka, aNAra. (jaina) [sinI, sAdhvI. (jaina) paNuM, bina-anubhava anagarikA strI. [saM. mana + ] aNagAra strI, saMcA- anubhavI vi. [saM. mana + anuo] binaanubhavI anagha vi. [saM. mana + mag] agha-pApa vinAnuM, niSpApa anubhUta (saM. mana + anu0] nahi anubhaveluM 2010_04
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ anubhUtAnubhava anabhimata ananubhUtanubhava chuM. [+ saM. manumavuM] na anubhavyAne thayele ananvaya puM. (saM. mana + aa] saMbaMdhane abhAva. (2) ke thato anubhava, ekhri-ekazana' enA samAna koI bIjuM nathI e batAvavA jemAM upameyane ananya vi. saM. mana + 4] jene anyapaNAnA-bIjApaNAne e upameyanI ja upamA ApavAmAM AvI hoya tevA bhAva nathI tevuM, ekAtmaka. (2) ekaniSTha, 'ekaskaphyurijhava.' vANIne arthAlaMkAra. (kAvya.) (3) advitItha, ajoDa, "yunika' ananvaya-rU5 vi. [saM.] jenuM mApa ke khyAla na Ave tevuM, ananyakarmA vi. saM. mana + ao] mAtra eka ja kAmamAM aprameya, Ina-komeyurebala' (na. bho.) guMthAyeluM, bIjuM kaMI kAma jene nathI tevuM anati , ananvIta vi. [saM. mana + vita, avata] ananya-gati strI. [saM. man + anyU0] jemAM bIjA keI ne jemAM anya koI ne saMbaMdha maLato na hoya tevuM. (2) meLa Azraya nathI tevI paristhiti, ananyAzraya. (2) vi. jene vinAnuM. (3) ApelA pramANamAMthI na maLatuM hoya tevuM, bIje kaI Azraya ke mArga nathI tevuM avayavyArita-rahita. (tarka) [vAMjhiyuM, niHsaMtAna ananyagatika vi. si.] jao ananya-gati(2)'. anapatya vi. [saM. sana + apara] apatya-saMtati vinAnuM, ananyagAminI ve, strI. [saM.] pati sivAya bIjA koI puruSa anapatya-tA strI. [saM.] vAMjhiyApaNuM, niHsaMtAnatA sAthe yauna saMbaMdha nathI tevI strI anaparAdha chuM. (saM. mana + mArAtha] aparAdha-gunAne abhAva, ananya-gAmI vi. siM, ] pitAnI patnI sivAya bIjI begunegArI koI strI sAthe yauna saMbaMdha nathI te puruSa anaparAdhI vi. [sa, ] niraparAdha, be-gunegAra ananya-citta na. siM] ekAgra citta, ekaniSTha citta. (2) vi. anapAya yuM. (saM. mana + marA] nAzane abhAva, zAzvatatA ekAgracitta, ekaniSTha cittavALuM, ekaja padArtha ke tatvamAM anAyinI vi., strI. (saM.zAzvata, acala, asthira (sthiti) jenuM citta ceTahyuM che tevuM [ananyAzraya ane pANI vi. [saM., pR.] zAzvata, acala, asthira ananyatA strI., - na. [saM.] ekaniSThatA, ekAkayatA, anapekSa vi. [saM. mana + apekSA, ba. bI.] jene bIjAnI ananya bhakta chuM. (saM.ekanika-ekAkayI bhakta apekSA karavA paDyA nathI tevuM, binajarUriyAtavALuM ananyabhakti strI. (saM.] ekaniSTha bhakti, avyabhicAreNI anapekSaNaya vi. [saM. mana + akSaLa] jenI apekSA karavA bhakti, ananya Azraya cogya nathI tevuM, binajarUrI [abhAva, niHspRhatA ananya-bhAva 5. [saM] ekaniSA, ekAkaya pirAyaNatA anapekSatA, anapekSA strI [saM. mana + 0] apekSAno ananya-vega che. saM.] cittanI ekaniSTha. laganI, ananya. anapekSiNa vi, strI, [saM.] apekSA na rAkhanArI strI ana-lalya vi. [saM.] bIjAne maLI na zake tevuM anapekSita vi. [saM. mana + akSita] jenI apekSA-jarUra ananya-viSaya pR. [saM.] bIjA koIne lAgu na paDe tevI nathI tevuM, na iccheluM, binajarUrI. (2) nakAmuM [lAparavA bAbata. (2) vi. ekane ja lAgu na paDatuM hoya tevuM anapekSI vi. [saM. ] apekSA na rAkhanAruM, niHspRha, ananya-vRtti strI. [saM] ekaniSTha lAgI ke vartana, abhi - anapeta vi, saM. mana + ata] dUra nathI tevuM, najIka raheluM. cArI bhAva. (2) vi. ekAgra-ekaniSTha cittavRttivALuM (2) vItyuM nathI tevuM, pasAra na thayeluM ananya.vrata na. [saM.] ekanika Teka-pratijJA anabhigraha chuM. siM, gana + ami0] abhigraha-AgrahitAne ananya zaraNa na. [saM.] ekAca, ekaniSThatA, ananyAzraya abhAva, haThIlApaNAne abhAva. (2) badhA saMpradAya sArA ananya-sAdhAraNa, ananya-sAmAnya vi. [saM.] asAdhAraNa, che ane badhA dvArA mekSa maLe che evI mAnyatA. (na.) asAmAnya [2) IjAre anabhijAta vi. [saM. mana + mafma0] kulIna na hoya tevuM, ananyAdhikAra chuM. (saM. + ma]i svAMga adhikAra, peTanTa'. halakA kuLanuM [(2) apravINa, anipuNa ananyAdhikArI vi. [ + saM. adhi, ] svAMga adhikAra anabhijJa vi. [saM. mana + ma ] aNajANa, binavAkepha. dharAvanAra, (2) IjAradAra anabhijJatA strI. [saM.] ajJAna, ajANapaNuM. (2) apraananyAzraya paM. [+ saM. mAtra] ekamAtramAM rahelI niSThA, vINatA, anipuNatA mana zaraNa-bhAvanA, jemAM bIjA koInuM zaraNa nathI tevI anabhijJAta vi. [saM. mana + bafma ] nahi jANeluM, ajANyuM paristhiti, ananya-bhakti, ananyatA anabhijJAna na. [saM. mana + ami0] oLakhane abhAva, ananyAzrayI vi. [se, muM. bIjA koImAM jene Azraya- aparicaya, (2) mUDhatA [akathya, avAsya zaraNagati nathI tevuM, ananyagati anabhidheya, vi. saM. mana + mAma] nahi kahevA jevuM. ananyAzrita [+ saM. mazrita] ananyAzrayI anabhipreta vi. [saM. mana + ma ] nahi IccheluM, nahi ananyAsakta vi. [sa. mAlavata]. bIjAmAM Asakti vinAnuM, cAheluM. (2) asaMmata ekanika anabhibhava chuM. [saM. mana + ma ] abhibhava-parAjayane ananyAsakti sI. [+ saM. sAvita] bIjAmAM Asaktine abhAva. (2) vijaya, chata abhAva, ekaniSThatA anabhibhUta vi. [saM. mana + ma ] aparAjita, parAbhava ananya pAya puM. [+. saM. 35] eka mAtra IlAja. (2) vi. nahi pAmeluM [(2) apriya, nApasaMda bIjo ilAja jene nathI tevuM nirupAya, lAcAra anabhimata vi. [saM. mana + ami0] gamatuM-saMmata nahi tevuM. 2010_04
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhimAni-tA anabhimAni-tA zrI. [saM. an + mi.] abhimAnane abhAva, nirabhimAnapaNuM anabhimAnI vi. saM., puM.] abhimAna vinAnuM anabhimukha vi. [saM. an + ami.] saMmukha nahi tevuM. (2) bIjI tarapha kheMcAyeluM anabhilakSita vi. [saM. an + ami.] dhyAnamAM lIdheluM na hoya tevuM, dhyAna bahAra raheluM, najara bahAra raheluM anabhivyakta vi. saM. r + mi] spaSTa rIte vyakta nahi tevuM, aprakaTa, gupta, gaDha. (ra) aspaSTa, a uTa abhiSaMga (-) puM. [saM. an + zrami.] Asaktine abhAva, anAsakti (2) phaLanI icchAneA abhAva anabhiSikta vi. saM. an + mi0] maMtra bhaNIne jenA upara pANInA chaMTakAra nathI karyAM-abhiSeka nathI karyo tevuM. (2) jene gAdIe besADavAnI vidhi karavAmAM na AvI hoya tevuM [anAsakti anabhiSyaMga (-dhva) puM. [+nu+zrAma.] anabhiSaMga, anabhihita vi. [saM. an + ami.] jete vize kAMI kahevAmAM na AvyuM hoya tevuM, adhita. (2) vAkayamAM kriyApada jenA upara AdhAra nathI rAkhatuM tevuM (kartA' ke karma'). (nyA.) anabhihita-vAcya vi., puM. [saM.] vAkayamAM kahevAnI vAtane jaNAvanArA zabda khUTatA hoya-e jAtanA vAkayadeya. (kAvya.) anabhISTa vi. [saM. an + f+ + S] na iccheluM. anizcita. (2) aNagamatuM, priya, nApasaMda anabhe saM. man + gamaya, arvA. tadabhava] bhaya-bIkA abhAva, nirbhayatA. (2) vi. bhaya vinAnuM, nirbhaya anayata vi. [saM. an + azrvata] jeneA abhyAsa karavAmAM na Avyo hoya tevuM, aparhita, anIta. (ra) mahAvarA vinAnuM [abhAva. (2) zikSaNanA abhAva anosa puM. saM. an + zrvAsa] abhyAsa-Adatane anabyAsI vi. [saM., puM.] abhyAsa vinAnuM, bina-anubhavI anabhra vi. [saM. an + azra] abhra-vAdaLAM vinAnuM, nirabhra (2) (lA.) svaccha anamanI strI. [jue 'anamanuM' + gu. 'I' strIpratyaya] anyamAM parAvAyeluM mana che tevI strI. (ra) meLa na hovApaNuM, verabhAva. (3) (lA.) dilagIrI, udAsI, zeka anamanuM` vi. [saM. artha-manas + gu. 'ta.pra.] anyamAM parAvAyeluM mana che tevuM ana-manuM? vi. [+'mana' + gu. 'uM' ta.pra.] mana vagaranuM, (ra) (lA.) nApasaMda, aNagamatuM, aNamAnItuM anamI vi. [ + jue 'namavuM' + gu. I'kuM.pra.] kAIne namana na karanAruM, aNunama, (2) kAI ne namatuM na ApanAruM, ajita. (3) (lA.) abhimAnI, anamra, magara ananya vi, [saM.] name nahi tevuM. (2) jene namavAnuM yogya nathI tevuM. (3) vaLe ke maraDAya nahi tevuM 1 anamra vi. [saM.] namra nathI tenuM, DAMDa, bhinnajI annaya puM. [saM.] anIti, anyAya. (ra) (lA.) asabhyatA, aviveka, (3) AghAta anayI vi. [saM., puM.] anyAyI. (2) duSTa 2010_04 atalasa a-taratuM vi. [+jue naratuM.'] naThAruM. nahi tevuM, sAruM anaratha puM. [saM. artha, arthA. tAva.] jue 'anartha.' a-naravuMvi. [ + jue naravuM'.] durasta nahi tevuM, mAMduM, regI a-naravAI srI. [ + jue naravAI.'] taMdurastInA abhAva, mAMdagI, AjArI [lita rIte varasatuM, musaLadhAra anarAdhAra vi. saM. anAdhAra dvArA] ekadhAre varasatuM, akhaanargala(-La) vi. [saM, an + l] (lA.) apAra, puSkaLa, bezumAra. (2) aMkuza vinAnuM, svataMtra anartha vi. an + artha] amUlya, bahu mUlyavALuM anarthya vi. saM. mana + maLyuM] pUjavA lAyaka nahi tevuM, apUjya anartha huM. [saM. an + artha] beTA artha, khATA Azaya, khATI matalaba. (2) adharmathI meLaveluM dhana. (3) (lA.) juma, atyAcAra. (4) pA. (5) nukasAna, upadrava, hAni anarthaka vi. [saM.] anartha karanAruM, hAnikAraka. (2) nirarthaka, vyartha anartha kara, anartha-kAraka vi. [saM.], anartha kArI vi. [saM., puM.] anartha karanAruM, hAnikAraka (2) UlaTA artha karanAruM ana-kriyA srI. [saM.] anartha karanAruM kAma. (2) nirarthaka karavAmAM AvatuM kAma anadarzI vi.saM., puM.] anarthanuM darzana karanAruM, anartha thaze evI najaravALuM. (2) bhUMDuM icchanAruM, ahita icchanAruM anartha-da-(-48) puM. [saM.] hetu-matalaba sivAya karmathI daMDAvuM e. (jaina.) [aTakI javuM e. (jaina). anarthaduM--virita (--daNDa-) strI. [saM.] anarthadaMDa karavAmAMthI ana-paraMparA (-paramparA) srI. [sa.] uparAuparI AvatA anAnI laMgAra, eka pachI eka anarthAnuM AvyA karavuM e, mAThAM kAmeAnA akhaMDa pravAha, 'viziyasa sarkala' (ba. ka. ThA.) anarthavAda puM. [saM. an + thai] arthazAstra-nItizAstrathI javuM batAvatA siddhAMta anarthavAdinI vi, zrI. [saM.] anarthavAdI skra anarthavAdI vi. [saM., puM.] anarthavAdamAM mAnanAruM anartha-zAstra na. [saM.] anarthanuM samarthana karanAruM zAstra anarthazA?na. [an + rye0] kheDhuM arthazAstra--nItizAstra arpaNa na. [saM. an + veLa] arpaNa karavuM-ApavuM nahi e arpaNA srI. [saM. an + avaeNLA] mukhya rUpathI pratipAdana ke sAmita na thavApaNuM. (jaina.) [asamarpita anarpita vi. saM. + arpita] arpaNa na kareluM, na ApeluM, anahU~ vi. saM. mana + maheM] apAtra, nAlAyaka. (2) aNughaTatuM, ajugatuM, apeAgya anala puM. [saM.] agni. (ra) (lA.) gussA, krAya. (3) na. eka kAlpanika pakSI (haMmezAM AkAzamAM ja rahenAruM manAtuM) anala-paMkhI (paskhI) na. [ + ju'paMkhI.] jue 'anala(3).' anala-prabhA strI. [saM.] agninI prajvalita kAMti anala-aMdhu (-bandhu) puM. [saM.] agnine mitra-vAyu analasa vi. saM. an + alla] ALasu nahi tevuM, sphUrtivALuM
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ analaheka(#) anahaMkRti analahaka'- ka) (rU.pra.) [ara. "anA' = huM + "ha" = satya, kasamaya, kaTANuM sata, alAha = -alAha chuM-sUphImatanuM mahAvAkaya] "maTuM anavastha vi. [saM. mana + ava0] sthiti vinAnuM, asthira grAhmabrA-paramAtmA chuM' e artha Apate zabda anavasthA strI. [saM. mana + ava0] avasthA-sthAne abhAva, analaMkArI (-laDDarI) vi. [saM. mana + sArUM, .] alaMkAre nahi hevApaNuM. (2) avyavasthA, asta-vyastatA. (3) vinAnuM, sAdAM vAkayonA rUpanuM, DoLa vinAnuM caMcaLatA. (4) eka hevAbhAsa, tarkazAstramAM eka Sa, alaMkRta (lakakRta) che. [saM. ma + aruM] nahi zaNagAreluM. anirNAyaka paristhitisvarUpA de. (tarka) (2) vANInA alaMkAra vinAnuM. (kAvya.) anavasthA-doSa chuM. [saM.] juo 'anavasthA(4).' analaMkRti (-laka kRti) strI. siM. mana + maDha0] vANInA anavasthita che. [saM. mana + aa] hAjara na rahevuM. (2) alaMkArone abhAva, (kAvya) (2) vi. jemAM vANInA DhaMgadhaDA vinAnuM. (3) (lA.) asthira, azAMta, kSubdha alaMkAra nathI tevuM. (kAvya.) [(2) nAnuM nahiM tevuM, meTuM anavahita re. (saM. mana + 44] gAna vinAnuM, anavadhAna, ana5 vi. saM. mana + ma] DuM nahi teTaluM, ghaNuM, puSkaLa. asAvadhAna, bekhabara [alabdha avakAza chuM. [saM. mana + aa0] avakAza-khAlI jagyAne anavApta vi. [sa. ma + aa + Ad] na meLavavuM, aprApta, abhAva. (2) (lA.) kurasadane abhAva anavApti strI. [sa. mana + 4 + Aa] aprati, anavagata vi. saM. mana + avai0] nahiM jANeluM, ajJAta alabdhi sthira anavachinna vi. [saM. mana + ava0] TukaDA TukaDA na thayeluM, anavirata vi. [saM. mana + avirata] avirata satata nathI tevuM, akhaMDa. (2) satata, cAvuM. () vizeSa guNane lIdhe juduM anavekSaka vi. [saM. mana + 4 + kSa#] tapAsa na rAkhanAruM. tarI na AvanA, (tarka.) (2) kALajI vinAnuM, bedarakAra anavaccheda puM. [saM. mana + ava0] akhaMDapaNuM. (2) sAtatya. anavekSaNa na. [4. a + a + kSaLa] tapAsane abhAva, (3) vyaktine eTale nitya sAhacaryane abhAva. (tarka) tapAsanI bedarakArI bedarakArI anavacchedaka yuM. (saM. mana + aa0] e nAmane eka jAtane anapekSA strI. [saM. mana + ava + rakSA] jovA-tapAsavAnI nizcAyaka, "kanTinyuanTa'. (tarka) anazana na. [saM. mana + arAna] khAvuM nahi e, upavAsa, anavatAra-dazA strI. [saM. mana + aa0] bhagavAna-paramAtmA- lAMdhaNa, (2) bhUkha-haDatALa, haMgara-sTrAIka. (3) annaparamezvara avatAra dhAraNa karIne na AvyA hoya evI pANIne jIvana paryaMta tyAga, saMthAre. (jena.). paristhiti [(2) nirdoSa. (3) zuddha anazana-vrata na, [saM.] anazana rAkhavAnI pratijJA anavagha vi. saM. mana + savA] avadya-nigha nahi tevuM, ani. a-nazvara vi. saM.] nAzavaMta nahi tevuM, amara, avinAzI, zAzvata anavadya-tA strI, [saM.] aniMghapaNuM. (2) nirdoSatA. (3). anazvaratA vi. saM.] amaratA, avinAritA, zAzvatatA zuddhatA suiMdara, dekhAvaDuM, khUbasUrata anaNa vi. [saM.] nAza na pAmeluM. (2) pAyamAla na thayeluM anavadya-rU5 vi. [saM.] aniMgha-nirdoSa-zuddha rUpavALuM. (2) ana-sakhaDI strI. [vaja.] juo "aNu-sakhaDI." anavadhAna na. [saM. mana + avai0] dhyAnane abhAva, mananI anasUya vi. [saM. ma + arU, ba. bI.] asUyA-a dekhAI ekAgratAnI khAmI, 'egsanTa-mAInDeDanesa' (ma.na.) (2) vinAnuM, adravI bedarakArI, gaphalata [bedarakArI, gaphalata anasUyA strI, (saM. mana + apUNA] adekhAIne abhAva, anavadhAnatA strI, siM.] ekadhyAnapaNAne abhAva. (2) (2) atri RSeinI patnI. (saMjJA.) anadhi strI, siM, mana + mavaSi, .] amaryAda-behada hovA- anasta vi. [saM. ma_+ ma] AthamyuM na hoya tevuM, aNapaNuM. (2) vi. amaryAda, apAra, anaMta AthamyuM. (2) nahi pheMkeluM, (3) (lA.) paDatI na pAmeluM anavama vi. [saM. mana + mavama] adhama-halakuM nahi tevuM, jemAM anastitA, strI. -tva na. [saM. mana + asti] hovAanavarata vi. [saM. mana + marca0] aTakayA vinAnuM, asta- paNAno abhAva lita, satata cAlu, (2) (lA.) niraMtara, sadA, hamezAM anastha sthi, sthika vi. [saM.man + asthi ba. bI.] hADakA anavaruddha che. (saM. mana + ma ] aTakAvyA vinAnuM, prati- vinAnuM. (2) ThaLiyA vinAnuM rAdha vinAnuM [apratirodha, (2) chUTa, svataMtratA anahada', 0nAda . [sa. mana + sahita + saM.] zvAsa-ucchavAsa anavareja . saM. mana + aa] aTakAvavAne abhAva, letAM te zarIramAM aMtardhvani (soi gaI evo) anAvalaMbana (-lakhana) na. [saM. mana + aa] avalaMbana- anahada* vi. jio ana"+ "hada.'] hada vinAnuM, behada, TekAne abhAva, nirAdhAratA. (2) (lA.) svataMtratA apAra. (2) bezumAra anavalaMbita (labita) vi. (saM. mana + aa] AdhAra anahaMkAra (anahag 2) 5. [sa. mana + maheM] ahaMkArane vinA raheluM, AzrayahIna, nirAdhAra abhAva, vinamratA analokita vi. [saM. mana + ava0] nahi joyeluM anahaMkArI (anaharI ) vi. [saM. an + gaI, puM. ahaMkAra anavasara ! [saM. mana + ava0] avasara-samaya-TANAne vinAnuM, nirabhimAna abhAva, rajAne-TIne samaya. anesara. (2) kAmanA abhAvane anahaMkRti (anahaphakRti) strI. [sa. an + marda juo samaya, kAma na hoya tevo navarAzanA samaya. (3) aprasaMga, "anahaMkAra.' 2010_04
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ anaLa anaLa puM. [saM. mana] jue 'anala(1-2)' (lA.) paritApa. duHkha. (2) anyAya, anIti, avaLAI. (3) na. aMdhAruM, geravyavasthA anaMka (anaGga) vi. [saM. an + an] nizAna vinAnuM. (2) AMkaDA vinAnuM, niraka anaMkrita (anaGakita) vi. [saM. an + gatlRita] nizAnI karyAM vinAnuM ataMkuza (anakkurA) vi. [saM. vinAnuM, svacchaMdI an + mArA] aMkuza-dAkha anaMga (ana) vi. [saM. r + maTM] aMgavinAnuM, (2) puM. maneAbhava, kAmadeva (ene zarIra nathI evI paurANika mAnyatA che.) anaMga-ari puM. [saM, saMdhi nathI karI] kAmadevanA zatru ziva, mahAdeva anaMgAra (ana phra) vi.[+ saM. yajJa] aMgArA nathI rahyA tevuM, zItaLa anaMgIkaraNa (anagI) na., anaMgIkAra (anaGagI-) puM. [saM. an + 1] asvIkAra anaMgIkRta (anagI-) vi. [saM. an + z[1.] jeneA svIkAra karavAmAM nathI AnyA tevuM, asvIkRta or anaMta (ananta) vi. [saM, an + anta] aMta vinAnuM, apAra, ghaNuM ghaNuM. (2) avinAzI. (3) puM. viSNu-ziva-brahmA --zeSanAga-baLadevanI eka saMjJA. (4) na. AkAza. (5) anaMta saMkhyA, 'inphiniTI'. anaMta-kAya (ananta-) vi. [saM.] anaMta jIvAvALuM (vanaspati) vagere). (jaina.) anaMta-kAla(-La) (ananta) puM. [saM.] jene cheDA nathI tevA avadhi vinAnA kAla anaMta-kIrti (ananta-) vi. [saM.] jenI kIrtitA aMta nathI tevuM (khAsa karI paramezvara) anaMta-nRtya (ananta-) na. [x.] eka jAtanuM samIkaraNa, inDirmineTa kvezana,' anaMta-keTi(-DhI) (ananta-) vi. [saM.] aneka karoDonI saMkhyAnuM, bezumAra anaMta-caturdazI (annata-) strI. [saM.], anaMta-caudasa(-za) (-sya,-zya) strI. bhAdaravA sudi caudasa (e divase anaMta viSNunI ArAdhanA UjavAya che.) anaMta-tRtIyA (ananta-) strI. [saM.] bhAdaravA vaizAkha ane mAgasaranI sudi trIja (e divase paNa anaMta = viSNunI ArAdhanA UjavAya che.) anaMtanA dArA (ananta-) puM. [ + jue deArA'.] bhAdaravA sudi caudasane divase anaMtanI pUjA karI jamaNe hAthe AMdhavAmAM AvatA prasAdI dvArA anaMta-pada (ana-ta-) na. [e.] ghaNA pagavALuM jIvaDuM anaMta-bAhu (antata-) vi. [saM.] aneka bAhuovALuM anaMtanuM (ananta-) vi. [+gu, suM' ta.pra.] (lA.) ati sUkSma, atyaMta nAnuM anaMta-mUla(La) (ananta-) na. [saM.] e nAmanI eka vela, _2010_04 13 anAkAMkSita upalasarI anaMtara (anantara) vi. [saM. an + antara] lagAlaga AveluM, (2) kri.vi. pachI anaMtarAya (ana-tarAya) vi. saM. an + antarA] aMtarAya vinAnuM, nirvighna anaMta-rAzi (ananta-) . [saM.] mahurAzi. (ga.) anaMta-rUpa (ananta-) vi. [saM.] jenA rUpanA aMta nathI tevuM (paramAtma-tattva) anaMta-vidha (ananta-) vi. [saM.] aneka prakAranuM anaMta-vIrya (ananta-) vi. [saM.] jenA vIryane pAra nathI tevuM (paramAtma-tattva) anaMta-vrata (anata~) na. [saM.] bhAdaravA sudi caudasane divase anaMta = viSNune uddezI karavAmAM AvatuM vrata anaMta-zakti (ananta-) vi. [saM.] jenI zaktione| pAra nathI tevuM (paramAtma-tattva) anaMta zruDhi,--DhI,--Ni,~NI (ananta-) srI. [saM.] je zreNInA padanI saMkhyA anaMta heAya te, inphiniTI sirIjha,' (ga.) anaMtAkAza (anantA-) na. [ + saM, maLAza, puM. na.] pAra vinAnuM AkAza anaMtAtmA (anantA-) puM. [ + saM. mAtmA] jenA AtmAnA aMta nathI tevA paramAtmA - anaMtAnaMda (anantAnanda) puM, [ + saM. mAnanta] apAra harSa. (2) jenA AnaMdane pAra nathI tevA paramAtmA-parabrahA anaMtAnubaMdhI (anantAnubadhI) vi. [ + saM. anu, puM.] kadI jAya nahi tevuM (dekha ke duHsvabhAva). (jaina.). (2) kadI chUTe nahi tevA eMdhanavALuM, anaMta bhava baMdhAve tevuM. (jaina.) anaMtAvakAza (anantAva-) vi. [+ saM. vArA] jemAM apAra khAlI bhAga che tevuM (AkAza) anaMtima (anantima) vi. [saM. an + antima] je chelluM nathI tevuM. (ra) vacagALAnuM, musaddA ke kharaDAnA rUpanuM anaMtya (anantya) vi. [saM. an + antya] chelluM nahi tevuM anaMda (ananda) puM. [saM.] e nAmanA aMtamasathI gherAyeluMA eka leka. (upaniSada.) anAkarSaka vi. [saM. an + Albe] kheMcANa na karanAruM. (2) amaneAhara anAkarSaNa na. [saM. an + majjaina] kheMcANanA abhAva anAkalita vi. saM, an + akSiti] nakaLAyeluM, na jaNAceluM, alakSita (2) (lA.) aparicita anAkAra vi. saM. an + h] AkAra vinAnuM, arUpa, nirAkAra AnAkArita vi. saM. an + Avarita] nahi khelAvAyeluM anAkAMkSa [anAkAkakSa) vi. [saM, an + mA'kSA, kha. trI.] AkAMkSA vinAnuM, icchArahita anAkAMkSA (anAkAkSA) srI. [saM. an + -hfsgI] AkAMkSAnA abhAva, anicchA anAkAMkSita (anAkAphakSita) vi. saM. an + AkRkSita] jenI AkAMkSA karavAmAM nathI AvI tevuM, anicchita
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ anAkula(-La) anAkula(La) vi. [saM, an + mAvuo] svastha, akSubdha, sthiracitta anakRSTa vi. saM. an + mAhe] nahi kheMcavAmAM AveluM. (2) nahi kheDavAmAM AveluM anAkramaka vi. saM. an + mAma] AkramaNa na karanAra, humale| na karanAra anAkramaNu na. [saM. an + mAmaLa] AkramaNanA abhAva, caDAI na karavI e anAkramaNa-karAra chuM., a. va. [sa. +jue 'karAra'.] ekabIjA rASTra ke pradeza upara AkramaNa-caDAI na karavAne lagatI parasparanI bAMhedharI, 'nAna-aMgresana paeNkeTa' ananya vi. saM. an + mA] AkramaNa na karI zakAya tevuM. (2) na oLaMgAya tevuM anAkAMta (-krAnta) vi. [saM. an + AntrAnta] jenA upara AkramaNa karavAmAM AvyuM nathI tevuM anAkhyAta vi. [rsa. an + maththAta] kahevAmAM na AveluM, akathita, jAhera karavAmAM na AveluM. (2) nAma pADayA vinAnuM anAnyeya vi. [saM an + Asthe] na kahevA jevuM, avarNa nIya, akathya anAgata vi. [saM. an + Ata] je haju AvyuM na hoya tevuM. (2) bhaviSyamAM na thavAnuM agati strI. [saM. an + jJA-naiti] aprApti anAgama puM. saM. an + Ama] AvavAnI kriyAna abhAva. (ra) azAstra. (3) azAstrIya anAgamana na. [saM. an + Agamana] na AvavApaNuM anAgamika vi. saM. mata + ameiLa] zAstramAM na hoya tevuM, zAstrane asaMmata, azAstrIya aSNamya vi. [saM. an + Arthi] na AvI zake tevuM a-nAgara vi. [saM.] asaMskArI. (2) asabhya. (3) acatura, khAdhuM. (4) grAmINa, gAmaDiyuM anAgara-tA strI, -tra na. [saM.] nAgarapaNAne abhAva a-nAgarika vi. [saM.] jue 'a-nAgara'. anAgarika-tA strI. [saM.] ziSTatAnA abhAva. (2) gAmaDiyApaNuM anasa vi. saM. an + At] niraparAdha, binagunegAra. (2) niSpApa atAgaMtuka (-gantuka) vi. [saM. mana + Avatu] enI meLe na AvyuM hoya tevuM anAgAmI vi. [saM, an + mAmI, puM.] niha AvanAruM. (2) nirvANamArganI traujI bhUmikAe pahoMceluM. (bauDha.) anAgAra, "rika vi. saM. mana + mAra, baLa]i jue anagAra'. anAgraha puM. saM. an + AA-pra] AgrahanA abhAva, tANakheMca-harDanA abhAva anAyahI vi. [saM. an + mAgrI, puM.] Agraha na karanAruM anAprAta vi. saM. an + AdhAta] na saMdheluM. (2) (lA.) na bhAgaveluM _2010_04 4 anAya anAca na. sItAphaLa, ana" anAcAra puM. [rsa, an + mA~cAra] AcAra-sartananA abhAva, (2) durAcAra. (3) sikarmabhraSTatA. (4) kharAba cAla, kurIti. (5) pacakhANanI hadanuM ullaMghana, AcAravyavahAranA bhaMga. (jaina.) anAcArI vi. [. mana pALanAruM. (2) karmabhraSTa. (3) adhI. anAnna, anAcchAdita vi. saM. man + gAjana, AA0] DhAMkeluM nahi tevuM, bichAveluM nahi tevuM. (2) ughADuM, khulluM macArI, puM.] AcAra nahi vyabhicArI. (4) patita, anAja na, saM. manAya >prA, mumtana] pazupaMkhI ane mANasanA khAvAmAM AvatuM dhAnya, ana. [neA kIDA (3.pra.) anAja upara jIvatuM prANI, mANasa. nA duzmana (reM. pra.) kAmadhaMdhA vinAOA paDayo paDayo khAnAra mANasa, ALasu mANasa. bbharavuM (rU. pra.) anAjane! saMgharA karavA.] anAjIva puM. [saM. an+ mA-nIva] gujarAna vagaranuM. (2) niHspRha, (jaina.) anAjIvI vi. [saM. an + mA-gIvI] tapanA kuLanI icchA vinAnuM, niHspRha (jaina.) anAja-grehAma na. [jue 'anAja' + 'godAma'.] anAja rAkhavAnI vakhAra anAja-(i-3)pA puM. (jue 'anAja' + 'aM.] anAjanuM jyAMthI vitaraNa karavAmAM Ave tevuM sarakArI sthAna anAja-niyAmaka vi., puM. [jue 'anAja' + saM.] anAjanI heraphera vagere upara kAbU dharAvatA sarakArI amaladAra, 'phuDa-kanTrolara' anAja-nirIkSaka vi., puM. [jue 'anAja' + saM.] anAjanI heraphera vagere upara tapAsa rAkhanArA UtaratI kakSAnA sarakArI mANasa anAja-prApti srI. [jue 'anAja' + saM.] anAjavasUlAta zrI. juo 'anAja' + 'vasUlAta'.] sarakArI saMgraha ane vitaraNa mATe kheDUta vagere pAsethI anAja meLavavAnI kriyA anAjJA zrI. saM. an + AjJA] ajJAnA| abhAva. (ra) nAmaMjUrI anAjJAkArI vi. saM. an + JajJA., puM.] AjJAne amala na karanAruM, hukama pramANe kAma na karanAruM anAjJAta vi. saM. an + AzAta] jene AjJA karavAmAM nathI AvI tevuM anAjJApita vi. saM. an + mA[[0] (sarakArI yAdImAM) je karmacArIne cAkkasa prakAranI sattA na maLI hoya tevuM, nAtagaeNjheTeDa' anoya vi. saM. an + Aze] jene hukama karI na zakAya tevuM. (2) je vize hukama na karI zakAya tevuM anAtha na. [saM] mAtra nartaka upara AdhAra rAkhanAruM nATaya (jemAM samAjanuM kAI anukaraNa nathI). (ra) vi. bhajavI na zakAya tevuM
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ anADa(%) anAmI : tivuM anAha-8) paM. nukasAna, bagADa, (2) aDacaNa, vigha anAdi vi. [saM. mana + mA]i jene AraMbha jANavAmAM anADI vi. [+gu, "I' ta. pra.] nukasAna karanAruM, tephAnI nathI Ave tevuM (paramAtma-tattva). (2) atiprAcInatama, anADI-hA , ba. va. [+ juo "vaDA."] anADInA jevuM (3) sanAtana vartana anAdi-anaMta (anata) vi. siM, saMdha nathI karI] jene anAha jue "anADa." AraMbha nathI ane jene aMta nathI tevuM (paramAtma-tatva) anADhatha vi. [saM. mana + kADha] bharapUra nathI tevuM, khAlI. anAdi-paraMparA (-paramparA) strI. [saM.] ati prAcIna kAlathI (2) asamRddha cAkyuM AvatuM sAtatya anAta5 chuM. [saM. ana + mAtaY] taDakAne abhAva, zILuM, anAdi-madhyAMta (-madhyAnta) vi. [saM.] Adi madhya ke aMta chAMyaDo vinAnuM, sanAtana, nitya anAtIta vi. [saMtAbhAsI] saMsArane oLaMgI pele pAra anAta vi. [saM. mana + mAta] jene Adara (mAna) ApapahoMcanAruM (jIva.) (na.) vAmAM Avela nathI tevuM. (2) tiraskRta, dhika-kRta, taraDAyeluM anAtura vi. [saM. mana + mAtu] AturatA vinAnuM, gabharAyA anAdeya vi. saM. mana + mAre] svIkArI na zakAya tevuM, vinAnuM. (2) bedarakAra, lAparavA agrAhya anAtma, 0ka vi. [saM. mana + Atman + ] jemAM AtmA anAdeza muM. [sa. mana + mAre4] Adeza-AjJAne abhAva nathI tevuM. (2) mUrkha, ajJAnI anAdhanaMta (-nata) vi. [sa. anAdri + anag, saMdhithI], anAtmadarzI vi. [saM. mana + mArama0, pR.] AtmAnuM jene anAdaMta (-ghanta) vi. [sa. mana + mAdri + ad, sIMdhathI] darzana-jJAna nathI tevuM ja "anAdi-anaMta'. anAtmadharma chuM. [saM. mana + mArama0] jaDa dehane dharma, jaDa- anAdhAra vi. [sa. mana + AdhAra] AdhAra vinAnuM, nirAdhAra, vAdI lakSaNa, zArIrika dharma. (tarka) (2) (lA.) garIba, dIna, anAtha anAtmabuddhi strI. [saM. ana + mAma] jaDa cetana sarvatra anAjyAtmika vi. [sa. mana + zALA] AdhyAtmika nathI AtmA che evI buddhine abhAva. (dAMta) anApta vi. [sa. mana + mA] na meLaveluM. (2) najIkanuM anAtmabhAva pu. [saM. mana + mArama0] anAtmabuddhi, (2) saguM na hoya tevuM. (3) vizvAsapAtra na hoya tevuM garvarahitapaNuM. (3) pitApaNAne-svakIyatAne abhAva anAga paM. [saM. mana + mA-mo] e nAmanuM eka jAtanuM anAtmavAda 5. siM] AtmAnuM astitva nathI evA prakArane mithyAtva, viparIta zraddhA. (jaina). siddhAMta. (2) dehAtmavAda, jaDavAda, cArvAkamata anAmata-mika) vi. [sa.] nAma vinAnuM, nanAmuM. (2) anAtmavAdI vi. [4, pR.] anAmavAdamAM mAnanAra, (lA.) sarvotkRSTa nAstikavAdI anAmata vi. [ara. "amAna-prAmANikatA, vizvAsupaNuM] anAtmA 5. siM mana + mAma] Atmatatvano abhAva. saMbhALa mATe sepelI vastu, thApaNa DipojhiTa. (2) (2) vi. [sa., pR.] jaDa (padArtha) bhaviSyanA upaga mATe rAkhavAmAM AvatuM, "rijharva. anAtmIya vi. siM. mana + ArmI] pitAnuM nahi tevuM, [mUkavI (rU. pra.) keI ne tyAM rakama thApaNa tarIke mukavI.] pArakuM. (2) saguM nahi tevuM, saMbaMdha bahAranuM anAmatakhAtuM na. [+ juo "khAtuM'.] pelI rakamanI levaDaanAmya vi. [saM. mana + mAra] je AtmAne lagatuM nathI devaDanuM cApaDAmAMnuM khAtuM, "DipojhiTa ekAunTa [asahAya anAmata-dAra vi. [+ phA. pratyaya] anAmata mUkanAra, "TrasTI anAtha vi. saM.] nAtha vinAnuM, nadhaNiyAtuM. (2) azaraNa, (ma. 2) anAtha-gRha na. [3, 5, na.], anAthAlaya na. [+sa anAmata-mUDI strI. [+ juo mUDI'.] thApaNa tarIke mukelI rakama mAccha, , na], anAthAzrama , na. [+ saM. mAzrama, pR.] anAmatI vi. [+gu. "I' ta.pra.] anAmatane lagatuM, mAbApa vinAnAM bALakene Azraya ApI ucheravAnuM kAma thApaNa tarIke mukeluM karatI saMsthA anAmaya !., na. [saM. an + kAma, .] regane-mAMdagIne anAtha-tA strI. [saM] anAthapaNuM abhAva, taMdurastI. (2) kSemakuzaLatA. (3) vi. taMdurasta, (4) anAthadhu (-badhu) . [saM.] anAthane sahAya karanAra kSemakuzaLa a-nAdhyuM vi. [ + ja "nAthavuM' + gu. "yuM" + bhU. 5] nAhyA anAmika ja "a-nAma', vinAnuM. (2) (lA.) niraM kurA anAmikA strI. [saM] hAthanA paMjAnI TacalI pahelAMnI aAMgaLI anAdara kuM. [saM. mana + mAra) Adarane abhAva, aprIti. anAmiSa vi. [sa. man + mAnavuM] mAMsarahita, nirAmiSa (2) apamAna, tucchakAra, tiraskAra anAmiSAhArI vi. [+sa. mAdArI, 5.] mAMsane AhAra na anAdara-bharyuM vi. [+ ja "bharavuM' + gu. "yuM" bha] karanAruM, zAkAhArI anAdarathI bhareluM, asabhya, techaDuM, "Disa- ripekaTaphula'. anAmI vi. [+gu. 'I" ta. pra.] anAma, nAma vinAnuM, anAdaraNIya vi. [saM. mana + mArI ] Adara na karavA nanAmuM. (2) nAmanA-kIrti vinAnuM. (3) zuddha jAtinuM. (4) paM. jevuM, upekSya (2) tiraskArane pAtra (lA.) paramezvara bhaka-5 2010_04 tevuM
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ anAyaka anAyaka vi. [saM.] nAyaka-netA vinAnuM. (2) (lA.) ataMtra, avyavasthita anAyata. vi. saM. an + mAvata] lAMbuM nAke tevuM, TUMkuM anAyatta vi. saM. an + mAtta] tAbe nahi tevuM, svataMtra anAyAsa kri. vi. [se. an+ mAvAsa] zrama vinA, mahenata vinA, saraLatAthI anAyu vi. saM. an+mAyuk] jene pharI janma nathI tevuM, kevaLa, tIrthaMkara kaeNTinuM. (jena.) anAyuSya na. [saM. an + Ayukta] AvaradAnI achata. (2) vi. lAMkhA AyuSane nukasAna karanAruM anAceAgika vi. [saM. an + moni] Ayogika -sAvadhAna nahi tevuM, asAvadha, asAvadhAna, bedarakAra anAyeAjita vi. [rsa, an + Ayonita] Ayojana karavAmAM nathI AvyuM tevuM, anirdhArita anAra na. [phA.] dADama, (ra) dADamanuM jhADa, dADamaDI. (3) dADamanA AkAranI dArakhAnAnI kAThI anAra-kaLI zrI.[+jue 'kaLI'.] dADamanI kaLI, dADamanuM bI anArata vi.[ saM. an + mA-ta] cAlu, satata. (2)na. sAtatya. (3) atyaMtAbhAva. (tarka.) anArabdha vi. saM. an + ArSa] nahi AraMbheluM, zarU na kareluM anAravA strI. AMbAnI e nAmanI eka jAta anArathI srI. [maM.] baMgALAnA AMbAnI e nAmanI eka UMcI jAta abhAva, anAraNuM na. ceAkhAnA leATanuM khanAvAtuM eka pakavAna anAraMbha (--rambha) puM. [saM, an + Aramma] AraMbha na karavApaNuM. (2) jIvane upadrava na karavA e, (jaina.) anArAgya na. [saM. mar+ mo] ArogyanA AjArI, mAMdagI. (2) vi. AjAra, mAMduM anArAyakara vi. [saM.], anAryakArI vi. [saM., puM.] mAMdagI lAvanAruM, taMdurastI bagADanAruM anAva na. [saM. an + mAnava] RjutAnA abhAva, kuTilapaNuM. (2) vi. asaraLa, kuTila anArtava na. [se, man + mAteva] strInuM rajasvalA thavAnuM baMdha thayuM e. (2) vi. kamaiAsamanuM anArtavA vi., strI. [x.] rodarzana na thayuM hoya tevI strI anArthika vi. saM. an + ASi] nANAMnI daSTie jotAM nukasAna karanAra anAvi. saM. an + mAz] bhAnuM nahi tevuM, sUkuM, keruM (ra) (lA.) svabhAve kaThAra, lAgaNIhIna anAtA zrI. [saM.] bhInAzanA abhAva, sukavANa, (2) (lA.) snehanA abhAva, lAgaNInA abhAva anArya vi. saM. an + Artha] je Arya nathI te, asabhya. (2) Arya jAtinAthI juduM. (3) jyAM AryaMnA vasavATa nathI tevuM. (4) (lA.) asaMskArI, mleccha, (5) durAcArI, (6) adhama, (7) nAlAyaka. (8) kuTila svabhAvanuM anArya-karma na. [sa.] Aryane zAbe nahi tevuM kAma _2010_04 st anAzramI anA-tA sro., "stya na, [saM] anAryapaNuM anArya-juSTa vi. [saM.] anAryAe seveluMAcareluM anArSa vi. [saM. an + mArya] RSiene lagatuM na hoya tevuM. (2) avaizvika anAlasya na. [rsa,an + [Ajastha] ALasanA abhAva, sphUrti. (ra) vi. sphUrtivALuM anAlaMba (lamba) puM. [saM. man + Ava] avalaMbana-TekAnA abhAva. (ra) (lA.) udvega, viSAda. (3) vi. TakA vinAnuM, nirAdhAra anAvakArya vi. saM. an + jae AvakArya'.] AvakAra nahi ApavA jevuM. (2) (lA.) aNagamatuM anAtha (ta) (-Dala, stya) strI. [gu. 'ana' + jue 'AvaData'.] AvaDatanI khAmI, akauzala anAvaraNu na. [saM. man + AvaLa] DhAMkelAne khulluM karavuM e anAvaraNIya vi. [saM, man + Avar] khulluM karavAne yAgya, DhAMkI na rAkhavA jevuM anAvartaka vi.saM. manu + Ava], anAvatI vi. saM. an + Ava+, puM] Avartana-karI AvavApaNuM na pAmanAruM, nAna-rikaranTa' anAvarSaNu na. [sa, ar+mA-va0] vRSTinA abhAva, anA vRSTi anAvaluM(-LuM) vi.saM. anna-56-> prA. annanajIka-anAvaluM' gAma, tyAMnuM] anAvaLA gAma uparathI jANItI brAhmaNa jJAtinuM. (saMjJA.) anAvazyaka vi. [saM, an + mAva] Avazyaka nAke tevuM, binajarUrI anAvazyaka-tA zrI. [saM.] binajarUriyAta anAviddha vi. [saM. mana + Avi] nahi vIdheluM, akhaMDa, AkhuM. (2) (lA.) niha bhAMgeluM anAvirbhUta vi. [saM. an + Avi.] AvirbhAva na pAmeluM, apragaTa anAvila vi. saM. an + maneiha-kAdavavALuM] kAdava vinAnuM (2) svaccha, ceAkhkhu, (3) saMskRta zabda mULa samajhI anAvaLA brAhmaNoe sudhArI lIdheluM peAtAnI jJAtinuM nAma. (sa~jJA.) anAviSkRta vi. saM. an + aviva] khulluM na kareluM, aprakaTita, tirohita anAvRta vi. saM. an + AvRta] nAhU vIMTeluM. (2) nahi DhAMkeluM anAvRta-bIja vi. [saM.] khullA bIjavALuM anAvRtta vi. saM. mana + mA-vRtta] pAchuM na vaLeluM anavRtti strI [rsa. ane+mAvRtti] AvartananA abhAva, pharI AvavuM na paDe e. (ra) (lA.) meAkSa anAvRSTi strI, [saM. man+mAvRSTi] varSAnA abhAva. (ra) varSAnA abhAvane kAraNe paDatA duSkALa a-nArI vi. [saM., puM.] nAza na pAmanAruM, avinAzI anAzramI vi. [saM, an + mAzramI, puM.] Azrama vinAnuM. (2) Azramadharma pramANe nahi vartanAruM. (3) (lA.) patita, bhra
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ anAzrita anAzrita vi. saM. an + Ja-zrita] Azare rahevAnuM jene nathI maLyuM tevuM, nirAdhAra anAsakta vi. saM. mana + mA-sata] Asakti vinAnuM, niHspRha, nihi anAsakti strI. [saM. an + mA~-fa] Asakti-laganInA abhAva, niHspRhatA, nime hitA anAsara ta., . 1. [ara. '-sur'-tattvanuM ba. va. 'anAsir] islAmanA tattvajJAna pramANenAM havA Ataza pANI ane jamIna e cAra mULa tattva anAsAhita vi. saM. an + a-sAhita] prApta na kareluM, na meLaveluM, aprApta anAsAdya vi. [saM. an + AjJAca] prApta karI na zakAya tevuM, aprApya anAsika vi. [saM.] nAka vinAnuM, nakaryuM. (2) zrIkhA nAkavALuM anAsUra, tI kri.vi. acAnaka, ajANatAM anAsthA zrI. [a. an + AyA] zraddhAtA abhAva . (ra) (lA.) anAdara, abhAve anAtmaya puM. [saM. an + Ahvaa] guruvacanane abhAva. (jaina.) (2) vi. gurunA Adeza na sAMbhaLanAra (jaina.) anAsvAdita vi. saM. an + AvA.] nahi cAkheluM. (ra) (lA.) bheganyA vinAnuM anAhata vi. saM. an + mahata] jene AghAta pahoMcADavAmAM nathI AnyA tevuM. (2) nahi TIpeluM. (3) puM. zvAsa-ucchavAsa letAM thatA zarIramAMnA aMtardhvani, anahadanAda. (yoga.) (4) na. zarIramAM rahela manAtAM cha cakrAmAMnuM bAra pAMkhaDInuM e nAmanuM kAlpanika eka cakra. (taMtra.) anAhata-cakra na. [saM.] e jue 'anAhata(4).' anAhata-nAda huM. [saM.] jue 'anAhata(3).' anAha-pada na. cauda AMgaLanuM mApa (kaDiyA-sutAra vagerenA gaja uparanuM) anAhAra puM. [saM. an + mAndhAra] AhArane| abhAva, upavAsa anAhArI vi. [sa., puM.] upavAsI. (2) AhAramAM na gaNAya tevuM (khAgha). (jaina.) anAhArye vi.saM. an + AhAtha] laI jaI zakAya nahi tevuM, harI laI javAya nahi tevuM. (2) khAvA yeAgya nahi tevuM anAhitAgni vi. [saM. an + Adita + agni] jeNe vidhipUrvaka agninuM yajJa-yAga-hema vagere mATe sthApana na karyuM hoya tevuM anAhata vi. [sa, an + AA-phUta] na lAvavAmAM AveluM, aniyaMtrita, vaNane taryuM. (2) (lA.) na dhAreluM anALa (-Lya) strI. [rsa, kannAau] zvAsanaLI, unALa. [ca(-Dha)vI (rU, pra.) zvAsanaLImAM pravAhI ke anna jatAM amaMjhaNa thavI] anikAma vi. [saM.] nizcaya vinAnuM. (2) thADuM, apa. (jena.) aniketa, -tana vi. [saM.] nivAsa-sthAna vinAnuM. (2) (lA.) saMnyAsI. (3) laTakatuM, ramatArAma _2010_04 67 a-niyata a-nigAha srI. [ + phA.] mIThI najarane abhAva, avakRpA, aniyA a-nigraha puM. [saM.] pakaDaneA abhAva, muktatA. (2) saMcamane abhAva. (3) khaMDananeA abhAva aniyaha-sthAna na. [sa.] khaMDanane| prasaMga UbhA na thAya evI paristhiti, (tarka.) a-nithA svI. [+jue dhanadhA'.] jue 'a-migAha'. aniccha vi. saM. an + phjhjhA, kha.trI.] * icchA vinAnuM, niHspRha anicchanIya vi. saM. mana + jae icchanIya'.] icchavA lAyaka na hoya tevuM. (2) aNagamatuM. (3) azula anicchA strI. [saM, an + rUThThA] icchAne abhAva, nAmarajI, niHspRhatA, (ra) (lA.) nArAjI, nAkhuzI anicchA-vartI vi. [saM., puM.] bIjAMonI icchA ke sattA nIce na rahetAM sAmUhika svAyata sattA dharAvatuM, eNTAnAmasa' (u. te.) anicchita vi. [saM, an + ja aNagamatuM. (3) na dhAreluM + 'cchita'.] na iccheluM. (2) anicchu, kavi. [saM, man + rUThThu, 0] IcchA na karanAru a-nitya vi. [saM.] nitya nahi tevuM, azAzvata, asthAyI, 'veriyebala', (2) nazvara, kSaNabhaMgura, vinAzI. (3) je rAzinuM mUlya athavA je hiMdunuM sthAna badalAtuM rahe tevuM, vikArI, inphonsTanTa', veriyebala'. (ga.) anitya-tA srI. - tya na. [saM.] kSaNabhaMguratA, nazvaratA anidA strI. [de.prA. maLivA] aANapaNe karelI hiMsA. (jaina.) (2)cittanI vikaLatA. (jaina.)(3) bekhabarapaNuM, ajJAna. (jaina.) -nidAna vi. [saM.] vi. tapa vagerenuM agAuthI phaLana mAganAruM. (jaina.) a-nidra vi. [saM.] UMdha vagaranuM. (ra) (lA.) sAvadha, sAvaceta. (3) ajJAnaraheta a-nidrA zrI. [saM.] ujAgare. (2) ujAgarAnA roga anidrAjanaka vi. [saM.] UMdha dUra karanAra anidrA-rega puM. [saM.] UMdha na AvavAne rega anidrA-zrama puM. [saM.] ujAgarAnA thAka anipuNa vi. [saM.] hoziyAra nahi tevuM, apravINa, akuzaLa, (2) aNaghaDa a-nibaddha vi. [saM.] nAha.bAMdheluM, ThThuM, (2) haLavA prakAranuM [nibaMdha (--anya) (rU.pra.) haLavA prakAranA nibaMdha, lAiTa-ese' (A.khA.)] a-nimaMtrita (-mantrata) vi. [saM.] jene nimaMtraNa ApavAmAM nathI AvyuM tevuM, vaNanAtaryuM, teDAvyA vagaranuM animitta, ka kri.vi. saM.] kAraNa vinA, akAraNa animiSa, animeSa vi. [saM.] AMkhane palakArA paNa na mAratuM hoya tevuM. (2) (lA.) sAvadhAna, sAvaceta aniyata vi. [saM.] nakkI-ceAkkasa kareluM nahi tevuM, anizcita. (ra) niyamathI mukta, 'phrI' (ma. na.). (3) na. je rAzinuM mUlya athavA je hiMdunuM sthAna koI niyamane adhIna na hAya te. (ga.)
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ * a-niyatakAlika a-niyatakAlika, aniyatakAlIna vi. [saM.] samayanuM jene baMdhana nathI tevuM, aceAkkasa samaye thanAruM a-niyati strI, [sa.] niyamA abhAva, anyavasthA. (2) (2) svacchaMda, ApamukhatyArI, 'zrI-vila' (ma, na.) a-niyama puM. [x.] niyamA abhAva, anyavasthA a-niyamita vi. [saM.] niyama pramANe na thatuM hoya tevuM, vagara niyame thatuM aniyamita-tA strI, [saM.] kAma vagere karavAmAM samayanA baMdhananA abhAva, avyavasthA, asaMgati, 'eNnAmathI' a-niyaMtraNa (-ya-traNa) na. [saM.] niraMkuzatA aniyaMtrita (-catrita) vi. [saM.] niyaMtraNa-aMkuzamAM nathI tevuM, nira kuza aniyaMtrita-tA zrI. [saM.] aMkuzane! abhAva, niraMkuzatA aniyaMtrya (cantya) vi. [saM.] aMkuzamAM AvI na zake -lAvI na zakAya tevuM aniyukta, a-niyejita vi. [saM.] jenI nimaNUka karavAmAM nathI AvI tevuM anirAkaraNa na. [saM.] khulAsAnA abhAva, (ra) samAdhAna upara AvavAnA abhAva a-nirAkaraNIya vi. [saM.] jenA khulAsA ApI zakAya -lAvI na zakAya tevuM a-niraka vi. [saM., na.] ~rtA vi. [saM., puM.] nirAkaraNa na karanAruM aniraSkRta vi. [saM.] jenA khulAsA karavAmAM-ApavAmAM nathI AvyA tevuM aniruddha vi. [saM.] rokavAmAM nahi AveluM, na aTakAveluM. (2) (lA.) niraMkuza, svacchaMdI. (3) svataMtra, mukta. (4) puM. zrIkRSNanA putra pradyumnaneA putra. (sa~jJA.) a-nirUpita vi. [saM.] je kahevAmAM AvyuM varNita karavAmAM AvyuM nathI tevuM, vaNa-kachyuM r a-nirSa puM. [saM.] aTakAyatanA abhAva, niraMkuzatA a-nizaSya vi. [saM.] aTakAvI-thaMbhAvI na zakAya tevuM anirgata vi. [saM.] bahAra na nIkaLeluM a-nirNaya puM. [saM.] nirNayane abhAva, nikAla thayA vinAnI sthiti, bheMsale na thayA-karyAnI sthiti a-nirNAyaka vi. [saM.] nirNaya lAvI na zakanAruM, nikAla na karanAruM, khulAsA lAvI na ApanAruM a-nirNIta vi. [saM] jenA nirNaya-bhikAla-pheMsale nathI thayA - apAyA-karAyA tevuM. (2) Amazcita. (3) samasyArUpa aneluM, 'prAamaeNTika' (. khA.) aniNaeNya vi. [saM.] jenA niNaeNya-nikAla-phsale na thAyaapAya-karAya tevuM. (ra) (lA,) gUMcavADAbhareluM -nirdiSTa vi. [sa.] jenA nirdeza-ullekha nathI thayA tevuM, na sUcavAyeluM, anulikhita a-nirdeza puM. [x.] anullekha, asUcitatA. (ra) agresi ThekANuM a-nirdezya vi. [saM.] anullekhanIya, avarNanIya, akathya. (ra) na. parabrahma _2010_04 18 anivArya-tA anirdezya-tA strI, [rsa.] anirvacanIyatA a-nirdhArita vi. [saM.] nakkI karavAmAM na AveluM, aceAsa a-nirdhAryuM vi. [saM.] jenA vize kAMI nakkI karavAmAM na AvI zake tevuM, jenA vize kAI dhAraNA na karI zakAya tevuM a-nibaMdha (-baeNnka) puM. [saM.] AgrahanA abhAva. (ra) vi. dAkha vinAnuM, baMdhana vinAnuM. (3) svataMtra, svAdhIna, e-kAbU anie dhanIya (--rbandha-) vi. saM.] kAbUmAM na AvI zake tevuM, taddana mukta anirmama vi. [saM.] mamatA dharAvanAruM. (2) (lA.) mAyALu a-nirmala(-La) vi. [saM.] nirmaLa nahi tevuM, asvaccha anirmala(--La)-tA strI, [rsa,] asvacchatA, gaMdavADo a-nirmita vi. [saM.] racavAmAM na AveluM, akRtrima. (ra) (lA.) svAbhAvika, kudaratI anirmAkSa puM. [saM.] meAkSaneA saMpUrNa abhASa, saMpUrNa chuTakAro, mekSanuM na thavApaNuM a-nirvacana na. [saM.] vyAkhyAnA sarvathA abhAva, jemAM cesa svarUpanA phrAI paNa rUpaneA khyAla nathI tevI sthiti, anirdezyatA a-nirvacanIya vi. [saM.] jenI kAI paNa prakAranI vyAkhyA na thaI zake tevuM, avarNanIya, akathanIya anirdecanIyatA strI. [saM.] anirvacanIyapaNuM a-nirvAcya vi. [x.] ja a-nirvacanIya,' anirdezrcatA strI. [saM.] jue anirvacanIya-tA.' anirbhrApya vi. [saM.] zAMta na thaI zake tevuM, bujhAvI na zakAya tevuM anirvAha puM. [saM.] siddhi-saMsiddhi-prAptine abhAva a-nirvAhA vi. [sa.] calAvI laI zakAya nahi tevuM a-nirviSuNNa vi. [sa.] nirveda-kheda na pAmeluM. (2) na thAkeluM, nahi kaMTALeluM ativiSNu-tA strI. [saM.] nirvedanA abhAva. (2) thAka - kaMTALAnA abhAva a-nivRti zrI. [saM.] zAMtinA abhAva, azAMti. (2) asvasthatA, becenI a-nineM puM. [sa.] kheDanA abhAva. (2) vairAgyanA abhAva anirveda-vAda puM. [saM.] AzAvAda, oNpTisijhama' aniveMDhavAdI vi. [sa, puM.] AzAvAdI, oNpTimisTa' anila puM. [saM.] vAyu, pavana. (ra) mithuna rAzinA e nAmane tArA, DelTA jemanerama.' (saMjJA.) (khagALa.) a-nilayana na. [saM.] dharabAra vinAnI sthiti. (2) vi. AdhAra vinAnI sthitinuM, anAdhAra a-nivaC puM. [sa.] meAkSa, mukti. (jaita.) a-nivartana na. [saM.] pAchA na karavApaNuM. (ra) meAkSa, mukti a-nivartI vi. [saM., puM.] pAchuM na karanAruM a-nivAra vi. [sa.] aTakAvI na zakAya teTaluM. (2) (lA.) puSkaLa, bahu a-nivAraNIya, a-nivArya vi. [rsa,] nivAraNIya-sivAya nahi tevuM, aTakAvI-vArI na zakAya tevuM, akra. (ra) (lA.) jarUrI, Avazyaka anivArya-tA strI, [saM.] anivAraNIyapaNuM
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ anivAsitva anuanivAsina na. [sa, jAgIradAra potAnI mAlikInI jamInanI aniruddha vi. [saM.] nahi choDeluM. (2) dhaNI ke sahiyArInI Upaja paradezamAM rahI kharce evI vahIvaTanI rIta anumati vinAnuM. (jaina) anivAsI vi. r{.] nivAsa karI rahyuM na hoya tevuM anitAra 5. [.] pheMsalAne abhAva. (2) cukavaNAne anivRtta vi. [sa.] nivRtta - kAreka na thayeluM. (2) pAchuM na abhAva. (3) chuTakArAne abhAva [cAlu heya evI sthiti anihata vi. [saM.] nahi mAreluM, na haNAyeluM. (2) upaanivRtti strI, saM.] nivRttino abhAva, kAmakAja karavAnuM sarvAdithI eTale parISaha-upadrava vagerethI nahi jitAyeluM, anivagha vi. [sa.] nivedana karavA-jaNAvavA lAyaka nahi upasargathI parAbhava na pAmeluM. (jena) (3) tuTe nahi tevA tevuM. (2) devane dharAvI na zakAya tevuM AyuSavALuM. (jaina) anivezI vi. [sa, puM] veza-sthAna -raheThANa vinAnuM anihAM ke.. [ja, gu. nitsaM. mana+ "hA" ugAra] anizcaya puM. [saM] nizcaya-nakkIpaNAne abhAva, anirNaya, ane e- gu. mAM vAkathAraMbhe padyamAM nirarthaka anizcitatA vaparAto ugAra anizcala(La) vi. [8] asthira, Dhacupacu svabhAvanuM anihita vi. [. na mukeluM. (2) na saMghareluM anizciAyaka vi. [saM.] nizcaya na karI ApanAruM, jemAMthI aniMdanIya (nida), aniMdya (nijo) vi. [sa.] jenI kAMI nizcaya na nIkaLe tevuM niMdA na karI zakAya tevuM, nirdoSa (2) (lA.) vakhaNAyeluM anizcAyakatA strI, .1 nizcAyakatAne abhAva aniMdita (nidita) vi. [.1 na niMdAyeluM, nirdoSa. (2) anizcita che. [4] nakkI nahi tevuM, acokkasa prakAranuM. (lA.) vakhaNAyeluM. (3) uttama, prazasta (2) jemAM nizcayane arthanathI tevo (sarvanAmano eka prakAra.) anidriya (anidraya) vi. [saM. mana + ] jene Idriya (vyA.) ['vaMganesa' (A.bA.) nathI tevuM (siddha leTinuM). (jena.) anizcitatA strI,-tva na. [saM] anizcaya, (2) aspaSTatA, anIka na. [] senA, sainya, lakara teivuM, apAra ananizcaya puM. [saM] nizcayane abhAva. (2) vi. jenA vize anITha vi. [saM. ma-niSita->prA. maNidima-1 ghaTe nahi kaze nizcaya karI-lAvI--ApI na zakAya tevuM. (3) jenI anIka8, - vi. [saM. maniSTha--->prA. maTTiksa-] kimata acokkasa heya tevuM. (ga.) aNagamatuM. (2) azubha, amaMgaLa aniSiddha vi. siM] jene koI paNa prakAranA upayoga mATe anIti jhI. [saM.] nItine abhAva, anAcAra, durAcAra. niSedha nathI karavAmAM Ave tevuM, manA nahi kareluM (2) (lA.) atyAcAra a- niSa vi. [saM] jene nevedha na thaI zake tevuM, manA na anIti-kAraka vi. [sa.] anItinuM karanAruM karI zakAya tevuM anIti-bharyu vi. [+juo bharavuM' +. "yuM' bhU. 3, aniSkAsinI li, zrI. [saM.] jene kADhI mukI na zakAya anItimaya vi. [sa.] anItivALuM tevI (strI). (2) adaba vALI (strI) anIti-mUlaka vi. saM.] anItimAMthI thayeluM aniSTa vi. [saM. mana + 9] na icacheluM, aNagamatuM, arucikara. anItiyukta vi. [saM.] anItivALuM (2) azubha, a-maMgaLa, (3) na. bhaMDuM, bUruM, ahita.(4) anIsita vi. [sa ana +pli] na iccheluM, anicchita. nukasAna, hAni [[sa, muM.] amiSTa karanAruM (2) kriyA vaDe jene prApta karavAne kartA icchato na hoya aniSTa-kara, aniSTa-kAraka vi. [saM], aniSTakArI ji. tevuM (karma). (vyA.) aniSTa-mUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM aniSTa che tevuM, anIza vi. [sa, mana + rA] uparI vinAnuM. (2) asamartha aniSTakara " [thaze e saMdeha anIzatA strI. [saM.] anIzapaNuM. (2) asamarthatA aniSTa-zaMkA (za) strI [sa.] aniSTanI zaMkA, aniSTa anIzvara vi. [sa. an + 54] Izvara vinAnuM. (2)na-dhaNiyAtuM aniSTa-sUcaka che. [saM] aniSTa thaze evuM sUcavanAruM, apa- anIzvara-tA strI. [saM.] IzvaratAne abhAva zukaniyALa [AzayavALuM anIzvara-vAda 5. [saM.] Izvara jevuM kaMI niyAmaka tatva nathI aniSTa-hetu chuM. [saM.] kharAba udeza. (2) vi. kharAba evo mata-siddhAMta, "eNthIjhama' (hI. gha.) aniSThApatti strI. [+ saM. mApafa] aniSTanuM AvI paDavuM e anIzvaravAdI vi. [sa, j] Izvara jevA tatvane abhAva a-niSTha vi. saM.1 niSThA vinAnuM, AsthA vinAnuM, avizvAsa che evA mata-siddhAMtamAM mAnanAruM, nAstivAdI, "thisTa' aniSTha sI. [saM] niSThAne-AsthAne abhAva (mana. rava.) a- nira vi. [saM] jenuM hRdaya kaThera nathI tevuM, dayAvALuM, anIsa, huM jue aNIzuM. akrUra anIha vi. [saM. mana + hA, ba.vI.] tRSNA-AkAMkSA vinAnuM. aniSpharatA strI. [saM] dayA, akrUratA (ra) nizcaSTa [abhAva aniNata vi. [] apravINa, apUrNa jJAnavALuM anIhA strI. [sa. mana + ] anicchA. (2) ceSTAne aniSpatti strI. si.] a-saMprApti, asiddhi. (2) anIhAM ja "anihAM." a-samApta anu- u5. [saM.] ('pAchaLa" "pachI' nA arthane upasarga ga. mAM aniSpanna vi. [sa.] saMsiddha na thayeluM, na nIpajeluM aneka tatsama zabdomAM vaparAya che.) pAchaLa 2010_04
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ anu-kathana anugama anu-kathana na. [sa.] pAchaLathI anusarIne kareluM kathana. (2) vAtacIta anukaraNa na. [saM.] dekhAdekhI, nakala anukaraNa-kalA(-LA) strI. [saM.] anukaraNa karavAnI AvaData anukaraNa-paddhati strI. siM] joI joIne zIkhavAnI rIta. (zikSaNa.) anukaraNa-vRtti strI. [saM.] anukaraNa karavAnuM valaNa. (2) anukaraNa karavAnI dAnata anukaraNa-zakti strI, [.] anukaraNa karavAnI zakti anukaraNa-zabda 5. siM.] kavanyAmaka ke ravAnukArI zabda, nemeTa-peIyA' (ka.mA.) (bhA.) anukaraNa-zIla vi. [4] anukaraNa karavA TevAyeluM anukaraNiyuM vi. [+ gu. IyuM. " kartavAcaka ta...] anukaraNa karanAruM. karaNathI siddha thayeluM anukaraNiyuM* vi. [+ gu. "IpuM.' kriyAvAcaka ta.pra] anu- anukaraNIya vi. [4] anukaraNa thaI zake tevuM, anukaraNa karavA jevuM anu-kartA che. [saM., muM.] anukaraNa karanAruM, nakaliyuM. (2) AjJAMkita, AjJA pramANe karanAruM anu-karma na. [sa.] anukaraNa, nakala anu-karSaNa na. [saM.] -nI pAchaLanuM kheMcANa (2) artha baMdha- besata karavA mATe pUrvanA vAkayamAM AvI gayelA padane pachInA vAkathamAM levApaNuM. (vyA.) anuka5 chuM. [saM.] mukhya kahapa(vidhi mATenA padArthanI avejImAM zAstra cIdhelo kalpa (java na maLe to ghauM ke khA vAparavAnA prakAranuM vidhAna), gauNa kaha5, avejI prakAra anukaMpaka (-kampaka) vi. [saM.] anukaMpA-dayA rAkhanAruM anukaMpana (-kampana) na. [4] anukaMpA, dayA anu-kaMpanIya (-kampanIya) vi. [saM] juo "anu-kaM." anukaMpA (-kampA) strI, [.] dayA. (2) kRpa, mahera anu-kaMpita (-kApata) vi. saM.] jenA upara dayA batAva- vAmAM AvI che tevuM anukaMpI (-kampI) vi. [saM., .] anukaMpA karanAruM, kRpALu anukaMpya (-kaya) vi. [saM.] anukaMpa karAvAne pAtra anu-kAraka che. [saM.3, anukArI vi. [saM., pR.1 anukaraNa karanAruM anu-kArya vi. [4] jue anukaraNIya'. anu-kAla vi. [saM] samayane anusaratuM, samayocita. (2) kriDAve gya samaye anukAlika vi. [saM.] krama pramANe enA yogya samaye thatuM anu-kIrtana na. [saM] anukathana, (2) guNavarNana. (3) prasiddhi, jAherAta anukula(La) vi. [3] phAvatuM AvatuM, gamatuM, mAphaka AvatuM. (2) (lA.) hitakara, phAyadAkAraka anukula(-La)-te strI, anukUlana na. [sa.] anukuLa thavA -rahevApaNuM, savaLa anukUlita vi. [4] -ne anukuLa karavAmAM AveluM anukuLa jue, "anukUla'. anukuLatA jue "anukUlatA." anu-kRta vi. [saM] jenuM anukaraNa karavAmAM AvyuM che tevuM, nakala karAyeluM anu-kRta zrI. [saM.] anukaraNa, nakala. (2) 5. [sa., strI.] e nAmane eka arthAlaMkAra. (kAvya) anu-keNu chuM. [saM] be samAMtara surekhAne chedatI surekhAnI eka bAjunA eenI uparanA ke nIcenA be khUNAemAM te te khUNe, "kaMraspenDiMga gala.' (ga.) anukta vi. [sa. mana + 31] na kahevAyeluM, adhyAta rAkheluM, akathita. (2) vAkyamAM kriyApadathI vyakta na thatuM (kartA ke karma). (vyA.) anukta-zrAhya che. [saM] kahyA sivAya pakaDI-samajhI levAya tevuM anukti strI. [saM. mana + va7] akathana, anulekha anukrama puM. [4] eka pachI eka AvavuM e, zreNI, hAra, (2) (lA.) rIta, paddhati. (3) vyavasthA, miyama, (4) AcAra, rivAja anukramaNikA, anukramaNI strI. [saM.] anukrama, (2) graMthamAMne viva-prakaraNe vagerenAM pRSa batAvatuM sAMkaLiyuM anukrama-vAra kiM.vi. [saM] anukrama pramANe anukramAMka (-kramA) puM. [+sa, aThTho anukrama batAvate AMka anukrame kri.. [saM. +gu, rA.vi., ke sA.vi., pra.] juo anukrama-vAra'. | [AvatI rokakaLa anukaMdana (dana) na. [saM] keIna raDavAnI pAchaLa karavAmAM anukrAMta (krAnta) vi. [saM] pAchaLa-pAchaLa oLaMgeluM. (2) seveluM, AcareluM anu-kriyA strI. [4] anukaraNa, nakala anuza chuM. [saM.] (lA.) kRpa-dayA-anukaMpAnI lAgaNI anukSaNa krivi. [saM.] kSaNe kSaNe, pratyeka paLe anu-kSitija vi. [saM] kSitijane samAMtara raheluM, samataLa anu-ga kuM. [] anuyAyI, anugAmI. (2) anucara, nekara, cAkara, sevaka (3) pratye nAza pAmatAM pratyanI garaja sArato vyAgha nAgI , posTa-pojhizana'- ""thI' "" "mAM" vagere. (vyA.) anu-gaNana na. [4] vAraMvAra karAtI gaNatarI anugata vi. [saM] pAchaLa gayeluM. (2) (lA.) lAyaka, ghaTatu anugatArtha vi. [+saM. mane maLatA arthavALuM, samAnArthI. (2) sahelAIthI samajhAya tevuM anugati strI. [saM.] pAchaLa javuM e, anusaraNa anugama . [saM.] anugamana. (2) je rUpa ke dharma jeTalA jeTalA padArthonuM grahaNa thaI zake te rUpa ke dharmanuM teTaluM padArthomAM anuta-parovAyelA hovApaNuM. (tarka). (3) pada padaccheda vigraha anvaya vagere vyAkhyAnaprakAra. (jana.) (4) pUrvApara vAkayone artha meLavatAM baMdhabesata artha. (vedAMta.) (5) vizeSa vAta uparathI sAdhAraNa vAtanuM anumAna. (dAMta) (1) amuka zAstra ke amuka puruSe calAvelI AcAra vicAra ane zraddhAnI paddhati, dharma, rilijyana' (ki.ma.) (dharma) 2010_04
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ 71 anu-gamana anutkarSa anugAmana na. [saM.] anusaraNa, pAchaLa javuM e. (2) marelA anuccaya vi. saM. mana + 3ravA] belI na zakAya tevuM patinI pAchaLa satI thavAnI kriyA (2) na bolavA jevuM, [vaNa-beTeluM anugama-kathana. [saM] vyAtivAkaya, udAharaNa, (vedAMta.) anuSi vi. [sa ana +8f8] UMchicha-eThuM nahi tevuM, anugamika vi. saM.] anucara, nAkara. (2) 5. akartavya- anuccheda puM. [sa sa +3 ] . mULamAMthI ukheDI nAza rUpa cauda asa6 anuSThAna eTale ayogya AcAra. (jaina) na karavApaNuM. (2) (lA.) rakSaNa, rakSA (3) 5. anumAna uparathI karela nizcaya, sAtha-sAdhaka anucheda vi. [sa a + 3chea] ukheDI nakhAvAne yogya hetuthI thate vastune nirNaya. (tarka) [jatI strI nahi tevuM. (2) (lA.) rakSaNa karavA jevuM anugAminI ve, strI. [saM] pati pAchaLa satI thavA anu(-)chana. sItAphaLa. anugAmI vi. siM, 5.] pAchaLa janAruM. (2) anukaraNa ana() DI strI. [+gu. DI' svArthe ta.pra.] sItAphaLanuM karanAruM. (3) vArase AvanAruM jhADa, sItAphaLI anu-guNa vi. [4] maLatA AvatA guNadharmavALuM, anurUpa- anu-ja vi. [sa.] pAchaLa janmeluM (nAne bhAI ke bahena-anujA) (2) paM. e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya) anu-jana puM, na. si., .] anucara, nokara anu-gRhIta che. [3] jenA upara kRpA karavAmAM AvI hoya anu-janmA chuM. [saM.] pAchaLa janama thayo che tevo bhAI, nAne tevuM. (2) (lA.) AbhArI bhAI anu-gRhya vi. saM.] kRpA karAvAne yogya anuja vi., strI. [sa.] nAnI bahena anuya vi. saM. mana + sa] ugra nahi tevuM, saumya, zAMta anu-jIta vi. saM.1 pAchaLathI ja meluM ciAkara svabhAvanuM [(2) (lA.) zApanuM nivAraNa anu-jIvitA vei. [se, .] pAchaLa jIvanAruM. (2) makara, anugraha pR. [saM.] kRpA, maherabAnI, prasAda, kevara'. anuchavinatI strI. [saM.3, -tva na. [saM.] anuchavI paNa, anugraha-kartA, anugraha-kArI vi. [sa, pR.] anugraha karanAra pAchaLa jIvatA rahevApaNuM. (2) dAsatva anugraha-bhAjana vi. [sa, na.] anugraha karavA pAtra anujIvinI vi., strI. [sa.] anujIvI strI anugrahI vi. si, ] anugraha karanAruM, kRpALu, maherabAna anajIvI . [sa, puM] pAchaLa jIvanAruM, Azrita. (2) anugrAhaka vi. [saM.] anugraha karanAra. (2) samarthaka. (vyA.) makara-cAkara. (3) mAgaNa, jAcaka. (4) vasavAyuM anugrAhya vi. [saM.] anugraha karAvA pAtra, maherabAnI anu-jIkya vi. [saM. jenI pAchaLa jIvana gujAravAnuM che tevuM, karavA yogya nibhAvanAruM (svAmI, zeTha, pati vagere) [jhAMkhuM anu-cara chuM. [saM.] nekara, sevaka, hariye. (2) najI anujajavala(La) vi. [saM. mana + 3 va8] aprakAzita, doSa. (bauddha). (3) eka AkAzI padArthanI AsapAsa pharato anu-jJA strI. [saM.] anumati, paravAnagI, (2) vidAya thavAnI bI AkAzI padArtha, "seTelAITa paravAnagI. (3) Adeza, AjJA, hukama, anumata vidhi. (4) anu-carita na. [saM.] anukaraNa, nakala vikalapa buddhinA.viSayabhUta sarva padArthone AtmasvarUpa jANavA anucarI ve, strI. [4] strI-nokara, hariyaNa, sevikA e. (dAMtA). (5) e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya.) anucita vi. [sa. man + vata] ucita--veca nahi tevuM, anujJAta vi. [saM.] je vize anujJA ApavAmAM AvI che aAgya, aNaghaTatuM tevuM, anumatI [ApanAruM anucitatA strI. [saM.] aghaTitapaNuM, anaucitya anu-jJatA vi. [sa., S], anu-jJA5ka vi. saM.] anujJA anucitatva na. [saM.] aghaTitapaNuM. (2) paryAya badalavAthI anujJA-patra [sa, na.] rajAciThThI, AjJApatra thate zabdade. (kAvya). anu-jJApana na., -nA strI. [4] anujJA ApavAnI kriyA anucitArtha chuM. [+sa. ma] agya arthamAM zabdane anu-pita vi. si.] jene paravAnagI ApavAmAM AvI prayoga thatAM thato zabdade. (kAvya). hoya tevuM anucitaka (-ntika) che. [sa.] smaraNa karanAruM, yAda karanAruM anu-tapta vi. [saM.] anutApa pAmeluM, pazcAttApa pAmeluM. anuciMtana (cintana) na. [{] vAraMvAra vicAra karavApaNuM. (2) khedavALuM, duHkhatata [aphasosa (2) (lA.) kALajI anu-tA5 ., -pana na. [saM.] pazcAttApa, pastAvo, anucitanIya (-cinta-) vi. [saM.] vAraMvAra vicAra karAvAne anu-tApita vi. siM] jene anutA, karAvavAmAM Avyo eca. (2) yAda karavA jevuM hoya tevuM. (2) pazcAttApa pAmeluM anucca vi. [sa. ma +phanna] ucca nahiM tevuM, nIcuM. (2) anu-tApI vi. [sa, puM] pazcAttApa karanA (2) halakuM, adhama. (3) grahonuM sthAna UMcuM na hoya tevuM. anu-tAlIma vi. [+ juo "tAlIma'.] tAlIma lIdhA pachInuM ( .) (parIkSA vagere) anuccarita, anucarita vi. [saM. a + 3 varita, 3jo- anutkaTa vi. [sa. san + ] utkaTa- ugra nathI tevuM fi] uccAra karyo na hoya tevuM, na belAyeluM, anukta. (2) anutkaTatA strI. [4] anugratA lekhanamAM lakhAtuM hoya tevuM (varNasvara ke vyaMjana jemake atkarSa paM. [saM. mana+ 3] utkarSa-caDatIne abhAva, gata, rAma, kamaLa' vageremAM che "a'kAra), (vyA.) paDatI, avadazA 2010_04
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ anutkarSaka 72 anunayI anukarSaka vi. [sa. mana + 34i] avadazA karanAruM, paDatI lAvI ApanAruM anuSkarSaNa na. [saM. mana + ] paDatI, avadazA anuttama vi. saM. mana + satta] jenAthI koI bIjuM uttama nathI tevuM, sarvottama anuttama-ttA strI. [sa.] ekatA anuttara vi. saMmana + sattA] javAba Apyo na hoya tevuM, javAba ApavAnA viSayamAM maMguM anuttarita vi. [sa, mana + sarita] jene javAba ApavAmAM nathI AvyuM tevuM anuttIrNa vi. [sa. mana +3oLa] pAra na UtareluM, nApAsa anuttejita vi. [saM. mana + 3nita] ukeravAmAM na AveluM anutthAna na. [saM, mana + satyAna] uthAnano abhAva, UbhA na thavApaNuM anutpatti strI. [sa. mana + satpatti] utpattine abhAva, utpanna na thavApaNuM, pedAzane abhAva [na thayeluM anutpanma vi. [. mana + 3ravanI utpanna na thayeluM, pidA anuda puM. [saM. mana + kADha] juo "anutpatti'. anutpAdaka vi. [saM. mana + kA] utpanna karI ke ApI na zake tevuM anutpAgha vi. [sa. mana + utpA] utpanna na karAvI zake tevuM-karI na zake tevuM. (2) aphaladrupa anutpAgha-nA strI. [sa.] anutpAdapaNuM anubrekSita vi. saM. mana + afkSata] jenI ujhekSA kara- vAmAM nathI -jenI saMbhAvanA karavAmAM nathI AvI tevuM, kalpanA bahAranuM, aNadhAryuM [nAumedI anutsAha pu. . kana + sastA] utsAhano abhAva, anutsAhaka vi. siM, ana + 3NAhR] utsAha na karAvanAruM, umaMga na karAvanAra [vinAnuM anusAhI vi. saM. mana + varAha, .1 utsAha-umaMga anusula vi. [sa. mana + karatuY=] utkaMThA vinAnuM, jANavAnI icchA vinAnuM, anAtura anusuka-tA strI. [saM.] utkaMThAno abhAva anusUNa vi. sa. mana + 33] choDI mukavAmAM na AveluM, atyakta, amukta anudaka vi. [sa. mana + 33] pANI vinAnuM anudaya puM. [saM. mana + 3] udayano abhAva, caDatI na thavApaNuM [pAchaLathI karavAmAM Avato khyAla anu-darzana na. [saM.] pAchaLathI jovAnI kriyA. (2) pAchaLa anu-darza che. [se, muM.] kAma ane enA pariNAmanI daSTi- vALuM. (2) vivecaka. (dAMta) anudAtta vi. [sa, ma +aad] umadA nahe tevuM. (2) nIce bhAge thatuM uccAraNa je che tevuM (svareccAraNa). (vyA, saMgIta.) 19tvarAbhyAraNa). (vyA. saMgIta.) anudAttatA strI. [saM] svabhAvanuM umadA na hovApaNuM, svabhAvanI saMkucitatA. (2) svaranuM nIcethI thatuM uccAraNa. (vyA, saMgIta.) anudAra vi. [saM. ane te dvAra] udAratAnA abhAvavALuM, saMkucita dilanuM. (2) (lA.) rUDhivAdI anudAra-tA strI. [1] udAratAno abhAva anudita vi. saM. mana + 3fa] udaya pAmyA vinAnuM, nahi UgeluM. (2) phaLa ApavAnI sthitimAM na hatuM tevuM anudita? vi. [sa. sana +rita] na kaheluM, a-kathita anu-dina ki.vi. [saM.] pratidina, dararoja, hamezAM, nitya anudIrNa vi. [saM. ma + 3o] phaLa ApavAnI sthitimAM nahi AveluM. (ni.) vinAnuM. (2) nahi IccheluM anudiSTa vi. [saM. mana + dig] nahe uddezAyeluM, jaNAvyA anudIta vi. [saM. man + 3ola] udIta na kareluM, ne peTAvAyeluM. (2) nahaiiM uzkerAyeluM, zAMta [hevApaNuM anudeza . [sa. + ] uddezane abhAva, irAdo na anuddhata vi. [saM mana + 3dvata] uddhatAI vinAnuM, vinIta, namra, satAvALuM anudvAra 5. si. mana + dvAra] uddhArane abhAva, chuTakAre na thavApaNuM. (2) mikSa na maLavApaNuM anuddhata vi. [saM. mana + 3dvata] uddhAra karyA vinAnuM. (2) avataraNa tarIke na levAmAM AveluM anubuddha vi. [sa. an + 3] ubadha nathI pAmyuM tevuM, nahi jAgeluM (samajhadArInA viSayamAM) anubhUta vi. [sa. an + 3mU] utpanna na thayeluM. (2) bahAra UgI na nIkaLeluM [kare tevuM. (2) ALasu anudhata vi. [sa. an + 3thata] taiyAra nahiM tevuM. kAma na anughama chuM. [saM mana + 3cama] udyamane abhAva, kAmadhaMdhe. na hovApaNuM [(2) (lA) bekAra anughamI vi. [sa., .] udyama-kAmadhaMdho na karatuM hoya tevuM. anughakta vi, si. a +3vata] kAma karavA mATe taiyAra na thayeluM. (2) anudyogI anughoga kuM. [. mana + 3tho] udyogane abhAva, kAma dhaMdhAno abhAva, (2) ao , TIno divasa anuvAgI vi. [sa., pR.1 jue "anudyamI'. anu-kata vi. siM] pAchaLa doDeluM. (2) na. mAtrAne ceAtho bhAga, aDadhA kata jeTalA vakhatanuM mApa. (saMgIta.). anudvigna vi. [saM. mana + 3fa] uga na pAmeluM, khinnatA vinAnuM, (2) nahi kaMTALeluM [(2) naciMtapaNuM anuga puM. [sa, mana+ ] udvega-khinnatAne abhAva. anuddhaga-kara vi. siM., anuddhaga-kArI vi. [sa, ] udvega na karAvanAruM, kheda na karAvanAruM anu-dharma puM, te strI. siM] sarakhAM dharma-lakSaNa hevApaNuM, guNenI samAnatA anupArmika vi. [saM.] guNadharmo-lakSaNenI samAnatAvALuM anu-pAvana na. [saM.] pAchaLa doDavuM e, nAsI gayelAnI paMTha pakaDavI e. (2) doDadhAma anu-thAna na. [saM] satata ciMtana. (2) zubha ciMtana anu-ivani 5. [sa.] pratidhvani, paDaze anu-naya . [sa.] vinavaNuM, AjIjI, kAlAvAlA. (2) manAmaNuM, sAMtavana. (3) saMvanana, priyA rAdhana, "keTa-zipa (6. bI.) | [ApanAra anunayI vi. rsi,j.) vinavaNI karanAra. (2) sAMtvana 2010_04
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ anu-nAda 73 anu-prasakti anu-nAda 5. [saM.] pratidhvani, paDo. (2) raNakAra anupama-tA zrI. .] sarakhAvI na zakAya tevo bhAva anu-nAdaka vi. siM] pratidhvani upajAvanAruM (sAdhana) anupameya, anupamya vi. [saM mana + 30] upamA ApI anu-nAdita vi. saM. jene paDadho paDayo hoya tevuM na zakAya tevuM, aDa. (2) (lA.) sarvazreSTha anunAdI vi. [sa, puM] pratini -paDo karanAruM. (2) anupayukta vi. saM. mana + 350] upagamAM na AvyuM raNake ApanAra hoya tevuM. (2) nakAmuM, binaupayogI anu-nasika vi. [sa.] nAkanI madadathI uccarita thatuM (sva- anupaga puM, saM. mana + 350] upayoga na thavAnI sthiti, roccAraNa). (noMdha: A uccAraNa anusvArathI bhinna che. binajarUriyAta anusvAra" svara pachI vadhI paDatuM nAsiccAraNa che, jayAre anupagitA strI. siM.] bina-jarUrI hovApaNuM anunAsika" e svaradharma che; hasva svara anunAsika thatAM anupayogI che. [+saM. 35thI , .] bina-jarUrI, kAmamAM laghu ja rahe che, e guru banato nathI. bhAratIya varNana Ave nahi tevuM mAlAmAM ka ga Na na ma A pAMca vyaMjanAne "anunAsika' anu-pala(-1) kri. vi. [saM] paLe paLe, kSaNe kSaNe kahyuM che. vyaMjana pita anunAsika nathI, enI pUrvane anupalabdha che. [sa, mana + 350] nahi meLavavAmAM AveluM, rayara anunAsika uccarita thato hoya che : "vAmaya' ane aprApta. (2) (lA.) nahi jANeluM heivApaNuM vAMgmaya'nA uccAraNamAM leza paNa taphAvata nathI. "anu- anupalabdhi strI. mana + 350] a-prApta. (2) pratyakSa na vAra' e svataMtra vanighaTaka che.) anupavIta vi. [sa. ane + 310] juo anupanIta'. anunAsika-tA strI, nRtva na. [saM.] nAkamAMthI uccAraNanuM anupastha vi. [sa, mana + 30] najIka na hoya tevuM, AnuM nIkaLavApaNuM, gaMgaNuM uccAraNa anupasthAna na. [sa. mana + 30] anupasthiti, gerahAjarI anunirdeza kuM. [saM] pAchaLathI karavAmAM Avelo ullekha anupasthathI vi. [saM. mana + 3pathAthI, 5.] najIka nahi anu-neya vi. [saM] vinavaNIthI vaza karavA jevuM. (2) (lA.) rahenAruM narama prakRtinuM, kemaLa svabhAvanuM anupasthita vi. [saM mana + 350] gerahAjara anunayanatA strI, siM] vinavaNIthI vaza karAvAnI sthiti anupasthiti rahI. [saM. mana + 350] gerahAjarI anunnata vi. [saM. mana + 3nata] UMcuM nahi tevuM. (2) (lA.) anupahata vi. [sa. mana + 30] IjA pAmyA vinAnuM. (2) garva-abhimAna vinAnuM (lA) nahiM vaparAyeluM, keruM ananmatta vi. [sa. an + 3nmata] umata nahi tevuM, gAMDapaNa anu5hasanIya vi. [saM. sana + 350] mazkarI na karavA jevuM vinAnuM. (2) (lA.) zAMta, dhIruM anupAta pu. [sa.] jue "anupatana." anupa vi. [saM. anupamanuM devuM rUpa gu. mAM; e ja. gu. anupAtI vi. [45.] anusaranAruM. (2) maLatuM AvatuM, mAM "anupa" che.] juo "anupama." sarakhuM, "similara' (ga) anupakAra ! [saM. mane+3paIR] upakArano abhAva, apakAra anupamadhika vi. [sa mana +3pAdhi + 5] upAdhi vinAnuM, anupakArI vi. [+saM. savArI, .] apakAra karanAra, mAnasika bejA vinAnuM, (2) na. nirvANa, mokSa. (bauddha.) apakArI, kRtadhra anu-pAna na. siM] auSadhanI sAthe ke enI upara khAvAmAM anupakRta vi. [saM. mana + 350] upakAra nahi karAyeluM athavA pIvAmAM AvatI vastu (madha goLa vagere) anu-patana na. [saM] pAchaLathI paDavuM e. (2) krame krame anupAya paM. [saM. sana + 3vAtha] upAyane abhAva. (2) vi. utarI AvavuM e, anupAta, pramANa, proparzana" nirupAya [na hoya tevuM, "ananyuM ana-patha 5. [{] anukaLa mArga, anusaravA je mArga anupArjita chuM. [saM. mana + 3gifa] kAmadhaMdhA karIne meLavela ana-pada kri. vi. [sa.] pagale pagale, anaMtara, pachI anu-pAlaka vi. [sa.] rakSaNa karanAra, pAlana karanAruM ana-padavI strI. [saM.] anupatha, pAchaLa javAnI keDI anu-pAlana na. [4] rakSaNa, pAlana, jatana anupadiSTa vi. [saM. mana + 310] jene upadeza devAmAM nathI anu-pUraka vi. [4] anupUrti karanAruM Avyo tevuM. (2) je vize upadeza devAmAM nathI AvyuM tevuM anu-pUti strI. [4] pAchaLa karavAmAM Avato umere, puravaNI. ana5nIta vi. [saM. mana + 350] jene najIka laI javAmAM (2) (lA.) uzkeraNI AvyuM nathI tevuM. (2) jene joInI dIkSA ApavAmAM anupekSaNIya, anapekSya vi. [saM. mana + 30] jenA tarapha AvI nathI tevuM (jabalaka) bedarakArI na karAya tevuM, dhyAnamAM levA jevuM [umere anupapatti strI. [saM. mana + 350] lAgu na thavApaNuM. (2) anu-pradAna na. [saM] cAlu deNagI, "rikaranTa grAnTa'. (2) dalIla na hovApaNuM, purAvAne abhAva. (tarka) anu-praviNa vi. [saM.] pAchaLathI dAkhala thayeluM anupana vi [saM. mana + 30] purAvo ke dalIla nathI tevuM. anu-praveza . [saM.] pAchaLathI dAkhala thavAnI kriyA (2) asaMgata. (3) asiddha, sAbita na thAya tevuM anu-prazna chuM. [4] pUrvanA savAlanA anusaMdhAnamAM puchAta anupamukta vi. [saM. mana + 350] nahiM bheLaveluM, vaNamAgyuM savAla, upaprazna anupama vi. [sa. mana + 3pamA, ba. bI.] jenI sarakhAmaNI anu-prasakti strI. [saM] Asakti, laganI. (2) zabdAne nathI tevuM, atula, anupa, ajoDa. (2) (lA) sarvazreSTha cautika uttarottara saMbaMdha, uttarottara thatI yukta-prayukti 2010_04
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ anu-prasUti anu-prasUti vi. [saM.] prasava thayA pachInuM, pAsTa-nenTala' anu-prANana na. [x.] prANa pUravAnI kriyA, jIvavALuM banAvavApaNuM anu-prANita vi. [saM.] jemAM jIvanane saMcAra karyo hoya tevuM. (3) prerAyeluM. (3) na. AtmarakSaNanI preraNA (na. bhe|.) anu-prAsa puM. [saM.] e nAmanA zabdAlaMkArAtA samUha, varNa anubhavArthI vi. [+saM. mA~, puM.] anubhavanI icchAvALuM anubhavAvavuM, anubhavAyuM jue anubhavavuM'mAM, anubhavI vi [rsa, puM.] anulava lIdheA che tevuM, niSNAta, pAvarayuM, 'veTarana' ['epirisijhama' (a. ke.) sagAI (svara-yaMjanAnI gadya-padyamAM cekkasa prakAranA Avartana-anubhavakavAda yuM. [+saM. davA] jue 'anubhavavAda,' vALI varNaracanA). (kAvya.) anubhavakavAdI vi. [saM., puM.] anubhavakavAdamAM mAnanAruM anu-bhAtra puM. [saM.] prabhAva, pratApa. (2) tIvra ke maMdarUpe kriyAnA rasate| anubhava karavApaNuM. (jaina.) (3) karmanI phaLa ApavAnI zakti, resAnsa'. (jaina.) (4) maneAgata bhAvane bAhya upacAra, AlaMbana vibhAva ane uddIpana vibhAvathI thatI asarane abhinetA nAka-nAyikA ke anya pAtro dvArA vyakta thatA rasAnulakSI zArIrika abhinaya, eksprezana', (ma. na.), DeilI risenansa' (ke. ha.). (kAvya.) anu-bhAvaka vi. [saM.] anubhava ke samajha ApanAruM anubhAvaka-tAM strI. [saM.] samajha-zakti anu-bhAvana na. [saM.] rasAnulakSI abhinaya, 'ripreADakzana' (prA. vi.) [thayeluM anu-bhUta vi. [saM.] anubhaveluM. (2) (lA.) siddha, nakkI anu-bhUti strI. [saM.] jue 'anubhava'. anu-mata vi. [saM.] maMjUra rAkheluM, saMmata kareluM. (2) managamatuM. (3) na. anumati, saMmati anu-mati strI. [saM.] anujJA, saMmati. (2) anumeAdana, TekA (2) anumAna 'DiDakzana'. (tarka.) anumati-patra puM, [saM., na.] maMjUrI batAvanAra patra, paravAne, rajAciThThI, (2) saMmatidardIka patra anu-maraNa na. [saM.] pati dUra deza-videzamAM marI jatAM enA ekAda cihnane sAthe rAkhI satI thavAnI kriyA anu-maMtA (-matA) vi. [sa., puM.], "tR (-mantra) vi. [saM.] anumati ApanAra [mAM AvatA saMskAra anu-maMtraNa (-mantraNa) na. [rsa,] maMtrA temaja steAtrAthI karavAanu-maMtraNA (-matraNA) srI. [saM.] eka maMtraNA pUrI thayA pachI enA anusaMdhAnamAM karavAmAM AvatI maMtraNA-vicAraNA anu-mAM strI. [saM.] pratikRti, pratimA, chAyA, pratibiMba, ime(0U)ja' (prA. vi.) anu-mAna na. [saM-] saMbhAvanA, tarka, aTakaLa. (2) zumAra, aDasaTTo, aMdAja, hAipothIsisa'. (3) siddhAMta uparathI meLavele nirNaya, inpharansa' (hI. .). (3) e nAmanA eka arthAlaMkAra, (kAvya). (5) eka jJAna uparathI thatuM bIjuM jJAna, anumitanuM sAdhana, DiDakzana' (ma. na.) (tarka.) (tarkazAstranAM cAra pramANeAmAMnuM eka.) [cihna. (ga.) anumana-cihna na. [saM.] eka prakAranuM saMbhAvanA khatAvanAruM anumana-prapaMca (-prapanca) pu. [saM.] anumiti, pUrNAnumAna, 'silegijhama' (da. khA.) anumAna-zRMkhalA (-za lA) strI. [saM.] eka anumAna pachI ene sAdhana banAvI uttarAttara anumAna karye javAM e (6. khA). anumAna-siddha vi. [saM.] sopalabdha, svataHsiddha, anu-baddha vi. [saM.] khAMdheluM, joDeluM, saMbaddha anubaddha-tA strI, "tra na. [saM.] sApekSatA, 'rileTiviTI' anu-baMdha (-anya) puM. [saM.] saMbaMdha. (ra) cAlu anukrama, (3) AgaLa pAchaLane saMbaMdha, kaeNA-rilezana'. (4) viSaya prayeAjana adhikArI ane saMbaMdha e cArane samUha. (vedAMta.) anubaMdha-dayA (anya) strI. [saM.] dayAnA ATha prakAramAMnA eka prakAra. (jaina.) [jJAna. (ra) maraNa anu-baMdha huM. [saM.] pAchaLathI thayele beAdha, pAchaLathI AveluM anu-bhava puM. [saM.] karavAthI-jovAthI-abhyAsathI-avale kanathI sIdhA paricayathI AvelI samajha, sIdhe! paricaya, iMdrigagamya paricaya, riyAlijhezana' anubhava ganya vi. [saM.] iMdriyagamya paricayathI samajhI zakAya tevuM, peAjhiTiva'. (ba.ka.ThA.) [Ave tevuM anubhava-gecara vi. [saM., puM.] anubhavathI jANamAM-samajhamAM anubhava-janya vi. [saM.] anubhavathI maLe tevuM anubhavajJAna na. [saM.] anubhavathI meLaveluM jJAna anubhava-niSTa vi. [saM.] nirNaya-gAmI, vigamanAtmaka, 'inDeTiva' (rA. vi.) [oNprayArI' anubhava-para, ke vi. [saM.] sahastepalabdha, anubhavagamya, anubhava-mUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM anubhava che tevuM, anubhaveluM, paricaya-siddha 74 anubhavavuM sa. kri. [saM. anu+ meM-maya, tatsama] anubhava karavA, iMdriyagamya paricaya sAdhavA. (2) (lA.) prayAga karave. anubhavAyuM karmaNi, kri. anubhava(-)vuM pre., sa.kri. anubhava-vAda puM. [saM.] anubhava-signithI sugama thavAnA matasiddhAMta, empireisijhama' (a.ka.) anubhavavAdI vi. [saM., puM.] anubhava-vAdamAM mAnanAruM anubhava-zuddha tri. [saM.] anubhavanI cakAsaNImAMthI gaLAI ne AveluM, anubhavasiddha anubhavasiddha vi. [saM.] anubhavathI nIvaDI AveluM, 'apeAsTariyArI', 'epirikala' (ha. dvA.) anubhavA(1)vuM jue 'anubhavavuM'mAM. anubhavAtIta vi. [+ saM. atIta] jayAM anubhava pahoMcI na zake tevuM, 'TrAnsenDenTala' anubhavAtIta-bAda puM. [saM.] jemAM anubhava pahoMcI na zake evuM mAnavAmAM Ave che teneA mata-siddhAMta, 'TrAnsenDe lijhama' (ma. na.) [mAnanAruM anubhavAtItavAdI vi. [saM., puM,] anubhavAtIta-vAdamAM anubhavAtmaka vi. [+saM. Amana] anubhavavALuM, anubhavathI baneluM _2010_04 anumAna-siddha anubhavAnaMda (nanda) puM. [+ saM,-bAnaA] anubhavane laI maLatA AnaMda
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ anumAna-vAka 75 anu-vacana epriyarI'. (2) dhAraNAthI siddha thayeluM, "prI-jhaTiva' talIna. (3) vaphAdAra, nimakahalAla. (4) voka nAcakane anumAna-vAkaya na. [4] anumAnamAM upagI pAMca ava- eka prakAra. (nATaya.) cavALuM vAkatha. (tarka.) anurakta-tA, a-surakti strI. [saM.] anurAga, premAsakti anumAnavuM sakri. [sa. anu-mAna, tatsama anumAna karavuM, anuraNana na. [saM.] raNake, raNakAre. (2) anuvani, paDadhe. saMbhAvanA karavI, aTakaLavuM. anumAvuM karmaNa. kri. (3) artha jaNAvavAnI zabdanI zakti. (vyA.) anumanAvavuM, e., sa.ki. anu-rata vi. [saM.] lIna, Asakta anumanAvavuM, anumAnAvuM jue anumAnavuM' mAM. anu-rasa puMsaM.] gauNa prakArane rasa. (kAvya) anumAnita che. [saM.] jenuM anumAna karavAmAM AvyuM che anu-raMjaka (-rajaka) vi. [saM.] rajana karanAruM, khuza karanAruM tevuM, aDasakeluM, aMdAjI anu-raMjana (-rajana) na. [saM.] khuza karavAnI kriyA anu-mApaka vi. [saM.] anumAnanuM kAraNa hoya tevuM. (tarka) anu-raMjita (rajita) che. [saM] jene khuza karavAmAM AvyuM anu-mApana na. [saM] kaI paNa pravAhI mizraNamAMnA rAsAya- che tevuM, prasanna Nika tatvano khyAla meLavavA enA sahakArI tatvane anurAga kuM. [saM] anurakta, premAsakti, raDha karavAno nizcaya, 'TAITrezana" (a. ka.) anurAgI vi. [saM, .] anurakta, premAsata anu-mita vi. [sa.] aTakaLavuM, aTakaLathI jANeluM, anu- anu-rAdhA strI. [saM.] vizAkhA pachInuM nakSatra. (ja.) mAnita [bhAna. (tarka.) anu-rU5 vi. [saM] -nA jevuM, -ne maLatuM AvatuM, adaloanumita-prama jI. [saM.] anumAna upara racAyeluM pramANa- adala. (2) regya anu-miti jI. [saM.] anumAnathI-anumAna pramANathI prApta anurUpatA strI. [saM] taddana maLatApaNuM, "saplasa" thayeluM jJAna, "Inpharasa (ma. na.) (tarka) anurodha chuM. [saM] vinayapUrvakanuM dabANa, AgrahabharI vinaMti anumiti-jhamAM strI. [saM.] tAravaNI karIne meLavavAmAM anu-lakSaNa na. [saM] dayAnamAM rAkhavAnI kriyA AvatuM jJAna, Inapharenziyala noleja' anulakSavuM sa.kri. [3. manu + kSa, tatsama] dhyAnamAM levuM anumiti-zAstra na. [4] vyAta-nibaMdhanazAstra, "inDakaTiva anulakSita vi. [saM] dhyAnamAM lIdheluM laoNjika", "inDakaTiva sAyansa' anu-lagna vi. [sa.] pAchaLa vaLageluM, pAchaLa raheluM. (2) anu-mRtyu na. [sa, .] juo "anumaraNa. (lA.) anurAgI, Asapta anu mRtyu-patra paM. [sa, na.] vasiyatanAmuM, "vila' anu-labdhi strI. [saM.] anumati, "Inpharansa' (ba. ka. ThA.) anu-meya vi. [saM] anumAna karI zakAya tevuM anu-lAbha paM. [saM.] vetana ke pagAra uparAMta maLatA vadhAre, anu-moda kuM. [saM.] sahAnubhUtithI thato AnaMda. (2) anu- "ovaraTAIma" [ aMtara, "TrAnsaliTarezana' medana, Teke analipi sUkI. [saM.] eka lipimAMthI tenA te vargonuM anudaka li. [saM] anumodana ke ApanAra anu-lekha chuM. [saM] nakala, utAre. (2) anurti, pariziSTa anu-medana na. [saM.] sahAnubhAsa, Teka. (2) saMmati anu-lekhana na. [saM] nakala-utAre karavAnI kriyA, "Dianudana-patra puM. [sa, 1.] Teke ApanAre patra, saMbhAsa- TekAna'. (2) akSara sudhAravA akSarAkRti rekhAMkana upara patra. ghaMTavAnI kriyA [kopIbuka' anamedavuM sakri. [sa ana-mu-mora, tatsama anamedana- anulekhana-pathI strI. [ + juo pothI.]' dakata-rikSaka, Teko Apavo. anu medAvuM karmaNi, kri. amadAvavuM anu-lepa kuM, -pana na. [saM] lepanI upara lepa karavAnI ., sa.kri. kriyA, kharaDa karavAnI kriyA amadAvavuM, anumAvuM juo "anumedavuMmAM. anu-lapaka vi. [4] lepa kharaDa karanAru anumodita vi. [saM] jene Teko ApavAmAM Avyo che anu-lema vi. [sa.] jemAM UtaratA varNanI strI sArthe vivAha tevuM, anumata, saMmata karavAno che te (vivAha.) (2) evA vivAhathI utpanna anu-mogha vi. [saM] Teko ApavA lAyaka thayeluM (saMtAna) [(saMtAna) anuyAyinI vi, strI. [saM.1 anugAmI strI, ziSyA anuloma-ja che. [saM.] anulema lagnathI utpanna thayeluM anuyAyI vi. [4, 5] anugAmI, ziSya. (2) amuka anuloma-vivAha pu. [saM] anulema prakArane lagnasaMbaMdha paMtha ke saMpradAyane anusaranAruM anulaMghana (-lAIna) na. [sa, man + 34na] na oLaMgaanu-ga kuM. [saM] ekanI pAchaLa Avato bIjo prasaMga, vAnI kriyA (2) (lA.) TIkA, vivaraNa. (3) vyAkhyAnI cokkasa prakAranI anulaMghanIya (-ula-), anadhya (-lUdhya) vi. si. rIta. (jena.) an + 340] oLaMgI na zakAya tevuM, na oLaMgavA jevuM anuyegI vi. saM.] jene kAMI joDAyuM hoya tevuM, mukhya. (2) anu-vaktA vi. [sa, pR.] ekanA belavA pachI enI pAchaLa abhAva saMbaMdha ke sAdAzyane AzrayI jemAM abhAva saMbaMdha belanAruM [eka prakAra, " IsTa'. (ga). ke sAda rahela hoya te (padArtha). (vedAMta.) anuvaka drika (kendrika) vi. [saM] vakra e nAmane anu-rakta vi. [4] anurAgI, premAsakta. (ra) raMgAyeluM, anuvacana na. [saM] uttara, javAba. (2) anukuLa bhASaNa 2010_04
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ anu-vatsara anuSaMgI karaNa karavA anuvati' ([ anu-vatsara . [saM] pAMca pAMca varSanA yuganuM cothuM varSa. AvyuM che tevuM. (2) zAstranI AjJA pramANe kareluM (2) bAra bAra varSanA yuganAM pAMca vartunuM pAMcamuM varSa. anu-vRtta vi. [] kahyA pramANe karanAruM. (2) prItivALuM, (jyo) hetALa. (3) zaMku-AkAranuM. (4) abhinayamAM daSTine ATha anu-vartaka li. [saM.] pAchaLa janAruM. (2) nakala karanA prakAramAM eka. (nATatha.) anu-vartana na. siM] anusaraNa. (2) anukaraNa anu-vRtti strI. [saM] anuvartana, anusaraNa. (2) punarAvRtti. anu-vartavuM sa.ki. [sa. manu-kRta-ad, tasama. bhu ne katIre, (3) TIkAnuM TepaNa, vRttinI vRtti. (4) bApadAdAnA dhaMdhApraga.] anusaravuM. (2) anukaraNa karavuM mAMthI calAvavAmAM AvatI rojI. (5) pUrve AvI gayelA anu-vartita vi. [saM] jenI nakala karavAmAM AvI che tevuM arthanuM anusaMdhAna. (vyA.) (6) saMskRti, saMskAra. (jaina.) anuvatitva na. [4] anusaraNa, (2) anukaraNa (7) sevA anu-vatI vi. [, 5.] anuvartana karanAra. (2) anuvartana- anuvRtti-zIla vi. [saM.] anuvartana karavAnA svabhAvanuM, anurUpa, sabsikavanTa' vartanakAra, "ripasiva' (vi. 2.) anu-vaMza (za) . [.] vaMzavelo, peDhInAmuM. (2) paraMparA anu-vedana na. [saM.] pAchaLa rahetI lAgaNI. (vedAMta.) anuvaka chuM. [saM.] maMtragAna. (2) udeka saMhitAnAM piTA- anu-vyavasAya . [saM.] joyA-jANyA pachI vastu vizene prakaraNone eka prakAra, (3) kada ane yajurvedanI saMetA. anubhava. (tarka.) enuM e mathALAnuM te te piTA prakaraNa [adhyApana, zikSaNa anu-hyAkhyAna na. [saM.] vyAkhyAnI vyAkhyA [trata anu-vAcana na. [saM.] yajJamAM vidhi pramANe maMtrapATha. (2) anu-trata na, [saM] samayane anusarI karavAmAM AvatuM dhArmika anuvAda puM. [saM] boleluM pharI pharI bAlavuM e. (2) bhASAMtara, anu-zaya paM. [] pazcAttApa, pastAve. (2) vAdavivAda, tarajame. (3) punarukita. (4) vidhi ke niyamane dAkhalA jhaghaDe. (3) kharAba karmonuM phaLa (eka pachI eka janma dalIlathI majabUta karavA mATe enuM judA zabdamAM kathana, laI ne bhegavavAnuM) mAnya siddhAMtane dAkhalA tathA puSTi mATe pharI raju karavA- anu-zayana na. [3] suvADIne sUvuM e. (2) anukULa sthiti paNuM. (mImAMsA.) jio "anuvAdaka (3)'. anuzAsaka li. upadezaka. (2) khulAse karanAra. (3) hakUmata anuvAda-kartA vi. [sa, .], anuvAda-kAra vi. si.] calAvanAra, amaladAra. (4) sajA-daMDa karanAra. (5) AjJA anuvAdaka vi. [] pAchaLa pAchaLa bolanAruM. (2) dubhASiyuM. karanAra [vidhAnasabhA, dhArAsabhA (3) bhASAMtarakAra [sAtha anuzAsaka sabhA strI. [saM.] kAyadA banAvanArI sabhA, anuvAdana na. [sa.] vAdya vagADanArane ApavAmAM Avato anuzAsana na. [saM] upadeza, zikhAmaNa (2) rAjyavahIvaTa, anuvAdAtmaka vi. [+ saM. mAramana + ] bhASAMtaravALuM (3) niyamana, (4) adhikAra, sattA. (5) niyama, kAyade, anuvAdita vi. [saM.] anuvAda karAvAyeluM (preraka artha, dhAre. (1) vivaraNa. (7) zAstra anuvAda kareluM' mATe juo "anuti'.) anuzAsana-patra 5. [sa, na.] adhikArapatra, sanada anuvAdI vi. [saM., j] je svara amuka rAgane jarUrano na anuzAsita vei. [saM] jene AjJA ApavAmAM AvI che hoya ane e umeravAthI rAga azuddha thaI jAya evo tevuM. (2) jene upadeza ApavAmAM AvyuM che tevuM, svarabheda. (saMgIta.)(2) vAdI ane saMvAdI svaramAM bhaLI jato (3) niyamathI baMdhAyeluM. vAdIthI trIje svara, dareka Areha-avarehane trIje je anuzIlana na. [1] vAraMvAra karyA karavuM e. (2) ciMtana, svara. (saMgIta.) - manana. (3) vAraMvAra karavAmAM Avate abhyAsa anu-vAgha visaM.anuvAda karavA jevuM. (2) kaheluM pharI anu-zalita vi. [] anuzIlanapUrvaka karavAmAM AveluM vakhata jaNAvanAruM (vizeSyanI pUrve vaparAtuM vizeSaNa) (vyA.) anu-zrata vi. [saM.] paraMparAthI sAMbhaLavAmAM saMbhaLAtuM AveluM anu-vAsana na. [4] sugaMdhI banAvavuM e. (2) gudA dvArA anu-ti strI. [saM.] paraMparAthI prApta kathAnaka, daMtakathA, picakArI ke TaTyUbathI basti karavAnI kriyA. (gha) (3) lokavAyakA, TreDizana' (De. mAM.), "lijanDa sita bastikarmane mATenuM sAdhana (picakArI vagere) anuSA vi. [saM.] vaLageluM, eTaluM (lAgaNIthI). (2) premAanuvAsita vi. [saM] sugaMdhI kareluM. (2) jene bastikarma anukaMga () puM. saM.] nikaTa saMbaMdha, sAhacarya. (2) karavAmAM AvyuM che tevuM avayaMbhAvI pariNAma. (3) tIvra icchA, utakaMThA. (4) karuNA. anu-vidita vi. [saM.] jJAnI, jANavALuM. (bauddha.) (5) pUrva vAkayamAMthI levAmAM Avato adhyAhAra. (vyA.) anu-viddha che. [saM.] vIMdheluM. (2) jaDeluM, besADeluM (6) amuka hetuthI kAma karanArane sAthosAtha bIjuM kArya anu-vidhAna na. [4] thayelA eka vidhAna uparanuM vivaraNa, paNa siddha thavAnI sthiti. (vedAMta.) (7) koI vastumAM ekaprezana'. (2) anukaraNa, nakala. (3) AjJApAlana bIjI vastunA jevA guNanuM sthApana karIne e bAbatamAM anu-vidhAyaka vi. siM] AjJA pramANe karanAruM, AjJAMkita karAte mizvaya. (tarka). anuvidhAyaka-tva na. [saM.] saMvAditA, sAmya, anurUpatA, anuSaMgI (-SagI) vi. [sa., ] joDAyeluM, vaLageluM. (2) kaeNrAnDansa' (ma. na.) najIka najIkanuM. (3) saMbaMdhI, lagatuM. (4) phaLarUpe maLeluM. (5) anu-vihita vi. [saM.] jenuM pAchaLathI vidhAna karavAmAM nokara-cAkara keTinuM. (5) eka biMdumAM maLatuM, "karanTa' 2010_04
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ anuTupa(ba, bha) anekapatnItva anupa(-ba-bha) pu. [sa. manuSTram (-2)] ATha akSaranA anUDha vi. [saM. mana + Dha] nahi paraNeluM, kuMvAruM mApane cAra caraNavALe chaMda. (piM.) [anuSThAna karanAra anUThA vi., zrI. [saM. yana + kaDhA] nahi paraNelI strI anu-chAta vi. [sa, ] zAstramAM kahelA vidhi pramANe anUdita vi. [saM, banuM + sarveita] pAchaLathI saLaMga rIte kaheluM; anuSThAna na. [8,]zAstramAM kahelA vidhi pramANe karavAmAM AvatuM (2) jene anuvAda karavAmAM Ave che tevuM. bhASAMtarita karma. [besavuM (besADavuM) (rU. pra.) anuSThAna karAvavuM] akhUza . [saM. manu +uddeza] AgaLathI kahevAyelAne kramika anu-SThita vi. [sa.] zAstranI vidhi pramANe karavAmAM AveluM rIte kahevAmAM Ave te alaMkAra, (kAvya.) anu-jaya vi. [] jenuM anuSThAna karavA jevuM che tevuM anUpa [saM.] pANIvALe samudra najIkane pradeza, kaccha. (2) anuNa vi. [sa. mana + 3] garama nA tevuM. (2) (lA.) e nAmane parANika kAlane narmadAnI khINano pradeza (jenI ThaMDuM, TADhuM. (3) dhImuM. (4) anutsAhI [anukaraNa, nakala rAjadhAnI mAhitI hatI.) (saMjJA.) anusaraNa ne. [sa.] pAchaLa pAchaLa javuM e, anugamana. (2) anurI strI. sItAphaLI, achaDI anusaravuM sakri. [sa. anu-TU-sara tatsama, bhU.kR.mAM kare anUruM na. sItAphaLa, acha pra.] pAchaLa javuM. (2) nakala karavI. (3) eka pade bIna anUmila vi. [+ saM. mana + maM] Umila nahi tevuM, pada sAthe rUpa-liga vageremAM saMbaMdha rAkhavA. (vyA.) anu lAgaNI vinAnuM. (2) lAgaNIthI nahi doravAI janAruM sarAvuM karmaNi, kiM. anusarAvavuM che., sa.ji. anuNa vi. [saM. an + saM], NI vi. si., ] kaNaanusarAvavuM, anusaravuM jue "anusaravuM'mAM. karaja vinAnuM, amaNa [asatya. (2) na. jUThANuM anusaMdhAna (-sadhAna) na. [4] pUrvanI vastu vagerenI amRta vi. saM. mana + ] Rta-satyathI UlaTuM, ja, sAthenuM cAluM rahetuM joDANa, (2) yegya saMbaMdha. (3) caka- amRta-bhASI, anuta-vAdI che. [sa, puM] jahuM belanAruM, sAI. (4) tarkanAM pAMca avayavavALAM vAkayomAMnuM cAluM ke jaThAbeluM, asatyavAdI [ara. (2) dayALu jemAM sAdhyathI vyApeluM sAdhana pakSa upara batAvavAmAM Ave a-nRzaMsa (-nRzasa) vi. [saM.] krUra-dhAtakI nahi tevuM, che, upanaya. (tarka) ane ubha. (saM. mAuna>prA. anALi>apa. annAde, anusAra nA.. [sa.] -nA pramANe, -ne anusarIne manahR>ja, gu. manaDyuM,-8] ne, tathA, temaja anusArI vuiM. [4, S] anusaratuM aneka vi. [saM. mana +g-saMmane pavi, ba.va.] anu-sArya vi. [saM.] anusaravA jevuM saMkhyAmAM ghaNuM, saMkhyAbaMdha, bahu anu- siddhAMta (-siddhAnta) 5. [saM.] mukhya siddhAMta uparathI ane kendrI (-kendrI) vi. [, .3, -drIya vi. [saM.] judA sthApita thate piTA siddhAMta, " kelarI'. (ga.). judA ghaNA hetuovALuM, bahukedrI anusUci-cI) sI. [saM.] graMthAMte AvatI yAdI, pariziSTa, aneka kAzIbI) vi. [, .] jhAjhA piDavALuM. (2) "ziDayula aneka sajIva dranA ekAtmaka jaththAvALI ghaNI jhINI anusUcita vi. [sa.] pariziSTamAM sUcita karavAmAM AveluM. jhINI kothaLIovALAM prANIone varga, meTA " (2) e rIte sUcita jAtinuM (pachAta kemanuM) anekagaNuM ve. [+ saM. guNita->prA. gulAma] eka karatAM anusUcI juo "anusUci.' vadhAre saMkhyAthI guNeluM, ghaNuM ghaNuM, akasaMkhya anusevA . siM.] pAchaLathI levAmAM AvatI saMbhALa aneka-gucachI vi. siM .] aneka guchAvALuM (va.vi.) anusnAtaka vi. [sa.) vidyApIThanI cAra vaSenI parIkSA (bI. aneka-jAtIya vi. [sa.] aneka jAtinuM. (2) aneka prakAranuM e. vagere) uttIrNa karyA pachI (ema. e. vagere ane anekatA strI, -tva na. siM] anekapaNuM, (2) ekatA pI.eca.DI.ne) abhyAsa karanAruM ke abhyAsane lagatuM -aikaya abhAva anu-smaraNa na, [saM.] pharI-pharIne yAda karavAnI kriyA, anekatva-doSa puM, anekavA5tti strI. [+saM. mAvatti] yAdagIrI anakapaNAnA devane prasaMga, bahupaNuM mAnavAne mAThA prasaMga anusmaraNalekhana na. [+saM. mAlana] yAdadAsta uparathI anekadeva-vajana na. [4] aneka devanI upAsanA, anekakaravAmAM AvatuM Alekhana-citraNa, "memarI-Droiga' devavAda, pilIthIjhama [nA siddhAMta, pilIthI jhama' anu-smRti strI. [sa.) yAdagIrI [vALuM. (3) aMtargata thatuM ane deva-vAda puM. [saM] dA-Izvaro aneka che evuM mAnaanuyUta vi. [saM.] otapreta, gaMthAyeluM. (2) gADha saMbaMdha- anekadevavAdI vi. [, .] aneka deva hovAnA siddhAMtamAM anu-navAra muM. [saM] svaranI pachI AvatuM nAsikA-sthAnanuM mAnanAruM, "polIthisTa' uccAraNa ke enuM cihana (e svataMtra vinighaTaka che. juo ane dezI vi. [saM, puM], dezIya vi. saM.] aneka ananAsakane enI sAthenA bheda.) vagaya anunAsika vibhAgamAM pravartatuM, aneka vibhAgene lagatuM, (2) judI vyaMjane ka ba Na na ma -ne sthAne lekhanamAM pUrvanA svara judI tarehanuM, dhaNa jAtanuM upara lakhavAmAM AvatuM cina aneka-dhA krivi. [saM] aneka rIte, aneka prakAre anUkhaLa, -LA kuM. [sa. 3jhUa] UkhaLa, khAMDaNiye anekapakSI vi. [sa, puM., -nakSIya.vi. [saM.] aneka pakSone anU na., DI strI. juo "anuka, DI." lagatuM, aneka pakSenuM. [sarakAra strI, elizana minisTrI"] anUThuM vi. anekhuM, nyAruM. (2) suMdara, sarasa ane patnI-vana. [saM] aneka patnIo hovApaNuM 2010_04
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ anekapadI 78 anAsara aneka-padI vi. ., yuM.3, -dIya vi. [saM.] aneka pade- vALuM, "maTinemiyala (esTezana aneka-bhASA-kevida vi. [sa.] aneka bhASAomAM niSNAta, polI-phaiTa' (da.bhA.), [karI zake che tevuM aneka-bhASI vi. [saM. 5.] je aneka bhASAmAM vAtacIta aneka-sukha vi. [saM.], -khI vi. [saMpuM.] aneka mukhevALuM. (2) aneka bAjuovALuM. (3) ghaNAonI mAraphata cAlatuM anekaraMgI (-raphI) vi. [saM., pR.] aneka raMgovALuM. (2) (lA.) vividha prakAranuM. (3) tAlameliyuM aneka-rUpa vi. [saM.] ghaNAM rUpa dharAvatuM, bahurUpI aneka-lakSI vi. [saM. .] aneka udezevALuM anekavacana na. [saM.] bahuvacana. (vyA.). aneka-varNa vi. [saM.] aneka varNa-raMgovALuM. (2) aneka jAtiovALuM. (3) aneka akSaravALuM. (4) eka karatAM vadhAre ajANyA rAzi-bIja akSara hoya tevuM, 'sAimaTe- niyasa'. (ga) aneka-vAda puM. [saM] AtmA aneka che e mata-siddhAMta anekavAdI vi. [, .] anekavAdamAM mAnanAruM anekavidha vi. [saM.] aneka prakAranuM, ghaNI ghaNI jAtanu, vividha [vAraMvAra anekazaH kri.vi. [saM.] aneka rIte. (2) dhaNI vAra, aneka saMsarga (-saMsama) vi. [saM., S.] aneka loke ke dra-padArthone saMsarga-saMparka dharAvanAruM, saMjaka, "oNphi- liyeTiMga' anekAkSara vi. [+se, makSI], VrI vi. [saM, .] aneka akSaravALuM (pada, zabda vagere). (2) aneka bIja-akSara- vALuM. (ga.). (3) aneka akSara-(mutie)vALuM, "polIse- lebika" (ba.ka.ThA.) anekAneka vi. [+ saM. ane] saMkhyAmAM ghaNuM ja ghaNuM anekArtha,0ka [++ saM. marya, 0 ], ane kAtha vi. sa, pR.aneka arthovALuM. (2) aneka prajanevALuM. (3) aneka udezevALuM ane kAzathI vi. [+saM. mArAthI, ] aneka udeza ke hetuovALuM, "bhakTi-parpajha' (u.je.) ane kAMgI (-kAgI) vi. [sa. mI, .] aneka aMgavALuM. (2) aneka prakaraNavALuM. (3) jAta jAtanuM anekAMta (-kAnta-) vi. [+sa. yanta] aneka bAjuovALuM. (2) acokkasa, anizcita ane kAMta-vAda (-kAnta-) S. (saM.] vastunuM eka ja mAtra svarUpa che evuM na mAnavuM e prakArane vAda, syAdvAda. anema che. [grA.] zuddha, pavitra, cAkhuM aneraDuM che. jio aneruM + gu. svArthe Da' ta. pra.] juo "aneruM'. (padyamAM.) [vilakSaNatA, asAdhAraNa paNuM anerAI zrI. [jue "aneruM' +]. "AI'ta, pra.] viziSTatA, ane vi. [saM. mAtA->prA. banava-, anAra bemAMthI eka] (lA.kayAMya caDiyAtuM, viziSTa prakAranuM, vilakSaNa aneSaNIya che. [saM. mana + ] na icchavA joga. (2) (lA.) aNagamatuM anekAMtika(-kAntika) vi. [saM. mana +chetta] akasa, Anezcita. (2) ghaNuM bAjuevALuM. (3) ekalA sAdhyane ja sAdhanabhUta na hoya evo (vAda), hevAbhAsanA pAMca mukhya vibhAgomAMno eka. (tarka.) ane kAMtika-vAda (-kAntika-) puM. [saM.] bahu hevAne matasiddhAMta, "thurAlijhama' (hI..) [vAdamAM mAnanAruM anaikAMtikavAdI (ane kAtika-) vi. [sa, .] anekAMtikaarna katha na. [saM. mana + 5] ekatAne abhAva. (2) kusaMpa, aNabanAva. ('ane kathatA' azuddha-asiddha zabda che.) anaichika li. [saM. mana + +] icchA-marajI mujaba na hoya tevuM. (2) mAthe ThekADI besADeluM. (3) (lA.) phara' jiyAta karavAnuM anaitika vi. [saM.] nIti viruddhanuM, anItimaya, "Immarala' anaitihAsika vi. saM. mana + tio] itihAsa joDe saMbaMdha na rAkhanAruM, ItihAsanA AdhAra vinAnuM anaitihAsika-tA strI (saM.anetihAsikapaNuM anaitihAsikatA-doSa . [saM.] kAlabhutakramane deja, itihAsa-varedha, kAla peparyAsa deva, ene kaeNnijhama' (ba.ka.ThA.) anaipuNaya na. [saM.] nipuNatAne abhAva, akauzala anaimittika vi. [saM] nimita vinAnuM, kAraNa vinAnuM. (2) (lA.) acAnaka AvI paDeluM [vAMkuM belanAruM anaiyuM che. saMma na] nyAyasara nahi bolanAruM. (2) anaizcarya na. siM. ane +cheba aizvaryane abhAva, (2) | (lA.) garIbAI, nirdhanatA anaisargika vei. [saM.] a-kudaratI, a-svAbhAvika anekhuM vi. [saM. apakSa#-> prA. anna-34a] judA ja prakAranuM, ane. (2) addabhuta, vicitra anekhuM vi. [juo anekhuM-AraMbhano "a" lupta thayA pachI "khuM-juduM-ne nakArArtha "apUrve AvIne] tekhuM nahi tevuM, majiyAruM [caraNa. (piM.) aneja na. siM. manana] ardha-samavRttanuM bIja tathA cANuM ane puM. kAMsakInA vRkSanAM phulonA garamAMthI banate rAte raMga [(saMgIta.) aneDI vi. tAla ApavA tabalA upara jorathI devAtI thApaDa. anopama vi. saM. manamAM ja "anupama'. (padhamAM) aneNa vi. [saM. + mana + ] haTha vinAnuM anechI vi. [sa,, .] heThamAMthI na belAtuM, evetara (svara ane vyaMjane, u- - 5--ba-bha-ma 1 sivAyanA) anesara kuM. [saM. mana-avasara> prA. may-3sara, vaja.]. jyAre anekAMtavAdI (-kAnta) vi. [saM., pR.] anekAMtavAda-sthA- dvAdamAM mAnanAruM, jena-siddhAMtI. (ni.) [thIjhama' (caM.nI ane kezvara-vAda 5. [+ saM. ra.] anekadevavAda, "pilI- ane kezvaravAdI vi. [+saM. phazvaravADI, muM.] anekadevavAdI aneka vi. mUrkha. (2) thoDuM baheruM, dhyAnabaheruM [ga, dhutAruM ane mUka vi. [+ saM] baheruM ane AMdhaLuM. (2) (lA.) anenAsa juo ananAsa'. 2010_04
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ che anaucitya anyatama ThAkorajInI sevAne samaya na hoya te divasa-rAtrine bhAgI javAnI kriyA anna-pANI na. ba. va. [ + juo "pANI.'] juo "annajala'. anaucitya vi. [saM. mana + mauvihya] aucityane abhAva, [ jhera thaI javAM (rU. pra.) zoka-dilagIrI vagerene kAraNe aghaTitatA. (2) varNana vageremAM kAvyazAstranA siddhAMta pramANe khAvA-pIvAmAMthI svAda UThI ja. 0nA udhAra (rU. pra.) anurUpa na hovApaNuM. (kAvya.) [kaMjusAI paTapUra khAvA na maLe evI garIba hAlata, atyaMta garIbAI] anAdarya na. [saM. mana + ma aa] udAratAne abhAva. (2) anna-pAna na, ba.va. [saM.] anAja ane pANI amApacArika vi. [sa. mana moSa0] upacAra-cAlu rIta- ana-pUNu strI. [saM.] anananI adhiSThAtA devI (porANika rivAja pramANenuM na hoya tevuM, "Inpharmala' (vi. ka.) mAnyatAe). (saMjJA.) anopampa na. [saM. mana + maupay] upamA na ApI zakAya anna-prAzana na. [4], anna-beTa, -NuM na. [+juo ezi bhAva, anupamatA beTavuM' + gu. "aNu, -NuM ke pra.] nAnAM bALake vidhianopadhika vi. [saM. mana + To] upAdhi vinAnuM, mAna- - pUrvaka anna cakhADavA-khavaDAvavAnI kriyA (AThamA mahinA sika pIDA vinAnuM. (2) (lA.) bhArarUpa nathI tevuM AsapAsa hiMduomAM A kriyA thAya che.) anArasa vi. [sa. mana + gaura] paraNelI patnImAM pitAnA ana-phalAhArI vi. [+ - 8 + AhArI chuM.] anna ane patithI utpana na thayeluM (saMtAna), khare vArasa nahi tevuM, phaLone AhAra karanAruM, zAkAhArI, "vejiTeriyana'(ba. ka. ThA.) dattaka. (3) (lA.) AMgaLiyAta anna- jI vi. saM., pR.] anna khAnAruM anna na. [saM] anAja, dhAnya. (2) kherAka (sAmAnya, annamaya vi. [saM] annathI pUrNa. (2) annathI baMdhAyeluM jemAM bhakSya bhejya ledha ane cAbane samAveza thAya che te). (sthala zarIra.)(3) zarIramAMnA pAMca kozamAMne eka. (vedAMta.) (3) rAMdhelo khorAka. [0nuM pANI thavuM (rU. pra.) bahu mahenata annamaya-keza puM. [saM.] jue "annamaya(3). paDavI. nuM mAthuM (rU. pra.) keInuM anna khAvAne vaza anna-rasa ! siM] annanuM satva. (2) khavAyA pachI pAcanamAM rahenAruM. ne kI, 0no piMTha (-piDa) (3. pra.) thase annane pravAhI rasa [pAzAkI akarAMtiyuM. ne mALa (rU. pra.) annane mukta hAtha anna-vastra na, ba.va. [saM.] anAja ane lUgaDAM, kherAkIdAtAra. 05ANI jhera thavAM (rU. pra.) ApattinA kAraNe anna-vikAra 5. siM] apacAthI thatI vikriyA. (2) apace, khAvuM pIvuM akAruM lAgavuM. 05Nane udhAra (rU. pra.) badahajamI, ajIrNa anAja pANI na maLe evI garIbAI. bheguM thavuM anna-satra na. [saM.] sadAvrata, annakSetra (2. pra.) khAvA pAmavuM]. anna-saMkaTa (-sahu Ta) na. [sa.] ana khAvA na maLe evA anasUTa kuM. [4] kArtika sudi ekamane divase ThAkorajInI prakAranI Apatti. (2) annanI taMgI samakSa dharavAmAM AvatI vividha khAdya sAmagrIne samUha, annAna-dazA zrI. [+sa. anna-] "anna "anna' karavuM akeTa. (puSTi.) paDe evI hAlata, ghaNI garIba hAlata annakSetra na. [i] saMta-sAdhubAvA-apaMga-garIba-gurabA- anAthI vi. siM, puM.] ananI icachA rAkhanAruM. (2) jAcaka ene khAdya sAmagrI ApavAnuM sthAna, satrAgAra, sadAvrata annAzaya yuM. [ + saM. mArAtha] jaThara, hAjarI anna-jala(La) na. [4], 05ANI na. [+ ekAyaeN vAcaka annAhAra chuM. [+sa, mahaF] annane AhAra, anna khAvuM zabdanI dvirukti] ane daka, dANe pANI, rajaka. (2) (lA.) e. (2) mAtra ana-phaLane AhAra, vejiTeriyanijhama' leNAdevI, bhAgya, RNAnubaMdha, [La UThavuM, -La khUTavuM (rU.pra.) annAhArI vi. siM, .annane ja AhAra karanAruM, amuka jagyA sAthane khAnapAnane saMbaMdha tUTI ja. (2) zAkAhArI, vejiTeriyana' ThekANuM choDavAnI pharaja paDavI) annapatti strI. [+ saM. sAtti], anaitpanna na. [+ anna-dAtA vi. [sa, j], anna-dAtAra vi. [+ juo saM. 3qna, anaitpAdana na. [+saM. utpAvana annanI dAtAra.] annapradAna karanAruM. (2) (lA.) Azraya denAruM. pidAza [lA.) gujarAna (3) puM. svAmI, zeTha [AvatuM anna aneka na., ba.va. [+ sa. 3] aja-pANI, (2) anna-dAna na. [.annanuM dAna, (2) puNyArthe ApavAmAM ane pArjana na. [+ saM. kArbana ana meLavavAnI kriyA anna-dAyI vi. [sa, j] annadAtA anya vi. [saM. mAta sarva.] bIjuM, itara. (2) 6, bhinna. ana-deva puM, ba.va. [saM.] anarUpI deva (samAna sUcavavA). (samAsamAM eka tuM lupta thAya che.) anna-devatA strI. [saM.] ananI adhiSThAtA devI, annapUrNA anya-khyAti zrI, saM.] eka padArthane vize bIjA padArthanuM (2) puM. [sa, strI.] juo "anna-deva'. bhAna, bhrama, viparIta jJAna. (vedAMta.) anna-doSa chuM. [4] rAkanI azuddhi. (2) na khAvA lAyaka anya-gAmI vi. [saM. muM] pArakA sAthe yauna saMbaMdha rAkhanAruM khorAka khAvAthI thatI viSamatA anya-zetrI vi. [saM5] (pitR-paraMparAnI daSTie) judA anna-nalI-LI) strI. [saM] gaLA ane jaThara vacce kherAka gotranuM, judA pitaLanuM pasAra thavAnI naLI, "isaoNgasa" anya ubha. [saM. yavat + 2, saMdhithI] ane bIjuM, vaLI anna-pAcana na. [saM] khAdhelA kherAkane peTamAM pAkI anya-tama vi. ni.ghaNAMmAMthI kaI eka mAtra 2010_04
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ anyatara anya-tara vi. [saM.] bemAMthI eka. (2) bhinna anyatarAnvita ve. [+ saM. anvita] A ke peluM e bemAMthI eka sAthe jenA saMbaMdha hoya tevuM. (tarka.) anya-taMtra (-tantra) na. [saM.] bIjAnI sattA, bIjAne vahIvaTa. (ra) vi. parataMtra, parAdhIna [(lA.) vinA anya-tra kri.vi. [saM.] bIje sthaLe, kAMka bIje. (2) anya-tA sI., va na. [saM.] bIjApaNAnI bhAvanA anya-thA ubha, [rsa.] bIjI rIte. (2) vi. UlaTuM, viruddha anyathA-kathana na. [saM.] viruddha vAta. (2) kheATI hakIkata, jUThI vAta [karavAne anyathA-kartum kri.vi. [saM.] hoya enAthI judI rIte anyathA-kRta vi. [saM.] judI rIte kareluM, UlaTA prakAre kareluM anyathA-khyAti strI. [saM.] AMkhanA doSathI sAme paDelI vastunuM jude rUpe thatuM bhAna. (tarka.) (2) AtmA saMbaMdhI khATA khyAla. (tarka.) [kharAba vartaNuMka anyathAcaraNa na. [+ seM. AcaraLa] UlaTI rItanuM AcaraNa, anyathAnupapatti zrI. [+ saM. anuvau] anya arthanI kapanAthI samAdhAna karavA jevA pramANasiddha arthane paraspara virodha AvatAM ardhAMpattine dhaTAvanAra hetubhUta mAnyatA. (tarka.)e eka deva che. anyathA-bhAva huM. [saM.] bIje rUpe thavApaNuM. (2) mananuM badalAyeluM valaNa, (3) bhrama anyathA-bhASI, anyathA-vAdI vi. [saM., puM.] jUThuM khelanAra anyathA-siddha vi. [saM.] kAryanI utpatti mATe je avazya apekSita na hAca tevuM. (tarka.) anyathA-saddhi strI. [saM.] saMbaMdha vinAnA kAraNathI amuka vAtanI sAbitI. (tarka.) anya-dA kri. vi. [saM.] bIje prasaMge anyadIya vi. [saM.] bInanuM anya-dezI vi. [saM.,puM.], -zIya vi. [saM.] khIjA dezanuM, paradezI ekasTrA-TaeNriTeriyala' anya-dharma puM. [saM.] bIjo dharma. (2) bIjAnA dharma anyadharmAvalaMbI (lambI), anya-dharmI vi. saM. + Avo, huM] bIjAM dharmanuM, bhinna dharmavALuM anya-nirapekSa vi. [saM.] jene bIjA kAInI jarUra nathI tevuM anya-niSTa vi. [saM.] jyAM joiye tyAM niSThA na rAkhatAM bInamAM niSThA rAkhatuM anya-niSThA strI [saM.] bIjAmAM AsthA ke zraddhA anya-para, +- vi. [saM.] jue 'anya-niSTha', anya-pUrvA zrI. [saM.] eka pati dUra thatAM banne pati karyAM che tevI strI [che tevuM, parabhRta anya-bhUta vi. [saM.] jenuM bharaNa-pASaNa bIjAne hAthe thayuM anyabhatA vi., strI, [saM.] (kAgaDAthI pAtraNa pAmavAnI mAnyatAne kAraNe) kAcala. (saM. mAM te nara-kAphila') anya-mata puM. [saM., na.] bIjAnA mata anyamatAvalaMbI (-lambI) vi. [+ saM. ava, puM.] khI mata-paMthanuM anucAyI, judA saMpradAyanuM 80 _2010_04 a-yAzrita anya-manaska vi. [saM.] bIje mana lAgyuM hAya tevuM. (ra) bedhyAna, esanTamAinDeDa' (da. khA.). (3) (lA.) khinna, udAsa. (4) caMcaLa, asthira [mAinDeDanesa' (da.khA.) anyamanaska-tA strI. [saM.] anyamanaskapaNuM, esanTa anya-manuM vi. [+jue 'mana' + gu. '.'ta. pra.] anyamanaka, bedhyAna anya-rASTriya vi. [saM.] bIjA rASTranuM, bIjA videzI rAjyanuM anya-rUpa-praveza puM. [saM.] nATakRtimAM peAtAne bhAga bhajavatA pAtranI pAtranA tAdaza abhinayamAM rajU thatI ananyatA,' impaseneizana' (na.bhA.) [bIjo hetu dharAvanAruM anya-lakSI vi. [saM., puM.] bIndra tarapha lakSa che. tevuM. (ra) anya-liMgI (-ligI) vi. [saM., puM.] judA liMga(jAti)vALuM. (vyA.) (ra) jainetara pezAkavALuM. (jaina.) anya-sAdhya vi. [saM.] bIjAthI siddha karAvI zakAya tevuM. (ra) bIjAM sAdhaneAthI siddha thAya tevuM anya-sApekSa vi. [saM.], -kSI vi. [x., puM.] jemAM bIjAnI apekSA che tevuM. (2) jene bIntanI apekSA che tevuM anyA vi., strI. [saM., sarva.] pArakI strI atyAre puM. [manyAya; grA.] jue 'anyAya.' anyAdhIna vi. [rsa, anyat+ adhIna] bIjAne adhIna, parA cIna, paravaza [apekSA nathI tevuM, svataMtra anyAnapekSa vi. saM. mat + anapekSa] jene bIjAnI anyAnurakta vi. [saM. anya + anuravata] bIjAmAM Asakta. (2) parastrImAM Asakta anyAnya sarva., vi. [saM. anvar+anyat] bIjuM bIjuM anyAnya-pASaka vi. [saM.] ekabIjAne poSaNa ApanAruM TakA ApanAruM bAlAyelI vANI, anyAkti anyApadeza puM. [saM. at+ ava0] bIjAne uddezIne a-nyAya puM. [saM.] nyAya viruddha AcaraNa, anIti, adhame. (ra) gera-insAph. (3) (lA.) julama. (4) aMdhera, a vyavasthA anyAya-yukta zrI. [saM.] anyAyavALuM, geravAjabI anyAyAcaraNu na. [+ saM. mAvaLa] geravAjabI AcaraNa, anItimaya vartana anyAyI vi. [saM.,puM.] anyAya karanAruM, (2) anyAyathI bhareluM, gerakAyade. (3) (lA.) ayeAgya, aTita anyAyeApajIvI vi. [+ saM. ravIvI, puM.] anyAyane mArge kamAnAra, gerakAyadesaranAM sAdhanAthI jIvanAra a-nyAsya-vi. [saM.] nyAya viruddha, geravAjabI [IbroNI anyArI strI. khALavAnAM lAkaDAMnI gADI, sarapaNanI gADI, anyAI puM. [rsa, anyanta + artha] bIjo artha anyAk vi. [saM., puM.] bInne artha dharAvanAruM anyAzraya puM. [saM. mantha + mAtratha], "Nu na. [saM.] je iSTadeva ke svAmI hoya tene| Azraya cheADI bIjAne zaraNe javAnI kriyA anyAzrayI vi. [+ saM. mAtrathI, puM.] anyAzraya karanAruM anyAzrita vi. [saM. at + mAzrita] bIjAne Azare raheluM. (ra) anyAzrayI
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ anyUnAdhika anvaye a-nyUnAdhika vi. [+saM. mali] nahi ochuM-nahi vadhu evuM anvaya-jJAna na. [saM] jAgrata svapna ane suSupti e traNe anyakti strI. [saM. an + aff] hoya tenAthI juduM bolavuM avasthAomAM enA sAkSI tarIke anumata cothA AtmAnuM e, "seTAyara" (ba.ka.ThA.) (2) eka arthAlaMkAra. (kAvya.) jJAna anyA5na vi. saM. ata+pati sivAyanA anvaya-dazeka vi. [saM.] saMbaMdha jaNAvanAruM bIjAthI pedA thayeluM, kSetraja (saMtAna, harAmajAduM anvayadarza kakSara puM. [+saM. makSara, na] saMbaMdha jaNAvanAre anyonya vi. saM. manaH + aDa, saMdhithI] bIjuM bIje. (2) akSara, "repharansa leTara' ekameka. (3) ji.vi. paraspara avaya-daSTAMta (-duSTAta) na. [sa.] sAdhana hoya tyAM sAdhya anyonya-drohI vi. [sa, j] ekabIjAne droha karanAruM eTale sAbita karavAnI vastunI hayAtI batAvAya evA dAkhala. a nya-nirapekSa vi. siM.] ekabIjAnI jarUra vinAnuM, (tarka) svataMtra avaya-paddhati strI. [saM.] anaveSaNanI eka paddhati, saghaLA a nya-nijha vi. [saM.] paraspara niSThAvALuM dAkhalAomAM eka ja bIje sarvasAdhAraNa artha maLI AvatA anya-pUraka vi. (saM.ekabIjAnI pUraNI karanAruM, hoya te e be arthe dhaNuM karIne kAyaeNkAraNa athavA kAyaparasparanI beTa pUranAruM [nAruM kAraNa saMbaMdhavALA samajhavAmAM Ave che e paddhati, methaDa a nya-paSaka vi. [saM.] ekabIjAne piSaNa-baLa Apa- oNpha egrImenTa' (rA. vi.) (tarka.) a nya-vAcaka vi. [saM.] sarvanAmane eka prakAra. (vyA.) anvaya-pratijJA strI. [saM. siddhAMta, prameya anyonya-virodha 6. [saM] ekabIjA sAthe virodha anvaya-baMdha puM. [sa.] zabdajJAnathI utpanna thanAra zAbda anya virodhI vi. saM. 5.] ekabIjAno virodha kara- bodharUpa eka prakAranA anubhava. (kAvya.) nAruM, zatrurUpa anvaya-mAna na. [saM.] sIdhuM mApa, DerekaTa mejhara' a nya-saMla (-sAkSa) che. [saM.] ekabIjAnI sAthe anvayayukta vi. [saM.] anukramavALuM, eka pachI eka evI saMvAda dharAvatuM, susvara, meLabaMdha, susaMgata, ekarasa, "hArmendra rIte rahe evA kramavALuM. (2) bhAvArthavALuM, tAtparcavALuM niyasa' (u.ke.) anvaya-vejanA strI. siM.] vAkathamAM gadyanA svAbhAvika krame a nyAtmaka vi. [+saM. mAramana + ] ekabIjAmAM padonI goThavaNI. (2) evA kramane saMbaMdha spaSTa karanAruM nirUpaNa ekAtmaka, paraspara ekarUpa, resiprekala' anvaya-vyatireka puM. [4] amuka eka vastu hoya tyAM bIjI anyonyAkhyAsa . [+saM. maththA] paraspara karavAmAM vastu hovAnuM ane na hoya to na hovAnA saMbaMdha ke niyama. Avate Apa, anya karAtuM mithyA Are paNa (tarka.) a nyAbhAva chuM. [+ saM. samAva] be vastuonI tadA- anvaya-vyatireka-paddhati strI. [saM.] anvaya. tirekane khyAla tmakatA-tapatAne abhAva (tarka.-cAra prakAranA "abhAva maLe evI paddhati, saMvAda ane judApaNAnI paddhati mAMne eka) anvaya-vyatirekI vi. [, .] avayanI vyApta temaja a nyAzraya puM. [+ saM. mAtra] ekabIjAne sahAre, vyatirekanI vyApti e beuvALuM [utpattinuM na thavApaNuM parasparane AdhAra. (2) eka vastunA jJAnane mATe bIjI anvaya-vyabhicAra . siM. kAraNuM hovA chatAM kAryanI vastunA jANapaNAnI jarUra, sApekSa jJAna. (2) dalIlane eka avaya-vyabhicArI vi. [sa., pR.anvaya-vyabhicAravALuM devuM. (tarka.) anvaya-vyApti strI. [saM.] eka hoya tyAM bIja hoyaa nyAzrayI vi. [+ saM., muM.] ekabIjAne Azraya karanAruM sAdhana hoya tyAM sAdhya hoya ja evo saMbaMdha. (tarka) anyonyAzrita vi. [+saM. Azrita] anyonyAzraye raheluM anvaya-sahacAra . [saM.] kAraNa hoya te kArya thAya e anya tejana na. [+saM. 3ttanano parasparanuM uttejana niyama, kArya-kAraNanuM hamezAM sAthe hovApaNuM. (tarka.) avaya 5. [ saM. anu + aa] pAchaLa javuM e, anugamana, avayAgata vi. [+ saM. mAta] vaMzaparaMparAthI utarI AveluM (2) saMbaMdha, "sikavansa'. (3) vaMza, kuLa. (4) vAkayaracanAnA ayAdhAra vi. [+saM. mAyA] kramAnusArI. (vyA). (2) niyama pramANe ekabIjo padane saMbaMdha joI kta karma vAkayaracanA saMbaMdhI, padayejanA vizenuM. (3) pratyayarahitA kriyApada ane bIjI padenI svAbhAvika krame goThavaNI. (vyA.). bhASAkuLamAM ekanuM eka sthAna pramANe nAma vizeSaNa kriyApada (5) eka vastu hoya tyAM bIjI vastunuM niyame karIne vagerene bhAga bhajave evuM (bhAvAnuM hovApaNuM), "sinTekaTikala' hovApaNuM, (tarka) (6) pratijJA ane anumAnane niyama-- (ra. ma.) pUrvakane saMbaMdha. (tarka.) [ kare (rU. pra.) vAkayamAM padenA anvayAMtara (-cAntara) na. [ + saM. attara] anya saMbaMdha. svAbhAvika krama pramANe padenI goThavaNa karavI, padyane gadyane (2) bIje vaMza(3) sIdhuM aMtara, DirekaTa DisTansa' kramamAM goThavavuM. 0beso (-baeNsa-) (rU. pra.) padyAtmaka racanAnuM anvayI vi. [sa, .] pAchaLa AvI raheluM, anusarIne raheluM. gadyamAM padenA svAbhAvika krame AvI rahevuM. 0besADave (be (2) saMbaMdhavALuM. (3) eka ja vaMzanuM. (4) avayavyApti sADa) (2.pra.) e kramane svAbhAvika rUpamAM goThavI batAvavA] vALuM. (tarka.) anvaya-kriyA strI, [i] kAma karavAnI sIdhI rIta, "DirekTa anvaye nA.. [saM. + gu. 'e trIvi, pra.] -nA pramANe, prosesa' -nI rUe bha. ke.-6 2010_04
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ anya apaDavuM anvartha, kavi. [saM. manu + artha, baMdha besatA arthavALuM. apa-kartA vi. [sa, j] apakAra karanAra. (2) zatru (2) nAma pramANe guNavALuM apa-karma na. [saM.] ayogya kAma, kukarma, durAcaraNa antarthagrahaNa na. [1] zabdano artha mULa artha pramANe apa-karSa chuM. [saM.) nIce kheMcavuM ke pADI nAkhavuM e. (2) akSare akSara levApaNuM (2) ghaTa, kSaya, uNapa. (3) paDatI, avanati. (4) koI anyarthatA strI. [sa.] avardhaka hovApaNuM AkAzI padArtha pitAnA karatAM moTA padArthanI najIka thaI anvartha-saMjJA (-saMjJA) strI. [saM.] spaSTa arthavALuM vizeSa pasAra thatAM enA mArgamAM thato pheraphAra. (khagaLa.) nAma. (2) arthanuM sIdhI rIte jJAna karAve tevo zabda apakarSaka, kAraka vi. [saM.] apakarSa karanAruM avAdarza chuM. [sa. anu + cA-vara] keIpaNa kArya ke prasaMganI apa-karSaNa na. [saM] nIce kheMcavuM ke pADI nAkhavuM e. pAchaLathI UbhI thatI pratikRti, "AphaTara-ImeIja' (ke. ha.) (2) ghaTa, kSaya, UNapa. (3) paDatI. (4) dUra haThavAnI annAdeza muM. [sa. anu + mA-pherA] eka ne eka zabdanuM vAkayanA zakti, (5) UlaTI dizAmAM javuM e pAchalA bhAgamAM punaH kathana. (vyA.) (3) eka kAma karyA apa-kavi chuM. [saM.] halakI jAtanI kavitA karanAra kavi. pachI ene bIja kAma karavAno hukama (2) kAvyalakSaNathI varjita joDakaNAM karanAro AbhAsI kavi avAdhAna na. [sa a + A-dhAna] agninI sthApanA karyA apa-kAra chuM. [saM] upakAra karanArAne hAni pahoMce tevA pachI e cAlu rAkhavA emAM baLataNa nAkhavAnI kriyA prakAranI kriyA, kRtannatA, (2) hAni, nukasAna anyAhArya puM. [saM. anu + mA-hA] amAsane divase karavAmAM apakAraka vi. [saM.], apakArI vi. siM, .] apakAra Avato zrAddhane agni. (2) pitR mATe amAsane divase karanAruM karavAmAM AvatuM mAsika zrAddha, darzazrAddha, nAMdImukha zrAddha, a5-kArya na. [saM.] jao apa-karma." (3) kavijane ApavAmAM AvatI dakSiNa apa-kIrti strI. [saM.] apayaza, badanAmI [heya tevuM azvita vi. [saM. manu+ta] saMyukta, joDAyeluM. (2) sapa- apakRta vi. saM.] jenA prati apakAra karavAmAM Ave DAyeluM, pakaDAyeluM. (3) vAkathamAMnAM padenA paraspara saMbaMdha- apa-kRti strI. [saM.] apakAra. (2) kharAba kRti, durAcaraNa vALuM. (vya.). nimImAMsA) a5-kRtya ne. [saM.] juo "apakarma'. anvitAbhidhAna paM. [saM. ami] mImAMsakAne eka vAda. apa-skRSTa vi. [saM.] khecI lIdheluM. (2) utaratI keTinuM. anvitArtha chuM. [+saM. martha AgaLa pAchaLanA saMbaMdhathI saheje (3) (lA) nIca, adhama samajhI zakAya te artha. (2) vi. evI rIte samajhAya apa-keMdra -kendra) na. siM.] dIrgha vRtta vageremAM eka karatAM tevA arthavALuM vadhAre kedra hoya temAMthI koI eka keka, eNpi-senTara'. (ga.) anviti strI. [saM. manu ]i jue "anvaya." a5krama muM. [saM.] bhAgI javAnI kriyA, palAyana. (2) anvIkSaNa na. [saM. manu + $kSaNa], avIkSA strI. [+ saM. UlaTe krama. (3) kramabhaMga IMkSA] bArIkIthI jovuM e. (2) samIkSA, samAlocanA. (3) a5-kAMta vi. [saM.] bhraSTa thayeluM. (2) avanati pAmeluM bedha, baMdhanA, saMvedana, pratyaya, vibhAvanA, kaeNnseTa' a5krAMti (krAnti) strI. [saM.] apakrama. (2) UlaTA (na.pA.). (4) zeAdhakhoLa, "risarca prakAranI kAMte, ahaeNitakArI pheraphAra, " Deibyuzana' azvIta vi. [saM. manu + uta] juo 'anvita'.. (ba. ka. ThA.) [kriyA, nukasAna anveSaka vi. [saM. manu + ] zedha karanAra. (2) tapAsa a5-kriyA strI. siM.] UlaTA prakAranI kriyA. (2) avakaranAra. (1) hasAba tapAsanAra mANasa, oDiTara" apakva vi. [saM.] paripakava nahi tevuM. (2) kAcuM. (3) anveSaNa na. [+ sa. anu + [], -Na [+ saM. ghagI] vikAsa pAmyA vinAnuM bArIkIthI jevuM e. (2) tapAsa, i-vesTigezana." (3) apakvatA strI. [saM.] apaDeva hevApaNuM zodhakhALa, "risarca." (4) hisAba-tapAsa, "oDiTa a-pakSa vi. [saM] pAMkha vinAnuM. (2) kAryakarenA vyavasthita anyUSita vi. [+ saM. manu + futa, pre., mu.ka.] tapAsa samUha bahAranuM. (3) (lA.) taTastha, trAhita karAyeluM. (2) zeAdhAyeluM zidhakhoLa karavA jevuM apakSa-tA strI [saM.] apakSapaNuM [taTasthatA a vya vi. [saM. mana + ig] tapAsa karavA jevuM. (2) a-pakSapAta chuM. [4] pakSapAtane abhAva, samAna bhAva, a SA vi. [saM. manu + ISTA, muM.] juo 'anaveSaka." a5-kSaya kuM. [saM.] bhAre kSaya. (2) vinAza apa upa. [saM. nIcenuM' UtaratuM' 'hIna'"kharAba" vidha' vagere apa-kSipta vi. [saM.] pheMkI dIdheluM artha batAvavA saMskRta tatsama zabdomAM pUrva padamAM Avato a-kSepa chuM. [saM.3, -5Na na [saM.] pheMkI devAnI kriyA. upasarga, juo nIce saMkhyAbaMdha zabda.] nIcenuM. (2) hIna. (2) uparathI nIce pheMkavAnI kriyA. (vaizeSika.) (3) kerAI (3) kharAba. (4) virodha padArtha sAthe athaDAI prakAza ane avAjanuM pAchuM pharavuM apa na. [4. mA strI. ne sIdho upayoga, rUpAkhyAna e. (vijJAna) vinA] pANI apa . [jhA] abakho, abhAva, aNagame apakAya vi. saM. ma Atha] pANInA jIvane varga chAnA apakhAvuM sa. ji. avakheDavuM, vakhoDavuM, niMdavuM. apache bhedamAMne eka). (jena.) evuM karmaNi, ji. apaTAvavuM che.. sa. ki. 2010_04
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-patnI, apaDAvavuM apaDhAvavuM, apAvuM jue "apaDavuMmAM. apa-gata vi. saM.] dUra gayeluM. (2) mRtyu pAmeluM [gaMti a5-gati strI, [saM.] dUra thavAnI kriyA. (2) avagati, apa-gama chuM. [saM.] dUra thavAnI kriyA. (ra) viyoga. (3) mRtyu. (4) samIkaraNamAMthI apUrNAMka vagere dUra karavAnI rIta. (ga). a5-gamana na. [saM.] dUra thavAnI kriyA. (2) grahanI pitAnI kakSAmAM dekhAtI ulaTI eTale pUrvathI pazcima tarapha gati, vakragatinuM ke vakrI thavuM e, "reTegreDezana a-5zuM vi. [+ja paga' + gu. "u" ta... paga vinAnuM. (2) laMgaDuM a5-ghAta puM. [4] kharAba prakArane dhAta, kameta a5-caka na. [saM] yaMtrane bAdhA karanAruM cakra. (2) kheTe samUha. (3) kharAba rAjya apacaya 5. [rasa.] hAni, nukasAna. (2) dhasAro. (3) paDatI, adhe gati. (4) grahonAM keTalAMka sthAnanuM nAma. (5) cayazreDhImAM caya maNa hoya to e athavA ene lIdhe paDeluM pahelA ane chellA pada vaccenuM aMtara. (ga) apacaya-kriyA strI. siM.] zarIranI ghasArAnI kriyA, "keTe- belijhama' apacarita na. [saM.] kharAba AcaraNa, durAcaraNa, geravartana apa-ca(-cha)- -LuM) vi. [+gu. "u" pratyaya; "La"-LuM" gu.mAM] [grA.] mastIkhera, aravItaDuM apacAra ! [saM] durAcaraNa. (2) davAmAM parahejI na pALavI e. (3) UlaTA prakAranI-nukasAna kare tevI sAravAra apacArI vi. sa. puM. apacAra karanAruM zikAra apa-citi strI. [saM.] dubaeNya. (2) prAyazcitta. (3) saMmAna, apacitra na. siM] kharAba citra apa-cihana na. [4] duzcina, apazukana a-pace puM. [+ gu. pacavuM" + gu. ' kupra.] pAcana- kriyAnA abhAva, badahajamIna apa-chAya vi. [saM.] jeno eLe-paDachAye na paDe tevuM (paurANika mAnyatA pramANe deva vagere) apacharA sI. [sa. maHRI , arvA. tabhava] svarganI vArAMganA, asarA apaNuM-La,-LuM) jue 'apacaruM'. apa-jaya chuM. [saM.] parAjaya, hAra apa-jaza(-sa) . [+juo "jaza(-).] apayaza, badanAmI, apakIrti a5-jasi(zi)yuM vi. [+gu. "G" ta...] apakIrtivALuM, (2) apakIrti apAve tevuM apajAta vi. siM.] kajAta nIvaDeluM (saMtAna) apAra chuM. [pAra.] muzkelI, maMjhavaNa apa-jJAna na. [sa.] UlaTA prakAranuM jJAna, durgAna apa-tIrtha na. [saM.] tIrtha na hoya tevuM sthAna, je niMdAyeluM che tevuM tIrtha, kutIrtha apa-5 vi. siM] lAja-zarama vinAnuM, bezarama, nileja ja apa-dazA strI. [saM.] avadazA, burI hAlata apa-daSTa strI. [saM.] kharAba najara, kudaSTi apa-devatA chuM. [sa, strI.] bhUta preta vagere apa-deza puM. [saM.] ullekha. (2) upadeza. (3) bahAnuM. (I kAraNa ApavuM e. (tarka) apadravya na. [saM.] kharAba padArtha. (2) kharAba dhana apa-dvAra na. [saM.] pAchaluM bAraNuM. (2) (lA) gudA apa-dharma muM. si.] adharma. (2) anIti a5-khyAna na. [saM.] 'A' ane raudra' evA be prakAranuM dhyAna. (jaina) apa-DavaMsa (vesa) pu. [4] bUrA prakArane nAza. (2) adhogati, adhaHpAta. (3) (lA.) nAmozI, badanAmI apa-naya pR. [saM.] anIti, kharAba AcaraNa apanayana na. [saM.] beTI rIte laI javuM-harI javuM e. kiDanepiMga'. (2) samIkaraNamAM kaI pariNAmane eka bAjuthI bIjI bAju laI javApaNuM. "TrAnsapojhizana." (ga.) (3) samIkaraNamAM ajJAta UDI javAnI kriyA, "eliminezana." (ga.) apanyAsa puM. [saM.] gIta ke AlApanI asvAInI samApti karavAne sUra. (saMgIta.) (2) rAganAM dasa lakSaNe mAMhenuM eka, (saMgIta.) apana-5) kriAve. dararoja, hamezAM [mastIkhora apaTa*vi. [saM. ma-Tu] AvaData vinAnuM. (2) (lA.) tephAnI, apaTI strI. siM.] taMbu AsapAsa bAMdhelI kanAta. (2) raMgabhUmi upara paDado. (nATatha.) apaTI-kSepa chuM. [saM.] raMgabhUmi upara paDado jhaDapathI dUra karavAnI-haTADavAnI kriyA. (nATaya.) a.59 vi. siM.] hoziyAra nahi tevuM, akuzaLa apa-Tu-DeITa vi. [.] adyatana apahatA strI., - na. [saM.] anAvaData a-paThita vi. [sa.] vAMcavAmAM AvyuM na hoya tevuM. (2) bhaNavAmAM AvyuM na hoya tevuM apaTAvavuM sakri. [hi. apaDAnA jhaghaDavuM, takarAra karavI apaDhAvuM jue "A8-mAM)paDavuMmAM. apaDuM vi. [+juo paDavuM' +gu. "G" ku.pra.] na paDe tevuM, sthira, acaLa a-58 vi. [hiM.] abhaNa a-1 vi. [sa.] dharmazAstramAM vecavAnI manA karI hoya tevuM apataraMga (ttara) puM. [saM. mag-tarasa-pANInuM meja](lA.) havAI khyAla apataraMgI (tarakagI) vi. [+gu. "I'ta..]havAI khyAlavALuM a-5tika vi., strI. [4] patihIna strI, vidhavA. (2) ThaMDAyelI a-pativrata na. siM] pati taraphanI vaphAdArIne abhAva apativratA strI. [saM.] pitAnA patine choDI bIjA pati sAthe viharanArI strI, kulaTA, vyabhicAriNuM a-patIja strI. [+ juo patIja.'] vizvAsane abhAva, aNavizvAsa a5nIka vi. saM.] jene patnI nathI tevuM, kuMvAruM. (2) patnIne sAtha na rAkhIne karavA jevuM 2010_04
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ apatya apatya na. [saM.] saMtAna, khasyuM apatya-kAma vi. [saM.] saMtAna thavAnI icchA rAkhanAruM apatya kAmA vi., strI. [saM.] saMtAna thavAnI icchA rAkhanArI apatya-ghAta puM. [saM.] peAtAnA saMtAnanI hatyA apatyaghAtI vi. saM., puM.] peAtAnA saMtAnane mArI nAkhanAra apatya-prema puM. [+saM., puM., na.] saMtAna taraphanI lAgaNI, vatsalatA apatyavatsala vi. [saM.] jene saMtAneA vahAlAM che tevuM apatyavatsalA vi., strI. [saM.] jene saMtAna ke saMtAne vahAlAM che tevI strI apatya-sneha puM. [saM.] jue 'apatyaprema'. apatyArthI vi. [ + saM. zrI~, puM.] saMtAnanI icchAvALuM a-patra vi. [saM.,] -zrI vi. [saM., puM.] pAMdaDAM vinAnuM. (2) pAMkha vagaranuM a-patha puM. [saM.] kumArge, kharAba rastA. (2) pAkhaMDI saMpradAya a-pRthya vi. [saM.] ahitakara, pratikULa, avaguNa kare tevuM. (2) na. avaguNakArI AhAra-vihAra, kupaththa a-pada vi. [saM.] paga vinA cAlanAruM. (2) hATTA-adhikArasthAna vinAnuM d. a-padArtha puM. [saM.] khoTA artha. (2) mithyA--asata vastu a.padI vi. [saM., puM.] paga vinAnuM -padya na. [rsa.] padya nathI tevI racanA apadyAgadya na. [ + saM, a-va] nathI chaMda vagerethI bAMdhelI ke nathI svAbhAvika vAkayasvarUpanI tevI racanA. (ra) vi. nathI padma ke nathI gadya tevuM (kAvya ke racanA) a.dhAraNa [rsa, + jae dheAraNa'.] vilakSaNapaNuM, 'eNma-nArmeliTI' (ra.che.pa.) [(2) apaharaNa, 'eNbaDakzana' apanayana na. [saM.] dUra laI javAnI ke karavAnI kriyA. apanAvavuM sarki. [hiM. apanAnA] bIjAne peAtAnuM karI levuM, (ra) zuddha karI peAtAnuM karI levuM, apanAvAvuM karmaNi, kri. apanAvaTa zrI. [hiM.] apanAvavAnI kriyA apanAvAvuM jue 'apanAvavuM'mAM. apa-pariNAma na. [saM., puM.] khATuM pariNAma apa-pATha puM. [saM.] dUSita pATha, khATA pATha, impreApara rIDiMga' apa-prayANa na. [saM.] beTA rastA tarapha javuM e apa-prayAga kuM. [saM. khATA prayAga, duprayAga apa-praveza puM. [saM.] geravAjabI prakAranuM dAkhala thavuM e, 'Dresa-pAsa' apa-bhajana na. [saM.] prakAza vagaranA padArthanI kAra upara thaI ne jatAM prakAzanA kiraNanuM peAtAne sIdhe mArga sahejasAja cheDI daI prakAza vagaranA padArthanI chAyAmAM javApaNuM, Dikezana' apa-bhAva puM. [saM.] khATA ke hIna prakArane bhAva apa-bhASA strI. [saM.] jemAM gAlipradAna che tenI bhASA, kharAba bhASA, durbhASA, aziSTa bhASA gAlipradAna karanAruM apabhASI vi. [saM., yuM.] kharAkha bhASA bAlanAruM, apa-bhraSTa vi. [saM.] uparathI nIce AvI paDeluM. (2) jemAM zuddha saMskArAmAMthI khasI javAnuM thayuM che tevuM (rAmda, bhASA vagere) _2010_04 * aparasa apa-bhraMza (--bhraMza) puM. [x.] patana, paDatI. (2) azuddha rUpAMtara, vikRta thayeluM rUpAMtara, bhraSTa thayelA zabda. (3) khIjI bhUmikAnA aMtabhAganI eka vizALa prAkRta bhASA (jemAM 10mI sadI sudhImAM 27 jeTalA prAderiAka bheda jANavAmAM AvyA che. emAM gujarAtI-mAravADI(mevADI sAthe)-DhaMDhALI(jaipurI) -mevAtI-hADotI-mALavI-nimADI e mAdazika bhASA-belIAne janma ApanArA eveA gaurjara apabhraMza' eka hatA.] apabhraMza-nibaddha (-bhraMza-) vi. [saM.] apabhraMza bhASAmAM racAyeluM apabhraMza-bhASI (-bhraMza-) vi. [saM., puM.] apabhraMza bhASA bAlanAruM apa-bhraMzita (-zrIzata) vi. [saM. mastrI nAmadhAtu uparathI lU..] apabhraSTa raceluM apabhraMzIya (bhraMzIya) vi. [saM.] apabhraMza bhASAne lagatuM apa-maMtavya (-mantavya) vi. [saM.] apamAna karavA jevuM. (2) na. khATuM maMtavya, kheTI mAnyatA [tiraskAra apa-mAna na. [saM.. puM.] anAdara, avajJA. (ra) (lA.) apamana-kAraka vi. [saM.], apamAna-kArI vi. [seM., puM,], apamAna-janaka vi. [saM.] apamAna upajavanAruM, apamAna karanAruM, mAnabhaMga karanAruM apamAna-yukta vi. [saM.] apamAnavALuM apamAnanuM sa.kri. [saM, zrava + mAn, tatsama] apamAna karavuM apamAna-sUcaka vi. [saM.] apamAna sUcavanAruM batAvanAruM apamAnita vi. [saM.] jenuM apamAna karavAmAM AvyuM che tevuM apamAnI vi. [saM., puM.] apamAna karanAruM apamAnya vi. [saM.] mAnya nahi tevuM. (2) apamAna karAvAne yogya apa-mArga puM. [saM] mukhya mArga sivAyane mAge, kumArga apamA~ vi. [saM., puM.] kumArge cAlanAruM apa-mizraNa na. [saM.] bheLaseLa, 'eDalTarezana' apamRtyu na. [rsa, puM.] kameta [apakIrti apa-yaza puM. [ + saM thAt, na.] apajaza, badanAmI, apa-yeAga pu. [saM.] kharAba upayega. (2) khATI rIte karavAmAM AvatA upayAga, 'misa-epreApriyezana' apara sarva., vi. saM, sarva.] khIjuM. (2) pazcima dizAnuM. (3) (lA.) UtaratuM, halakuM. (4) sAvakuM apa-dizA strI. [saM.] pazcima dizA apara-mahine puM. [+jue 'mahine."] puruSottama mAsa, adhika mAsa, malamAsa apara-mA strI. [+jue mAruM.', -mAtA zrI. [saM.] bIjI mA, oramAna mA, sAvakI mA a-paramAda huM [saM. kamAva, arvo. taddabhava. zarUmAM a' prakSipta] khAvA pIvAmAM thayelI bhUla. (2) (lA.) tabiyatamAM e prakAre thayele bhagADa apara-mAnasa na. [saM.] sUkSma mana, upamana, avyakta mAnasa, upa-mAnasa, ardhacetana, avacetana, 'sakha-kAnziyasa' (bhU.go.) apara-rAtra na. [saM.] pAchalI rAta aparasa. puM. [saM.] dUSita rasavRtti, halakI jAtane AsvAda.
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ aparasa (ra) kAvyamAM thA-sthAna je rasa AvavA joiye te na AvatAM ene sthAne khATI rIte nirUpAyeleA rasa. (kAvya.) (3) hatheLI ane paganAM taLiyAMmAM thatA cAmaDIne eka raMga, (vaidyaka.) apasara zrI. [saM. ma-svaro, puM] nAhyA pachI kAMya paNa sparza na karAya evI sthiti, pAkI naveMDha. (puSTi.) apara-sAmAnya na. [saM.] amuka ke e deza ke sthaLamAM rahenArA varga. peTA-varga, upannati. (tarka.) aparasAmAnya-svastika huM. [saM.] kSitijanuM pazcima biMdu aparaspara kri. vi. [saM.] anyAnya nahi e rIte apara-ca (apara-2) ubha. [saM.] vaLI, tema, vizeSamAM, uparAMta [nathI tevuM, apAra a-paraMpAra (aparampAra) vi. [saM. zna-vAra] sAmA cheDA aparA vi., strI. [saM.] jue 'apara'. (ra) vaizAkha vade agiyArasanI tithi aparivartanavAdI aparANu pu. [saM. apara + an > aLa na.] divasanA pAle ardhabhAga, per pachIte! samaya aparAMta (--rAta) huM, [+ saM. mavara + anta] sAmeA cheDA. (ra) hAlanA dakSiNa gujarAta ane ene lagatA mahArASTranA mayuganA e nAmanA pradeza. (saMjJA.) [Avye tevuM a-parigRhIta vi. [saM.] jene svIkAra karavAmAM nathI a-parigraha puM. [saM.] kAI paNa vastune peAtAnA upayega mATe svIkAra ane saMghare na karavAM e [rAkhavI e] aparigraha-vrata na. [saM.] parigraha na karavAnI pratijJA cAlu aparigrahI vi. [saM., puM.] parigraha na rAkhanAruM a-paricaya puM. [saM.] eLakhANanA abhAva aparicayI vi. [saM., puM.] jene kAInI eLakhANa nathI tevuM, je kAI ne oLakhatuM nathI tevuM, ainavAryak a-paricita vi. [saM.] ajANyuM aparicita-tA strI. [x.] ajANa hovApaNuM. (2) ajANyA-paNuM [(ra) sarvavyApaka aparicchanna vi. [saM.] pArecchanna--DhAMkeluM nahi tevuM, udhADuM. a-paricchinna vi. [saM.] juduM nahi pADeluM, akhaMDa dakSiNA-a-pariNata vi. [saM.] pariNAma pAmyuM na hoya tevuM. (ra) pAkI gayuM na hoya tevuM, apakava. (3) na. bhikSAne lagatA eka doSa. (jaina.) apariNata-buddhi vi. [saM.] apakava buddhinuM, kAcI buddhinuM a-pariliSTa vi. [saM.] duHkha pAmyA vinAnuM. (2) vinA prayAse sadhAyeluM a-parAkrama na. [saM., puM.] parAkramaneA abhAva aparAkramI vi. [saM., puM,] jeNe parAkrama nathI karyuM tevuM apa-rANa puM. [saM.] snehanuM na heAvApaNuM. (2) asaMtASa aparAgni puM. saM. ava + ti] gArhaspatya tathA gni nAmanA e agniemAMnA dareka a-parAjita vi. [saM.] parAjaya pAmyuM na hoya tevuM, nahi hAreluM. (2) pAMca anuttara vimAna mAMhenuM ceAthuM vimAna. (jaina.) aparajita-tA strI [saM.] aparAjita hovApaNuM a-parAjeya vi. [saM.] harAvI na zakAya tevuM [aparAdhI apa-rAddha vi. [saM.] jeNe aparAdha-guneA karyAM che tevuM, aparAdha puM. [saM.] gunA, vAMka [bhUkA (3.pra.) Arapa karavA-mUkavA. lagADavA (rU.gra.) Arepa mUkavA. (ra) niMdA karavI. haNavA (rU.pra.) aparAdhamukta karavuM] aparA(-dhe)! (-Nya) strI. [saM. mavAyI + gu. '24(e)Na' zrIpratyaya] jue 'aparAdhinI.' aparAdha-nAmuM . [+jue nAkhuM.'], aparAdha-patra huM. [saM., na.] Arepa mUkayA vizenuM lakhANa, taheAmatanAmuM, ArApa-nAmuM' aparAdha-zAsana-zAstra na. [saM.] aparAdhAnA vicAra ApI kayA aparAdhanI kaI sajA karavI joIye enA kAyadA ApatuM zAstra, pInala phADa' (na.bhe|.) aparAdhinI vi., zrI. [saM.] aparAdha karanArI strI aparAdhI vi. [saM., puM.] aparAdha karanAruM, gunegAra a-parAdhIna vi. [a,] parAdhIna nathI tevuM, svataMtra aparAdhIna-tA strI. [saM.] svataMtratA aparAdheNa (Nya) jue 'aparAdhaNa.' aparA prakRti strI. [saM.] sRSTinA rUpanI jaDa prakRti. (vedAMta.) aparArdha chuM. saM. mar + RrSa] bIjo ardha bhAga aparA vidyA strI. [saM.] brahmajJAna na ApanArI vidyA, laukika phaLa ApanArI vaividyA. (vedAMta.) aparA zakti strI. [saM.] mAyAzakti. (taMtra.) a-parAsta vi. [saM.] na hAreluM, a-parAjita _2010_04 85 na. a-parikaleza huM. [saM] duHkha ke kaSTa na devApaNuM-na hovApaNuM a-pariNAma [saM., puM.] pariNAmaneA abhAva, tenI te sthitimAM rahevApaNuM. (ra) .puM. thADI buddhivALA ane tIrthaM karanA vacananuM marma nahi jANatArA. (jaina.) [pAmeluM apariNAmI vi.saM., puM.] pariNAma nahi pAmanAruM-nahi a-pariNIta vi. [saM.] nAhe paraNeluM, kuMvAruM a-parituSTa vi. [saM.] pariteSa-saMtAya nahi pAmeluM, asaMtuSTa a-paritRpta vi. [saM.] paritRpti-saMtAya nahi pAmeluM, na dharAyeluM, atRpta a-pariteSa puM. [saM.] saMteSane abhAva, asaMte ya a-parityaktavi. [saM.] jenA parityAga nathI karavAmAM Avyo tevuM, nahi tyajeluM a-parityAga puM. [saM.] tyAganA abhAva a-parityAjya vi. [saM.] tyAga na karavA jevuM a-paripatra vi. [saM.] kharekhara na pAkeluM a-parimita vi. [saM.] mApavAmAM na AveluM. (2) khUba khUba meDhuM. (3) asaMkhya a-parimeya vi. [saM.] jenuM mApa na thaI zake tevuM, ameya aparimeyatA srI [saM.] ameyatA a-parivartana na. [saM.] pheraphAra na thavApaNuM, tenI te ja sthiti aparivartana-vAda puM. [sa.] cAlatI rItamAM ke siddhAMtamAM pheraphAra na karavAnuM kahetA mata-siddhAMta aparivartanavAdI vi. [sa., puM.] aparivartanavAdamAM mAnanAruM, nAkeravAdI. (2) rUDhivAdI
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ aparivartana-zIla aparivartana-zIla, a-parivartanIya vi. [saM.] parivartana na thaI zake tevuM, jemAM pheraphAra na thAya tevuM a-pariSkRta vi. [saM.] jene! saMskAra karavAmAM nathI Avya tevuM. (ra) asvaccha. (3) azuddha a-parisIma vi. [saM.] hada vagaranuM, apAra, amaryAda a-parisphuTa vi. [saM.] kharAkhara khIlyuM na hoya tevuM. (2) aspaSTa a-pariharaNIya vi. [saM.] jue a-parihArya'. a-parihAra puM [rsa.] tyAga na karavApaNuM. (2) nivAraNa- 86 khulAsAnA abhAva a-parihArSa vi. [saM.] jenA tyAga na karI zakAya tevuM, tyAga na karavA jevuM, (2) jenuM nivAraNakhulAseA karI -thaI na zake tevuM [nathI tevuM, vaNa-tapAsAyeluM a-parIkSita vi. [sa.] jenI parIkSA karavA--levAmAM AvI apa-rUpa na. [saM.] beDoLa dekhAva. (ra) vi. kadarUpuM, beDoLa a-parAkSa vi. [rsa.] parAkSa nathI tevuM, pratyakSa. (ra) viSaya ane iMdriyAnA saMbaMdhathI thatuM (jJAna.) (vedAMta.) aparakSAnubhava puM, [sa. + anumava], aparakSAnubhUti strI. [+ saM. anusUti] pratyakSa karavAmAM AveluM-thayelA anubhava, sAkSAtkAra. (vedAMta.) aparakSAnumiti strI. [+ saM. anumitti] eka vAkaya uparathI parabhAyuM nirUpaNa karAyeluM bIja vAkaya, anyahita anumAna, avyavadhAna anumAna, imijiyeTa inpharansa' (ma. na.) (tarka.) a-paNaeN vi. [saM.] pAMdaDA vinAnuM aparNA strI. [saM.] mahAdevanAM patnI-pArvatI. (saMjJA.) a-paryApta vi. [saM.] apUratuM. (ra) apAra, bezumAra, aprameya, inkamenTyurebala' (da.khA.) [(2) asamAna a-paryAya vi. [saM.] samAna artha na hoya tevuM (zabda). aparyAya-cihna na. [rsa,] e AkRti athavA padI anurUpa eTale sarvAM`ze samAna nathI evuM jaNAvatAruM cihna. (ga) a-paryuMSita vi. [saM.] vAsI na hoya tevuM, tAjuM a-parva na. [saM.] amAsa-pUnama-caudasa-AThama sivAyanA divasa. (ra) vi. gAMTha-sAdhA vinAnuM apalakSaNa na. [saM.] kharAba lakSaNa, kulakSaNa, naThArI Teva, (2) jemAM atiyAti ane anyAptidASa hoya tevI paristhiti. (tarka.) [(2) aDapalApaNuM, tAphAna apa-lakhaNa na. [+ saM. kSaLa>= prA. havaLa] apalakSaNa. apalakhaNuM vi. [+ gu, ''ta. x.] apalakSaNavALu. (2) AravItaDuM apalApa puM. [saM.] prasaMga TALavA mATe ADIavaLI kahevAmAM AvatI vAta. (2) bakavAda, mithyAvAda apalApI vi. [saM., puM.] apalApa karanAruM a-palAyana na. [saM.] nAsI na javApaNuM pasyA strI. ['ya' pUrNaprayatna] phUvaDa strI apa-vacana na. [saM.] durvacana. (2) niMdA. (3) gALa apa-varga puM. [saM.] samApti, aMta, cheDe. (ra) mekSa apavA~ vi. [saM., puM.] mekSa pAmeluM _2010_04 a-pazcima apa-vartaka huM. [saM.] sAdhAraNa avacava, 'phaeNkTara'. (ga.) apavartana na. [saM.] palaTA, pheraphAra. (2) durAcaraNa. (3) rAzine enA eka avayava vaDe bhAgavA e, vibhAjana. (ga.) apa-vartita vi. [saM.] palaTAveluM, pheraphAra pAmeluM. (ra) rAzine enA eka avayava vaDe bhAgavAthI AvatuM. (ga.) apa-vastu strI. [saM., na.] kheATI ke kharAba vastu apa-vAda puM. [saM.] badanAmI, niMdA, apakIrti. (2) Arepa, AkSepa, khATuM ALa, tahomata. (3) niyamathI thatA kAryanuM amuka saMyegAmAM 1 thavAnI sAthe bIjuM kAMI thavApaNuM. (tarka.). (4) vItelI vAta ke prasaMgamAM khacI gayelI taka, 'paheAla,' [karavA (6.pra.) sAmAnya niyama bahAra rAkhavuM ke samajhanuM. gaNavA (rU.pra.) apavAdarUpa mAnavuM. esavA (-eNsaveA), lAgavA (rU.pra.) ALa caDavuM] apa-vAdaka vi. [saM.], apavAdI vi. [saM., puM.] apavAda karanAruM [guptapaNe, chAnI rIte, (nATaya.) apa-vArita, 03 vi. [saM.] DhAMkeluM, chupAveluM. (2) kri. vi. apavAsa puM. [saM. hAla] vrata tarIke karavAmAM AvatA upavAsa (bhAjata na karavuM e) apavAsa(-se)! (-Nya) strI. [jue apavAsI' + gu. '(--e)Na' zrIpratyaya], apavAsaNI strI. [+ gu. 'aNI' srIpratyaya] upavAsI strI [tevuM. (2) (lA.) bhUkhyuM apavAsI vi. saM. upavAsI, puM.] jeNe apavAsa karyo che apavAseNu(-ya) jue 'apavAsaNa', apa-vAha puM. [saM.] sIdhA pravAhane khAdha kare tevA te te AnuSaMgika pravAha, Dreina' (A.khA.). (2) kedI banAvI laI javAnuM kAma a-pavitra vi. [saM.] pavitra nahi tevuM, azuddha apavitra-tA strI [saM.] pavitratAnA abhAva, azuddhi apa-viddhavi. [saM.] jemAM kANuM pADahyuM che tevuM. vAMdheluM. (2) pheMkI dIdheluM, tyayeluM. (3) mAkhApe tajI dIdheluM bIjAe pALeluM (saMtAna) teivI vidyA, kuvidyA apa-vidyA srI, [saM.] vidyAne! jemAM AbhAsa mAtra che apa-zrcaya huM. [saM] geravAjabI kharca, durvyaya, (ra) (lA.) bagADa, nukasAnI. (3) zaktihAsa, 'Disipezana' apavyayI vi. [saM., puM.] durvyaya karanAruM apazakuna na. [saM.] apazukana, kunimitta apazabda puM [saM.] amaMgaLa zabda, aTita khela. (ra) khoTA zabda, uccAraNa vagerethI dUSita zabda, apabhraMza. (3) (lA.) gALa, bhUruM veNa. [ kADhavA (ra. pra.) gALa bAlavI [-kaeNvuM) (rU.pra.) gALa devI] apazukana na. [ + saM. rAvuna] apazukana, phunimitta. [kahevuM apazukaniya(-ce)Nu (--Nya) zrI. [jue apazukana' + gu. 'iyuM' ta.pra. + a(-e)Na' srIpratyaya] apazukaniyALa skrI apazukaniyALa, apazukaniyuM vi. [+gu, 'chyuM'tax. + ALa' ta.pra] apazukana karAvanAruM apazukaniye(-Nya) jue 'apazukaniyaNa'. a-pazcima vi. [saM.] sauthI AgaLa hAya tevuM, mAkhare rahenAruM. (ra) (lA.) vidvAna
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ apasaMda a-pApa apa-sada kuM. [saM.] halakI jJAtino mANasa, adhama jAtine apahArI vi. sa., muM.] juo apa-hAraka." mANasa. (3) na. pitAthI UtaratI jJAtinAmAM pitAnAthI thayeluM apa-hAryA vi. [saM.] apaharaNa karAvAne pAtra, apaharaNa saMtAna karAvA jevuM apa-saraNa na. [saM.] khasI javuM e. (2) nAsIne dUra a5hAsa puM. [saM. 3ghANa] majAka, makarI thaI javuM e. (3) zreNInAM jema jema vadhAre pada letA apa-hata vi. [saM.] jenuM apaharaNa karavAmAM AvyuM che tevuM jaiye tema tema e padono saravALo maTe ane mATe apa-hUti strI, [saM.] chupAvavAnI kriyA. (2) niSedha kare thato jAya ane anaMta padane saravALo anaMta jeTalo e. (3) e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya) meTo thAya e sthiti, 'DAIvarjansI'. (ga.) a-paMkila (-pakila) vi. [saM.] kAdava vinAnuM. (2) zuddha, apasaravuM a.kiM. [sa, mA + +-sa, tasama khasI javuM. nirmaLa. (3) sukAI gayelI mATIvALuM (2) nAsI javuM. apasarAvuM bhAve, kri. a-paMkha (-5) vi. [+ saM. pakSa> prA. paMa] pAMkha vinAnuM apasavya vi. [saM.] DAbI bAjunuM nahi tevuM, jamaNI apaMga (pa) vi. [saM. sA ma = apA] zarIranA koI bAjanuM. (2) (lA.) UlaTuM. (3) (lA) nakArAtmaka, "ge- aMganI khAmI che tevuM, kheDIluM, pAMgaLuM Tiva' (ki.gha.). (4) nigha. [sabhya-apasavya karI ( nAMkhavuM apaMga-khAnuM (apa) vi. [+ juo "khAnuM'.], apaMgAlaya (rU.pra.) UlaTasUlaTa karI nAkhavuM] [hamaNAM, A vakhate ja (apalaca) na. [+saM. mAgha puM, na.], apaMgAzrama apasAta kri.vi. [hiM mava + ara, sAmar-vakhata] abaghaDI, (apAzrama) muM. [+. mAtra] apaMgone rahevAnuM sthAna apa-sArita vi. [saM] dUra kareluM, khaseDeluM apaMDita (paDita) vi. [saM] abhaNa. (2) mUrkha apasArI vi. [sa, 5 khaseDanAra, dUra laI janAra apaMDitatA (-paDita-) strI. [saM] abhaNapaNuM, anAvaData. apa-siddhAMta (siddhAnta) chuM. [saM.] tarkadevathI bharelo siddhAMta. (2) murkhatA, mumbaI [pRthakkaraNa karavuM e (2) viddha mAnyatA. (3) eka jAtanuM nigrahasthAna. (tarka) apAkaraNa na. [saM. mA + mA-jaLa dUra karavuM e. (2) a5-sukhana na. [saM ke. sakhuna ] kharAba, zabda, kharAba apAkarSaNana. saM. mA + mA-jhavaM] UlaTI khAjanuM AkarSaNa, veNa, kuvacana. (2) kaDavuM veNa - teivuM "ripajhana" (pe. ge.) apa-sUcaka vi. [saM.] apasUcana kare tevuM, khATuM sUcana kare a-pAmya vi. [1] pakavI na zakAya tevuM. (2) pacAvI na apa-sUcana , -nA strI. si.] khoTuM ke ADuM sUcana, zakAya tevuM. (3) (lA.) samajhamAM UtarI zake nahi tevuM bhrAmaka sUcanA apAzyatA strI. [saM.] pAtAne abhAva apa-bruta vi. [3] khasI gayeluM. (2) je zreNImAM vadhAre apAThatha vi. [saM.] pATha na karI zakAya tevuM. (2) vAMcI ne vadhAre pada levAthI e padene saravALe meMTe thato jAya na zakAya tevuM. (3) bhaNI na zakAya tevuM ane anaMta padono saravALo anaMta jeTalo moTo thAya apAThathatA strI. [saM.] pAThayatAne abhAva tevuM, "DAivarjiga'. (ga) apAha vi. nahi pAkeluM. (2) saMbaMdha vinAnuM apasevA strI. [sa.] kusevA a-pANinIya vi. [saM.] pANinie enA aSTAdhyAyI vyAapa-smAra ! [8] smaraNazaktine abhAva, smaraNa. karaNamAM jenuM vidhAna nathI karyuM tevuM, pANininA vyAkaraNanA (2) eka vAtaroga, vAI, kekaruM, "hisTiriyA,' 'phiTa niyama pramANe siddha na thayeluM apa-svara chuM. [4] saMgItamAM karavAmAM Avato beTo sUra, a-pAtaka na. [sa.] pApane abhAva, niSpApapaNuM cheDI devA je sUra. (saMgIta) apAtakI vi. [se, muM.] pApa vinAnuM, apApI, niSpApa a5haraNa na. [saM] upADIne laI javAnI-harI javAnI a-5tra na. [sa.] pAtratA-megyatAnA abhAvavALuM, kupAtra, kriyA. (2) chInavI levuM e. (3) (lA.) lakhANamAMthI nAlAyaka karelI cArI, lakhANanI taphaDaMcI, pleziyArijhama' (vi.ka) apAtratA strI. [sa.] kupAtratA, nAlAyakI apaharaNIya vi. [saM] juo "apa-hArya.' apAtradAna na. [4] kupAtrane ApavAmAM AveluM dAna apaharavuM sa. kri. [saM. mA + TU-TTara, tatsama apaharaNa karavuM, a-pAda vi. siM.] paga vinAnuM * harI javuM. apaharavuM 'karmaNi, kri. apaharAvavuM che, sa.ki. apAdAna na. [sa. mA + mA-vAna] paDavAnI kriyA, dUra khaseDaapaharAvavuM, apaharAvuM juo "apaharavuMmAM. vApaNuM. (2) pAMcamI vibhaktine artha. (vyA.) apa-hartA vi. [se, .] apaharaNa karanAra a-pAna chuM. [saM.] zarIranI aMdara nIce taraphanI gativALA apa-hasita na. [saM.] majAka, mazkarI. (2) kAraNa vagaranuM vAyu, adhevAya. (2) kSArina vAyu, "emeniyA'. (3) hAsya. (3) chamAMnuM eka prakAranuM hAsya. (nATaya) (lA.) na. [gu.] gudAdvAra apa-hAra puM. [saM] apaharaNa. (2) ucApata karavuM e. (3) apAna-dvAra na. [saM.] gudAdvAra pArakI milakata vAparI kADhavI e. (4) ajANI rakama apAnavAyu puM. [saM] gudAdvAramAMthI nIkaLato vAyu uDADI mUkavAnI kriyA, 'eliminezana' apAnAsana na. [+saM. mAsana] e nAmanuM eka yogAsana, a5-hAraka vi. saM.] apaharaNa karanAra hoya tevuM (ga) [niSpApa apa-hArita vi. [saM.jenuM apaharaNa karAvavAmAM AvyuM a-55 vi. saM.3, --pI vi. [sa, ] pApa vinAnuM, 2010_04
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ apuSTArtha apAya puM. [sa. maN + atha] dUra javAnI kriyA. (2) adarzana. (3) nAza. (4) saMkaTa, Aphta. (pa) nukasAna. (6) khuvArI apAra vi. [saM.] pAra vinAnuM, khUba ja ghaNuM apAra-tA strI. [saM.] puSkaLapaNuM, anaMtatA a-pAradarzaka vi. [saM.] jemAM ArapAra dekhAya nahi tevuM a-pAradarzI vi. saM., puM.] ArapAra na joI zakanAruM a-pArAvAra vi. [ + saM. pArAvAra] ghaNuM ja ghaNuM, bezumAra paNa pIvAtA tajI dIdhele vyavahAra. (2) (lA.) aNabanAva apIla strI. [aM.] Agraha bharelI vinaMti, anurAdha. (ra) kharekharI khAkhata rajU karI lekA samakSa karavAmAM AvatI araja. (3) nIcalI adAlatanA cukAdA upara phera-vicAra karavA upalI adAlatamAM karavAmAM AvatI araja. [calAvavI (pra.) apIla sunAvaNI upara levI. cAlavI (6.pra.) sunAvaNI cAlu thavI. laI javI (rU.pra.) sunAvaNI mATe adAlatamAM apIla dAkhala karAvavI. sAMbhaLavI (3.pra.) vakIla taraphathI karavAmAM AvatI apIlane nyAyAdhIzanuM hAtha para levAnuM thayuM. mAM javuM (rU.pra.) upalI kArTamAM apIla dAkhala karAvavI] pArtha puM. [saM. maLa + marya] e nAmane eka de. (kAvya.) apIla-adhikarI vi., puM. [+ saM., puM.] apIla sAMbhaLanAra apArthaka chuM. [saM.] khAvIsa nigrahasthAneAmAMnuM e nAmanuM eka sthAna. (tarka.) amaladAra, epeleTa othoriTI' a-pArthiva vi. [saM.] pRthvIne lagatuM na hoya tevuM, alaukika, divya, (2) aphalAtunI, 'plaeNTenika' (ba.ka.ThA.) apAvavuM, apAvuM jue 'ApavuM'mAM. apAmArga apAmArga puM. [saM.] aghADA, aveDA (eka pavitra gaNAtI vanaspatinA cheADa) apAmArga-kSAra puM. [saM.] adheDAne bALIne enI rAkhamAMthI kADhavAmAM AvatA kSAra (eka auSadha) apAcaraNa na. [saM. apa + mA-varLa] udhADavuM-khulluM karavuM e. (2)(lA.) spaSTIkaraNa, khulAse apAcaraNa-bhAti strI, [saM.] khullI sabhAmAM vaktAne thatA kSeAla, 'eNgArA-kAkhiyA' (bhU.ga.) apAdyuta vi. saM. ma + AvRtta] khulluM kareluM apAzraya vi. [saM.] La + mA-zra] Azraya cAlye! gayeA haiya tevuM. (2) puM. AzrayasthAna. (3) maMDapa apAsarA puM. [saM. upAzraya, arvAM. taddabhava] jaina sAdhusAdhvIone UtaravA-rahevAnuM sthAna. [ -re DhAkaLAM, -re dIve (6.pra.) azakaya ke asaMbhavita khAkhata apAnta vi. saM. va + ahta] dUra pheMkAI gayeluM. (2) (lA.) tiraskArAyeluM. (3) jenI ukeMdratA eka karatAM vadhAre hAya tevA zaMkuccheda, 'hAiparaeTalA'. (ga.) pALa(--IM)ga vi. apaMga apAMga (-pA) [saM.zq + ] AMkhane kAna bAjunA khUNeA. (ra) vi. apaMga, kheADIluM, pAMgaLuM apAMga-darzana (apA-) na., pAMgaSTi (apA-) strI, [saM.] trAMsuM jovAnI kriyA, tIrachI najara, kaTAkSa-STi apAMga-deza (apA-) puM. [saM.] AMkhanA kAna taraphanA khUNAnA bhAga apAMga-netra (apA-) vi. [saM.] aNiyALI AMkhavALuM apAMga-mekSa (apA-) puM. [saM.] kaTAkSa-STi nAkhavI e, trAMsI AMkha karI jovuM e a-pAMkta, -teya [-pArksa,-kveya] vi. [saM.] paMktimAM besIne jamavAnIyeAgyatA nathI tevuM. (2) UtaratI jJAtinuM. (3) (lA.) jJAti-bahiSkRta api-ca ubha. [saM.] vaLI, temaja, taduparAMta api-tu ubha. [saM.] paraMtu, paNa a-pitRkavi. [saM.] (jue 'paitRka'.) pitA vinAnuM, nakhAyuM. (2) vArasAmAM na UtareluM a-pa(-5)yA yuM. [sau.; + pIvuM' uparathI] (sthaLane) pANI _2010_04 8. apIla-sattA strI. [+saM.] apIla sAMbhaLavAnI sattA, epeleTa AperiTI' apIla-hakUmata strI. [+ jue 'hammata'.] apIla sAMbhaLavAnI sattA nIce AvatI paristhiti, epeleTa jyurisDikzana' a-pukhta vi. [+ phrA] mare pAkuM na thayuM ha|ya tevuM, sagIra a-puccha vi. [saM.] pUMchaDA vinAnuM, khAMDuM a-puNya na. [saM.] puNyane abhAva. (ra) pApa. (3) vi. pApI a-putra, 0ka vi. [saM.] putra vinAnuM aputra-tA zrI. [saM.] putra na hovApaNuM, putrahInatA a-putravaMta (-va-ta) vi. [+saM. dega>prA. degvata] aputra a-putrikA, a-putriNI. vi., strI. [saM.] jene putra nathI tevI strI aputriyuM vi. [ +gu. 'i yuM' svArthe ta.pra.] jue 'aputra.' a-punarAvartana na. [saM.] pAchA na pharavAnuM, (2) mekSa, mukti a-punaru vi. [saM] pharI kahyuM na hoya tevuM a-punarbhava puM. [saM.] pharI janma na levApaNuM, meAkSa, nirvANa a-puruSArtha puM. [saM.] puruSArthane abhAva, niSkriyatA, akarma puzAna na. [saM. morAna chuM., na.] bhajana zarU karatI ane pUruM karatI veLA karavAmAM AvatI stuti ke prakriyA, khAdhelA antane AsananI ane DhAMkaNanI karavAmAM AvatI prakriyA, apUNa (jemAM maMtroccArapUrvaka thALIne uparane jamaNe khUNe mahAra traNa nAnA kreLiyA mUkavAmAM Ave che.) [mAM javuM (rU.pra.) kazI gaNutarImAM na AvyuM] apuSTa vi. [saM.] jenuM peSaNa karavAmAM nathI AvyuM tevuM. (ra) (lA.) ekavaDA zarIravALuM, pAtaLu, (3) mukhya arthane AdhAra na ApanAruM, aprastuta, asaMbaddha (eka artha TrAya. kAvya.) apuSTa-tA zrI. [saM.], ~~ na. [saM.] puSTatAne abhAva apuSyArtha huM. [+saM. + ye] jyAM arthane ghaNAM padma AvI AdhAra ApI na zake tevA kAcanA eka artharAja. (kAvya.)
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ 89 a-puSpa aparmila-tA a-puSpa vi [saM] kula vinAnuM evI vanaspati). (2) apUza (-zya) strI. khALakUvAnuM meM baMdha karavAno cItharAno jene phUla na Ave tevuM. kigrAma' (va.vi.) -dATe. (2) (lA.) sa, dama. [0nIkaLI javI (u.pra.) a-pupita vi. [] jene phUla nathI AvyAM tevuM, phakyA- sakhata kAma karI thAkI javuM, lUsa nIkaLI javI. kADhI phUDyA vinAnuM teivI strI (bALakI) nA(-nAMkhavI (rU.pra.) thakavI nAkhavuM, kAyara karI nAkhavuM a-puSitA li., strI. [3] hajI jene rajodarzana nathI thayuM a5-5)zaNa jue "apuzAna'. a-putva na [saM] puruSAtanane abhAva, napuMsakapaNuM, a-mRchaka vi siM] pUchaparacha na karanAruM nAmaradAI a-pUchAM strI. [saM] pUchaparacha na karavApaNuM a-jUja vi. [saM. e-T], - vi. [saM.] pUjA a-mRNa vi. siM] jene athavA jenA vize pUchaparacha karavAmAM lAyaka na hoya tevuM. (2) lAMbA samacathI jenI pUjA nathI AvI tevuM karavAvAM nathI AvI tevuM a-mRlAbhika vi. [saM.] zuM ApuM evuM pUchayA vinA Apaa-pUjita li. (saM.] na jAyeluM vAmAM AvatI bhikSA lenAra (sAdhu ke sAdhvI). (na.) a-pUta vi. [saM] apavitra apRSThavaMza vi. [], zI vi. [sa., S.] karoDa vagaranA a-pU5 . [saM.) roTalo. (2) roTalI. (3) prarI. (4) mAlapaDe prANInA varganuM, asthi , "inDasTabreTa' a-pUratuM vi. [ + puravuM' + gu. 'tuM' varta. pha.] puratuM nahi apekSaka vi. saM. mA + kSa*] apekSA rAkhanAruM, jarUritevuM, adhUruM yAta batAvanAruM a-pUrava vi. [+sa. pUrva, arvA. tadubha4] jao aparva. apekSaNa na. siM, apa + kSaNa apekSA, jarUriyAta, AzA a-pUrita vi. siM] puriMta nahi tevuM, nahi pravuM, adhUruM apekSaNIya vi. [saM. yava + kSaLI ] apekSA karAvAne gya, rAkheluM. (2) khAlI icchanIya a-pUrNa vi. siM] pUrNa nahi tevuM, adhU 2 apekSA strI. [saM. mA + kSA jarUriyAta, icchA, AkAMkSA. a-pUNe kAla(La) vi. [saM.] vakhata para thayA pahelAMnuM, (2) agatya. (3) darakAra, paravA. (4) vakI, dhAraNA. (5) adhUriyuM. (2) pUrNapaNAne mATe pegya gaNAtA kALane nahi tulanA, sarakhAmaNI [0rAkhavI (rU.pra.) icachA karavI) pAmevuM. (3) kriyAnA aApaNAne arthe jaNAvatA kALa, apekSA-vAda 5. [saM.] kArya-kAraNathI ke svataMtra rIte eka(vyA.) [hoya tevuM kriyApada (vyA.) bIjAne eka-bIjA sAthe rahetA saMbaMdhane lagate mata siddhAMta, apUrNa kriyApada na. [saM.] jene badhA kALa ane arthamAM rUpa na sApekSavAda, "rileTiviTI thiyarI,' "thiyarI oNpha rileTiva apUrNakriyA-vAcaka vi. [saM.] mAMthI kriyAne pUrNa artha na mezana' nIkaLato hoya tevuM, puraka ke sahAyakanI sahAya vinA adhure apekSAvAdI vi. [se, .] apekSAvAdamAM mAnanAra artha rahe tevuM. (vyA.) [khAmI, khATa. (3) kacAza apekSita vi. [saM. apa + kSita] jenI apekSA rAkhavAmAM apUrNatA strI. [saM.] pUrNatAne abhAva, adhurapa. (2) ApI hoya tevuM, joituM apUrNa-prAya vi. [saM.] moTe bhAge adhUruM raheluM apekSya vi. [saM. mana + phaMkza] juo "apekSaNI'. apUrNa bIja na. siM.) bIjagaNitamAMne aparNA ke, "eje a-peya vi. saM.] na pIvA jevuM. (2) na. na pIvA jevI brikala kekazana." (ga.) [(ga) vastu apUrNa bhAga kuM. [saM] ghAtamAM apUrNAMka bhAga, meTisa'. apeya-tA strI. [saM.] pI na zakAvAnI sthiti apUrNabhUta chuM. [4] kriyA pUrNa nathI thaI evuM batAvanAre apeya-pAna na. [saM.] na pIvA jevuM pravAhI (dArU vagere) bhUtakALa. (vyA.) pIvuM e apUrNa vyApti strI. [saM.] vyAti mATe anubhavapUrvaka joitI ardha vi. samajhAya tevuM, jANItuM paddhati purepurI amalamAM AvyA sivAyanI vyAsa. (tarka) a-paitRka vi. saM.] juo "apitRka." apUrNArtha, 07 vi. [+saM. ma, 0] adhUrA arthavALuM a-paiyA juo "api." apUrNAMka (pUrNa) puM [+ saM. pUrNa ] adhurI saMkhyA, a-pazuna, -nya na. [saM.) pizunatAne abhAva, krUratAne erithameTikala kekazana." (2) adhUrI saMkhyAthI hisAba abhAva. (2) kuthalI ke cADIcugalI na karavI e gaNavAnI eka rIta. (ga) a-pa-peca, ciyuM (-V (-)ca,-ciyuM) vi. [+gu. apUrva vi. [saM.] apUrNa, apUruM pahoMcavuM' + gu. IyuM" ta... (sau.)] na pahoMcI zake-na apUrtatA strI. [saM] apUrNa hovApaNuM phAvI zake tevuM [(ba.ka.ThA.) a-pUrti strI. [saM.] apUrNatA, adhUrapa, nyUnatA armi sI. [sa. ava + ] durvatti, asUyA, lAisa' : vi. [saM.] pUrve kadI na baneluM hoya tevuM, avanavuM. apemila vi. [+saM. mi] durghattivALuM, asUyA karanAruM. (2) asAmAnya. (3) uttama, anupama, zreSTha. (4) vilakSaNa, (2) dUbaLA hRdayavALuM. (3) ratala. (4) lAgaNIveDA dharAva(5) maulika. (6) na. pUrva janmanuM bAkI raheluM karma, saMcita nAruM, senTimenTala' karma, araya karma apemiMla-tA strI. [saM.] apemipaNuM. (2) lAgaNIveDA, pUrva-tA strI. si] apUrva hovApaNuM senTimenTasijhama' (ba.ka.ThA.) :00 2010_04
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ apazaNa a-pratirUpa apeza jIo "apazaNa" -apuzAna." zIla, vi. [saM.], a-pragatizAlI(bI) vi. si., pR.] a-paSaka vi. [saM] poSaNa na Ape tevuM sudhArAmAM AgaLa nahi vadheluM, rUDhicusta apaSaka-tA strI. [saM.] pioSaka tatvane abhAva, poSaNa kara- a-pragalabha vi. [saM.] pragahabha nahi tevuM, hiMmata vinAnuM. vAnI azakti (2) ALasu, susta [sustI apeha . [saM. mag + ] zaMkAnuM nivAraNa, (2) anya praga9bhatA strI. [saM] hiMmatane abhAva. (2) (lA.) ALasa, padArthathI ja pADavuM e. (3) viparIta tarka, UlaTuM anu- a-pracarita, a-pracalita che. [saM.] pracAramAM na hoya tevuM mAna, tarkanI sAme tarka. (tarka.) [thaI zake tevuM a-pracaMDa (-caDa) vi. [saM.] pracaMDa na hoya tevuM, ati ugra apehya vi. saM. mag +3] tarkazaktithI jenuM nirAkaraNa ke AkaruM na hoya tevuM. (2) bhayAnaka na hoya tevuM a-pAMca, -ciyuM (-pai (-pai:)ca,-ciyuM) e "a-pAca." apracAra che. [3] pracArane abhAva, phelAvA na hovApaNuM a-pAruSa na, [.] puruSAtanane abhAva, nAmaradAI, (2) akhUchagna vi. [saM.] pracchanna nahi tevuM, khulluM, udhADuM. vi. bAyaluM, kAyara, nArada (2) jAhera [ujajaDa, nirjana apAruSeya vi. [saM.] mANase nahi banAveluM, divya a-maja vi. [saM.1 prajA vinAnuM, vAMjhiyuM. (2) (lA.) apauruSeyatA strI, tvana. [saM] apauruSeyapaNuM, imparsa- a-prajJa vei. [saM] prajJA-buddhi-akkala vinAnuM, mUrkha nala-nesa' (2.1) a-prajJA strI. siM.] prajJAne abhAva, mUrkhatA apAya-vAda 5. [] vaide kaI puruSa-dunyavI mAnavInA a-prajJAta vi. [saM.] jANavAmAM na AvyuM hoya tevuM banAvelA nathI evA matasiddhAMta a-prajavalita vi. [sa.] nahi saLagAveluM apara zeyavAdI vi. siMka, paM.1 aparicavAdamAM mAnanAre a-praNidhAna na. [saM.] dhyAnane abhAva. (2) utsAhane akhtaraMga (-tara ) 5. [saM.] pANIne taraMga, pANInuM meja abhAva ataraMgI (-naragI) vi. [saM., pR.] (lA.) pANInA meja apraNIta vi. [saM.] jenI racanA thaI nathI tevuM. (2) jevA caMcaLa svabhAvanuM vidhi ke saMskArathI maThAravAmAM nathI AvyuM tevuM, saMskArahIna arpeTa e apa1 a-prati(--tI)kAra chuM. [saM] sAmanAne abhAva. (2) a5 chuM. [saM. mAtmA > prA. aSA, prA. tatsama] AtmA. nirupAyatA. (3) Arodha [ karavuM (2.pra.) khAI javuM. (chokarAMonI sAthenI vAta- aprati(tI)kArI vi. [saM., pR.] pratIkAra na karanAra cItamAM A prayoga thAya che.)] ambati(-tI)kArya vi. [saM.] pratIkAra na karavA jevuM a-prakaTa, -Tita vi. [sa.] pragaTa na hoya tevuM, gupta, chAnuM, a-pratikula-La) vi. saM.] pratikULa nathI tevuM, anukuLa, (2) aprakAzita, aprasiddha bihAranI vAta goThatuM, mAphaka Ave tevuM [tevuM a-prakaraNa na. [saM.] prastuta na hoya tevI vAta, saMbaMdha a-pratikRta vi. si.] jene badalo vALavAmAM nathI Avyo A prakauM chuM. [saM.] prakane abhAva, paDatI dazA a-pratikriyA strI. [saM] sAmanAne abhAva. (2) nirupAyatA a-prakaMpa -kampa) . siM.] prajArIne abhAva, aDagapaNuM a-pratipraha pR. [saM.] pratigrahane abhAva, dAna svIkAra na a-prakaMpanIya (-kampanIya), a-prakaMpya vi. (-kappa) [sa.] karavApaNuM jene dhrujAvI-DagAvI na zakAya tevuM apratiyahI che. [, .] pratigraha na karanAruM a.prakAza puM. [saM.] prakAzane abhAva, aMdhakAra. (2) kri.vi. a-pratigrAhI vi. [sa., .] pratijJA-grahaNa pachI enI chAnI rIte, chUpI rIte sAme thanAruM, riMkujhanTa' (na.la.) [(A. bA.) a-prakAzita vi. [saM. jemAM prakAza nathI pahoMce tevuM a-pratibaddha vi. saM.) rukAvaTa vinAnuM, tana mukta, 'kI' (2) jene prakAza nathI thayo tevuM. (3) apragaTa, aprasiddha a-pratibaMdha -badha) muM. [saM] pratibaMdha-aTakAyata-sukAa.prakAzI vi. saM., pR.] prakAza vinAnuM vaTane abhAva. (2) vi. rukAvaTa vinAnuM, "kI', "anaa-prakAzya vi. [sa.prakAza karAvI na zakAya tevuM esTrakaTeDa' a-prakRta vi. [saM.] cAlu bAbata sAthe saMbaMdha vinAnuM, aprastuta, a-pratibaMdhaka (-bAka) vi. [saM.) rukAvaTa na karanAra, aprAsaMgika a-pratibhaTa chuM. (saM.] jene je nathI te yuddho, a-prakRti- na. [saM.] prakRti guNane abhAva, asvAbhAvikatA ajoDa laDavaiyA a-prakRNa vi. [saM.] prakR9-uttama na hoya tevuM, halakuM, UtaratA a-pratima vi. [.] jenA samAna keI anya nathI tevuM, prakAranuM atula, anupama, advitIya, ajoDa [binaharIpha a-prakhara vi. [saM.] prakhara nahi tevuM, atyujha nahi tevuM. (2) a-pratiyegI vi. [sa., .] jene harIpha nathI tevuM, kamaLa, mRdu. (2) nAjuka [aprasiddha a-pratiratha vi. [saM.] rathathI jenA samAna yuddhamAM laDanAra prakhyAta vi. [sa.]jenI prakhyAti nathI tevuM, nahi jANItuM, koI anya nathI tevuM. (2) (lA.) ajoDa, binaharIpha apragaTa vi. [saM. ba-trATa] juo "a-prakaTa'. a-pratiruddha vi. [sa.] aTakAvI na zakAya-sAmane karI a-pragati strI. [saM.] pragatine abhAva, AgaLa na vadhavApaNuM na zakAya tevuM. (2) svataMtra, mukta [advitIya a-pragatimAna vi. [+ saM. 1mata > mAna, puM], a-pragati- apratirUpa vi. [sa.] jenA samAna nathI tevuM, ajoDa at 2010_04
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-pratirAdha a-pramANita vi. [saM] jene kAI pramANa-sAbitI-purAvAnuM khaLa nathI tevuM a-pratirAya puM. [saM.] rukAvaTanA abhAva, sAmanAnA abhAva, AAna-rejhisTansa' (ba.ka.ThA.) (ra) svataMtratA pratiSiddha vi. [saM.] jenA pratiSedha nathI karavAmAM AvyA-apramANita-~ na. [saM.] cathArtha jJAnanA abhAva. (vedAMta.) a-pramita vi. [rsa,] jenuM mApa thaI zake niha ke thayuM nathI teluM, amApa, durmeya, ananvayarUpa, 'inakamenjhyurebala' (na.la.). (2) sAkhita na thayeluM asthira manAI nathI karavAmAM AvI tevuM, aniSiddha a-pratiSedha chuM. [saM.] pratiSedha-manAI nA abhAva. (2) chUTa a-pratiSTha, khrita vi. [saM.] pratiSThita nahi tevuM. (2) caMcaLa, [nAmeAzI, phajetI -pratiSThA strI, [saM.] pratiSThAnA abhAva, eAkharUpaNuM, a-pratiSThAna na. [saM.] asthiratA, (2) sAtamA narakanA pAMca narakAvAsamAMne! vacaluM. (jaina.). (3) meAkSa, mukti. (jaina.) a-pratihata vi. [saM.] pratighAta vinAnuM. (2) IjA na pAmyuM hAya tevuM. (3) aTakAyata vinAnuM, apratiruddha apratihata-gati vi. [saM.] jenI gati aTakAvavAmAM nathI AvI tevuM, na rAkI zakAyuM hoya tevuM a-pratihArye vi. [saM.] TALI na zakAya tevuM a-pratIkAra ja a-pratikAra.' apratIkArI jue a-pratikArI.' a-pratIkArya jue a-pratikArya.' a-pratIta vi. [saM.] pratIti-jANa-spaSTatA nathI thaI tevuM. (ra) puM. zabdadeSanA eka prakAra. (kAvya.) a-pratIti strI. [saM.] aspaSTatA, (2) avizvAsa -pratItikara vi. [saM.] pratIti karAvI na zake tevuM, a vizvasanIya a-pratyakSa vi. [saM.] pratyakSa na hoya tevuM, parAkSa. (2) ajANyuM, ajJAta. (3) chUpuM, chAnuM a-pratyaya puM. [saM.] ajJAna. (ra) apratIti, avizvAsa. (3) vi. pratyaya vinAnuM, pratyaya-hIna. (vyA.) apratyAkhyAna na. [sa.] nA na pADavI e. (ra) (lA.) avirAdha. (3) zrAvakanA vrata levAnA bhAvane aTakAvanAra kaSAya (eTale krodha mAna mAyA ane leAbha). (jaina.) apratyAkhyaya vi. [saM] jenI nA na pADI zakAya--jene viredha na karI zakAya tevuM a-prathita vi. [saM.]. khyAti pAmyuM na hoya tevuM, aprakhyAta, aprasiddha apradeza puM. [saM.] jemAM adhikAra ke praveza nathI teve a-pradhAna vi. [saM.] mukhya na hoya tevuM, UtaratA darajajAnuM, amukhya, gauNa [gauNa hAvApaNuM, gauNatA apradhAna-tA strI. [saM.], -tva na. [saM.] mukhyatAnA abhAva, a-prabuddha vi. [saM.] nahi jAgeluM. (2) jJAna vinAnuM aprabha vi. [saM.] prabhA vinAnuM, teohIna, jhAMkhuM a-pramatta vi. [saM.] naze| na karyAM hoya tevuM. (2) apramAdI, (3) (lA.) jAgrata apramatta-tA zrI. [saM.] pramAnA abhAva, sAvadhAnI, jAgRti apramAM zrI, [saM.] pramANanA abhAva, sAbitInA abhAva. (tarka.) (2) mithyA jJAna, ayathArtha jJAna a-pramANa vi. [saM.] pramANa vinAnuM, apramANita. (2) (2) avizvasanIya. (3) (lA.) amAnya _2010_04 91 a-prayAga puM. [saM.] prayAgane| abhAva. (2) anupayega aprayAgAtmaka vi. [+ saM. Atman + ] prayAga-ajamAyeza na karavAmAM Avela hoya tevuM a-prayAjaka vi. [saM.] cenjanA na karanAruM. (2) prayAjana vinAnuM, nakAmuM -pravartana na. [saM.] pravartana-pravruttinA abhAva, niSkriyatA a-pravAsI vi. [saM., puM.] pravAsa na karanAruM. (2) (lA.) eka ja ThekANe sthAyI rahenAruM apravAhi-tA strI. [saM.] phleA na cAle evI sthiti, apravAhIpaNuM, ghaTTapaNuM a-pravAhI vi. [saM., puM.] pravAhI na hoya tevuM, ghaTTa, dhADuM (jenA relA na cAle tevuM DhIluM) viSaya-pravINu vi. [saM.] pravINatA--heAzicArI-kuzalatA vinAnuM apravINa-tA zrI. [saM.] kuzalatAne abhAva, akSatA, bina-AvaData aprazaMsanIca a-prameya vi. [saM.] jenuM mApa na thaI zake-jenA khyAla na AvI zake tevuM, gUDha. (2) je sAaita na thaI zake tevuM aprameya-tatva strI., -tra na. [saM.] aprameyapaNuM apramAda puM. [saM.] pramAdane abhAva, khabaradArI apramAdI vi. [saM., puM.] pramAda vinAnuM, khakharadAra, sAvadhAna, sAvaceta a-pramArjita vi. [saM.] sArI rIte sApha karavAmAM na AveluM a-prameha puM. [saM.] AnaMda-pramAdanA abhAva. (2) khinnatA, dilagIrI a-prayatna chuM. [saM.] prayatnaneA abhAva, niSkriyatA, anudyoga. (2) ALasa, (3) kri.vi. prayatna vinA, anAyAse, saheje aprayatnagamya vi. [saM.] sahelAIthI pAmI zakAya tevuM, sugama a-prayAsa puM. [saM.] prayAsa-prayatnanA abhAva, anAyAsapaNuM a-prayukta vi. [saM.] prayojavAmAM na AveluM. (2) upayegamAM na lIdheluM. (3) kheATI rIte vApareluM. (4) (lA.) virala, asAmAnya a-pravrutta vi. [saM.] kAI paNa prakAranI hilacAla nathI karI tevuM, nirudyama. (ra) (lA.) ALasu, susta a-pravRtti strI. [saM.] pravRttinA abhAva, niSkriyatA, (2) niyamanuM lAgu na paDeluM e. (vyA.) a-pravezya vi. [saM,] praveza karAvAne yeAgya nADe tevuM apravezya-tA strI. [saM.] praveza karAvAnI sthitinA abhAva. (ra) abhedyapaNuM a-prazasta vi. [saM] zreSTha hi tevuM, UtaratI kArTinuM, adhama, duSTa, kharAba, niMdha a-prazasya, a-prazaMsanIya (-zaMsa-) vi. [saM,] jenI prazaMsA na karI zakAya tevuM, niMgha
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ : - abhAva a-prasakta aphaghAnistAna a-prasakta vi. [saM.] prasaMgathI prApta nahi tevuM, saMbaMdha a-prAptavaya vi. [+ e vaig] uMmare na pahoMceluM, sagIra vinAnuM. (2) anAsakta, nimeha. (3) Agraha vinAnuM aprApta-vyavahAra vi. [saM] vyavahAra karavAnI uMmara nathI a-prasakti strI, siM.] asaMbaddhatA. (2) nirmohatA, anA- tevuM, sagIra sakti. (3) anAgrahitA [thayeluM. (3) gamagIna a-prApti strI, [3] prApta na thavuM e, alabdhi aprasanna vi. [saM.1 nAkhuza, nArAja, (2) (lA) gusse aprApya vi. [saM.] na maLI zake-na meLavI zakAya tevuM aprasannatA strI. [saM] prasannatAne abhAva, nAkhuzI aprApyatA strI. [saM.] na maLI zakena meLavI zakAya evI a-prasaMga (-) 5. [saM.] prasaMga-saMbaMdhane abhAva, sthiti asthAna. (2) kaLA, kasamaya, kavakhata aprAmANika vei. [saM.] purAvA vinAnuM. (2) bharosApAtra a-prasaMga (-saphagI) vi. [sa., pR.] kavakhatanuM, kaTANAnuM, nahi tevuM, avizvAsu. (3) (lA) luccuM aprAsaMgika aprAmANikatA strI [saM.] aprAmANikapaNuM, prAmAa-prasAda paM. [saM] prasAda-pAne abhAva, avakRpA, ka- NikatAne abhAva, " DijhanesTI" maherabAnI. (2) nAkhuzI. (3) kaliSTArthatA de. (kAvya) a-prAmANya na [.] prAmANikatAne abhAva. (2) purAvAne a-prasAda vi. [saM.] prasanna na karI zakAya tevuM abhAva. (3) (lA.) vyarthatA, phogaTapaNuM aprasAdI strI. [+juo prasAdI'.] paramAtmAne bhoga ane prArthanIya vi. [saM.] prArthanA karavA yA karavA yogya dharavAmAM na Avyo hoya tevuM khAdha ke evI vAnagI, nahi tevuM aNaprasAdI. (puSTi.) [aprakhyAta abAdhRita vi. [saM. jenA vize yA jene prArthanA karavAmAM amrasiddha vi. [saM.] jAhera nahi thayeluM, aprakAzita, nathI AvI tevuM, acAcita aprasiddhatA zrI. [4], a-prasiddhi strI. [saM.] prasiddhi a-kArya che. [4] juo a-prArthanIya.' -jAherAtane abhAva a-prAsaMgika (-sagika) vi. [sa.] prasaMgane lagatuM nathI tevuM, aprastuta vi. [saM.] prasaMgane baMdhabesatuM na hoya tevuM, aprastuta. (2) kavakhatanuM, kaTANAnuM, asAmacika. (3) aprAsaMgika, 'ira-relevanTa'. (2) anupasthita (lA.) binajarUra, nakAmuM aprastuta-prazaMzA (-prazaMsA) zrI. [saM.] e nAmane eka aprAsaMgikatA-saMgika-) . [sa.] prAsaMgikatAne abhAva, arthAlaMkAra. (kAvya) aprastutatA. (2) asAmayikatA a-mahata vi. siM.] IjA thayA vinAnuM, (2) (lA.) vaNa- a-priya vi. [saM.] priya nahi tevuM, aNagamatuM, aLakhAmaNuM, kheDeluM. (3) ujajaDa. (4) koruM nApasaMda, arucikara. (2) (lA) verI, zatru. (3) na. a-prahaNa vi. [saM] praha-AnaMda nahi pAmeluM. (2) nArAja. aniSTa kArya, bhaMDuM kArya (3) sukhadu:khamAM samabhAvI. (jaina) apriyakara, apriyakAraka vi. [sa.], apriyakArI vi. a-prAkaraNika vi. [saM.] prakaraNa-prasaMgane lagatuM na hoya [sa., pR.] apriya karanAruM tevuM, asaMbaddha apriyatA strI. [sa.] apriyapaNuM a-prAkRta vi. [saM] prAkRtika-bhautika prakAranuM nahi tevuM, apriya-vAdI vi. [se, .] apriya bolanAruM alaukika. (2) saMskRta, saMskArI a-prIta ( nya) strI. [saM. mIti], ti strI. [saM.] prItiaprAkRtika vi. [saM.] asvAbhAvika, akudaratI premane abhAva, snehane abhAva, (2) aruci, aNagamo. aprAcIna li. [4] prAcIna-januM na hoya tevuM, arvAcIna, (3) (lA.) vera, duzamanAvaTa hAlanuM aprIti-kara vi. [saM.] aprIti karanAruM aprAcInatA strI. [saM.] arvAcInatA a-premAnaMdIya (-nadIya) vi. [saM.] premAnaMda(gujarAtane a-prANa vi. [sa.] DAhyuM nahi tevuM, mUrkha, ajJAnI vaDodarAne AkhyAnakAra kavi)ne lagatuM-nA viSayanuM na ajhAdezika vi. [saM.] tenA te pradezane lagatuM na hoya tevuM, hoya tevuM, premAnaMdanI racanA na hoya tevuM pradeza bahAranuM abrAddha vi. [saM.] uMmare temaja vicAramAM paripakava na thayuM aprAdezika tA strI. siM.1 prAdezikatAno abhAva, paraprAMtIyatA hoya tevuM aprApta vi. saM.] na maLeluM, alabdha. (2) na AvI a-moTA vi., zrI. [saM.] umare na pAkelI strI pahoMceluM asarA strI. si. akSaRI ] paurANika mAnyatA pramANe a-prAptakAla(La) puM. [saM.] kamosama, kaRtu. (2) aprastuta svargamAMnI te te vArAMganA prasaMganuM eka nigrahasthAna. (tarka.) (3) vi. kavakhatanuM, aphaAla puM. [ara. keala"nuM ba.va.) karaNI, karatUta kamosamI. (2) prasaMgane anucita. (3) umare na pahoMceluM, aphaghAna vi., muM. [phA. aphagAna] hiMdukuza parvata ane IrA sagIra [kAcI uMmaranuM, sagIra vaccenA pradezamAM rahetI prajA, (kAbula rAjadhAnI heI) aprAptayauvana vi. [sa.] jene yauvana prApta nathI thayuM tevuM, kAbulI, paThANa a-prAptayAvanA vi, strI. [] javAna avasthAe na aphaghAnistAna !, na. [+ phA.) aphaghAnene deza (jane pahoMcelI bALA, mugdhA. (kAvya) gAMdhAra deza) (saMjJA) 2010_04
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ aphaghAnI anubaddha AgAmI aphaghAnI vi. [+gu. "I' ta.pra.] aphaghAnane lagatuM. (2) strI, aphaghAnI bhASA, purto bhASA | aphara vi. [+ jue "pharavuM.] phare nahi tevuM, makkama, nizcita. (2) pAchuM phare nahi tevuM aphagAniyuM na. [pAra.1 dhArmika kriyAmAM vAparavAne agni ta ane cIpiyo rAkhavAnuM vAsaNa. (2) dhUpa- dAniyuM ara(-rA)taphara,-rI strI. [ara. IpharA-tapha rIta] AghuM pAchuM ke ahInuM tahIM thaI javuM e, uthalapAthale. (2) doDadhAma, deDAdoDa. (3) kerabadalI. (4) (lA.) gabharATa. (5) TALe, ghAlamela. (6) taphaDaMcI. (7) avyavasthA. (8) vAMdhATa. (9) bhaya, trAsa [.pra.] Apharo apharAmaNa (-ca) strI. [o "ApharavuM" + gu. 'AmaNa" apharAvuM juo "ApharavuM' mAM. apharAMTuM vi. juo "upharatuM." aphala(--La) vi. [saM.] phaLa vinAnuM, phaLa na Ave-Ape tevuM. (2) niphaLa, phogaTa, nakAmuM aphalita-Li)ta vi. [saM.] phaLyuM na hoya tevuM, niSphaLa aphalAtUna puM. [grIkamAMthI arabI karaNa] grIka deza mahAna tattvavettA pleTa (je eNrisToTalane guru hatA). (2) vi. (lA.) sarvottama, sarvazreSTha. [0ne beTo, ane sAthe (rU.pra.) daMbhI mANasa] aphalAtUna vi. [ + gu. I' ta...] pleTane lagatuM. (2) (lA.) zreSThatama, saMdara. (3) viSayavAsanA vinAnuM aphavA strI. [ara. "ha" nuM ba.va. "aphavAha ] dhaNe moDhe cAlatI AvatI vAta, UDatI khabara. (2) sAcI khoTI bhaLatI vAta, gAmagapATe. [UTavI, cAlavI (rU.pra.) sAcI beTI vAta vahetI thavI] [amaladAra aphasara chuM. [e. "ephisara,' hiM.] rAjyane adhikArI, aphasara-jaMga (ja8) 5. [ + phA. juo 'jaMga."] senApati aphasarI vi. [ + gu. I' ta.pra] amaladAra ke amaladArIne lagatuM. hikamata aphasarI strI, [+gu. "I' ta.ka.] amaladArI, adhikAra, aphasare-AlA . [+ ara.] mukhya amaladAra, variSTha adhikArI akasesa puM. phiA. asusa] zoca, pazcAttApa, pastAve. (2) dilagIrI, saMtApa. () ke.pra. hAya, arere! asesa-janaka vi. [+ saM.] aphasesa upajAve tevuM aphasI zrI. [+. "I' ta...] aphasesa karavo e kriyA a-phaLa juo "a-la." aphaLA-aphaLI strI. [o "aphaLAvuM', dvirbhAva + gu. I' ta.pra.] sAmasAmI athaDAmaNa aphaLATa kuM. [juo "aphaLAvuM' + gu. "ATa' ku.pra.] aphaLAvAnI kriyA. (2) aphaLAvAne avAja aLAmaNa (-zya), aNu strI. jio "aphaLAvuM' + gu. AmaNa, -NuM" kupra.] aphaLAvAnI kriyA, athaDAmaNa aphaLAvavuM ja "aphaLAvuM-' "aphALavuM'-AphaLavuM' mAM. akaLavuM a. kri. [o AphaLavuM'.] athaDAvuM, bhaTakAvuM. [ kuTAvuM (rU.pra) paDavuM AkhaDavuM. (2) (lA) ghaNI mahenata paDavI. (3) moTI muzkelImAM-AphatamAM mukAvuM.] aphaLAvavuM pre., saki. aphalita juo "a-phalita'. a-phATa vi. [+ jue "phATavuM'.] phATayA vinAnuM, cirAyAtUTyA vinAnuM. (2) (lA.) ghaNA vistAramAM patharAyeluM, vizALa akaLajuTa (aphALe-kUdya) strI, jio "aphALavuM' + "kUTavuM'.] athaDAmaNa (2) (lA.) hAlAkI. (3) dhamapachADA, bhAMjagaDa. (4) muzkelI, pIDA, saMkaTa ['jhIMkavuM'.] aphALa-kUTa aphaLa-jhaka (aphALya-jhIMka) strI. [jae aphALavuM + aphALavuM sakri. [sa. mA-0] aphaLAvavuM, athaDAvavuM, bhaTakAvavuM. aphaLAvuM karmaNi, kri. aphaLAvavuM che., sa.ki. aphINa na. [ara. aphan] khasakhasanA doDavAomAMthI nIkaLate eka mAdaka jherI ghaTTa rasa. [khAvuM, 0LavuM, pIvuM, levuM (rU.pra.) aphINa khAIne ApaghAta karavo. devuM (rU.pra.) aphINa khavaDAvI-pivaDAvI hatyA karavI) aphINiyuM vi. [+gu. "yuM" ta...] aphINanA vyasanavALuM. (2) (lA.) susta, edI aphINiye vi, pR. [juo "aphINiyuM".] aphINano vepArI aphINuM chuM. [+ gu. "I' ta...] aphINane baMdhANI. (2) aphINiyo (vepArI) akuM-pha) na. [jue "aphINI.] aphINa abakhe ja "abha'. [ -khe paDavuM (rU.pra.) aruci thavI] abakhere juo Abore", abaghaDI kri.vi. [hiM. + juo "ghaDI.] atyAre, A ghaDIe, hamaNAM ja abaja vi. [saM. ma saMkhyAmAM se kareDa jeTaluM abajada-paddhati strI. [ara. + saM.] arabI mULAkSarenI khAsa goThavaNI ke jene AdhAre te te vyakti ke banAvanuM varSa nIkaLatuM hoya che, abajapati muM. [ juo abaja'+saM.] se karoDa rUpiyA ke saMpattinA mAlika, se kareDanI AsAmI aba-pati muM. [jue "abaja'+ "e" ba.va, pra. + saM] abajanI saMpatti karAvanAra [(lA.) besaNuM, karkaza abaDa-dhabaka vi. [ravA] khaDabacaDuM, ghATaghUTa vinAnuM. (2) abatAvavuM sakri. [ravA.] dhamakI ApavI abatara vi. [ara.] kharAba, bagaDeluM. (2) avyavasthita. [0karavuM (rU.pra.) gaMjIphAnAM pAnAM pIsavAM. (2) nukasAna karavuM. (3) bhraSTa karavuM, bagADavuM. 0thavuM (rU.pra.) bhraSTa thavuM.] abatarI strI. [+gu. "I' ta...] bhraSTatA. (2) goTALo, avyavasthA I' pratyaya] rAja chatra abadAgIra strI, [phA. AphatAbU+gIra], -nI strI. [+ phA. abadalI !. [ara. "abudAla e "badala nuM ba.va. + phA. "I" pratyaya] dhama puruSa, majahabI puruSa, (2) marAThAe para. I. sa. 1761 mAM pANIpatanA medAnamAM caDI AvelA aphadhAna rAjavInI e avaTaMka. (saMjJA.) abaddha vi. siM] bAMdhyA vinAnuM, vaNabASpa, chaThuM, mukta. (2) padyabaMdhathI mukta (kAvya) 2010_04
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ aba-vadhUta 94 abIra(la) aba(va)ta jue avadhUta." a-baMdhAraNIya (badhA) vi. jio "baMdhAraNa" + saM abanAla sTI. [pha.] talavArane myAnanI mUTha ane aNu vi' te.pra. (saM. ne AbhAsa)] dhArAdhoraNa pramANe na AgaLane mInAne zaNagAra cAlatuM hoya tevuM, ghArAdhAraNathI viruddha prakAranuM abanAsa na. [phA. Abunusa] eka jAtanuM sIsama jevuM maja- a-baMdhu (-badhu) vi. [+., .] bhAI vinAnuM. (2) bUta jhADa, TIbarA (jenI lAkaDIo jANItI che. sagAM vinAnuM (3) (lA.) anAtha, nirAdhAra abanUsI strI. [+ phA, "I" pratyaya) abanUsanuM jhADa. (2) abaMdhu-tA strI, -7 na. [saM.] (lA) nirAdhArapaNuM, vi. abanUsanuM banAveluM. (3) abanUsane jevA raMgavALuM anAthapaNuM abarakA-kha) na. [. , phA. "abaraphathI Ara. mAM paNa asaMbha (bamsa) na. [saM. &Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-buddha 95 akhAsI a-buddha vi. saM.1 jene bAdha ma nathI tevuM, abudha, (2) abeTI 6, pazcima saurASTranI eka brAhmaNa jJAti ane ene 1NanAruM. (jaina.) [vinAnuM, aNasamajhu puruSa (eka samUha brAhmaNa che, bIje kheDUta che.) (saMjJA) a-buddhi strI. [4] buddhino abhAva, (2) vi. buddhi aATaNa (ya) jue "aTaNa. abuddhiyuM vi. [+gu. IyuM" ta...] buddhivihIna, kamaakkala a-beTathuM vi. [+ "beTavuM" gu. "huM" bhU, kR] beTeluM nahi a-buddhihetuka vi. saM.] jANI joIne na kareluM, svAbhAvika tevuM, eThuM karyA vinAnuM [avasthA, anenziyasanesa'] a-budha vi. [saM.] DAhyuM nahi tevuM, mUrkha a-dha . [saM.] bedhane abhAva, ajJAna. (2) abhAna abudhanatA strI. [saM.] DahApaNanA abhAva, mUrkhAI a-bedhanIya vi. [saM.] bAdha na karavA-karAvA jevuM. (2) abu 5. juo "Aba'. (2) eka jAtanuM kapaDuM na jagADavA jevuM. (3) (lA.) buddhihIna, mUrkha a-bhUja vi. [+ jue "buja.'] bhUja-kadara vinAnuM, (2) (lA.) abedha-pUrvaka kri. vi. [saM.] khyAla vinA, anveziyastI" akkala vinAnuM, mUrkha [zakAya tevuM, ajJAnI, abUdha (vi.ma.) abUjha vi. [+, -> prA. gujJa-] jene samajhAvI na abodha-svabhAva dhuM. [4] stanamAnasatA, "sAniyasaa-bUDha vi. [+ juo buDavuM."] be nahi tevuM. (2) na beluM nesa." (2) vi. avacetanAma, azvatamAnasAtmaka, "sakhyuMabUdha vi. [+saM. ] nahi samajheluM. (2) buddhi vinAnuM, ziyasa' (na.de.) a-bedhya vi. [saM.] juo "abedhanIya. abUdhiyuM vi. [+ gu. "dhayuM' ta..] abUdha, be-ala. abela vi. [+ jue bolavuM.'] bela bela na karanAruM, samajhaNa vinAnuM. (2) (lA.) na. TaDoruM, gileDuM, gheluM maMguM. (2) belI na zakAya tevuM (khAvAthI buddhi ochI thAya che evI mAnyatAo. su.) a-belA pR., ba.va.[ + gu. huM' svArthe ta. pra.] (padyamAM) abUra vi. puSkaLa, ghaNuM abelA [bola bela na karanAruM abUra chuM. [ara.] mArga, rasto. (2) musApharI a-belaNa vi. [+ jue bolavuM' + gu. aNuM kartavAcaka 2.] abUle-DhabUle muM. rivA. karAMonI eka ramata a-belA, abAliyA puM, ba.va. [+ juo bAlavuM' + gu. aba ke.pra. [hiM] are, A, aDyA (tuMkAravAcaka udgAra) "o' ka. pra. + "yuM' ta.ka.] rIsa-vera vagerene kAraNe baMdha abe-be ki.vi. [hiM.] (udgAra) (lA.) hiMdI bhASA. [ karavuM karavAmAM Avate vAtacItane vyavahAra. [abolA levA (rU.pra.) tiraskAra karavA, tochaDAIthI bolAvavuM. (u.pra.) balavAne vahevAra baMdha kara.] aba ja "aba. [khA a-beluM che. [+juo bolavuM" gu. " ku.pra.] bela akhA kuM, ba.va. lagnaprasaMge varane khavaDAvavAnAM khAMDa- bela na karanAruM a khA ., ba.va. jio "abakhe'.] vastu jevI a-bAyuM vi. [+ja balavuM' + gu. "yuM' bhU.ka] ne paNa na game e kaMTALe, arUci, aNagame, [-khe boleluM [besuM abIyuM karavuM (u.pra) kahelA zabda pAchA paDhavuM (rU.pra.) mana UtarI javuM, aruci thavI] kheMcI levA, karela TharAva pAchA kheMca] a-beTa vi. [+ jue "beTavuM.'] beTayA vinAnuM, zuddha. abaja vi. [saM.] pANImAM utpanna thatuM. (2) kamaLa, padma, (2) puM, abhaDAyA vinAnI dazA, zuddha sthiti. (3) na. rAI (3) vi. [sa, na.] saMkhyAmAM se karoDa ane jamavAnI jagyAnuM chANamATI vagerethI pavitratA mATe aje-pati juo "abajopati." karavAmAM AvatuM lIpaNa. (4) nAhyA vagara jyAM javAya anda . [saM.] medha. (2) na. vAdaLuM. (3) varSa. nahi tevuM ThekANuM. [kara, de (rU.pra.) ceka kara. abda-keza(5) . [] dara varSe prasiddha thatI AMkaDA (2) lAM paNa karavuM. mAM hevuM (rU.pra) apavitra vastune vagerene lagatI mAhitI ApanArI pustikA, carabuka' na aDAya evI sthitimAM hovuM, aparasamAM hovuM] (vi.ka.) abeTa-cake ! [+juo "ke."] jyAM nAhyA vinA na abda-sAra chuM. [saM] kapUra javAya tevuM lIMpeluM-pitanuM karyuM hoya tevuM sthAna adurga kuM. [saM. a + Tu, saMdhithI] cAre bAju pANInI a-bATaNa', -zuM na. [ja e "abeTavuM' + gu.aNa,-NuM khAI tyAM pANI che te kijale ku.pra.] bALakane chachuM ke AThame mahine karavAmAM AvatuM abdhi chuM. [saM.] samudra, sAgara anaprAzana abdhi -jA strI. [saM.] lakSmI (devI) abeTa-Te) (zya) strI. [ o abeTI' + gu. abdhi -taraMga (-tara) 5. [1] samudranuM meja a(-eNa" strI pratyaya] abeTI brAhmaNanI strI abdhi-sutA strI. [saM] juo "abdhijA'. abeTa-pANI na. jio "aboTa' + pANI.'] nAhyA pachI abe strI. gharaDI DesI. (2) cAkaraDI koIne aDaDyA vinA bhareluM pANI. (2) beTadyA vinAnuM pANI abhyAre strI. [ravA. ramatamAM thoDA samaya mATe karavAmAM abeTiyuM na. [ja e "aboTa' + gu. "IyuM ta.pra.] bALakane AvatA virAma, thaI karAvavAmAM AvatuM annaprAzana, abeTachuM. (2) rAMdhatI ke akhabA-jAna juo "abA-jAna'. jamatI vakhate nAhIne paheravAmAM AvatuM rezamI ke zaNanuM abAsI vi [ara. abAsa phA. I" pratyaya] abbAsavasa, mugaTe ke kaMtAna nA choDane lagatuM, (2) ambAsanAM phUlenA ratAza paDatA 2010_04
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ amravAna kALA ke vAdaLI raMganuM. (3) hajharata meAhammada pegaMbaranA kAkA abbAsane vaMzaja (khalIphAo). (saMjJA.) agravAna zrI. malamala nAmanA kApaDanI eka UMcI jAta a-brahma na. [saM.] brahmathI bhinna padArtha. (2) abrAhmaNa a-brahmacarya na. [saM.] brahmacaryanA abhAva. (2) bhicAra -brahmacArI vi. [saM.,puM.] brahmacarya na pALanAruM a-brahmaNya vi. [saM.] brAhmaNane na chAje tevuM. (2) brAhmaNanA virodha karanAruM abrahma-tA zrI.,-tra na. [saM.] brahmarUpa na heAvApaNuM. (2) juo 'a-brAhmaNatA.' a-brAhmaNa vi. [saM.] brAhmaNa na hoya tevuM, brAhmaNetara abrAhmaNu-tA strI. [saM.] brAhmaNa na hovApaNuM a-bhaka jue 'alakha.' abhakara zrI, [ravA.] hakhaka, prAsakA, phALa a-bhA vi. [saM., puM.] bhakta na hoya tevuM, bhaktibhA vinAnuM a-bhakti strI. [saM.] bhaktine| abhAva, (2) azraddhA a-bhaktimAna vi. [+ saM. degmAna, puM.] bhakti vinAnuM a-bhakSa puM., "kSaNu na. [saM.] na khAvuM e, upavAsa a-bhakSAbhakSa jue 'abhakSya-bhakSa.' a-bhakSAlakSI strI. [jue 'alakSya-bhakSa' + gu. 'I ' ta.pra.] manAI karelA-zAstramAM niSiddha kahelA kherAka khAve| e, alakSya-bhakSaNa [tevuM a-bhakSya vi. [saM.] zAstramAM jene khAvA lAyaka gaNyuM nathI abhakSya-bhakSa puM., -kSaNa ta. [saM.] abhakSya khAvuM e abhakSya-bhakSI vi. [a, puM.] abhakSya khAnAra abhakSyAhAra puM. [+saM. maddArI] abhakSyanuM bhejana abhakSyAhArI vi. saM., puM.] jae abhakSya-bhakSI.' a-bhrakha puM. [sa. --makSa-> prA. a-mavala-] (lA.) khArAka tarapha aNagamA, akhakhA. [.khe paDhavuM (rU. pra.) khAvAnI ruci na thavI, khAvAnA aNagame thavA] abhakhare (-LA) yuM. [jue 'abhaLakhA'. enA vyaMjanenA vyatyaya] (grA.) tIvra icchA, abhilASa abha(-kha)mA puM [saM, camakSa-> prA. amaNama-] bhejananI aruci, avakA. [Se paDhavuM (2. pra.) bhejananI tadna aruci thavI] a-bhaga vi. [saM.] bhAgyahIna, durbhAgI, kamanasIba a-bhagata_vi. [+jue 'bhagata'.] abhakta, bhaktibhAva vinAnuM, nAstika a-bhagna vi. [saM.] nahi bhAMgeluM, AkhuM, akhaMDa abhaDacheTa (-taya) jue 'AbhaDacheTa.' abhaDAvavuM jae 'abhaDAvuM'mAM. abhaDAvuM a. kri. [jue 'AbhaDavuM'.] athaDAvuM, bhaTakAvuM. (ra) vagara nAhelAne aDakathAthI azuddha thavuM. (3) avitra thavuM, nAhavuM paDe evuM thavuM. (4) (strIne mATe) rajasvalA thavuM. (5) (lA.) vaTalAvuM, bhraSTa thavuM. abhaDAvavuM che.,sa.kri. abhaDAyelI vi., sI. [jue abhaDAvuM + gu. 'eluM' bI. bhU.kR. + 'I 'zrIpratyaya] (lA.) rajasvalA thayelI strI _2010_04 6 abhara(-La)khe| a-bhaNu vi. [+ jue 'bhaNavuM'.] vAMcatAM lakhatAM na zIkhyuM hAya tevuM, he bhaNeluM, nirakSara abhadra na. [saM.] ahita, aniSTa, nukasAna. (ra) vi. amaMgaLa azubha. (3) kharAba, grAmya, 'valgara' (ma.rA.) abhadratA strI. [saM.] abhadrapaNuM abhadra-bhASI vi. [saM., puM.] abhadra kheAlanAruM a-bhaya puM. [saM., na.] bhayaneA Darane abhAva, (2) (lA.) sarakSaNa, Azraya, vitadvAna. (3) vi. nirbhaya, nIDara. (4) (lA.) surakSita, salAmata abhayakara vi. [saM.]. abhaya-kArI vi. [saM., puM.], abhaya karanAruM, nirbhaya banAvanAruM abhayatA zrI. [saM.] nibaMcatA, nIDarapaNuM abhaya-daM (-daNDa) yuM. [saM.] abhaya ApanArA daMDa abhaya-dAtA vi., puM. [saM., puM.] abhayadAna karanAra abhayadAna na. [saM.] abhaya karI ApavuM e abhaya-dIpa huM. [saM.],, aaa puM. [+ jue 'dIveA'.] (kAlasAnI khANA vagerenA pradezamAM salAmatI mATenI) abhaya ApanArI battI, sekTI-laeNmpa,' abhaya-paTTo puM. [+jue 'paTTo'.], abhaya-patra puM. [saM., naM.] abhayanI khAtrI ApanArA lekha abhaya-pada na. [saM.] bhayarahita sthiti. (ra) (lA.) mekSa abhaya-prakRti srI. [saM.] nIDara rahevAneA svabhAva. (2) vi. nIDara svabhAvanuM abhaya-prada vi. [saM,] jue 'abhayadAtA,' abhaya-pradAna na. [saM.] jae 'abhayadAna. abhaya-mudrA zrI. [.] jamIna taraphe hatheLI rahe evA hAthanA abhinaya. (nATaya). (2) rakSaNa ApanArI vIMTI abhaya-yAcanA strI. [saM.] abhaya mATenI AjI abhaya-vacana na. [saM.] salAmatInI khAtarI ApanAruM veNu, rakSaNanI mAMhedharIne khela, bhacamAMthI bacAvI ApavAnI pratijJA abhaya-sthAna na. [saM.] jyAM bhaya nathI tevI salAmata jagyA a-bhayaMkara (-bhayara) vi. [saM.] bhayaMkara nathI tevuM. (ra) alaya karanAruM, nirbhaya banAvanAruM, (3) bihAmaNuM nathI tevuM. (4) (lA.) ahiMsaka abhayA skrI. [saM.] durgAdevInuM eka rUpa. (2) pAMca rekhAvALI meATI haraDe (vanaspati) abhayAraNya na. [saM. zramaya + arLa] jyAM zikAra karavAnI chUTa nathI tevuM jaMgala, 'geima-sa'kayuarI' abhayA-vrata na. [saM.] pArvatIne prasanna karanAruM vrata abhayI vi. [saM., puM.] alaya, nirbhaya, nIDara abhayAMjali (-layA-jali) puM. [saM. mamaya + antaf, puM.] be hAtha joDI abhayanI yAcanA karavAmAM Ave e abhara na. [saM. magna, arvAM. tadbhava] vAdaLuM. (2) AkAza. [-re bharavuM (3.pra.) aDhaLaka ApavuM. (ra) samRddha karavuM. -rU bharavuM (rU.pra.) riddhisiddhithI bharapUra thavuM] abhara(-La) kheA puM. [saM. amijAva. puM.] jue 'amaLakhA'. (ra) hAMza, umaLakeA. (3) tIvra lAlasA
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ abharAbharaNa abhi-gama abharAbharaNa vi. [abhara + bharaNa (lA.) saMpattinI relama a-bhAgya na. [saM] durbhAgya, kharAba nasIba chela karI nAkhanAra (Izvara) a-bhAna na. [saM.] bhAnane abhAva, (2) (lA.) ajJAna abha-bhe)rAI zrI. [saM. majha-nAInA> prA. prama abhAnAMza (-nAza) 5. [+saM. maM] ajJAnane leza. (dAMta) , netaranI karelI paMkti] makAnamAM chatanI nIce a-bhAratIya vi. saM.] bhAratanuM na hoya tevuM, ahiMdI. (2) dIvAlamAM karavAmAM AvatI pATiyAMnI ke patarAMnI hAMsa, | (lA.) videzI, paradezI chAjalI [05ra mUkavuM, e caha(hA)vavuM (rU.pra.) dhyAna abhAratIya-tA ramI. [sa.] bhAratIyatAno abhAva, ahiMdIupara na levuM, vilaMbamAM nAkhavuM paNuM. (2) videzIyatA, paradezIpaNuM abharAma-kula-na-dAvA (u.pra.) [saM. mamram (bezaka) + ara. a-bhAva chuM. saM.1 sthiti na hovI e, saMpUrNa asthiti, kula + + phA. daavA (haka)] bhramavALI hAlatamAM nahi (2) kheTa, khAmI, gerahAjarI. (3) premanI lAgaNI na -akkala hoziyArImAM A lakhata karI ApeluM che e rIte hovI e, aNagame, kaMTALo, aruci. (4) cha pramANemAMnuM sAmAne kulamukhatyArI ApI devAthI lakhI ApanArane eka eka vastu na hovAnA jJAnathI enI virodhI vastu have kaI hakka-ilAke nathI, (janA dastAvejomAM A eka hovAnuM jJAna thavApaNuM. vaizeSika.) (5) dravya guNa kame zabdaprayoga pracalita hato.) [kareluM, saMdeha vinAnuM sAmAnya vizeSa ane samavAya e cha bhAvarUpa ane sAtamuM abharAmI' vi (saM. -mAmA-] akkala hoziyArIthI tatva te abhAva. (tarka) () (lA.) aMdhAdhuMdhI ' kaeNsa." abharAmI jI. [ara. IbrAhIma, yahudI kema mULa (7) kasura, 'DipheM'. [0Ava, 0tha (u.pra.) aNa- puruSa; e uparathI muslimomAM eka nAma>abharAma. game che. [(u.va.) evuM kaI eka rAjAnuM nAma + gu. "I' ta.ka.] nA abhAva-darzaka vi. [saM.] abhAva batAvanAruM, "negeTiva' samayane eka bAdazAhI sikko. (2) paisA jevA gaLa abhAva-zabda chuM. [4] nakAra batAvato zabda, negeTiva Tarma AkAranA sonAnA patarAne nAkAM jaDI kareluM senAnuM eka (ma.na.). tmika, nAstirUpa ghareNuM a-bhAvAtmaka vi. [+saM. mAramana +] nakAravAcaka, niSedhAabhare-bharyuM che. [juo 'abhara' + "bharavuM" gu. "yuM' bhU.kR] a-bhAvika vi. [sa.] bhAva-AsthA vinAnuM, azraddhALu (lA) khUba ja bharapUra, apAra dhanadhAnyavALuM [karI a-bhAvita vi. [saM.] jenI bhAvanA--jeno vicAra karavAmAM a-bhatuMkA strI. [.] dhaNI vinAnI strI, vidhavA. (2) kuMvArI nathI Avyo tevuM a-bharyuM vi, [+ "bharavuM' + gu. "yuM'. bhU.ka.] na bhareluM. (2) a-bhAvI vi. [sa,, .] na thanAruM, abhAvavALuM. (2) jenI khAlI [(3) (lA.) mekSa. (4) nAza sthitino vicAra na thaI zake tevuM a-bhava 5. [saM.] astitvane abhAva. (2) janmane abhAva. a-bhAvuka vi. [sa.] bhAva-AsthA-zraddhA vinAnuM, (2) kAvyaa-bhavitavya vi. [saM.] na thavA jevuM zravaNamAM bhAga nahi lenAruM, kavitAnI samajha vinAnuM a-bhavya vi. [saM.] na thavA jevuM. (2) vizALa nahi tevuM. abhAvechA sI. [saM. yama-mAva + a8] abhAvamAMthI thatA (3) amaMgaLa, azubha. (4) siddhi meLavavAne pAtra nahi tevuM, duHkhanA parihAranI icchA. (2) na hoya tevI vastunI icchA mukti meLavavAne pAtra nahi tevuM, ajana. (jaina) abhAve puM. (saM. ma-mAvaH > prA. ma-mAma] aruci, abhaLakhA, e ja "abaLakhA'-'abharakha'. aNagama, amuka padArtha khAvA uparathI UThI jatI rUci. a-bhaMga (-bhas) vi. [saM.] jene bhaMga nathI thaze tevuM, akhaMDa. | ('abhAva' A arthamAM ba.va.mAM paNa) (2) jene krama tuTayo nathI tevuM. (3) 5. covIsa akSare- abhAvedadhi chuM. [saM. e-mArca + ]i (lA.) aMdhAdhuMdhI, (zruti)nA eka marAThI chaMda. (piM.) (4) jaiivei vacce kaeNeNsa' (ba. ka. ThA) tUTyA-aTakathA vinA abhi upa. [sa, upa., "pAse' 'tarapha" "-nI upara' 'dUra' 'sAmuM abhaMgatA (-bha-) strI, [saM.] akhaMDatA vagere arthe saM. tatsama zabdomAM vyApaka] tarapha, pAse abhaMga-leSa (-bha-) puM. [saM.] jemAM padamAM kaI paNa abhika juo 'abhIka'. jAtanA TukaDA pADyA sivAya-judA prakArane samAsa karyA abhi-keNuM chuM. [saM.] be sIdhI lITI ekabIjAne chede tyAre sivAya te te padanA ja bhinna bhinna artha thatA hoya thatA sAmasAmenA khUNAomAM dareka, varTikala oNpojhiTa eve eka zabdAlaMkAra. (kAvya.) eMgala'. (ga.) abhaMgI vi. [saM., ] abhaMga, akhaMDa abhi-jama kuM. [saM.] AraMbha, zarUAta. (2) caDAI, humale a-bhaMgura (-bhagura) vi. [saM.] nAzavaMta nathI tevuM, avinAzI abhi-jamaNu na. [saM.] caDAI, humalo abhaMguratA (-bhakazura- ramI. [saM.] avinAzitA, akhaMDatA abhinaMda (-) puM, dana (-krana) na. [sa.] bUmabarADA abhAga(ge)Na (-zya), -NI, a-bhAgiya(2)Na (-3) abhijAta (kAnta) vi. [saM.] pravRtta thayeluM. (2) parAbhava strI. (jue "abhAgI' + "a(e)Nu"- "Aga" strI pratyaya pAmeluM, hAreluM [(4) Thapake. (5) niMdA, badaI ane irSa" ta.pra. + "a8-e)Na' pratya] bhAgyahIna strI abhi-kroza 5. [saM.] vilApa. (2) rADa, bUma. (3) pastAve. - a-bhAgiyuM vi. [o "abhAgI' + gu. iyuM' ta. pra], abhi-gama chuM. saM.] najIka jaI ke AvI pahoMcavuM e. (2) a-bhAgI vi. [saM. 5.] bhAgyahIna, kamanasIba upadeza sAMbhaLavAthI thatuM jJAna. (3) viSayanI vyaktinika 2010_04
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhi-gamana abhinaya-sUcana samajha, epreca'. (4) sAdhunI pAse jatAM zrAvake sAcavavAnA abhi-tapta vi. [saM.] duHkhathI sArI rIte tapeluM-UkaLeluM pAMca nicama. (jaina) [saMbhoga, mithuna abhitarpaNa na. siM.] saMtoSa Apa e, sArI rIte abhi-gamana na. [saM.] najIka jaI ke AvI pahoMcavuM e. (2) rAja-prasanna karavAnI kriyA Abha-gamanIya, abhi-gamya vi. [sa.] najIka jaI ke AvI abhi-tApa paM. [saM] saMtApa. (2) du:kha, pIDA -pahoMcI zakAya tevuM. (2) saMbhoga karavA yogya, saMjoga karI abhi-drava puM. [saM] deDIne jhaDapathI karavAmAM AvatI caDAI, zakAya tevuM prabaLa humalo abhi-gAmI vi. si., pR.] -nA tarapha janAra. (2) laDavA mATe abhi-tta vi. [4] ekadama doDIne caDAI karI cUkeluM. sAme janAruM. (3) saMga karanAruM [avadhAraNa (2) doDIne nAsI chUTeluM. (3) jenA upara jhaDapathI humalo abhi-gRhIta vi. [saM] nizcita kareluM. (2) na. nizcaya, karavAmAM Ave che tevuM abhi-masta vi. siM] cAre taraphathI gherAyeluM. (2) kaLiyo abhidroha . [4] upakAraka tarapha apakAra karavAnI vRtti. karI nAkheluM (2) sAmAnuM aniSTa-ciMtana. (3) apakAra abhi-graha chuM. saM.] baLajabarIthI pakaDI laI javAnI kriyA abhi-dharma chuM. [saM.] zreSTha dharmatatva. (2) e nAmane bauddha(2) svIkAra. (3) haTha, durAgraha. (6) artha barAbara samajhI dharmane eka graMtha. (saMjJA.). zakAya tevI bhASA. (jaina) (5) kherAka-pANI vahoravAmAM TUMkI abhi-dhA strI. [sa] zabdane sarvasAmAnya cAlu athe, maryAdA bAMdhavI eTale pote nakkI karelA viza ke raMgane mANasa vAgyArtha. (kAvya.)(2) vAcyArtha jaNAvanArI zabdanI eka amuka sthitimAM Ape te ja levuM evI jAtano niyama. (jaina) zakti. (kAvya.) [(vyA.) abhi-grahaNa na. [saM.] aMTavI levuM e, luMTa abhidhAna na. [saM] nAma, saMjJA. (2) kartA mATenuM vidhAna. abhi-ghAta . siM.] ceTa, prahAra, mAra. (2) ekAeka lAgelo abhidhAna-keza puM, abhidhAna-mAla(La) strI. [3] Acake. (3) vinAza [karanAruM zabdakoza abhi-ghAtakavi. [saM], abhi-ghAtI vi. [se, muM.] abhipAta abhidhAna-vAda 5. [] jagatamAM vyaktithI atirikta abhi-cara chuM. [] anucara, nakara bIjI koI jAti nathI evo mata-siddhAMta abhi-caraNa na. [saM.] kharAba hetuthI maMtra-taMtrane karavAmAM abhidhanavAdI vi. [sa,puM.] abhidhAna-vAdamAM mAnanAruM, Avate prAga, abhicAra tevuM nominAlisTa' (ma.na.) abhicaraNIya vi. [saM.] jenA upara abhicAra karI zakAya abhidhAmUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM abhidhA-vAgyAthe che abhicAra puM. [.] kharAba hetu pAra pADavA karavAmAM tevuM, zabdanA svAbhAvika artha upara racAyeluM. (kAvya) Avate maMtra-taMtrane praga, abhi caraNa abhidhAyaka vi. [], abhidhAthI vi. [saM5] kahI abhicAraka vi. [saM.] abhicAra karanAruM batAvanAruM [javAnI kriyA abhi-jana puM. [saM.] kuLavAna mANasa. (2) saMbaMdhI jana. abhi-dhAna na. [saM] paMTha pakaDavI e, humalo karavA dhasI (3) bApadAdA, vaDavA. (4) vaMza, kuLa abhidhA-vRtti, abhidhAzakti strI. [saM] zabdanI mULa abhi-jAta vi. saM.] ucca kuLamAM janmeluM. (2) mAna svAbhAvika artha batAvanArI zakti (jenA 1. ga, 2. ApavA gya, pUjaya. (3) uttama, zreSTha. (4) suMdara, rUDhi ane 3. garUDhi evA traNa prakAra che. )(kAvya.). manahara, (5) ziSTa, ziSTamAnya, saMskArI, kalAsika'- abhidheya vi. saM.] zabdathI kahI zakAya tevuM. (2) nAma kalAsikala' levAthI samajhAya tevuM. (3) na. muLa artha, vAcyArtha. (kAvya.) ahita na. sa. degfna1 ekavIsamA nakSatrane ce abhidheyArthe muM, [+ saM. mathI abhidhAthI vyakta thato athe, ane bAvIsamA nakSatrane paMdarame bhAga bhego gaNuM vI- sAMbhaLavA mAtrathI pahelo Ubho thato svAbhAvika artha, kAravAmAM AveluM 28 muM muhurta ke nakSatra. (ja.) vAcyArtha. (kAvya) abhi-jJa vi. [sa.] mAhitagAra, sAruM jANakAra. (2) (lA.) abhi-dhyAna na. [4] satata ciMtana. (2) (lA) icchA hezicAra, pravINa, kAbela, nipuNa abhi-eya vi. [sa.] satata dhyAna-ciMtana karavA jevuM abhijJatA zrI. [saM.] mAhitagArI, jANakArI. (2) pravINa- abhiyeyatA strI. [saM] satata ciMtana tA, heziyArI [yAdadAsta, smaraNa abhinaya puM, na na. [sa.] veza bhajavavApaNuM, manebhAvaabhi-jJA strI. [saM] mAhitI, jANa. (2) oLakha. (3) , darzaka nATakIya halanacalana, (nATatha) abhi-jJAta vi. [saM] sArI rIte oLakhevuM-jANeluM paricita abhinaya-kAra vi. [3] abhinaya karanAruM, adAkAra abhi-jJAtA vei [saM5.] vizeSa rIte jANakAra abhinaya-kalA strI. siM.] abhinayanI viziSTa prakAranI abhi-jJAna na. [saM.] cokkasa prakAranI oLakha. (2) sma- jANakArI, eNTiMga'. (nATa.) raNa. smRti. (3) smRtici, edhANa. (4) (lA.) abhinaya-vidyA strI, sa.] abhinaya kevI rIte karo ene mahera, sIla khyAla ApanArI tAlImanuM zAstra abhi-jJA5ka vi. [saM.] oLakha ApanAra, paricAyaka abhinaya-sUcana strI. [saM] abhinaya kevI rIte karavo enuM abhiya vi. [saM] mAhitI meLavavA jevuM mArgadarzana 2010_04
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhinayAtmaka abhinayAtmaka vi. [ + saM. zramam + ] abhinayane lagatuM, 'DrAmeTika' (De.mAM.) abhinaya vi. [saM.] taddana navuM, avanavuM abhinava-tA strI. [saM.] tadna navInapaNuM abhinavuM vi. [+]. " svArtha" ta.pra.] jue 'abhinava'. abhi-naMdaka (-nandaka) vi. [saM.] mubArakabAdI ApanAruM a-bhinaMdana (nandana) na. [saM.] mubArakabAdI, dhanyavAda, [nAruM mAnapatra abhinaMdana-patra (nandana) puM. [x., na.] mubArakabAdI Apaabhi-naMdanIya (-na-da-) vi. [saM.] jete abhinaMdana ApavA sAmAzI jevuM che te, abhinaMdana ApavA lAyaka abhinaMdavuM (-nandavuM) sa.kri. saM. zrami-na--, tatsama] abhinaMdana karavuM--ApavuM, mubArakabAdI-dhanyavAda ApavAM. abhinaMdAvuM (-na-hA-) karmaNi, kri, abhinaMdAvavuM, (-nandA-) ke., sakri [naMdavuM'mAM. abhinaMdAvavuM, abhinaMdAvuM (-nandA-) jue upara abhiabhi-naMdita (-nandita) vi. [saM.] jene abhinaMdana ApavAmAM AvyuM che tevuM [ApanAruM abhinaMdI (nandI) vi. [saM., puM.] abhinaMdana karanAruM abhinaMgha (-nantha) vi. [saM.] jue 'abhinaMdanIya'. abhi-niviSTa vi. [saM.] -nI pAchaLa macI paDeluM, kAma sAdhavA pAchaLa lAgI paDeluM. (2) (lA.) khaMtIluM, AgrahI. (3) hArizayAra, pravINa abhiniviSTa-tA strI, [saM.], abhiniveza puM. [saM.] lInatA, tanmayatA, ekAgratA. (ra) Asakti. (3) (lA.) aDaga nizcaya. . (4) haTha, Agraha abhi-niSkrama puM., "maNu na. [saM.] bahAra nIkaLI paDavuM e, sarvasaMnyAsa sAthe ahinirgamana [karyuM che tevuM abhi-niSkAMta (-niSkAnta) vi. [saM] jeNe abhiniSkramaNa abhi-niSpatti srI. [saM,] utpatti, nIpaja. (2) siddhi, saphaLatA abhi-niSpanna che. [saM.] utpanna thayeluM, nIpajI AveluM, (2) siddha thayeluM [bhajavAyeluM abhi-nIta vi. [saM.] jene abhinaya karavAmAM Avye che tevuM, abhi-naitanya vi. [saM.] abhinaya karavAnA che tevuM, alineya abhi-netA vi., puM. [saM., puM.] nATathamAM veza bhajavanAra puruSa, naTa, 'eNkaTara' abhinetrI zrI. [saM.] abhinaya karanArI strI, ekTresa' abhi-neya vi. [saM.] jue 'abhinetanya'. abhinaya-tA strI. [saM.] abhinaya karI zakAya evI kSamatA, 'sTeioNliTI' (a. rA.) a-bhinna vi. [saM.] juduM nahi pADeluM, akhaMDa, AkhuM, ekAtmaka. (2) samAna, sarakhuM. (3) puM. pUrNAMka, inTi jara'. (ga.) abhinna-graMthi (-granthi) vi., puM. [saM.] rAga dveSanI gAMTha teADI samyaktva (samakita) eTale ke zuddha jJAna na meLavyuM hoya tevA jIva (jaina.) abhinna-tA strI., "stya na. [saM.] abhinnapaNuM, ekAtmakatA, ekarUpatA, akhaMDatA. (2) samAnatA, AiDenTI' (na.bhA.) 99 _2010_04 abhimAna abhinna-nimittopAdAna na. [saM.] jemAM nimitta kAraNa temaja upAdAnakAraNa (samavAyI kAraNa) tenuM te che tevI paristhiti. (vedAMta). abhinna-bIja na. [saM.] bIjagaNitanI pUrNAMka saMkhyA. (ga.) abhina-rUpa vi. [saM.] ekasarakhA svarUpavALuM, samAna abhinnarUpatA zrI. [saM.] samAnatA abhintAMka (bhinnA OM) puM. [+ saM. a] pUrNa ka, pUrepUra AMkaDo, ' inTira'. (ga.) abhi-nyAsa puM. [saM.] saMnipAtanA eka prakAra (jemAM UMdha na Ave, zarIra kaMpe, ane iMdriye DhIlI thaI jAya.) abhi-prAya puM. [saM.] mata, vicAra. (2) mananuM valaNa, irAdA, (3) icchA, abhilASa. (4) hetu, artha, matalaba. (5) salAha. (6) abhigama, 'eNprAca' (u. jo,) [ApavA (3.pra.) mananuM valaNa spaSTa karavuM, mata Apave. mAMdhA (3.pra.) sAmAnI carcA vagerenA anusaMdhAnamAM pAte mananuM ceAsa prakAranuM valaNa sthira karavuM. maLavA (3.pra.) bIjA mANasa sAthe pAtAnA matanI ekarUpatA thavI. bleyA (6.pra.) sAmAnA mananuM valaNa jANavuM, salAha levI] abhiprAya-sUcaka vi. [saM.] aliprAyate| khyAla ApanAruM abhi-preta vi. [saM.] dhAreluM, i. (ra) gamatuM, priya. (3) (lA.) svIkAreluM abhi-prekSaNa na [saM.] maMtra bhaNIne vastune pavitra karavA enA upara pANI chAMTavAnI kriyA [(3) anAdara abhi-bhatra puM. [saM.] parAbhava, hAra. (2) tiraskAra, dhikkAra. abhibhavavuM sa.ki.siM. ami-mU-ma, tatsama]. harAvavuM abhibhavAvuM karmaNi, kri. abhi-bhAvaka vi. [rsa,] parAbhava karanAruM. (2) tiraskAra karanAruM. (3) anAdara karanAruM [bhASaNa abhi-bhASaNa na. [saM.] vAtacIta, vArtAlApa. (2) prAsaMgika abhi-bhASA strI. [saM] daivenI bhASA abhi-bhUta vi. [saM.] parAbhava pAmeluM. (2) tiraskAra pAmeluM. (3) apamAna pAmeluM. (4) gabharAyeluM abhi-mata vi. [saM.] mAnya kareluM, svIkAreluM. (2) saMmati pAmeluM. (3) iccheluM, pasaMda kareluM abhimanyu puM. [saM.] pAMca pAMDavAmAMnA arjunanA subhadrAmAM thayelA putra, zrIkRSNaneA bhANeja. (saMjJA.) [manyune cakarAveA (ra.pra.) vikaTa khAkhata ke prasaMga] abhi-maMtra (mantra) puM., -traNa (-mantraNa) na. [x.] masalata, maMtraNA. (2) maMtra bhaNI pANI chAMTavAnI kriyA abhimaMtravuM (-mantra-)sa.kri. [saM., tatsama] abhimaMtraNa karavuM. abhimaMtrANuM (-mantrA-) karmaNi, kra. abhimaMtrAvavuM, (-mantrA-) pre., sa.kri. ['abhimaMtranuM'mAM, abhimaMtrAvavuM abhimaMtrAvuM (-mantrA-) jue abhi-maMtrita (-manvita) vi. [saM.] jenA upara ke vize abhimaMtraNa karavAmAM AvyuM che tevuM abhi-mAna na. [saM., puM.] potAnI yathAsthitinA ahaMkAra, guNa ke sthitimAM meATapanI khAtarIne baMdhAyeleA svamata, mada. (2) (lA.) meTAI. [UtaravuM, javuM, nIkaLavuM (rU.pra.)
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhimAni-tA abhi-kti vRttivALuM ahaMkAranuM nAza pAmavuM, saraLatA thavI. 0AvavuM, 0caDha(-)vuM abhi-lekha puM, [saM.] paththara ke dhAtumAM utkIrNa-udbhakita karele (3.pra.) ahaMkAra karavA, madyAnmatta thayuM. dharAvavuM, rAkhavuM lekha, inkripzana' ['epigrAphI' (pra.) ahaMkArI valaNa rAkhavuM. cheDhaluM (3.pra.) ahaM-abhilekha-vidyA strI. [saM.] utkIrNa lekho vAMcavAnI vidyA, kArane| tyAga karavA, saraLatA dhAraNa karavI] abhi-vacana na. [saM.] pratijJA, paNa. (2) kalAta, ekarAra. abhimAnitA strI. [sa.] abhimAnIpaNuM (3) vacana, kAla abhimAnI vi.saM., puM.] abhimAna dharAvanAruM abhi-caMdraka (-vandaka) vi. [saM.] namaskAra karanAra abhimukha vi. [saM.] saMmukha-samakSa raheluM. (ra) anukULa abhi-vaMdana (-vandana) na., -nA (-vandanA) strI. [+rsa, jhiTa eN gala'. (ga.) vana, na.] namaskAra abhimukha-kANa puM. [saM.] sAmenA khUNe, varTikala peabhisukha-tA strI. [saM.] saMmukhatA, AnuguNya, 'eNpTiTayuDa'. (2) anukULa valaNa, anukULatA [e, humalA, halA abhiyAna na. [saM.] sAme javuM e. (ra) sAme dhasI javuM abhiyukta vi. [saM.] jenI nimaNuka karavAmAM AvI che tevuM, nImeluM. (ra) joDAyeluM. (3) rAkAyeluM, magna abhiyukta-tA zrI. [saM.] rAkANa abhi-cega puM. [x.] nikaTane saMbaMdha. (2) dIrdha udyoga. (3) khaMta, umaMga. (4) humale!, hallA. (5) Arepa, tahe matanAmuM. (1) meTA devanA hukama uThAvanAra deva, (jaina.) abhiyAga-patra [saM., na.] ArepanAmuM, dAvAkhAjI abhiyAgI vi. saM., puM.] humaleA karanAruM. (ra) phariyAdI abhi-rakta vi. [saM.] prautivALuM, Asakta abhi-rakti strI. [saM.] prIti, Asakti abhi-rakSaka vi. [saM] cAre bAjuthI rakSaNa karanAra abhi-rakSaNa na., abhi-rakSA strI. [saM.] cAre khAjuthI rakSaNa abhi-rakSita vi. [saM.] cAre bAjuthI rakSAyeluM abhi-rata vi. [saM,] dhyAnamagna. (ra) ati Asakta. (3) lIna, magna abhirati strI. [saM.] ati Asakti abhi-ramaNu na. [saM.] AnaMda pAmavApaNuM abhi-rakhya vi. [rsa,] ghaNuM suMdara, maneAhara, maneArama abhi-rAja puM. [saM.] adhIzvara, mahArAja abhi-rAma vi. [saM.] maneAmeAhaka, manahara, suMdara abhiruci strI. [saM.] managamatApaNuM. (2) ghaNI ruci. (3) phADa, hAMza [emAMnI sAtamI. (saMgIta.) (lA.) mAnItuM abhilakSita vi. [saM.] najaramAM lIdheluM, nizAna kareluM abhi-laSaNIya vi. [saM] jenA tarapha abhilASa karaveza ce!gya che tevuM, icchavA yeAgya, icchanIya, abhilaSitanya abhi-kRSita vi. [saM.] jenA abhilASa karavAmAM Avye che tevuM, iccheluM abhi-kRSitanya vi. [saM.] ja 'abhiSaNIya'. abhi-lAkha puM. [saM. mamajAva], Sa puM. [a.], tvaSA zrI. [saM, mamiAva puM.] prakhaLa icchA, AkAMkSA. (ra) umaMga, hoMza abhilASI vi. saM., abhilASA karanAruM, icchuka abhi-likhita vi. [saM.] paththara ke dhAtumAM lekhanA rUpamAM utkIrNa kareluM-udbhIta kareluM 100 _2010_04 abhi-vaMdanIya (-vandanIya) vi. [saM.] namaskAra karAvA cAgya abhinaMdavuM (-vandanuM) sa. kri. [sa, tatsama] abhinaMdana-namana karavuM.(bhU. kR. mAM kartari prayAga.) abhivaMdAnuM (-vandA-) kama~Ni,ke. abhivaMdAvavuM, (-vandA-) pre., sa.kri. abhivaMdAvavuM, abhinaMdANuM (-vandA-) jue 'abhivaMdavuM'mAM. abhi-vaMdita (-vandita) vi. [saM.] jene abhinaMdana karavAmAM AvyuM che tevuM abhi-vaMdya (-vandhu) vi. [saM.] jue abhivaMdanIya'. abhi-vAda puM., "dana na. [saM.] nAma daI karavAmAM AvatA namaskAra. (2) abhinaMdana. (3) stuti abhi-vAdaka vi. [saM.] abhinaMdana ApanAruM abhi-vAdya vi. [saM.] abhinaMdana apAvAne yeAgya, abhinaMdana karAvA jevuM abhi-vAMchanA (-vAgchanA) strI. [ + rsa, vani, na.], abhivAMchA(-vAnchA) strI. [saM] prabaLa icchA, AkAMkSA, abhilASa abhi-vAMchita (-vA-chata) vi.[saM.]abhivAMchA kareluM, iccheluM, abhilaSita abhi-rudratA zrI. [x.] SaDsa grAmanI ekavIsa mUrchAnA-abhi-ceMjaka (-nyaka) vi. [saM.] spaSTatA karanAruM, nidarzana abhirUpa vi. [saM.] -ne maLatuM AvatuM, anurUpa, yeAgya. (2) karI ApanAruM, vyakta karanAruM abhi-vyaMjana (-yuJjana) na., -nA zrI. [saM] abhivyakti abhi-chyApaka vi. [A.], abhi-z2yApI vi. [saM., puM.] cAtaraka vyApI raheluM. (2) vizALa arthavALuM abhi-jyApti srI, [saM] vyApaka rIte lAguM paDavuM e, sarvatra thane samAveza [AvyuM che tevuM abhi-zakhsa vi. [saM.] zApita thayeluM, jene zApa ApavAmAM abhizApa puM. [saM.] sAme ApavAmAM Avele zApa. (ra) badaduA, zApa. (3) (lA.) taheAmatanAmuM, kheAM ALa, Apa abhi-zApita vi. [saM.] jene abhizApa ApavAmAM AvyA che abhi-vikhyAta vi. [saM.] ^ ja vikhyAta, suprasiddha abhi-viddhA vi., strI. [saM.] patie tyajelI strI, tyaktA abhi-vidhi puM. [saM.] maryAdA. (2) vyApakatA. (3) badhAnA samAveza karavApaNuM, vyApti abhivRddhi zrI. [saM.] cAre bAjuthI thatA vadhAro. (2) caDatI, unnati, AkhAdI abhivyakta vi. [saM.] spaSTa kareluM, sphuTa kareluM abhi-vyakti strI. [saM] karavAmAM AvelI spaSTatA ke rajUAta. (2) jAherAta, prasiddhi, prakAzana tevuM, abhizata abhi-Sikta vi. [saM] jene abhiSeka karavAmAM Avye hoya tevuM. (2) takhtanazIna thayeluM, rAjagAdIe besADeluM
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhi-eka 101 abhesAvavuM abhi-eka . (saM.) maMtrapATha sahita pavitra jalathI karAvavAmAM abhukta-mUla(-La) na. [sa.] jayeSThA nakSatranI pahelI cAra ghaDI AvatuM snAna [pANI maLIne banato kAla. (ja.) abhiSeka-jala-La)na. [4] abhiSeka mATe lAvavAmAM AveluM a-bhUta vi. [saM.] pUrve na thayeluM. abhiSeka-pAtrana. [saM] abhiSeka mATenuM pANI jemAM rAkhavAmAM abhUta-tadurbhAva 5. siM.] pahelAM na thayuM hoya tenuM thavuM e AvyuM hoya te vAsaNa [vagere) abhUtapUrva vi. [saM] pUrve kadI na thayeluM hoya tevuM, apUrva abhi-ektA vi, puM. [saM] abhiSeka karanAra (brAhmaNakatvija (2) (lo) adabhuta abhi-cana na. [saM.] abhiSekanI kriyA abhUtapamAM strI. [+saM. 3pama] je vastu nathI tenI abhiSecanIya vi. [saM.] abhiSeka karAvAne gya, jene ApavAmAM AvelI upamA, kapilepamA. (kAvya) abhiSeka karavAnuM che tevuM a-bhUla vi. [1-jue bhUla'; (su)] bebhAna, (2) kri.vi. abhisaraNa na. [saM.] najIka javAnI kriyA, (2) pAchaLa javuM bhUla vinA, acUka e. (3) zarIramAM lohInA pharavAnI kriyA ame vi. [saM. mama] juo, 'abhaya." abhi-saMdhi (sadhi) strI, [saM., pR.] hetu, irAde. (2) kela- abheDuM na. eka jAtanI vanaspati, jaMgalI abe karAra, zarata. (3) ke, tAkaDe a-bheda puM. [saM.] bheda-bhinnatAno abhAva, abhinnatA, abhi-saMpanna vi. [saM] sArI rIte saMpanna thayeluM.-paruM thayeluM ekarUpatA. (2) advaita. (3) (lA.) sarakhApaNuM, samAnatA abhi-sAra . [saM] abhisaraNa (2) saMketane anusarI premI- abheda-jJAna na. [4] ekarUpa hevAnI samajha enI ekAMta maLavA javAnI kriyA abhedatA strI [saM.] ekatA, aikaya abhisArikA, -NI strI. siM] saMketane anusarI rAtrie abheda-darzana na. siM] "abheda-jJAna'. potAnA premIne maLavA janArI strI. (kAvya.) abheda-bhAva 5. [], vana sTI. [1] ekatAnI bhAvanA, abhi-sicana na. siM.] abhiSecana karavuM, abhiSeka karavo ananyatAnI bhAvanA [advaita-paMtha abhisiMcavuM (-siMcavuM) [saM. mama + signa tatsama] abhiSeka abheda-mArga kuM. siM] ata-siddhAMtamAM mAnanAre paMtha, kara. abhisiMcAvuM (-sira-cA-) karmaNi, kri. abhi- abheda-vega puM. [saM] saMpUrNa ekatA siMcAvavuM -sicA) che.sa.ki. [siMca"mAM. abheda-vAcaka vi. [saM.] abheda batAvanAruM abhisiMcAvavuM, abhisiMcAvuM (-siccA.) juo abhi- abheda-vAda 5. [saM.] jIvAtmA ane paramAtmA bhinna nathI abhi-hata vi. [saM] AghAta pamADeluM. (2) guNeluM. (ga) e advaitavAda. (vedAMta.) abhi-hati strI. siM.] mAra, prahAra. (2) guNAkAra. (ga.) abhedavAdI vi. [saM., ] abhedavAdamAM mAnanAruM abhi-hita vi. [saM] jene vize kahevAmAM AveluM che tevuM, abheda-vRtti strI. si.] juo "abhedabhAva'. uSTi . (bhA.) abhedatizayokti strI. [+ saM. mafo] lokasImAnuM ulaabhihitAvaya paM. [+sa, anya] pAse pAsenA zabdonA dhana karI be bhinna padArthone eka tarIke varNavelA hoya arthane abhidhA zaktithI paraspara saMbaMdha. (kAvya) te arthAlaMkAra. (kAvya) [vacana abhihitAya-vAda 5. [+. anva-3 vAkathanA chUTA amedAna na. [jue "ame' + saM.] abhayadAna, salAmatInuM zabdomAM artha heta nathI evA mata-siddhAMta. (tarka.) amedAnaMda (-nanda) . [+ saM. mA-na jIvAtmA ane abhihitAvayavAdI vi. sa. kanvatha0, pR.] abhihitAnvaya- paramAtmAnI ekatAnA jJAnathI thatuM utkRSTa koTinuM sukha vAdamAM mAnanAruM abhedI-karaNa na. [3] bhinna padArthone ekAtmaka abhinna abhI,0ka vi. [4] bhaya vinAnuM, abhika, nirbhaya, nIDara karavApaNuM a-bhIta vi. [sa.], tuM vi. [+ gu. 'u' vArthe tA.pra.] nahi abhedopAsaka vi. [+ saM kapAsa] jIvAtmA ane paramAtmA bIdheluM, bhaya na pAmeluM ananya che evuM mAnanAra, advaitavAdI a-bhInuM vi. [+ jue "bhInuM'.] bhInuM na thayeluM, ke abhede pAsane strI. [+sa. kapAsanA jIvAtmA ane abhIsA strI. [sa. mami + glA] IcchA, vAMchanA paramAtmA ananya che evI mAnyatAnuM sevana abhIsita vi. saM. mafma + si] IccheluM bhiluM a-bhedha vi. si1 bhedI na zakAya tevuM, akhaMDanIya abhISTa vi. saM. mafma + ] managamatuM. (2) na. kakyANa, abhedyatA strI. [4] tADI na zakAya tevI sthiti, abhISTa-prApti strI. [saM.), abhISTa-lAbha puM. [], abhISTa- abhedyapaNuM ( [mukti, mokSa saMprApti strI. [], abhISTasiddhi strI. [saM] mana- abhepada na. [jAo "abhe' + saM] abhayasthAna. (2) (lA.) gamatI vastu maLI javI e abherAI juo 'abharAI. ' khAtarI a-bhukta vi. [saM.] nahi bhegaveluM. (2) nahi khAdheluM abhe-vacana na. [jaA abhe" + saM.] abhayavacana, salAmatInI abhukta-ga pu. [saM] na khAdhuM hoya tene bhega. (2) na abhesavuM sakri. [ravA.] pANImAM vastu khecavI (khAravAbhegaLyuM hoya tene bhega onI e kriyA). abhesAvuM karmaNi, ji. abhesAvavuM abhuktabhegI vi. [sa, ] bhegacuM-khAdhuM na hoya tevAno che, sa.di. bhaMga karanAruM. (2) jeNe bhega bhegavyA nathI tevuM abhesAvavuM, abhesAvuM juo abhesavuMmAM. 2010_04
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ abheLa a-bheLa vi. [+jue bheLa'.] mela kapAI gayA hoya chatAM paNa Dharane caravA mATe chUTa ApI na hoya tevuM abreka (kha, -ga) juA abhekha.' [~ke paDhavuM (rU.pra.) abhAve| thavA. (2) kaMTALe UpajavA] abheAka (){ puM. [saM. mo] dhruvapadanA traNa mAMnA chelleA. (saMgIta.) [.vALavA (rU.pra.) geya padyanI chellI tUka kavie peAtAnA nAmanI chApavALI (ra) breDA lAvaveA, aMta lAvavA] a-bhAtA vi. saM.. puM.] nahi bhagavanAra bhAgo padma ke karavI. [jevuM a-beAnya vi. [saM.] nahi bhAgavavA jevuM. (2) na khAvA abheAkha puM. aNagamA, (2) khAmI, UNapa abhegA-2 jue abhe ka12, abhega puM. [sa.] bhegane! abhAva, na bhegavavApaNuM. (2) upayeAgamAM na levApaNuM abhegI vi. [saM., puM.] bheLa na karanAruM abhegya vi. [saM.] bhega na karavA jevuM, upayAgamAM na levA jevuM 102 a-bhAjanIya, a-bheAjya vi. [saM.] na khAvA jevuM, abhakSya abheAgata vi. saM. a-muta; (grA.)] bhAganyA vinAnuM. (2) anubhavyA vinAnuM [nirbhaya, nIDara a-bhaiyuM vi. saM. a--ma; (grA.)] laya vinAnuM, abhaya, abhAra vi. taddana khAlabuddhinuM, samajhazaktie nahi paheoMceluM abheAla vi. [grA.] kADha a-bhautika vi. [saM.] paMcamahAbhUtanuM nathI tevuM. (2) indriyeAthI na jaNAya tevuM. (3) (lA.) alaukika, dinya avyakta vi. saM. ami + ta] lepa karavAmAM Ave tevuM, cApaDeluM. kharaDeluM che. ayarcana na. saM. mi + trarrana], -nA strI. [saM.], abhyarcA strI. [+saM. mA~] carcA, pUjA [mAgaNI, araja abhyarthana na. [saM. ami + maryanA], -nA strI. [saM.] prArthanA, abhyarthanIya vi. [saM. mami + marya0] jue! ardhya' abhyarthanuM sa. kri. [saM. ami + chUM, tatsama] prArthanA karavI, abhyarthonuM karmaNi, kri. abhyarthAvavuM pre., sa.kri. abhyAvavuM, acovuM jue 'abhyarthanuM'mAM. arthita vi. sa. mi+yiMta] jenI prArthanA karavAmAM AvI che tevuM, mAgeluM, pAceluM [AjIjI karanAruM abhyA~ vi. [saM. mi + zrI~, puM.] prArthanA karanAruM, abhyasthya vi. [saM. ami + thaM] prArthanA karAvAyeAgya anyahita vi. saM. mami + azciMta] jenuM mAna-samAna kara vAmAM Avyu che tevuM, pUjeluM, satkAreluM abhyasana na. [saM. mama + mattana] abhyAsa [javuM abhyasanIya vi. [saM. zrRmi + mattanIya] abhyAsa karavA abhyamanuM za.kri. saM. maiiM + s, tatsama] abhyAsa karave. abhyasAvuM karmaNi, kri. abhyasAvavuM che., sa.kri. abhyasAvavuM, abhyasAthuM jue 'abhyasavuM'mAM. anyasita vi. saM. ami + masita] jenA abhyAsa karavAmAM AvyA che tevuM, je vize tAlIma maLI che tevuM. (ra) abhyAsI, TevavALuM _2010_04 abhyAsikA ayata vi. [sa, mami + sAE] jemA abhyAsa karavAmAM AnyA che tevuM. (ra) AdatavALuM, TevavALuM. (3) dhAtunA mULa rUpanI Adi zrutine bevaDAvI kareluM. (nyA.) alTaMga (ajya) na. [saM. mami + a] zarIre tela vagere ceALIne karavAmAM AvatuM snAna abhyAgata vi. saM. ma + Avata] vagara teDaye acAnaka AvI pahoMceluM. (2) puM. [saM., vi.] atithi, mahemAna. (3) puM., na. [rsa., vi.] yAcaka, mAgaNa abhyAsa puM. [saM, ami + mAsa] koI paNa jAtanI kriyAnuM punarAvartana. (2) tAlIma. (3) Teva, Adata. (4) viSayaparAmarzavALuM adhyayana, 'sTaDI.'(5) dhAtunA mULa rUpanI pahelI zrutinuM karavAmAM AvatuM AvarDjhana, DhirbhAva. (nyA.) abhyAsaka vi. saM. ami + mAsa] abhyAsa karanAruM, vidyopAjaeNka abhyAsakrama huM. [saM.] bhinna bhinna kakSAe zALAe vageremAM nizcita karelA viSaye| ane graMthAnI yAdI, abhyAsa karavAnA TharAvelA krama [samiti.' abhyAsakrama-samiti zrI. [saM.] jue nIce abhyAsaabhyAsa-khaMDha (-khaNDa) puM. [saM.] bhaNavA mATenA eraDA abhyAsa-gRha na. [saM., puM., na] nizALa, zALA-mahAzALA abhyAsa-jUtha na. [+ jue 'jUtha'] abhyAsa karanArAonuM vartula ke maMDaLa, sTaDI-grUpa' abhyAsa-patra, 0ka na. [saM.] vidyArthInA abhyAsanuM pariNAma ke varNana ApatA kAgaLa [paDeluM abhyAsa-parAyaNa vi. [a.] abhyAsa karavAmAM ceTI abhyAsa-pUrNa vi. [saM.] sArI rIte abhyAsa karyAM pachI taiyAra kareluM, abhyAsathI bharapUra abhyAsa-pAthI strI. [ + jue peAthI'.] pAya-pustaka. (2) karelA abhyAsanI noMdha rAkhavAnI paiAthI abhyAsa-prayeNa puM. [saM.] karelA abhyAsanuM karAtuM Avartana, 'riharsala' tevuM ahrayAsa-priya vi. [saM.] je abhyAsa karavA game che ahyAsapriya-tA strI. [saM.] abhyAsamAM rahelI prIti abhyAsa-bhUta vi. [saM.] zabdamAMnI Adi zruti ke akSara evaDAtAM je AdimAM sthAna le che te, 'gamenTa' (ke.ha.) (nyA.) abhyAsa-yAga puM. [rsa] abhyAsamAM satata lAgyA rahevAnI laganI-kriyA [abhyAsa karyA karanAruM abhyAsa-rata vi. [saM.] abhyAsamAM pre| AnaMda lenAruM, satata abhyAsa-rasika vi. [saM.] abhyAsamAM pUrA rasa batAvanAruM abhyAsa-lekha puM. [saM.] abhyAsapUrvaka lakhAyeluM lakhANa ke nibaMdha, monAgrA' ['sTaDI sarkala' abhyAsa-vartula(-La) na. [saM.] abhyAsa karanArAonuM maMDaLa, abhyAsa-samiti zrI. [saM.] vidyArthIoe zAneA zAne abhyAsa karavA ene nizcaya karanArI kamiTI, borDa oNpha sTaDIjha' [noMdhanI tAlikA, samaya-patraka abhyAsa-sAraNI strI. [saM.] abhyAsa karavAneA hoya enI abhyAsikA strI. [saM.] abhyAsapUrvaka lakhAyelI pustikA. (2) karelA abhyAsanI TUMkI noMdha rAkhavAnI pothI
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahayAsI 103 amarata abhyAsI vi. [saM., pR.] abhyAsa karanAruM. (2) satata ama- (ama) sarva. [saM. ame> prA. a > apa, mahAvaro rAkhanAruM. (3) (lA.) vidvAna, paMDita akSaNa -> gu. ame (ame)-pa. pu. nA ba.va.nuM abhyAsetara vi. [+ saM. tara] cAlu nakkI thayelA abhyAsa aMgarUpa, vizeSa mATe juo "amemAM.] "nenI pUrve kamanI bahAranuM, zikSaNetara, 'ekasTra-myuTala" vyApaka rIte, to "thI-thakI' ane "mAM" ane nAmagIayuSaNa na. [sa, ami+kakSal] chaMTakAva, siMcana. (2) pANI e pUrve lokabelImAM, paraMparAthI; e nIce "amAruM', chAMTI pavitra karavAnI kriyA (2) amAruM (padhamAM) [jotAmAM aspRzya . ami + 37] UMcuM thavuM e. (2) aThThAvana amaka-camaka kri.vi. [ravA.] ekadama, ekAeka, jotaprakAranI avara-racanA mAMhenI aDhAramI. (saMgIta.) amakaDuM-tamakaDuM vi. jio amuka' - ahIM dvirbhAva + ayutthAna na. [sa. mami + sthAna] UbhuM thavuM e. (2) UpasI baMnene gu. "DuM' vArthe ta...] amuka, phalANuM AvavuM e, bahAra nIkaLI AvavuM e, uddabhava, (3) samAna a-maTa vi. [grA.] atizaya, ghaNuM karavA UbhA thavAnI kriyA. (4) (lA.) caDatI, utkarSa amata vi. [saM] nahi mAneluM. (2) nahi vicArAyeluM atyutthAthI vi. [saM. mami + satyAvI, paM] mAna ApavAne amata-parArthatA strI. [4] zabdadevane eka prakAra. (kAvya) mATe UbhuM thanAra a-bhara vi. [8] matta nahi tevuM. (2) abhimAna vinAnuM abhyasthita vi. saM. yama + 3fu] mAna ApavA UbhuM thayeluM a-matsara vi. [sa.], rI vi. [4, 5] masara doSa vinAnuM aspRdaya . [saM. mama + 3] AbAdI, caDatI, unnati. a-mathita vi. [1] maLeluM-valoveluM na hoya tevuM. (2) (2) (lA) kalyANa, zreya (lA.) avicArita aspRdita vi. [saM. mi + ] ayudaya pAmeluM amathuM vi. [de.prA. ama24ma, amUlyama-] saMbaMdha vinAnuM, aspRdugama paM. [saM. mami + 3] AbAdI, unnati, caDatI ahetuka, gaTa, cartha, nakAmuM. (2) ki.vi. meLe meLe, ahayudyata vi. [saM. saMma+ ad] UMcuM kareluM, ugAmeluM. (2) kAraNa vinA taiyAra thayeluM, tatpara amadAvAda na. [ara, amad + AbAda ] ahamadazAhe vasAaTakyupagama!. [saM. mami + pAma] svIkAra, aMgIkAra. veluM gujarAtanuM mukhya nagara. (saMjJA.) (2) viSaya uparanI pahoMca prakAra, abhigama, (3) svIkRta amadAvAdI che. [+gu. I" ta.pra.] amadAvAdane lagatuM. siddhAMta, aMgIkRta satya, aMgIkRta kama, pisyuleTa (2) amadAvAdanuM vatanI [nasa' (ba.ka.ThA.) (A.bA.) a-madhura vi. saM.] madhura nahi tevuM, (2) karkaza, "keke pheabhra na [saM.] vAdaLuM. (2) AkAza amana na. [ara. an] zAMti, sukhacena. (2) ArAma abraka na. [saM.] (vAdaLAnA raMgane AbhAsa ApatI amana-camana na. [+ phA] mejamajhA, lahera, cenabAjI caLakatA eka) paththaranI jAta ane enI patarI, abarakha amana-sabhA strI. [+ saM.] zAMti sthApanArI sabhA azva-sUTa . [saM.] parvata jevAM vAdaLAMnI Toca. (2) vAdaLAM- amana-cena na. [+ phA.] juo amanacamana'. ene samUha a-manaska li. [] mana (idriya) vinAnuM, mana upara kAbU azva-ghaTA strI. [saM.] vAdaLAMonI ghaTA nathI tevuM. (2) dhyAna vinAnuM, bedhyAna. (3) udAsIna. abhra-chAdita vi. siM] vAdaLAMothI DhaMkAyeluM, vAdaLiyuM, (4) gAphelA abhrAcchAdita amane (amane) jAo "ame'mAM. azva-patha ! [saM.] juo 'abhU-mArga, amane gata vi. [sa.] manamAM na hoya tevuM, aNadhAreluM a-bhrama 5. si.] bhramane abhAva. (2) vi. zrama vinAnuM aciMtita [asuMdara, varavuM annamaya vi. [saM.] vAdaLAMnA dhAbA jevuM lAgatuM, AkAza- amaneza vi. si.] aNagamatuM, apriya. (2) ahagha, gaMgAnA svarUpanuM, nebyulaza' (ra.vA.) amehara vi. [saM] manane suMdara na lAge tevuM, varavuM abrA-mArga kuM, siM] vAdaLAMone mArga, AkAza a-mama vi. [saM.] mamatA vinAnuM [niHspRhatA annamAlA(-LA) strI. si.] vAdaLAMonI paMkti a-mamatA strI, tava na. siM] mamatAne abhAva, nirmamatva, abraraMgI (2kagI) vi. [saM.] vAdaLanA jevA raMgavALuM, amara vi. [4] kadI na kare tevuM. (2) puM. deva, sura. vAdaLI raMganuM, AsamAnI (3) saMskRta 'amarakeza'ne racanAra amarasiha nAmano abrankaMda (-vRnda) na. [saM] vAdaLAMone samUha prAcIna vidvAna (amarasiha"nuM TUMkuM rUpa) (saMjJA.) abrAchAdita vi. [sa. yajha + mA-dvita] juo "adbhava amara-gaNuM chuM. [3] devAne samUha adita." amara-guru chuM. si.] denA guru bRhaspati achAvaraNa na. [saM. samra + vAvALa] vAdaLAonuM DhAMkaNa amara-taraMgiNa (taraMgiNI) strI. si.devenI nadI, a-brAMta (-bhrAnta) vi. [saM.] jene bhrama nathI thayo tevuM. AzAzagaMgA (2) (lA.) svastha, sthiracitta [nathI tevuM amara-taru na. [+ , muM.] paurANika mAnyatA pramANenuM abrAMta-cita (-bhrAnta-) vi. [] jenuM citta zrAMtivALuM kapataru-kaphapavRkSa, (2) pArijAtaka vRkSa [pIyUSa a-brAMti (brAnti) strI. siM] bhrAMti-mano abhAva amarata na. si. amRta, arvA. tadbhava] amRta, amI, sudhA, 2010_04
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ 104 amara-tA mRtyunA sarvathA amara-tA strI. [saM.], tra na. [saM.] abhAva, amarpaNuM amaratiyA puM. [jue amarata' + gu. iyuM', ta.pra.] amaratA huM. [+gu. '" ta.pra.] kerInAM gADhalAM ne chAla dhAI emAMthI karavAmAM AvatI kaDhI, amRtiyA, jete amara-dhAma na. [saM.] devAnuM raheThANa, varga amara-dhunI srI. [saM.] devAnI nadI, AkAza-gaMgA amaranAtha puM. [saM.] devAnA svAmI iMdra. (ra) e nAmanuM kAzmIranI himAlayanI pahADImAM AveluM eka tIrtha. (saMjJA.) (3) aDhAramA tIrthaMkara. (saMjJA.) (jaina.) amaranArI strI. [x.] devI, devAMganA amara-paTe| yuM. [+ jue 'paTe'.] amarapaNAnuM khatapatra. (ra) (lA.) amarapaNAnuM varadAna-nityatA, kadI na maravAnI sthiti amara-pada na. [saM.] kadI maraNa na thAya evI sthiti, meAkSa, mukti [Ave tevuM eka kAlpanika mULa amara-kula(-La) na. [saM.] jenA khAvAthI kadI maraNa na amara-bhartA puM. [sa.] amarAnA svAmI--iMdra amara-bhAva puM. [saM.] nAza vinAnI sthiti amara-bhUmi zrI. [saM.] svargAma, devalAka amararAja puM. [saM.] devAne rAjA-idra amara-latA zrI. [saM.] mULa vinA vRkSeA upara UgatI-vadhatI eka vela, amaravela. (ra) AkAzavela amara-leAka huM. [saM,] devaleAka, svarga amara-gaDhapuM. [+jue vaDa.pai] eka jAtanA vaDale amara-vadhU srI. [saM.] devI, devAMganA amara-halarI, asara-vAlI strI. [a.] jue upara 'amaralatA'. amara-vANI strI. [saM.] devavANI, AkAzavANI (paurANika mAnyatA pramANe davA vagere taraphathI kahevAmAM AvatI vANI) [[x.] jue 'amaralatA'. amara-vela, (-phTa), DI srI. [ + saM.vhI], amara-velI strI. amara-saritA strI. [saM.], amara-dhunI, AkAza-gaMgA amara-suMdarI (-sundarI), amara-strI strI. [saM.] devI, devAMganA. (2) svargamAM rahenArI apsarA amarAI sI. [saM. yAtrAniA > prA. kammaraIA] AMbAenuM vyavasthita vana, AMbAvADiyuM, AMbAvADI amarAcArya puM. [saM. bhramara + mAnArtha]devAnA AcArya-bRhaspati amarAdri chuM. saM. mama + adi] paurANika prakAre devena parvata, meru parvata [svAmI-iMdra amarAkhIza, -zvara puM. [saM. ana + mIrA, "para] devene amarApura na. [saM. mamarI-pura], rApurI strI. [saM. mama -purI] svarganI rAjadhAnI, amarI, amarAvatI amarAlaya na. [rsa. amar + jJAna kuM., na.] dhruvenuM dhAma, svarga amarAvatI strI. [saM] jue amarApura'. amarAMganA(-rAnA) strI. [saM. mama + a nA] devI, devAMganA amarI strI. [saM.] svarganI rAjadhAnI, amarAvatI amarIne strI. [saM. mama + gu. I' zrIpratyaya] devI, devAMganA amarIkha puM. [saM. avarI] eka prAcIna rAjA, jue _2010_04 amala-dAra aMbarISa', (padmamAM.) amarI-camarI strI. [ara. ambar + phA. ceha ] strIone mAthA upara paheravAnuM eka ghareNuM (jemAM aMbara ane upara meAtI hAya che tevuM) amareza, -zvara puM. [saM. mama + DherA,-para] jue'amarAdhIza'. amarezanamA puM. jAra-bAjarI-vaNa vagerenAM khetaramAM patharAtuM eka zvAsa [dharma-rahita amara a-martya vi. [saM.] mRtyulokanuM nahi tevuM, divya. (2) maraNaamartya-tA strI. [saM.] amaratA, avinAzIpaNuM a-maryAda vi. [saM.] maryAdA vinAnuM, behada, (ra) apAra, 'eNksceATa' (ba.ka.ThA.) (3) bezarama, nirlajja, (4) beadaba, teDuM, asabhya, vivekahIna amaryAdita vi. [saM.] maryAdA vinAnuM, behada, anaMta vistAra sudhI pahoMcI zake tevuM, apAra, 'ana-limiTeDa', (3) bIjagaNitamAM je rAzi athavA kuLanI kiMmata anaMta hoya tevuM. (1.) [adekhAI, IrSyA a-marSa puM. [saM.] krodha, gusse . (2) asahiSNutA. (3) a-marpaNu na. [saM.] mAk na karavuM e, akSamA. (2) asahiSNutA. (3) vi. krodhI, gussedAra amarSa-parAyaNa vi. [saM.], a-mA~ vi. [saM., puM.] krodhathI pUrNa. (2) dveSIluM, khArIluM, dekhuM a-mala-La) 1. [saM.] maLa rahita, nirmaLa, zuddha amala pu. [ara. al] kAyaeN, kAma, kriyA. (ra) vahIvaTa, (3) kArakidI. (4) (lA.) haMmata, zAsana, adhikAra, sattA. (5) kaeNnI asara, kek, naze!. (6) samayaneA zumAra. (7) annavaNI, (8) na, aphINa, kasaMbA. [.UtaravuM (6.pra.) aphINane nazA UtarI javuM. UtaravA (rU.pra.) sattA purI thavI--naSTa thavI. karave (3.pra.) kalA pramANe karavuM. 02(-)vuM (rU.pra.) aphINanA ke* caDavA. jAmave| (3.pra.) adhikAra sattAnuM prabaLa siddha thayuM. thavA (rU.pra.) AjJA ke hukamanuM pAlana thavuM. banavavA (rU.pra.) sattA ke AjJA pramANe pAlana karAvavuM. mAM AvavuM (3.pra.) amala thave, hukama pramANe thayuM. mAM ANavuM, mAM mUkavuM, mAM lAvavuM (3.pra.) amala cAlu rAkhave, amalane astitvamAM lAvave] amala-cena na. [jue' amana-cena' (grA.)] meAjamajhA, AnaMda, lahera, avaLacena, amanacamana amala-erI strI. [jue 'amala, + phA. 'jora + gu. Ita ta. pra.] sattAnuM jora, adhikAranA radda, johukamI amala-dastUrI strI. [jue 'amala' + phrA.] AyAta-kara amaladAra vi. [jue amala' + phA. pratyaya] amala dharAvanAra, adhikArI, 'oNphisara' amaladAra-zAhI strI. [+ jIe 'zAhI ]. sarakArI amaladArAnI sattA hoya tevuM rAjyataMtra, ne!karazAhI, byurA*sI' amaladArI strI. [+ phAI' pratyaya] amaladArapaNuM. (2) amaladAranuM kAma ke sattA. (3) sattA, zAsana amala-dAra puM. [jae amala7+phA.] sattAne mada, sattAnuM abhimAna
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ amala-paTTo 105 a-mArga amala-paho juo amala + paTTo.] bhogavaTe karavAnA amAtsarya na. [saM.] matsara doSane abhAva akhatyAra a-mAna na. siM, puM] mAnano abhAva, nirmAnitA amala-pANI na, ba. va. [juo amala + "paNa".] amAna [ara.] rakSaNa, rakSA, salAmata. (2) zaraNa. (3) kasuMbo athavA evo koI kephI padArtha pI e zAMti amala-bajA(ja)varNa zrI. jio amala' + baja- amAnata strI. [ara.] juo "anAmata." (-jA)vaNI'.] hukamane amala karI vasUlAta levI ke evI amAnatadArI strI. [+ phA. pratyaya] drIpaNuM, vAlIpaNuM rIte sattAne amala karavo e a-mAnava vi. [saM.] amAnuSa. (2) mAnava nathI tevuM (deva amala-sAhA pheravavA (rU.pra) cUTi bharavo vagere) amalasAre vi. puM. gaMdhakanI eka taiyArI, gaMdhakane tAvIne amAnavatA strI. [.], a-mAnavya na. [saM.] mAnavatAkarelo gAMgaDo -mANasAIne abhAva amalAtmA chuM. [sa. ya-maTha + mAWI] nirmaLa AtmA. (2) amAnanIya vi. [saM.] amAnya [asvIkRta vi. [] jene AbhA nirmaLa che tevuM a-mAnita vi. saM.] mAna ApavAmAM nathI AvyuM tevuM. (2) amalita vi. [4] nirmaLa, cAkhuM. (2) zuddha, pavitra amAnitA strI.. -tva na. [saM.] nirmAnitA, nirAbhiamaliyuM na. jio 'amala' + gu. IyuM ta..] aphINa, mAnitA. (2) namratA (padhamAM.) a-mAnI vi. [., .] abhimAna vinAnuM, nirabhimAna amalI li.juo amala + gu. "I' ta..]. amalamAM amAnuSa, -Sika vi. [sa.], -thI vi. [sa, ] a-mAnamukAyeluM ke mUkavAnuM, (2) sakriya. (3) vyasanI. (4) pIya vi. [sa.] manuSyane zobhe nahi tevuM. (2) ati(lA.) susta, edI mAnuSa. (3) krUra, ghAtakI amala 5. [ara., phA. ala] amaladArane besavAnI a-mAnuSya vi. [saM.] mANasanI zakti bahAranuM jagyA, (2) makAna ane enI hada, male. (3) meDAbaMdhI a-mAnya vi. [saM.] na mAnavA jevuM. (2) mAna ApavA bAMdhakAma lAyaka nahi tevuM. (3) mAnya nahi evuM, nAmaMjara, "rijekaa-mastaka vi. [4] mAthA vinAnuM TeDa.' (4) gerakAyade, "InvaoNliDa' amastakuM, amastu vi, kri. va. [4 "amathuM'.] amathuM, amAnyatA strI. [sa.] nAmaMjurI, asvIkAryatA, asvIkAra. gaTa, vyartha, nakAmuM. (2) meLe meLe, kAraNa vinA (2) gerakAyade hevApaNuM, "InvolaDiTI" a-maLa juo amala.' amApa vi. [+ juo "mApa'.] jenuM mApa na thaI zake tevuM, amaLAvavuM, amaLavuM ja "AmaLavuM'mAM. apAra. (2) ghaNuM amaLATa kuM. [o "amaLAvuM' + gu. 'ATa' ka. pra.] amane amAma vi. kiMmata AMkI na zakAya tevuM amUkya LAvuM e. (2) (lA.) jiAja, (3) vera, zatrutA amAma puM. [ara. imAmaha] pAghaDI, pheMTo amodi . [(sau.) juo "amaLAvuM dvArA.] AmaLA, a-mAyA strI. [saM. mAyAne abhAva. (ra) satya jJAna vaLa. [vALo (rU.pra.) vaLa caDAvo] a-mAyAvI vi. [saM.] (lA.) prapaMca vinAnuM, niSkapaTa, saraLa a-maMgala(La) na. si] maMgaLane abhAva, azubha, (2) a-mayika vi. [], a-mAthI ni. siM., .] mAyAno ahita, akalyANa, (3) vi. mAMgalika nahi tevuM, azubha. sparza nathI thayo tevuM (4) ahitakArI. (5) mAThuM, kharAba [vinAnuM, sAduM amAraga kuM. [saM. ma-mA, arvA. tadabhava) kumArga, kharAba a-maMti (-maDita) vi. [saM.] nahi zaNagAreluM, bhUSaNa rasto. (2) (lA.) durAcaraNa, duvartana a-maMtra, 01 (-manna, ka) vi. [3] jemAM maMtroccAra nathI amAraDuM (amAraDuM) vi. [juo amAruM + gu. Da' vArtha thayo tevuM. (2) jemAM vaidika maMtroracAra karavAnI jarUra nathI tevuM ta...] jue "amAruM." (padyamAM.) a-maMtravida (-matra) vi. [. degviM] maMtra nahi jANanAra a-mAri strI. [+ saM. meM dhAtunuM prAkRtamAM pracalita thayeluM rU5] amANa strI. [pArasI.] jue "AmaNa.' hiMsA-nivAraNa, jIvatadAna a-mAtA strI. si.] mAtAno abhAva. (2) kumAtA, kharAba amAri-gheSaNa strI. [+ saM.], amAri-pahaha chuM. [+ saM. mAtA vas>prA. paraN (nagAruM), prA. tatsama] javAnI hisA na a-mAtu, 07 vi. [saM] mAtA vinAnuM karavAne DhaDhare ke jAherAta. (jena.) amANasAI strI. [+ juo "mANasAI.'] mANasAI ne amAruM (amAruM) vi. [saM. marmava>prA. mahArama.>apa. abhAva, a-mAnavatA mahAra3; juo "ame'mAM.] "sarvanAmane chaThThI vibhAtano amAtya pR. [sa.] rAjyakSetre mukhya maMtrI, dIvAna svAmitvavAcaka artha ApatuM vikAce rUpa amAtya-taMtra (ktastra) na. [8] amAthI cAlatuM rAjyataMtra amAre ( mAre) trI.vi. ane ci.vi., ba. va. nuM karnaM. amAtya-pada na., vI strI. [4] amAtyane hado vAcaka rUpa [juo "ame mAM. ca.vi.nA arthamAM "amane'ne amAtya-saMla(La) (maDala, La) na. [4], amAtya-varga artha] [durAcaraNa, durvartana puM. [saM.] amAtyano samUha, maMtrI maMDaLa a-mArga kuM. [saM.] kumArga, kupatha, kharAba rasto. (2) (lA) 2010_04
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ amArjanIya a-mArjanIya vi. [saM.] sAthe na karI zakAya tevuM. (2) (lA.) jenI mAphI ApI zakAya nahi tevuM. (3) jenuM prAyazcitta thaI zake nahi tevuM a-mArjita vi. [saM.] sApha nahi kareluM, (2) saMskAra karyA vinAnuM vinAnuM a-mArmika che. [saM.] marmabhedI nathI tevuM. (2) gUDha artha amAva(vA)sI(-nyA) zrI. [saM. mamA = ardha. aDadhe mAsa vItye chelle divasa, punamiyA mahinA pramANe], amAsa zrI. [saM. amAvasI>= prA. amAlatI] aMdhAriyA pakSanA chellA divasa, amAvAsyAne divasa amA(mAM)savuM sa. kri. mATInA kArA vAsaNane zarUAtamAM vAparatI vakhate aMdara chAsa ne leTa nAkhI sle mukI sAk karavuM. amAmAM)sAluM karmaNi,, kri. ama mAM)sAvavuM pre., sa.kri. [vuM'mAM. amA(mAM)sAvavuM, amA(-mAM)sAthuM jue amA<-mAM)saamAsA kri. vi. kSaNavAra mATe, kSaNabhara a-mAMgalika (-mAlika-)vi. [saM.] amaMgaLa, azubha. (2) ahitakara, akalyANakara a-mAMdgalika (-mAlika-) vi. [rsa,] mAMDalika-sAmaMtana hAya tevuM, khaMDaNI na bharatuM. (ra) svataMtra sattAdhArI amAMta (amAnta) vi. [saM. amA+manta] amAsane divase mahinA pUrA thAya tevuM (mAsa-mahine vagere) a-mAMsa (-mAdegsa) vi. [saM.] mAMsa jemAM nathI tevuM. (2) mAMsa sivAyanuM. (3) (lA.) dUbaLuM, kamora a-mAMsabhakSaka (-mA.sa-)vi [saM.], a-mAMsabhakSI (-mA"sa-) vi. [saM., puM.] mAMsa na khAnAruM, zAkAhArI a-mAMsala (-mA.sala) vi. [saM.] jenuM zarIra bharelA sanAyuevALuM nathI tevuM. (ra) (lA.) tAkAta vinAnuM, nabaLuM amAMsavuM jue amAsavuM.' amAMsAvuM karmaNi,, kri. amAMsAvavuM che. sakri amAMsAvavuM, amAMsAvuM jue ama(--mAM)savuM'mAM. amAMsAhAra (-mA.sA-) puM, [rsa, a--mAjJa + STT15] mAMsanA AhAranA abhAva, zAkAhAra 106 a-mAMsAhArI (-mA.sA-) vi. [saM., puM.] mAMsanA AhAra na karanAruM, zAkAhArI [apAra a-mita vi. [saM.] mApeluM na hoya tevuM. (2) amApa, mata-jJAnana. [saM.] badhuM jANavuM e, jJAnanI apAratA amitajJAnI vi. [saM., puM] apAra jJAna dharAvanAruM, sarvajJa amitatA strI. [saM.] apAratA amita-teja vi. [sa, misa-tena] amApa--apAra tejavALuM amitAkSara vi. [+ saM. makSa] akSare varSoMnI saMkhyAnA cAsa mApa vinAnuM. (2) (lA.) apadyAgadya amitAzana vi. [+ saM. marAna] mApa vinAnuM khAnAruM, akarAMtiyuM livA e amitAhAra huM. [+ saM. AdAra] mApa vinAnA khArAka amitAhArI vi.saM., puM.] huM khAnAruM, akarAMtiyuM, khAudhara amitra puM. [ + saM., ta.] mitra nahi teve, zatru _2010_04 amIra-zAhI amitra-vAta huM. [saM.] zatrunI hatyA Amitra-thAtaka vi. [saM.], amitra-dhAtI vi. [saM., puM.], zatrunI hatyA karanAra amitra-tA strI. -tva na. [saM.] zatrutA, duzmanI a-mithyA vi. [+seM., avyaya] khehuM nAhe tevuM amithyAttva na. [saM.] satya, sAcuM Amiyala vi. [jue amala.OM'] nazAmAM cakacUra a-mizra, -zrita vi. [saM.] mizrita na thayeluM, seLabheLa vinAnuM, cAkhkhuM a-mizraNa na. [saM.] seLabheLa na heAvApaNuM a-mizraNIya vi. [saM,] seLabheLa na karavA jevuM, (2) seLabheLa na thAya ke na thaI zake tevuM, asikhala' amI na. [saM. amRta prA. mitra] amRta, sudhA, pIyA. (ra) (lA.) dayA, kRpA. (3) mIThAza, sneha, (4) mAMmAMnA pAcaka rasa, thUMke. (5) rasakasa amI-kaNu puM. [+ saM.] amRtanuM TIpuM. (ra) (lA.) mIThapa amI-chAMTA puM. [+jue 'chAMTe'.] amRtanuM siMcana. (2) (2) (lA.) kRpA karavI e. [na(nAM)khavA (rU.pra.) sukhI rAkhavuM, sAjuM-tAjuM rAkhavuM] amI-jharaNuM na. [+ jue 'jharaNuM'.] amRtA jhare. (ra) (lA.) mIThapa ApanAra padArtha amI-jharatuM [+jue jharavuM'+gu. 'tuM' varta.kR.] amRta vahAvatuM. (ra) (lA.) mIThapavALuM vinA, animeSa a-mITa kri.vi. [+ ja 'mITa'.] AMkhaneA palakArA mAryAM amINuM vi. jue 'amAruM". (grA.)] amAruM amIndaSTi strI. [+ saM.] mIThI najara, amI-najara amIna vi. [ara.] vizvasanIya. (2) satyaniSTha. (3) puM. vAlI, 'TrasTI,' (4) gAmanA meTA adhikArI. (ra) lavAda. (6) muslima sattAnA vakhatamAM bhAgavelA 'amIna'nA adhikArane kAraNe paTIdAra vageremAM UtarI AvelI eka aTaka amIna-gIrI strI. [ara. + phrA. 'gIra' + phA. I' pratyaya] amInane| hoddo ke adhikAra [amI-dRSTi amI-najara strI. [e! 'amI' + 'najara'.] mIThI dRSTi, amIna-dArI strI. [ara. + phA. 'dAra' + phA. 'I" pratyaya] amInagIrI, amInanA ho ke adhikAra amInAta srI. [ara.] amInagIrI, amInadArI amI-nidhi puM.., strI. [4 'amI.'+saM., puM.] amRtA bhaMDAra-caMdramA amIra huM. [ara.] saradAra, umarAva. (ra) zAsaka. (3) khAnadAna kuTuMbane mANasa amIra-umarAva puM. [+ ara. 'amIra'nuM kha.va.] amIra amIra-nadI strI. [+ phA. i' skrIpratyaya] amAranI dIkarI amIra-jAda puM. [+phA. 'jhAk] amarane dIkarA amI-ra1 huM. [jue 'amI' + saM.] amRta jevA mIThA avAja amIra-zAsana na. [ara. + saM.] amIra umarAvAnA hAthamAM sattA hoya tevA rAjaya-vahIvaTa, erisTokrasI' amIra-zAhI strI. [ara. + phA.] amIrapaNAnA DhAra, amIrInuM abhimAna. (2) amIrapaNuM
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ amIrasa 107 amRta-strAva amIrasa . jio "amI'+ saM.] amRta jevo mIThA vi. saM., .] nirAkAravAdI rasa. (2) (lA.) saneha, prema, mIThapa - kavi. [saM.) mULa vinAnuM, AdhAra vinAnuM, amUla amIrAI strI. [ara, "amIra' + gu. "AI' ta...], a-mUla', 01, 0kha vi. [sa, a-mU >prA. 5-mu] amIrAta sI. [ara.] amIrapaNuM. (2) amIrano hoddo. jenI kiMmata na thaI zake tevuM, amUlya (3) amIrapaNA mATenuM sAliyANuM. (4) khAnadAnI, amUlya vi. [saM.] mUkyA vinAnuM, (2) apAra mUkyanuM kulInatA. (5) (lA) udAratA, meTuM mana amULaguM vi. [sa. mA-mU8-->za. mA. mA-mUtrA-ma-3 amIrI sI. [ara. + phA. "I' pratyaya] amIranI padavI, samULaguM, sarvakAMI, saghaLe saghaLuM amIrapaNuM, (2) khAnadAnI, kulInatA. (3) (lA.) vaibhava, ama jhaNa jeo "amujhaNa". (4) mahattA, meTAI. (5) dhanADhayatA. (1) e nAmanI amUMjhavavuM jue "amujhAvuM'mAM, navasArImAM thatI kerInI eka jAta amUMjhAvuM a, kri. juo amujhAvuM'. amUjhavavuM presa. kri. amIrI vi[+ gu. I" ta..] * amIranA jevuM. (2) a-mRta vi. [saM.] mRta-mareluM nahi tevuM. (2) avinAzI, bhabhakadAra, damAmabharyuM amara. (3) na. amara kare che evuM mAnavAmAM AvatA amI-varSA strI. [juo 'amI' + saM] amRta je mIThe eka devI rasa, amI, sudhA, pIyuSa. (4) pANI. (5) varasAda, (2) (lA.) kRpA karavI e ATha muhUrtavAcaka coghaDiyAmAMnuM e nAmanuM eka. (ja.) amInavela (-), 07ii strI. [ + juo "vela + gu. huM amRta-kaNikA strI. [4] amRtanuM nAnAmAM nAnuM TIpuM, svArthe ta. pra. + "I' strI pratyaya] amaravela nAmanI vanaspati amRtanI kaNa amI-strota muM. [+ saM. strotanuM na.] jao amIjharaNuM.' amRtakuMbha (-kuzma) 5 [4] amRtane ghaDe amuka sarva, vi. [sa.] koI, phalANuM. (2) anizcita (vyakti amRta-kUpa chuM. [saM.] amRtane kuvo. (2) amRta-kuMbha ke kArya). (3) (lA.) vizeSa arthamAM mukarara kareluM amRta-kUpI strI. [saM.] amathI bharelI zIzI amuka-tamuka vi. saM. 'amukA'- dvibha] je-te, phalANuM ne amRta-jaDI strI. [+ jue "jaDI'.] khavarAvavAthI mareluM paNa sajIvana thAya tevI manAtI jaDIbuTTI-eSadhi a-mukta vi. [saM.] mukta-chUTeluM nahi tevuM, baMdhAyeluM. (2) amRta-jharo paM. [+ juo "jhara'.] juo "amI-jharaNuM". janmamaraNanA pherAmAMthI nahi chUTeluM, mokSa pAmyA vinAnuM amRtatva na. siM] amarapaNuM (2) mukti, mokSa a-mukti strI, [saM.] baMdhana. (2) mukti-mokSane abhAva amRtadhArA strI, (saM.) amRtanI dhAra. (2) tALavAmAMthI amukhya vi. [saM.] mukhya nahi tevuM, gauNa, soDineTa," jharata manAte eka mIThe rasa yunI', (2) sAmAnya, sAdhAraNa amRta-ivani . [rAM.] mIThe avAja amu(muM,-mUme)jhaNa na. [ja "ame jhAvuM' + gu. "aNa" amRta-pAka yuM. [] (lA.) eka mIThAI ka. pra.] maMjhavaNa, gabharAmaNa, (2) chAtI bharAI AvatAM amRta-la(-La) na. [saM.] (lA.) AMbaLuM. (2) papaiyuM. (3) thatI akaLAmaNa nAsapAtI nAmanuM phaLa amu-(muMm)jhavavuM jue "amujhAvuMmAM. amRtamaya vi. [4] amRtathI bharapUra, amRtathI taraboLa amu-muM.saM)jhAvuM a.kri. (saM. mA-gha->prA.-manna-] amRtavega kuM. [sa.] ravithI zarU thatA pratyeka vAramAM anu- manamAM maMjhavaNa anubhavavI, akaLAvuM, AkuLa-vyAkuLa thavuM. krame hasta zravaNa revatI anurAdhA puSya azvinI ane amu-muMmaM)jhavavuM che., sakri. [janmAMtaramAM, parabhavamAM rohiNI nakSatra hoya te saMga (e mAMgalika paga amu-tra kri.vi. [saM.] paralokamAM, bIjA lokamAM. (2) gaNAtha che.) ( .) a-mudrita vi. [saM.] jenA upara chApa pADavAmAM nathI AvI amRta-latA strI, si.] jue "amaravela'. tevuM. (2) chApakhAnAmAM je chapAyeluM nathI tevuM amRta-varSaNa na., amRta-varSA strI. siM] UgelA melane amuM-ma-maM)jhaNa jue "amujhaNa'. jIvana Ape tevo varasAda, amRtane varasAda amuM(muM)jhavavuM jue "amujhAvuMmAM. amRta-vallarI, amRta-valI jhI. [sa.] amaravela nAmanI amuM-jhAvuM juo "amujhAvuM'. vanaspati [mIThI vANI, madhuruM vacana ama(bhaMjhaNa juo "amujhA'. amRta-vAka strI. [ + saM.vA-vAva ], -NI strI. [saM.] (lA.) a-mUDha vi. [saM.] muMjhAyeluM nahi tevuM (2) cAlAka, amRtavRSTi strI. [saM] juo "amRta-varSaNa.' cabarAka. (3) samag [tavuM. (2) sAvadha] amRtavela (-kya) strI. [saM. verI], -lI strI. [sa.] juo a-mUrNita vi. [saM.] ma pAmyuM na hoya tevuM, bhAnamAM hoya amaravela'. amUrta vi. [saM.] jene mUrti-AkAra nathI tevuM, AkArahIna, amRta-sAra vi. [saM.] amRtanA sava jevuM. (2) na. dhI nirAkAra, 'oNsTrekaTa (ra.a.). (2) (lA.) aspaSTa, meghama. amRtasiddhi yoga chuM. [saM.1 ja amRtapega'. (3) agocara [aspaSTatA. (3) agocaratA amRta-strava puM. [saM.] juo amIjharaNuM." amartatA zrI. siM] AkArano abhAva, nirAkArapaNuM. (2) amRtastraviyuM vi. [ + gu. "i" ta. pra. | amIjhara amUrta-vAda 5. [saM.] nirAkAravAda amRta-strAva chuM. [4] juo "amRta-ava'. 2010_04
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ amRtastrAvI 108 a-lAni auSadha amRtastrAvI vi. [sa, j] juo "amRta-aviyuM". a-maithunI vi. [, .] nara-mAdAnA saMga vinA utpanna amRtA siM] eka li. (2) gaLe. (3) haraDe. (4) ati- thayeluM, aliMgI, "esekasyuala' (na. de) vizvanI kaLI. (4) AmalI ame (ame) jao ame.' amRtAI strI, [ saM. makRtta + gu. AI' ta. pra.] amRtatva amekSa chuM. [] mekSano abhAva amRtAnna na. [+ sa. ana] (lA) svAdiSTa khorAka amogha vi. [saM] medha-niSphaLa nahi tevuM, saphaLa, sATa amRtAriSTa kuM. [+ saM. ariSTa] (lA.) e nAmanuM eka pravAhI rAmabANa, acUka ameghanatA strI., - na. [4] amegha hovApaNuM amRtAlApa paM. [+ saM. mA-jApa amRta jevI mIThI vAtacIta amegha-vikama vi. [] jenuM parAkrama aphara che tevuM amRtAMzu (amRtA"zu) puM. [ + saM. ] amRta jevAM ThaMDAM amegha-vIrya . [] jenuM vIrya niSphaLa nathI gayuM ke jatuM kiraNa dharAvato caMdra. tevuM. (2) "amegha-vikrama amRtiya pR. [saM yakRta + gu. "yuM" ta.ka.1 kerInAM ala,07,0kha juo 'amala.' goThalAM ane chAla ghaI karavAmAM AvatI kaDhI, amaratigho, amaluM vi. [gu. "u" ta pra.] ama phajetA [aDadanI eka mIThAI a-mAlika vi. [saM.] maulika nathI tevuM amRtA strI. [saM yakRta + gu. "I' ta. pra.] jalebI jevI amaulikatA strI. [saM] maulika na hovApaNuM amRtapama vi. [sa, amRta + 35mA, ba.zrI] amRtanA jevuM ampAyara chuM. [e.] krikeTanI ramatamAM taTastha nirNAyaka (madhura ane sukhada) [da, majabUta amAM strI. si maLyA. amAM strI. 'se kAmamAM marA., hiMDamAM jANIta. a-mRdu vi. [saM] kamaLatA vinAnuM, sakhata, kaThaNa. (2) mana zabda drAviDI che ane saMsamAM uchIne] mAtA, mA. a-mRSAvAda 5. [saM] jahuM na bolavuM e, satyakathana (2) (mAnArthe bA. (3) ucheranArI dhAva amRSAvAdI vi. [sa, .] huM na bolanAruM, satyavAdI amma(mI jAna strI. [+phA.] vahAlI mAtA a-mRNa vi. [saM.] sApha na kareluM, na mAMjeluM amI strI. mAtA ame-mo) (ame -ma) sarva. [1. saM. makhkha>prA. a> ammAna juo "ammAjAna'. apa mara, ->ja. gu. he, zai, ho, jo 5. amla vi. saM.] khATuM, khaTAzavALuM. (2) na. tejAba, 5. sarvanAma ba.va.mAM. enAM bIjI bIjI vibhaktinAM 'esiDa rUpa-amane (amane)-amane (amone bIjI ane amlaka vi. [saM] thoDuM khATuM cAthI vi.), ame (ame)-amee (ame) trI. kei, amla-keza(-sa) na. [saM] bira amAre (amAre) trI. ane ce. dave, amAruM (amAruM) amla-janaka vi. [4] khaTAza lAvanAruM che. vi., "thI' "mAM' parve "amArA'--(amArA-)-ama'- amlatA strI., -tva na. [saM.] khaTAza (ama)-"amo' (ame), anugo temaja nAmayogIo pUrve amla-paMcaka (-5-caka) na. [4] bera kekama dADama ke sAmAnya rIte "amArA'-- (amArA) aMga; prayogAdhIna ane avetasa e pAMca cIjono jo athavA jaMbI rI"amAre'-(amAre)-"amArI'-(amArI) paNa] lIbu-khATAM anAra-AMbalInAraMgI ane amlatasanAM a-megha vi. [saM.] megha ninAnuM, vAdaLAM vinAnuM phaLonA samUha. vedhaka.) amedaska vi. [saM] carabI vinAnuM, (2) (lA.) pAtaLuM, nabaLuM amlapitta na. [saM.] pittanA vikAranA roga (vaghaka). a-meLe vi. [saM.] yajJamAM na vAparI zakAya tevuM, apavitra amla-pratiyogI vi. [, ] khaTAzathI UlaTA guNa ameyatA strI, nRtva na. [saM.] amedhya hovApaNuM dharAvanAru (cune vagere). ameya vi. [saM.] jenuM mApa ke pramANa laI na zakAya tevuM, amla-maya vi. [sa.] khATuM amApa. (2) (lA.) aciMtya, azeya amla-mApaka yaMtra (-yantra) na. [saM.] khaTAza mApanAruM yaMtra, ameyatA strI. [saM] ameya hevApaNuM "eNsiDimITara' [vaidhaka.) ameyAtmA vi., pR. [+ e mArama, muM.] jenuM svarUpa mApI amla-meha . [saM.] pezAbamAM khaTAza javAne eka roga, zakAya tevuM nathI te (paramAtmA) amla-rasa che. [saM.] khATe rasa amerikana che. [4] amerikA dezane lagatuM amla-varga kuM. [saM.] khATo svAda ApanArI vanaspatine amerikA puM. [a] ATalAnTika ane prazAMta mahAsAgara varga. (vaidaka.) vacce Avelo vizALa khaMDa, navI duniyA. (saMjJA.) amla-tasa na. [saM.) e nAmanI eka vanaspati amerikI vi. [+ gu. I'ta.pra.] juo "amerikana'. amla-sAra ! [saM.) AmalasAra gaMdhaka. (2) lIMbuno rasa, ameruM (ame) vi. [+ e "mahera' + gu. "u', ta... (3) haratAla (grA.)] bIjA bIjA upara kRpA nathI karatuM tevuM, nameruM a-klAna vi. [saM.] phIkuM-udAsa thaI na gayeluM. (2) na ameLa chuM. [+ juo meLa'.] meLane abhAva karamAyeluM. (3) svaccha. (4) (lA.) tejavI ameLuM vi. [+ gu. "u" ta. pra.] meLa vagaranuM, DhaMgadhaDA agliAni strI. [4] phIkAzane abhAva, (2) udAsIne vinAnuM. (2) kaTuM paDI gayeluM. (3) aghaTita. abhAva 2010_04
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ abikA 109 ayanAMta ablikA sI. saM.] AMbalI-AmalInuM jhADa aglimA strI. e., pR.] khaTAza azlI-karaNa na. [saM] khATuM banAvavAnI kriyA azlI-bhuta vi. [saM] khATuM banAveluM amlIya vi siM.] khaTAzavALA kSAravALuM, "siDika' a-bleka li. (saM.] myuccha nathI tevuM, mleccha sivAyanuM (2) (lA.) Arya ayuM ke.pra. [sa. mAtha] are, A (sAdhanamAM) acajanIya che. [saM] yajana mATe ayogya, apUjya. (2) (lA.) satkAra thavA mATe apAtra aca(i-)ya vi. [3] yajJane lagatuM na hoya tevuM, yajJamAM kAma na lAge tevuM. (2) (lA.) pavitra, zukra (3) [karanAra puruSa a-yati . [sa.] yati nathI te puruSa, idriyadamana na a.pataMdriya ( -- candraya) vi. [ +saM. tha+]i jenI idriya kAbumAM nathI tevuM. (2) caMcaLa IdriyavALuM anyatna kuM. [saM] yatnane abhAva. (2) vi. vagara prayatna bananAruM karanAruM a-catrakArI vi. [saM.] catna karanAra nathI tevuM, prayatna na ayatna-kRta vi. [saM.] yatna vinA kareluM ayatna-sabhya vi. [saM.] yatna vinA maLI jAya tevuM ayatna-vAna vi. [ + saM. vAna, puM.] yatna na karanAruM ayatnasiddhi vi. [saM.] vagara mahenate siddha thayeluM ayatnA strI. [saM] bedarakArI. (na.). anyathArtha vi. [ + se, thA + artha] avAstavika, barAbara nathI tevuM. (2) je artha hoya tevuM nahiM. (3) bhUlabhareluM, geravAjabI ayathArtha-jJAna na. [saM.] mizyA-jJAna, beTuM jJAna, bhrama ayathArthatA zrI. [saM] yathArtha na hovApaNuM ayathArthonubhava . [ + saM, anubhava ] bhramavALuM jJAna. (dAMta). ayana na. [saM.] javuM e, gamana, (2) mArga, raste. (3) sthAna, ThekANuM. (4) pravezadvAra. (5) varSamAM dhArmika vagere utsava UjavavAnuM nakkI karela samaya. (6) saryane viSaya- vRttanI uttare temaja dakSiNe jovAmAM AvatA mArga (uttarAyANa ane dakSiNAyana ). (kha) (7) krAMtipAta, viSuvavRtta ane krAMtivRtta ekabIjAne chede che e biMdu, saMpAta, chavi-kAzayala piInTa'. (kha) (8) rAzicakranI gati. (rAzicakra dara varSe 54 vikalA khase che; 66 varSa ane 8 mahinAmAM rAzicakra viSuvavRttathI eka aMza.calita thAya che.) (kha.) ayana-kalA strI. [3] koI AkAzI padArthamAMthI kAMtivRtta ane viSuvavRtta upara dorelA be leba krAMtivRttane je biMdumAM chede te be biMduo vaccenuM aMtara. (ja.) ayana-kAla(-) puM. [] caMdra ane sUryane uttara ane dakSiNa e dareka ayanamAM lAgato samaya (suryanA saMbaMdhamAM cha mAsana). (kha.) ayana-gati strI. [saM] eka varSamAM thAya teTaluM ayanacalana, prepiDezana'. (kha) (2) viSuvavRttanI dakSiNamAM ane uttaramAM dekhAtI saryanI gati, (kha.) (3) viSuvavRtta ane krAMtivRtta ekabIjAne je be biMdumAM chede che te saMpatibiMduonA parikramaNane lIdhe ayanakALamAM paDatA pharaka (ayanagati eka varSamAM 50 vikalA arthAt aMza jeTalI che.) (kha) ayana-calana na. [4] kAMtivRtta upara pUrvathI pazcima tarapha ayana-biMduonuM sarakavuM e, caMdra ane sarcanI gatine pheraphAra prilezana oNpha dhI ikavinesa'. (kha.) ayana-parikramaNa na. [4] krAMtivRtta upara pUrvathI pazcima tarapha koI paNa acana-biMdune saMpUrNa eTale 360 aMzane kere, pikala relyuzana. (kha) ayana...deza puM. ] viSuvavRttanI baMne bAjue 23 aMza dUra ane samAMtara evAM be vartuLo vaccenA pradeza, uSNakaTibaMdhane bhAga, "Tropikala rIjiyana'. (kha) ayanabiMdu na. siM.. puM] krAMtivRttanA je biMdue uttarAyaNa athavA dakSiNAyana zarU ke pUruM thAya che te viSuvavRttathI uttare 23 aMze ane dakSiNe ra3 aMze raheluM biMdu "oNsTisa' (uttara bAjanuM "uttarAyaNanabaMdu ane dakSiNa taraphanuM "dakSiNAyana biMdu). (kha). ayana-bhAga kuM, siM] grahonI gatine kAla-aMza ke bhAga ayanAMza. (jo) [Tika'. (kha.) ayana-maMDala(La) (-maDala,-La) na. [saM.] ayanavRtta, "ikaliayana-mAsa puM. [4] jemAM ayana badalAya-makarasaMkrAMti ane karkasaMkrAti thAya che te mahine. (ja.). (2) dinamAna vagere jANavA mATe ayanAMza anusAre kapelo mAsa. (ja.) ayana-rAzi sI. [se, muM.] karka rAzi ane makara rAzi e pratyeka. (ja.) ayana-rekhA strI. [..] viSuvavRttane samAMtara uttara tathA dakSiNa bAju para 233 aMza cheTe AveluM vartuLa, "Trapika oNpha kesara enDa prorna'. (kha.). ayana-vRtta na. [saM.] AkAzamAM je mArga sUrya pharato dekhAya che te gALa rekhA, krAMtivRtta, sUryane mArga batAvanArI kapita lITI, sUryamArga. (kha) (2) viSuvavRttane samAMtara uttara dakSiNa bAju para 233 aMza cheTe AveluM vartuLa, krAMtimaMDaLa, krAMtivalaca. (kha) (3) suryanA vArSika mArganA be vibhAga dekhADanArI rekhA. (kha) ayana-saMkrama (sakrama) muM, -maNu na, ayana-saMkrAMti (-sakrAti) strI, [4] dhana rAzimAMthI makara rAzimAM ane mithuna rAzimAMthI karka rAzimAM javuM e. (kha) ayana-saMdha (-sadhi) muM, strI. [se, muM.] ayana-saMkramaNanuM biMdu, "DisTazala pioInTa". (kha) ayanAraMbha (rambha) . [+ saM. mA-ma] ayananI zarUAta jyAMthI thAya che te samaya, (jo.) ayanAMta (nAta) chuM. [+ra. ma7] ayanane aMta jyAM thAya che te samaya, ayanane saMdhikALa. (ja.) (2) krAMtivRttanA je biMdu upara uttarAyaNa ane dakSiNAyana pUrAM thAya te biMdu. (kha) 2010_04
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ ayanAMta-vRtta ayanAMta-vRtta na. [saM.] aMte ayabiMduemAM thaine janAruM vartuLa, 'keyUra.' (kha.) ayanAMza (-nAza) puM. [+ saM. aMza] sUryanI gatinA kALane bhAga, ayanabhAga, (jyeA.) (2) uttarAyaNa ane dakSiNAyana vaccenuM aMtara batAvavA pADelA vibhAgomAM eka viSuvavRttane je be biMdue sUryanuM krAMtivRtta varSamAM be vAra kApe che ane jyAM sUrya AvavAthI rAtridivasa sarakhAM thAya che te biMduemAMnuM dareka, vasaMtasaMpAta ane nakSatracakranA AraMbhahiMdu vaccenuM aMzAtmaka aMtara, prisezana ph dhI vinaeNksa'. (kha.) (3) grahonI gatinA aMza ke bhAga.(jyA.) a-yaza puM. [+ saM, tharAtu na.] apayaza, apakIrti, badanAmI a-yazaskara vi. [saM.] apakIrti karanAruM a-yazasya vi. [saM.] apakIrti karAve tevuM ayakAMta (kAta) puM. [saM.] lehacuMbaka ayaMtrita (-yantrita) vi. [x.] jenA upara niyaMtraNa nathI tevuM, baMdhana vinAnuM, svataMtra 110 ayaH-pAna na. [saM.] e nAmanuM e naraka. (saMjJA.) anyAcaka vi. [saM.] bhikSAvRtti na karanAra ayAcaka-tA strI., Dtha na. [saM.] bhikSAvRtti na karavApaNuM ayAcaka-vRtti strI. [saM.] bhikSAvRtti na karavAnuM vrata. (ra) mAgyA vinA maLI rahe tenA upara karavAmAM AvatA jIvananiha a-yAcanIya vi. [saM.] na mAgavA jevuM ayAcita vi. [saM.] nahi mAgeluM ayAcI vi. [rsa., puM.] ayAcaka. (2) puM. brAhmaNeAnI eka aTaka. (saMjJA.) ayAcya vi. [saM.] jae ayAcanIya'. anyAnIya, anyAya vi. [saM.] jene yajJa karavAnA adhikAra nathI tevuM. (2) yajJanA upayegamAM na AvI zake tevuM. (3) bahiSkRta a-yAtayAma vi. [saM] jene eka paheAra paNa vItyA na hoya tevuM. (ra) vAsI na hAya tevuM, tAjuM ayAza vi. [ara. ayyAza (phArasI artha)] vilAso, eza ArAmI. (2) viSacAsakta, vyabhicArI, laMpaTa ayArathI srI. [ + phA. ' IM' pratyaya ] vilAsitA, memajhA. (ra) laMpaTatA, viSayAsakti ayi ke.pra. [a.] are, he ayukta vi. [saM.] nahi joDAyeluM-jaDeluM. (2) ajugatuM, apeAgya, anucita. (3) asatya, khoTuM. (4) jenuM citta kAmAM nathI tevuM. (5) asaMbhavita, 'eNbsarDa' (ra. ma,) ayukta-tA strI. [saM.] ayukta hevApaNuM ayuktAbhAsI vi. [ + saM. gAmAsI, puM. ] viparIta AbhAsa ApatuM, virodhAbhAsI a-yukti strI. [saM.] yuktinA abhAva, tarkanA abhAva. (2) na joDAyela hovApaNuM. (3) ayeAgyatA, asaMbaddhatA ayuktika vi. [saM.] jemAM yukti nathI tevuM, atArkika. (2) ayukta, ayeAgya, geravAjabI [dasa hajAranI saMkhyAnuM amruta+ na. [saM.] dasa hAranI saMkhyA. (2) vi. [saM., na.] _2010_04 araga(-dha)nuM [(tarka.) -yutaruM vi. [saM,] nahi joDAyeluM a-yutasiddha vi. [saM.] jete juduM astitva na hoI zake tevuM. a-yuta-siddhi strI, [saM.] judA astitvanA abhAva. (tarka.) a-yuddha na. [saM] yuddhanA abhAva ayuSya vi. [saM.] jenI sAme yuddha na karAya tevuM aye kaeN.pra. [saM.] aci, are, hai a-cega puM. [saM.] yeAga-joDANanA abhAva. (2) na maLavApaNuM, aprApta, alAbha. (3) anucitapaNuM. (4) grahonA kuyAga, avajoga. (ye|.) ayA-gAlaka huM. [saM.gala + zo, saMdhithI] leAkhaMDanA gALA a-ceAgya vi. [saM.] yogya nahi tevuM, advaita, geravAjabI, (ra) nAlAyaka, kupAtra ayeAgya-tA zrI. [saM.] apeAgya hAvApaNuM, a-yAya vi. [saM.] jenI sAme laDAI na karI zakAya tevuM a-ceti, ja vi. [saM.] yena (srI ke mAdAnA guhyu bhAga) dvArA nahi janmeluM, svayaMbhU. (ra) anAdi a-ceAnigna strI. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe lakSmI ane sItA a-yAni-saMbhava ( - sambhava ) vi. [saM.] jue ayonija.' aye-rasa puM. [saM. mata + jJa, saMdhithI] leAkhaMDanA rasa anyauktika vi. [saM.] yuktithI siddha na thanAruM, tarka vinAnuM a-yaugika vi. [saM.]. vyutpAttathI nahi AveluM, DhArtha.( nyA.) ayyArI vi. [ara. 'accAra ' -dhaNuM haraphara karanAra, uddhata, avivekI, phrA. mAM Thaga'] dhutAruM. (2) DhoMgI. (3) cAlAka, hoziyAra. (4) luccuM ayyAragI zrI. [+phA. 'gI'pratyaya] geA. (2) DhAMga. (3) cAlAkI, luccAI [luccI strI abhyAraNI zrI, [ + gu. ''ta.pra. + 'aNI' pratyaya] ayyAza vi. [.Ara., k|. artha ] ArAmathI jIvana gujAranAra, bheAgavilAsI. (2) vyabhicArI, viSayAsakta, laMpaTa ayyAzI strI. [ + phA. 'I' pratyaya] ezaArAma, bhegavilAsa. (ra) vyalicAra, viSayAsakti, laMpaTatA ara puM. [saM.] paiDAneA Ara araka huM, [ara., phArasI arthaH ] davAone garamI upara ukALI enI varALa mAraphata je pravAhI meLavAya che te, sattva, sa, arju [raMganuM na hoya tevuM a-raktavi. [saM.] rAga ke Asakti vinAnuM. (2) rAtA arakSa na. [saM.] rakSaNanA abhAva a-rakSaNIya vi. [saM.] jenuM rakSaNa na karI zakAya tevuM a-rakSita vi, [saM.] rakSaNa nathI thayuM tevuM. (2) reDhuM. (3) khulluM, ughADuM a-rakSya vi. [saM.] jue 'arakSaNIya'. araMgo puM. [phA. agejas ] eka sugaMdhIdAra pILI bhUkI aragaDha puM. rAI ane bIna keTalAMka ghAsa temaja bAjarI vagerenA melamAM dANAnI jagyAe thatI phaMganA prakAranA rAga araga(-gha)nuM a.kri. [saM. argha dvArA ai. taddabhava; nA.dhA.] ceAgya thavuM, ghaTArata thavI. (2) zAlavuM, ApavuM, dIpavuM. araga(-dhA)vuM bhAve., kri. aragA-dhA)vavuM che., sakri
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ 111 agA(-ghA)vavuM aratha arega(ghA)vavuM, araga(-ghA)vuM ja e "araga(-dha)vuM' mAM. arajoro chuM. meTI arajorI araNuM che. [grA.] chIcharuM, thoDI UMDAIvALuM ara(-)La, -ne kri. vi. laTakatuM-adhdhara hoya ema, aragera na. aragaTanA prakAranI phUgamAMthI taiyAra karavAmAM adhdharatAla, (2) anizcita. [-Le caDa(-)luM (rU. pra.) vAta AvatuM zIdhra prasuti karAvanAruM eka jherI auSadha amukarara ke laTakatI hevI] aragha chuM. [ saM. badhuM] ja e "adhuM." ara(-)Lo chuM. [grA.] goLAkAra karavAnA upayoganuM ara-ghara07 . siM.1 pAvaThI upara ghaTamALavALe reTa pAvaDA AkAranuM lAkaDAnuM banAveluM kuMbhAranuM eka sAdhana, araghArakA strI. [saM.] nAno reTa, paga-pAvaThI (2) eLa. (3) lakkaDakAmamAM vaparAte loDhAne kaMpAsa, araghavuM juo "aregavuM". aradhALuM bhAve, ji. araghAvavuM vartuLa doravAnuM yaMtra pre.sakri. ara8 (Da) strI. [ara. "a loDAnuM eka bAju javuM, araghAvavuM, araghAvuM e araga(gha)3mAM. ja, gu.) vakra, svabhAva, ADAI aradhiyuM na. [e "aragha' + gu. IyuM" ta...] saMdhyAnA ahevuM a. kri. pilAvuM, duHkhI thavuM. (2) ALasa maraDavuM, pAtramAMnuM sUrya vagerene adhe ApavAnuM mAchalInA AkAra- bagAsAM khAvAM. (3) (lA.) rADa pADavI, barADA pADavA. vALuM dhAtunuM sAdhana (4) (bheMsa vagerenuM bAMbaraDavuM aravuM sa.ji. [sa. anna, arvA. taddabhava] arcA karavI, pUjA arasI . [saM. maTA, puM.] eka jAtanA evadhi-choDa, karavI. aracAluM karmaNi, kri. acAvavuM che.. sa.ki. vAsA (raktapitta kSaya ane udharasa upara upaganI). aracA strI, [ sa. anna, arvA, tabha] arcana, pUjana, arase muM. [sa. marahu.; saM.nA maTahaNa sAthe saMbaMdha nathI; prajA. (2) saubhAgyavatI strIo mAMgalika prasaMge kapALa upara sAdaya-saMbaMdha] arasIthI bhinna jAtanuM eka jhADa kare che e arcA, pIcaLa araDe kuM. [ravA.] mUrkha mANase game tema belele zabda aracAvavuM, acAvuM e "aracavuM'mAM. araNava paM. [. yava, a. tadabhava] juo "arNava'. a-racita vi. [saM] nahi raceluM araNi(-) . [saM] e nAmanI eka vanaspati (yajJamAM araraNa-paracUraNa, aracUraNa-baracUraNa na.[e paracUraNa" agni saLagAvavA enI sUkI DAMkhaLIo sAmasAmI ghasavAmAM dvibhava ane "pa'>ba'] juo "paracUraNa". AvatI.) arajI strI. garbhavatI strIne amuka jAtano khorAka khAvAnI araNuM vi. [saM mArang] araNyane lagatuM. thatI IrachA, dehada, bhAva. [ 5DhavI (rU. pra.) e samaye - araNe paDe !. [ + juo "pADo."] jaMgalI pADe khAvAnI icchA thavI] araNya na. [4] rAna, jaMgala, vana, vagaDe araja? strI. [ara. a6] kaI paNa kAma aMge namratAthI arazya-bAdazI strI. [4] mAgasara mAsanI bArasa ane e hakIkata kahI karavAmAM AvatI vinaMti. (2) nivedana, divase karavAmAM AvatuM eka vata darakhAsta. [gujAravI (rU. ) araja karavI. sAMbhaLavI arayadana, araNya-rudita na. [saM.] (lA) keAI sAMbhaLe (rU. pra.) araja dhyAnamAM levI] nahi tevA sthAnamAM karavAmAM AvelI rekakaLa. (2) (lA.) arajaNa, -Niye puM. [(grA.) saM. majna, arvA. tadbhava + gu. nirarthaka vinavaNI iyuM" svArthe te. pra.] pAMca pAMDamAM trIje pAMDava. (saMjJA.) araNya-vAsa puM, [.] jaMgalamAM jaI karavAmAM Avato araja-dAra vi. [ juo "araja+phA. pratyaya] araja kara- nivAsa, jaMgalamAM jaI rahevuM e [(2) jaMgalI nAra, arajI karanAra [arajI rajU karanAruM, vijJApaka araNayavAsI vi. [sa, pR.] jaMgalamAM jaI raheluM, vanavAsI. araja-begI vi. [+phA.] sattAdhIza pAse araja laI janAruM, araNya-vrata na. [saM.] juo "araNya-dvAdazI'. ara-vAna vi. [+ saM. "vA .] arajadAra, araja araNya-SaSThI strI. [] jeTha sudi cha7 ane e divase saMtAnakaranAruM [vinAnuM. (3) vAsanA-mavikAra vinAnuM vRddhi mATenuM karAtuM eka strItrata a-raska vi. [saM.] raja-dhULa vinAnuM, svaca7. (2) rajoguNa araNya vi. [grA.] dujaNA vinAnuM arajaMTa (arajanTa) jue "ajaMTa'. arati strI. [saM] rati-Asaktino abhAva. (2) premane arajaMga, -gI, zuM che. suvAMga, pitAnuM ja, potAnI mAlikInuM abhAva arajI strI. [juo "araja', + gu. I' ta.ka.] araja ke aratI strI. vAMsane lAkaDAnI nIce nAkheluM loDhAnuM cArasa phariyAda jemAM lakhI hoya te kAgaLa. [0 kADhI nara-nAMkhavI ane uparathI goLa mAthAvALuM rAMpI jevuM ojAra, kharapi (rU.pra.) AvelI arajI rada karavI, sAMbhaLavI (ra..) a-2tha vi. [saM.] ratha vinAnuM arajI upara dhyAna ApavuM] aratha puM. [sa, artha, arvA. tabhava] khapa, uddeza, hetu arajI-pharma na. [+] arajI karavA mATenuM chApeluM patAkaDuM arathiyuM vi. [juo "aratha + gu. iyuM. ta. pra.] artha, arajorI akI. [e arore" + gu. "I' pratyaya] garajAu trijyA, vyAsane ardhabhAga. [ 9 pheravavI (rU. pra.) maga. a-rathI puM. [saM.] je 2thI ratha upara laDanAro nathI te yoddho biMdu upara derIne cheDe rAkhI trijyA jeTalI laMbAI laI aratha nAma. [saM. ardho sA. vi., e. 1, arvA. tadabhava] geLAI pheravavI] mATe, vAte, sAru, kAje 2010_04
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ aradalI 112 arahuM-parahuM aradalI chuM. [e. la] amaladAranI tahenAtamAM rahenAre amArI strI, pazuM. Ama, AmAro] juo lazkarI mANasa, (2) saMdezA laI janAre sipAI ke paTAvALo "alamArI'. aradAsa(-sa) strI. [ara. a+phA. dAsta] likhita arajI, a-2mya vi. [] ramya nathI tevuM, aramaNI. (2) vinaMtipatra. (2) arajI, araja, vinaMti, mAgaNI (lA.) kadarUpuM, beDoLa, varavuM, badasUrata aradha juo "aDadha." aramyatA strI. [saM.] ramaNIyatAne abhAva aradha-ughADuM juo aDadha-ughADuM. arara, 02 ke.pra. [ravA.] ciMtA-dilagIrI-duHkha-bhaya vagere aradha-Uradha vi. [sa, madhara + a] sarvatra raheluM hoya tevuM batAvate ugAra [taMdurasta aradha-pasAra juo aDadhapasAra'. arala vi. sa.] jADuM, dhIMguM. (2) mUrkha. (3) nIrogI, aradha-paMcALa (-5cALa) juo aDadha-paMcALa'. arala(La) 5. siM. mara] ja e "araze." aradhA-aradhuM juo "aDadhA-aDadhuM. alI jhI. eka jAtanI bhAjI aradhdha juo "aDadhAM'. araluM na., lo . lAkaDAMne jhApa aradhiyANa juo "aDadhiyANa. arava kei. si.] avAja vinAnuM, zAMta, cupakIdIvALuM aradhiyuM jue aDadhiyuM". aravavuM (aravaDavuM) a.ki. jao "harabaDavuM', "arabaDavuM. aradhi juo "aDadhiye'. (2) gothAM khAvAM. aravavuM bhAve.ki. aravaDhAvavuM che. aradhI juo "aDadhI'. sa.ki. aradhuM jue "aDadhuM. aravaDAvavuM, aravaDhAvuM e "aravaDavuMmAM. aradhuM-paradhuM juo aDadhuM paDadhu. aravalI(- lI) puM[ADAvalInuM aMgrejIkaraNa jemAM aradhera, ke juo "aDadhe, ka". Abu parvata AvI jAya che te pAyitra sudhInI parvatamALA, aradha juo 'aDadho'. ADAvalI, ADAvala, ADo pahADa. (saMjJA.) aradhoaradha juo "aDadhe-aDadha', aravA 5, -vAM na, ba.va. [ara. "rUnuM 1.. arvAha] apavuM sa, ji. siM. ma, arvA. tadabhava] arpaNa karavuM, AtmA. (2) aMtaHkaraNa, mana bakSisa ApavuM, dharI devuM. arapAvuM karmaNi, kri. araviMda (-vinDa) na. [saM] kamaLa [mukhavALI strI apAvavuM che., sakri. araviMda-mukhI (vinda- vi, strI, siM] kamaLanA jevA apAvavuM, apAvuM jue "apavuMmAM. araviMda (dA) strI. [saMrata chAyAnuM] hiMdu ucca varNomAM araba . [ara.] arabastAnane vatanI. (saMjJA.) (2) strIonuM eka nAma. (saMjJA.) arabastAna deza. (saMjJA.) araza(-sadaraza(sa) vi. [(sau.) saM. mAtra ] asala araba-kharaba vi. [saM. manea] (lA.) asaMkhya jevuM ja, Abeba, bahu arabavuM (arabaDavuM) a kri. harabaDavuM, lathaDiyAM khAvAM. arazAkA strI. lAkha nAmane vanaspatinA rasane prakAra arabaThAvuM bhAve, kei. arabaThAvavuM che., saki. arazI muM. ka arabaDhAvavuM, arabaDAvuM jue "arabaDavuM'mAM. a-rasa vi. si] rahIna, nIrasa, (2) (lA.) sAra vinAnuM, arabastAna na, pR. [jao "araba'+phA.) araba lokone asAra deza. (saMjJA) a-rasa vi. si.] rasa nahi samajhanAruM, arasika, bethaDa arabA puM, ba.va. [ara.. arbada] kajiye, TaMTo. (2) arUdasa juo "arazadaraza'. jaMga laDAI, yuddha. [0UThavA (rU.pra.) gussAthI sAme thavuM. arasa-parasa je.vi. [saM. parasparam dvArA] paraspara, a nya . 05ne AvavuM (ke javuM) (rU.pra.) gussA bharelI vANI sAme (2) mAMhomAMhe, aMdara aMdara. (3) sAmasAmuM, sADhesATa TakAvI rAkhavuM] arasAhAra chuM. [saM. 3ma-rasa+sAhAra] nIrasa khorAka arabI che. [ara.] arabane lagatuM. (2) arabastAnanuM a-rasika ve. [saM.] rasa vagaranuM, nIrasa, majhA na paDe tevuM, (3) strI. arabastAnanI bhASA. (saMjJA.) kAvyazAstranA nI samajha na dharAvanAra, ara-sajJa arabI samudra puM. [saM] AmikA ane bhArata vacce arasikatA strI. [3] rasikatAne abhAva Avelo samudra, jane lATane samudra. (saMjJA.) arase 5. [ara. "aha" AMgaNuM, vADe, paNa phA. khullI a-ramaNIya vi. [saM] ramaNIya-manahara nahi tevuM. (2) jagyA, jyAre u6 mAM DhIlavelaMba] mudata. vacagALAne AnaMda na Ape tevuM. (3) (lA.) varavuM, badasUrata samaya. (2) avasara aramAna na., e., ba.va. [tukI. amana] AbhalAva, I, ara-rihaMta (-hata) chuM. (saM. maheta] pUjya, samAnanIya. umeda. [1khATAM karI na(-nAMkhavAM (rU.pra.) dhAne nAza (2) bauddha dharmanA pravartaka buddha. (baddha). (3) jaina dharmanA karI nAkhavo. 0UtarI javuM (u.pra.) vaTa nAza pAmavo] tIrdha kara. (jena) aramAra strI. [pacuM, AmadA] dareiyAI lazkarI vahANene arahuM kri.vi. [sa. bArAt + najIka, pAse kAphale, naukAsainya araha-paraNuM, arahe paraho kri.vi. [saM. mArA-3 + parata:] amArI vi. [+]. "I' tama.] naukAsainyane lagatuM AsapAsa, Amatema 2010_04
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ arahuDI 113 aridama tevuM arahuDI DhI. [2] cheDAmAM eTale haLanA e nAmanA bhAgamAM arAbe puM. [ara. ararAbaha] tepanI gADI. (2) gADuM, mArelI lAkaDAnI khIlI (3), (phArasI dvArA) gharakhaTale, kuTuMba parivAra. (4) (bhA.) araLa juo 'araba'-'arase." jALa, yukti, prapaMca, chaLa [vagara vyAja a-raMjita (rajita) vi. saM.] rAjI na karyuM heya-thayuM hoya a-rAma vi. siM. rAma ne gu. artha vyAja'] vyAja vinAnuM, [sApa arArUDha jue "ArArUTa. ara (araSThavA) kuM. eka jAtane nAnA ane jADo arAvali(-lI-Li-LI) strI. [saM.] paiDAMmAMnA ArAonI araMdA (ajA) vi. sAme AvanAra, sAmA pakSanuM, zatru paMkti arAI strI. meTI INI, saMthiyuM a-rASTra na. [.] je svataMtra rASTra nathI tevuM-khaMDiyuM rAjya arAkhatuM na. [saM. mA-3 muM.] be padArtha ekabIjAnI sAthe a-rASTika vi. [saM] arASTra. (2) paM. luTAre dabANamAM AvyAthI enA upara ekabIjAnI paDatI chApa, a-rASTriya vi. [sa.. pramANe "rASTrIya' asvIkArya che.] rekhAkAra, saLa, bhAta. (2) citra upara pAtaLe ke teliye rASTriya nahi tevuM, rASTra viruddhanuM kAgaLa mukI dorelo AkAra. (3) AkRti utAravA mATe ari . [.] zatru. (2) (lA) kAma-krodha-labha-mahamadacitranI upara mUkavAmAM Avato teliye kAgaLa matsara e cha AMtarika zatruomAMne pratyeka anurAga kuM. [4] rAga-Asakitane abhAva. (2) (lA.) ari-kaTaka na. [saM.] zatrunuM sainya Te, aNabanAva, (3) vi. Asakti vinAnuM, virakata ari-kaMTaka (-kaTaka) [saM.] zatrurUpI koTe arAgI vi. [, .] juo 'arAga (3).' arikA na. [e. eNrikA (pAma)] tADanI eka jAta arAjaka vi. [saM] jyAM rAjA ke kaI zAsaka nathI tevuM. ari-kula(La) na. [saM.] zatrunuM kuLa (2) baMdebasta vinAnuM, aMdhAdhuMdhIvALuM. (3) na. arAjakatA, ari-gaNa chuM. saM.] zatruono samUha aMdhAdhUMdhI ari-maMjaruM (-ga-jaNuM) vi. [saM mara+7jhana->prA. arAjakatA strI. [saM.] arAjaka, aMdhAdhuMdhI, avyavasthA, gaLa], ari-gaMjana(ga-jana) vi. [4] zatrune harAvanAra eNnArka. (2) zAsanIya sattAne abhAva arijana (-gajana) na. [saM.] zatru para vijaya arAjakata-vAda . [saM.] rAjAne prajA upara zAsana karavAne ari-ina vi. [saM. zatrune nAza karanAra haka nathI evA prakArane vAda-siddhAMta, "nAjhima' arijita vi. [saM. "fa ] zatru upara vijaya meLavanAra arAjakatAvAdI vi. [sa., paM] arAjakatAvAdamAM mAnanAruM, ari na. [. huM tucchatAvAcaka ta.ka.] namAle zatru aMdhAdhuMdhI phelAvavAmAM mAnanAruM, arAjyavAdI, "eNnAsTi ' ari-damana na. [sa.] zatrune dabAvavAnI kriyA a-rAjakIya vi. [saM.] rAjAne ke rAjyane lagatuM na hoya tevuM ari-damana vi. saM.] zatrune dabAvanAra (2) arajika vuiM aridala(-La) na. siM.] zatrunuM sainya a-rAjadvArI vi. [saM., S.] rAjadvArI rAjayane lagatuM na heya ari-mardana na. [sa.] zatrune kacaDI nAkhavAnI kriyA a-rAjanya vi. [saM] rAjAne lagatuM na hoya tevuM. (2) arimardana vi. [4] zatrune kacaDI nAkhanAruM kSatriya na hoya tevuM ariyAM-pariyAM na., ba.va. [ja ariyuM-pariyuM'.] bApadAdA, a- rAjya na. siM] rAjyasattAne abhAva, arAjakatA pUrvajo. (2) vaMzajo [pachIne vaMzaja arAjya-vAda . [4] arAjakatAvAda, 'enAka'. ArayuM-pariyuM na. [jue "pariyuMnuM dvita.] parvane ane arAjyavAdI vi. [se, muM.] arAjakatAvAdI, "enArkasTa aristhA zrI. [saM. 2, arvA. tadabhava] adekhAI a-rATa puM, ba.va. [saM. mA-> ] rAjA vagaranA leke ariSaddha na. [4] (lA.) kAma-krodha-labha-mehamada-masara (2) luTArA e AMtarika cha zatruone samUha arATI strI. e nAmanuM vilAnI peThe patharAtuM kAMTALuM kheranA ariSTa na. [4] durbhAgya, kamanasIbI. (2) mRtyunuM cihana. jevAM pAMdaDAMvALuM eka jhADa (3) magha, Asava. (4) [j] arIThAnuM jhADa, (5) araTha(8) jue "aDhAra'. lIMbaDAnuM jhADa. (6) zatru. (7) vi. rijha, azubha arATha(8)-muM juo "aDhAra-muM. ariSTa-kArI vi. [sa., S.] azubha, nukasAnakAraka arAha jue "AraDavuM'. ariSTanemi puM. [saM.] Rgvadane e nAmane eka RSi. (saMjJA.) aravuM? jue "aDADavuM (2) jainAnA bAvIsamA tIrthaMkara neminAtha. na.) arAha(8) jue "aDhArAM'. ariSTikA strI. [saM] arIThAnuM jhADa, arIThI a8 juo "aDhAra'. arisUdana vi. [saM.] zatru saMhAra karanAra arA-muM jue "aDhAramuM." arihaMta (ariData) juo "arahaMta'. arAtAM jue "aDhArAM, ari-hA !. [sa. 0 , 5. li., e.va.] zatru saMhAraka arAti muM. [4] zatru ariMdama (arindama) che. [saM.] zatrune dabAvanAra arAnI vi. [+ jue "rAnI.'] jaMgalI na hoya tevuM, arIThI strI. [saM. ariSTa->prA. mariTTikA) arIThAnuM jhADa jaMgalane lagatuM na hoya tevuM arIThuM na., -, muM. [saM. ariSTa->ahiMdusa-] arIThInuM phaLa bha. ko-8 2010_04
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ arIThI 114 a-revuM arI-bhavana na. [saM] prakAza garamI vagerenAM kiraNane eka (saMjJA) (2) uttarAkAzamAM saptarSinA chaThThA tArA pAsenA biMdumAMthI ArAnI jema comera phelAvo, reDiyezana' bArIka tArAnI saMjJA. (saMjJA.) (kha.) arIla 5. priA. mari] e nAmane 16 mAtrane mAtrAmeLa aruMdhatI keza (arUdha-) puM. ] eka nakSatra, kaeNmA' (kha.) eka chaMda, aDiyala. (piM.) aruMdhatI-darzana-nyAya (arundhatI) 5. siM] aruMdhatIne tAre arIse ja "ArIse'. (2) DokamAM paheravAnuM eka ghareNuM dekhADavA jevuM daSTAMta, jANItA uparathI ajANyA tarapha aruNa vi. [saM] sAjuM, nIrogI, taMdurasta javAne siddhAMta. (nyAya.) aruNatA strI. [sa.] nIgitA, taMdurastI a-rUkSa vi. [sa.] rUkSa nahi tevuM, narama, suMvALuM arcanuM vi. [+juo "rucavuM' + "tuM" varta.] aNagamatuM, arUDha vi. [grA.) vadhAre paDatuM meTuM. jorAvara, baLavAna, leThakuM nApasaMda. (2) ne gotuM, na phAvatuM. (3) na bhAvatuM arUha-dhaja vi. [(grA.) + saM na ava. tadUbhava ghaNuM a-ruci strI. [saM] rucine abhAva, abhAvo. (2) aNagame, dolatavALuM, lAkhopati, kareDAdhipati aprIti. (3) (lA.) ghaNA, tiraskAra. (4) asukha, a-30 vi. [saM.] nahi UgeluM. (2) mULiyAM daDha nathI thayAM becenI. (5) bhUkhane abhAva tevuM. (3) vaparAzamAM na hoya tevuM, rUDha thayuM na hoya tevuM, arucikara vi. [saM.] aruci karAvanAruM. (2) kadarUpuM, beDoLA i, eraLa pracalita na hoya tevuM [vinAnuM arucira vi. [4] managamatuM nahi tevuM, asaMdara, amaNIya arU5 vi. [saM.3, -pI vi. [sa., muM.] rUpa vinAnuM, AkAra aruciratA strI. si.] arucira hevApaNuM arUpatA strI, - na. [saM] arUpIpaNuM, AkArano abhAva arucya vi. [saM.] na game tevuM. (2) asuMdara arUMjhavuM a.kra. [grA.] namavuM. arUMjhAvuM bhAve., kri. aruMaruNa vi. [saM.] ratAza paDatuM, lAlAzavALuM. (2) (lA) jhavavuM che., sakri. sonerI (3) 5. (paurANika mAnyatA pramANe) sUryane arUjhAvavuM, arUjhAvuM juo "arUMjhavuM'mAM. sArathi. (saMjJA.) are ke. [sa.] Azcarya-duHkha-ciMtA-kepa vagere jaNAvaaruNacitra na. [arUNane paga nathI letA evI paurANika nAre udagAra. (2) (lA.) strI. [] ciMtA, phikara, (3) mAnyatAne kAraNe keDanI uparanI AkRti, basTa' cIvaTa, kALajI duHkhanI arerATI aruNa-prakAza puM. [saM.] paroDhiye vikasatuM AvatuM parva are-kAra 5. [], re dhuM. [+ gu. "e" vArthe ta..] dizAnuM prakAza pAtharatuM ajavALuM, bhaDakeluM a-rekha vi. [sa.] rekhA vagaranuM, lITI vinAnuM. (2) lA. aruNa-mUrti strI. [saM.] juo "aruNa-citra. garabaDiyuM [bhAMjagaDa are-pare strI. [ saM. "are'ne dvirbhAva; gu] (lA.) paMcAta, aruNa-raMga () 5. [saM.] pareDhiyAnI AkAzanI lAlAza arerATa che. -TI zrI. [saM. are + gu. ATa' + "I' strIaruNAcala(-La) [+saM. ] paurANika mAnyatA pramANe pratyaya] arekAra, haiyAne prabaLa cacarATa pUrva dizAmAM jyAMthI sUrya UgatA jaNAya che tyAMne parvata arerAvuM a. kiM. (saM. ma-2, nA.dhA.] arerATa anubhava, [aruNane nAne garuDa duHkhI duHkhI thaI javuM aruNunuja puM. [+ saM. manuna (paurANika mAnyatA pramANe) arere che. pra. [ "are' + re'.] are hA, hudayanA aruNAbha vi. [+sa mAma, strI, ba.vI.], aruNita vi. cacarATanI lAgaNIno udagAra (2) kALajavALuM [saM.] bhaDA prakAzavALuM are-vALuM vi. [sa, + gu. vALuM ta. pra.] (lA) lAgaNIvALuM. aruNimA strI. [saM., mana 6, 5.vi, e.va.] lAlAza atiya (arendriya) na. [saM. ara + ] goLAkAra aruNuM vi. [saM mahA + gu. "u" ta.pra.] lAlAza paDatuM, surakhI prANa, reDiyeTA' bhareluM a-rAga vi. [saM.], -gI vi. [sa, j] rAga vinAnuM arudaya . [saM. mahA + 3] pUrva dizAmAM paroDha vakhate agatA strI.. -tva na., -gitA strI. [saM.] nIgitA, jovAmAM AvatA lAlAza bharele prakAza. (2) pareDha. taMdurastI a-rUdita vi. [saM] je raDavuM nathI tevuM, nahi raDeluM aregavuM sakri. [o "AgavuM'.] o "AgavuM." a-ruddha vi. [saM] nAha aTakAveluM, nahiM rokeluM aregAvuM karma., kri. aregAvavuM che.. sa.ke. ara puM, nAgaravelanA pAna jevAM pAnavALo eka velo aregAvavuM, aregAvuM ja "aregavuM'mAM. jenAM kaMda zAka mATe vaparAya che.) [najIkanuM, pAsenuM a-recaka vei[saM] ruci upajAve nahi tevuM. (2) nApasaMda, ara (aruM) vi. [saM. mAta-37] jue "arahuM'. aNagamatuM. (3) (lA.) aprakAzita, teja vagaranuM aruMparuM (aruM-paruM) krui.vi. [ juo "arahuM-parahuM."] a-roTuM na., -De . phaNage, keTe. (2) kapAsa vINI AjubAju AsapAsa ahIM-tahIM lIdhA pachI UbhuM raheluM vaNa, lIlI sUkI sAMThI. (3) pUrvanA aruMjhavuM e "arUjhavuM'. aruMjhAvuM bhAve., ke. varSanAM rahI gayelAM kapAsanAM mULiyAM phUTIne e upara thato che, saMkri nave phAla 1 DikanuM eka ghareNuM ajhAvavuM, acUMjhAvuM juo aruMjhavuM'mAM. araviyuM na. senAnA dANA sAthe metI paravI kareluM strInI aruMdhatI (arunadhatI) strI. [saM.] vaziSTha RSinI patnI. areSa chuM. [saM.) reva-dhano abhAva. (2) vi. dha vinAnuM (saMjJA.) 2010_04
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ aroMdhavuM 115 arthaghaTana adhavuM sa kri. [sa. mA-da] gaLe phAMse Apa. acita vi. [saM.] pUjeluM, pUjAyeluM adhAvuM karmaNi, kri. areMdhAvavuM che., sakri. aciMrga . [saM. samA, saMdhithI] sUryanA uttarAareMdhAvavuM, arAMdhavuM jue "aroMdhavuMmAM. caNane mArga, devayAna a-raudra vi. [saM.] raudrabhayAnaka nathI tevuM arthya vi. [saM.] jue arcanIya, arka 5. siM.] sUrya. (2) kiraNa, (3) uttarA phAgunI arjaka vi. [saM.] meLavanAra, prAhita karanAra. (2) kamAnAra nakSatra. (ja.) (4) AkaDAne cheDa arjana na. [saM] prAta. (2) kamANI a8 jue "araka.' arjanavRtti strI. [saM.] prApti ke kamANI karavAnuM valaNa, arka-tUla na. [saM.] AkaDAnuM re AkavijhiTivanesa arka-taila na. [saM.] sarasiyAmAM AkaDAnAM pAna ukALI arjAlI na. LA cAMdalAvALA eka ja raMganA dhADAnI eka auSadha mATe banAvavAmAM AvatuM tela jAta (e jAta apazukaniyALa manAya che.) arka-bhaya-nyAya che. siM.] AkaDAmAMthI madha maLatuM hoya to ajita vi. [sa.] prApta kareluM, meLaveluM. (2) kamAyeluM parvata upara levA zA mATe javuM e prakAranA eka siddhAMta ana chuM. [saM.] AjaNiyAnuM jhADa. (2) pAMca pAMDavemAMne (saraLatAthI kAma patI jatuM hoya tyAM A "cAya' kahevAya che.) trIjo pAMDava. (saMjJA.) (3) na. senuM. (4) vi. dhoLuM, sapheda arka-vivAha puM. [saM.] hiMduomAM trIjI vAra paraNavAnuM thAya arNava paM. [saM.] sAgara, samudra. (2) eka gaNameLa chaMda, tyAre azubha bhAva dUra karavA mATe puruSane AkaDA sAthe () karavAmAM AvatA lagnavidhi artha chuM. [saM.] uddeza, hetu. (2) kAraNa. (3) Azaya, arthAkAra puM, akAMkRti strI [sa arva + A-mAra, mA-Rti] bhAva, mAyano. (4) padArtha, vastu. (5) kArya, kAma, prasaMga sUryana jevo ghATa. (2) vi. sUryanA jevA ghATanuM (6) dhana, dolata, paiso. (7) cAra puruSArthomAM bIje, arga kuM. [e.] kAryazaktine ekama (pa.vi.) (8) lAbha, phAyado. (9) garaja. (10) kharI paristhiti. argala chuM. [4] moTA daravAjAone aMdaranA bhAge bharAva- (11) pariNAma. (12) jarUriyAta. (13) zakti, tAkAta. vAmAM AvatI bhegaLa. (2) AgaLe, AMgaLiye [0AvavuM (arca-) (rU.pra) kAmamAM-upagamAM AvavuM. argalA, nalikA, nelI strI. [saM] nAne AgaLa, AgaLI 0karo (u.pra.) mAyane-matalaba besADe. 0ghaTa, besavA ardha kuM. siM, samAsamAM "kiMmata" artha mAtra; jemake "mahAdhe'. (-besavA(u.pra.) barobara artha thavo. 0ghaTAvA besADa bAkI svataMtra.] babAmAM ke aradhiyAmAM laI deva ke (-besADa) artha karavo. 0saro (rU.pra.) hetu pAra paDavo. ane udezI pANI nivedrita karavAnI kriyA. (2) lagna sAdha (u.pra.) dhArelo irAdo pAra pADa] vakhate varane karavAmAM Avato sarakAra nadhi. (3) sakArArtha artha-kara vi. [saM.) paisA pedA karAve tevuM pUjAnI sAmagrI. [0Apo (rU.pra.) prahAra karavo. (2) arthakarI vi, strI. [saM] paisA pedA karAve tevI (vidyA) pAyamAla karavuM, nukkasAna karavuM]. artha-kaSTa na. [saM.] dhana-saMpattinI bhIDa ardhanadhya)dAna na. (saM.] ardha ApavAnI kriyA artha-kAma puM, manA strI. [saM] dhana-saMpattinI kAmanA, icchA ardhapAtra na. [4] aradhiyuM artha-kAra vi. [saM] arthamAyane-matalaba samajhAvanAruM artha-kAraNa na. [se Arthika taMtranI vyavasthA jovAnuM phUla vagerevALuM pANI artha- na. [saM] jao arthakag." ardha-pradAna na. [4] jao ardha-dAna". artha-keza() puM. [] khajAno. (2) zabdArtha-kAza, zabdakoza aghauM vi. [+se ya ardhathI jene satkAra kare che... arthagarbha artha garbhita vi. [3] gaDha arthavALuM, rahasyamaya arthodaka na. [nsa. 39] ardha devA mATenuM pANI artha-gaMbhIra (gIra) vi. [saM] gaMbhIra arthavALuM, rahasyamaya arthe vi. saM.] pajya, saMmAnanIya. (2) 5. ardha. arthavALuM [ Apa (u.pra.) e ardha Apo '.]. artha-gAMbhIrya (gAmabhIrya) na. [saM.] arthanI gaMbhIratA, rahasyaarthapAgha na. [] jue "ardhapAdya, mayatA, arthauDha, uo bhAvArtha [(kAvya.) arcA DhI. [saM] arcana, pUjana artha-guNa S. saM.] kAvyanA arthanuM zuddha lakSaNa-svarUpa. arthaka vi. [saM] arcana karanAruM artha-narava na. [saM] matalaba-mAyanAnI mahattA, arthagAMbhIrca arcana na., -nA strI. [saM] arcA, jA, pUjana. (2) kapALe artha-graha , haNa na. [saM.] matalabanI samajhaNa caMdana vagere lagADavuM e arthagrAhitA strI. siM] artha samajhavAnI zakti, saMvedanaarcana-bhakti strI, [saM] nava prakAranI bhaktimAMnI vaidika zakti, parAmarza-zakita, "sensiTivanesa' (ke.ha.), "sensimaMtra-vidhithI karavAmAM AvatI bhakti TiviTI' arcanIya vi. [saM.] pUjA karAvAne gya, arthya arthagrAhI vi. [se, .] artha samajhavAnI zakti dharAvanAruM, arcavuM sakri. (saM. ma, tatsama] arcana karavuM. arcAhuM saMvedanazIla, "sensiTiva' karmaNi, ki. arcAvavuM che,, sakri. arthaghaTana na, saM.] baMdhabesato artha karavAnI kriyA-thavAnI arcAvavuM, acavuM juo "arcavuM'mAM kriyA InTara-prITezana' (De.mAM.) athavA 2010_04
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ artha-dhana artha-dhana vi. [saM.] arthathI bharapUra, samajhaNathI bhareluM arthaghana-tA zrI. [saM.] arthadhana hAvApaNuM arthaghna vi. [saM.] arthane nAza karanAruM, paise veDaphI nAkhanAruM [e cAra puruSArtha artha-catutha na. [saM.] jIvananA dharma artha kAma ane mekSa artha-camatkRti strI. [saM.] kAnyamAM arthanI dRSTie camatkAra upajAvavAnI kriyA, matalabanI khUbI. (kAvya.) artha-citra na. [saM.] arthanI camatkRti, matalabanI khUbI, (kAvya.) vicAra karanAra artha-ciMtaka (cintaka) vi. [saM.] vepAra-rojagAramAM nANAMnA artha-ciMtana (-cintana) na., artha-ciMtA (-cinhA) zrI. [saM.] vepAra-rejagAra temaja rAjya-vahIvaTamAM nANAMnI sAvadhAnI vizenA vicAra 116 arthacchAyA, artha-chAyA srI. [saM. mayaM-chAI] zabda potAnA saMpUrNa artha na ApatAM Ave! khyAla mAtra Ape evI paristhiti, 'nyuansa' artha-jAta na. [saM.] cIja-padArthAM saMpattine samUha artha-jJa vi. [saM.] artha-matalaba samajhanAra. (ra) hetu jANanAra arthanIti strI. (saM.] rAjyanI Avaka-jAvakanA viSayamAM nakkI kareluM ce!kkasa dhoraNa, paeNliTikala iphaoNnaoNmI' arthanItijJa vi. [saM.] arthanItinuM jJAna dharAvanAra, 'ikanomisTa' artha-pati kuM [saM.] zeTha, sAhukAra. (2) kubera (deva) artha-para,kai, -rAyaNa vi. [saM.] dhana-saMpattine parama tattva mAnanAruM, paisA meLavavAnI vRttivALuM artha-parivartana na. [saM.] kAla ane saMcAne kAraNe zabdanA arthamAM dAkhala thatA pheraphAra, semaeNnTika ceinja' artha-pizAca puM. [saM.] dhanalelupa mANasa artha-punarukti strI. [saM.] vAkayamAM ekAryavAcI zabdonuM nirarthaka thatuM Avartana. (e nAmanA kAvyadeSa), (kAvya.) prayojana-artha-pUrNa vi. [saM.] jemAMthI spaSTa arthe nIkaLe che tevuM artha-pRthakkaraNa na. [saM.] arthane tAravavAnI kriyA artha-prakaraNa na. [saM.] nANAM-sabaMdhI viSaya, phAinAnsa' artha-prakAza puM [saM.] matalabanI spaSTatA, khulAseA artha-prakAzaka vi. [saM.] manalakhanI spaSTatA karanAruM artha-prakAzinI vi., srI. [saM.] graMthanI samajUtI ApanArA graMtha, 'gAiDa' 2010_04 artha-dhana artha-nirdeza puM. [saM.] matalaba-mAyanA batAvavApaNuM, arthanuM sUcana karavuM e [nafI paristhiti artha-nizcaya puM. [saM.] 'A ja matalakha-mAyaneA che" evI artha-niSpatti zrI. [saM.] vaktavyamAMthI cAkkasa arthe nIkaLI AvavAnI sthiti artha-tattva na. [saM.] satya artha arthataH kri.vi. [saM.] vAstavika rIta. (ra) sArAMza ke artha-taMtra (-tatra) na. [saM.] nANAMnI suvyavasthAvALuM taMtra artha-tAratamya na. [saM.] artha karavAmAM paDatA taphAvata. (2) bhAvArtha, tApa, matalaba artha-darzaka vi. [saM,] vastunI kiMmataneA khyAla ApanAruM. (2) bhAvArtha-matalaba khatAvanAruM artha-darzana na. [saM.] matalabanI spaSTatA, spaSTIkaraNa, khulAse artha-darzanikA, arthagdarzanI strI. [saM.] pAThaya pustakA vagerenI samajhaNa ApatI pustikA, 'gAiDa' artha-darzI vi, [saM, puM,] hetu samajhanAra. (2) vyavahAra-kuzaLa, artha-E. (-daNDa) puM. [saM.] sajA tarIke levAmAM AvatuM nANuM. (2) svArtha mATe karAtuM karmabaMdhana (jaina,) arthadAsa puM. [saM.] mAtra nANAMnI pAchaLa paDele mANasa artha-dUSaNa na. [saM.] paisAnuM uDAupaNuM. (2) pArakA nANAMne bagADa, (3) bhAvArthanA doSa artha-doSa puM. [saM.] kAnyamAM arthanI dRSTie UbhI thatI khAmI (evA cAra dAja che.) (kAvya.) artha-dyotaka vi. [saM.] matalabanI spaSTa samajhaNa ApanAruM arthaghotakatA strI, [saM.] artha-matalabanI cekasAI artha-dhotana na. [saM.] artha-matalabanI spaSTatA artha-dyotanikA, artha-dyotanA zrI. [saM.] mAgaNI, vinaMti, prArthanA. (ra) bhikSA artha-nibaMdha (anya) puM., -dhana ( -bandhana) na. [saM.] arthanA niyama, matalabanuM niyamana. (kAvya.) (2) vi. artha-matalaba upara AdhAra rAkhatuM artha-nirapekSa vi. [saM.] samajhavAmAM takalIpha na paDe-sama-artha-khAdha puM. [saM.] matalabanI samajha jhAvavuM na paDe tevuM, sArtha artha-nirNaya puM, [saM.] matalaba-mAyanA nakkI karavAnI kriyA artha-prakRti strI. [saM.] nATakanA viSayanuM mukhya mULa athavA prasaMga, (enA pAMca prakAra che.) (nAya.) artha-pracura vi. [saM.] artha.matalabathI bharapUra, puSkaLa samajhaNa ApatuM [karI ApanAruM artha-pratipAdaka vi. [saM.] ceAkkasa prakAranI matalaba siddha artha-pratipAdana na. [saM.] nakkI karelA arthane siddha kara vAnI kriyA artha-pradarzaka vi. [saM] artha-mAyA spaSTa rIte batAvanAruM, 'ekspresiva' (ke.ha.) ['eksprezana' artha-pradarzana na. [saM.] artha spaSTa rIte khatAvavAnI kriyA, arthapradhAna vi. [saM.] jemAM artha-matalabanI mukhyatA che tevuM. (2) nANAMnI ja jemAM mukhyatA che tevuM artha-prApta vi. [saM.] matalaSTha uparathI maLI AveluM (2). paisA kharcI meLaveluM artha-prApti srI. [saM.] dhana-saMpatti kamAvApaNuM, kamAI artha-phera puM. [+jue phera'.] arthamAM paDele taphAvata, samajhaNa-kera artha-baMdha (-bandha) puM., -dhana (-bandhana) na. [saM] nANAM vizenuM baMdhana artha-buddhi strI. [saM.] nANAM kamAvA-meLavavAnI samajha, paisA kamAvAnI laganI. (2) vi, matalabayuM, svArthI artha-bAdhaka vi. [saM.] matalabanI samajha ApanAruM artha-bedhana na. [saM.] matalaba samajhavAnI kriyA
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ 117 arthabodhinI artha-zauca arthAdhinI vi, strI. [saM] artha-matalabane bodha karanAre artha-vAhI vi. siM5] juo arthavAhaka. graMtha, "gAiDa' artha-vikAsa chuM. [saM.] mAyane-matalaba vikasI AvavAnI artha-bhara vi. [saM] arthathI bharapUra, samajhaNathI pUrNa kriyA, eka pachI eka artha vikasI Ave e arthabharatA strI. [saM] arthanI pUrNatA arthavicAra chuM. [saM.] zabdonA arthomAM thatAM parivartana artha-bharita vi. [+saM. mRta dvArA, saMskRtAbhAsI] arthathI vagerenI vicAraNa, arthasaMkrAMtino vicAra, "semaeNnTisa bhareluM, arthapUrNa, sArtha, samajhaNathI bhareluM arthavicAra-zAstra na. [saM.] arthasaMkrAMtine khyAla ApatuM arthebhAra-pUrvaka vi. saM.] artha upara vadhu vajana ApavA zAstra, "semenziyalaoNjI' vaparAtuM (IpaNa pada), 'ekazleTiva' (ra.ma.) artha-vijJAna na. [saM.] nANAM-saMpatti meLavIne ene arthabhAvanA . [sa.] be bhAvanAomAMnI eka bhAvanA. . kevI rIte vahIvaTa kara e batAvanAra zAstra, arthazAstra. (mImAMsA.) (2) zabdAnA mAyanAmAM-arthamAM kayA kayA prakAre vikAsa arthabheda puM. [saM] artha-matalabamAM taphAvata, artha kera cA parivartana thAya che e batAvanAruM zAstra, semeTikasa' arthabhedaka vi. [saM] arthane bheda karanAruM, matalabane arthavitaraNa na. [saM] nANAMnI yogya rItanI vaheMcaNI taphAvata batAvanAruM arthavida dave. [saM. degfvaDha] arthamAyAnA-matalaba samajhanAruM, artha-braza (za) 5. [saM.] artha karavAnI zaktine nAza arthajJa [(na. lA.) artha-jaya vi. [saM] artha-matalabathI pUrNa artha-vighA strI. [saM.] arthazAstra, poliTikala Ima' arthamayatA strI [sa.] arca-matalabanI pUrNatA hovApaNuM artha-vivaraNa na. [saM] TIkA, samitI athe-maMtrI (bhatrI) vi., S. (saM., pR.] rAjyavahIvaTamAM artha-vihIna vi. [saM.] arthamAyane nathI thato tevuM, nirarthaka. nANAMne vahIvaTa karanAra pradhAna, "phAInAnsa minisTara' (2) nANAM vinAnuM, garIba artha-mAdhurya na. siM.] arthamatalabanI suMdaratA-madhuratA artha-vRddhi strI. siM] nANAM-saMpattine vadhAre arthamiti strI, siM] arthataMtrane lagatI khAsa vidyA, arthavyakti strI. siM] vAMcatAnI sAthe artha mAyane samaIkonomeTikasa' jhAya evI sthiti artha-yukta vi. saM.] cokakasa hetuvALuM. (2) arthavALuM artha-vyaya puM. [saM] nANAMnI vaparAza, nANAM kharca artha-rahita vi. [saM] dhana vinAnuM. (2) matalaba vinAnuM, arthavyavasthA strI. [saM.] samAja ke rAjayanI saMpattinA nirarthaka mALakhAnA egya prakAranA vahIvaTa. "phAinAnsa' artha-rAzi pu. [saM] saMpattine vizALa Dhagalo artha-vyavahAra kuM. [saM.] Arthika levaDadevaDa artha-lakSI vi. [se, muM.] zabda tarapha na rAkhatAM artha tarapha artha-vyaMjakatA (-bhUjakatA) strI. [saM.] spaSTa artha batAvadhyAnavALuM (2) kevaLa nANAM tarapha ja dhyAnavALuM nArI zakti. (kAvya.) artha-lAbha 5. [saM] dhananI prApti artha-sthApti strI. siM] samajhaNa artha-lAlasA strI. siM] paisA kamAvAno meha, dhananI lisA artha-zakti strI. siM] jyAM paryAya eTale samAnArthI zabda artha-lubdha vi. saM.] lobhI, kaMsa dAkhala karyA chatAM dhArelA arthane hAni na thAya tevI zakti artha-lAbha 5. siM.] juo "arthalAlasA'. arthazAstra na. [saM-] rAjanItine lagatI vidyA ke vidyAne arthavat vi. saM.] samajhaNathI bhareluM. (2) phaLavALuM. (3) graMtha, rAjyavidyAzAstra, liTikasa' (da.bhA.). (2) (navo khAnuM, upagI arthavikAsa) jemAM nANAM-saMpatti vagerenI prakriyAno khyAla arthavattA strI. [saM.] artha-matalabanuM hovApaNuM ApavAmAM AvyuM hoya tevuM zAstra, "ikomiksa artha-vAcaka vi. [saM.] artha-matalabane khyAla ApanAruM arthazAstrakAra pu. [saM.] arthazAstrane racayitA. (2) artha-vAda 5. [saM.] jenAthI kaMI vidhi karavAnI uttejanA suprasiddha saMskRta arthazAstra-rAjyazAstrane racayitA kauTiya, karavAmAM Ave tevuM vAkya. (tarka, mImAMsAM.). (2) zAstra viSNugupta cANakaya. (saMjJA.) kahelA kartavyanI prazaMsA karanAra athavA akartavyanI niMdA arthazAstra-jJa vi. siM.] apaeNzAstra-rAjanItizAstra temaja karanAra vAkaya. (mImAMsA.) (3) vedamAM brAhmaNa graMthonI saMpattizAstranuM jJAna dharAvanAra aMdara jovAmAM AvatI rUpaka koTinI AkhyAyikAo arthazAstrI vi. saM., pR.] arthazAstrajJa, "i kenemisTa" arthavAna vi. [saM vAna, puM] paisAdAra, dhanika, mAladAra, artha-zuddhi strI. [saM.] arthamAM bhUla na kahevApaNuM sAhukAra, dhanavaMta. (2) phaLavALuM. (3) arthavALuM. (4) arthazalya vi. [4] jemAM kaze arthamAyane nathI tevuM, garaja garaja dharAvanAruM. (5) ) upayogI arthahIna artha-vAhaka vi. [saM.] matalaba dharAvanAruM, mAyane ApanAra, arthazayatA sI. [saM.] arthahInatA "bhIniMga-phula' artha-zeSaNa na. [4] paisA ghasaDAI javApaNuM, dhananuM kheMcAI arthavAhakatA strI, -tva na., ardhavAhitA strI, -tva na. javApaNuM (saM.] matalaba dharAvavApaNuM, mAyane ApavApaNuM. ekajhe- arthazAca na. [saM.] nANAMnI levaDa-devaDamAM rAkhavAmAM AvatI sinesa' (ka.cha.) pavitratA-prAmANikatA 2010_04
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ artha-saciva artha-sacitra puM. [saM.] nANAMne lagatA sarakArI taMtrane maMtrIne kAraNasara sahAyaka adhikArI, 'phAinAnsa sekreTarI' artha-sara kri.vi., [ +jue 'sara' (pramANe).] hetu mATe, [cAsa eMdhANI artha-saMketa (-sAketa) puM. [saM.] mAyatrA-matalaba batAvavAnI artha-saMkramaNa (-sakramaNa) na. [saM.] zabdanA eka arthamAMthI bIjA artha tarapha javAnI prakriyA artha-saMkramaNa-zAstra (-sakrama), artha-saMkrAMti-zAstra (-sakrAnti-) na. [saM.] artha-saMkramaNanuM zAstra, artha-vijJAna, 'semenTiksa' artha-saMgata (-sata) vi. [saM.] AgaLa pAchaLanA saMbaMdhathI jemAM artha mAlUma paDI Ave tevuM, saMgata arthavALuM artha-saMgati (-saMskRti) zrI. [saM.] AgaLa pAchaLanA saMbaMdhathI mAlUma paDI AvatA artha, arthanI ce|gyatA artha-saMgraha ( -sagraha ), artha-saMcaya [saM.] dhana-dolatanA sagraha, paisAnA saMghara artha-saMjJA (-sannA) srI. [saM.] samajhaNanuM bhAna artha-saMdarbha ( -sandarbhe) puM. [saM.] samajhaNanA anusaMdhAnavALe khyAla AvavAnI sthiti -sazcaya ) puM. artha-saMbaMdha ( -sambandha) puM. [saM.] samajhaNa ke matalakhamAcanAnA zabda athavA vAkayanI sAthe saMbaMdha. (2) dhanane lagatA saMbaMdha [NInI prakriyA artha-saMskAra (-saMskAra) puM. [saM.] vizuddha arthanI tAravaartha-sAzya na. [saM.] matalabanuM sarakhApaNuM, arthanuM maLa 118 tApaNuM artha-sAdhaka vi. [saM.] hetu sAdhI Ape tevuM, upayAgI artha-sAra puM. [saM.] bhAvArtha, rahasyArtha artha-siddhi strI. [saM.] saMdarbhaprApta tAtparyaMnI prApti, dhArelI matalaba meLavavI e artha-sUcaka vi. [saM.] kharA artha batAvanAruM arthasUcakatA strI. [se.] kharo artha batAvavAnI sthiti artha-sUcana na. [saM.] matalabanA khyAla ApavAnI kriyA artha-sRSTi srI. [saM.] zaMkaranI zaktithI pragaTa thanArI sRSTinA cAra prakAramAMnA eka. (zakti.) artha-sauMdarya (saundarce) na. [saM.] artha-bhAvanI subhagatA, suMdara artha [stara samajhatI artha-spheTa puM. [saM.] arthanA khulAse, spaSTIkaraNa, sarvi arthahIna vi. [saM.] artha-mAyanA vinAnuM, nirarthaka. (2) nANAM vinAnuM, garIba, raka arthahIna-tA strI. [saM.] arthahIna hai|vApaNuM arthAgama puM. [+saM. mAgama] nANAMnI Avaka-Upaja, dhananI saMprApti arthAt kri.vi.saM., pAM.vi.,e.va.] arthathI, eTale ke. (2) vAstavika rIte, kharekhara [cAlI javI e arthAtiya puM. [seM. mattima] hAthamAM AvelI saMpatti arthAdhikAra puM. [+ saM. RSira] nANAMkhAtAneA adhikAra arthAdhikArI vi., puM. [saM. madhi-ArI, puM.] kezAdhyakSa, khajAnacI _2010_04 arthAtpAnada arthAdhyAsa puM. [+saM. mAtta ] AgaLa joyelI vastunA jevI kAI vastu dekhAvAthI enA saMbaMdhamAM utpanna thatuM jJAna (chIpamAM rUpAne adhyAsa e prakAranuM.) (vedAMta.) arthAnukArI vi. [ + saM. manuvArI huM. ] bhinna bhinna prakAranA avAjanA anukaraNathI thayelA zabdamAM artha-zakti dhAraNa karanAra, dhvanipratibiMSaka, eNnamaTIpoeTika' (rA.vi.) arthAnukUla(La) vi. [+ saM. Rtu-jI] arthane baMdhabesatuM arthAnuvAda puM, [ + anu-vAa ] vidhithI je kriyA karavAmAM AvI hoya tenuM pharI pharIne kahevApaNuM. (tarka.) arthAnusAra kri. vi. [ + anumAra ] artha-matalaba pramANe arthAnusArI vi. [saM., puM.] arthane anusarIne rahetuM, artha sAthe baMdhabesatuM [kADhavAnI kriyA arthAnveSaNu na. [+saM. anveSaLa] kharo mAyane zeAdhI arthApatti strI, [+ saM. mA-tti] jenA svIkAra karavAmAM na Ave teA vastusthitinA khukhAsA na maLe evI sthitievuM anumAna. (e eka doSa che.) (tarka.) (2) eka arthA laMkAra (kAvya.) arthApanna vi. [+ saM. Avanta ] arthavALuM arthAMzapa [ + naM. mA-rova] kalpanA-mUlaka racanA-prakriyA, phikzana' (1. e~|.) arthA vi. [saM., marcI, huM.] kevaLa dhananI apekSA rAkhanAruM, lAbhaparAyaNa, svArthI. (2) janasukhavAdI, janahitava`dI, 'yuTiliTeriyana' (A.A., . ke.) arthAlaMkAra (-laGgAra) puM. [ + saM. maja-6 ] jemAM arthanI camatkRti hoya che tevI kAvyagata bhaMgI. (kAvya.) arthAvamedha puM, [+ saM. moSa ] zabda athavA vAkayanA arthanI samajha, arthabAdha arthAvalaMbI (-lakhI) vi. [ + saM. mavanvI, puM. ] arthatAtparyaMne vaLagI rahenAruM, (2) nANAMne vaLagI rahenAruM arthAvaha vi. [ + saM. maTM] arthatAtparya dharAvanAruM, nirarthaka nahi tevuM. (2) kAyadesara, nyAyasiddha arthAMtara (arthAntara) na. [ + saM. mantar] bIjo artha, judA artha. (2) hetvAbhAsa. (tarka.) arthAtara-nyAsa puM. [saM.] amuka vAta uparathI kADheluM sAmAnya anumAna, vyApti-nirdeza, 'janarAlijhezana' (gA.mA.) (tarka.) (2) e nAmanA eka arthAlaMkAra. (kAvya.) arthAMdha vi. [ + seM. anya ] nANAM pAchaLa AMdhaLI doTa mUkanAruM arthika vi. [saM.] jue arthA arthita vi. [saM.] mAgavAmAM AveluM, yAceluM. (2) na. icchA marajI arzI vi. [saM., puM.] jarUriyAtavALuM. (2) garajju, matalabI aya vi. [saM.] arthane-nANAMne lagatuM [kAje arthe nA.yA. [saM., sA. vi., e. va.] mATe, sAru, vAste, arthAtpAdaka vi. [+ saM. utpAva ] nANAM utpanna karI Ape tevuM arthAtpAdana na. [+ saM. utpAna ] kamANI
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ arthopasi 119 ardha-mAlita arthopapatti sI.r + saM. sAtti ] artha baMdhabesato hevApaNuM thatuM uccAraNa (caretaramAM temaja mahArASTramAM ca-cha-ja-jha nuM arthopamAM strI. [ + saM. 35mA 1 artha upara AdhAra rAkhanAra thatuM uccAraNa). (vyA.) [jJAnavALuM eka upamAprakAra. (kAvya.). ardha-dUdha vi. [saM.] aDadhuM baLeluM. (2) (lA.) adhakacarA arthopArjana na. [+saM. yArnana] nANAM-pasAnI kamANI artadagdha-te strI, [saM.] ardhadagdha hevApaNuM [aDadhuM nANuM argha vi. [saM.] jenI pAse athavA je bhAgavA jevuM hoya ardhanagna vi. [saM] purA kapaDAM na paheryA hoya tevuM, tevuM, prArthanIya (2) yogya arthavALuM ardhanagnatA strI [saM.] ardhanagna hevApaNuM ardana na. siM] kacaDI nAkhavuM e, nAza, (2) pIDana, ardhanArInaTezvara, ardhanArIzvara chuM. [saM.] zivajInuM evA pajavaNI. (3) vadha prakAranuM svarUpa ke jemAM jamaNe bhAga zivajIne ane DAbo adita vi. siM.] jenuM ardana karavAmAM AvyuM che tevuM, bhAga pArvatIjIne hoya tevuM ane pArvatIne dhAraNa karyo che jene pajavavAmAM AvyuM che tevuM te ziva-svarUpa ardha vi. [saM.] kaI paNa vastunA sarakhA be bhAgamAMnuM eka, ardha-niza strI. [saM.] madharAta aDadhuM. (2) na. aDadho bhAga ardha-paDita vi. [saM.] aDadhuM boleluM vAMceluM ardha-kAya 5. [saM.] dehane aDadhe bhAga ardhapatrI vi. siMka, paM.] aDadhI aDadhI cAra pAMkhavALAM ardha-kuMbha-kubha), 0meLe . + saM. + i o meLe'.1 jIvaDAMnA varganuM jIvaDuM, "hemiTera' cha cha varSe prayAga vagere nadI tIrthomAM maLatA hiMduone ardha-patha puM. [saM.] aDadho mArga gaMgAsnAna vagere nimittano meLe ardha-paghAsana na. [saM.] yuganAM AsanemAMnuM eka. (ga) ameLa vi. [+ saM. jaa] aDadhuM goLa, ardhavartulAkRti. ardha-paMcALa (5cALa) vi. [sau, + saM. prA] (lA.) (2) 5. goLa AkRtine aDadho bhAga, ardhavartuLa, "semi lagabhaga aDadhA bhAganuM ardha-paMDita (5hiData) 5. [sa.] ochuM bhaNelA-ardhadagdha sarkala'. (3) pRthvInA goLane ardho bhAga, hemi-phIara" ardhagoLAkAra vi. saM. 14-mannAra] aradhuM goLa, semi mANasa. (2) adhakacarA jJAnavALo mANasa sarkayulara' ardha-pAdAsana na. [saM.] pagamAMnAM AsanomAMnuM e nAmanuM eka Asana. (ga) ardha-gheluM (-gheluM) vi. [ + jue "veluM'.] aDadhuM gheluM, nahi ardha-pAradarzaka li. [saM.] pUruM pAradarzaka nahi tevuM gAMDuM nahi DAhyuM ardha-piSTa vi. [saM.] aDadhuM pIseluM ardha-cakra na. [saM.] aDadhuM vartuLa ardha-pRSTha na. [saM.] dareka pAnA ke kAgaLanI sapATIne aDadhA ardha-cakaghUha 5. [saM] aDadhA vartuLanA AkAramAM thatI bhAgane Ubhe hAMsi [Nika nahi tevI vigate vALuM sainI geThavaNI ardha-paurANika vi. [saM.] pUrI aitihAsika nahi-pUrI paurAardha-cavita che. [saM.] aDadhuM cAveluM ardha-pratimA strI. [saM.] keDathI uparanA bhAganA dehanuM bAvaluM ardha-caMdra (-candra) puM. [saM] caMdranA biMbane aDadho bhAga. ke citra, ardha-citra, basTa' (2) anunAsika uccAraNa batAvavA varNa uparanuM sabiMdu ardha-bekAra vi. [+ pho] para kAmadhaMdho na maLyo hoya tevuM nAnuM aDadhuM vartuLa. (vyA.) (3) (lA. bocIthI pakaDI dhakko ardha-bekArI strI. [+ phA.] ardhabekAranI dazA mAravA mATe hatheLIne aMgaThA ane tenI vacce karavAmAM ardha-bhagika vi. [saM.] aDadhA bhAgane lagatuM. (2) aDadhA Avato ardhavartulAkAra. [de (ke Apo ) (rU.pra.) bhAganuM hakkadAra bocI pakaDI kADhI mUkavuM. 0maLa (rU.pra.) e rIte ardhabhuta vi. [saM.] aDadhuM khAdheluM. (2) na. divasamAM rUkhasada maLavI, kADhI mukAvuM]. bene badale eka TANuM bhejana) karavuM e ardhacaMdra-kauMsa (ca) [+saM. + e kAMsa'.] ardha caMdranA ardha-meTala(La) (-maDala -La) na. [saM.] aDadhuM vartula AkAranA lekhanamAM banate kauMsa ' ' ardhamaMDhalAkAra (-bhaDalA.) puM, ardhamaMTalAkRti (-maNDalA-) ardhacaMdrAkAra (candrA) muM. [+ saM. mA-F], ardhacaMdrakRti strI. [+saM. cA-nAra, mA-ta ardha-goLa AkAra, (-candrA-) strI. A-Rtti] aDadhA caMdramAne AkAra. (2) semi-sarkayulara' vi. aDadhA caMdramAnA AkAranuM [rAmaNa, "basTa' ardhamAgadha na. si.] magadha dezanI bauddhonI mULa prAkRta ardha-citra na. [saM.] zarIranA uparanA aDadhA bhAganuM cita- bhASA, pAli. (saMjJA) ardha-cetana vi. saM.] avacetanAtmaka, adha-svabhAvAtmaka, ardhamAgadhI strI. [saM.] mahAvIra svAmIe magadha dezamAMnI avyakta mAnasamAM raheluM, "saSkaoNnziyasa' (ma.na.) pAlithI judA paDatA prakAranI je bhASAmAM dharmopadeza Apyo ardha-cetanA strI, [sa.] abodha svabhAva, avyakta-mAna- te prAkRta bhASA-prakAra. (saMjJA.) [samayanuM mApa sikatA, "sapleziyasanesa' (prA.vi.) ardha-mAtrA strI. [saM.] sva svaranA uccAraNanA aDadhA ardhajaratIya nyAya 5. [rsa.] aDadhuM A ane aDadhuM bIjuM ardha-mAtrika vi. [saM.] ardhI mAtrAnuM..(2) talanAM mukhya cha aMge e baMne vAta siddha hovA chatAM emAMnI eka ja vAta svI- mAMhenuM e nAmanuM eka. (saMgIta.) [pakhavADiyA saMbaMdhI kAravAmAM Ave e prakAranuM kArya, anizcitatA. (tarka) ardha-mAsika vi. saM.] aDadhA mahinAnuM, pakhavADika (2) ardha-tAlavya vi. [saM.] tALavAnI dhAra najIka pahoMcI jIbhathI ardha-mIlita vi. [saM.] aDadhuM mIMceluM Jain Education. International 2010_04
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ ardhana sara ka * ardha-mUrti 120 amIlita . si] keDathI uparane aDadho bhAga ghaDAya ardha-savRta (saMvRta) vi. [saM.] aDadhuM biDAyeluM (svarapoya tevuM bAvaluM ke citra, ardha-citra, ardha-pratimA, "basTa' cAraNa), ladhuprayatna kiMvA hasvathI paNa ochuM (svarAcAardha-rathI muM. [4] rathI karatAM ochA baLavALo ddho raNa) (bhA.). (rathamAM besI laDanAra) ardha-sAptAhika vi. [saM.] saptAha aThavADiyAmAM be vAratuM. ardha-vaka vi. [saM.] aDadhuM vAMkuM (2) na. saptAhamAM be vAra prasiddha thatuM sAmayika-vartamAnapatra ardha-vartula(La) na. [saM] vartulane aDadho bhAga, aDadhuM ardha-suptAvasthA strI. [+ saM. supta avasthA] ardhanidrAkuMDALuM, aDadhe, parigha, "semi-sarkala vALI sthiti, kAgAnIMdaranI dazA ardhavartulAkAra puM, ardhavartulAkRti strI. [+saM. cA-*ra, ardha-sUku vi. [+ juo "sUkuM.] aDadhuM lIluM (2) ma-kRti] ardhagoLAkAra, ardhamaMDalAkRti, 'semisarkala'. (2) aDadhuM bhInuM, DhAMbharavAyuM evA AkAranuM, "semi-sarkayulara' ardha-kuTa vi. [saM.] ardhacuta, purepara spaSTa nahi tevuM ardhavasa vi. [+saM. vaizna + gu. "" ta.] aDadhuM ughADuM ardha-svataMtra (-tanca) vi. [saM.] jene pUruM svAtaMtrya nathI dekhAya tevuM, pUrAM kapaDAM na paherela hoya tevuM na maLyuM tevuM, rAjAzAhI hovA chatAM prajA paNa rAjyataMtramAM ardhavANijyika vi. [saM.] kharekhara vepArane lagatuM na hotAM matAdhikAra bhegavI sahAyaka banI zake tevuM rAjya ke prajA) vepArane lagatuM che e khyAla ApatuM, "kUvAsikaeNmarziyala' ardha-svAtaMtrya (- ta5) na. [saM.] ardhasvataMtra prakAranI ardhavArSika vi. [saM.] cha-mAsika rAjyavyavasthA ardhavikasita vi. [3] aDadhuM vikaseluM, aDadhuM khaleluM ardhasvara chuM. [sa.] i-ujha- e prAcIna svaramAMthI ardha-virAma na. [saM., pR.]svAbhAvika rIte uccArAtI vANImAM vikasI Avela (ya-va-ra-la) caMnemAMne pratyeka vyaMjana, apavirAma karatAM vadhAre ane pUrNavirAma karatAM oche aMtaHstha vyaMjana, "semi-vela", (vyA.) virAma jyAM Ave tevA sthAne lekhanamAM mukavAmAM AvatuM ardha-hamatI vi. [ + jue "hakumata' + gu. 'I' ta...] jene cihana ";' (vyA.) mAtra dIvAnI hakka hoya tevuM te te rAjya) adhe vidyuta vi. siM] jene uccAra tadana pUrNa rIte paheLo ardha-hAra chuM. [saM.] kaMThamAM paheravAnuM eka ghareNuM, cesaTha na hoya tevuM, hasta vivRta. (nyA.) sera ke metIvALI mALA adhevIkSaNa na. [saM.] aDadhuM paDadhuM jevuM che, kaTAkSa-draSTi ardhAdhika vi. [ + saM. maftha] aDadhAthI thoDuM vadhAre. (2) avRkSAsana na(saM.1 yoganAM AsanomAMnuM e (lA.) bahAra nIkaLatuM, bAhyagALa, biMbAkAra, 'gibasa' nAmanuM eka Asana. (ga.) arvArdha vi. [+ , madhuM] aDadhAnuM paNa aDadhuM, pA bhAganuM ardha-vRta vi. [saM.] ardhagoLa, "semi-sarkayulara'. (ra) na. ardhA jue "aDadhAM." (dhaDiye) ardha vartaLa, semi-sarkala ardhAga (ardhA 8) na. [+ saM. ma] aDadhuM aMga. (2) ardha-vyakta vi. [saM.] aDadhuM phuTa. (2) aDadhuM dekhAtuM aDadhuM aMga jhalAI javAne roga, pakSAghAta, laka, ardha-vyaMjana (--jana) . [saM., na] na pUrNa svara ke na pUNe perelisisa'. (3) (lA.) patnI vyaMjana hoya tevA vyaMjana (ya-1 mukhyatve), ardhasvara ke agana (ardhAnA) strI. [+ saM. yA] patnI aMtaHstha vyaMjana, "semi- ke nanTa' ke 'semi-vela". (vyA.) a ga-vA ! [ saM. ma + gu. ' "], vAyu puM. [saM.]. ardha-vyAsa puM. siM] vyAsane aDadho bhAga, trijyA, pakSAghAta, lakavo, ardhA ga reDiyasa' ardhAza (ardhA 2) 5. [saM.] aDadhe aMza ke bhAga ardha-zata vi. [saM., na] pacAsa ardha vi. [+ gu. "u" ta.ka.] aDadhuM ardhazataka na. siM] pacAsanI saMkhyA. (2) aDadhI sadI ardha-zabAsana na. [saM.] paganAM AsanemAMnuM e nAmanuM akta vi. [+ saM. 3] aDadhuM kaheluM eka Asana. (ga) [eka Asana. (ga) apaeNkti strI. [+{. 3vata] aDadhuM vacana, bhAMgyuM tUTyuM vacana ardha-zalabhAsana na. siM.] yuganA AsanomAMnuM e nAmanuM eka vi. [+saM. 3], alpelvita vi. [ saM. ardha-zikSita vi. [sa.] aDadhuM paDadhuM keLavAyeluM sthata] aDadhuM UTheluM, ubhaDaka, adhUkaDuM ardha-satya na. siM] na pUruM sAcuM-na puruM khATuM. (2) vi. adaya puM. [+saM. ] sUrya ke caMdrane kSitija upara aDadhuM sAcuM thayelA aDadhA bhAgane udaya ardha-sama vi. ]i jenAM pahelAM bIje caraNothI trI- ardhodaya-parva na. [saM.] pauSa athavA mAgha mAsanI amAse cAthAM caraNa 1dAM mApanAM hoya tevI chaMda-jAtinuM. (paM) AvatA eka paganuM vrata (A amAse zravaNa nakSatra-2viardha-sarakArI vi. [+ jue "sarakArI.'] sarakArI ane prajA- vAra-vyatipAta hoya evo yuga), (ja.). kIya khAtAnuM saMmizra. (2) AMka na nAMdhAyela hoya tevuM adita vi. [+ saM. surata] aDadhuM UgeluM (kSitija upara (patravyavahAra), pramANamAM khAnagI rAhe thayeluM ke lakhAyeluM, sUrya-caMdra aDadhA UgelA dekhAya che evuM) Demi oNphiziyala [ enuM aDadhuM, "hApha evareja' a mIlIta vi. [ + ra, hamIti] aDadhuM udhADeluM, aDadhu ardha-sarerAza vi. [+juo "sarerAza'.] sarAsarI thatuM hoya UghaDeluM 2010_04
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ arpaNa arpaNu na. [saM.] mAnapUrvaka ApavAnI kriyA. (2) bheTabakSisa ApavAnI kriyA. (3) pAchuM soMpI devAnI ke havAle karI ApavAnI kriyA arpaNa-patra puM. [saM., na.], -trikA ii. [saM.] arpaNa karyAnA lekha. (ra) bakSisanAmuM apeluM sa. kri. [saM. ma, tatsama] arpaNa karavuM. (2) bheTaakSisa karavI. (3) (lA.) bhega Ave. arpAvuM karmaNi, avaLuM ke, sa.kri. avavuM, arkhAvuM jue 'arpavuM'mAM,, arpita vi. [saM.] arpaNa kareluM azruMda pu., na. [saM.] zarIranA koI bhAgamAM vA vagerene kAraNe leAhI ane mAMsanA vikArarUpe thatA gaDa. (2) raseALI. (3) na. dasa karoDanI saMkhyA. (4) puM. gujarAtanI uttara sarahada upara Avele pahADa, Abu parvata. (saMjJA.) arjudA strI [saM.] Abu parvatanI adhiSThAtrI devI, adhara devI. (saMjJA.) arbudAcala(--La) puM. [ + saM. maMcao] Abu parvata. (saMjJA.) arbudAraNya na. [+saM. maLyuM] Abu parvatamAM kAI sthaLe Avelu prAcIna vana-tIrtha. (saMjJA.) 121 arbhaka chuM., na. [saM., puM.] nAnuM bALaka, zizu abhaikI strI. [saM.] nAnI khALakI aryamA puM. [saM.] sUyaeNdeva. (2) pitRemAMnA mukhya pitRdeva. (3) uttarA-phAlgunI nakSatra. (jye|.) arthAt vi. [saM., samAsanA pUrva pada tarIke Ave che.] A bAjunuM, A samayanuM arza-kAla puM. [saM.] hAlanA samaya, Adhunika kAla arthAka-kAlika, azaMka-kAlIna vi. [saM.] hAlanA samayanuM Adhunika, sAMpratika arvAAlikatA, arvAlIna-tA zrI. [saM.] arvAcInatA, AdhunikatA [pacyuM rahetuM, viSayI arthA-srota vi. [ + saM. srotan na.] viSaya-sukhamAM racyuMarvAcIna vi. [saM.] Adhunika, hAlanuM, A samayanuM, sAMpratika arvAcIna-tA strI [saM.] AdhunikatA arvAcInI-kRta vi. [saM.] AjanA samayane anurUpa kareluM, 'meADarnAijhaDa' (na. la.) [harasa-masA artha huM., kha.va. [saM azaik, na.] gudAmAMnA masAnA roga, artha? puM. [ara.] Una kAMtavAnI takalI. (ra) chAparuM. (3) takhta, rAjagAdI. (4) muslima mAnyatA pramANe AThamuM svarga. (5) AsamAna. [para car3hA(-DhA)vavuM (rU.pra.) UMcI pAyarIe caDAvavuM. (ra) bahu vakhANa karavAM] aheMNu na., "NA strI. [saM.] saMmAna, Adara-purjA arhaNIya vi. [saM.] jue 'atyaM' ahaM (huM')ta (arhata(-ta) jue 'arahaMta'. ahita vi. [saM.] pUjeluM, pUjAyeluM, saMmAnita ahaM vi. [saM.] arhaNIya, pUjya, saMmAnanIya ala zrI. zaNagAra alaka huM. [saM.] mastakanA vALa. (3) mastaka uparanA vALanA samUha, ceTale _2010_04 alakha alakara zrI. [saM.. azrva (dhvani) (=nirAkAra)-brahmanA eka vizeSaNane uccAra] saMnyAsIo taraphathI alakSya brahmane uddezI uccAravAmAM AvatA udgAra, aleka, ahAleka alaka-laka kri. vi. [grA.] hAlaka-Dolaka, Amatema DaoNle ema [nRtta-prakAra alaka-dAMDI strI. vasAvA leAkAmAM lagna vakhate thatA eka vALanI laTa-sera alakanaMdA (-nandA) srI. [saM.] gaMgA nadInI eka mAturAAkhA -mathALanI zAkhA. (saMjJA.) dezAvara alaka-malaka puM. [jue 'malaka'-dvibhava.] dezavideza, dezaalaka-laTa strI. [+jue alaka.' + laTa.] mAthAnA [kabarI alaka-zreNi(-NI) strI [saM.] mAthAnA vALanI paTTI, veNI, alakA zrI. [sa.] kuberanI nagarI, alakApurI. (saMjJA.) alakAdhipa, alakAdhIza huM. [+ saM. maSiva, mIrA] alakApurInA svAmI-rAjA, kubera bhaMDArI alakApurI strI. [saM.] jue 'alakA'. (saMjJA.) alakAba puM. [ara. alkA 'lakam'nuM ba. va.] khitAba, ilakAba alakAbharaNu na. [saM. maru + mAmaLa] mAthAnA vALa-ceTalAmAM bharAvAtuM ghareNuM, cAka. (2) ceATalAne zaNagAra-phUlanI veNI vagere alakAvatI strI. [saM.] jue 'alakApurI.' (saMjJA.) alakAvali(lI,-Li,LI) zrI [sa ma + mAruM, hI] mAthAnA vALanI laTanI hAra alakeza,-zvara puM. [saM. mahA + pheza, ma] kubera bhaMDArI alaksa, 03 puM. [saM.] pUrva lAkhamAMthI banAvavAmAM AvatA pravAhI padArtha,. aLatA hatA tevA strIonA hAthapaga tathA heTha ane nakha raMgavA mATenA [AcaraNa vinAnuM a-lakSaNa vi. [saM.] lakSaNa ke nizAna vinAnuM, (ra) sArA a-lakSita vi. [saM.] dhyAnamAM na AveluM. (ra) jevuM kAI nizAna paNa jovA maLyuM nathI tevuM a-lakSmI strI. [saM.] lakSmInA abhAva, garIbAI, daridratA, (ra) kharAba prakAranI dravya-saMpatti a-lakSya vi. [saM.] dhyAnamAM na Ave tevuM, ajJeya, adazya, ageAcara. (2) nizAnI na jaNAya tevuM, nirAkAra alakSya-gati vi. [saM.] jenI hilacAlanA khyAla na Ave tevuM alakSya-lakSya na. [saM,] alakSya chatAM je jJAnathI dekhAya tevuM che te brahma. (vedAMta.) alakSya-vAda puM, [saM.] brahmanA kadI ja kaze! khyAla nathI AvatA e prakAranA mata-siddhAMta alakSyavAdI vi. [saM, puM.] brahmanA kadI ja khyAla na AvI zake tevA siddhAMtamA mAnanAruM, alakhavAdI alakha zrI. saM azrva (dhvani) puM. (=nirAkAra)--brahmanA eka vizeSaNa-nA uccAra] aleka, ahAleka. (2) (lA.) zrI. vizALa saMpatti. (3) ta. brahma. [jagAvavI (rU. pra.) 'alakha'nI dhUna lagAvavI. (2) ahA-leka' eve ela uccArI bhIkha mAgavI (khAsa karI geAsAMI saMnyAsIe ane khAvA kare che.)]
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ alakhata alakhata zrI. apAra saMpatti, khAne alakhadhAma na. [+ saM. ] brahmadhAma alakhadhArI vi. [+ saM., puM.] alakha-paMtha eTale ke gArakhapaMthanuM anuyAyI 12 alakha-dhUna(-nI) strI. [+jue bna', ane saM. vRttinA sAye 'dhUnI'.] parabrahmanA 'alakha' nAmanuM satata uccAraNa alakha-nAmI vi. jue 'alakha-dhArI'. alakha-niraMjana (--nira-jjana) puM. [+saM. nAina, vi. ] nirguNa parabrahma. (vedAMta.) alakha-paMtha (-pantha) [+jue paMtha-'] alakha-mArga alakha-puruSa puM. [+ saM. ] parabrahma. (2) jIvAtmA alakha-matI strI, [+jue 'mastI'.] brahmane parama AnaMda alakhamArga puM. [ + saM. ] alakha-paMtha, gerakhanAthanA paMtha alakhalavuM a. kri. [ravA.] khaLabhaLavuM. alakhalAnuM bhAve, kri alakhalAvavuM che., sa.kri. alakhalAvavuM, alakhalAyuM jue 'alakhalavuM'mAM. alakha-vAda puM. [ + saM. ] brahma alakSya che evuM mAnavAne mata-ziddhAMta, nirAkAravAda alakhavAdI vi. [+saM., puM. ] alakhavAdamAM mAnanAruM alakhAI zrI. maraNa samayanI jhaMkhanA alaga kri.vi. [ +saM. manam > prA-mA~-> apa. avaLu] joDAyeluM na hoya e rIte, juduM, chUchyuM. (2) che, jarA dUra (aDe nahi ema) alagarTa na. ALa, AreApa alagata zrI. [ara. al -gar 6] agatya, jarUra. (2) vi. agatyanuM, jarUranuM. (3) saheja thADuM. [nI vAta (rU.pra.) vAtamAMthI nIkaLatI vAta alaga-tA strI. [4 'alaga' + saM., ta.pra.] alagapaNuM alagatA-vAda puM, [ + saM. ] nabhaLatAM judA ja rahevAnuM valaNa dharAvavAmAM Ave evA mata-siddhAMta alagatAvAdI vi. [ + saM. vADhI, puM. ] alagatAvAdamAM mAnanAruM, 'sereTisTa' ala-galeATiyuM na. gulAMTa, geDhImaDuM, alagaeNATiyuM alaga-rAhaka vi., puM. [ + saM. ] uSNatA ke vIjaLInA pravAhane judA pADI dArI laI janAra padArtha. (vi.) alagArI strI. [tI. agAr = jhaDapI kUca] hAra, paMkti. (2) mAna-maratA, mAbheA. (3) kAma-dhaMdhA alagArI vi. [+ gu. 'I' ta. pra. ] masta, madamAtuM. (ra) manasvI, svacchaMdI. (3) zekhIna alagAvavuM sa. kri. vaLagADavuM. (ra) laTakAvavuM, caDAvavuM. (3) UMcakavuM vidyA, 'phAikolojI' alagA-vidyA strI. [aspaSTa + saM.] dariyAI cheADa saMbaMdhI alaguMjA(--jhA), alagaiAjA(-jhA) na. [ara. aljhA] eka prakAranI vAMsaLI, zaraNAI jevuM meDhethI vagADavAnuM eka vAgha ala-geTiyuM jue ala-galeATiyuM'. alagna vi. [saM.] nahi vaLageluM, nahi cATeluM, alaga anyaghu vi. [saM,] nAnuM nahi tevuM. (ra) (lA.) gaMbhIra. (3) gauravavALuM _2010_04 alamasta ala("La)cha (cha), alachI zrI, [sa. amo > prA. maI] lakSmI-samRddhinA abhAva, garIbAI, nirdhanatA. (2) (lA.) phUvaDa strI anvaja vi. [sa. a-na] jue 'a-laja ' ala puM. AturatA, utkaMThA a-laja vi. [saM.] lA vinAnuM, nirlajja, bezarama alaDha (alaDa) vi. [sara ara. alaklR = TaMTAkhAra ] jue alaDa'. [allaDAI.' alAI ( aHlaDAI ) . [ + gu, * AI ' ta. pra.] jue alata (5) zrI. ekabIjA sAthe sAMdha karavA mATe paththaranI dhAra upara karavAmAM AvelI dhImI alanAra zirA strI. [ara. anAra =TacalI AMgaLI taraphanA lAMkhA hADakAne lagatuM + saM.] anAmikA ane TacalI AMgaLI vaccenI raga alapa-7("4)lapa kri.vi. upara-Tapake, upara uparathI alapala na. Acara-kcara, kAcuM-kAruM, paracUraNa khAvAnuM alapavuM sa.kri. [saM. mahaq ] jue 'AlApaNuM.' alapAvuM karmANa., kri. alapAI sI. [grA.] asukha, becenI alapAkA na. [spe. eNpAkA] dakSiNa amerikAnA eka jAnavaranuM Una. (ra) e UnamAMthI banAveluM eka kApaDa alapAvuM jue alapavuM'mAM. alapAvuMO akri. chupAvuM. (2) nArA pAmavuM alakA yuM. [ara.ak abA] bAMya vagarane AgaLathI khulle jhabhbhA, phakIranI bAya vagaranI kaphanI alAu ve. [ / . Alphh ] nakAmuM, phAlatuM. (2) aDaphAuM, raDu, rakhaDu ['alaphA'. ayaphI strI. [jue 'alakA' + gu. 'I ' svArthe ta. pra.] jue alakhata (-tta, hattA, -ttAM) kri.vi. [ara. amattabh] khacita, niHsaMdeha, jarUra alakhala vi. [ravA.] DhaMgadhaDA vinAnuM, game tevuM, helamela alakhuM(-LyuM) vi. saM{7mya-> prA. mamma(sau.)] (lA.) salakhyuM nahi tevuM, adharuM, muzkela, kapara alakheluM vi. [ara, avayyArAntanI bakSisa vaheMcanAra] udAra, paropakArI. (2) varaNAgiyuM. (3) phAMkaDuM, kaDuM, dekhAvaDuM [(padyamAM.) alabelahuM vi. [ + 3. Da' svArthe ta.pra.] alabeluM, adkhya vi. [saM.] nahi maLeluM, nahi meLaveluM, aprApta alakhyuM ja ' alakhuM.' a-labhya vi. [saM.] maLI ke meLavI na zakAya tevuM alabhya-lAbha puM. [saM.] na thaI zake tevI prApti. (2) muzkelIthI maLI zake tevA phAyadA teTaluM, paratuM alam kri.vi. [saM.] khasa, hAMu, khAmeAza. (ra) joiye alama puM. [ara. Alima'nuM ba,1. ulamA, vidvAne] vidvAna. (2) moharamanA saraghasamAM upADAtA hasana ane husenanA bhAlAvALA jha MDA. (3) (lA.) jhaMDA, vAvaTA alamasta vi. [ara.al + phA. A urdU mAM ghaDAyelA zabda] atti masta, madamAtuM. (ra) mahtva jevuM puSTa ane jorAva
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ alamastI 123 a-laMdhana alamastI, stAI strI. [ + gu. "I'.AI' ta.pra.] alamasta hovApaNuM alamArI strI. picuM. Amarie, AmArio] kabATa. (2) bhIMtanuM kabATa, tAvuM, hATiyuM. (3) aneka khAnAMvALI ghaDI ke chAjalI (dIvAlamAM lagADelI) alamolA (alamelA) 5. [ara, ala kavala ] vaDe hAkema, suo, (2) dakSiNa gujarAtanA sArasvata brAhmaNonI eka aTaka ane ene puruSa. (saMjJA.) arka . [] haDakAye kutare. (2) eka vanaspati, gheLo AkaDo ala-viSa na. [saM.] haDakAyA kUtarAnuM jhera alagarda na. e nAmanuM eka nakSatra, "hAITrasa" alala-Tapu juo "alelaTapu'. a-lavaNa vi. [saM. jemAM mIThuM nathI nAkhyuM tevuM, aloNuM, meLuM a-lavaNa juo "alavAna'. alavala zrI. [2vA.] Ija, AMca, harakata, (2) muzkelI alavalI strI, UdhaInA jAtanuM eka jIvaDuM alavAI vi, sI, eka ke be mAsanA baccAvALo gAya bheMsa vagere [UnanI zAla, kAmaLI alavAna na. [ara. lava'nuM ba.va.raMge. uMmAM-] kera vinAnI alavidA strI. [ara. ahiyadAa] cheDalI vidAya, halI salAma. (2) ramajAnane chello zukravAra alavIluM vi. AravItaDuM [(2) vaDatuM alavuM vi. (sa. mA-fia->prA. mA-vima-] bakavATa karatuM. alasara vi. ati suMdara, alabeluM ala . eka vanaspati ala-ka(-ca)la . [jao "kala' (kale) dvirbhAva.] paraNavA AvelA varane varoDe caDatAM pahelAM kanyApakSa taraphathI mokalAtA khAdya padArtha, kale alasa vi. [saM.] ALasathI bhareluM, ALasu, susta. (2) dhIruM, maMda. (3) Udha bhareluM alasa.gati strI. [.] dhImI.ane susta cAla. (2) vi. dhImI ane susta cAlavALuM alasa-gamanA vi, strI. [saM.] dhImI ane susta cAle cAlatI strI alasatA strI. [saM.] ALasupaNuM, ALasa ala-mati sI. [4] maMda buddhi. (2) vi. maMda ane susta buddhivALuM [gokaLagAya alasA vi., strI, [.] ALasu strI. (2) eka vanaspati. (3) alasANuM vi. [e "ALasavuM-A ja.gu. nuM bhU. 5] ALasa pAmeluM (2) (lA.) kesathI bharAyeluM alakSaNa vi. [e. atraH + lakSam] AMkhamAM ALasa heya tevuM, taMdrALu a-vahetuM (ale tuM) jue "aletuM." alaMkaraNa (ala raNa) na. [saM] zaNagAravAnI kriyA, (2) ke zaNagAra, bhUSaNa, dhareNuM. (3) zebhA alaMkAra (alara) puM. [saM] zaNagAra. (2) ghareNuM, AbhUSaNa. (3) tAna ke AlApamAM vaparAtI svaranI judI judI jAtanI gUMthaNI. (saMgIta.) (4) zabda ane athenI camakRtivALI racanA, kAvyasAhityanI zobhA. (ene "zabdAlaMkAra ane "arthAlaMkAra' evA be bheda che, je pratyekanA anekAneka bheda saMskRta kAvyazAstranA bhinna bhinna graMthomAM apAyA che.) (kAvya.) alaMkAra-kalA(-LA) (alagora-) zrI. [saM.] bejora kaLAemAMnI eka (zabhA'ne lagatI) alaMkAra-kAmukatA (alara-) strI. [saM.] koI paNa padArthamAM "jIva' che evuM Aje paNa karI enA tarapha Adara ke cIDanI mane vRtti, javAre paNa-vAda, "kaeNTizijhama' (bhU. go.) alaMkAra-gRha (alag Ara-) [sa, pR., na.] jyAM dehanI zobhA ane alaMkRti karavAnI hoya tevuM makAna alaMkAra-doSa (ala !Ara-) pR[saM] kAvyazAstrane alaMkAranAM lakSaNathI te te alaMkAramAM ja kAMI AvI jatAM gaNAtA doSa. (kAvya) [bhUti kareluM, zaNagAreluM alaMkAra-maMDita (alAra-mahiData) vi. [saM.] AbhUSaNothI alaMkAravuM (ala$ ra-) vi. [sa, tatsama nA. dhA]i sAruM dekhAya tevuM rUpa ApavuM, zaNagAravuM alaMkArazAstra (ala$ 2-) na. [4] jemAM beu prakAranA alaMkAranAM lakSaNa ane udAharaNa (lo) ApI svarUpa vize carcA-vicAraNA karavAmAM AvI hoya tevuM kAvyazAstra alaMkAra-zAstrI (ala chuM ra-) vi., pR. [, .] kAvyazAstranA alaMkAranuM jJAna dharAvanAra alaMkArita (ala phurita) vi. [saM.] jene alaMkAra karavAmAM AvyuM che tevuM. (2) je gadyapadyamAM kAvyanA alaMkAra vaNI levAmAM AvyA che tevuM alaMkArI (alagI ) vi. [se, muM.] alaMkAravALuM ala-kArya (ala$ rya) vi. [saM] zaNagAravA jevuM alaMkRta (alaka kRta) vi. [saM.1 zaNagAreluM. (2) kavitAnA alaMkArevALuM [alaMkAranI zobhA alaMkRti (alaka kRti) strI. [saM.] zaNagAra-kriyA. (2) kAvyanA alaMga (ala) puM. khetaramAM pANI mekavavAnI sAMkaDI khulI nALa, .i [052 (2. pra.) teyArI upara. 0 5ra AvavuM (2. pra.) gusse thavuM] alaMga (alaya) sI, DInI RtudazA. [0 5ra AvavuM (rU. pra.) gheDanuM ThANe AvavuM, ghoDIne nara-gheDAnI kAmanA thavI] [vaLage nahiM ema, (3) bahu moTuM alaMga (ala) dili. alaga, 6 (2) cheTe, dara, lAge alaMga-chalaMga (alachala) kri. vi. [juo 'kalaMgane dvibhava. (su)] vagara Teke ke AdhAre, adhara alaMga-phalaMga (ala-phala) na. [juo "pharlaMga"ne dvibhava. (grA.)] UMTa ['alagAra."] lAMbI hAra, laMgAra alaMgara(-La) (alajhara,-LI strI, [[ka. agAra, juo alaMge-balage (alagebalage) kri. vi. [ie "balaMgane dvirbhAva.] lAila, eLe cheLe alaMghana (-lAIna) na. [saM.] nahi oLaMgavApaNuM. (2) rAgamAMnA amuka varane AlApamAM vadhAre pramANamAM levAnI kriyA. (saMgIta.) 21 2010_04
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ J alaMdhanIya 124 alA(-LA) alaMghanIya (-lanIya) vi. [saM.] oLaMgI na zakAya tevuM, alAta-vAyu puM. [sa.] kAlasAmAMthI nIkaLate gaeNsa, kelaalaMdhya uthApeluM gesa' avaMghita -lakAta) 3. (saM.1 nahi eLageluM. (2) nahi alatina paM. rAtA raMgane eka rAsAyaNika padArtha a-saMdhyA -laya) vi. [saM.].nahi oLaMgavA jevuM, (2) nahi "e-1sIna' (ra.vi.) uthApavA jevuM alAda vi. [ara. "ala' = ati takarArI, kajiyAkhera] alaMdhyatama vi. (-la$tha-) [saM.] bilakula oLaMgI ke uthApI (lA.) nirdhana, dIna, rAMka na zakAya tevuM a-lAdhiyuM na. (saM. ma-zradha>prA. ma-zraddha- + gu. "yuM" bhU, ka] alabata (-la - jI. [saM.] nahi oLaMgavAnI ke [sau.] (lA.) naThArI jaNataranuM, halakI olAdanuM (artha uthApavAnI sthiti tiraskArane che.) a-laMpaTa (lampaTa) vi. [sa.] laMpaTa-labADa nahi tevuM alAna na. [saM. sArAna] hAthI bAMdhavAno khAMbhoraDuM-sAMkaLa. a-laMba (lamba) vi. [sa.] lAMbuM nahi tevuM, madhyama mApanuM. (2) beDI. (3) vele caDAvavA mATe kheDeluM lAkaDuM alAla vi. vAMkA ke trAMsA paga paDe evI cAlanuM alaMbA (lakhA) chuM. saM.] bilADInA Tepa, mIMdaDInI baLI alA-balA strI. [ara. "balA'nuM gu.mAM dvirbhAva-rUpI (lA.) alaM-buddhi (alabuddhi) zrI. [saM.] che teTaluM basa che ema jhoDa-jhapATa, naDatara. (2) pIDA, upAdhi, kaSTa, (3) saMkaTa, mAnavAnI vRtti, saMtApa. (2) vi. saMtoSI vidana alAstrI . [ara.] sukhasamRddhi, AbAdI. (2) subhAgya alAbAsTara chuM. [e. elaeNsTara] ramakaDAM dAbaDA vagere alA? juo "alA-balA', [keTe vaLagavI (rU. pra.) banAvavAnA kAmamAM Avate eka kiMmatI paththara sAruM karavA jatAM narasuM thayuM alAbu(-) na. [saM., strI.] tuMbaDuM alAI vi. [o "ahalA'>alA + gu. AI ' ta. pra.] alAbu(bu)-pAtra na. [sa.] saMnyAsInuM tuMbIpAtra allAhane lagatuM, khudA ke paramAtmA saMbaMdhI. (2) (lA.) alAbu-ba-vINa strI. saM.] baDAnI banAvelI bIna niSkapaTI, bheLuM, avikArI. (3) lAcAra, anAtha. [0 gAvaDI alAbu(-)-sAraMgI strI. [+ juo "sAraMgI'.] vINAthI (2. pra.) rAMkaDuM mANasa. puruSa (rU. pra.) devatAI AdamI. judI jAtanuM thoDA tAravALuM eka taMtuvAdya (2) bheLo AdamI]. alAbelI ke.pra. ['alA belIrakSaka che' e bhAva vyakta alAu vi. [juo "alAyaduM '] nirALuM, IlAya, karanAra udagAra] musalamAne judA paDatI veLA uccAre che (2) bahAranuM, parAyuM, ajANyuM te udagAra [nukasAna alA-kRmi na. [juo alA+ rasa, muM.] sutari jIvaDe. a-lAbha 5. si.] lAbhane abhAva. (2) kheTa, hAni, ila-varma' alAbhakara vi. siM] khaTa karanAra, geraphAyado karanAra . alAke- 6) jeo "ilAke." (2) hAnikAraka alAkha jao alAko.", alAmata na. [ara.] edhANI, nizAna, cihana alAkhe puM, [sa. amirs] abhilASa, prabaLa IrachA alAmAM na, phikkA lIlA raMganAM pAMdaDAM ane pILA raMganAM a-lAkSaNika vi. saM.] lAkSaNika nahiM tevuM, bIjI vastuthI meTAM suMdara phUlavALuM eka jhADa juduM pADanAra khAsa guNa ke lakSaNa vinAnuM a-lAyaka che. [+ juo 'lAyaka'.] nAlAyaka, ayogya, a-lAghava na. siM.] lAghavane abhAva, vistAra (zailIne eka daSa). (2) (lA.) gaurava, meTAI alAyacI strI, si. ghaTyA, lA. alAcI] mukhavAsa-saurabha alAcI strI, eka jAtanI DAMgara vagere mATe vaparAtA nAnA DeDavAnI eka jAta, elacI. alANavuM a.ki. UMTanuM barADavuM, gAMgaravuM [alAyuM tyAre (2) (lA.) elacInA ghATanI sUtarasALanA karatAM UMcI palAyuM (rU.pra.) jema jema mANasa vadhAre babaDe tema cAkhAnI eka jAta tema ene vadhAre dabAvavAmAM Ave.] alAya' chuM[sa. hA, phA. alAyacaha] elacInA DeDAthI alANuM-phalANuM vi. [ja e "phalANuM dvirbhAva.] A meTA DeDAnA e eka bIjo prakAra. (2) (lA.) cAkhAnI ane e, amuka tamuka elacI'nA prakAranI meTA dANAnI jAta alAyAMkhalANyAM na., ba.va. [sau] hiMduomAM jAnane alAya puM. [tukI. alAha] dhArIvALuM be raMganuM eka utAre AyA pachI lagna-muhUrta pahelAM beu bAjunI strIo kApaDa. (2) (gu.mAM) eka jAtanuM garama sutarAu kApaDa dIvaDA laI aDadhe mArge maLe ane tyAM vara-kanyAnAM lagna- alA(-LA)o chuM. AkhalA khaMTane e oLakhAya e mATe samayanAM paheravAnAM vastronI pherabadalI karavAmAM Ave-e paTha paDakhe karavAmAM Avate trizuLa jevo Ake. (2) koI vidhi paNa rakama pUrNa che AnA pAI ke dazAMza paddhatimAM paisA alAta na. [1] UMbADiyuM. raNuM, (2) mazAla nathI - e batAvavA jamaNI bAju vALI levAmAM AvatA alAta-cakra na. [sa.] cakkara cakakara pheravavAmAM AvatuM Ubhe ardhacaMdra '', eALA. (3) evuM ardhavartula. (4) UMbADiyuM. (2) enAthI thatuM vartuLa (lA.) mAtelA sAMDha 2010_04
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ alAra alakhaDuM alAra1 strI. (tukA, algAr = jhaDapI sU] hAra, paMkti, aliyA, aliyAnI vi. [ara. + qA, alavI' = hajarata meAhammada pegaMbaranA pitarAI bhAI ane jamAI ceAthA khalIphA alInA vaMzanA ane anuyAyIe dAudI vaheArA--te alicAnI"] dAudI vaheArAnA paMthanuM. (2) (lA.) UMcA khAnadAnanuM ali-yutha na. [saM.] jue 'ali kula.' ali-ruta na., ali-virAva puM., ali-viruta na. [saM.] bhramarAnA guMjArava ali-saMkula (-sarkula) vi. [saM.] bhramarAthI bharapUra a-liMga (--li) vi. [saM.], aliMgI (-liga) [sa., puM.] liMga-srIpuruSa ke nara--mAdAnAM kudaratI cihanA vinAnuM, 'eNseksyuala.' (2) zarIra vinAnuM. (3) (lA.) na., puM. niraMjana nirAkAra parabrahma-paramAtmA alagAra, laMgAra, lAra alAraOM na. kamADa a-lAlacu vi. [ + jue 'lAlacu',] lAlacu nahi tevuM, lAlaca vagaranuM, niHspRha alAyaduM(-dhuM) jue 'alAhiduM.' alAva puM. [phA.] baLatA agni (u.ta. meAharamane aMge AsapAsa nAcavA mATe saLagAvelA agni). (ra) ThaMDI dUra karavA karavAmAM AvatuM tApaNuM alAvaDA-veDhA puM., kha.va. [jue alAvaDuM + 'veDA'.] alAvaThuM karavAnI Teva alAvatAM-khera vi. [jue 'alAvaDuM + phA. pratya] alAvaDuM karavAnI TevavALuM alADiyuM alAvaDuM, alAvaDAMkhera jue 'alAvaDuM' + gu.' thayuM' ta.pra] alAvaDuM vi.saM. bApaja>prA. mA-jAvakra-] vagara khAlAvye vacce bAlanAruM, deADhaDAhyuM. (2) sAcuM ja karanAra. (3) khuzAmatakheAra. (4) cUgalIkhera, cADiyuM, (5) na. vagara bAlAvye vacce khelavuM e, dADhaDahApaNa. (6) (lA.) sAcuM, AghApAchI. (7) khuzAmata. (8) cADIcUgalI alAvavuM ju AlavuM'mAM. alAvA ubha. [ara. ilAvaha] uparAMta, sivAya. (2) vaLI, temaja alANuM jue 'AlavuM'mAM. alAhiMduM vi. [ara, alAhilDa] alaga, juduM, alAyaduM, nirALuM, nAkhuM, bina. (2) (lA.).bahAranuM, parAyuM. (3) ajANyuM ali, lI huM. [saMmatti ane mahina=mahI beu] bhramara, bhamarA. ali-kula (-La) na. [saM.] bhamarAenuM ToLuM, bhramara-saha a-likhita vi. [saM.] likhita - lakheluM na hoya tevuM. (2) lakheluM na hoya chatAM baMne pakSe lakheluM gaNI svIkArelu ali-traNa puM. [saM.] "e 'ali-kula.' ali-jihvA strI. [saM.] gaLAmAMnA kAkaDA, paDachala alijihvA-chedana na. [saM.] kAkaDA kApavAnI kriyA, kAkaDAnuM oparezana' ali-jhaMkAra (-jhaYAra) puM. [saM.] bhramarAneA guMjArava alinI strI, saM, mahin + ] bhramaronuM ToLu ali-paMkti (-pakti), ali-mAlA(-LA) strI, [saM.] bhramarAnI hAra kha-lipijJa vi. [saM.] lipi ukelatAM na AvaDe tevuM. (2) lakheluM vAMcatAM na AvaDe tevuM, abhaNa a-lipta vi. [saM.] kharaDAyeluM na hoya - lIMpAyeluM na hoya tevuM. (2) (lA.) pAsa na lAgyuM hoya tevuM. (3) nahiM saMDovAyeluM. (4) anAsakta, niSkAma khalipta-tA zrI., -tva na. [saM.] alipta hAvApaNuM khali(-le) puM. [ara. alek] semeTika lipienA pahele mULAkSara - - a'kAranA pratinidhi. (2) (lA.) AraMbha, zarUAta. (3) AralanI vAta _2010_04 125 aliMda (alinda) puM. [saM.] bAraNAnI bahArane aDIne AveluM eTaleA ke paDathAra, (2) khAraNAnI aMdaranI parasALa aliMda-mArga (alinda-) puM. [saM.] baMgalAnA daravAjA AgaLanI ArakAMvALI jagyA aladI (alindI) srI. [ + gu. I" srI. pratyaya] nAnA eTale, eTalI aliba (-limba) puM. saM. vanaspatinA eka varga, 'phaMgasa' alI jue 'ali,-lI'. alI3 ke.pra. [saM. TMaa > apa, pheoi] sahIpaNIemAM saMmeAdhanAtmaka ebIjIne uddezI karavAmAM AvatA udgAra alI puM. [ara.] hajarata mehamada pegaMbaranA pitarAI bhAI ane jamAI ceAthA khalIphAnuM nAma (ismAilI kheAjA emane IzvarI dasame| avatAra mAne che.) (saMjJA.) alIka vi. [saM.] apriya, aNagamatuM. (2) asatya, ja huM, DhAMga bhareluM. (3) asabhya. (4) na. apriya. (2) mAnasika duHkha alIka-tA strI. [saM.] alIkapaNuM alIbatto puM. [grA.] kazuM ja nahi e alI re alI strI. khALakAnI e nAmanI eka ramata alIla vi. [ara.] bImAra, mAMduM, nabaLI tabiyatanuM, rAgI alIlakha vi. zu A le lAkha = uThAva lAkhA' evA udagAramAMthI] (lA.) asaMkhya, bezumAra, saMkhyAbaMdha ahIMnuM vi. [cA.] avanavI ze|bhAvALuM a1 strI. eka jAtanI kaMdavALI vanaspati, aLavI aNu zrI. nAnI leATI, kaLasalI alake phere kra. vi. [grA, + jue 'pherA'. sA.vi., e. va.] Aluke ke, A kere, A vAra, A samaye a-luksamAsa puM. [saM, 'luk'= lepa] jemAM pUrvapadanA vibhakti-pratyayane leApa nathI thatA tevA tatpuruSa ke bahutrIhi samAsa. (nyA.) ala(-la,-le)khaDuM na. aLavInI gAMTha atrupta vi. [saM.] lepa pAmya-adRzya thayuM nathI tevuM, lepa ke adrazya karyuM nathI tevuM aNu-phere jue aluke phere.' andhuSa vi. [x.] nahi leAbhAyeluM, niAbha alakhaDuM ja 'anukhaDuM'.
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ al(-leA)NA-vrata ala (-leA)NAvrata na. [jue 'alUNuM' + saM.] mIThuM nAkhelA padArtha na khAvAnuM (caitra mAsanuM ke evuM) vrata allR (-leA)NAM na., kha, va. [4e 'alUNuM',] alaNA-vrata ala (le)lyuM?' vi. [saM. maLaLa > prA. masaLama-] (jemAM lavaNa-mIThuM khAvAmAM nathI AvatuM tevuM (caitra mahinAmAM khAsa 126 karI karavAmAM AvatuM vrata) ala(le)NuM vi. [saM. mAvaLa-> prA. mA35zna-] phI, udAsa. (3) badasUrata alaphA puM. [ara.] varSAsana asUra vi. [grA.] zakti vinAnuM, namaLuM. (2) (lA.) bheLuM, niSkapaTI. (3) teAkAnI alarAI zrI. [+ gu. 'AI' ta. pra.] taphAna, ALavItarAI. (2) utAvaLa ala vi. [ + gu, " svArthe ta.pra.] teAphAnI ale jue ahAleka.' alekarai na, [tukI. = sIdhe raste, ara. alAkah = saMbhALavuM, sIdhuM rAkhavuM] sukAna sIdhuM rAkhIne hakAranuM e aleka giranArI ke,pra. jue 'ahAleka giranArI.' aleka(kha)ruM vi. [sau.] rItabhAta vinAnuM, kAmakAjamAM DhaMgadhaDA vinAnuM. (2) bedarakAra alekiyA jue 'ahAlekiyA.' a-lekha vi. [saM.] lekha vinAnuM. (2) lekhyA vinAnuM, apAra. (3) na lakhavA jevuM alekharuM "A alekaruM', a-lekhuM vi. [+jue 'lekhuM'.] lekhA vinAnuM, nakAmuM, aphaLa a-lekhe kri. vi. [+ 3, e' sA. vi., pra.] gaNI na zakAya e rIte. (2)lA.) eLe, nakAmuM ale-khela kri. vi. [grA,] jue Alekhele'. alece jue alAyaceA'. ale(s,-)vuM . kri. ALeTavuM. (2) aDhelIne ArAma karavA. aleTA(-DhA,-hA)vuM bhAve,, kri. aleTA(-nA,-DhA)vavuM pre., sa. kri. [4)vuM'mAM, aleTA(-DhA,-DhA)vavuM, aleTa(hA,-DhA)vuM jue aleTa(-Da, aleDI strI. eka jAtanA vanaspati-cheDa, alethI, adhelI alevuM jue aleTavuM.' aleDhAnuM bhAve., kri. aleDhAvavuM pre., sa.kra. aleDhAvavuM, aleDhAvuM jue 'alevuM'mAM. aleNAM-bhAva puM. [ ja 'a-leNuM' + saM.] pUrva janmanA RNane lIdhe lAbha na maLe athavA nukasAna thAya evA saMbaMdha a-leNuMna. [+e leNuM'.] leNAnA abhAva aletAI zrI. (Ale> [juA 'a-letuM' + gu. 'AI' ta, pra, aletApaNuM. (2) beparavAI, bedarakArI aletuM (aHletuM) vi. [ + saM. *hamat-> prA. ta-va.kR. > . gu. lihita-] aNasamajhu, duniyAdArIthI bina mAhitagAra, haletuM alethI jue aleDI,'. aledI na. eka jAtanuM vRkSa alepa vi. [saM.] jue 'alipta.' _2010_04 alAlI aleka jue 'alika.' alela ni. [hi.] bedarakAra, (ra) avicArI alela-Tappu vi. [jue 'alela' dvArA.] cheAkaramatiyuM. (2) reDhiyALa. (3) gappIdAsa, gapeDaiiyuM, gapATiyuM alela kri.vi. [ + gu. e' sA.vi., pra.] (lA.) Azare, aTakaLe, aMdAje alela-megarA puM. [+jue 'megarA'.] (lA.) meDha caDAveluM, cibAvaluM alela-hisAba puM. [+ ja A hisAba'.] aDasaTTe karavAmAM Avele hisAba alelAM kri.vi. [grA.] harAmanuM, hakka karyAM vagaranuM a-lezya vi. [saM.], "zI vi. leyA-laukika baMdhana vinAnuM, muktAtmA. (jaina.) alaiyAM balaiyAMna., kha.va. [ara. 'khalA.' gu. dvirbhAva pAmelA rUpa dvArA tamArI khalA lauM' e bhAve levAmAM AvatAM evAraNAM alaiyA bilAvala (aHlaiyA-) puM. [+jue 'khilAvala'.] badhA zuddha svaravALA savAranA eka rAga, zuddha bilAvala. (saMgIta.) ale ke pra, [A le'nuM TUMkuM rUpa'] meAI dAMDiyAnI ramatamAM vaparAtA udagAra ale? ke.pra. [aM. elAu] TelikAna karatI veLA zuM kaheA che' kahe' e bhAva batAvatA uddagAra, haleA a-leka huM. [saM.] leAka-duniyA sivAyanA meAkSagAmIonA pradeza, AkAza ( paramANu vagere rahita pradeza). (jaina.) aleka-sAmAnya vi. [saM.] asAmAnya, asAdhAraNa aleAkAkAza na, [+ saM. mALA ] traNe lokanI bahAranA anaMta AkAzanA pradeza. (jaina.) a-lekita li. [saM.] nahi joyeluM a-leAkI vi. [saM. mau]i alaukika, (2) (lA.) virala, (3) ajaba, adabhuta a-letha vi. [saM.] jeI na zakAya tevuM alekhaDuM jue 'alukhaDuM.' aleAgha vi. gheluM, gAMDiyuM aleANA-vrata jue 'alUNAvrata.' aleANAM jue 'alUNAM.' aleNuM-2 e aNuM hai.' r alepa vi. [AraMbhe nirarthaka ' + saM.] saMpUrNa lepa pAmeluM, adRzya thayeluM a-lekhya vi. [saM.] lupta na thaI zake ke na karI zakAya tevuM ale-kle vuM. hiMDoLAnuM ADuM-avaLuM cAlavuM e. (2) kri.vi. ADuM avaLuM alephe puM. [nAgarI.] jAnanA tamAma kharca. ["phA bharavA (uM. pra.) jAnanuM tamAma kharca bhagavavuM.] a-leba puM, [saM.] lAbhanA abhAva, udAratA, (ra) vi. leAbha vinAnuM aleba-mUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM leAbha nathI tevuM a-leAbhI vi. [saM., puM.] nili
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ aleAma a-leAma vi. [saM.] jhuvADAM vinAnuM alekha-leSaka vi. [saM.] vALanI ruvAMTI upara ceTe nahi tevuM, (ra) na. evuM eka jaMtu, cAMcaDa alemikA strI, [sa.] jenA zarIra upara ruvAMTI nathI tevI strI, (e sulakSaNI strInI nizAnI gaNAya che.) a-lela vi. [saM.] halatuM na hoya tevuM, zAMta, sthira. (2) (lA.) anAsakta alelkha na. strInuM kAnanI bUTamAM paheravAnuM eka ghareNuM alela-leAla vi. [saM. zra-horunA dvirbhAva] (lA.) atyaMta, puSkaLa, apAra alela-vilela vi. [saM.] taddana sthira a-lelu vi. [saM.] sAMsArika bhega-sukha tak vairAgyavRttivALuM alelu-tA zrI., ttta na. [saM.] sAMsArika sukhamAMthI saMpUrNa vairAgya a-lepa vi. [.] sAMsArika sukhAmAM sarvathA anAsakta alelupa-tA strI., -~ na. [saM.] alelupa hAvApaNa a-lelukhkhu vi. [saM.] anAsakta alelupta-tA strI., ~tva na. [saM.] anAsakti a-leAhita vi. [saM] lAla raMganuM na hoya tevuM. (ra) lehI vinAnuM alelAle ke,pra. [ravA.] hAlaraDAM gAtAM karavAmAM AvatA uddagAra, aneALA alaukika vi. [saM.] leAka saMbaMdhI nahi tevuM, pAralaukika, divya, (2) asAdhAraNa, asAmAnya, adbhuta, apUrva. (3) laukika zAstrothI para rahelAM vedAdi zAstrone lagatuM. (4) (lA.) suMdara, maneAhara, ghaNuM rUpALuM alaukika-tA zrI., "tra na. [saM.] alaukika hAvApaNuM alaukika-vastuvAda puM. [saM] vastu pAchaLa mAtra laukikatA -bhautikatA na ha|tAM emAM leAkAtItapaNuM che evuM jaNAvanAra mata-siddhAMta, anubhavAtItavAda, 'TrAnsenTalijhama' alaukikavastuvAdI vi. [saM., puM.] alaukika vastuvAdamAM mAnanAruM, 'TrAnsenDenTalisTa' (na. dai.) alakalI puM. [aM.] amuka auSadhaguNavALA cheADanI rAkha ogALI tAravavAmAM AvatuM rAsAyaNika pravAhI, 'AlkalI' akalita vi. [rsa, jJa ta.pra, saMskRtAbhAsI], ja akalIna'. alkalI-kalpa vi. [+saM.] AlkalIne ghaNuM maLatuM alkalIna vi. [aM. 'AlkalI' dvArA] AlkalI saMbaMdhI, AlkalInA guNadharmavALuM alakalI-miti zrI, [+saM.] AlkalInuM pramANa ke mAtrA ApavAM e ke enI rIta yA vidyA. (ra.vi.) alaka-lAiDa na. [aM.] AlkalInA guNadharmane maLatA eka rAsAyaNika jherI padArtha, AlkalIkalpa dravya (ra.vi.) alTimaeNTama [aM.] AkharI cetavaNI, chellI sUcanA, chelle paDakAra, AkharInAmuM 127 alpa vi. [saM.] cAhuM, jarA, lagAra. (2) nAnuM. (3) jhINuM. (4) TUMkuM. (5) kSudra, kSullaka, pAmara _2010_04 apa-ala(-La) alpaka vi. [saM.] vadhu alpa, taddana apa a5-kaMTha (-kaNDa) puM. [saM.] dhIme avAja, (2) vi. dhImA avAjavALuM apa-kArya na. [saM.] nAnI khAkhata a5-kAla(-La) puM. [saM.] thoDA samaya akraSakAlika, alpakAlIna vi. [saM.] TUMka samayanuM, cAMDA samaya mATenuM, (ra) thoDoka samaya Take tevuM alpa-kANa puM. [saM.] tevuM aMza karatAM ochA aMzanA khUNA, 'ekayUTa a gala'. (ga.) alpa-kriya vi. [saM.] thoDuM kAma karanAruM alpa-grAhI vi. [saM,, puM,] thADuM grahaNa karanAruM alpajana-sattAka vi. [saM.] thADA mANaseAnA hAthamAM sattA hAya tevuM akrupa-japa vi. [saM.] cAThuM bolanAruM a5-jaNa(La) vi. [saM.] thADA pANIvALuM alpajIvI vi. [saM., puM.] thADA AyuSavALuM alpajJa vi. [saM.] theADI samajhavALuM, (2) aNasamajhu alpajJatA srI, [x.] alpajJa heAvApaNuM alpajJAnI vi. [saM., puM.] alpajJAnavALu alpa-tanu vi. [saM.] ThIMgaNuM, vAmana apa-tama vi. [saM.] taddana apa, echAmAM ochuM, 'minimama' alpa-tara vi. [saM.] vadhu echuM ke thADuM alpa-tA srI. [saM.] alpa hAvApaNuM ahapatA-vAcaka vi. [saM.] apapaNuM batAvanAruM apa-tla na. [saM.] jue ApatA.' alpa-darzI vi. [saM., puM,] TUMkI najaravALuM, azpaSTi alpa daSTi srI. [saM.] TUMkI najara, 'oNrTa sAiTa'. (2) vi. TUMkI najaravALuM, zorTa-sAIDa' apadezi-tA strI. [saM.] apadezI hAvApaNuM alpa-dezI vi. [saM., puM.] thADA pradezamAM-cADI jagyAmAM hAya tevuM alpa-dhana vi. [saM.] thoDI mUDIvALuM apa-dhI vi. [saM.] thADI buddhivALuM, mUrkha, kamaakkala alpa-patra vi. [saM.] ceDAM pAMdAMDAvALuM apa-parimANu vi. [saM.] mApamAM-vajanamAM echuM. (2) saMkucita, sAMkaDuM alpa-pASaNana. [saM.] joiye tenA karatAM echuM maLatuM pASaNa, 'mAnyuTrizana' alpa-pramANa vi. [saM.] caeNDA pramANavALuM, TUMkuM. (2) nAnuM, (3) thADA AdhArA-purAvAovALuM alpa-prayAga vi. [saM.] eche prayAga thatA hoya tevuM, bhAgyeja vaparAtuM hoya tevuM alpa-prANa vi. [saM.] cADI razakti-baLavALuM, nirbaLa, namAluM, (2) je varNonA uccAraNamAM zvAsa UMDethI nathI levA paDatA tevuM (dareka varganA 1 lA-3 jo-pu mA varNa ane ca ra la va La temaja svarA apaprANa che.) (nyA.) apa-bahu vi. [saM.] thADuMghaNuM, ochuMvattuM alpa-bala(-La) vi. [saM.] gheADA baLavALuM, kamatAkAta
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahapa-bahu 128 apAvavuM alpa-bAhu vi. [saM.] aMka hAthavA alapAkAMkSA (-kAkakSA) strI. [+ saM. mA-%ArukSA] ghaDI irachA alapa-buddhi strI. [saM.) thoDI samajha. (2) ve, DI a5AkAMkSI (-kAkakSI) vi. [saM. ] thoDI IcchA-AkAMkSA buddhivALuM rAkhanAruM alapa-beluM vi. [+ chuM. bolavuM, + 9 ku.pra.) thoDuM a5AkSara vi. [ + saM. akSara] paiDA akSaravALuM, , bolanAruM, ghoDAboluM, kamabela saMkSipta a9pa-bhakSI vi. [sa., .] thoDuM khAnAruM, alpAhArI a9pAkSaratA strI. [saM.] saMkSepa, kApaNuM a5-bhakSya vi. [saM.] jyAM khAvAnuM thoDuM maLe tevuM alapaghAta . [ + saM. mA-ghAd] sAdhAraNa ke halakI cATa (jaMgala vagere) alapaNuM chuM. [+saM. mag] paramANu a5bhASitA strI., - na. [saM] chAbalApaNuM a95tmA chuM. [ + saM. mAWT] nAne jIva, kSudra mANasa. a5-bhASI vi. [saM., muM.] juo 'apa-boluM.' (2) vi. halakA dilanuM, pAmara a9pa-bhegI vi. [i, S.] ochuM bhegAsakta alpAdhikAra chuM. [ + saM. madhajhAra] ochI sattA a9pa-bhejI vi. [sa., pR.] juo 'aDapa-bhakSI." ahapAdhikArI vi. [se, muM. eAchA adhikAravALuM, ochI a9pa-mati zrI. siM.] ochI buddhi. (2) vi. apa sattAvALuM buddhivALuM, kamaala che tevuM alpAnaMda (-nanda) (yuM. [+ saM. mA-nI ghaDo AnaMda. alapa-madhyama vi. saM.] zarIrane agrabhAga-keDa pAtaLI (2) vi. ja e "apAnaMdI'. a65-mAtra vi. [4] taddana apa, jarAka, sahejasAja a5AnaMdI (-nandI) vi. [saM.) thoDA AnaMdavALuM, thoDA a5bhUti vi. [saM] TUMkA kadavALuM, ThIMgaNuM AnaMdamAM rAcanAruM a5-mUlya vi. saM.] ochI kiMmatanuM, sevuM alapAnubhava chuM. [+saM. temanuM ava] ocho anubhava, zeDo aparaja vi. [+ saM. ] karma raja vinAnuM. (jena.) mahAvare. (2) ve. "ahapAnubhavI'. apa-lakSI vi. [saM, ] TUMkA lakSavALuM, maryAdita peca-apanubhavI vi. [sa, ] thoDA anubhava-mahAvarAvALuM vALuM, ochI nemavALuM apAnuvartana na. [+ saM. mana-vartana] thoDuMka anukaraNa alapa-vayaraka vi. [saM] nAnI uMmaranuM, ochI vayanuM apAvatI vi. [sa, + anu-vata, . ] thoDuMka anukaraNa a5-vAdI vi. sa. puM.] juo "alpa-beluM." -anusaraNa karanAruM apa-vigha vi. [+ saM. vivA, strI, ba, bI.] thoDuM bhaNeluM a5AbhAsa chuM. [+sa, mA-mANa ] citranA je bhAgamAM mAluma a95-virAma na. [se, muM.] vAkatha-lekhanamAM samAna kakSAnAM na paDe evI rIte prakAzanI sAthe chAyA bhaLI jAya che te pado vAkayAMza vagerene uccAratI vakhate saheja judAM pADavA bhAganuM thatuM darzana. (2) daSTiviSayaka Acho khyAla prajAtuM virAmacihana (). (vyA.) apAyAsa puM. [+ saM. mA-vAsa] ghoDe prayatna, eAchI a95-viSaya vi. [saM] gheDA vistAravALu mahenata, ahapa zrama alapa-vIrya . [saM] eka vIryavALuM, ochA baLavALuM apAyu, 05 na. [ saM. mAyusa ] ghaDI umara. (2) ghoDI a95-vyayI vi. [se, muM.] ocho kharca karanAruM, karakasariyuM AvaradA, thoDuM jIvana. (3) vi. nAnI uMmaranuM, sagIra. alapa-zakti vi. [saM.] ochI zaktivALuM, ochI tAkAtavALuM (4) gheDI jiMdagIvALuM, TUMkI AvaradAvALuM alpazaH kri.vi. [saM.] kayAreka kayAreka. (2) gheDe thoDe alpAyuSya vi. [+ saM. mAyuSya 1.] TaMkI AvaradAvALuM, alpazikSita vi. [saM] thoDuM bhaNeluM, paiDuM keLavAyeluM TuMkI jiMdagIvALuM, alpAyuM apa-zramI vi. [sa, muM.] ocho zrama karanAruM. (2) jemAM apAraMbha (razma) 5. [+saM. mAma] nA AraMbha, zrama ke mahenata ochAM karavAnAM hoya che tevuM (nekarI vagere) nAnI zarUAta, sAmAnya prakAranI zarUAta. (3) nAnI a5-zrata vi[saM.] thoDo abhyAsa karyo hoya tevuM hisA alapa-samAsa vei. saM.] jemAM samAsavALI racanA ghaDI apAraMbhI (rabhI) che. [saM., S.] cheDethI zarUAta karanAruM. hoya tevuM (2) hiMsA thoDI thAya tevuM kAma karanAruM alpasaMkhya (-saphakhya), 07 vi. [+ saM. saMsthA, be, trI.] apArtava chuM. [ + saM. mAte] ane RtustrAvanuM pramANa ochI saMkhyAvALuM ochuM AvavuM e (e eka roga che.) a9pa-saMtuSTa (satra) vi. [saM.] thoDAthI saMtoSa pAmeluM a5Artha vi. [+ saM. ma] jemAM zabdo ghaNA hoya chatAM alapa-satiSa (-santaSa) . [sa.] thoDAthI thato satiSa artha thoDo nIkaLato hoya tevuM e eka kAvyadeSa che.) a5saMtoSI (sI ) vi. [saM., .] thoDAthI saMtoSa (kAvya.) pAmanAruM apA5 li. [ + saM. mara] taddana apa a9pa-sAdhya vi. [saM] DAmAM siddha thaI jAya tevuM, sahe- alapAvakAza puM. [+sa, mavajhArA] vADI khAlI jagyA. lAIthI siddha thAya tevuM (2) thoDo samaya, jaja vakhata. (3) be svarenI vacce apa-stha95 vi. [] jarAtarA, lagarIka, jarAka, sAva rahetuM thoDuM aMtara. (saMgIta.) a5AvavuM ja e "ahapAvuMmAM. 2010_04
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ apAvuM 129 ava-kama apAvuM a. ji. [sa, mAnA. dhA.] kAvuM, ghaTavuM, ochuM alAI ceTalI. alAI TI strI. [+gu. juo thavuM. apAvavuM che., sa, ke. cATalI'-'ceTI'.] vALa utarAvavAnI bAdhA hoya tyAre mudata alpAzana na. [ + saM. marana] thoDuM khAvuM e, sUkSma pahelAM vALa utarAvavA paDe evI sthitimAM mAthA upara AhAra, apa jana. (2) vi. jao apabhejI'. ekAda sthaLe thoDA vALa rAkhavAmAM Ave te vALa apAzanI vi. [saM., S.] juo "a5bhe che." allA-tAlA puM, ba.va. [+ ara. taAlA] satkRSTa alA, alpAhAra chuM. [+ saM. mahAra] thoDA pramANamAM levAne mahAna allA, paramezvara kherAka, (2) nAsta ahalA-belI duo alAbelI." alapAhArI vi. [se, muM.] juo "apAcha'. allA juo "alAye." apAMtara (apAntara) na. [+sa. antara ] thoDuM aMtara- alAha(ha) akabara ke.pra. [ara. "alAha-e-abara" cheTuM. (2) be AkAzI padArtha ekabIjAnI eTalA pAse -allAha sarvazreSTha che.] namAja bAda ane yuddhamAM karavAmAM AvI jAya ke e baMne dUrabInathI ekasAthe dekhI zakAya AvA udagAra. (islAmI.) eTaluM be vaccenuM aMtara pasa' alAha-pAka kuM., ba. va. [ara.] pavitra Izvara apAMza (alpAza) . [+saM. aM] thoDo bhAga, kaMIka bhAga alaiyAM-baeyAM juo "advaicAM-bahaiyAM." arpita che. [saM.] ghaTADeluM, ochuM kareluM aleka puM. [4 "ahAleka.] (lA.) ghughariye giranArI ahiM57 vi. [saM.] aDapamAM apa, tadana thoDuM ke sUphama bAvA, bA. [A zabdane ara. "alahaka' sAthe kaI apI-kRta vi. [saM] dhaTADeluM, ochuM kareluM saMbaMdha nathI.] apI-bhUta vi. [sa.] ghaTeluM, ochuM thayeluM ahalebale-talo chuM. [saM. -dri-tri ne kiAsa] Ialapecha vi. [ + sa. phuI ba.vI.], apechu, 0ka vi. dAMDiyA-gIladAMDAnI ramatamAM eka vAra-be vAra-traNa vAra [+saM. 2,0] thoDI che IcchA jenI tevuM, saMtoSI ema gIlI sIdhI uDADavAnuM kArya apekti strI. [ + saM. 3vita ] hoya tenAthI ochuM karIne asara na. [.] AMtaraDAMmAM temaja zarIranA aMdaranA kahevuM e bhAgamAM paDatuM cAMduM a suka vi. [+sa. yamunna] echI itejArIvALuM ava u5. siM "nIce "UtaratuM "kharAba" "UNapa dUra alapedAra na. [+ saM. 3ra] nAnuM piTa, sAMkaDuM peTa, (2) phelAvo' jevA artha Apato upasarga-sAmAnya rIte kriyAvi. nAnA peTavALuM vAcaka ane e uparathI AvelA saM. zAnI pUrve]. a pAya . [+ saM. 35] thoDe ilAja. (2) nA avara ubha, [saM. macavA > prAM. mahuvA > apa. davA > upAya-ilAja gu. have. ahIM. kRtrima hi, "saranA sAda] have, A ahabA na. jemAMthI aphINa thAya che tevo eka choDa pachI, (padyamAM.) alyA 5. [deprA. mahA paricita" "jJAta'nA arthane. avakaTA strI, grA.] icchA. (2) jijJAsA akyA" elA' saMbodhanamAM tuMkAra ane te chaDAIne bhAva avakara chuM. [saM] kacare paNa che.] hayA, elA avakaLA strI. avakriyA, nukasAna. (2) geralAbha alakalaka kri. vi. [ravA, "daklakane dvibha1] adhdhara- avakAta rahI. [ara. "vakata'nuM ba.va. 'avakA" = avasare, padhara, (2) strI. chokarAMonI eka ramata saMge. urdUmAM "tAkAta' eka artha) jue "ekAta." alaha jue "alaDa'. avakAza chuM. [saM.] khAlI jagyA, zUnyAvakAza, "vekayuma', alavaNa, na. [+ gu. "paNa" ta.ka.] anADIpaNuM (2) sthaLa ke samaya gALe. (3) (lA.) navarAza, phurasada alAI juo "alaDAI." (4) prasaMga, taka, avasara akalama-ga(gholama kri. vi. [hiM.] ucApata. (2) goTALo. avakALa vi. saM. mA-jADhivA->prA. -jA4ima-] (3) gallAtallAM. (4) gapagoLa kavakhatanuM, kasamayanuM, kasamanuM alA puM, ba, va, [ara. allAha] khudA, paramAtmA. ava-kupa strI. siM. apa + saM.] kamaherabAnI, itarAjI [0 eka badAma (rU. pra.) garIbI, bhikhArI dazA. 0 nI gAya, ava-kRSTa vi. [saM.] nIce-dUra kheMceluM. (2) kADhI mUkeluM. (3) 0 nI gAvaDI (rU. pra.) garIba, bhikhArI. 0 nuM nUra (rU. pra.) halakuM, nIca ati badasUrata mANasa, ne valI (rU. pra.) eli] avako e abhakhe." (2) [grA.] beDa, beTa. (3) bhUla alAjuo "alA' [2 keTe vaLagavI (rU. pra.) sAruM a-vaktavya vi. [saM] nahi balavA-kahevA jevuM. (2) niMdha, karavA jatAM narasuM AvI paDavuM]. azlIla, (3) manA kareluM, niSiddha. (4) jUThuM, khATuM, alalAI vi. [ara. + phA.; "IlAhI'] paramAtmA saMbaMdhI. (2) mithyA pavitra mananuM, nirdoSa, niSpApa. (3) oliyA svabhAvanuM. a-vaka che. [saM.] vAMkuM nahaii tevuM, sIdhuM. (2) (lA.) saraLa, (4) (lA.) gADuMgheluM. [kArakhAnuM (rU.pra.) geravyavasthA] prAmANika malhAI bI strI. [+Ae "gabI.'] eka ramata (jemAM avakratA strI. [saM.] saraLatA, sIdhApaNuM gabI'-nAne khADe karavAmAM Ave che.). avakrama puM. si.] nIce UtaravAnI kriyA. (2) nIcI gati DhA-9 2010_04
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ ava-krAMti 130 avaca ava-kAMti (-krAnti) strI. [saM] nIcI gati. (2) paDatI, khATI ke kharAba kAMti avaDiyA sI. [saM] jema thavuM joIe tema na thavuM e, apamAga. (2) bedarakArI. (3) naThArI asara. (4) taMdurastImAM bagADa, vikAra. (5) viparIta pariNAma, (6) geralAbha, nukasAna, hANa (7) zAstravihita karma karavAnI upekSA ava-kuNa vi. [saM] niMdata, niMdAyeluM, vagevAyeluM avakSepa chuM. [saM] utArI pADavuM e, niMdA. (2) sarakAra avakSepaNu na. [4] pheMkAI javuM e, (2) kAkalUdI avakhavuM a. ke. [sa ava-sthA > prA. sava-valA] apa- khyAti thavI. (2) aLakhAmaNA thavuM avakhuM vi [ma. apa-2Nata-> prA. nava-vavAma-] (lA.) mukelI bhareluM alakhe chuM. [grA.] itarAjI, khaphagI ane juo 'abha'. avAvuM sakri. [de.pra. vivalo; "a" Agama nirarthaka juo "vaDavuM.] juo 'vaDavuM'. avakhevuM karmaNi, kri. avatAvavuM ., sa.ki. avatAvavuM, avaDhAvuM ja avADavuM'mAM. avagaNanA strI. [saM. avaLana, na.] upekSA. (2) avajJA, niMdA. (3) anAdara, tiraskAra, (4) apamAna, mAnabhaMga avagaNanA . [+saM.] avajJAthI bhareluM, niMdAthI bhareluM avagaNavuM sa.kri, (saM. sava-rALa tatsama upekSA karavI. (2) avajJA karavI, niMdA karavI. (3) anAdara kara, tiraskAra karo. (4) apamAna karavuM, mAnabhaMga karavuM. avagaNAvuM karmaNi, kri. avagaNAvavuM pre, sakri. avagaNAvavuM, avagaNavuM e "avagaNavuM'mAM. ava-gaNita vi. [saM] avagaNeluM avagata vi. saM.] jANeluM, jJAta. (2) nIce gayeluM avagata (-tya), ati strI. (saM. madha-]i mRtyu pachI narakAvAsanI ke pretAdi ninA rUpanI kahevAtI kharAba gati avagati alI. [saM] samajha avagatika,nya vi. saM. mavati- vi. juo 'avagata +gu. "iyuM" ta.ka.] avagati pAmeluM ava-gama chuM. saM.] o "avagati. avagamaka vi. [saM.] khyAla ApanAruM sUcaka, "sajezciva' UtaravAnI kriyA "peziyAlijherAna' (da.bhA.) avagAhanuM a. kiM. . eva- , tatsama avagAhana karavuM avagAhita vi. [saM. nAmadhAtu uparathI bhU.ka] jemAM avagAhana karavAmAM AvyuM che tevuM avagahinI li., strI. [3] avagAhana karanArI strI avagAhI vi. si., ] avagAhana karanAruM avagAha vi. si.] avagAhana karavA jevuM ava-gIta vi. siM] kharAba rIte gAyeluM. (2) niMdita. (3) nIca, duSTa ava-guNa chuM. [saM >prA. ava+ saM. zuLa] guNa(2) apalakSaNa, (3) kRtajJatA, apakAra. (4) khAmI, Da. (5) geralAbha, gerakAyade avaguNa-kAraka vi. [+ saM.], avaguNa-kArI vi. [+ saM., .] avaguNa karanAruM avaguNatA strI. [+ saM., ta.ka.] avaguNa-durguNa hovAnI sthiti avaguNiyuM vi. [+gu, "iyuM" ta.ka.] avaguNa karanAruM. (2) duNI avaguNI vi. [ + saM., S.] durgaNuM ava-guMThana (-guThana) na. si.] dhaMdhaTa, ghamaTe, burakhe ava-guMThita (guSThita) vi. [saM] dhaMdhaTathI DhaMkAyeluM ava-guMphana (-gumphana) na. [saM.] gUMthavAnI kriyA ava-guMphita (guphita) vi. [saM.] gUMtheluM ava-mUhana na. [saM] bheTavuM e, meLApa, (2) saMtAvA ke chupAvApaNuM ava-graha . [4] pakaDAI rahevuM e, nigraha. (2) pratibaMdha. (3) anAvRSTi. (4) mati-jJAnanA cAra mAMhene e nAmanA eka bheda. (jaina) (5) sAdhu ane sAdhavIone rahevA-vicaravA mATe mAnya rAkhavAmAM AvelI jagyA. (na.) (6) saMskRta bhASAmAM aMtya e-e pachI Avata hasta akAra uccAraNamAMthI lupta thatAM e lepa batAvavA vaparAtuM '' AvuM cihana. (vyA.) ava-grahaNa na. [saM] pakaDAI rahevuM e, nigraha, (2) pratibaMdha, pratirodha, rukAvaTa, (3) anAdara, apamAna. (4) samajhI levuM e ava-ghaTa strI. (-) [sa. apa-Tata*>prA. sava-di] agavaDa, muzkelI. (2) vikaTapaNuM (3) vi. mukela, adharuM, (4) aNaghaDa avazeSa che., paNa na., paNa strI. si.] jAherAta karavI e, sAda pADave e, DhaDhero pITavo-dAMDI pITavI e avALa vi. [ + juo baLavuM'.] mAnasika paritApa karanAruM ava-ghoLATa 5. [ + juo 'LavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] ucATa, ciMtA, (2) (lA.) mananI varALa ava-brANa na. siM.] vahAlathI nAnAM svajananuM mAthuM saMdha. vAnI kriyA avaca vi. [saM.] nIca, adhama, halakuM avagamana na. [saM] khyAla ApavAnI kriyA, dhana, kaeNmyunikezana' (na.pA.) avagamana-kSama vi. [saM.] khyAla ApavAnI zaktivALuM, samajhAvI zakanAruM, "kamyunikeTiva' (na.pA.) avagamya vi. [saM.] samajhAya tevuM, samajhavA jevuM avagADha vi. [saM.] jeNe DUbakI mArI che tevuM. (2) DubI gayeluM, nimagna avagAha puM, nahana na. [saM.], hanA strI. rUbakI mAravI e. (2) snAna. (3) (lA.) vidyA vagerenA viSayamAM UMDA 2010_04
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-vacana 131 a-vaNa *) a-vacana na. [saM] na bolavApaNuM. (2) mauna. (3) nidA. (3) bhUMDuM bolavuM e a-vacanIya vi. [saM] na belavA jevuM. (2) ni nahi tevuM. (3) prazasya, stutya avacanIyatA strI. siM.] avacanIya hovApaNuM avacaya puM. [saM.] ekaThuM karavuM e (le vagere) ava-cara chuM. [saM] paricAraka, (2) sAdhana. (tarka) avacariyuM . [, mava-varita-(grA.)] bhUta kADhavAnI kriyA, jaLakiyuM avacaya puM. [saM] jae "avacaya." ava-cita vi. [saM.] ekaThuM kareluM (phUlo vagere) avacina na. siM. mag > prA. ava+ saM.] kharAba cita, apazukana ava-culI jI. [saM.] cUlAnI pAsenI nAnI ceplI, ele avacetana, na. [sa.] abAdha svabhAva, atyaMta mAnasa, ardhacetana, "sabbeniyasa' (A.bA.) ava-2chane vi. [sa.] DhAMkeluM avachannata strI. [saM] DhAMkeluM hovApaNuM avanachinna vi, si.] kApeluM. (2) 6 kareluM. (3) maryA- dita hadavALuM, amuka aMzavALA svarUpane pAmeluM. (4) vaka- vacamAMthI tUTI jAya tevuM. (ga) (5) vizeSa guNane lIdhe ja tarI AveluM, sarasa guNa vaDe bIjI bAkInI vastuthI ja paDeluM, viziSTa. (tarka.). avachinnatA strI, -tva na. [saM.] avacchinna hovApaNuM avachinna-vAda chuM. [.] brahamayamAM avaracheda-parichedanI bhAvanA thAya che e padArtha bhAva che-vAstavika kaI nathI -e mata-siddhAMta avachinavAdI vi. [sa, j] avachinna-vAdamAM mAnanAruM a-cheda puM. [sa.] bheda, alagapaNuM, judApaNuM, taphAvata. (2) mayAdA. (3) kApa, kApe. (4) khAsa guNa, viziSTa guNa. (5) goLa ke vakra-vacamAMthI tUTahyuM ke tUTaze ema huM taTuM thatAM tUTI jAya evI vakranI sthiti. (ga) (1) cala rAzinA mahacamAM saheja pharaka karavAthI phalanA mUlyamAM mATe pharaka thAya athavA te mUlya anaMta ke aparicita bane evI phalanI sthiti, "DikanTinyuITI." (ga) (7) vastune khAsa guNa jaNAvI bIjI vastuthI judA paDavApaNuM, lakSaNa-kathanathI alaga karavAnI kriyA. (tarka) (8) nyAta, nityasAhacarya, haMmezAM sAthe rahevApaNuM. (tarka) (9) zabdArthanI maryAdA bAMdhavI e, avadhAraNa. (10) sImA ke hada bAMdhavAnuM sAdhana ava-chedaka vi. [sa.] avaroda karanAruM avayachedakatA strI, - na. [saM.] avacheda karavAne guNadharma. (2) vyApakatA. (3) sImA-maryAdA bAMdhavAne bhAva, (4) niyAmakatA, kabajAmAM rAkhavApaNuM. (tarka) ala-chedana na. [saM.] jue "ava-he." avacheda-vAda muM. [saM.) sarva brahmamaya ja che evo vAda-siddhAMta, brahmamayamAM avacacheda-paricchedanI bhAvanA thAya che e ja padArtha bhAva che- vAstavika kAMI ja nathI evA jIva IzvaranA svarUpa vizenA aneka vAdamAM eka vAda. (dAMtA) avacchedavAdI vi. [sa., .] avada-vAdamAM mAnanAruM ava-7gha vi. [saM.] avaccheda karAvAne gya, avaccheda karavA jevuM avacheghatA strI, -tva na. [sa.] avahedha hovApaNuM ava-janita vi. [saM] phUlanA bIjAzayanA nIcenA bhAgamAMthI phuTeluM ava-janya puM. [sa.] parAjaya avajasI strI. e nAmanI eka vila, rAyalI avAjI e "avejI.' a-vajuM vi. [sa. -vaghama-> prA. yavanama- siMgha] niM. (2) (lA.) ochI zaktivALuM, azakta. (3) AMdhaLuM, AMkhanI kheDavALuM ava-joga chuM. [+ saM. mA-vona] mATe saMga. (2) azubha muhUrta. ( .) avagiyuM vi. [+ gu. "jayaM" ta..] mAThA saMgamAM AvI paDeluM, abhAgiyuM ava-jJA strI. [] avagaNanA, tiraskAra. (2) mAnabhaMga, apamAna. (3) AjJAMkitapaNAne abhAva, "I-sarDinezana' avara-jJAta vi. [saM.] jenI avajJA karavAmAM AvI che tevuM, avagaNeluM avajJA-yukta vi. [sa.] avajJAvALuM ava-zeya vi. [4] avajJA karAvAne yogya, avagaNavA yogya avajhaTa vi. avaDa, avAvaru avaTaMka (-2) zrI. aTaka, eALakha, nakha avaTAvavuM juo "avaTAvuM'mAM. avaTAvuM a.ki. (saM. mA-kRa-> mA, mAtR-] ghaMTAIne ekarasa thavuM. (2) cUMka AvavI. (3) cuMthAvuM. (4) pagamAM bharAvuM. (5) bheLAI javuM, roLAI javuM. (6) maMjhAvuM. (7) rakhaDavuM. (8) saMtApathI baLavuM. avaTAvavuM che, sa.ki. avakITa vi. si.] capaTA nAkavALuM, cIkhuM avaThake puM. [grA.) Thapake avaThAravuM sa.ji. [jhA] pake Apa avara (aHvaDa), ava8 paM. si. avaMTa-kR] avAvaruhavaDa ke. (2) vi. avAvaru, havaTha, avaDa avara-java8 vi. [ "cavaDane dvirbhAva] sarakhuM phATI na zake eTale ke jene vaLa ADe avaLe heya tevuM. (2) (lA.) goTALA bhareluM, saraLatA vinAnuM. (3) kAcara-kacara, kAcuM-kAruM avahecavariyuM vi. [ + gu. "yuM" ta...] gUMcavaNa bhareluM, adharuM, muzkela avaDhALavuM sa.ki. [grA.] daLavuM avaDuM cavaDuM vi. [ "cavaDuM [arbhAva ] aDacavaDa, guMcavaNa bhareluM, meTALiyuM avaDha juo avaDa'. avaDhava na. cupacupaNuM, akasapaNuM avaDhava (-2) zrI. umeda, bhAvanA. (2) jhaMkhanA, ero a-vaNa vi. [sa. vAya] bIjA varNanuM, bIjI nAtanuM. (2) halakA varNamAM janmeluM ka.) 2010_04
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ ma-tata 132 avanata avatapta vi. si.] nIcethI tapAveluM-garama kareluM avataraNa na. [4] nIce UtaravuM e. (2) devI tattanuM pRthvI upara janma laI AvavuM e, avatAra. (3) vicA- ronuM kalA dvArA zihapalekhana vageremAM UtarI AvavuM e, i lyuzana' (u. ja.). (4) utAre, TAMcaNa avataraNa cihana na. [saM.] anyanA lakhANamAMthI lIdhelA utArAnI zarUAtamAM ane cheDe temaja lakhANamAM dhyAna kheMcavA mATe saMvAda ane nATyakti tathA viziSTa zabdane AgaLa pAchaLa mUkavAmAM AvatAM " ' ema ekavaDAM ane << " bevaDAM cihana. (vyA.. avataraNikA, avataraNa strI, siM.] utAro, TAMcaNa. (2) graMthAraMbhe karavAmAM AvatI devAdanI stuti avataravuM a, ji. [saM. avata-tara avataravuM, tatsama] nIce UtaravuM. (2) avatAra levo, janma le. avatarAvuM bhAve, kri. avatAravuM che., sa.kri. avananaMsa (-tasa) puM, na. saM.] kAnanuM eka ghareNuM. (2) mAthAnuM eka ghareNuM. (3) mALA, hAra avataMsaka (-taisaka) puM. [4] kAnanuM dhareNuM avatAra che. [sa.) nIce UtaravuM e. (2) daivI tatvanuM prAkaTaya. (3) janma, (4) ja mAre. (5) avatareluM svarUpa. [0tha (rU.pra) jagatamAM devI tatvanuM avataravuM. 0 (rU. pra.) deha dhAraNa karo]. avatAra-kathA sI. [saM] (bhinna bhinna deva-devIonA avatAra vizenI kathA avatAra-kArya na. [saM.] deva ke paramAtmAnA avatAranuM avataryA pachInuM te te khAsa kArya avatAra-caka na. [saM.] avatAronI ghaTamALa avatAra-carita, - na. [saM.] avatArenuM nirUpaNa, avatAranuM varNana avatAra che., sa. kri. [saM., B., tatsama] utAravuM. (2) avatAra karAvavA [jIvananA bhinna bhinna prasaMga avatAra-lIlA strI. sa.] avatAra laIne karavAmAM AvelA avatAra-vAda puM. [saM] Izvara amuka amuka vakhate pRthvI upara dharmanI sthApanA karavA ane adharmane vinAza karavA mAnavadeha dhAraNa kare che evo mata-siddhAMta avatAravAdI vi. [sa, pR.] avatAra-vAdamAM mAnanAruM avatarika vi. [saM.] avatArane lagatuM avatarita vi. [saM.] utAreluM, TapakAveluM avatArI vi. [sa, j] avatArane lagatuM. (2) jeNe avatAra lIdhe che tevuM. (3) (lA.) alaukika, IzvarI, daivI avatIrNa vi. [saM] avatAra dhAraNa karIne AveluM, ava- tareluM, jameluM. (2) avataraNa-pamAM apAyeluM [durdazA avadazA zrI. si. mArAI] apadazA, kharAba hAlata, avajAta vi. [saM.] nirmaLa. (2) ujajavaLa. (3) (lA.) rUpALuM, suMdara, (4) pavitra. (5) zubha, mAMgalika ava-dAna na. siM] mAnya pavitra dhaMdhe. (2) parAkrama. siddha kArya. (4) parAkrama-viSayaka AkhyAyikA. (5) yajJa mATe bali. (6) keLiye a-vedAnya vi. [saM.] balavAmAM kuhADA paDatA hoya tevuM, bhAkhAbeluM. (2) lA.) kaMjUsa, lobhI ava-dAha . [sa. mA-dvAa] apadAha, kharAba rIte karavAmAM AvelA zabane agnidAha a-vagha vi. [saM.] na kahevAya tevuM, na kahevA jevuM. (2) niM. (3) doSavALuM. (4) halakuM, adhama, nIca a-vadhu puM. [saM] vadhane abhAva, ahiMsA avadha* (-2) strI. [saM. mavaSa, atadabhava juo 'avadhi'. avadha strI, siM. aSNA , hi.] ayodhyA nagarI. (saMjJA.) avadhapati chuM. [jao "avadha + .] ayodhyAnA patirAmacaMdrajI, avadhapura na, avadhapurI sI. [o avadha + saM.1 ayodhyA nagarI. (saMjJA) avadhAna na. [saM] dhyAna, ekAgratA. (2) sAvadhAnI. (3) kALajI, cIvaTa avadhana-vaza vi. [3] iyAna ke ekAgratA pAmeluM avadhAnI vi. [se, muM.] ekAgratApUrvakanuM dhyAna dharanAruM ava-dhAra . [saM] nizcaya, nirNaya, TharAva ava-dhAraka vi. [saM.] nirNaya karanAruM. (2) cokkasa prakAranI maryAdA bAMdhI raheluM avadhAraNa na., aNu sI. [sa.] nizcaya, nirNaya, TharAva. (2) zabdArthanI maryAdA. (3) zabada upara bhAra mUkavAnI kriyA avadhAravuM sa. kri. [sa. ava-pR-dhAra, tatsama] dhyAnamAM levuM. (2) nizcita karavuM. (3) sAMbhaLavuM ava-dhArita vi. [saM.] nizcita kareluM avanadhi . strI. si., muM.] hada, sImA. (2) aMta, cheDe, samApti. (3) chelI Teca, "kalAImekasa' (keha.) (4) mudata, kAlamaryAdA. (5) eka prakAranuM jJAna. (jaina). avadhi-jJAna na. [ + saM.] maryAdita jJAna, (jena). avadhI sI. [hiM.] ayodhyAnA vizALa pradezanI tulasIdAsa ane jAyasIe pitAnAM kAvyomAM prayojelI jAnI ane emAMthI vikaselI hAlanI belAtI lokabolI. (saMjJA.). ava-dhIraNa na, aNu strI. [saM.] anAdara, tiraskAra. (2) niMdA, avajJA, gIlA avadhUta vi. [saM] halAveluM. (2) tiraskRta, niMdita. (3) uttama, (4) 5. sAMsArika vAsanAomAMthI mana kheMcI lIdhuM che tevuM parama virata, virAgI. (5) e prakArano zaiva temaja vaiSNava dharmane virAgI paMthane sAdhu a-vaSya vi. [saM.] vadha nahi karAvA jevuM, vadha karI na zakAya tevuM. (2) vadheravA ke bhega apAvAne mATe apAtra, jene vadha niSiddha che tevuM avakyatA strI, -tva na. [saM.] avaSya hovApaNuM a-vana vi. [sa.] (lA.) jyAM kazuM pariNAma na AvyuM hoya tevuM. (2) vAMjhiyuM avanata vi. [saM.] nIcuM namI paDeluM. (2) nIce jaI paDeluM, paDatI pAmeluM. (3) (lA). AthamavA gayeluM zAMlika 2010_04
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ avanata-mANa avanata-kANa puM. [saM.] jovAnA padArthonAranI AMkha sAthe joDanArI lITI AMkhamAMthI pasAra thatAM kSitija-samAMtara tala sAthe kare che te khaNA, '`gala oNpha Diprezana'. (ga.) avanata-yaMtra (-catra) na. [saM.] dIvAla vagerenA caNataramAM paththaranA thara sarakhA sIdhANamAM che ke nahi e batAvanAruM lAkaDAnI gheADI ane eLelAnuM baneluM sAdhana, avalaMbayaMtra, sAMdhaNI. (vAstu.) avanata-zIrSa vi. [saM.] nIce namAvelA mAthAvALuM avanatAMga (-natAMS) vi. [saM. + ma .] namelAM aMgeAvALuM, vAMkA vaLelA zarIravALuM avanatAMza (-natAza) puM. [saM. + aMza] jevAnA padArtha jenAranI AMkha karatAM nIce hoya tyAre padArthane AMkha sAthe joDanArI lITI AMkhamAMthI pasAra thatA kSitija-samAMtara tala sAthe je khUNA kare che te khUNAnA aMzanuM mApa, 'Diprezana.' (ga.) avanatAMza-krANu ("natAza-) puM. [saM.] ja avanata-kANa,' ava-nati strI. [saM.] nIce namI paDavAnI kriyA. (ra) paDatI, adhegati [paDatI lAvanAruM avanati-kAraka, avanati-janaka, avanati-pASaka vi. [saM.] avanatadara vi. [saM. mavanajJa + 3rUrI] aMdara vaLelA bhAga hoya tevuM, aMtargoLa, gagatAkAra, 'kaeNnkeva' avana* dhi. [saM.] khAMdheluM. (2) maDheluM. (3) diluM. (4) na. DhAlaka avina(nI)-nAtha, avina(-nI)-nAyaka, avina(nI)-pati, ani(-nI)-pAla(-La), puM. [saM.] pRthvIpati, rAjA avina(-nI-maMDhala(-La) (-maDala,-La) na. [saM.] samagra pRthvI avina(-nI)-svAmI avanIza,-zvara, avanIMdra (-nIndra) huM. [ + saM. dhA,-zvara, 6] jae avaninAtha.' ava-neja na. [saM.] hAtha-paga dheAvAnI kriyA. (ra) zrAddha vakhate darbha vagere upara pANI chAMTavAnI kriyA. (3) (lA.) hAtha-paga dhAvA mATenuM pANI ava-patana na. [saM.] nIce AvI paDavAnI kriyA. (2) adheAgati, avanati avama-saMkhyA ava-paNi puM. [saM.] tAla ApavAnA vakhata pahelAM tALI pADavI e, atItagraha. (saMgIta.) _2010_04 133 ana-kutapa kuM., avana-vAgha na. [saM.] mADhA upara cAmaDuM maDhAye enA upara thApa mArI ke AMgaLAM ke DAMDI mArI vagADavAmAM AvatuM vAgha (DhAla tabalAM pakhAja DakuM nagArAM vagere) avanava, "vIna vi. [. ami->zu. 'ava'+ saM.], "zuM vi. [ + gu. uM" ta. pra.] tana navuM. (2) (lA.) vilakSaNa prakAranuM. (3) bhAtabhAtanuM, tarehavAra. (4) alaukika, adbhuta avani, -nI srI. [saM.] pRthvI. (2) bhUminI uparanI sapATI, bheAMca. [. nuM Akaza ne AzanuM avina(-nI) avabhraMtha-snAnana. [saM.] yajJanI samAptie karavAmAM AvatuM kare tevuM (rU. pra.) dhamAla macAvI mUke tevuM, bhAre dhAMdhaliyuM, AkAza-pAtALa eka kare tevuM] avani(-nI)-cara vi. [saM.] jamIna upara cAlanAruM, sthalacara ani(-nI)-tala(-La) na. [saM.] pRthvInI sapATI, jamIna, bheAMya, dharatI ala-pAta puM. [saM.] nIce paDavuM-UtaravuM e, adhaHpatana, avapatana. (ra) hAthIne pakaDavA mATe karelA dhAsa DhAMkle khADo. (3) khADo. (4) nATakamAM nAsavAnA ke vyAkula thavAnA dekhAva karIne garbha ke gabhAMkanI karavAmAM AvatI samApti. (nAtha.) atra-pAtana na. [saM,] nIce pADavuM-utAravuM e. (2) AraTI nAmanI nATayaracanAmAM cAra aMgeAmAMnuM eka, pravezaka eTale pUrvanI kathAnA sAra tathA AvanArA vastunuM sUcana karatA nATakanA upeAghAta (haryuM ane lAyana eTale nAsI javAnI vAtavALA bhAga). (nATaya.) ava-poSaNa na- [saM. mava-poSaLa] halakI kArTinuM bharaNapoSaNa atra-bala(-La) na. [saM. anva] avaLuM virAdhI ke khATuM maLa ava-buddha vi. [x.] jANavAmAM AveluM. (ra) jenI cetanA jAgrata thaI che tevuM, parama jJAnI a-khAdha puM. [saM.] jAgavuM e, jAgRti. (2) jJAna, kheAdha. (3) Izvaraprerita jJAna. (4) vivekabuddhi ava-bhASaka vi. [saM.] avabedha karAvanAruM ava-khAdhana na. [saM.] jue avakheAdha(1, 2).' ava-bhAsa puM. [saM] teja, prakAza, (ra) jJAna, (3) preraNA, darzana. (4) AbhAsa, dekhAva (pa) (lA.) mA~dA, hada. (6) mithyA jJAna ava-bhAsa vi. [saM.] avabhAsa karAvanAruM ava-bhAsita vi. [saM.] prakAzita avabhAsI vi. [saM., puM.] prakArAvALuM ava-bhraMtha na. [saM.] mukhya yajJanI samApti. (ra) mukhya cajJanI samAptie karavAmAM AvatuM yajJanuM aMgabhUta snAna. (3) cajJanA aMtabhAganA snAnathI thatI pavitratA. (4) evA pavitra snAnanuM pANI snAna avama vi. [saM.] chevaTanuM, chelluM. (ra) UtaratI keATinuM. (3) nIca, adhama ala-mata vi. [saM.] jenI avajJA karavAmAM AvI che tenuM (2) tiraskRta ava-mati . [saM.] avajJA, anAdara. (2) aNagamA avama-tithi srI. [saM.] hiMdu mahinAmAM kSayatithi avama-dina puM. [saM, puM., na.] saura varSamAM tithinI saMkhyA ane sAvana dinanI saMkhyA vaccenA aMtaranAM ghaDI paLa vagere kheDI detAM bAkInA AkhA divasanI saMkhyA. (jye|.) ava-manuSya na. [saM., puM.] jemAMthI mANasa jAtinA vikAsa thayA manAya che tevuM prANI. (prA. vi.) ava-ma(-5) puM. [saM.] nATakanI pAMca saMdhiomAMnI pAMcamI saMdhi, vize saMdhi. (nATaya.) avama-saMkhyA (saphakhyA) A, [saM.] jarUrI echAmAM echI saMkhyA, nakkI karelI kArrasAdhaka saMkhyA, karama'
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ ava-maMtavya 134 avarehAma ava-maMtavya (-mantavya) vi. sa.] avajJA karavA jevuM. (2) a-varaNa' na. [sa.] varaNI-pasaMdagI na karavAnI kriyA tiraskAra karavA jevuM a-varaNa vi. saM. e varSa) jenuM varNana na thaI zake tevuM avamAna na. [saM., j], -nana na., -nanA zrI. [saM.] a-varaNa vi. [sa. ma-vaLe, a. tadabhava varNa bahAranuM, anAdara. (2) tiraskAra halakA varNanuM, avaNa avamAnanIya vi. [saM] juo "ava-maMtavya." avAra-navAra ja "avAra-navAra', ava-mAnita yi. si.1 jenuM apamAna karavAmAM AvyuM avara-vaNuM(06) vi. [sa.] halakI varNanuM, UtaratI vaNenuM che tevuM avara-saMkhyA (sakhyA) mI. [saM.] kAryasAdhaka eAchAmAM avamAnI vi. [sa, .] apamAna karanAruM ochI saMkhyA, avama saMkhyA, "kerama' (da. bhA.) ala-mAnya vi. saM.] avagaNanA pAme tevuM, avagaNanA avara-sevA strI. [saM.] bIjAonI karAtI sevAcAkarI. (2) karavA jevuM. (2) amAnya rAjetaramAM jaIne ApavAnI sevA, kerIna sarvisa avamUlyana na. [saM. mava-mUtha uparathI saMskRtAbhAsI zabda] avaroI strI. [grA.] jAo 'abharAI.' calaNanI kiMmatamAM AMtararASTriya vyavahAranI daSTie karavAmAM avarAvavuM, avarAvuM juo "AvaravuM'mAM. Avate ghaTADe, " Diyuezana avarALanuM sa. . anAjamAMnI kAMkarI TI pADavA mATe avamodarya na. [+saM. ] dharAIne na khAtAM UNapa ene pANImAM dhovuM, evarALavuM rAkhavArUpI tapa, uNAdarI tapa (bAhya tapanA cha prakAromAMne a-va-ryuM) vi. [+ juo varavuM' + gu. "' pratyayaLyuM eka). (jena) bhU, ka] na vareluM-paraNeluM. (2) (lA.) tephAnI, aTakacALuM avayava chuM. [3] zarIranuM pratyeka aMga. (2) vastune aMza, a-varI vi., strI. [+gu. I" apratyaya] na paraNelI strI, bhAga, hisso. (3) tArkika dalIlane bhAga. (tarka) (4) kuMvArI sAdhana, upakaraNa. (5) be ke vadhAre saMkhyAno guNAkAra avaruddha vi. [saM.] rUMdheluM, zekavAmAM AveluM. (2) cetaraphathI karavAthI je saMkhyA Ave tenI e be ke vadhAre saMkhyAo. gherI levAmAM AveluM. (3) gati aTakI paDI hoya tevuM, (ga.) (6) pariNAmarUpa baLane ghaTaka aMza, komponanTa "kaMsTenDa' korsa'. (yaMtra) (8) zeSa vadhe nahi evI rIte bhAganAre avarekha kri. vi. khacIta, nakkI rAzi, "kaTara'. (ga.)(9) padArtha saMbaMdhavALuM kAraNa. (dAMtA) avanavuM sakriya anumAna karavuM, aMdAjavuM. (2) jANavuM. (10) maryAdita parimANa-bhAga ke nyAyanI siddhatAnA aMga- (3) jevuM. (4) lakhavuM (5) cItaravuM. avarekhAvuM karmaNi, vALo padArtha. (vedAMta.) kri. avarekhAvavuM che., sakri. avayava-pRthakkaraNa na. [saM] rAzinA avayava kADhavAnI rIta, avarekhAvavuM, avarekhAvuM ja avarekhavuMmAM. avayavone chUTA pADavAnI kriyA, "pheMkaTarAIjhezana'. (ga) avarodha . [saM] pratibaMdha, rukAvaTa, (2) je bhAgamAM avayava-bhUta vi. [4] avayavarUpe thayeluM, aMzabhUta rANIo rahetI hoya te bhAga, aMta:pura, janAnakhAnuM, raNaavayava-zakti strI. [saM] zabdanA avayamAM eTale prakRti vAsa, rANIvAsa. (3) aMtaHpuramAM rahenArI strI pratyayamAM rahelA arthane baMdha karavAnI zakti, yaugika zakti avarodhaka vi. [sa.] aTakAyata karanAruM (vyA.) avarodhaka kaNa pR. [saM.] jyAM kiraNa pUrepUruM parAvartana avayava-saMsthAna (-saMsthAna) na. siM.1 aMgenI goThavaNI, pAme tevo nAnAmAM nAne patana-kaNa, kriTikala gala AsananI avasthA, aMgavinyAsa, "pa*jha' (rA. vi) (bho.vi). avayavI vi. [sa, j] avayava dharAvatuM avarodhaka bala(La) na. [saM] padArthanI maLa gatine ochI avayavI-bhUta vi. [saM] avayarUpe thayeluM karanAra gharSaNa vagere baLa, kasTregiMga phersa avanavega 5. [. sava-vo] juo "avaga'. ava-rAdhana na. [4] avarodha-aTakAyata karavAnI kriyA avara' vi. [sa, sarva) bIjuM, itara. (2) halakI koTi ke avarodhavuM sa. ki. [sa. ava-roSa, -nA.dhA] aTakAyata karavI, jAtanuM. (3) cheluM, AkharanuM. (4) pazcima dizAnuM aTakAvavuM. avarodhavuM karmaNi, ki. avarodhAvavuM che. avara* 5. [e.] kalAka. (2) (zALA-kaoNlejamAM) tAsa, sa. ki. pIriyaDa avarodhAvavuM, ava-rAdhAvuM e avarodhavuM'mAM. avaragaMDI svI. eka jAtanuM bArIka sutarAu kApaDa avarodhI vi. [saM., muM.] juo "avaredhaka'. avara-javara puM, (avaraSa-javaraya) strI. [ juo "AvavuM-javuM ava-rAha !. [saM.] nIce UtaravAnI kriyA. (2) svaranI dvAra.] avara-jAvare, Ava-jA, haraphara. nIce UtaravAnI kriyA. (vyA., saMgIta.) (3) nIce Utara[0nuM jora (. pra.) lekenI sakhata heraphera, avAranavAra. vAne kama, "DisekiMga oNrDara', "Disezana'. (ja.) TrAphika-InTensiTI']. ava-rAhaka vi. [sa.) nIce UtaranAruM avarajavaraneAMdhaka (-dhaka) vi. [+juo 'AMdhavuM' + gu. avaroha-kama chuM. [saM.) rAzinuM mUhaya uttarottara ghaTatuM jAya ka" kartA vAcaka pra] avarajavara dhanAruM evI goThavaNa, UtaratI eNuM athavA hAramALA, "DisenkiMga avarathA ji, vi. [sa. kathA. (grA.)] vathA, gaTa, nakAmuM oNrDara. (ga.) -zani sAyavarUpe thayekarIna'. (ga) 5 2010_04
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ ava-rAhaNa ava-rahaNu na. [saM.] nIce UtaravuM e, avaroha avarAha-paddhati zrI. [saM.] kAnya-racanAmAM ucca kakSAmAMthI vaicArika draSTie nIce gabaDI paDavAnI rIta avarehAla kAra (-lakuAra) puM. [ + saM. maz2Ara] jue upara 'avarAha-paddhati', (6, A.) avarelI vi. [saM., puM.] UtaratuM (2) cAmyattara eTale dakSiNamAMthI uttaramAM jatA vRtta upara AvI gayeluM chatAM nahi AyameluM. (jyeA.) ta a-varga huM. [saM.] 'a'kArathI laI ne badhA svarAnA samUha. (nyA.) (2) vi. kAIpaNa varganuM na hoya tevuM vibhAga vinAnuM avargI vi. [saM., puM.], "gA~ya vi. [saM.] svarasamUhane lagatuM. (vyA.) (2) kAIpaNa varga na hoya tevuM, avarga a-nIya vi. [saM.] cheADI na zakAya tevuM-cheDI devAya nahi tevuM, atyAjya, avarjya ma-vAjata vi. [saM.] gheADI devAmAM na AveluM, atyakta a-varjya vi. [saM.] jue a-va"nIya.' a-vaNuM chuM. [saM.] ' ane A' varSoMnA channIse bheda sAthenA 'a'kAra. (vyA.) (ra) raMga-rahita. (3) cAra vInI bahAranuM, aMtyaja manAyeluM a-varNanIya vi. [saM.] jenuM varNana na thaI zake tevuM, varNavI na zakAya tevuM, akathanIya. (2) varNanAtIta avarSIya vi. [saM.] 'kAranA badhA prakArene lagatuM (2) varNa bahAranuM a-' vi. [saM.] jue 'avarNanIya'. a-varyuM' jae 'avavuM.' a-vaSaNu na., a-varSo strI. [saM.] vRSTinA abhAva, varasAdanuM na paDavuM e ava(1)la vi. [ara avaz] prathama, paheluM. (2) sauthI meAkharAnuM. (3) AraMbhanuM, (4) sarvazreSTha avala-Akhara kri. vi. [+ A 'Akhara'.] pahelethI laI chelle sudhI avalAma na. [+jue kAma.'] prAthamika kAma, Adi kArya, prAraMbhanuM kAma, speiDa varka' (vi. ka.) avala-kArakuna, [+jue 'kArakuna',] mukhya kArakuna, zirastedAra, sIniyara kalArka' avala-kuMvAruM vi. [+jue 'kuMvAruM'.] mULathI pahelethI apariNIta, kadI na paraNeluM kuMvAruM, avala-korTa strI, [+aM.] mukhya kacerI. (2) mukhya adAlata, sara-adAlata ava-lakSaNa na. [x. mava-kSaLa] apalakhaNa, kharAba Teva ava-lagna vi. [saM.] vaLageluM, cAMTeluM, saMbaMdha pAmeluM avala-jatI strI. [jue 'avala' + 'jatI'.] niveDo thatAM sudhInA samaya mATe mAla-sAmAnanI karavAmAM AvatI jatI avasa-thI kra. vi. [+ ju'avala' + gu. 'thI' anuga, pAM. vi. nA arthane] pahelethI, taddana zarUAtathI, dharathI avala-maMjala (-majala) zrI. [jue avala' + ara. 'maMjhil' urdU dvArA vikasele] maDadAnI chevaTanA dhananI phiyA, daphanakriyA, pAyadastU _2010_04 avalAkana avala-silaka strI. [ara.] vepAra zarU karatI veLAnI pahelI mUDI, jaNasa. (ra) mahinAnI chellI tArIkhe jaNAtI cApaDAmAMnI jaNasa bAkI avala-hakUmata srI. [ju 'avala' + 'hakUmata'.] mukhya sattA, vAdAdhikAra, mULAdhikAra, erijinala jyurisDikzana' avasa-hukamanAmuM na. [jue avala'+ 'hukamanAmuM'.] adAlatanA mukhya lekhI cukAdA, orijinala DiskrI' ava-laeNba (-lamba) puM. [saM.] arlekhana, AdhAra, TUMkA, sahArA 135 avalakhaka (-lambaka) vi. [saM.] AdhAra rAkhanAruM. (2) na. cAra khUNA sarakhA na hoya tevI cAra bAjuvALI AkRti. (ga.) avalama-keMdra (-laokendra) na. [saM.] je khidune AdhAra ApavAthI AkhA padArthane AdhAra maLe ane enuM samatAlapaNuM jaLavAya te biMdu, senTara ph saspenzana' atra-laMbana (-lambana) na. [saM.] avalaMkha, AdhAra, (2) amuka siddhAMta sAbita karatAM pahelAM enA AdhArarUpa siddha karavA paDe tevA bIjo siddhAMta, phrAI siddhAMtanI sAbitI saraLa karavA mATe pahelAM sAbita karelA siddhAMta, 'lemmA'. (ga.) avalaMbana-rekhA (lambana-) . [saM.] sAhula, eLaMbA, 'plam lAina'. (ga.) ava-laiMkhamAna (-lakSmamAna) vi. [saM.] laTakatuM avalakha-mUla(-La) (-lakha-) na. [saM.] jyAMthI padArthane TAMgavAmAM Ave te biMdu, peinTa oNpha saspenzana' avalaba-ya'tra (-lambacantra) na. [saM.] jue 'avalaMma sUtra' avalama-rekhA (-lamba) strI. [saM.] jue avalaMbana-rekhA'. avaluMkhavuM (avalakhavuM) a. kri. [saM. anya-%0, tatsama ] laTakavuM. (2) sa.kri, AdhAra rAkhavA, guDhDhA levA. (3) jhAlavuM, pakaDavuM [sa. kri, chatAM bhU. ++. nA prayAge ka upara AdhArita ] ava-OMAvuM (-lambAvuM) bhAve, karmaNi, kri. avalaMbAvavuM (lakhAvavuM) presa, kri avalaba-sUtra (-lakha-) na. [saM.] caNataramAM paththaranA thara sarakhI UMcAI mAM che ke nahi e batAvanAruM lAkaDAnI gheADI ane ALekhAnuM banAveluM sAdhana avalakhAvavuM, avalakhAvuM (-lambA") jue 'avalakhavuM'mAM, ava-akhita (lakkhita) vi. [saM.] AdhAre raheluM. (2) laTakatuM raheluM avalaMbI (-lambI) vi. [saM., puM.] AdhAra rAkhanAruM, laTakatuM raheluM [(ra) (lA.) ahaMkArI ava-lipta vi. [saM.] ceApaDAyeluM, kharaDAyeluM, lepAyeluM. avaliptatA sro. [saM.] avalepa. (ra) (lA.) ahaMkAra ava-lupta vi. [saM.] leApa pAmeluM, nAza pAmeluM a-lepa puM., pana na. [saM.] kharaDa. (2) (lA.) ahaMkAra ava-leha puM. [x.] cATavAnI kriyA. (2) auSadhayukta gaLyuM cAraNa ava-lehana na. [saM,] jae avaleha(1).' ava-leAka huM. [saM] jovAnI kriyA. (2) prakAza, teja ava-lAyana na. [saM] jevAnI kriyA. (ra) guDhDhASanI tapAsa, samIkSA, AlecanA, 'rinyU'
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ avaleAkanakAra avalAkana-kAra vi. [x.] avaleAkana karanAruM avalAkana-zakti strI. [saM.] avaleAkana karavAnI zakti, samIkSA-zakti, tapAsa karavAnI AvaData avalAkanAtmaka vi. [ + saM. AmAna + ] tapAsane AdhAre [jevuM lakhAyeluM sUcavAyeluM ava-leAkanIya vi. [saM.] jovA jevuM. (2) samIkSA karavA avaleAkavuM sa.kri. [saM. na + cho, tatsama] nirIkSaNa karavuM, khArIka tapAsa karavI. (2) samIkSA karavI, AleAcanA karavI. (3) vicArI jovuM. avaleAkavuM karmaNi., kri. avaleAkAvavuM che., sakri avaleAkAvavuM, avaleAkANuM ja avalekavuMmAM, ala-lekika vi. [saM.] mahesUlanI AMkaNI karavA mATe khetara para dekharekha vagerenuM paracUraNa kAma karanAra adhikArI ava-leAti vi. [saM.] jenuM avaleAkana karavAmAM AvyuM che tevuM, samIkSita aleAkitezvara puM. [+saM. zvara ] uttaranA bauddhadharmIonA pajyuM edhisattvanuM eka svarUpa, auddha dharmanA viSNune maLatA devanuM nAma, padmapANi. (auddha.) a-leAcaka vi. [saM.] avalAkana karanAra, samIkSaka, vivecaka a-vaza vi. [saM,] peAtAne vaza nathI tevuM, asvataMtra. (2) paravaza. (3) (lA.) lAcAra aza-tA zrI. [saM.] avataMtratA. (2) paravazatA. (3) (lA.) lAcArI ava-ziSTa vi. [saM.] khAkI raheluM, vadheluM, vadhArAnuM aziSTAMza (-ziSTAza) puM. [+saM. praMza] khAkI rahele bhAga azI vi. [rsa., puM.] avaza, paravaza, parAdhIna ava-zeSa puM. [saM.] zeSa rahelA bhAga, avaziSTa bhAga, (2) prAcIna makAne -daTTaNa-vageremAM bacI rahelA te te padArtha avasAta kri.vi. [hiM. akha + ara. sAt] abaghaDI, hamaNAM ja. (2) ekAeka, ecituM avasAda puM. [a.] nAza, aMta. (2) kAma karavA asamartha paNuM. (3) thAka, kheda, (4) hada, maryAdA ava-sAna na. [saM.] aTakI paDavuM e, aMta. (2) mRtyu mAta, maraNa avasAna-kAla(-La) puM. [saM.] mRtyunA samaya, Akhara dhaDI ava(-ve)stA zrI. [phA. avestA] irAnanI prAcIna bhAratapArasIka' kAlamAM pracalita dharmabhASA(jemAM jarathrusrI dharmanA saMsthApaka jarathrustre racelI gAthA ane enA vivecana vagere sAhityanA samAveza thayeleA te)mA pArasIene dharmagraMtha (A bhASA RgvedanI bhASAne bhASA temaja kaMTTAnI draSTie tadna nikaTanI che.) (saMjJA.) a-vastu na. [saM.] vastumAtrane abhAva, padArthanuM na hAvA paNuM a-vastra vi. [saM.] vastra vinAnuM, nAguM, navasuM ava-sthA zrI. [saM.] sthiti. (ra) dazA, hAlata. (3) AyuSanA judA judA tabakkAnA ekama. (4) (lA,) ghaDapaNa, vRddhatva. [thavA (rU.pra.) pAkI umare pahoMcavuM, 136 _2010_04 avaLa-kaMkuM gharaDuM thavuM. lAgavI (3.pra.) vRddhatvanuM dekhAyA karavuM. 0 sthAe pahoMcavuM (poM:cavuM) (rU.pra.) vRddha thavuM, gharaDuM thavuM. paNI avasthA (rU.pra.) dhaDapaNa] avasthA-catuSTaya na. [saM.] bAhya kaumAra cauvana ane ghaDapaNa e cAra avasthA avasthA-traya na. [saM.] jAgRtti svapna ane suSupti evI cittanI traNa sthiti avasthA-trika na. [saM.] chadmastha kevaLA ane siddha evI jIvanI traNa dazA. (jai.) [avasthA avasthA phreMca .. [saM.] sukhI ane duHkhI evI e ava-sthAna na. [saM.] nivAsasthAna, raheThANa. (2) sthiratA avasthA-vAna vi. [ + saM. degvAn, puM] avasthAe paheAMceluM, vRddha avasthAMtara (-sthAntara) na. [ + saM. attara] bIjI bIjI avasthA, ekamAMthI bIjI avasthAmAM javAnuM e ava-sthita vi. [saM] AvI vaseluM, raheluM ava-sthiti strI. [saM.] rahevuM e, (2) vidyamAnatA. (3) hAlata, dazA ava-sparzaka vi. [saM.] sabaDeMnjanTa'. (ga.) avasthApinI vi. strI. [saM.] bebhAna kare tevI (nidrA) ava-hasita na. [saM.] cha prakAranAM hAsyamAMnuM eka. (nAya.) atra-hAra puM. [saM.] thADA samaya pUratI yuddhavirAma vakhate raNakSetramAMthI lazkarane chAvaNImAM laI javAnI kriyA ava-hAsa puM. [saM.] mAka, mazkarI, ThaThThA ava-hAsya vi. [saM.] mazkarI karavA jevuM atra-hita vi. [saM.] mUkavAmAM AveluM. (ra) dhyAna ApI raheluM, ekAgracitta ava-hitya naM. [saM.] DhAMga, DALa, peTa dekhAva. (2) mananI vAta chupAvI rAkhavAnI tajavIja, manamAM keMI hAya ane meDhe kaMI dekhADavApaNuM (vyabhicArI bhAvanA 33 bhedyAmAMnA eka.) (kADhya.) ava-helana na., strI, [x], "nA zrI. avajJA, tiraskAra (ra) anAdara, apamAna ava-helavuM sa. kri. [saM. avanhe, tatsama] avahelanA karavI, avagaNavuM. avahelAvuM karmaNi, kri. avahelAvavuM pre., sa. kri avahelAvavuM, avahelAvuM jue upara avahelanuM'mAM. a-vahevAru (-vaeNva u) vi. [+ jue 'vahevAru'.] vahevAru na hoya tevuM a-vaLa vi. [+ jue 'vaLavuM', sara de, prA. kSavRttithya -asatya, ja huM] avaLuM, UMdhuM. (ra) khATuM. [ . nuM cavaLa (rU. pra.) UMdhAnuM cattuM ane jUThAnuM sAcuM avaLakaNuM vi. [+gu, + 'akaNuM' svArthe ta. ..] jemAMthI tAra na kheMcAya tevuM, inDakaTAila' avaLa-kaMTaka (-kaSTaka) puM. [ +saM.] jamIna tarapha vaLelA AmalInAM jevAM pAnavALA kAMTAvALA eka cheDa AvaLa-kaMdhuM (-kandhu) vi. [+ saM. nyan-> prA. thaLa-] jenI kAMdha nIcI vaLe nahi tevuM, majabUta kAMdhavALuM, (2) (lA.) majabUta, jorAvara, alamasta
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ avaLake 137 avaya-pakSapAta avaLake puM. koI vastu pakaDavA hAtha lAMbo karIne karelo prayatna. (2) valakha, havAtiyAM. phAMkuM, taraphaDiyuM. [0na(-nAMkho (rU. pra.) kAMI levA-pakaDavA jhaDapa karavI] avaLa-gati strI. [+saM.] avaLI UMdhI ke khATI gati avaLacaLa vi. [+ jue "cavaLa'.] UMdhuMcatta, DhaMgadhaDA vinAnuM. (2) ADuMavaLuM, kharuM khoTuM. (3) vicAryA vagaranuM. (4) kri.vi. game tema, phAve tema, (5) UlaTasUlaTa avaLacaMDAI (-caDAI) zrI. [ja "avaLa-caDuM' + gu. AI' ta. pra.] kahyA karatAM ulaTuM cAlavAne svabhAva avaLacaMDI (-caDI) vistrI. [jue avaLacaMDuM + gu, "I' strI pratyaya avaLacaMDA svabhAvanI strI avaLacaMDIluM (-caDIla), avaLacaMDuM (-caDuM) vi. [ + saM. vATa + gu. 'IzuM" ane "u" ta. pra.] kahiye enAthI ulaTuM karanAruM ke cAlanAruM. (2) (lA.) mamatI, jiddI, durAgrahI. (3) aDapalAkhAra. (4) akANuM avaLacena na. [juo amalaena.] mojamajhA, AnaMda, lahera, amalacena, amanacamana avaLa-dama vi. [grA.] UMdhuMcatuM, ADuM avaLuM avaLa5 strI. [juo "avaLuM' + gu. "pa" ta.pra.] avaLAI, ADAI avaLa-panuM vi. [+ juo paga' + gu. "u" ta. pra.] avaLA ke azubha pagavALuM avaLa-paMcaka ( ka) na. [+ besatA paMcake (dhaniSThAthI caMdranA AvavAnAM pAMca nakSatramAM) avaLuM thaI javAnuM kArya. (2) (lA.) vAraMvAra evI viTaMbaNAnuM AvI paDavuM e. (3) sAruM karavA jatAM avaLuM thaI paDavuM e. (4) vAMkAI, ADAI, vakrabhAva. (5) hAra, parAbhava avaLa-paMtha (pantha) 5. [ + juo "paMtha'.] avaLe raste, viruddha mArga, unmArga avaLa-mata (-tya) strI. [+saM. mata , -ti strI. [+ ] avaLI ke UMdhI buddhi avaLa-vANI strI. [+saM. ] UlaTI vANI, avaLuM bolavuM e. (2) avaLuM bele ne savaLuM thAya tevI vANI. (3) vAcyArthathI hAla artha sAcavatI vANI, guDha vANuM, vyAkti . (4) azubha vANuM avaLavela (-ca) strI. [+ juo vila.'] (avaLI dizAmAM vIMTAIne caDatI hoI evI saMjJA pAmelI) eka vela avaLa-savaLa vi. [ + ja "savaLuM'. ] avaLAnuM savaLuM ane savALAnuM avaLuM, UMdhu-catuM, UlaTasulaTa, ADuMavaLuM. [ karavuM (rU.pra.) taddana pheravI nAkhavuM] avaLAI strI, jie "avaLuM' + gu, "AI' ta.ka.] ava LApaNuM. (2) haThIlAI. (3) avaLI samajha, viparIta buddhi avaLA-beluM li. [juo avaLuM, + balavuM' + gu. " ka pra.] avaLuM belanA avaLAmaNa na. [juo "avaLuM, + gu. "AmaNu" ta pra.] UMdhI paristhiti. (2) (lA.) mata, mRtyu avaLAyuM vi. [jue "avaLuM +gu. A ta.., (grA.)] avaLuM, UlaTasUlaTa avaLa savaLI ki.vi. [ juo avaLuM + savaLuM ] UlaTasulaTa, taLe-upara. (2) jIbhe ane ADuM-cAkaDI paDe ema avaLA-savaLuM vi. [ ja avaLuM' + savaLa'.] UMdhuM ane catuM, upara-nIce kareluM. (2) ki.vi. avaLAsavaLI avaLiyuM na [jue "avaLuM + gu. "yuM? ta.pra.] vAsaNa upara avaLuM DhAMkavAnuM sAdhana, UMdhuM nAkhavAmAM AvatuM sAdhana, chIchuM. [-ce javuM (rU.pra.) (grA.) kabajAmAMthI chaTakI javuM) avaLuM vi. UMdhuM, [juo "avaLa + gu. "usvArtha ta pra.] UMdhuM, UlaTuM. (2) vAMkuM, ADuM, pratikULa. (3) (lA.) kheTuM, asatya. (4) jihI. (5) mAThuM, azubha. (1) akANuM. (7) mamatI. [-LA pATA devA (ke bAMdhavA) (rU.pra.) UlaTe raste caDAvavuM, khATuM kahI mArga bhulAva(2) mudesara vAta ThasAvavAne badale khATuM samajhAvI bhamAvavuM. -LA pAsA nA(mAM)khavA (rU.pra.) vAta pheravI bAMdhI chetaravuM. -LA pAsA paDhavA (rU.pra.) dhAryA pramANe na thavuM, karelI yuti pAra na paDavI. (2) savaLuM karavA jatAM UlaTuM thaI paDavuM, phAyado karavA jatAM nukasAna thayuM. -LA karavA (rU. pra.) kheTa khAvI. -LA thavA (rU.pra.) khoTa javI. -LA pUjelA (rU.pra.) paramezvaranI khoTI pUjA karelI-pUNva janmamAM pApa karelAM. -LAnuM savaLuM karavuM (rU. pra.) sAcA mArga upara lAvavuM. -LAnuM savaLuM thavuM (rU. pra.) kharAba karavA jatAM sAruM thayuM. -LA paTA baMdhAvavA (-bandhAvavA) (2 ka.) kheTuM samajhAvavuM, bhramamAM nAkhavuM. -LI ghANIe pIlavuM (rU. pra.) khUba trAsa Apo. -LI TopI paheravI (ke mUkavI),-LI pAghaDI paheravI (ke bAMdhavI-mUkavI) -peravI) (rU. pra.) ApeluM vacana phoka karavuM (2) devALuM kADhavuM. (3) bAju badalavI-pakSa badala. -zuM karavuM (ke karI nAnAMkhavuM) (rU. pra.) pAyamAla karI nAkhavuM. (2) bagADI nAkhavuM. -LuM jIvuM (rU. pra.) viruddhamAM jaI rahevuM. -LuM thavuM (rU. pra.) viruddha javuM. (2) bhaMDuM thavuM. -LuM paDavuM (rU. pra.) meLa na khAvo, aNabanAva tha. -LuM moM karavuM (mAM) (rU. pra.) risAvuM. -LuM vetaravuM (rU. pra.) dhAryA karatAM UlaTuM kahevAI javuM. - astare maMDavuM (rU. pra.) bhIkha mAgatuM karavuM. (2) pAyamAla karavuM -Le pAne cune devatAva (rU. pra.) marajI viruddha kAma karAvavuM. (2) UlaTuM kArya karAvI pachI tenI te vyaktine Thapako Apa. -La meDhe pavuM (rU. pra.) mAMdA paDavuM. -Le hAthe devI (rU.pra.) jorathI dhela ke thapATa mAravI. - Aka lakha (rU. pra.) nasIba UlaTuM paDavuM-hevuM] avaLuM savaLuM vi. juo "avaLuM + 'savaLuM'.] juo "avaLa savaLa', ane kivi. [+gu. e' trI. vi., e. 1, pra.] thoDI vAramAM, tarata avazya vi. [saM] vaza na karI zakAya tevuM. (2) ki.vi. khacIta, jarUra. (3) kudaratI, svAbhAvika, "necarala' (ma.na. mahetA) avazya-kartavya vi. [saM.] pharajiyAta karavA jevuM avazya-pakSapAta chuM. [saM] svAbhAvika valaNa 2010_04
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ avazvameva 138 a-vAyu manasa-gecara avazyameva vi . [sa, mavarathama + 4] khacIta ja, jarUra ja avaMke (-vaphA) muM. jio "avaM'.] doSa, vAMka avathaMbhAvitA (avazyabhAvitA) strI. [.] khacIta avaMga vi. [de. prA. avaMg-khulluM, nahiM DhAMkeluM] AkhuM. (2) thavAnuM ja che evI sthiti | vAparyA vagaranuM, taddana navuM. (3) puM. dezI vimAnI eka rIta avazvabhAvi-vAda (avayambhAvi- kuM. [saM.] IcchAzaktinI a-vaMcaka (-vacaka) vi. [saM.] nahi chetaranAruM, prAmANika svataMtratA nathI--hetuthI nakkI thAya che evI mAnyatA, avaMtara (avantara) na. cheTe besavuM e, RtustrAva, aTakAva DiTarminijhama avaMti (avanti) strI. [saM] avaMti-mAlava dezanI rAjaavabhAvivAdI (avayambhAvi-) vi. [saM.] avazya. dhAna, ujajayinI. (saMjJA) (2) puM. jenI rAjadhAnI bhAvi-vAdamAM mAnanAruM avaMti hatI te lATa ane aparAMta (gujarAta ane uttara avazya-bhAvI (avazyaSNAvI) vi. [4] jarUra thavAnuM, mahArASTra)nI hada sudhI pahoMcatA prAcIna mAlava deza, khacIta ja thavAnuM mALavA. (saMjJA) avazyAya kuM. [] jhAkaLa, esa avaMtikA (ati ) strI. siM] ujajacinI, ujajana. (saMjJA) ava-daMbha bhu) puM, -bhana (-sTabhana) na. [saM.) AdhAra, avaMtinAtha (avanti) chuM. [saM.] mALavAnA rAjA (muMjaTeke, sarAhanA. (2) jaDatA, stabdhatA. (3) garva. (4) bheja vagere). hiMmata. (5) vina. (6) pakSAghAta, lakavo avaMtI (avantI) samI. [saM.] ja "avaMtikA." ava-sakta vi. [saM.] vaLageluM, cAMTeluM. (2) kAmamAM lAgeluM a-vaMkya (-vavya) vi. [sa.] vaMdhya-vAMjhiyuM nahi tevuM. (2) (3) AsaktivALuM. laTupa. (3) sArthaka, saphaLa ava-sanma vi. [saM.] magna thayeluM. (2) udAsa, hatAza. avaMdhya-kara (1-5-) vi. [saM.] vAMjhiyApaNuM TALanAra (auSadha, (3) avasAna pAmeluM, marI gayeluM strIo mATenuM avasAna-tA strI, [.] magnatA, (2) udAsI, hatAzA. avaMdhyatA strI, -tva (-1-ya) na. [saM.] avaMdhyapaNuM (3) avasAna, mRtyu a-vaMza (-vaza) vi. [saM.] vAMsanA AdhAra vinAnuM, anAavasara chuM. [saM.] prasaMga. (2) taka, meke, lAga. (3) dhAra. (2) aputra, vAMjhiyuM samaya. [0Ava (rU.pra.) sArA mAThA prasaMga Ava. avAI sI. jio "AvavuM' + gu. "AI' ku.pra.] AvaoLakhave, je (.a.) samaya ane saMgo vagerene vApaNuM, Agamana khyAla meLavo. -re metI bharavAM (ra. pra.) prasaMge a-vAka kavi. [sa. -maMguM, abola. (2) stabdha, barobara kharca karo] cAlIluM avasara-pANIna, ba.va. [+gu. jue "pANI'.] (lA.) avAkI vi. [ + juo "I' ta.ka.] avAka, abela marelAM pAchaLanAM dahADe pANI, uttarakriyA a-vApa9 vi. [sa.] vAcALa nathI tevuM, bolavAmAM kAbela avasara-prApta vi. sa.] prasaMgane anusaratuM nahi tevuM avasara-vItyuM vi. [+sa. juo vItavuM' + gu. "vuM' bhUka] avAzAkha vi. [+ saM. zAha, ba.vI.] nIce zAkhAo vakhata cA gayA pachInuM. (2) kasamayanuM che tevuM. (upaniSadanuM brahma, gItAne saMsAra). (2) (vaDavAIavasara-sara kri. vi. [+.pAchalA "saru" "pramANenA artha ne kAraNe) (lA.) vaDanuM jhADa ApavA gu.mAM vikasyo che.] prasaMga maLatAM, yogya samaye, avA-zira vi. [sa. "FrAyA, ba.vI., pR.] nIce namelA joiye te vakhate mastakavALuM . (-sannati) DI. [sa.] pada ane padArthone avAca vi. [saM. a-vAva ba.vI.] avAka, abolA eka jAtane saMbaMdha. vedAMta) a-vAcaka vi. [saM.] kahI zake-nirdeza karI zake nahi tevuM ava-sarSa puM. [] jAsUsa (2) vAcA-rahita. (3) mAMdagInI parA kaTie bolavAnI avasarSaNa na. [4] nIce UtaravAnI kriyA zakti nathI rahI tevuM. (4) (lA.) bebhAna, bezuddha, beheza avasarpiNI strI. [saM.] ardhagatine-paDatI dazA AvavAne avAcakatA strI. siM.] avAcaka hovApaNuM ghaNe lAMbA kAla. (jaina) avAcI zrI. [saM] dakSiNa dizA avasarpa vi. [saM., .] sarakanAruM, khasanAruM. (2) DhALa a-vAcI* strI. [ jue "avAka" (saM. mavAra) + gu. paDatuM nIcuM, (3) nIce sarakatuM, adhogAmI I' tama. ] DacakuM. (2) heDakI. (3) bagAsuM avaLe , ghaNuM vasANAMvALuM suvAvaDI mATenuM cATaNa, batrIsuM avAcIna vi. [.] dakSiNa dizAne lagatuM avaLeTuM vi. [ ja "avaLuM' dvArA ] UMdhuM vaLeluM. (2) a-vAya vi. [saM.] jene vize kahI na zakAya tevuM, akaccha, rItabhAta vinAnuM avarNanIya. (2) vAMcI na zakAya tevuM. (3) aniMdya, jenI alaMka (-16) vi. [saM] vAMkuM nahi tevuM, sIdhuM. (2) (lA.) niMdA na karI zakAya tevuM saraLa svabhAvanuM avAcya-tA strI. [saM.] avAca hovApaNuM avakuM (-196) vi. [gu. "a" nirarthaka + saM. va > prA. a-vA-manasa-gecara vi. [saM.] vANI ane manathI gocaravaivAma- (grA.)] vAMkuM, UMdhuM, ataDuM anubhavAya tevuM nathI te, vANuM ane manathI para 2010_04
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ avAke mukha 139 avA-mukha vi. [saM] nIce rahelA moDhAvALuM, nIcI mUMDa karI beTheluM. (2) (lA.) lajijata, zaramAyeluM avAja chuM. [ phA. AvA-jha] avani, nAda. (2) sAda, ghATe. [0uThAva (rU.pra.) potAnI vAta jerathI jAheramAM 2ja karavI. 0UtarI ja (pra.) kaMTha sAre na hovo. 05 (u.pra.) ghATe dhIme thaI javo. have (rU. pra.) calaNa hevuM, UpajavuM] avAja-dAra vi. [+ phA. pratyaya] jemAMthI avAja thAya tevuM, avAja karatuM, raNakAvALuM avAja-peTI strI, [+ ja peTI'.] grAmena vageremAMnI avAja saMdharanArI peTI, "sAunDa-beMka avAja vi. [ + gu. "yuM? ta...] avanivALuM, raNakAvALuM avAjI vi. [+ gu. "I' ta.ka. ] inivALuM, vAgatuM. (2) puM. tepa ke baMdUka pheDanAra avAja* DhI. [+gu, "I' ta.pra.] gAyakane kaMTha a-vaTa zrI. [ + juo 'vATa" (mArga ] keInI avarajavara na hoya te mArga. (2) kheTe rasta, kumArga, anIti avArDa na, pazu-mAdAnuM thAna, Au, bAvaluM, aDaNa avADe (avADo) ja "havADe. avAja chuM. [grA.] kuMbhArane nibhADe avADha puM, na. UbhA thAMbhalA vacce mukeluM lAkaDuM ke jenI AsapAsa caNatara karI levAmAM Ave che. avAhapATalI DhI. [+ ja "pATalI.] avAhanA kAmamAM levAmAM AvatuM pATiyuM, "nagiMga pIsa' (ga.vi.) avANu chuM. [grA.] pArakhuM, parIkSA, tapAsa avANu (-ca) sI. guNa, jAta. (2) cAlacalagata. (3) pazune cAlavAnI rIta avANugu strI. cAlacalagata avANu sa. kri. [juo "avANa,?, nA.dhA..] (baLadanI) cAla jevI, hAMkI javuM. (2) cAla uparathI parakhavuM a-vata vi. [sa.] vAyu vagaranuM avAtopajIvI vi. [+ saM. 3 nIvI, puM.] vAtAvaraNamAMthI prANavAyu lIdhA vinA jIvanAruM avAMtvanumaMdra (madra) vi. [e. a + maraNanumandra] atyanu- maMdrathI nIcA svaranuM. (saMgIta.) avApta vi. [sa. ava + mAta] prApta kareluM, meLaveluM avArtha vi. [sa, mava + mAtta] meLavavA jevuM avApti strI. [ saM. yava + arfu] meLavavAnI kriyA, prAdita a-vAma vi. [sa.] suMdara nathI tevuM. (2) amaMgaLa, azubha, (3) DAbuM nathI tevuM, jamaNuM. (4) (lA.)sAnukULa, sagavaDavALuM a-vAmana vi. [sa.] ThIMgaNuM nahi tevuM. (2) madhyama UMcAInuM avAyuM vi. [grA.] AturatAthI tUTI paDanAruM. (2) lAlacane vaza na rAkhatAM utAvaLe kI janAruM. (3) bebAkaLuM. [cA pAuM (rU.pra.) pAchaLa lAgavuM, vAMse paDavuM lAgavuM a-vAra vi. [saM. ma-vAI] vArI na zakAya tevuM avAra4 ki. vi. [A + vAra] A varSe, eNa, oNa sAla a-vAraNIya vi. saM.] jene vArI-rekI na zakAya tevuM, avArya, rekku rokAya nahi tevuM avAMtara dizA avAra-navAra ki.vi. ['-vArane dvirbhAva] jyAre ane tyAre, vAraMvAra a-vArita vi. [saM.] jene vAravAmAM nathI AvyuM tevuM. (2) (lA.) anargaLa, puSkaLa, bezumAra avArI strI. [de. prA. mArimA] hATa, dukAna avAra ji. vi. [ja "avAra' + gu. '' ta... (grA.] asUruM, moDuM (thayeluM) a-vArya vi. [sa.] juo "avAraNIya'. a-vAla vi. [+ saM. vAjI] retI vinAnuM (pradezasthAna) a-vAva vi. [sa, maghApAra->prA. vAvAjha-, sara0 saM. mahAta->prA. aAvaTa.] je vyavahAramAM upayogamAM lAvavAmAM nathI AvatuM tevuM, avaDa (makAna) avAvuM jue "AvavuMmAM. avAsa chuM. [saM. mA-vAsa] raheThANa, ghara, makAna a-vAstavika vi. [4] vAstavika na hoya tevuM, huM, mithyA. mULa mAthA ke pAyA vinAnuM, apramANa, anAdhAra, sAbitI vinAnuM. (3) geravAjabI avAstavikatA strItva na. [3] avAstavika hovApaNuM. (2) kahapanA-mUlakatA, phikazana" (2. ma.) a-vAhaka vi. saM. jemAM thaIne vIjaLI athavA garamI pasAra thaI na zake tevuM. 'nona-kanDakaTiva' avAhakaSTana na. [sa.] avAhaka DhAMkaNa, "isyuleTara a-vAhI vi. [se, muM.] juo "avAhaka'. a-vAhya vi. [saM.] jemAMthI garamI pasAra na karI zakAya tevuM (2) vahIne-upADIne na laI jaI zakAya tevuM avALa, zuM na. [de. prA. ma-vAsumA, strI.] dAMtane pAre, 58. (2) meDhAmAM lALa utpanna karanAre mAMsapiMDa. [AvavuM, 0caDa(-)vuM, phUlavuM, sU-se) AvavuM (rU.pra.) avALumAM daMtaregane upadrava tha.] [ dha : maTe bhAge ba. va.mAM vaparAya che. ] [khaTale avALA-gavALA puM. mAyApujI, gharasAmAna, sarasAmAna, gharaa-vAMchita (-vAti ) vi. [saM.] nahi iccheluM avAMtara (avAntara) vi. [ saM. mava + attara ] koI paNa be padArtho-sthiti-saMyogo vacce raheluM, vacce raheluM, vacalA gALAnuM. (2) samAveza pAmeluM. (3) gauNa (4) bAhya, bahAranuM avAMtara kathA (avAntara- strI. [saM.] cAlu vAtamAM vacce AvatI upakathA, upAkhyAna, ADakathA avAMtara praha (avAntara-) 5. [] be grahe vacce nAnA graha, esTareIDa' avAMtara jAti (avatara-) strI. [sa.] upajAti, piTAvarga avAMtaratA strI. [saM] juo "avAMtaratva'. avAMtara tArApuMja (avAktara-puja) muM. [saM.] nakSa sivAya koI paNa tArasaha, "saba- kaeNsTelezana" avAMtara- (avAntara-) na. [4] mukhya viSayanI aMdara AvI javApaNuM, avAMtara-tA avAMtara dizA (avAntara-) strI. [..] dizAe vacce te te khUNe--IzAna-anitya-vAyavya 2010_04
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ 140 avAMtara-deza avigIta avAMtara deza (avAntara) chuM. (saM.koI paNa be dezo vacce a-vikAsa chuM. (saM.] vikAsa abhAva, khilavaNune Avela deza-bhAga [tArApuMja'. abhAva, vRddhine abhAva avAMtara nakSatra (avAntara-) . [saM.] juo "avAMtara- a-vikRta vi. [saM.] jemAM kazo paNa pheraphAra thayA nathI tevuM, avAMtara pralaya (avAntara- puM. [saM] be moTA pralaya badalAyA vinAnuM, asala rUpamAM raheluM. (2) taMdurasta, nIroga. vacce thatA nAno pralaya. (purANa,) (3) svAda-AkAra-ghATa-guNa vageremAM kaI paNa prakAranA avAMtara-bheda "avatara-" !. [saM.] bhedane paNa bheda, bhAgane vikAra-pheraphAra vinAnuM bhAga. a-vikRta pariNAma na. [saM.] kAraNamAMthI kAryane avAMtara mukhyabaMba (avAntara-lamba ! si.] vakranA vikAsa ke vikAra thatAM kAraNamAM kazo pheraphAra nathI thata keI biMdu AgaLa dorelo e vakrane laMba ane e biMdune tevI sthiti (jemake senAmAMthI ghareNAM thatAM badhI sthitimAM bhuja e be vacce Avele keTayakSane bhAga, "saba-normala' e sonuM che e sthiti), (vedAMta.) avAMtara-yAni (avA-tara-) zrI. [saM.] avAMtara sarganI avikRta-pariNAma-vAda puM. [saM.] avikRta-pariNAma-akhaMDa nIcene prANI ke vanaspativargane eka vibhAga brahma ja sarva ane sarvatra che e prakArano siddhAMta, brahmavAda, avAMtara laMba (avatara-lambo ja avAMtara-mukhyabaMba." zuddhAta siddhAMta. (vedAMta.) avAMtara-vAkya (avAnara-na. [saM.] kaI paNa moTA vAkatha- avikRtapariNAmavAdI vi. [sa, j] akhaMDa brahRAvAdamAMthI vaccenA zabdo uDAvIne thayeluM nAnuM vAkaya zuddhAdvaita siddhAMta-avikRtapariNAma-vAdamAM mAnanAruM, brahmaavAMtara sarga (avAntara- puM, siM] prANI ke vanaspatinA vAdI, zuddhAdvaitavAdI. (dAMta) varganI vacagALAnI sRSTi avikRta svara pu. [saM.] jemAM vikAra nathI thate te svara a- vica, cita vi. [saM] nahiM khIleluM, nahi UghaDeluM (phUla) (vahUja ane paMcama). (saMgIta.) a-vikaTa vi. [saM.] agharuM nahi tevuM, mukela nahi tevuM a-vikRti strI. [saM] vikArane abhAva, avikAra. (2) a-vikalthana na. [8] baDAI na mAravI e (2) sRSTinuM Adi kAraNa, mUla prakRti a-vikala(-La) vi. [saM] jemAMthI kalA-aMza mAtra paNa a-vikRtika vi. [saM.] vikRtine vaza thayuM nathI tevuM. (2) khaMDita nathI thayAM tevuM, akhaMDa. pUrNa. (2) vyavasthita vikAra karanArI cIjone bhojanamAM tyAga karanAruM avikalAnuvAda ! [+saM. anuvAdrI kAMI paNa pheraphAra karyA a-vikrama , [3] vikrama-parAkramane abhAva, (2) bIkaNapaNuM vinAne tarajame a-viya 5. [saM.] vecANane abhAva, vakare na thavo e a-vikalAMga (-vikalA ) vi. [e.] eka paNa aMga chuM a-vikrAMta (kAnta) vi. [saM.] jenA upara koIne vijaya na hoya tevuM, vyavasthita goThavAyelAM aMga-upAMgavALuM nathI thayo tevuM, hArI na gayeluM, ajita a-vika95 5. [sa.] cAlI zake tevI bAbatemAMthI game te avikriya vi. [ + saM. vivAvA, ba.vI.] jemAM koI vikriyA eka levAnI chUTa abhAva. (2) zaMkAne abhAva, cAsa- vikRti-vikAra nathI thayela tevuM paNuM, nizcaya. (3) vi. bhedanI kapanAthI rahita, nAmarUpa avikriyatA strI. [sa.] avikAritA vagere dvata bhAva vinAnuM. (vedAMta.) a-vikIta vi. [4] nahi veceluM, na vecAyela a-vika vi. [sa.] sAdhAraNa buddhithI jANI na zakAya a-viya vi. [saM.] vecavA yogya nathI tevuM, vecI na tevuM [aNakhIleluM zakAya tevuM a-vikasita vi. [saM] jene koI vikAsa thayo nathI tevuM, a-vikSata vi. [saM] jene kaI ghA lAgyo nathI tevuM, na a-vikapa (-kapa), -pita (-kampita) vi. [8,] acaLa, ghavAyeluM. (2) akhaMDa, AkhuM. (3) nahi bagaDeluM sthira avikSipta vi. [sa.] nahi pheMkI dIdheluM. (2) rithara cittaa-vikAra chuM. [saM.] vikArane abhAva, nirvikAra sthiti. vALuM, ekAgra, sAvadhAna (2) bagADa vagaranI sthiti avikSiptatA sI. [saM.] avikSita hovApaNuM a-vikAraka vi. siM.1 jemAM vikAra-pheraphAra nathI thato tevuM. a- vikhyAta vi. saM.1 vikhyAta-prakhyAta-prasiddha nathI (2) hAni na karanAruM, nukasAna na kare tevuM. (3) zabdanA tevuM, jAheramAM na AveluM aMgamAM liMga vagerene pheraphAra nathI thato tevuM, adhikArI, a-vigata' vi. [saM.] cAlyuM gayuM nathI tevuM, hAjara. (2) avikArya (vyA.) mUeluM nahi tevuM, jIvatuM. (3) nitya avikAritA strI, - na. [saM.] avikArIpaNuM avigata? vi. [saM. ma.vara ] avyakta (brahma). (2) na. avikArI vi. [sa, .] avikAraka, avikArca, (2) akSarabrA, nirAkAra braha, anirdezya brahma jenA aMgamAM liMga vagerene pheraphAra nathI thatA tevuM. (vyA.) avigati strI. siM. 3ma-vita] avyaktapaNuM (3) rAgadveSAdithI mAnasika vikAra na thayo hoya tevuM a-vigahita vi. [saM] jenI niMdA karavAmAM AvI avikArya vi. siM] jemAM vikAra-pheraphAra na karI zakAya tevuM, na niMdAyeluM tevuM. (2) avikArI. (vyA.) a-vigIta vi. saM.] jenI niMdA nathI thaI tevuM. (2) avikAryatA strI. [saM.] avikArya hevApaNuM (graMthamAM je kSepaka nathI tevuM 2010_04
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-vigraha a-vidrAnca a-vigraha puM. [saM.] vigraha-jhaghaDAneA abhAva. (2) vi. jene a-vijJapti srI. [saM.] ardha-cetanA, 'saba-konziyasanesa' vigraha-zarIra nathI tevuM, azarIrI, nirAkAra (na. de.) (ra) khyAla na rahevApaNuM -vihAna vi. [+a degvAn, puM. ] a-vijJA zrI. [saM.] ajANye dAja sevA e. (jena.). -vijJAta vi. [saM.] nahi jANeluM. (2) bhAna vinAnuM, 'akaeNtnziyasa' (ma. na.) azarIrI, nirAkAra a-vidhAta puM. [saM.] vighna na hoya tevI sthiti. (2) vi. aTakAva-rukAvaTa vinAnuM, apratihita avidyAta-gati vi. [saM.] jenI gatine rukAvaTa nathI thaI tevuM a-vighna na. [saM.] vighnanA alAva, naDataranA abhAva ani-kartA vi. [ saM., ] harakata nahi karanAruM avicakSaNa vi. [saM.] vicakSaNa-catura-heziyAra nathI tevuM. (ra) jaDabuddhinuM, markha [kAyama rahenAruM a-vicala(-La) vi. [saM.] sthira, aDaga, (2) nitya, avicala(-La)-tA strI. [saM.] avicaLa hovApaNuM avicala(-La) pada na. [saM.] mekSapada a-vicalita vi. [saM.] vicalita-sthAnabhraSTa na thayeluM, khaseluM, sthira na a-vijJAyaka vi. [saM.] vijJAna vinAnuM, ajANa, (jaina.) a-vijJeya vi. [saM.] je vize sArI rIte jJAna - samajha meLavI zakAya ema nathI tevuM (paramAtma-tattva) a-tritatha vi. [saM.] mithyA-asatya nathI tevuM, satya. (2) akRtrima, cathArtha, kharekharuM. (3) na. satya, sAca a-tritakiMta vi. [saM.] jete vize tarka karavAmAM AvyA nathI tevuM, niHsaMdeha [akalpya, akaLa a-vitarkaca vi. [saM] jete vize tarka karavA jevuM nathI tevuM, avitRpta vi. [saM.] asaMtuSTa, aparitRpta, asaMtASI a-vikRSNa vi. [saM.] tRSNA zAMta pAmI nathI tevuM, sAkAMkSa avitta na. [saM.] adranya, (2) vi. nirdhana -viSa vi. [saM] DAhyuM-catura-samajhadAra nathI tevuM, mUrkha. (2) kAvyAsvAdanA anubhava mANavAnI zakti nathI tevuM, (3) ardhadagdha jJAnavALuM avidagdhatA zrI. [saM.] avidagdha heAvApaNuM a-vighaTita vi. [saM.] tADI-phADI nahi nAkheluM, avicchinna a-vidita vi. [saM.] nahi jANeluM, jANyA bahAranuM, ajANyuM a-viduSI vi., zrI. [saM.] vidvAna na hoya tevI strI, AkhuM jJAna dharAvanArI skrI avicaLa jue 'a-vicala.' avicaLatA jue 'avicala-tA.' avicaLa pada jue 'avicala pada,' a-vicAra puM. [saM.] vicAranA abhAva, (2) vivekazUnyatA. (3) utAvaLa a-vicAraNIya vi. [saM.] jenA vicAra na karI zakAya tevuM, (2) sArA-narasAnA vicAra karavA thAlavuM na paDe tevuM a-vicArita vi. [saM.] vicAryA vinAnuM, kharAkhara nahi vicAreluM. (2) sAhasa bhareluM avicAri-tA strI. [saM.] avicArI hovApaNuM avicArI vi. [saM., puM] vicAra na karanAruM, utAvaLiyuM. (2) sArA-narasAnA bhAna vinAnuM. (3) (lA.) ajJAnI, mUrkha, (4) avivekI a-vicArya vi. [saM.] jene vize vicAra karI zakAya ema nathI tevuM, na vicAravA jevuM, avicAraNIya a-vicAlita vi. [saM.] jene khaseDavAmAM AvyuM nathI tevuM, khaseDayA vinAnuM, sthira vizeSa jJAna vinAnuM avicetana vi. [saM.] cetana vinAnuM, bhAna vinAnuM, (ra) a-vicchinna vi. [sa.] vicchinna - chedAyeluM nathI tevuM, akhaMDita, avibhakta. (ra) satata cAlu raheluM, askhalita raheluM avicchinna-tA zrI. [saM.] avicchinna hovApaNuM a-viccheda puM. [saM.] viccheda-chinnatAne abhAva, akhaMDatA. (2) niraMtarapaNuM, satata cAlu hovApaNuM a-vicchedya vi. [saM.] vikhUTuM pADI na zakAya tevuM, avibhAjya. (2) niraMtara cAlu rahI zake tevuM a-vidyuta vi. [saM.] sthAna uparathI paDI na gayeluM. (2) halakI dazAmAM jaI na paDeluM. (3) haMmezanuM, kAcamanuM avijratIya vi. [saM.] bhinna jAtinuM nathI tevuM, sajAtIya eka ja prakAranuM a-vijJa vi. [saM.] ajJAnI, mUrkha, eva avijJa-tA zrI. [saM.] ajJAna, murkhatA, bevakI 141 _2010_04 a-vidUra kri.vi. [saM.] ahu dUra na hoya ema, najIkamAM a-vidUre kri.vi. [saM. + gu. e' sA.vi., pra.] najIkamAM a-viddha vi. [saM.] nahi vIMdhAyeluM aviddha-ceAni vi., strI. [saM.] kaumAra khaMDita na thayuM hoya tevI strI, jIvanamAM hajI jene yauna saMbaMdha nathI thayA tevI strI, akSatayeAti. (2) (lA.) kumArikA a-vidya vi. [+ saM. vidyA, kha.trI.] vidyA nathI pAmyuM tevuM, abhaNa a-vidyamAna vi. [saM.] hacAta nathI tevuM, jenuM astitva nathI tevuM. (2) gerahAjara avidyA strI. [saM.] vidyAnA abhAva. (2) iMdriyAnI khAmIthI utpanna thayeluM jJAna. (veze.) (3) sattva rajsa ane tamasvALuM jagatanuM mULa kAraNa, prakRti. (sAMkhyu.) (4) mAyAnuM jIvavabhAvagata eka svarUpa. (vedAMta.) (pa) bhagavAnanI khAra AtmazaktiomAMnI eka avidyA-kalpita, avidyA-kRta vi. [saM] avidyAne lIdhe thayeluM, avidyAe kareluM avidyA-janita vi. [saM.] avidyAthI thayeluM avidyA-janya vi. [saM.] jene avidyA UbhuM kare tevuM avidyAbhyAsa puM. [+ saM. zradhdhAsa] avidyAne lIdhe utpanna thayeluM bhramapUrNa jJAna avidyA-maya vi. [saM.] avidyAthI bhareluM a-vidrAjya vi. [saM.] jene egALI na zakAya tevuM, egaLe nahi tevuM
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ -vidvatyaMta ka anuvidvatkartRka vi. [saM.] vidyAne na kareluM hoya tevuM, abhaNe kareluM a-vidvattA strI. [saM.] vidvattAnA abhAva. (2) mUrkhatA -vijJAna vi. [+saM. vidyAr, puM] vidvAna nathI tevuM. (ra) abhaNa. (3) mUrkha a-vidveSa puM, [saM.] dveSa-adekhAI nA abhAva. (2) prIti, a-vidhavA strI. [saM.] saubhAgyavatI strI, seAhAsaNa strI, sadhavA, seAhAgaNa a-vivakSA avipakva-buddhi strI. [saM.] kAcI buddhi. (2) vi, jenI buddhi pAkI nathI tevuM, kAcI samajhaNavALuM a-viparyAsa puM. [saM.] UlaTApaNAnA abhAva. (2) mithyAjJAnanA abhAva [sneha-vipazcita vi. [saM. zciMta ] vidvAna nathI tevuM, (2) mUrkha a-vibhA vi. [saM.] jenA bhAgalA paDayA nathI tevuM, akhaMDa. (ra) majiyAruM, sahiyAruM avibhakta-tA strI, strI. [saM.] avibhakta hovApaNuM a-vibhAga puM. [saM.] vibhAganA abhAva, akhaMDatA avibhAgaata na. [+saM. maa] jaDa ane cetana eka bIjAM sAthe joDAyelAM che tethI eenA bhAga na thaI zake evA siddhAMta, akhaMDa brahmavAda. (vedAMta.) a-vibhAjaka vi, [saM.] nahi bhAganAruM, bhAga na pADanAruM a-vibhAjita vi. [saM.] jenA bhAga pADavAmAM nathI AvyA tevuM a-vibhAjya vi. [saM] jenA bhAga na pADI zakAya tevuM avibhAjya-tA strI. [saM] avibhAjya hovApaNuM a-vimizra vi. [saM.] mizrita na kareluM, amizrita, na bheLaveluM, cAkhkhuM a-vidhipUrvaka kri.vi. [saM.] vidhine tyAga karIne avidhisara kri.vi. [+jae 'sara' (pramANe).] vidhisara a-viyA strI. [+ jue 'vicA'.] nA viyAya tevI gAya ke bheMsa cA bakarI jevI kAIpaNa mAdA [saMyukta araviMyukta vi. [saM.] juduM paDeluM ke pADeluM niha tevuM, joDeluM, a-viyeAjya vi. [saM.] juduM pADI na zakAya tevuM, saMlagna a-virA vi. [saM.] virakta-verAgI-tyAgI nathI tevuM, rAgI, AsaktivALuM na hoya ema, vidhirahita rIte, anaupacArika, inphaoNrmala'a-viyANa puM. [saM.] viyegane abhAva, saMyeAga, saMlagnatA a-vidheya vi. [saM.] na karavA yogya, ayeAgya, akartanya. (2) vidhipUrvaka na karavA jevuM a-vidheyAtmA vi., puM. [sa. mAtmA] kAIpaNa vidhithI jemanuM svarUpa kaLI zakAya ema nathI tevA paramAtmA aviSvasta vi. [saM.] nAza nahi pAmeluM. (2) jemAMnA jIva nAza pAmela na hoya tevuM, aceta nahi tevuM, (jaina.) a-vinaya puM. [saM.] vinaya-viveka-sabhyatAnA abhAva, asabhyatA, beadabI a-virata vi. [saM.] nahi thaMbheluM, nahi aTakeluM, satata cAlu. (2) kri.vi. thaMbhyA vinA, satata [abhAva -virati strI. [saM.] satata cAlu hovApaNuM. (2) vairAgyane a-virala vi. [saM.] virala nathI tevuM, sAmAnya. (ra) avidhavA-navamI strI. [saM.], avidhavA-neAma (-nAmya) strI. [+ saM. + jue nAma.'] bhAdaravA vade nAmanA divasa (marI gayelI sadhavA strIonuM hiMduemAM e divase zrAddha karavAmAM Ave che.) a-vidhAna na. [saM.] nirdeza karavAmAM na AvyeA hoya tevI sthiti, ullekha thaye| na hovApaNuM. (2) niyamanuM na hovApaNuM nizcaya. avidhAra huM. [saM. ava-dhAra, arvA. tadalava] avadhAraNA, avidhAravuM sa.kri. [saM. mava-pAr, aA. taddbhava, jU.gu.] nakkI jANavuM, khAtarIthI jANavuM. (2) sAMbhaLavuM a-vidhi puM. [saM.] vidhi! abhAva, kriyAnA abhAva. (2) niyama-viruddha vartana avinayI vi. [saM., puM.] vinaya vinAnuM, asatya, avivekI avinazvara vi. [saM.] nAzavaMta nathI tevuM, kSaNabhaMgura nathI tevuM, avinAzI avinAbhAva puM. [saM.] tadAtmakatA, ekatA, samAnapaNuM. (2) ekanA vinA bIjuM kadI na heAya e jAtane! saMbaMdha, kAcama sAthe havApaNuM avinAbhAva-ttva na. [saM.] eka vinA bIjAnuM na hovApaNuM avinAbhAvI vi. [saM., puM.] kadI chuTuM na paDe tevuM avinAza vi. [saM.], -zI vi. [saM., puM.] jenA vinAza avinAzI, amara a-vinIta vi. [saM.] azikSita, abhaNa. (2) meLavyA vijJAnuM. (3) avinayI asabhya, avivekI, (4) uddhRta, alaDa. (5) jaMgalI, vagaDAu, nahiM haLeluM [pakva, kAcuM avipakSa vi. [saM.] sArI rIte pAkkuM nahi tevuM, a 142 nathI tevuM amara, akSaya avinAzitA srI., ~~ na. [saM.] avinAzI hovApaNuM-vilaMbita (-lazciMta) vi. [saM.] vilaMba karavAmAM AnyA avinADhya vi. [saM.] jenA nAza thaI zake ema nathI tevuM, 2010_04 suprApca. (3) lagAtAra cAlu a-virAma puM. [saM.] virAmane| abhAva, nahi aTakavApaNuM. (ra) vi. niraMtara cAlu. (3) kri.vi. virAma lIdhA vinA, aviratapaNe avirAmo vi. [saM., puM.] niraMtara cAlu rahenAruM a-viruddha vi. [saM] viruddha nahi tevuM, anukULa. (2) baMdha esatuM, 'kasisTanTa' a-vidha puM. [saM.] virodhanA abhAva, anukULatA avirAdhI vi. [saM., paM.] jue 'a-viruddha.' a-vilaMba (lamba) puM. [saM.] vilaMkhanA abhAva. tvarA, utAvaLa nathI tevuM a-vidyAkhya vi. [saM.] nAza na pAme ke UkhaDI na jAya tevuM, inDilAikhala' (zAhI vagere) -vilAma vi. [saM.] UlaTuM nahi tevuM, savaLuM, anulema -vikSA srI. [saM.] kahevAnI icchAnA abhAva, khelavAnI anicchA
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ avizvasanIya 143 a-vIryavAna a-vivakSita vi. saM. kahevAnI IcchA jene mATe nathI tevuM, avizvasta vi. [saM.] jene vizvAsa karavAmAM AvyuM kahevA na iccheluM na heAya tevuM avikSitArtha kuM. [+zuM artha] na kahevA dhArelo artha, avizvAsa chuM. [sa.] vizvAsane abhAva, ka-bharese ne UThato artha a-vizvAsapAtra vi. [saM.] vizvAsa na karavA jevuM a-vivAda ! [saM] vivAdano abhAva, ekamatI avizvAsa-prastAva chuM. [saM.] kAravAImAM vizvAsa nathI avivAdanIya vi. saM.1 jene vize vivAda karavA jevuM ema batAvate TharAva, avizvAsanI darakhAsta, "ne-kaeNphinathI tevuM, a-vivAdya Da-sa-mezana" [vizvAsa na rAkhanAra avivAdita vi. [saM] jene mATe takarAra nathI tevuM avizvAsI vi. [sa., pR.], su vi. [+gu. "u" ta. pra.] avivAdI vi. [saM., .] vivAda-takarAra na karanAruM a-viSakta vi. [saM.] viSayamAM nAhe lapaTAyeluM, kAmagamAM avivAgha vi. siM] juo "a-vivAdanIya'. Asakti vinAnuM avivAhita vi. [saM.] je vivAha karavAmAM nathI Avyo aviSapNa vi. [saM.] zeka na pAmeluM, dilagIra na thayeluM tevuM, apariNIta, kuMvAruM a-viSama vi. [sa.] viSama nahi tevuM, sama, ekasarakhuM. avivAhitA vi, strI. [saM.] sagapaNa ane lagna nathI thayAM (2) sapATa, samataLa, samathaLa. (3) sugama, saheluM tevI bALA, kuMvArI chokarI aviSama-te strI. [4] viSamatAno abhAva avivAha vi. saM.] jene vivAha na thaI zake tevuM a-viSaya pR. [sa.] kAmavAsanAne abhAva, (2) na dekhAvuM a-vivita vi. [saM.] barAbara jenuM vivecana karavAmAM nathI e. (3) zakti ke samajhanI bahAra hevuM e. (4) vi. AvyuM tevuM. (2) gUMcavADA bhareluM. (3) jAheramAM raheluM, idrine viSaya na thaI zake tevuM, agocara. (5) anekAMtika [Tana" (ba.ka.ThA.) kAmavAsanA vinAnuM [vAsanA-rahita avividha ke. siM.1 vividhatAnA abhAvavALuM, "maine- a-viSayI vaii. [saM.] viSaya-2hita, saMsAratyAgI, kAmaavika chuM. [sa.] vivekano abhAva, sArA-narasAnI para- a-viSahya vi. [saM.] sahana na karI zakAya tevuM, khUba khano abhAva, (2) avinaya, asatyatA, beadabI asahya [anusaravApaNuM avivekI vi. [sa., pR.] avinayI, asatya, beadaba, avisaMvAda (-saMvAda) . [saM.] meLa maLavApaNuM. pramANane amaryAda. (2) cAlyA AvatA niyama viruddhanuM, "ijhe- avisaMvAdI (-savAdI) vi. [saM., muM.] virodhI na hoya viDanTa' [aspaSTa, garabaDiyuM, asaraLa tevuM, saMvAdI teivuM, maryAdita a-vizada vi. [saM.] vistAravALuM nathI tevuM, saMkSipta. (2) a-vistRta vi. [saM.] nahiM patharAyeluM. (2) lAMbuDuM nahi avizaMka (viza3) [saM.] zaMkA vinAnuM, niHzaka, niHsaMdeha a- viSTa vi. [sa.] na samajhAyuM hoya tevuM, aspaSTa, avizaMkita (-zakakita) vi. [] jenA vize zaMkA (2) garabaDiyuM [na thavApaNuM utpanna na thaI hoya tevuM a- vismaya puM. [4] vismayano abhAva, anAzcarya, tAjuba a-viziSTa vi. [saM] viziSTa nahi tevuM, cAlu cIlAnuM avismaraNa na. [saM. vismaraNa-vismRtine abhAva, avizuddha vi. [saM.] vizuddha nahi tevuM, azuddha, a- yAda na hovApaNuM e mbe (2) mavuM, gaMduM. (3) (lA.) doSavALuM avismaraNIya, a-vismartavya, a-vimarya vi. sa.] a-vizuddhi zrI. [saM.] vizuddhine abhAva, azuddhi. (2) ne bhUlI javA jevuM, yAda rAkhavA jevuM (lA.) saMdeSatA [(2) abheda, ekatA a-vismita vi. [saM.] jene vismaya thayuM nathI tevuM, a-vizeSa chuM. [saM.] viziSTatAne abhAva, sarvasAmAnyatA. acaMbo nathI thayo tevuM avizeSajJa vi. [saM.] vadhu kAMI jJAna na dharAvanAruM, avismRta vi. [saM.] nahi bhulAyeluM. satata yAda raheluM sAdhAraNa jJAnavALuM avismRti strI. [saM.] vismRtine abhAva, yAdadAsta a-vathiMbha (-4) paM. [saM.] avizvAsa, azraddhA a-vihita vi. [saM.] zAstramAM karavAnuM je na kaheluM hoya avizrAma kuM. [] vizrAmane abhAva, ArAmano abhAva tevuM, niSiddha. (2) saMpUrNaze je lAgu paDatuM na hoya avizrAMta (kAna) vi. [saM.] vizrAma lIdhA vinA kAma tevuM, arthasakAcavALuM, 'ArbiTrI karatuM AvatuM. (2) ji.vi. aTakelyA vinA, ArAma a-rIkSaNa na. [] na jevApaNuM, adarzana lIdhA vinA [avidvAna a-vIkSita vi. [saM.] nahi joyeluM, najare na caDeluM a-vizrata vi. siM] jANItuM na hoya tevuM, ajANyuM. (2) a-vIra vi. [saM.] zUra nahi tevuM, parAkramI nahi tevuM. (2) avibhUSaNa pu. [saM] vizleSane abhAva, saMjananI puru vinAnuM sthiti a-vIracita vi. [+ saM. kavita] vIrane megya na hoya tevuM a- viSaya, a- viSya vi. siM.1 vizleSaNa na a-vIrA vi, sI. [sa.] pati-putra vinAnI nArI, svataMtra nArI karI zakAya tevuM ja na pADI zakAya tevuM, acchedya a-vIrya na. si.] zaktine abhAva avizvasanIya vi. [saM.] vizvAsa na karI zakAya tevuM, a-vIryavAna vi. [+saM. "vAna puM] vIryahIna, baLahIna, avizvAsya, vizvAsa mATe agya azata 2010_04
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-vRtti 144 avadha-bhegakArI a-vRtti sI. siM.dAnatanA abhAva. (2) vRtti-dhaMdhAne a-vera(a-vera) na. [ saM. -vaira-> pAli ma-vera ] verane abhAva. abhAva, mitratA avRttika vi. [] jyAM dhaMdho na cAlato hoya tevuM avera (-2) strI. asura, miDuM (sthaLa vagere). (2) dhaMdhA dhApA vinAnuM avera (2) strI, goThavaNa, vyavasthA. (2) karakasara a-vRddha vi. [4] vRddha-gharaDuM nahiM tevuM arabuddhi strI, [+juo "avera + saM.] maitrIsaMbaMdha, avRddhi strI. [sa.] vadhAre na thavo e, vRddhine abhAva premabhAva [TuM pADavuM, viveka karavA a-vRSTi strI. [saM.] vRSTi-varasAdane abhAva, anAvRSTi aravuM sa. kri. vyavasthita rAkhavuM. (2) pRthakkaraNa karavuM, akSaka vi. [sa. ava + kSaT] jonAra, nihALanAra, tapAsa- arAI zrI. [(grA.) jue "ave' + gu, "AI' ta...] nAra, "suparvAIjhare" tophAna, aTakacALuM [paNuM, aTakacALuM. (2) gabharATa avekSaNa na. [saM. nava + kSaNa] jovuM e, tapAsa averaTa . [ja "a + gu. "ATa' ta.ka.] averAakSaNIya che. [saM. mava + kSaLI jevA-tapAsavA jevuM averI strI. khasakhasa elacI ne jAyaphaLane khAMDI ane sAkara avekSamANa vi. [saM. ma + kSamALa] joyA karatuM, avekSaka dhImAM meLavI maraDA mATe banAvavAmAM AvatuM eka cATaNa apekSA sI. . samaya + kSA] naja2, daSTi. (2) avalokana, aruM [ke. vi. e "ara" + gu. "u" ta...] maDuM nirIkSaNa. (3) kALajI, saMbhALa avera vi. aTakacALuM, tophAnI. (2) UtaratuM, halakA apekSita vi. saM. ava + $fkSa] joyeluM, tapAseluM prakAranuM. (3) regya upayoga na thayuM hoya tevuM. (4) averyA vi. [saM. sava + dR] juo "akSaNIya." gabharATiyuM, bAvaruM a-vecAu vi. [ + "vicAu'.] vicAya nahi tevuM, a-vela vi. [saM.] kaLAnuM. (2) hada vinAnuM vecI zakAya nahi tevuM avela pu. nakAra. (2) apalApa. (3) chupAvavAnuM kArya aveja puM. [ara. e --sA, sATA jeTalo mUkavAne mAla]. a-vela(La) strI. [sa.] kaLA , ka-samaya sATA jeTalI kiMmatanA mAla ke eTaluM nANuM, mUDI. (2) ava' . [saM. mathavuM, jazu.] avayava, aMga badalo, sATuM. (3) lagnamAM kanyAnA pitA taraphathI varavALAne AvA jatA taraphathI karavALAne avara pu. AcAra, viveka agAuthI ApavAmAM AvatI rakama avara ki.vi. jarUra, cakkasa aveja-nAmuM na. [ + ja "nAma"], aja-5tra puM. a-veza vi. siM] viza-pizAka na paheryo hoya tevuM [+rsa, na.] avejI tarIke adheikAra Apato patra ke evuM astA jue "avatA." lakhANa, adhikArapatra, mukhatyAranAmuM a-veLA jeo "a-velA." avejI vi. [ara. evadI] ekane badale mUkavAmAM AvatuM aLI strI. [grA.] meMdAne pAtaLA zIre (eka jaNa raja upara jatAM ene badale bIjuM Ave te) aLuM ki.vi. [saM. - ->prA.a-ma-] TANA (2) strI, badalI, sATuM [cADavAmAM AvatuM pATiyuM raMka vinA, kaveLAe (2) (lA.) aMtariyALa aveTa na. griA. be pIDhiyAM vacce upalA bhAgamAM a-vaijJAnika vi. [saM.] vijJAnane lagatuM na hoya tevuM. (2) aveTa2 (aDa) na. [grA. koDiyuM vijJAnanA siddhAMtane na anusarIne sUcavAyeluM, azAstrIya. ari (aDi) 5. jio "aveDe' + gu. IyuM ta. (3) vijJAnane khyAla sudhdhAM nathI tevuM pra.] aveDAmAM pANI bharanAra mANasa [nAne aDe avaijJAnikaTatA strI. [se.] vaijJAnikatAne abhAva, vaijJAnikaaDI (aveDI) strI. [juo "aveDo' + gu I strI pratyaya zAstrIya na hovApaNuM aveDe (aveDe) e "avADo' -havADe.' a-vaitanika vi. [saM] pagAra na laIne kAma karanAra, ane vetana vi. [saM.] pagAra lIdhA vinA sevAbuddhithI kAma mAnArha sevA ApanAra. (2) svayaMsevaka. (3) vecchAe karanAruM, avaitanika, mAnahiM, "onararI'. (2) jemAM kaze nATayAdi bhajavanAra, "emecyora' badale pharajiyAta na hoya tevuM (bhavAI rAmalIlA vagere) a-vaidika vi. [saM.] vidane lagatuM na hoya tevuM. (2) vedaa-veda puM. [..] veda sivAyanuM keIpaNa zAstra, (2) vedanuM zAstra viruddhanuM. (3) vedanI praNAlImAM na mAnanAruM, vedabAhya vireAdhI zAstra, avaidika zAstra a-vaidya vi. [saM.] vaidakazAma na jANanAruM. (2) UMTaveduM a-vedana vi. [saM.1 vidanA vinAnuM. (jena.) (2) 5. siddha karanAruM. (2) ajJa, ajJAnI, abhaNa bhagavAna (jemane kazuM duHkha kadI nathI hota) (na.) a-vaidhata vi. [saM.] kudaratI vIjaLInI sAthe saMbaMdha na a-vedanIya vi. [.] jANI na zakAya tevuM, aya, chUpuM, dharAvanAruM. (2) yaMtrasAdhya vIjaLI sAthe saMbaMdha na dharAvanAra adya a-vaidha vi. [4] vidhi vinAnuM. (2) zAstra mAya nahi a-vedavida vi. [+saM. degTa ] vidane abhyAsa nathI karyo kareluM, niSiddha. (3) baMdhAraNa-vidhi vidhAna-dhArAdheraNa tevuM, vedazAstramAM pAraMgata na thayeluM vinAnuM, gerakAyade a-vedya vi. [saM.] avedanIya, jJAnanuM aviSaya avaidha-tA . [saM.] avedha hovApaNuM a-vedha vi. [.] vidha vinAnuM, kheDakhAMpaNa ke vAMdhA vacakA avaidha bhegakArI 4i. [, .] kAyadA-viruddha bhagavaTe vinAnuM, vizuddha karanAra 2010_04
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ avadhanya 145 a-vyavahita a-vaizya na. siM.1 vidhavApaNAnA abhAva, raMDApAne a-sthapadezya vi. [saM.] jene deza-videza na thaI zake abhAva, saubhAgya [vata, saubhAgya-vrata tevuM, anirvacanIya [ananya-AzrayavALuM avaidhavya-trata na. saM.] vidhavA na thavAya e mATe karAtuM a-vyabhicarita vi. [sa.] ekaniSThAvALuM, vaphAdAra, (2) a-vaimatya na. [saM.] matabhedane abhAva a-vyabhicAra chuM. [saM.] kadI chUTA na paDavApaNuM. nitya a-vaiyaktika che. [sa.] vyaktine lagatuM na hoya tevuM sAhacarya. (2) ekaniSThA, ananyabhAva, (3) vaphAdArI a-vaiyAkaraNa vi. [saM.] vyAkaraNa-zAstranuM jene jJAna nathI AvyabhicAriNI vi, strI. [saM.] ekaniSThita sanehavALI tevuM [avaiyAkaraNa' zabda binajarUrI che.] (bhakti-bhAvanA) a-vaiyAya na. (saM.) nirlajajatAne abhAva, salajajapaNuM, avyabhicArI vi. [sa, pR.] ekaniSTha, ananya sneha ke lajajA, zarama. (2) jaMgalIpaNuM, aMgaliyata [matratA bhaktivALuM. (2) niyasaMbaMdhathI joDAyeluM a-vaira na. siM.] 1ra-zatratAno abhAva, premabhAva. (2) a-vyaya paM. [saM.] ghasArAno-nAzane-kSayane abhAva. (2) a-vairAgya na. [4] vairAgya - viratapaNAne abhAva, kharce--vaparAzane abhAva. (3) puM, na. [sa., na.] jenAM Asati ekarUpatA, "manAmI' rUpa jAti-vibhakti-vacanane adhIna nathI tevA zabdasamUha, a-vaiviSya na. [saM.] vividhatA anekavidhapaNAne abhAva, (vyA.) (4) vi. jemAM koI paNa prakArano ghasAre te nathI a-vaiSNava vi. [saM.] vaiSNava (viSNu ane viSNunA ava- tevuM, akSaya, avinAzI. (5) arvikArI tAramAM mAnanArA saMpradAyanuM) na hoya tevuM, vaiSNava adhyaya-bhAva chuM. [saM.] avinAzI bhAva sivAyanuM, vaiSNavetara aSathI vi. [sa., -] avikArI, avinAzI a-vyakta vi. saM.] vyakta nahi tevuM, adazya, agocara, na anyathI-bhAva 5. [sa.] avinAzIpaNuM. (2) pUrvapada jaNAyeluM, apragaTa. (2) samajhI na zakAya tevuM, aspaSTa. (3) acayAtmaka hoya ane uttarapada keI saMjJA hoya-e beu na. prakRti, (sAMkhya.) (4) mAyA. (dAMtA) (5) akSara brahma maLI kriyAvizeSaNanA rUpanuM avyayAtmaka rUpa bane tevA (gItA.), parabrathI UtaratI koTinuM brA. (6) parabrahma. samAsa (vyA.) (zAMkara vedAMta.) (7) ajJAta kiMmatavALuM, "a na" (ga.) a-vyartha vi. [saM.] vyartha-phegaTa nathI tevuM, saphaLa, sArthaka avyakta-kriyA strI. [saM.] avyakta rAzi vidhi, 'hija- avyalIka vi. [sa.] beTuM-mithyA nahi tevuM, satya, sAcuM breka eparezana'. (ga.) a-vacichanna vi. [saM.] kApyA vinAnuM, akhaMDita adhyakta-gaNita na. [saM.] bIjagaNita, "jibrA' a-kyavadhAna na. [4] vacce kAMI na hoya tevI sthiti, avyakta-janmA vi. [saM., pR.] jenA janamanI keI ne khabara vipna vinAnI-aDaca vinAnI sthiti. (2) najIkapaNuM, nathI tevuM [ge TALe saMnidhi, nikaTapaNuM. (3) vi. jemAM vacce ADarUpa nathI azvatatA strI. [sa.] avyakta bhAva, (2) aspaSTatA, tevuM, lAgaluM ja, lagolaga raheluM adhyakta mAnasa na. [saM.] svana-mAnasa, apara mAnasa a-vyavasAya pR. [saM.] vyavasAya-kAmadhaMdha-vyAvRttine adhyakta-mArga kuM. [.] jenI gati akaLa che te mArga, abhAva. (2) bekArI, berojagArI. (3) ALasu sthiti, jJAna-mArga anudyama avyakta-mAgI vi. [saM, ] avyakatamArganuM anuyAyI adhyavasAyI vi. [., pR. kAmadhaMdhA vinAnuM, navara. (2) avyakta-mUti vi. [saM.] jenA rUpane samajhI zakAya ema (2) bekAra, berojagAra, nirughama, anughamI nathI tevuM athavastha vi. [saM.] vyavasthA vinAnuM, DhaMgadhaDA vinAnuM avyakta-sAmya li, na. [saM.) anizcita mUkavALI a-vyavasthA strI. siM.] vyavasthAne abhAva, astavyastarinuM samIkaraNa, kiMmata jANavAmAM AvI na hoya tevuM paNuM, gera-baMbasta, kesa." (2) goTALe. (3) bakheDe, samIkaraNa. (ga.) tophAna, hullaDa avyaktopAsanA strI. [+ saM. kapAsanA] brahmanA avyakta rUpa avyavasthA-priya vi. [saM.] avyavasthAnuM cAhaka akSarabrahmanI upAsanA. (gItA.) a-kyavasthita vi. [saM.] vyavasthA vinAnuM, goThavaNa vagaranuM, a-caya vi. [saM.] jenuM mana vyagra-ucATavALuM nathI tevuM. astavyasta, kaTika' (2) gabharAyA vinAnuM, svastha, zAMta. (3) kAmamAM na Avyavasthita-citta vi. saM.1 jenA cittane DhaMgadhaDo nathI rokAyeluM. (4) sAvadha tevuM, asvastha cittavALuM asthama-te strI, siM.] vyagrapaNAne abhAva avyavasthita-tA, a-vyavasthiti strI. [saM.] avyavasthA a-1tha vi. saM.] jene vyathA-keIpaNa jAtanI Adhi-vyAdhi a-vyavahAra vi. [ + ja vyavahAru.'] duniyAdArInA kAma-upAdhinI pIDA nathI tevuM, pIDA vagaranuM kAjamAM na nabhe tevuM. (2) AcaraNamAM mUkI na zakAya tevuM a-1thA strI. [1] vyathA-pIDAne abhAva a-vyavahArye vi. [saM.] avyavahAra, avahevAru. (2) abhyathI vi. [saM., pR.] koIpaNa prakAranI pIDA vinAnuM upayoga vinAnuM, kAmamAM na Ave tevuM, nirarthaka a-vyapadeza chuM. [saM.] vyAkhyA ke pichAnane abhAva, ani- a-vyavahita vi. [saM.] vacce keAI vyavadhAna-ADaca nathI beMkayatA tevuM, lagalaga raheluM, aMtarAya vinAnuM. (2) sIdhuM, parabhAryuM bha. ke.-10 2010_04
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ avyavahita-pUrvagAmI 146 azakta avyavahita-pUrvagAmI vi. saM., pR.] lAgatuM ja AveluM avyApArika vi. [saM. vyApArane artha hilacAla thAya che, a-vyasana na. [saM.] vyasanane abhAva, kephI vastu levAnI paraMtu pAMca-cha saikAthI 'vANijya' arthamAM vepAra" tarIke Tevane abhAva. (2) vyasana-duHkhane abhAva zarU thaye che e rIte] vepArane lagatuM na hoya tevuM a-yasanI vi. [sa., .] vyasana vinAnuM, nirvyasana adhyApArI vi. [sa., pR. juo "avyApArika" paNa.] kriyAa-vyasta vi. [sa.] nahi pheMkAI gayeluM. (2) nahi ulaTA- zUnya, akartA. (sAMkhya.) (2) kAmakAja vinAnuM, ALasu, veluM, samuM nirUdhamI. (3) vepAra-rojagAra na karanAruM avyastatA strI. [saM.] avyasta hovApaNuM avyApI vi. [sa., pR.] avyApaka, maryAdita a-vyaMga (vya che) vi. [3] khAmI-khoDakhAMpaNa vinAnuM. a-vyApta vi. [saM.] vyApaka na thayeluM (2) badhA sadaguNavALuM. (3) sAdA sIdhA arthavALuM, vyaMgya avyApta-hetvAbhAsa chuM. [] vyAkhyAmAM thavo joIye ukti jemAM nathI tevuM. (kAvya) te saghaLAno samAveza na thAya evA lakSaNadeSa, avyAtia-vyaMgya (-nyaSya) vi. [saM.] jemAM vyaMgya ukti nathI doSa. (tarka.). tevuM, sAdAsIdhA arthavALuM. (2) kaTAkSa vinAnuM, TeNa a-vyApti strI. [saM] cotarapha ke badhI jagyAe phelAvAne vinAnuM. (3) jemAM kAMI vyaMjanAthI kahevAmAM AvyuM na abhAva. (2) juo avyAta-hevAbhAsa.. hoya tevuM. (kAvya.) avyApti-doSa . [] juo "avA-hevAbhAsa" a-vyaMgyA (- phaDyA) vi., strI. [saM.] marmala vinAnI a-kyA vi. [saM.] jene phelAvo na thaI zake tevuMeka jAtanI lakSaNo. (kAvya.) thAya tevuM a-vyAkula(La) vi. [saM.] vyAkulatA vinAnuM, svastha, avyApyatA strI, -tva na. [saM.] vistAra na pAmavApaNuM zAMtacitta, sthira cittanuM adhyAya-vRtti che. [saM.] pitAnA adheikaraNanA eTale a-kyAkRta vi. siM. jenuM pRthakkaraNa karavAmAM nathI AvyuM AzrayarUpa padArthanA amuka bhAgamAM ke amuka kALamAM nahi tevuM. (2) jene khuhaluM karavAmAM AvyuM nathI tevuM, apragaTa, rahela (prANI ke vyakti). vedAMta). (3) nahi khIleluM. (4) nAma ane rUpathI jene kAI avyAkhyavRtti-guNa chuM. [saM.] pitAnA AcarUpa padArthanA AkAra nathI maLe tevuM. (vedAMta.) kaIka dezamAM rahe ane kaIkamAM na rahe te guNa. (vedAMta.) abhyaskRta-35 vi. saM.] jenuM rUpa jovAmAM nathI AvatuM avyAbAdha chuM. [sa.] zarIrane pIDA na hovApaNuM. (2) tevuM, adazya, anirdeya. (vedAMta.) mekSa. (3) vi. kevaLa, nirapekSa, nirvika5, "ensephaTa a-vyAkRti DhI. [saM.] adazyatA a-kyAmaha . [saM.] mehane abhAva, bhramane abhAva, a-kyAkhyAta vi. [saM] jene khulAse karavAmAM AvyuM abhrAMti [vatti nathI tevuM, jenAM TIkA-TippaNa nathI karavAmAM AvyAM tevuM a-kyAyAma puM. [saM.] vyAyAmane abhAva. (2) ALasu a-kyAya vi. [saM.] jene khulAse ke spaSTIkaraNa karI a-vyAvahArika vi. [4] vyavahAramAM na hoya tevuM, na zakAya tevuM. (2) samajhAvavAnI jarUra na paDe tevuM, spaSTArtha avyavahAru. (2) azakaya, asaMbhAvya a-yAghAta puM. [saM.] vyAghAta-vinane abhAva, nivinatA. a-vRtta vi. [saM.] pravRttimAM na paDeluM hoya tevuM, navaruM (2) vi. saLaMga, akhaMDa paDeluM, kAmakAja vinAnuM. (2) dhaMdhA-dhApA vinAnuM a-vyAja vi. [saM.] jemAM koI prakAranuM bahAnuM ke paTaMtara abhyAvRtti strI. [saM.] pravRttine abhAva, navarAza nathI tevuM, sIdhuM sAduM, saraLa. (2) dagA vagaranuM, nikapaTa. a-hyAhata vi. [saM.] jene kaze AghAta nathI thayo tevuM. (3) jemAM kaze badale levAne nathI tevuM, nirvyAja (2) nahi tUTeluM, abhaMga. (3) rekayA vinAnuM, cAlu a-vyAdhijanaka vi. [saM.] kAIpaNa prakArane roga UbhuM na aAhata-gati strI. siM.] rokANa vagaranI cAla. (2) vi. kare tevuM, nIrogI rAkhe tevuM jenI gati-hilacAla vaNathaMbhI che tevuM a-0thA5 chuM. [saM.] vyApakatAne abhAva, ajAta anuyutpana vi. [sa.] anubhava vinAnuM. (2) AvaData a-yApaka vi. siM.] vyApaka nathI tevuM, nahi phelAyeluM- vinAnuM. (3) jene mULa zabda na maLI zakayo hoya tevuM, vistareluM [avyApa, ajAti yutpattirahita. (vyA.) (4) vyAkaraNanuM jJAna jene nathI tevuM adhyApakatA strI, -tva na. [saM.] vyApakatAne abhAva, ayutpatti strI. [sa.] vyAkaraNa jJAnano abhAva a-kyApana vi. [saM] nahi mareluM, jIvatuM raheluM. (2) a-vatI vi. [rasa, pR.] vrata na rAkhanAra-karanAruM sabhAna [saceta manavALuM aTavaDa vi. juo "avaDa." abhyApana-citta vi. [.] jenuM citta sabhAna che tevuM, aravala juo "avala'. a-vyApAra 5. [saM.] pravRtti-hilacAlane abhAva. (2) azaka na. [saM. man pa. vi., e. 1. makR; jU.gu]. saMbaMdha dharAvAto na hoya tevA viSaya-tevI bAbata. lehI [ayApArevuM vyApAra [saM. kANAvApu vyApAra:] (rU.pra.) azaka chuM. [ara. Iza ] juo "izka'. jyAM kyAMya sara-saMbaMdha na hoya tevAmAM pravRtti karavI e, azakata vi. [saM.] zakti vinAnuM, nirbaLa, asamartha, kamabinajarUra dakhalagIrI ] jora. (2) mAMdaluM 2010_04
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ azaktatA abhAva, asAmarthya, azakta-tA strI. [saM,] azakta heAvApaNuM azaktAzrama chuM. + saM. mAzrama] azakta leAkeAne Azraya ApavAnuM sthaLa, inpharmerI' azakti . [saM.] zaktine niSphaLatA, nabaLAI, kamajorI azakti-penzana na. [+aM. ] azaktine kAraNe nAkarI adhUrI rAkhatAM maLatuM vetana, inveliDa penzana' azaktimAna vi. [ + saM. mAna, puM.] zakti vinAnuM, niSphaLa, asamartha [asaMbhAvya, (2) asAdhya azaya vi. [saM.] na banI zake tevuM, zakti bahAranuM, azakatha-tA strI., ttva na. [saM.] azakaya hovApaNuM a-zaga vi. [ + jue 'zaga'.] diveTa vinAnuM. (2) diveTa upara eNtharaDI ke megA na thayela hAya tenuM azayama-pazama kri. vi. miSTampaSTam evA saMskRtAbhASI rAkhtaprayega] (rU. pra.) jematema, ADuM avaLuM samajhAvavAnuM thAya ema azatara (-ra) strI. pAMpaNe! ukheDI nAkhavAnI sajA azatru puM. [saM.] zatru na heAya tevA mANasa, mitra, dosta. (ra) vi. duzmana vinAnuM azana na. [saM.] khAvAnI kriyA, bhAjana azanapaNuM na. [saM. -saMjJavana - >= prA. masanaqLa-; jU.gu.] saMjJArahitapaNuM, acetanapaNuM, asanapaNuM azana-pAna naM. [saM.] khAnapAna, khANIpINI azana-zuddhi strI. [saM.] AhArazuddhi azanAzva strI. [saM. mattantatA- najIkapaNuM] (lA.) aDapaluM, aTakacALA, cheDatI [(ra) prIti, prema azanAI hai srI. [kA. mAnAE] dostI, bhAIbaMdhI, seAbata. azani strI. [saM., puM., strI] iMdranuM va%0. (2) AkAzI vIjaLInA jhabakArA, (3) AkazI vIjaLI azanuM vi. saM. ma-aMza - > prA. a-punama-] saMjJArahita, samasAma, sanamana hAya tevI, ekAgra, talIna (strI) a-zalitA vi., zrI. [saM.] chinnavicchinnatAnA abhAva [na thayeluM a-zabda vi. [saM.] avAja vinAnuM. (2) zabdomAM jAhera a-Ama vi. [saM.] zAMti vinAnuM, asvastha -zamanIya vi. [saM.] zAMta karI zakAya tevuM azaraNu na. [saM.] zaraNanA abhAva, Azrayane! abhAva. (2) vi. jene kAInuM zaraNa nathI tevuM, AzarA vinAnuM, nirAdhAra, anAtha azaraNa-zaraNu vi. [saM.] anAthane zaraNarUpa baneluM, Azraya dAtA. (ra) puM. anAthane Azaro ApanAra paramAtmA azaraphI zrI. [ara. azak + fA. I" pratyaya, misaranA eka AdazAhanA nAma uparathI] dasa mAsA vajananA e nAmanA jUnA samayanA senAnA eka sikakA. (2) (lA.) azaraphInA AkAranuM cAmaDI upara paDatuM eka haThIluM cAMduM, (3) gInI jevuM jarInuM bharatakAma, azarAk. vi. [ara. zarIpha'nuM taratamavAcaka rUpa azrak] sauthI vizeSa neka-mahAna-pratiSThita,(2) prAmANika, ImAnadAra _2010_04 a-zAsana azarApha vi. [ara. zarIka'nuM kha.va. azrAk', e pachI e.va.mAM paNa cAlu] zrImaMtAI nA dekhAva karanAra vyakti. (2) mutsaddI varga mAMhenuM amIra, amIra umarAvanA jevuM, (3) kulIna, khAnadAna azarAphI zrI. [ja azarAka'+kA. I' pratyaya] pratiSThA. (ra) prAmANikatA, ImAnadArI. (3) bhalamanasAI, sAlasapaNuM [khAnadAnI, sajjanatA azarAphI zrI. [jue asarAka ra + phA. 'I ' pratyaya] a-zarIra vi. [saM.] zarIra vinAnuM. (2) jene bhautikatAnA saMbaMdha nathI tevuM, daivI. (3) puM. kAmadeva. (4) siddha. (jaina.) a-zarIriNI vi., strI. [saM.] jene bhautikatAnA saMbaMdha nathI tevI (daivI vANI, AkAzavANI) a-zarIrI vi. huM. [sa., puM.] jue a-zarIra,' a-zarma na. [+ saM. ramaina] kalyANanA abhAva, duHkha, azAMti. (ra) vi. kayANarahita, duHkhI ['azleSA'. aza(-sa)lekhA na. [saM. zreSA, aryAM. tAva] jue a-zastra vi. [saM.] hAthamAM hathiyAra nathI tevuM, hathiyAra cheDI dIdhAM hoya tevuM, niHzasra, nirAyudha [AmAM menTa' azastra-tA strI. [saM.] hathiyAra vagaranuM heAvApaNuM, Disaazastrayuga puM. [saM.] hathiyAra na vAparavAnA jamAnA a-zaMka (-zaY) vi. [saM.] jene vize zaMkA nathI tevuM, zaMkArahita, niHzaMka [zakAya nahi tevuM, azaMkatha a-zaMkanIya (zax-) vi. [saM.] jenA viSayamAM zaMkA karI a-zaMkAspada - Z ) vi. [+ saM. mAvaa] zaMkArahita, [thaI nathI tevuM a-zaMkita (--zakita) vi. [saM.] jene vize zaMkA karI ke a-zaMkI (-zakI) vi. saM., huM.] zaMkA na karanAruM a-zaMkaca (-zakka) vi. [saM.] jue 'a-zaMkanIya'. a-zAkta vi. [saM.] zaktisaMpradAyanuM na hoya tevuM, zaktimatane na mAnanAruM niHzaMka azA(-sA)Dha puM. [saM. aSADha] jue 'ASADha,' aza(-sA)DhiyA vi., puM. [+]. 'iyuM' ta.pra.] ASADha mAsamAM phaLa ApatA .(AMkhe!) [lagatuM aza(-sA)DI vi. [+]. I ' ta.pra. ] ASADha mahinAme azAtanA jue AzAtanA.' [abhAva. (jaina.) a-zAtA zrI. [+jue 'zAtA.'] zAtAnA abhAva, zAMtinA a-zAmya vi. [saM.] zamAvI na zakAya-zAMta karI na zakAya tevuM [(2) (lA.) devI a-zArIra, rika vi. [saM.] zarIrane lagatuM na heAya tevuM. a-zAlIna vi. [saM.] kulIna nahi tevuM. (ra) (lA.) uddhRta, uccha khala [uddhatAI, uccakhalatA azAlIna-tA strI. [saM.] kulInatAne abhAva. (ra) (lA.) a-zAzvata vi. [saM.] zAzrvata-kAyamanuM nathI tevuM, anitya. (2) kSaNabhaMgura, nAzavaMta. (3) asthira, caMcaLa azAzvata-tA strI. [saM.] azAzvata hovApaNuM a-zAsana strI. [sa.] . zAsana-vyavasthAnA arAjakatA. aMdhera, aMdhAdhUMdhI. (2) vi. vyavasthA vinAnuM abhAva, 147
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-zAsanIya 148 azokavATikA a-zAsanIya vi. saM.] jenA upara zAsana na karI zakAya (2) apavitra, azuci. (3) deva bhareluM, apramANita -sattAne amala na karI zakAya tevuM azuddhatA strI, -tva na. [se.] azuddhi a-zAstra na. [saM.] zAstra na hoya te koIpaNa graMtha. azuddhAtmA chuM. [+sa, mAmA, puM] apavitra jIva, (2) (2) veda-vaiiruddha nAstika zAstragraMtha. (3) vi. zAstra sAthe vi. [] melA manavALuM saMbaMdha na rAkhatuM, azAstrIya, dharmagraMthe maMjUra na kareluM a-zuddhi strI. [saM.] zuddhine abhAva, apavitratA. (2) a-zAstrIya vi. [saM.) zAstra sAthe saMbaMdha na rAkhatuM, zAstra bhUlo hovApaNuM. (3) bhAnano abhAva viruddhanuM (2) apramANa a-zubha vi. [saM.] amAMgalika, (2) maraNane lagatuM. (3) azAstrIyatA strI, siM] azAstrIya havApaNuM vadhavALuM (ghara). (4) na. amaMgaLa a-zAstha vi. saM.) jue "a-zAsana ya'. azubha-kamI vi. [sa, pu.] amAMgalika karma karanAruM aza{-sA-se Liye puM. e "azeLiya." azubha-kAraka vi. saM.] azubha karanAruM a-zAMta (-zAnta) vi. [4] jene zAMti maLI nathI tevuM, zAMti- azubhatAM strI. [saM.] azubha hovApaNuM rahita. (2) udvigna. (3) tephAnI. (4) caMcaLa. (5) Atura azubhandaza vi. [se, .] azubha jonAruM azAMta-tA (-zAta), a-zAMti (-zArita) strI. [saM.] azubha-hara vi. [saM.] azubha dUra karanAruM zAMtine abhAva. (2) udvega. (3) tephAna. (4) caMcaLatA. azubhAnuprekSA strI. [+ saM. anuprekSA] saMsAranI azubha(5) AturatA tAne vicAra. (jana.) azAMti-kara -zAnti-), a-zAMti-kAraka (-zAnti-) che. azubhecchaka vi. [ + Drajhana, saM. vyAkaraNathI siddha nathI.] [sa.], a-zAMtikArI (-zakti -) vi. [sa, .] azAMti karanAruM azubhra vi. saM.] zubhra-ujajavaLa nahi tevuM, kALA raMganuM a-zikSaNa na. [saM.] zikSaNa-keLavaNI-tAlImane abhAva azuM sarva, vi. [saM. darA-> apa maga- jagu.] a-zikSaNIya vi. [saM.] na zIkhavavA jevuM. (2) keLavI na AvuM, A prakAranuM. (padyamAM) [zuddhatara, ucca varNanuM zakAya tevuM * ajIka 5. a-chUka chuM. (saM.zudrathI itara jAtine mANasa. (2) vi. *] 1 azikSita vi. [saM.] jeNe zikSaNa nathI lIdhuM tevuM, bina- a nya vi. [saM.] khAlI nahi tevuM. (2) gumasUma nahi keLavAyeluM, abhaNa, aziSTa. (2) zIkhyA vinA maLeluM tevuM. (3) zunyane AMka jemAM nathI tevuM a-zithila vi. [sa.zithila-DIluM nahi tevuM, 'TAITa'. a-zUra vi. [saM.] zUravIra nahi tevuM. (2) (lA.) bAyaluM. (2) majabUta, daDha (3) bIkaNa, kAyara, Darapoka azithilatA sI. [saM. zithilatAne abhAva, sajajaDapaNuM. a-zeSa ki.vi. [saM.] jemAM kAMI paNa vadhyuM nathI tevuM. (2) (lA.) sAvadhAnI [karI jIvanAruM (2) tamAma, badhuM. (3) purepurI rIte. (4) amaryAda, azipajIvI vi. se, .] kalA-kArIgarIne dhaMdho na ' Ta' (da. bA.) [pUrI rIte a-zilapI vi., pR. [., .] kalAkAra-kArIgara nathI tevuM azeSataH ki.vi. [saM.] kAMI paNa bAkI na rahe ema, pUrea-ziva na. siM.] akalyANa, amaMgaLa. (2) kamanasIbI, aze-)LiyA che. eka jAtanI vanaspati (ThaMDaka mATe durbhAgya. (3) vi. amAMgalika, akaphayANakara, azubha jenA dANAnI khIra vAparavAmAM Ave che.), asALiyo aziSTa vi. [saM.] ziSTa (nahi tevuM, azikSita. (2) aze(-) vi. [*jhaMda-pAchaMda (avestA)] pavitra, zuddha, aNaghaDa, grAmya, asaMrakArI, "valgara' zubha [cekhAI aziSTatA strI. [saM.] aziSTa hevApaNuM, geravartaNaka aze-)I strI. [ + gu. I' vArthe ta... ] pavitratA, a-ziSya vi. [saM.] ziSya-vidyArthI ke dIkSita baneluM na a-zeka chuM. [saM.) zAkano abhAva, harSa, AnaMda. (2) hoya tevuM (gurunA saMbaMdhamAM). na. [j.] jenAM pAMdaDAM jevAM pAMdaDAM hoI "AsopAlava' azista strI. [ + juo "zista.' ] ziSTa rItabhAtane kahevAya che te asala vRkSa. (3) 5. maurya vaMzane abhAva, (2) vi. ziSTa rItabhAta vinAnuM, "anaDisilinDa' prAcIna prasiddha rAja. (saMjJA.) (4) vi. zAka-rahita azIkuM na. jue "uzIkuM." azeka-kAlIna vi. [saM.] maurya vaMzanA rAjA samrATa a-zIta vi. [sa.] nahi tevuM. (2) (lA.) garama, UnuM azokanA samayanuM azIta-tA zrI. siM.] zItalatAne abhAva. (2) (lA.) azekavanikA-nyAya muM. siM] (rU. pra.) rAvaNane tyAM ghaNI garamI, uSNatA vADIe hatI chatAM keI kAraNa vinA sItAne azokaa-zIla na. [saM.] zIla-sadvartanane abhAva, asadvartana, vATikAmAM rAkhyAM, e pramANe aneka mArgo hoya chatAM asatya AcaraNa. (2) vi. zIla-rahita, asadAcaraNI. koI paNa kAraNa vinA eka mArgane svIkAra karavAmAM (3) vyabhicArI [sUtakavALuM Ave tyAre A nyAya prayojAya che. a-zuci vi. [saM.] apavitra, asvaccha. (2) maraNa- azokavATikA strI, [saM.] rAmAyaNamAM sItAnA haraNa azucitA strI. [3] azuddhi hevApaNuM, apavitratA pachI laMkAmAM jayAM emane ekAMtavAsamAM rAkhavAmAM AvyAM a-zuddha 1. [saM.] sApha-svaccha na kareluM, asvaccha, meluM. hatAM te azoka vRkSanI vADI. (saMjJA.) 2010_04
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ azoka-vaThThI 149 azrumaya azekaSaSThI strI. [saM.] citranI sudi chaTha, kaMda-uSThI amIbhUta vi. [saM.] amIbhavana thayuM che tevuM, "phesaazekAriSTa kuM. [ + saM. maraNa ] garbhAzayanI garamIne lAi-greDa mATenuM azokanAM pAMdaDAMmAMthI banAveluM eka cATaNa. (vaidaka) alekhA e "azalekhA' ane 'azleSA', azakASTamI strI. [ + saM. madamI] caitra sudi AThama a-zraddhA strI. [saM.] zraddhA-vizvAsano abhAva, AsthAna a-zAca puM. [.] ciMtA-phikarane abhAva, nizcitatA, abhAva, avizvAsa, anAsthA bephikarAI. (2) zAMti, svasthatA azraddhAsu(-Lu) vi. [+ juo dvAla-ju.] zraddhAvihIna, a-zecanIya, a-zAstha vi.saM.] zeka na karavA jevuM AsthA vinAnuM a-zAdhana na. [saM.] na zodhavuM e. (2) azuddhi a-zraddheya vi. [saM.] jemAM zraddhA vizvAsa mUkI na zakAya a-zedhita vi. [saM.] jenI zodha nathI karavAmAM AvI tevuM. tevuM, avizvasanIya (2) jene zuddha karavAmAM nathI AvyuM tevuM a-zrama-kArAvAsa puM. [saM. majUrI vinAnI keda, AsAna a- bhA strI. [saM.] zobhAne abhAva, varavApaNuM keda, sAdI keda azobhatuM vi. [+juo "zobhavuM' + gu. "tuM" varta. ku.] a-zramaNa muM. [sa.] bauddha bhikSu ke jaina sAdhu na hoya tevA zobhA na ApatuM. (2) aNachAjatuM. mANasa a-zebhana na [saM.] zobhAne abhAva, zaNagArane abhAva a-zramita vi. [saM.] thAka nathI lAge tevuM, azrAMta a-zabhanika vi. [] nahi zaNagAreluM. (2) sAruM na dekhAtuM a-zravaNa na. [se.] sAMbhaLavAno abhAva a-zebhanIya. a- kya vi. si.] zobhe nahi tevuM. (2) a-zravaNIya vi. [saM.] na sAMbhaLavA jevuM. (2) na sAMbhaLI chAje nahi tevuM. (3) kharAba dekhAya tevuM zakAya tevuM, azrAvya a-zeSya vi. saM. sukavI na zakAya tevuM. (2) sukAya a-zrAvaNa vi. [saM.] zravaNedriya-kAnathI na saMbhaLAya tevuM nahi tevuM. (3) zoSI-cusI levAya nahi tevuM azrAdgha vi. [saM.] juo. a-zravaNIya'. a-zauca na. [saM.] apavitratA, gaMdApaNuM. (2) jue a-zrAMta (-zrAnta) vi. [sa.] na thAkeluM, amita, (2) Azauca." nAmardAI, bIkaNaveDA kri.vi. thAkayA vinA. (3) satata, cAlu raheluM hoya a-zorya nasiM.] zUravIrapaNAno abhAva, kAyara paNuM. (2) ema, aTakayA-caMnyA vinA azkara kri. vi. [ara. akuzara ] juo 'akasara', a-zrAMta-tA (-jAta-, a-zrAMti (-zrAti strI.[i] thAkane ama puM. [sa.] pahADa abhAva [- gAM ama-ejAra na. [ saM-baramana + ja ejAra". ] azru na. [sa., gu. mAM ba.va.mAM moTe bhAge] AMsu, raMguM paththaranuM ojAra azra-kaNikA jI. [saM.] AMsune nAne nAne kaNa. (2) ama-garbha puM. [.] marakata maNi, lIlA raMgane maNi jhaLajhaLiyAM arama-gaMdhA ( gandhA) strI. [saM] azvagaMdhA nAmanI oSadhi, azru-kathA sI. [.] AMsu lAve tevI karuNa vAta Akarsada, AnaMda, Asana azru-janaka vi. [saM.] AMsu lAve tevuM (karuNa) ama-maya vi. [{.] bhaththarathI bhareluM, paththararUpa, paththaramaya azu-jala(La) na. [saM.] AMsunuM pANI ahamayuga . [saM.] prAcInatama yugamAM hajI mAnava mAtra azruta vi. [saM.] kadI na sAMbhaLeluM. (2) veda-sAhityathI paththaranAM hathiyAra vAparata thaye hato e yuga, sTena- judA prakAranuM. (3) jaina Agama sAhityathI judA prakAranuM. eIja' (4) zAstrone jene paricaya nathI thayo tevuM. (5) (lA.) abhaNa amara vi. [.] paththaravALuM, khaDakamaya [padArtha, patharI azruta-daNa-pUrva vi. siM] pUrve na sAMbhaLavAmAM AvyuM hoya azmarI strI. [saM] patharInA raMgamAM thato paththara che ane na jovAmAM AveluM hoya tevuM hiya tevuM azmA puM. [sa, marUman nuM. 5.vi., e.va.] paththara. (2) azruta-pUrva vi. saM.] pUrve kadI sAMbhaLavAmAM na AvyuM cakamakano paththara, (3) khaDaka, (4) vAdaLuM. (5) vaja. (6) azru-dhArA strI. [saM.] AMkhamAMthI AMsuone satata pahADa [rahenAruM eka jIvaDuM cAlate pravAha amA-mAkhI strI. [+ juo "mAkhI'] pANImAM paththara nIce azupAta chuM. [saM.] AMkhamAMthI AMsu paDavAnI kriyA azmarAhaNa na. [saM. marUmana + mAro] lagnavidhi vakhate azpU rNa vi. [sa.] AMsuthI bhareluM kanyAe paththara upara jamaNA pagane aMgUThe aDADavAnI azra-pramArjana na. [4] AMsu luchavAnI kriyA kriyA (paththara jevI pite sthira ane majabUta rahe evI azra-pravAha !. [saM.] AMsunA vahetA meTA relA bhAvanA mATe). (2) (lA.) agharI vAta, muzkelI bhareluM kAma azu-plAvita vi. [.] AMsuthI UbharAyeluM, AMsuthI azimala na. siM. zaramana dvArA] pRthvInA paDAmAMthI maLI bhIMjAyeluM Avate amIbhUta thayela che te avazeSa, "sila' azra-biMdu (-bindu) na. [+se, muM.] AMsunuM TIpuM aramI-bhavana na. [saM.] mULamAM paththara na hoya te kAlanA azrubhInuM vi. [+ juo "bhInuM'. AMsuthI bhInuM thayeluM, pasAra thavA sAthe paththara banI jAya e jAtanI kriyA, AMsuthI bhIMjAyeluM phesilijhezana' azru-mya vi. [saM.] adbhupUrNa 2010_04
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ amu-varSa 150 azvazakti azru-varSA strI. [sa.] sakhata azupAta azvattha chuM. [saM.] pIpaLAnuM jhADa, pIpaLo azru-vAri na. [.] juo "amu-jala'. azvatthAmA puM. [saM.] mahAbhArata-kAlanA kaurava-pAMDavAnA azru-taMbha (-stambha) muM. [saM.] AMsunuM thaMbhI javuM e, guru droNAcAryane putra. (saMjJA) [DAone thara AMsu aTakI paDavAnI kriyA azva-thara kuM. [+ juo "thara'. maMdira-sthApatyanI UbhaNImAM azra-snata vi. [saM.] AMsuthI taraboLa azvadala(-1) na. [saM.] ghoDesavArI senA, hayadaLa azra-snAna na. [saM.] AMsuthI taraboLa thaI javAnI kriyA azva-nipuNa, azva-niSNAta vi. [saM.] ghoDesavArImAM kuzaLa azra-strAva 5. [saM.] AMsunuM satata TapakatuM rahevuM e azva-nibaMdhika (-balpika) paM. [saM.] ghoDAne tAlIma Apaazra-strAvaka vi. [saM.] AMsu jharyA kare evuM karanAruM nAra mANasa-adhikArI a-zreya na. [saM. zreyasa ] zreya-kahANane abhAva, (2) azvapati muM. [sa.] cheDAne mukhya adhikArI. (2) rAjA vi. akalyANakara azva-patha puM. [saM.] gheDAne ekadaMDI mArga, "briDala-pAtha' a-zreSTha vi. [saM.] zreSTha nathI tevuM, adhama, halakuM azva-pAla(La) vi., pR. [saM.] ghoDAnI rakhevALI karanAra, a-zrata vi. [saM.] vade jene vihita kahyuM nathI tevuM, zrutibA. khAsadAra, rAvata, DhANiye (2) aTaka saMpradAyanuM azva-pRSTha na. [saM.] veDAnI pITha a-*lAghA jhI. [saM.] zlAghA-prazaMsAne abhAva azva-priya vi. [saM.] vaDA jene priya che tevuM, ghoDAnuM zokhIna a-lAghanIya, a-lAkya vi. [saM.] vakhANavA lAyaka nahi azva-bala(La) na. [saM.1 eka ghoDAnI zakti pramANanuM tevuM (2) (lA) halakuM, adhama yAMtrika baLa, horsapAvara.' (2) joDesavArI lakara a-laSTa vi. [saM.] vaLagIne rahela na hoya tevuM, ja. azva-bAla puM, ba.va. siM] cheDAnA vALa (2) jemAM zabdaaSa ke arthazleSathI ekathI vadhu artha azva-bAla-La) puM, na. [saM., S.] vachera-vacherI-vacheruM thatA na hoya tevuM. (kAvya) azva-maMtra (-manna) . [saM.] jenAthI cheDo kAbumAM rahe a-lIla vi. [4] zobhA na Ape tevuM, asuMdara. (2) ane pavanavege cAle tevA maMtra, azvavidyA belatAM ke sAMbhaLatAM bhaMDuM lAge tevuM, bhaMDI gALethI bhareluM, azvamedha chuM. [saM.] jemAM ghoDAnAM aMga agnimAM homavAmAM grAmya, 'vagara" AvatAM tevo samrATathI ja siddha karavAmAM Avato hato te azlIlatA strI. [sa.] azlIla hovApaNuM, "praDarI" (gu.ma.) eka vaidika yajJa a-leSa paM. [saM.] vaLagIne na rahevAnI kriyA, judAI. (2) azvamedhI vi. [se, muM.] azvamedha yajJa karanAra zabdaSa ke arthaleSane abhAva. (kAvya.) [nakSatra. (kha) azvamedhIya vi. [saM.] azvamedha yajJane lagatuM aSA strI. [saM.] pAMca tArAnuM baneluM AkAzI navamuM azvayajJa chuM. [saM.] azvamegha yajJa azva puM. siM.] , turaga azva-yAna na. [4] veDAthI cAlato ratha. (2) veDAgADI azvaka paM. [saM.] nAnA ghATane cheDe, TaTaTa, TAyarDa azva-yuja na. [+saM. yuna] azvinI nakSatra. (2) A azva-kuzala(La), azva-vida vi. [saM] cheDesavArImAM mahino niSNAta azva-rakSa,0ka vi. [saM.] ghoDAono rakhevALa, azvapAla azva-kAMta (-kAnta) na. siM] SaDaja grAmamAM paMcama cheDI azva-ratna na. siM.] zreSTha jAtane ghoDe. (2) IMdrane uraHdevAthI nIpajatuM eka tAna. (saMgIta.) [(saMgIta.) zravA nAmane cheDe azvakAMtA ("krAntA) strI, [saM.] e nAmanI chaThThI marthanA. azva-ratha 5. [saM] cheDA joDela ratha. (2) veDAgADI azva-gati strI. [saM.] ghoDAnI gati. (2) eka chaMda. (pi, azva-rAja puM. saM.] idrane uccakavA nAmano cheDo azvagati-prabaMdha (badha) 5. [saM.] eka prakAranuM citra kAvya. azva-lAlA strI. [saM.) ghoDAnI lALa (kAvya.). azva-vAra ! [hakIkate phA. "avAra' (a + savAra ' azvagaMdhA (-ga-dhA) strI. [saM.) e nAmanI eka evadhe, = gheDA upara besanAra); pAchaLathI enuM saMskRtIkaraNa thayuM che.] Asana, ANaMda, AkasaMda ghoDesavAra [vidyAnuM jANakAra azva-grIva chuM. [saM.] paurANika eka dAnava. (saMjJA) (2). azva-vida ji. [+saM. vira] voDAnAM lakSaNe vizenI viSNunA 24 avatAramAMne paurANika eka avatAra, azva-vidyA strI. [saM.] cheDAonAM lakSaNonuM zAstra. (2) hayagrIva. (saMjJA.) veDAone keLavaNI ApavAne lagatuM zAstra azva-caryA strI. [saM.] ghoDAnI sAra-saMbhALa azva-vaidya . [.] juo "azva-cikisaka." azva-cikitsaka chuM. [saM.] veDAnA rogonI sAravAra karanAra, azva-dhUha kuM. [saM. yuddhamAM prAcIna paddhatinI lazkaranI eka DA-dAktara racanA (jemAM ghaDAonI cokakasa prakAranI goThavaNa thatI.) azva-cikitsA RI. [saM.] ghoDAnuM 26 azvazAlA(-LA) strI. [saM.] loDAra, tabelo azva-ceSTita na. [saM.] cheDAnI hilacAla. (2) gheDAnuM lakSaNa azva-zakti strI. [saM.] cheDAnI tAkAta. (2) azvina azvatara puM, na[saM., .] khaccara baLanI sarakhAmaNIe yaMtranI zaktinuM gaNAtuM mApa, azvaazvatarI vi., strI. [saM.] khaccaranI mAdA, khaccarI bala, bahersa-pAvara' 2010_04
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ azva-zAstra 151 aSTa-bhujI : 4dha* jAMaa yamAM chelsa) puM,-banAsaDa, boDesavAra azva-zAstra na. [saM.1 azvavidyAnuM zAstra. (2) DAnuM vaidaka kavio(vajabhASAnI emanI kIrtana-racanAomAM chellI azva-stara !--[] jao "azva-thara'.. kaDImAM te te kavinA nAmane nirdeza (chApa lagAvela hoya azvadaya na. [saM.] juo "azvavidyA.' che-e uparathI)nI chApa dharAvanAra (te te bhakta-kavi) azvA strI. [saM.] cheDI aSTa-dala(La) vi. [saM.] ATha pAMkhaDIvALuM (kamaLa) athAkAra chuM. [saM. azva + AvaE], azrAkRti strI. aSTa-daza jue "aSTAdaza.' [ + saM. mAkRti) ghoDAnI AkRti. (2) vi. gheDAnA AkAra aSTa-dizA strI, ba.va. [saM.] pUrva-uttara-pazcima-dakSiNa jevo AkAra che tevuM e cAra dizA ane te te banne dizAo vaccenA anukrame azvAdhyakSa chuM. [saM. azva + adhyakSa] azvazALAno adhikArI, IzAna-vAyavya- tya-agni e khUNA maLI ATha dizA pAcagA-adhikArI [zAstra, azvazAstra aSTaddhakya na., ba.va. [saM.] yajJAdi hemakAryamAM upayogI azvAyurveda puM. [ saM. azva + AyurveDha] ghoDAnA vaidaka vizenuM pIpaLe-dhamare-pIpaLa-khAkhare-vaDa e pAMca vRkSanAM sUkAM azvArUDha vi. [ saM. azva + Ae8ghoDA upara savArI karI lAkaDAM ane tala-khIra-pI ema ATha padArtha che tevuM, joDesavAra. (2) chuM. ghoDesavAra thaI laDanAra sainika aSTa-dvIpa puM, ba. va. saM.] nI paurANika mAnyatA azvArohaNa na [, azva + mAro] cheDesavArI pramANenA jaMbadvIpanI pharate AvelA svarNaprazya-caMdrazuka ke azvArohI vi. [saM., pR.] azvAroha, veDesavAra caMdrazukala-Avartana-ramaNaka-maMdara-hariNa-pAMcajanya-siMhalaazvAlaMba (lamba) puM,-bhana na. [saM. azva + gAma, mana] (laMkA) e ATha beTa ke Tapu yajJamAM joDAne karavAmAM Avate vadha [mAMnA pratyeka aSTa-dhA kiM.vi. [saM.] ATha prakAre azvina paM. [ saM, azvina 1 devAnA udya azvinIkumAro- aSTadhAtu strI, ba.va. [sa, .1 senuM-rUpuM-tAMbuM-kalAIazvinI strI. [saM.] leDI. (2) nakSatramAlAnuM paheluM jasata-sIsuM-letuM-pAre e ATha kudaratI dhAtu nakSatra. (kha) [bhAI), azvina. (saMjJA) aSTa-nAyikA sI., ba.va. [saM] svAdhInapatikA-khaMDitAazvinIkumAra paM., ba.va. [saM.1 devonA udya (be joDiyA abhisArikA - kalahAMtaritA - vimalabdhA -pratibhakAazvi(-)ya vi. [saM] cheDAne lagatuM vAsakasajajA - virahaskaMThivA evI ATha prakAranI aSo juo azo." nAyikA. (kAvya.) aSAI juo "azeI." aSTa-pada vi. puM. [se, .] (ATha paga hevAne kAraNe aSTa vi. [saM.] saMkhyAe ATha koLiyo aSTa-akSarI vi. [saM. hamaNAkSarI, saMdhi vinA, puM] ATha aSTapadI sI. [] ATha padane samUha, (2) jemAM ATha akSarane (maMtra- 2 namo nAraITI) [baneluM stotra kaDI che tevI gAvAnI cIja (jevI ke jayadevanA gItaaSTaka na. [saM.] AThane samudAya. (2) ATha-zvekenuM geviMdane pratyeka ATha kaDIone prabaMdha) aSTa-kaNuM chuM. (saM.(cAra mukhane kAraNe ATha kAnavALA) aSTa-pANi puM. [sa.] (ATha hAthavALA) brahmA brahmA dhirAvato De aSTa-pada kuM. [sa.] juo aSTapada." aSTa-kalyANa vi., pR. [se, muM.] ATha zubha cihana aSTa-parvata puM, ba.va. [saM.] juo nIce "aSTa-maryAdAgiri." aSTakA strI. [rsa.] hiMdu mahinAomAM AvatA beu pakha- aSTa-pANI vi. [se, muM.] ATha pAsAvALuM, ATha bAjuovADiyAMnA AThamanA divasa, aSTamI, AThama. (2) pauSa- vALuM (Alekhana) mAi-phAgaNanA aMdhAriyAne e divase karavAmAM AvatuM zrAddha aSTa-pUjAdravya na., ba.va. [saM.] prajAmAM upayogI pANIaSTa-kiraNI vi. [saM., .] ATha kiraNavALuM, 'kaTa- dUdha-ghI-dahIM-madha-darbha-cokhA-tala e ATha cIja reDiyeTa [(2) vi. aSTamI aSTa-pradhAna puM. [saM., na.] prAcIna rAjyasaMcAlananI paddhaaSTa-keNa . [sa.] sarakhA ATha khaNa ApatI AkRti. vie pradhAna amAtya-saciva-maMtrI-dha-dharmAdhyakSa--nyAyaaSTANI vi. [sa, 6.] ATha khUNAovALuM zAstrI-senApati evA ATha rAjyAdhikArI aSTa-gaMdha (-ga-dha) vi. na. [saM.] ATha sugaMdhI padArthonuM cUrNa aSTa-bhAva pu., ba. va. [saM.] ratihAsa-zoka-krodhaaSTa-guNa 5. [saM.] brAhmaNone jarUrI evo ATha guNone usAha-bhaya-jugusa- vismaya e zRMgAra -hAsya-karuNasamUha (dayA kSamA anasUyA zauca anAyAsa maMgala ane raudra-vIra-bhayAnaka bIbhatsa-ad bhuta evA ATha rasanA kArpaSya ane aspRhA) sthAyI bhAva. (kAvya.) (2) taMbha-da-savarabhaMga-romAMcaaSTa-ghAta . [saM.] kaI saMkhyAne tenI te saMkhyAthI sAta -kaMpa-vaivarya-azupAta-pralaya evA ATha mAnasika vikAra. vAra guNatAM Avato guNAkAra. (ga.) (kAvya.) [ApatA sapATa AkAra aSTa-chApa vi. [ + jue "chApa."] puSTimArganA sthApaka Ae-bhuja vi. puM. [saM.] ATha sIdhI lITIthI ATha khUNA zrI vallabhAcAryajInA cAra-sUradAsa kuMbhanadAsa paramAnaMdadAsa ae-bhuja li., sI. [4] ATha bhujavALI lahamIdevI ane kRSNadAsa (gujarAtI pATIdAra)-ane emanA putra aSTa bhujAjI puM, ba.va. [rsa, aNamuna + jue "jI' mAnArthe.] zrIviThThalanAtha gusAMIjInA cAra-maMdadAsa caturbhujadAsa rAjasthAna-mevADamAM kAMkarolI pAsenA e nAmanA tIrthamAMnuM goviMdasvAmI ane chItasvAmI caube-ema ATha ziSya ATha bhujavALuM viSNunuM savarUpa (mati). (saMjJA.) 2010_04
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ aSTa-bherava aSTa-bhairava puM., a. va. [saM.] asitAMga-rUru-caMDa-krodha-unmatta-kuti ke rUpAlI-bhISaNa-saMhAra e mahAdevanAM ATha bhairava svarUpa aSTa-bega puM., ba. va. [saM.] puSTimArgIya vaiSNava maMdiramAM maMgalA-zRMgAra-gvAla-rAjabhega-utthApana-bhAga-saMdhyAAratI -zayana e ATha samayanI sevAne ane emAM dharAtA bhAganA prakAra [upavAsanuM prata, aThThama. (jena.) aSTama vi. [a] AThamuM (ra) na. lAgalagATa AThe TaMkanA aSTasa-kAlika vi. [saM.] sAta TUMke arthAt ceAthe divase jamanAruM. (2) evI rIte sAta TeMka vaTAvI AThamI TaMke jamanAruM. (jaina.) aSTa-mada puM.kha.va. [saM.] jAti-kuLa-khaLa-rUpa-tapa-zruta ane dharmazAstranuM jJAna tathA lAbha-aizvarya e ATha saMbaMdhe karavAmAM Avate garva aSTa-madhuti zrI., kha. va. [saM.] mAkSika-bhrAmara--saudrapotika-chAtraka-aryuM-auddAlaka-dAlaka evuM ATha prakAranuM madha ama-STama kri. vi. [jue 'aSTa'-paSTa'.'] ADuM avaLuM. jematema, garabaDa geTALA karIne aSTama-bhAva puM. [saM.] janmakAlanI rAzithI janmakuMDalImAMnuM AThamuM sthAna ke bhavana. (aaa.) aSTa-maryAdAgiri kuM., kha.va. [saM.] paurANika rIte himAlaya-hemakUTa-niSadha-gaMdhamAdana-nIla- veta-zRMgavAna-mAThyavAna e ATha meTA parvata aSTa-mahAprAtihArye na. [sa.] tIrthaMkarene ATha prakAre jovAmAM Avate prabhAva, (jaina.) aSTa-mahArega. puM., kha.va. [saM.] vAta-azmarI(patharI)kRccha-meha -udara-bhagaMdara-aI(masA) -saMgrahaNIe ATha rAga 152 aSTa-mahAsiddhi srI., kha.va. [saM.] aNimA-mahimAladhimA-garimA-I ziva-ziva-prAkAmya-prApti e nAmanI ATha siddhi [ane nava nidhi (rU. pra.) sarva paibhava ane sukhAkArInI saMpUrNatA, lIlAlahera] aSTa-maMgala(-La) (-ma la,-La) na., kha.va. [saM.] jue 'aSTakalyANI.' (2) arIseA svastika vagere ATha mAMgalika padArtha. (3) rAjyAbhiSeka vakhate joItAM siMha vRSabha -gaja-pUrvAdaka-kuMbha-paMkhA-nizAna-vAdya-dIpa athavA brAhmaNaagni-gAya suvarNa-dyuta-sUrya-jala-rAnta e ATha maMgaLa. (4) lagna vakhate (zrImALI brAhmaNa jevI jJAtimAM) karavAmAM AvatA ATha kerA. (5) (lA.) punarlaMgna aSTamaMgaLI (ma-maLI)na. [ + 3- 'I' ta.pra.] (lA.) nAtariyuM, punarlagna. (2) strI, gharaghelI strI aSTa-maMtrI (-mantrI) puM., kha.va. jue 'aSTa-pradhAna.' aSTa-mAsika vi. [saM.] ATha mahinAmAM eka vakhata AvatuM aSTamAMza (--mAza) puM. [ saM. mama + aMza ] AThame [AThamI tithi, AThama aSTamI zrI. [saM.] hiMdu mahinAnA dareka pakhavADiyAnI aSTa-mUtra na., a. va. [saM.] hAthaNI-UMTaNI-gAya-bheMsa-gheADIgadheDI-bakarI-gheTI e ATha mAdAnuM sUtra, (vaidaka.) bhAga, Tre 2010_04 aSTAdaza vidyA aSTamUrti puM. [saM.] mahAdeva, zaMkara (jemanI pRthvI-jalateja-vAyu-AkAza e pAMca mahAbhUta ane sUrya-caMdra-Rvija e ATha athavA sarva-bhava-rudra-gra-bhIma-pazupati-IzAnamahAdeva e ATha mUrti gaNAya che.) aSTamaithuna na. [saM.] smaraNa-kIrtana-ratikrIDA-prekSaNa-gula bhASaNa-saMka pa-valaNa-kAmanI utpatti ema ATha prakAranA strIsaMyAga aSTa-yAginI strI. [saM.] pArvatI-durgA devInI sAruM-narasuM phaLa ApanArI manAtI ATha sakhIe aSTa-rasa puM., kha.va. [saM.] zR gAra-hAsya-karuNa-raudra-vIrabhayAnaka-bIbhatsa-adbhuta e ATha rasa. (kAvya.) aSTa-leha na. [saM.] jue 'azva-dhAtu.' aSTa-varga puM. [saM.] jIvaka-RSalaka-meDhA-mahAmeDhA-kAkAlIkSIrakAkAlI-zraddhA-vRddhA maLI ATha edhi. (vaidaka.) (2) sArA narasA graha jovA mATe upayogI eka jAtanuM cakra. (jyeA.) aSTa-varSA vi., strI. [saM.] ATha varSanI (aeAkarI) aSTa-varSI vi. [saM., puM], -harSIya vi. [saM.] ATha varSanuM, ATha varSane lagatuM aSTa-vAyata ta., kha.va. [saM.] saubhAgya akhaMDa rahe e bhAvanAthI suvAsaNane ApavAmAM AvatI ATha vastu (haLakuMDa-sepArI-dakSiNa-khaMDa-kaMkaNa-dhAnya-saMpaThuM-kAcamaNa) aSTavidha vi. [saM.] ATha prakAranuM aSTavidha cikitsAzrI, [saM.] zaya-zAlAkatha-bAlacikitsA-agada-viSataMtra-vAjIkaraNa-rasAyaNa-bhUtavidyA evI ATha prakAranI dardInI mAvajata, (vaidaka,) aSTa-zravaNa puM. [saM.] jue aSTa-kahuM.' aSTa-sakhA huM, kha.va. [saM.] jue 'aSTa-chApa.' (e AThe bhaktakavi kIrtanakArIne sakhA' kahevAmAM Ave che.) aSTasiddhi strI. [saM.] jue ao-mahAsiddhi'. aSTa'-paNaM (aSTama-paSTama) jue aSTama-paSTama.' [kheAlavuM (rU. pra.) jema tema samajhAvI levA game te khelavuM] aSTAkSara huM, [+rsa. akSara] zrInAH rALa mama eve puSTimArgamAM nAmadIkSA vakhate apAtA ane kAyama mATe khelavAnA maMtra. (puSTi.) (2) OM namo nArAyaLAv eve ATha akSaranA maMtra. (svAmi.) aSTAkSarI strI. [saM.] AMTha akSarane saha aSTAkSarI3 vi. saM., puM.] ATha akSarAnuM baneluM aSTAdaza vi. [saM.] aSTAdaza, aDhAra (18) aSTAdaza dhAnya na., kha. va. [saM.] java-ae-tala-kaLathI-mASa-maga-masUra-tuvera-lAMka-vAtAMka-juvAra-zAli-atasI-kAMgakAdarA-sAmA-nIvAra-caNA e aDhAra prakAranAM dhAnya aSTAdeza purANu na, kha. va. [saM.] brahma-padma-viSNu-zivabhAgavata-nArada-mArkaMDeya-agni-bhaviSya-brahmavaivarta-liMga-varAha-kaMda-vAmana-kSma-matsya-garuDa-brahmAMDa evA hiMdu dharmanA aDhAra purANagraMtha aSTAdaza vidyA strI. [saM.] RgvedasAmaveda-yajurveda-atharvavedazikSA-kapa-vyAkaraNa-nirukta-chaMda-yeAti-mImAMsA-nyAya-dharma
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ aSTAdazApapurANa 153 zAstra-purANa-Ayurveda-dhanurveda-gAMdharvaveda arthazAstra e aDhAra zAstra ke vidyA aSTAdazeApapurANu na., ba. va. [+ saM. raghurALa] sanatakumAra-nArasiMha nAradIya-ziva-durvAsA-kapila-mAnava-auzanasa-varuNakAlikA--sAMba--naMdI-saura--parAzara-Aditya-mAhezvara--bhArgavavasiSTha e aDhAra upapurANa aSTAdhyAyI strI. [saM.] ATha adhyAyeAnA samUha, (2) ATha adhyAyanI vaidika rudrI (saMjJA.) (3) pANininuM ATha adhyA cenuM saMskRta sUtra-vyAkaraNa, (saMjJA.) aSTApada puM. [x.] jue 'aSTapada' (karALiyeA). (2) zarabha nAmanuM eka kAlpanika prANI. (3) kailAsa parvata. (4) kailAsa parvatanA ghATanuM derAsara. (jaina.) (5) na. seAnuM aSTAvakra puM, [saM,] jenAM AThe aMga vAMkAM hatAM tevA eka paurANika RSi. (saMjJA.) aSTAvadhAna na. [ + saM, avadhAna ] ekI sAthe ATha bAbate upara ApavAmAM AvatuM dhyAna ane enA prayoga aSTAvadhAnI vi. saM., puM.] aSTAvadhAna karanAra. (2) (lA.) catura, kAbela, (3) khaTapaTI aAvuM akri. kAvuM, duHkhI thavuM. (2) aLAvuM, TicAvuM. (3) pastAvuM. (4) AziyALA thaI rahevuM aAstra vi. [saM.mana + anna] ATha khUNAvALuM, aSTakANI, 'eNTaeNgAna' aSTAha na. [saM.] aThavADiyuM aSTAhika, annAhanika vi. [saM.] A divasanuM aSTahnikA vi., strI. [saM.] ATha divasanA utsava, aThAI. (jaina.) aSTAMga (annA ) vi. [ saM. maha+a]ADha aMgeAvALuM. (2) na., kha.va. e hAtha-e paga-e DhIMcaNa-chAtI-kapALa e ATha aMga. (3) jue 'aSTavidha-cikitsA'-e ATha aMga. (4) vi., na. taMtrazAstra pramANe mAsa vAra vagere batAvatuM. (taMtra.) aSTAMga-dhUpa (mA) puM. [saM.] gUgaLa-lIMbaDAnAM pAnagheADAvaja upaleTa-haraDenAM dala-java-dheALA sarasavadhI e sarakhe bhAge laI tAva utAravA mATe karavAmAM AvatA dhUpa aSTAMganimitta (aSTAOM) na. [saM.] zukana samajhavAnI ATha [dharAvanAra aSTAMganimitta-jJa (aSTAGga-) vi. [saM.] zukana-vidyAnuM jJAna aSTAMga-pAta, aSTAMga-praNAma (aSTA), puM. [saM.] AThe aMgeAthI karavAmAM AvatuM namana azaMga-praNipAtAsana (annA) na. [saM.] yoganAM 84 AsaneAmAMnuM eka. (yega.) azaMga-buddhi (aSTAM-) srI. [saM.] zuzruSA-zravaNa-grahaNadhAraNa-ciMtana-UhApAha-arthavijJAna-tattvavijJAna evA vicAra vidyA zaktinA AThe prakAra aSTAMga-brahmacarya (aSTAS-) na. [saM.] strInA saMparkathI ATha prakAre dUra rahI pALavAmAM AvatuM brahmacarya azaMga-mArga (aTTA) puM. [saM.] samyakaSTi-saMkapa-vAcA -karma AjIvikA-vyAyAma-smRti-samAdhi e ATha rIte sAMsArika duHkhA dUra karavAnA dharmamArga. (bauddha.) _2010_04 a-sat prakriyA aSTAMga-maithuna (aSTA*) na. [saM.] jue aSTa-maithuna.' aSTAMga yoga(annAGga) puM. [saM.] yama-niyama-Asana-prANAyAmapratyAhAra-dhAraNA-kayAna-samAdhi e ATha aMgovALIyAga[auSadha aSTAMga-rasa (aSTA) puM. [saM.] harasa upara guNakArI eka aSTAMga-lavaNa (aSTA -) 1. [saM.]dArU pIvAthI thatA rega maTADanAruM ATha prakAranA kSArAnuM eka auSadha aSTAMga-vidyA (aSTA*) . [saM.] aMgavidyA-svapnavidyAsvaravidyA-bhogavidyA-vyaMjanavidyA-lakSaNavidyA-utpAtavidyAaMtarikSavidyA evI ATha vidyA [ (bauddha.) agika (aAgika) vi. [saM.] aSTAMga mArgane lagatuM, aSTAMgI (aSTagI) vi. [saM., puM.] AThe aMgeAvALuM ali(-La) na. [saM.] ThaLiyA ke geATalAvALuM phaLa aSTottara-zata vi. [ saM. maRRna + uttara-rAta na.] ekase ATha, 108, alaMtarase [1008 aSTottara-sahastra vi. [+ saM., na. ] eka hajAra maiM ATha, aSTottarI strI, [saM.] manuSyanuM AyuSa 108 vaSaeNnuM gaNye emAM AvatI dareka grahanI dazA, (jyA.) asakarI puM. sipAI. (2) lazkarI sainika, sennara' asakArA puM. [grA.] peTamAM thAre, ahe chI asakAravuM sa. kri. [jue 'saMkAravuM.] phreMka ke evA upAyathI agni teja karavA. asakAraNuM karmaNi., kri. asakArAvavuM pre., sa. kri. asArAvavuM, asakarAvuM jue 'asakAravuM"mAM, a-sakta vi. [saM.] nahi cAMTeluM. (ra) nahi gUMcavAyeluM. (3) anAsakta, niHspRhI a-sakti srI. [saM] anAsakti, niHspRhatA asakayAmata zrI. jue 'iskAmata'.-askAmata'. a-saniyuM vi. [saM. maunika] apazukaniyALa a-sagetra vi. [saM.], asagezrI vi. [saM., puM.] pitRparaMparAe samAna kuLanuM na hoya tevuM, paraMgetrI a-saritra na. [saM.] naThAruM AcaraNa. (ra) vi. naThArA caritravALuM, asadAcArI a-sacchAstra na. [saM.] nAstika matanuM zAstra a-sALuM vi. [saM, annanaLa] vALyA ALyA vagaranuM, kacarAvALuM a-sajuM vi. [saM.] a-kSah-] (lA.) sakhaNuM na besanAruM a-sajja vi. [saM.] sajja na thayeluM, taiyAra na thayeluM a-sajjana puM, [x.] kharAba mANasa, durjana. (2) akulIna mANasa. (3) nAlAyaka mANasa asajajana-tA zrI. [saM.] sajjanatAnA abhAva, durjanatA asajjanAcita vi. [+ saM. cita] sajjanane ucita nahi tevuM, durjanane lAyaka a-saDha vi. [+jue! 'saDavuM."] saDadhuM na hoya tevuM, jemAM jIvAta na paDI hoya tevuM a-saNu na. [grA.] jue 'esAmaNa.' asat vi. [saM.] kAI paNa kAlamAM jenI hayAtI na hoya tevuM. (ra) mithyA, kheATuM. (3) avyakta. (vedAMta.)
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ asata asata vi. [saM. nna-tta] khATuM, jUThuM. (2) (lA.) duSTa, (3) avaizya. (4) banAvaTI asatiyuM vi. [+gu. yuM' ta.pra.] jUThAkheluM a-satI strI. [saM.] pativrata na pALanArI strI, kulaTA, puMhyalI asatI-pASaNana. [saM.] zrAvakanA sAtamA vratane! e nAmanA eka aticAra-deASa. (jaina.) asatUla(-La) na. khetaranI cAre bAjunI hada asatkarma na. [saM.] kharAba kAma, (ra) kheATI kriyA. (3) kharAba ceSTA a-satkAra puM. [saM.] AgatA-svAgatAnA abhAva, (2) anAdara, apamAna asatkAraNu na. [saM.] khATA kAraNavALe hetvAbhAsa. (tarka.) asatkAryavAda puM. [saM.] kAyaeN utpatti pUrve kAraNarUpe vidyamAna nathI ane utpanna thAya che tyAre ja vidyamAna thAya che evA mata-siddhAMta, (vedAMta.) (2) kAraNa sat hovA chatAM enuM kArya asat che evA mata-siddhAMta. (vedAMta.) asatkAryavAdI vi. [saM., puM.] asatkAryavAdamAM mAnanAruM a-satkRta vi. [saM.] jene satkAra nathI karavAmAM Avye tevuM. (ra) anAdara-apamAna pAmeluM asakriyA srI. [saM.] jue 'asatkarma'. asakhyAti strI. [saM.] vastunuM khATA prakAranuM bhAna, bhrAMti, bhrama. (vedAMta.) a-sattA zrI. [saM.] astitva-hayAtInA abhAva ansava na. [saM.] astitva-hayAtInA abhAva. (2) sattvaaLanA abhAva. (3) mithyAtva. (4) sattvaguNanA abhAva asatpaMtha puM. [saM.] asanmArga, kumArga, naThArA raste. (ra) (lA.) durAcaraNa asatyathagAmI, asatyathAvalaMbI (lakSmI), asatyathAzrayI vi, [rsa, + avavo, mAtrathI puM. ] khATe raste janAruM. (ra) (lA.) durAcArI asaparigraha puM [sa.] durjana pAsethI levAmAM AvatuM dAna. (2) zAstramAM jenI manAI karavAmAM AvI che tevA dAnanA svIkAra. (3) duSTa pakSane Azraya asatputra huM. [saM.] duSTa putra, kapUta asatpuruSa puM. [saM.] duSTa puruSa asatpratigraha puM. [saM.] jue asatyarigraha, ' asa>>tiyAhI vi. [saM., puM.] asatpratigraha karanAra asatpralApa puM. [saM.] jUThThuM khelavuM e. (ra) vIthaMganA eka meLa vinAnA khelavAnA rUpanA prakAra (nATaya.) a-satya na. [saM.] satyanA abhAva. (ra) jUThANuM, kheATI vAta. (3) vi. khATuM, jaDuM, mithyA. (4) kAlpanika. (5) mAyArUpa, mAtmaka asatyakathana na. [saM.] jUThThuM belavuM e asatya-tA strI. [saM.] asatyapaNuM, jaTha. (ra) mithyAtva asatyapathagAmI vi. [saM., puM.] asapathagAmI, durAcArI asatya-bhAvArApaNuM na. [saM.] jIva vagaranI vastumAM jIvatI vastu jevA khoTI rIte mukAtA guNa, jyAM bhAvanA anubhava 2010_04 154 asada-rUpa nathI thatA tyAM bhAvanuM ArepaNa karavuM e, 'paeNtheTika phUlasI' (na. bheA.) asatya-bhASI vi. [saM., puM.] jUThAeAluM asatya-vAda puM. [saM.] jUThThuM khelavuM e asatyavAdI vi. saMH, puM.] jue asatya-bhASI,' asatya-sevI vi. [saM., puM.] bheTuM AcaraNa karanAra, durAcArI asatyAcaraNa na. [ + saM. mAttaraLa ] khATuM vartana, asadAcaraNa asatyAbhAsa puM. [ + saM. mAmAsa] na hoI zake evuM dekhAya e, 'paeNra TaeNksa' asatyotpAdaka vi. [ + saM. 3 ] jUThANuM UbhuM karanAra asatzAstra na. [saM. mAstra saMdhivALA rUpane badale sAduM rUpa] jue 'asacchA.' asatsaMketa (-satsaketa) puM. [saM.] anItivALI zarata a-satsaMga (-satsaGga) puM, [x.] satsaMganA abhAva, (2) duSTane saMga asatsaMsarga (-satsaMsarga) puM. [saM.] duSTanI sekhata asadartha [ saM. malam + yaeN, saMdhithI ] kheTa artha, kheATI samajha, (2) kharAba dhana, (3) kharAba hetu [bhAga asadaMza (-daMza) puM. [ saM. masata + aMrA, saMdhithI ] kharAba asadAgama puM. [saM. mat + Ama, saMdhithI] anItithI meLavelI Avaka. (2) nAstikAnuM zAstra asadAcaraNu na. [saM. av + AcaraLa, saMdhithI ], asadAcAra puM. [mata + AvAra, saMdhithI] durAcaraNa, duSTa rItabhAta asadAcArI vi. [saM., puM.] durAcArI asadAlApa puM. [sa. annat + mA, saMdheithI ] kheADhuM ekalavuM e. (2) naThArA khela asadupadeza puM. [saM. akSar + uddeza, saMdhithI] anIti tarapha laI janArI zikhAmaNa asadupAya puM. [saM. asat + GavAya, saMdhithI kheATI rItanA upAya, aprAmANika upAya [bhinna prakAranuM a-sadaza vi. [se.] maLatuM AvatuM na hoya tevuM, asamAna, ati strI. [sa. kSakSakSa + jJatti, saMdhithI] maraNa pachI thatI manAtI avagati, (2) (lA.) narakAvAsa asad--ha puM. [saM. mannata + prazna, saMdhithI] khATA Agraha, durAgraha asadprAha puM. [rsa, akSata + prArU, saMdhithI] asada-graha. (2) kharAba yukti. (3) anucita dAnanA svIkAra asaddhAhI vi. [saM, puM.] anucita dAna lenAruM asadvetu puM. [saM, asat + hetu, saMdhithI] kharAba uddeza. (2) khATuM kAraNa ApavAthI thatA bhrama. (tarka.) (3) doSavALuM kAraNa, (tarka.) asad-bhAva puM. [saM. asata + mAva, saMdhithI] saddabhAvane abhAva. (ra) agame, aruci. (4) kharAba abhiprAya, (5) tarkanA avavAnA prayAgemAM thatA eka DhAkha. (tarka.) asad-bhAvanA strI. [saM. mata + mAvanA, saMdhithI] asatya vicAraNA, khATI kapanA va, kheTA rUpavALuM asad-rUpa na. saM. akSata + rUpa, saMdhithI, khATuM rUpa. (2)
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ asa-vartana 155 a-samAta asa-vatana na. [. alata + vartana, saMdhithI] kharAba vartaNaka, asamatAmApaka vi. [saM] garamI mApavAnuM "U" AkAranuM durAcaraNa [asatya-bhASaNa (eka sAdhana [ telapaNuM, "ibaeNlesa' asavAda . [saM. mata + vADha, saMdhithI] jUTha bolavuM e, a-samatulA strI. [saM] sarakhuM vajana na hovApaNuM, asamaasavAdI vi. [sa, puM] juThAboluM a-samatola vi. saM.] ochA vattA vajananuM. (2) sarakhA asada-vAsanA strI. [sa. masata + vAsanA, saMdhithI] naThArI vajananuM na hoya tevuM. (3) (lA.) caMcaLa, capaLa vAsanA [ vicAra, kharAba manasUbe a-samadazI vi. [, .] sarakhI najara vinAnuM, samAna asaddavicAra paM. (saM. mata +vivAra, saMdhithI duSTa daSTi vinAnuM. (2) pakSapAtI asadu-vRtti bI. [sa, asat + vRtti, saMdhithI] kharAba vRtti, a-samadaSTi strI. [saM.] samAna daine abhAva. (2) (lA.) duSTa valaNa. (2) halako dhaMdho [ vyavahAra bhedabhAvavALI naja2. (3) tejanAM kiraNa netrapaTa upara eka asaduvyavahAra puM. [sa. aa + vahAra, saMdhithI ] ayogya ja keMdramAM nahi maLatAM lITImAM maLe tevI dakakAca(lensa)nI asana na. [se, muM.] eka prakAranuM jhADa, pItasAlanuM jhADa AMkhanA upalA kaThaNa paDa(kaeNrniyA)nI khAmI, "siTaasana vi. [saM. -4-> prA. ana] bhAna vinAnuM meTijhama'. (4) vi. juo "a-samadaza." (2) aNasamay a-samadhAraNa vi. [+jue "samadhAraNa."] hoya tenA karatAM asana-vela (haya) zrI. [ja e "asa+ vela'.] e ghaNuM asamAna, viSama, "eNbsaoNrmala nAmanI eka vela a-samaya paM. [saM.] agya samaya, kaTANuM asanAI strI. juo "AzanAI,' asamayAnurUpa vi. [+ saM. manue] samayane baMdhabesatuM na asannArI strI. [saM. sAta + nArI, saMdhithI] asatI, kulaTA hoya tevuM asapatna vi. [saM.] jene apara mAtAne jaNele bhAI asamartha vi. [saM] samartha nathI tevuM, nirbaLa, (2) akuzaLa nathI tevuM. (2) (lA.) jene harIpha ke zatru nathI tevuM asamarthatA strI. [saM.] asamartha hovApaNuM a-sapiTha (-pi3) vi. saM.] piMDadAna karavAne hakka a-samarthita vi. [saM.] jenI saccAI ke khAtarI mATe kaI pahoMcato na hoya tevuM, asagotra, jahA gotranuM, paragotrI samarthana maLyuM ke maLatuM yA apAyuM nathI tevuM, "akasDa ' a-saphala(La) vi. [saM. jene ke jemAM kazuM pariNAma nathI a-samarpaNa na. [saM.] samarpaNane abhAva, nahiM ApavuM e AvyuM tevuM, niSphaLa a-samapita vi. saM.] jenuM samarpaNa karavAmAM nathI AvyuM asala(La) to strI. [saM.] saphaLatAno abhAva, niSphaLatA tevuM, anarpita, anivedita asabAba chuM. [ara. "sabanuM ba. va. "asmAbU-kAraNa, asama-laMbaka (-lambaka) . [4] cAramAMthI koI paNa be uddeza. phA. artha] sAmagrI, rAcaracIluM, sara jAma, sarasAmAna, bAju samAMtara na hoya tevI AkRti. (ga) 'DeDa-TeMka' a-samavAyI vi. [saM.] otaprota na hoya tevuM. (2) (lA.) a-sabhya vi. [saM.] sabhAmAM bhAga na laI zake tevuM. (2) AgaMtuka, haMmezanuM na hoya tevuM, AvI caDeluM (lA.) avinayI, avivekI, teDuM. (3) azlIla, grAmya asamavidyuta-mApaka vi, na. [+ saM. vidhuramApa] vIjaasatyatA strI. [saM] sabhyatAne abhAva, (2) avinaya, gaLInA pravAhanuM baLa mApavA vaparAtuM sAdhana, "Dipharenziyala aviveka, tochaDAI, (3) jaMgaliyata, 'barbarijhama" gehavenamITara' [te chaMda. (uM.) a-sama vi. [saM] samAna na hoya tevuM, aNasarakhuM. (2) a-samavRtta na. [saM.] jenAM caraNa judA judA mApanAM heya asAmAnya, asAdhAraNa. (3) sapATa nahi tevuM, DhekADhayA- asama-vRddhi strI. [saM.] jhADa ke cheDanA amuka bhAgane ke vALuM, viSama. (4) chaMdanAM cAre caraNa ke vadhu caraNa judA mANasanA keI aMgane vizeSa paDato vadhAre mApanAM hoya tevAM caraNonuM. (piM.) a-samata vi. [4] samavAya saMbaMdha vinAnuM, otapro. a-samakAlIna vi. [saM.] eka ja samayanuM na hoya tevuM, na hoya tevuM. (2) (lA.) asaMgata, asaMbaddha, juduM paDatuM judA samayanuM. a-samasta vi. saM. ekatra na hoya tevuM. (2) saMkSipta na a-samaya vi. saM.] samagra-badhuM nahi tevuM, adhUruM, apUrNa hoya tevuM. (3) samAsanA rUpamAM joDAyeluM na hoya tevuM, a-samaja, 0Na (-Nya) jao a-samajha, 0Na,' chaTA padanA rUpamAM raheluM, vyasta, 'eliTika'. (vyA.) a-samaja jue "a-samajhu." asamaMjasa (-samagajasa) vi. [saM.] chAje nahi tevuM, a-samajata(--nya), -tI o "a-samajhata, -tI." anucita, (2) meLa na khAya tevuM, DhaMgadhaDA vinAnuM. (3) a-sama (-jhaya) 0Na (zya) vi. [+ ja samajha.'] samajhaNane aspaSTa. (4) mUrkhAI bhareluM abhAva, aNasamajha a-samatuM vi. [+juo "samAvuM' + gu. "tuM" va. u.) samAya a-samajhaNuM vi. [+ "samajhaNuM'.], a-samajhu vi. [+ nahi tevuM ke teTaluM. (2) jene samAveza na thaI zake tevuM juo "samay] samajhaNanA abhAvavALuM, aNasamajhu, ajJAnI (mANasa). (3) (lA) haLImaLIne na cAlanAruM a-samajhUta (9), -tI strI. [+ jue "samajhUta, -tI.] a-samAdara kuM. [] samAdara-AdarabhAvane abhAva, saMsamAdhAnane abhAva. (2) gerasasajha mAnane abhAva, avagaNanA [tevuM, avagaNeluM asamatA strI. [sa.] asamAnatA a-samArata vi. [sa.] jene samAdara nathI karavAmAM Ave 2010_04
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-samAdati 156 asahakAra-yuga a-samadati strI. [saM.] jue "asamAdara.' [karavApaNuM asarakAraka vi. [+saM.]. asara-kArI vi. [+ , pR. 3 a-samAdhAna na. [saM.samAdhAnane abhAva, nikAla na asara karanAruM. (2) ceTa lagADanAruM. (3) sATa, rAmabANa a-samAdhAnakAraka vi. saM.] samAdhAna na karanAruM. (2) a-sarala(-La) vi. saM.] saraLa nahi tevuM, adharuM, muzkela. jhaghaDo cAlu rAkhanAruM (2) mahenatathI thayeluM. (3) jene svabhAva saraLa nathI tevuM, a-samAdhi strI. siM, 5.] cittanI svasthatAne abhAva, vAMkA svabhAvanuM ekAgratAne abhAva. (2) mananI gUMcavaNa ke maMjhavaNa asarala(La)-tA strI. [saM] saraLatAne abhAva asamAdhi-maraNa na. [saM.] duHkhada sthitimAM ke bAlabhAve asarApha vi. [ara. azrA'-e "zarIphInuM ba.va.] pApa vinAnuM eTale ajJAna dazAmAM hAyavoya karatAM thatuM mRtyu. (jaina) nidepa aArAka, [(3) ji. vi. avirata rIte, dhArAbaMdha a-samAdheya vi. [saM.] jene nikAla lAvI ke ApI na asarAra-la,-La) vi. cAlu, satata. (2) bharapUra, bhareluM. zakAya tevuM asararara na. [ara. 'sara'nuM ba.va. "asarAra] chupa bheda. asamAna vi. [saM.] sarakhuM na hoya tevuM, juduM paDatuM. (2) (2) khAnagI vAta. (3) (lA.) jhaDajhapaTa vijAtIya. (3) barebariyA vinAnuM, ajoDa. (4) sapATa asarAla(La) jUo "asarAra.' nahi tevuM, DhekATheyAvALuM asala vi, kri.vi. [ara. "asla'-jaDa, mULa tattva, asamAnatA strI. [saM] samAnatAne abhAva mULa vastu. umAM vi.] maLa. (2) prAcIna. (3) uttama. a-samApta vi, [sa.] apUrNa, adhuruM (4) kharuM, sAcuM a-samApana ma. (saM.] apUrNa rAkhavuM e, a-samApita asaliyata strI. [+ pha. "Icatu" pratyaya] asala hevApaNuM a-samApita vi. [4] a-samAta, adhUruM rAkheluM asalanuM, asalI vi. [juo "asala + gu. "nuM che. vi. ne a-samApti sI, siM.] jao asamApana'. anuga', + "I' ta...] nakalI nahi tevuM. mULa, (2) junA a-samAvartaka, a-samAvRtta(-tti), vi., pR. [saM] gurune samayanuM, prAcIna tyAM abhyAsa pUro karI hajI ghera pAcho na pharyo hoya tevA asalI-pasalI strI, jio pasalIno dvirbhAva.] phAgaNa (vaghAtha) sudi 1 thI 15 sudhI chokarIo oLakhItAne tyAMthI juvAra a-samAhAra chuM. [saM] ekaThuM na karavAnI kriyA. (2) bAjarI vagere dANA mAgI lAve evuM vrata meLavI levAne abhAva. (3) rdA paDavAnI kriyA alekha ja e "azalekhA.' a-samAhArya vi. [saM] jene samAhAra na karI zakAya tevuM, a-savarNa ni. [saM.] samAna raMganuM nahi tevuM. (2) samAna ekaThuM karI na zakAya tevuM jJAti-vaMzanuM nahi tevuM. (3) eka ja sthAna ane AtyaMtara a-samAhita vi. [saM] sArI rIte mukavAmAM na AvyuM prayatnathI je varNa akSaranuM uccAraNa nathI thatuM tevuM, hoya tevuM. (2) samAdhi vinAnuM, dhyAnahIna. (3) asvastha, asajAtIya. (vyA.) becena, azAMta. (4) bhaMDuM, azlIla. (jaina). (5) mananA asavarNanatA strI. [saM.] asavarNa hevApaNuM saMka9pa vinAnuM. (jaina). a-savarNa-vivAha . [sa.] bhinna bhinna varNa-jJAtinAM a-samAMtara (-samAntara) vi. [saM. asama+atta2] sarakhA strI-puruSanuM lagna, varNatara lagna aMtare AveluM na hoya tevuM. (2) ADuMavaLuM, vAMkuMcakuM asavasI strI. [ja "asa " + gu. "I' strI pratyaya] a-samIkSita vi. siM] sArI rIte tapAsavAmAM na AveluM, bahu khAvAthI peTamAM thatI akaLAmaNa, asesI jenI samIkSA karavAmAM nathI AvI tevuM avase puM. [sa. 3ravAsa] (lA.) manamAM thatI caTapaTI a-samIcIna vi. [3] sAruM nahi tevuM, kharAba, agya asavAra vi. [phA. asvAra (aspa + savAra )] cheDesavAra, asatpatti strI. [ saM. a-sama+ 3utta] svAbhAvika karatAM (2) (lA) koI paNa prANu upara savAra thanAruM, (3) . tadana judA prakAranI utpatti, sarakhA prakAranI utpattine abhAva ghoDesavAra mANasa. (4) azvArohI sainika a-samyaka vi. [ saM. manasA ] sAruM nahi tevuM, naThAruM. asavArI strI. [+gu. "I' ta...] cheDA vagere vAhane (2) , bhUla bhareluM. (3) zuddha jJAna jene nathI maLyuM uparanuM ArahaNa, savArI. (2) ghoDesavArI saraghasa (khAsa tevuM. (jaina) karI rAjavIonuM) asara vi. [ + ja e "saravuM-khasavuM, pharavuM] (lA.) nuka- asavya vi. [saM.] savya-DAbuM nahi tevuM, jamaNuM sAna karanAruM. [0caravuM (rU.pra.) ghAsa sAthe roga utpanna a-saha vi. [saM] sahana na karanAruM, khamI na khAnAruM kare tevuM jherI jaMtu ke java bhUlathI khavAI jAya e rIte a-sahakAra chuM. [saM] sahakArane-sAthe kAma karavAne abhAva, DhoranuM caravuM] sAthe rahI kAma na karavuM e. (2) gAMdhIjIe sarakAranAM asara* strI. [ara.] vastune sAro ke mAThe prabhAva ke kAmakAjamAM sAtha na ApavAnI prakriyA zarU karI tyArathI chApa paDe yA guNa-avaguNa dAkhave e. (2) pAsa, raMga, dezamAM te te kAmamAM manaduHkha ke evA kAraNe sAtha na sebatanI chApa. (3) (lA) lAgavaga, [0 karavI (rU. pra.) ApI sAmudAyika virodha vyakta karavAnI kriyA guNa batAva, pariNAma batAvavuM, 0thavI, 058ii (rU. asahakAra-yuga puM. [saM.) gAMdhIjInI svarAjyanI ahiMsaka pra) lAgaNI anubhavAvI. (2) pAsa besavo]. laDatanA I. sa. 1919 thI 1947 sudhIne kAla 2010_04
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ asahakArI asahakArI vi. saM., puM.] asahakAranI pravRttimAM bhAga lenAruM. (ra) asahakArane lagatuM a-sahaja vi. [saM.] sAthe janmeluM na hoya tevuM. (2) tANItAzIne kareluM, asvAbhAvika. (3) banAvaTI, kRtrima a-sahanIya vi. [saM.] "e a-sadhdha', asahamatI strI. [ + ja 'sahamatI.'] judA mata ke abhiprAya hovApaNuM, 'DisenTa' kAma na karavuM e, sAtha a-sahuyAga puM. [saM.] sAthe maLI na ApavA e. (2) asahakAra a-sahAnubhUti zrI. [saM.] sahAnubhUtinA abhAva, dilaseAjIne abhAva, lAgaNI-vihInapaNuM a-sahAya vi. [saM,] sahAyaka vinAnuM. (2) saMgAtha vinAnuM, ekaluM. (3) madada vinAnuM, nirAdhAra, lAcAra asahAya-tA zrI. [saM.] asahAya hovApaNuM a-sahiSNu vi. [saM.] bIjAneA utkarSa sahana na kare tevuM, adekhuM. (2) matabheda khamI na zake tevuM. (3) (lA.) mijAjI, AkarA svabhAvanuM asahiSNu-tA strI. [saM.] asahiSNu hovApaNuM a-saMdhita a-saMgaThita (-sahiMta) vi. [ + jue 'saMgaThita'. ] ekaThuM thaI ne na raheluM, saMpa vagaranuM. (ra) chUchyuM chaThThuM raheluM asaMgaThita-tA strI. [ + jae 'saMgaThita-tA.'] saMpaneA abhAva a-saMgata (-sata) vi. [saM.] saMgata nahi tevuM, baMdhabesatuM Ave nahi tevuM, saMbaMdha vinAnuM, (ra) koInI sAthe meLa na khAtu. (3) (lA.) aghaTita, anucita, geravAjabI asaMgata-tA (-sata-) strI. [saM.] asaMgata heAvApaNuM, meLa ke saMbaMdha na maLavApaNuM, dumeLa a-saMgati (-sati) strI. 1x.] nu 'asaMgata-tA'. (ra) aniyamitatA, aneAmalI', (3) kera, taphAvata, 'DiskripansI'. (4) e nAmanA e eka arthAlaMkAra. (kAvya) thivA e a-saMgama (-sama) huM. [saM.] saMgamanA abhAva, meLApa na asaMgI (-sahugI) vi. saM., puM.] saMga vinAnuM. (ra) anAsakta. (3) verAgI, tyAgI Da-a-saMgRhIta (-sagRhIta) vi. [saM.] ekaThuM na kareluM, saMgharo karAyA nathI tevuM. (ra) jene Azraya ApavAmAM AvyA nathI tevuM a-saMgraha (-sAgraha) puM. [saM.] saMgrahanA abhAva, saMghare na karavApaNuM. (2) vivAha na karavApaNuM. (jaina.) asaMgrahI (-sahagrahI) vi. [saM., puM.] saMgraha na karanAruM, aparigrahI a-saMcita (-sazcita) vi. [saM.] saMcaya na karAyeA hoya tevuM, saMgharA na karyA hoya tevuM. (2) na. devAlayonA traNa prakAromAMnA e nAmane! eka (jemAM mUrti beThelI hoya che.) (sthA.) a-sahya vi. [saM.] sahana na karI zakAya tevuM, khamI na zakAya tevuM asahya-tA strI. [saM,] asI hAvApaNuM a-saMkalita (-sahulita) vi. [saM.] je ekatrita karavAmAM nathI AvyuM tevuM. (2) saMbaMdha vinAnuM, nirALuM, alAyaduM a-saMkalipata (-sahu pita) vi. [saM,] jene vize kAI manae karavAmAM nathI AvyA tevuM, nahi vicAreluM, nahi dhAreluM. (ra) niha nakkI kareluM a-saMkINuM (-sahkIrNa) vi. [saM.] na guMcavAyeluM, spaSTa. (2) azrita, juThThuM paDeluM a-saMkucita (-sakkucita) vi. [saM.] saMkrAcAyeluM nahi tevuM. (ra) saMkaDAza vinAnuM. (3) (lA.) udAra mananuM, vizALa mananuM asaMkucita-tA (-sakkucita) zrI. [saM.] a-saMkrAca a-saMkula (-sahkula) vi. [saM.] khIceAkhIca na hoya tevuM, vistRta. (ra) paraspara aviruddha a-saMkoca (--sahakAca) puM. [saM.] saMAcA abhAva. (2) saMkaDAzanA abhAva. (3) (lA.) kSeAbhane abhAva a-saMkhya (--sahakhya) vi. [ + saM. saMsthA, ba.trI.] jenI saMkhyA-gaNatarI nathI tevuM, bezumAra, agaNita asaMkhya-tA (-saphakhya-) zrI., hovApaNuM, agaNitatA, apAratA asaMkhya-dhA (-saphmya) kri. vi. [saM.] asaMkhya rIte, asaMkhya prakAre na. [saM.] asaMkhya 157 2010_04 a-saMkhyAta (-saphakhyAta) vi. [saM.] jenI gaNatarI nathI thaI tevuM. (2) asaMkhya [zake tevuM, asaMkhya asaMkhyeya (-saphadhyeya) vi. [saM.] jenI gaNatarI na thaI a-saMga (-saGga) puM. [saM.] saMganA abhAva. (2) anAsakti. (3) puruSa ke AtmA. (sAMkhya). (3) vi. anAsakta, duniyAdArInA saMbaMdheAthI mukta, (4) seAbata vinAnuM, ekaluM a-saMjJa (-sA) vi. [saM.] jenI kAI saMjJA ke eLakha nathI tevuM. (2) cetanA vinAnuM, bebhAna. (3) jaDa, mUrkha asaMjJI (sannI) vi. [saM., puM.] mana vaDe jANavAnI zakti vinAnuM nithI tevuM. (2) duSTa, naThAruM. (3) adharmI a-saMta vi. [ +jue 'saMta.'] je saMta nathI-sAdhu svabhAvanuM a-saMtatika (-santa) vi. [saM.], kyuM vi. [jue 'asaMtati' + gu. 'iyuM' ta.pra.], a-saMtAna (-satAna) vi. [saM.] saMtAna nathI thayAM ke marI gayAM che tevuM, niHsaMtAna, vAMjhiya a-saMtuSTa (-santuSTa) vi. [saM.] saMtAya na pAmeluM, atRpta. (ra) aprasanna, nAkhuza, nArAja, itarAja, khaphA a-saMtuSTi (sattuSTi) strI. [saM.] jae a-saMtASa (1).' a-saMtASa (sate) puM. [saM.] saMteSane abhAva, atRpti. (2) aprasannatA, nArAjI asaMtASakAraka (-satetra*) vi. [saM.], asaMtASa-kArI (-sateSa-) vi. saM., puM.] asaMtASa karanAruM asaMtASI (-sateSI) vi. [sa,, puM.] saMtAya nathI thatA tevuM, asaMtuSTa [nathI rahyo tevuM, zaMkArahita asaMdigdha (sanduigdha) vi. [saM.] jenA viSayamAM kaze| saMdeha asaMdigdhatA zrI., -~ na., a-saMdeha (-sandeha) puM. [saM.] saMdehanA abhAva, niHzaMkatA [AnyA nathI tevuM a-saMdhita (-sadhita) vi. [saM.] jenA sAMdhA joDavAmAM
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ asaMmeya tu a-saMdheya (-sandheya) vi. saM.] sAMdhI-joDI na zakAya tevuM a-saMnaddha (sanaddha) vi. [saM.] hathiyAra dhAraNa nathI karyAM tevuM. (2) laDavA taiyAra nathI thayuM tevuM a-saMnidhi (-sannidhi). [saM.] dUra heAvApaNuM, gheTA hovApaNuM [sArI rIte mUkayuM na hoya tevuM asaMnihita vi. [saM.] najIka na rAkheluM hoya tevuM, chetenuM. (2) a-saMpanna (-sampanna) vi. [saM.) nahiM maLeluM, aprApta. (2) samRddhi vinAnuM, saMpattirahita asaMpanna-tA zrI. [saM.] asaMpanna hovApaNuM a-saMparka (-samparka) puM. [saM.] saMparkanA abhAva, a-samAgama a-saMprajJa (-saprajJa) vi. [saM.] AMtaracetanA jAgrata nathI thaI tevuM, alAna, 'ankrAnziyasa' asaMprajJa-tA (-saprajJa-) strI. [saM.] saMprajJatAnA abhAva, akaeNnziyasanesa' a-saMprajJAta (saprajJAta) vi. [saM.] sArI rIte jANavAmAM AvyuM na hoya tevuM. (2) jJAtA-oya vagerenA bheda vinAnuM, nirvikalpa. (vedAMta.) a-saMpramASa (-saprame) puM. [saM.] bhUMsAI na javuM e a-saMprApta (-saprApta) vi. [saM.] nahi maLeluM ke meLaveluM a-saMprApti (-sammArita) srI. [saM.] nahi maLavApaNuM, a-prAti [(2) DhaMgadhaDA vinAnuM a-saMbaddha (sambaddha) vi. [saM.] saMbaMdha vinAnuM, meLa vinAnuM asaMbaddhatA strI. [saM.] asaMbaddha hovApaNuM a-saMbaMdha (-sambandha) puM. [saM.] saMbaMdhane abhAva a-saMbhASa (-sambhAdha) vi. [saM.] jemAM kAI khAdhA-aDacaNa nathI tevuM, harakata vinAnuM. (ra) (lA.) duHkha vinAnuM a-saMyuddha (sambuddha) vi. [saM.] jJAnanI draSTie jAgrata na thayeluM a-saMbhava (-sambhava) puM. [saM.] saMbhava-zakayatAnA alAva. (2) hayAtInA abhAva. (3) lakSaNane e nAmane! eka deSa. (tarka.) [zakayatA nathI tevuM, asaMbhAnya a-saMbhavanIya (-sambhavanIya) vi. [saM.] jenI saMbhAvanAa-saMbhavita (-sambhavita) ve. [saM.] je kadI banyuM na hoya tevuM, saMbhava vinAnuM, azakaya asaMbhavita-tA (-samplavita ) strI. [saM.] ja A 'a-saMbhava'. a-saMbhAvanA (-sambhAvanA-) zrI. [saM.] saMbhAvanAne abhAva. azakayatA. (2) mAnaneA abhAva. (3) viparIta bhAvanA, UlaTA vicAra. (4) brahma nathI ke Izvara nathI athavA jIva ane brahma eka nathI evI bhAvanA. (vedAMta.) a-saMbhAvanIya (-sambhAvanIya) vi. [saM.] jenI saMbhAvanA thaI-karI na zakAya tevuM a-saMbhAvita (-sambhA) vi. [saM.] jenI saMbhAvanA karavAmAM nathI AvI tevuM, jenuM anumAna nathI karavAmAM AvyuM. tevuM. (2) pratiSThA vinAnuM, aprakrita asaMbhavita pamA (-sambhAvi) srI. [ + saM. 75mA] upamA alaMkAranA eka prakAra, (kAvya.) a-saMbhAvya (sambhAvya) vi. [saM.] asaMbhAvanIya, azakaya. (2) jenuM anumAna na thaI zake tevuM, akalpya _2010_04 a-saMdha a-saMbhASya (-sambhAvya) vi. [rsa,] jenI sAthe vAta karavA jevuM nathI tevuM. (ra) je vize vAta karavA jevuM nathI tevuM a-saMbhUta (-saskRta) vi. [saM.] nahi thayeluM. (2) nahi janmeluM a-saMbhUti (-saskRti) strI. [saM.] astitvanA abhAva. (2) jamane| abhAva. (3) prakRti. (4) jaDavAda a-saMbhrama (-sazrama) puM. [saM.] saMbhrama-bhrAMtinA abhAva. (ra) zAMti, svasthapaNuM, sthiratA. (3) (lA.) sAvadhAnI a-saMbhrAMta (sabhrAnta) vi. [saM.] jene bhrama nathI thayA tevuM, bhrAMti vinAnuM. (2) jAgrata, pUrA bhAnamAM raheluM a-saMmata (-sammata) vi. [saM.] jenA viSayamAM saMmati nathI maLI tevuM, abhiprAya darajje svIkAravAmAM na AveluM a-saMmati (-sammati) strI. [saM.] saMmatinA abhAva, abhiprAca darajje asvIkAra, asahamatI, 'DisenTa' asaMmati-neAMdha (-sammati) strI. [ + jue 'neAMdha'.] arsamatinI naiAMdha mUkavApaNuM, 'miniTa (neTa) oNpha DisenTa' asaMmAna (-sammAna) na. [saM.] saMmAnane--Adarane abhAva, 158 anAdara, apamAna [AvyA nathI tevuM, apamAnita asaMmAnita (-sammA-) vi. [saM.] jenA Adara karavAmAM a-saMmUdra (-sammUDha) vi. [saM.] meAha nathI pAmyuM tevuM, buddhinI dRSTie jAgrata. (ra) anAsakta. (3) sthira nizcacavALuM a-saMmeha (sameha) puM. [saM.] mAhA saMpUrNa abhAva, buddhinI jAgradavasthA, sAvadhAnI. (2) zAMti, sthiratA. (3) nizcayanI saMpUrNa sthiratA, (4) satyajJAna a-saMyata (-saMyyata) vi. [saM.] saMyama vinAnuM, nigraha vinAnuM. (2) niraMkuza asaMyatAtmA (saccatAtmA) vi. [+ saM. AtmA, puM.] jenA AtmA kAbUmAM nathI tevuM. (2) jenuM citta kAbUmAM nathI tevuM, a-saMyama (-saMcama) puM. [saM.] saMyamaneA abhAva, iMdriyAnuM e-kApaNuM. anigraha. (2) vratabhaMga, (jaina.) a-saMyamita (-saccamita) vi. [saM.] iMdriyA upara kAbU na hAya tevuM, anigrahI asaMyamita-tA (scamita-) strI. [saM.] iDhiye uparanA kAnuM na hovApaNuM, asaMyama, anigraha [anigrahI a-saMyamI (-sa~scamI) vi. [saM., puM.] saMyama na pALanAruM, a-saMyukta (-maithyukta) vi. [saM,] nahi joDAyeluM, alaga raheluM. (2) vyaMjanA joDAyelA na heAya tevuM. (nyA.) (3) ravara-vyaMjananI saMdhi na thaI hAya tevuM. (vyA.) a-saMyuta (-saMcyuta) vi. [saM.] nahi joDAyeluM, (ra) na. rAntane lAyaka eka prakAranuM mahAlaya. (sthA.) a-saMyAga (-sayyAga) puM. [saM.] saMyoganA abhAva, viyeAga. (ra) takanI khAmI. (3) graheAnA kharAba asara kare tevA saMbaMdha, kuyAga. (jyeA.) asaMyAgI (-sa-yogI) vi. [saM., puM.] saMyeAgI nahi tevuM a-saMrakSita (-OrakSita) vi. [sa.] jenuM rakSaNa nathI karavAmAM AvyuM tevuM, arakSita a-saMrdha (-saMrabdha) vi. [saM.] nahi uzkerAyeluM,upADA na lIdhe! hAya tevuM, zAMta. (ra) bhaya vinAnuM
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-saraMbha 159 asAmAnyatA a-saraMbha (saMrahma) . siM] prANIonA vadhane vicAra a-sAcavaTa' (-2) strI. [+ja "sAcavaTa'.'' sAcavaTane na karavApaNuM [alaga raheluM abhAva, ja ThANuM. (2) aprAmANikatA 3. (saM.] saMlagna-vaLageluM nahi tevuM, a-sAcavaTa' (Ta), -Na (-3) strI. [+ ja sAcavavuM asaMlagnatA (zailagnatA, strI. [saM.] alaga hovApaNuM + gu. "aTa-aNa" ku.pra.] sAcavaNane abhAva a-saMvara (-saMvara) chuM. [saM.] idri uparanA kAbUne abhAva. asADha juo "azADI. (jaina) (2) karmanAM dvAra eTale pApanAM bAraNAM baMdha na asAdiyA juo "azADiyo." rAkhavApaNuM, Asrava (jaina) [hovApaNuM, dumeLa asADI ja "azADI'. a-saMvAda (-savAda) muM. siM.1 saMvAdane abhAva, meLa na a-sAta na, [] du:khane bhegavaTo. (jena.) (2) jenA a-saMvAdI (sevAdI) vi. saM., pR.], (vAgha) vi. pariNAme jIva duHkha pAme te vedanIya karmane eka bheda. siM] meLa vagaranuM, asaMgata (jaina) [ paDavAnI ke tUTI paDavAnI sthiti a-saMvRta (saMvRta) vi. [saM.] jene pharatuM vIMTI levAmAM a-sAtatya na. [saM.] sAtatyane abhAva, vacce vacce aTakI nathI AvyuM tevuM. (2) nahiM DhAMkeluM. (3) pApathI nahaii asAtanA jue "AsAtanA. aTake. je.) (4) pragaTapaNe deSa lagADI sAdhupaNAne a-sAtA strI, [+juo sAtA'.] duHkha, azAMti. (jaina.) apavitra karanAra. (na.) a-sAvika che. [saM.] sAtvikatA vinAnuM, rAjasa-tAmasa, asaMzaya (-saMzaya) kuM, siM] saMzayane abhAva. (2) vi. (2) durguNa jene saMzaya rahyo nathI tevuM, niHsaMzaya. (3) kri. vi. saMzaya asAtvikatA strI. [saM.] sAtvikatAno abhAva, rAjasavinA, niHzaMka rIte tAmasapaNuM. (3) sArA guNene abhAva asaMzayita (-sazacita) vi. [sa.] jene vize saMzaya-zaMkA a-sAThya na. [saM] sArazya-sarakhApaNAno abhAva, bhinnatA karavAmAM nathI Avela tevuM, niHsaMdeha [na karanAruM asAdhAraNa vi. [4] sAdhAraNa-sAmAnya nahi tevuM, a-sAasaMzathI (-saMzayI) vi. [se, .] saMzaya vinAnuM, saMzaya mAya. (2) lakattara, alaukika, (3) khAsa, viziSTa. a-saMkSiNa (-sAI) vi. saM.] saMzleSa-milana na pAmyuM (4) khUba, puSkaLa, amApa. (5) chuM. eka prakArane hoya tevuM, alaga, chUTuM raheluM hevAbhAsa. (tarka.) a-saMsakta (-saMsakta) vi. [.] Asakti vinAnuM, anAsakta asAdhAraNa-ttA strI. [saM.] asAdhAraNa hovApaNuM a-saMsarga - sasa) 6. Isa.1 saMsarga- saMparkanA abhAva. asAdhAraNu-dharma muM. [saM.] vastune khAsa guNadharma. (take.) (2) paricayane abhAva. (3) alaga hovApaNuM a-sAdhita vi. [saM.] nahi sAdheluM, nahi saMpanna kareluM a-saMsadIya (-saMsadIya) vi. [saM.] sabhA-saMsada-pariSada vagere a-sAdhu vi. [saM] duSTa, kharAba, (2) aziSTa, avinIta. jAhera samAraMbhenI ziSTatAnI bahAranuM ke ziSTatAne na zobhe (3) (lA,) durAcArI. (4) jenuM zabdasvarUpa bagaDeluM che tevuM, tevuM, "anyarlimenTarI' apabhraSTa. (vyA.) a-saMsArI (-saMsArI) vi. [, .] jagatanA saMbaMdhane asAdhu-tA strI., -tva na. [saM.] asAdhu hovApaNuM jene abhAva che tevuM, saMpUrNa virakta a-sAdhuvrata na. [3.] durAcaraNa, (2) vi. durAcaraNa asaMskAra (-saMskAra) puM. [saM.] saMskArano abhAva. (2) a-sALe vi. [saM.] sAdhI na zakAya tevuM, siddha karI na jemAM koIpaNa prakAranI saphAI nathI thaI tevI sthiti zakAya tevuM. (2) jene kAMI IlAja na thaI zake tevuM asaMskAritA (--saMskAritA strI. [saM.] asarakArI hovApaNuM (rega vagere). asaMskArI (-saMskArI) vi. [4, pR.] jene saMskAra nathI asAdhyatA che. si.] asAkhya hevApaNuM thaye tevuM, saMskAra vinAnuM a-sAvI strI. [saM.] durAcArI strI, kulaTA a-saMskRta (saMskRta) vi. [saM.] sApha karavAmAM nathI AvyuM a-sAna vi. [+jue "sAna.'] sAna vinAnuM, akala tevuM. (2) jene saMskAra karavAmAM AvyuM nathI tevuM, vinAnuM, samajha vinAnuM asaMskArI. (3) keLavaNI vinAnuM, aziSTa. (4) nahi asAmaNa jue "osAmaNa". zaNagAreluM. (5) prAkRta (bhASA). (6) vyAkaraNanA niyamathI a-sAmayika vi. [saM] samayane baMdhabesatuM na hoya tevuM, viruddha. (vyA.) [jANanAruM samaya bahAranuM, akAlika. (2) kavakhatanuM, kaveLAnuM a-saMskRtajJa (saMkRta-) vi. [saM.] saMskRta bhASA na a-sAmarthya na. [saM.] sAmarthano abhAva, zakti-baLane asaMsakRta-tA (sakRta) strI. [.] asaMskAra. (2) gaMdu abhAva, nabaLAI, dubaeNLatA hevApaNuM, avachatA [ abhAva, sabhyatAno abhAva a-sAmaMjasya (sAmajasya) na. [4] sAmaMjasya-pagyatAne a-saMskRti (sarakRti) strI. [sa.] saMskRti-saMskArane abhAva, aghaTitapaNuM asaMskRti-kara (-saMskRti) vi. [saM] kusaMskAra lAve tevuM ane sAmAnya vi. saM.] asAdhAraNa, asamAna. (2) lokaa-sAkSara vi. [saM.] sAkSara nahi tevuM, ochuM bhaNeluM. (2) rara, alaukika. (3) khAsa, viziSTa. (4) khUba, puSkaLa. abhaNa, azikSita [AbarU vinAnuM, apratiSThita (5) anupama a-sAkha vi. [+ juo sAkha'-sAkSI.] sAkha vinAnuM, asAmAnyatA strI, (saM.] asAmAnya hovApaNuM 2010_04
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ kRtrima asAmI asura asAmI "AsAmI'. asi-dhara vi. siM] jeNe hAthamAM talavAra dhAraNa karI che tevuM a-sAmya na. (saM.] sarakhApaNAne abhAva, maLatA ne asidhArA strI. [sa.] talavAranI dhAra AvavApaNuM, a-samAnatA [(2) nirarthaka. (3) tuccha asidhArA-vrata na. [sa.] (lA) talavAranI dhAra upara anusAra vi. [4] sAra vinAnuM, sattva vinAnuM, niHsatta. cAlavA jevuM purA jokhamanuM AkaruM vrata asAratA strI. [saM] asAra hovApaNuM asi-patra na. [4] talavAranuM phaLuM. (2) e nAmanuM eka asAro [ara. "ara. 'usAraha-nircavI lIdhelI vastunuM naraka. (saMjJA.) [naraka. (saMjJA) tattva) rezamanI vaNelI pAtaLI dorI. (2) rezama upara asi-latA strI. [saM.) talavAranuM phaLuM. (2) e nAmanuM eka capaDele tAra vIMTanAra vepArI. [rA vATavA (rU. pra.) rezamanA asi-vrata na. [3] pati-patnI vacamAM udhADI talavAra tArane vaLa daI ene kayAMya vaLagI na rahe e mATe rAkhI mukI brahAcarca-vrata pALavAnI karelI AkarI pratijJA lakhaMDanA saLiyA sAthe ghasI mulAyama banAvavA] asita vi. saM.] sapheda nahi tevuM, kALuM. (2) aMdhAriyuM, a-sAvadha vi, siM. -sAvadhAna] saceta nahi tevuM, gAphela, kRSNa pakSanuM bedarakAra [gaphalata, bedarakArI asita-pakSa chuM. [saM.] kRSNa pakSa, aMdhAriyuM asAvadha-tA strI. [+., ta.ka.] asAvadha hovApaNuM, a-siddha vi. si.] sAdhavAmAM na AveluM. (2) sAbita a-sAvadhAna vi. [saM.] juo "asAvadha'. na thayeluM. (3) apUrNa, adharuM. (4) apava, kAcuM asAvadhAna-ta . si.], a-sAvadhAnI strI. [+gu. "I" asiddha-tA, a-siddhi strI. siM.] siddha-sAbita na thavApaNuM. ta. pra.] e "asAvadha-tA." (2) niSphaLatA asAvarI juo AsAvarI'. asi-pada na [. mati (tuM che) + gDha, "tatvamasi"mAMnuM asAvavuM e esAvavuM'. 'tuM che' e arthane ati zabda. (dAMtA). asAvaLI strI, eka jAtanuM vastra a-sIma vi. [saM. 2 sIman] a-maryAda, hada vinAnuM, a-sAhajika vi. [saM] sAhajika-svAbhAvika nahi tevuM, behada, ghaNuM ja ghaNuM, puSkaLa, apAra [na karavApaNuM asImatA strI. [saM] apAratA, puSkaLapaNuM a-sAhasa na. siM] sAhasanA abhAva, vagara vicAryuM kAma asIra chuM. [ara.] kedI, baMdIvAna a-sAhasika vi. [saM.], a-sAhasI vi. [sa, muM.] sAhasa asIrI strI. [+ phA. I" pratyaya] keda na karanAruM, vagara vicAryuM kAma na karanAruM, dhIra asIla vi. [ara.] kulIna, jAtavAna, (2) sAlasa, bhaluM. a-sAhAsya, a-sAha vi. [saM.] asahAya, madada vinAnuM. (3) . jenA pakSe rahI vakIla vakIlAta karato hoya te (2) nirAdhAra vyakti , kuLa [sAlasAI asALiyA e "azeLiyo'. asIlAI sI. [+gu. "pAI' ta...] kulInatA. (2) a-sAMketika (-sAketika) vi. [saM. jene vize saMketa asImuM juo "ozIkuM -esIsuM.'. karavAmAM AvyuM na hoya tevuM, asUcita asu puM, ba.va. [sa.] prANa asAMgara(-Le) muM. bALakane thatuM viyeganuM duHkha, bALakane a-sukara vi. [saM.] karavAmAM agharuM paDe tevuM, kaThaNa, agharuM, nehI adAM paDavAthI thatI mAnasika asara a-sukha na. [saM.] sukhane abhAva, duHkha ansAMtvanIya (sAtvanIya) vi. [saM.] dilAse na ApavA asukha-pra)da vi. [saM.] asukha lAvI ApanAruM, duHkhada jevuM, jene zAMti na ApI zakAya tevuM a-sukhAkArI strI. [+sa, mulAkaK + gu. "I' ta....] a-sAMniga (-sAnidhya) vi. [saM] najIkamAM na hovApaNuM, anArogya, maMdavADa, mAMdagI cheTApaNuM, rahevApaNuM, [agAunuM, prAcIna. (2) bhaviSyanuM - asukhAkArI vi. [sa., .] asukha karanAruM a-sAMprata, tika (-sAmya) vi. saM.) hAlanuM na hoya tevuM, a-sukhI vi. [saM. muM] sukharahita, duHkhI a-sAMpradAyika (sAmpra-) vi. [saM.] kaI paNa eka saMpradAya a-sugama vi. [saM.] sugama nahiM tevuM, durgama, (2) sahelAIke paMthanuM na hoya tevuM. (2) koI paNa eka paraMparAnuM na thI na samajhAtuM, dUca hoya tevuM [paNuM. (2) dharmanirapekSatA asughaTa vi. [ + juo "sudhaDa'.] sughaDa-ghATIluM na hoya tevuM. asAMpradAyikatA (sAmpa-) zrI. [sa.] sAMpradAyika na hovA- (2) svacchatA na jALavanAruM, asvaccha, meluM a-sAMsa, vi. [+ juo "sAMsatuM."] zvAsa addhara rahyo asughaTatA strI. [+{., ta...] sughaDa na hovApaNuM hoya tevuM asu-dhara vi. [saM.], asudhArI vi. [saM, pR.] prANadhArI, a-sAMsatAM kri. vi. [+ gu. 'A' a. pra.] addhara thAse caitanyavALuM a-sAMskArika ( kArika) vi. [4] asaMskArI, (2) asupta vi. [1] nahi sUteluM, jAgatuM gAmaDiyuM asura vi. [saM., 1.] baliSTha. (2) 5. varuNanuM eka asi sI. [saM., 5.] talavAra nAma. (3) deva. (4) jarathustrIono eka mahattavana asi-karma na. siM.) talavAra calAvavAnuM kAma, vIrakarma, (2) deva, "ahura(majhada). (saMjJA.) (5) esIriyAno prAcIna ghAtakI kAma deza. (saMjJA) (1) esIriyAnuM (prajAjana). (saMjJA) [mukela 2010_04
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-surI asta-dizA asura DuM. [saM] sura nahi tevI jAtine puruSa, dAnava, a-sUrya vi. [sa.) sUrya vagaranuM, aMdhakAragrasta, vAdaLiyuM. daitya. (2) lA.) nIca ke kharAba mANasa (jemAM kAma (2) paM. eka naraka. (jaina) [pradeza. (saMjJA). kedha vagere durguNe ane daMbha darpa vagere lakSaNe hoya te) asUryapuM. [saM.] asurone loka. (saMjJA) (2) esIriyAne asura-guru paM. [] asura-dAnavonA guru uzanA, zukrAcArya asara)daro chuM. eka jaMgalI jhADa, Atare [choDeluM asuratA strI, -tva na. [saM.] asura havApaNuM a STa vi. [sa.] nahi sarajeluM ke sarajAyeluM. (2) nahi asura-purohita 5. [saM.] juo 'asura-guru'. aseTuM vi. [grA.] aghaTita, ayogya asurabhi vi. [sa.] asuMdara. (2) saurabha-sugaMdha vinAnuM ase-mase kri.vi. [saM. ramava>prA. umara-bahAnuM; "masIno asura-rAja puM. saM.asura-dAnavone svAmI (balirAja dvirbhAva) keI paNa bahAne, bahAnAM kADhI kADhIne bANAsura vagere te te asura rAjA) a-sevA strI. [saM.] sevAne abhAva, karI na karavI e asurAcArya paM. [ + saM. sAvArtha juo "asura-guru'. a-sevana na. [saM.] sevA na karavI e. (2) upabhoga na asurAdhipati chuM. [+ sa. adhivata] jue asurarAja'. kare e. (3) ucherane abhAva asurAMganA (2nA ) strI. [+saM. manA] asuranI strI a-sevanIya li. [saM. jenI sevA karavA jevuM nathI te. (2) asurAMtaka (-2Ataka) vi., . [+ saM. annaW] asurone je bhegavavA jevuM nathI te. (3) je khAvAmAM kAma na lAge te vinAza karanAra [asuranI belI a-sevita vi. [saM.] jenuM sevana karavAmAM nathI AvyuM tevuM. asurI zrI. [+ gu. I' ta...] asuranI strI. (2) (2) jenI paricarcA karavAmAM nathI AvI tevuM asureza, zvara chuM. [+, herA,-12] juo "asura-rAja'. a-setha vi. [saM.] sevana ke sevA-paricaryA karAvAne yogya a-sulabha vi. [saM.] sulabha nathI tevuM, saraLatAthI na maLe nathI tevuM tevuM, durlabha, duHprApa aseLiyo jao azeLiyo'. [akANuM a-suzrAvya vi. [saM.] bahu sAMbhaLavA jevuM nahi tevuM. (2) asejuM (a ) vi. [jhA] samajhaNa vagaranuM, (2) sAMbhaLavuM bahu game nahi tevuM asAMtaravuM (asataruM) a.kra. griA.] aMtarAza javuM, unALa a-susaMgata (sata) vi. [saM] susaMgata nahi tevuM, bare- caDavI. asaMtaravuM. bhAve, kri. bara lAgu paDatuM na hoya tevuM adare (asaMdaro) jue "asuMdara'. asusaMgatatA (-zata) jI. [saM] susaMgatatAno abhAva a-saumya vi. [saM.] saumya prakRtinuM nathI tevuM, ugra prakRtinuM. asudada vi., pR. [ + saM. suhRda ] hRdayanI lAgaNI vinAnuM (2) bihAmaNuM. bhatpAdaka. (3) beDoLa, kadarUpuM (2) zatru, varI, vireAdhI [baDuM, varavuM a-sauSThava na. [saM.] saurava-aMgenA dhATIlApaNAne abhAva, a-suMdara (sundara) vi. [saM.] suMdara nahi tevuM, badasUrata, beDoLapaNuM a-sUkSma vi. [saM.] sUkSma nahi tevuM. (2) jADuM, la, asauhArda na. [saM.] sauhArda-jAna mitrapaNAno abhAva, meTuM. (3) bhAre, vajanadAra bhAIbaMdhIne abhAva suratI, beDoLapaNuM anusUcita vi. [saM.] sUcavavAmAM na AveluM, anirdiSTa ane sauMdarya (--saudarya) na. [.] suMdaratAne abhAva, badaa-sUjha (-jhatha) strI. [+jue "sUjha.] sUjhane abhAva akara na. [ara.] lazakara, sainya a-sUjhatuM vi. [+ juo "sajhavuM' + gu. tuM varta. 3] gocarI asakarI muM. [ara.] lazkarI sipAI, sainika karavA jatI veLA je khArAka taiyAra hoya te sivAyanuM aka(-kathA)mata juo "islAmata'. bhAgIne lIdheluM. (jena.). a-khalana na. [sa.] bhUla-galatI na karavApaNuM a-Rtrita vi. saM.] dorAmAM nahi pareluM. (2) sUtranA aalana-zIla vi. [saM.] bhUla na karanAruM, cikkasAIvALuM rUpamAM na mUkeluM, TuMkA svarUpamAM na kareluM. (3) barAbara nahi a-khalita vi. saM.] khalana --bhUla karyA vinAnuM. (2) goThaveluM, DhaMgadhaDA vinAnuM [vinAnuM, nirlobhI vacce khAMcA ke tUTa paDayA vinAnuM, satata, cAlu a-sUma vi. [+ jue "sUma.'] sUma nahi tevuM, kaMjUsAI akhalita-tA zrI. [saM.] akhAlata hovApaNuM. (2) asUyaka vi. si.] asUyA-adekhAI karanAruM akhalana [paSTama'. strI. [saM.] IrSyA, adekhAI, (2) doSadarzana ama-5sTama, askepasTa(-asTampasTama) jue "aSTamaasUyA-zIla vi. [3] asUyA-adekhAI karavAnA sva- asta vi. [saM.] pheMkAI gayeluM. (2) AthamI gayeluM. (3) bhAvavALuM, "sInikala' (u.) paM. sUrya caMdra ane graho vagerenuM AthamI javuM e. (4) asUyALuM vi. [ + gu. "ALuM" ta...] asUyAvALuM, adekhuM (lA.) paDatI. (5) maraNa, nAza asUra na. [sa. 3sUrakri]i sUrya AthamyA pachI asta-kAla(La) muM. [saM] AthamavAne samaya samaya. (2) (lA.) miDuM, vilaMba, vAra asta-gamana na. siM] AthamavA javAnI kriyA asUra-savAra .vi. [+ jue "savAra"-prAtaHkAla]. vahelAM asta-gAmI vi. [se, muM.] AthamavA janAruM meDuM, kavakhate asta-giri chuM. [saM.] sUrya-caMdra pazcimamAM asta thatA jovAmAM asura vi. [+gu. "Gta.ka.] ghaNI vAra lAgI hoya tevuM, Ave che tyAM kApanika parvata. (saMjJA.) [pazcima dizA meDethI nIkaLeluM ke AveluM asta-dizA jI. [saM] AthamavAnI dizA, AthamaNI dizA, bha, de.-11 2010_04
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ asta-prabhA 162 astra-vRSTi asta-prabhA strI. [saM.] AthamatI-veLAnA prakAza astitva-bodhaka, astitva-vAcaka li. [saM.] hayAtI astabdha che. [saM] kSobha na pAmeluM. (2) Azcaryacakita batAvanAruM, (2) hakAra ke saMmati batAvanAruM, 'oNpharmeTiva' na thayeluM. (3) caMcaLa, phurtivALuM astitvavAda chuM. [3] hamezAM hayAtI hovA vizenA mataastabdhatA sI. [saM.] astabdha hovApaNuM siddhAMta, atisaddhAda, "ejhisTaziyAlijhama' (u. je.) astamana na. [saM.] AthamavAnI kriyA astitvavAdI vi. saM., pR.] astitvAdamAM mAnanAruM astamAna vi. [ saMsakRtAbhAsI varta. ku.] AthamatuM. (2) asti-nAsti strI. [saM. mati +7 + ati varta, trI. puM, (lA.) nAza pAmatuM e. 1.] che ane nathI evuM hovApaNuM, sAcuM kharuM ane astara na. [ kA. Atara ] kapaDAnI aMdara sIvavAmAM khATuM kharuM evo bhAva AvatuM paDa. (2) raMga lagAvatAM padArtha upara caDAvavAmAM asti-nAsti-rUpAMtara (rUpAMtara) na. [saM.] atirUpane AvatuM paDa. (3) rastA vagere upara caDAvavAmAM AvatuM nAstirUpamAM ane nAstirUpane atirUpamAM pheravavAnI kriyA, DAmara vagerenuM paDa [sikko, sonAmahera viparItakaraNa " -na' (rA.vi.) [pakSa astarayuM na. [e. sTarliMga] senAnA ilaeNnDanA calaNa asti -5kSa chuM. [saM.] che' evuM batAvanAro pakSa, anukULa astarI strI. [5rca. IstarI] yelAM kapaDAM upara saphAI asti-bhAva chuM. [saM.] "che' evI sthiti, hayAtI ane kaDakAI lAvavA mATe pheravavAnuM garamI sAcavatuM le- asti -mAna vi. [ + saM. "nA ] hayAtavALuM, jIvaMta, khaMDanuM sAdhana, astrI, istrI jIvavALuM [pajhiTiva' astaro chuM. [phA. ustura ] hajAmata karavAnuM sAdhana, astro, asti-rU5 vi. [sa.] hakArabedhaka, bhAvAtmaka astivAcI, saji. [avaLe astare maravuM (rU. pra.) UMdhuMcatuM sama- ati -vAkaya na. [sa.] hakArabodhaka vAkaya, "epharmezana' jhAvI pasA paDAvI levA. levo (u. pra.) ALasa thaI (rU. pra.) ALasu thaI ati-vAcaka vi asti -vAcaka vi. [3], asti -vAcI 4i. [,, .] ja besI rahevuM ] asti -rUpa.' asta-lagna na. [saM.] kaI AkAzI padArtha Athamato hoya asti-sahADa chuM. [sa.] jue "astitva-vAda'. (2. che. 5) tyAre pazcima kSitijane aDakanAruM krAMtivRttanuM biMdu. (ja.) aMstisAdI vi. si., ] juo astitvavAdI. astavanIya vi. [saM] stavana na karavA jevuM, vakhANavA astu kema. [saM. maratu AjJA. kartari, trI. puM, e. 1.] gya nahi tevuM tathAstu, tArA bhAgya pramANe thAo e bhAvane uddagAra asta-vyasta vi. [saM.] UMdhuMcatuM, UlaTasUlaTa. (2) heMdI (2) ThIka che evo udagAra, bhale, vAru nakhAyeluM. (3) veraNacheraNa paDeluM, vIkharAyeluM astu vi. [e. -kSar dvArA gu.](lA.) chAnuM, chUpuM, achatuM astagyastatA strI. [saM.] astavyasta hovApaNuM asteya na. [saM.] cerIne abhAva. (2) vANuM mana ane asta-zikhara, asta-zuga ( za8) na. [saM] kAlpanika karmathI pArakI vastu tarapha niHspRha vRtti astagirinuM zikhara, kSitija (pazcima dizAnI) asteya-vrata na. [saM.] corI na karavAnI pratijJA asta-sUrya puM. [saM.] keI paNa AkAzI padArthanA aMzane cha atedaya . [. masta +3] UgavA ane AthamavAnI vaDe bhAgavAthI je Ave teTalI ghaDI ane e padArthanuM kriyA. (2) (lA.) caDatI-paDatI. astalagna e benI madadathI viloma lagna kADhI emAM cha a bhukha vi. [saM. mata + haramua] lagabhaga AthamavA rAzi umeravAthI athavA bAda karavAthI je Ave che, astArka. AveluM, AthamavAnI aNI upara AveluM (ja.) astra na. [saM.] pheMkavAnuM keIpaNa sarvasAmAnya zastra-hathiyAra, ataLa (-Lya) strI. [grA.] AMbalInA jhADamAM devanuM sthAnaka prakSepAstra. (2) paurANika mAnyatA pramANe maMtrabaLathI pheMkakaravAmAM AvyuM hoya te sthAna [nAza pAmeluM vAmAM AvatuM manAtuM hatuM te hathiyAra artagata (astata) vi. [saM.] AthamI gayeluM. (2) (lA.) astra-dhAraka vi. siM], astradhArI vi. [sa., pR.] astra asta-sthA)I strI. [saM. aAthI muM.] gAnanA traNa dhAraNa karanAra (sainika, yuddho) bhAgomAM pahelo bhAga, dhruva, Teka astra-dhAraNa na. [sa.] hathiyArathI sajaja thavAnI kriyA astAcala(La) . [saM. ma + ava], asatAdri puM. astra-maMtra (-manna) puM. [saM.] astra choDatI ane pAchuM kheMcI |[ + saM. adri] sUrya-caMdra je kSitijamAM AthamatA lAge che letI veLA belavAmAM AvatA maMtra tyAMnA kApanika parvata, astagiri. (saMjJA.) astra-yuddha na. [saM.] astrothI thatI laDAI. (2) sAmasAmA astarka chuM. [ saM. yasta + ] juo "asta-sUrya'. maMtra bhaNI pheMkavAmAM AvatAM astrothI laDAtI laDAI astavyasta strI.[sa, karata-zcatata ] astavyasta-tA'. astra-lAghava na. siM] pheMkavAnAM hathiyAra vAparavAnI nipuNatA asti strI, siM, aNa dhAtunA kartari vate.kA. zrI.pu, astra-vida vi. [+ saM. vi4 ] astravidyAnuM jJAna dharAvanAra e.va.nA nAma tarIke prayoga] hastI, hayAtI astra-vidyA strI. [saM.] astra pheMkavAnI kaLA. (2) yuddhazAstra asti -kAya vi., pR. [saM.] jene vize "che' ema kahI aru-vidhAna na. [sa.] astra-racanA. (2) hathiyArano kAyade zakAya te, sUphamamAM sakSama aMzanA samUharUpa padArtha. (jena.) astra-vihIna vi. [saM.] hathiyAra vinAnuM [astrone varasAda astitA strI, tva na. [sa.] hayAtI, hevApaNuM astra-vRSTi strI. [saM.] astro prabaLa rIte nAkhavAnI kriyA, 2010_04
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ astra-vida 163 aspRzadvAra t astra-veda puM. (saM.] astravidyA, yuddhazAstra, ghanurveda asthimaya vi. [3] hADakAMthI bhareluM, hADakAMmaya. (2) astra-vaidya 5. siM] vADhakApa karanAro udya, saryana' hADakAMnuM mALakhuM hoya tevuM [mA astra-zastra na, ba. va. [saM.] pheMkIne ane hAthamAM rAkhIne asthibheda puM. [saM.] hADakAnA polANamAM rahelo pAse upayogamAM levAtuM te te hathiyAra asthira vi. [4] thira nahi tevuM, caMcaLa, adhuva(2) ajAzAlA(-LA) strI, [saM.] astro rAkhavAnuM makAna, a-vyavasthita astrAgAra, AyudhazALA, astrAlaya, zastrAgAra asthiratA strI. [saM.] asthira hovApaNuM astra-zAstra na. [saM] yuddhazAstra, astravidyA asthi-rAzi chuM. [saM.] hADakAMne Dhagalo aru-zikSA strI, aru-zikSaNa na. [saM.] astrono upayoga asthi-rega kuM. [3] hAkaDAMne rAga karavAnI tAlIma asthi-vijJAna na, asthi-vidyA strI. [3] hAhamAM astra-siddhi . (saM.] hathiyAra vAparavAnI kriyAmAM nipuNatA saMbaMdhI vidyA, "sTilajI' aA-hIna vi. [saM.] astra vinAnuM asthi visarjana na. [sa.] marelAne bALyA pachIthI lIdhelAM astrAgAra na. [+ saM. mAra] juo "astra-zAlA'. phUla koI tIrthanA pANImAM padharAvavAnI kriyA astrAghAta puM. [ + saM mA-ghAta] hathiyArane mAra asthi -braNa na. [sa, puM, na.] hADakAne jakhama astrAlaya na. [+sa. mA- puM, na.] o "astra-zAlA". asthi-zAstra na. [8] juo "asthi-vijJAna". abrAhata vi. [+ saM. mA-hata] astrathI ghavAyeluM asthi -zepha chuM. [saM.] hADakAne se astrI' vi. [saM., pR.] astradhArI asthi-zeSa chuM. [i] hADakAnuM sukAI javuM e astrI* o "astarI.' asthi-samarpaNa na. siM.] juo "asthi-visarjana." a-sTIka vi. [4] strI vinAnuM asthi -saMcaya (sa-caya) puM. saM.] baLI gayelI citAmAMthI astrI-caritara na. [saM. strI-ritra, arvA, tabhava] strInA tIrthamAM padharAvavA hADakAMnI patarIo ekaThI karavAnI kriyA karelA Dhaga, pitAne hetu sAdhavA mATe strIthI karAtI asthi-saMdhi (sadhi) strI. [sa., pR.] hADakAMne sAMdhe yukti-prayukti asthi-siMcana (sicana) na. [saM.] zaba baLI gayA pachI astro ja "astare." citAne ThArI nAkhavAnI kriyA [azuddha asthAI jaze "astAI.' anAta vi. [saM.] nahi nAhavuM. (2) (lA.) apavitra, asthAna na. [saM.] acca sthAna, aNaghaTatI jagyA anusnAtaka vi. [saM.] vizvavidyAlayanI snAtaka kakSA(bI. a-sthAnika vi. saM.) mULa sthAnanuM nahi tevuM, bahArathI e. vagerenI kakSA)nI parIkSA nathI ApI tevuM, "anDaraAvIne raheluM [aNaghaTatuM grejyueTa' [vinAnuM. prema vinAnuM a-sthAnIya vi. [saM.] bahArathI AvIne vaseluM. (2) asnigdha vi. [saM.] cIkAza vinAnuM. (2) sneha-lAgaNI asthAne kri.vi. [sa., sA.vi., e.va.3 ayogya, aNaghaTatuM aparza chuM. [saM.] parzane abhAva, nahi aDakavApaNuM, a-sthAyI vi. [sa., pR.] sthira na rahenAruM, caMcala, calAca- na. (2) "ka" thI "ma' sivAyane te te vyaMjana, avagIya mAna, anitya. (2) eka sthaLe sthira vasavATa na karanAruM, vyaMjana. (vyA.) nemeDika. (3) 5., strI. [sa, puM] saMgItamAM TekanI asparzana na. siM.1 jAo asparza (1). kaDI, dhruva. (saMgIta.) [jaMgama asparzanIya vi. [saM] sparza na karavA jevuM, aspRzya a.sthAvara vi. [sa.] eka jagyAe sthira na rahe tevuM, a-sparzita vi. [sa. apU] jene sparza karavAmAM nathI asthi na, [.] hADakuM. (2) na., ba.va. zabanI bALI Avyo tevuM nAkhyA pachInI rAkhamAMthI vINavAmAM AvatI hADakAMnI a-sparzva vi. [sa, aspara] juo "a-sparzanIya'. kara, kula aspaSTa vi. [sa.] spaSTa nathI tevuM, jhAMkhuM. (2) na asthi -aMga-vyAyAma (a) puM. [sa, saMdha nathI karI.] samajhAya tevuM, akuTa. (3) saMdehavALuM zarIranAM hADakAM ane aMgene enI svasthatA mATe karavAmAM aspaSTattA strI. [saM.] aspaSTa hovApaNuM AvatI zarIra uparanI mAlIsa vagere kriyA, 'sTiTyA- aspaSTArtha vi. [+ saM. artha] jemAM artha spaSTa nathI tevuM, phijhiye-therApI' saMdigdha arthavALuM asthi-keMdra (kendra) na. [saM] kUrcAmAMthI hADakuM banavAnI a-spada (-spanda) kuM. [saM] dhrujArI vinAnuM, sthira, gatihIna zarUAta kyAMthI thAya te bhAga, 'senTara opha siphikezana' aspRzya vi. [sa.] aDakavA jevuM nathI tevuM, aDiye te asthi -doSa chuM. [saM.) bALakane thatA hADakAMne eka roga abhaDAI javAya tevuM. (2) apavitra, azuddha. (3) na asthi -58-5)jara (58-pi, jara) na. [sa, ], hADapiMjara, aDakavA jevI gaNAyelI jAtinuM, achata hADakAnuM mALakhuM aspRzyatA strI. [saM.] aspRzya hovApaNuM asthi-baMdha (baMdha) . [saM.] sAMdhA AgaLathI hADakAM chUTAM aspRzyatA nivAraNa na. [saM.] aspRzyatAne dUra karavApaNuM paDI na jAya e mATenA snAyune majabUta paTe, hADabaMdhana askRddhiAra paM. [+ saM. ] aspRzya manAyelI hiMdu asthi-maMga (bha , muM. [+] hADakAnI bhAMgatuTa, kekacara" kemone UMce lAvavAnI kriyA, achUtoddhAra 2010_04
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ a-spRha 164 asvAra a-spRha vi. [saM] pRhA vinAnuM. kAmanA vinAnuM, nispRha a-svajAti, -tIya vi. [saM.] pitAnI jAtinuM na hoya tevuM a-spRhaNIya vi. [saM.] spRhA-jhaMkhanA na karavA jevuM bIjI jAtinuM, vijAtIya. (2) bIjI jJAtinuM. (3) sthAna aspRhA zrI. si.] jhaMkhanAne abhAva ane prayatna samAna na hoya tevuM (svaravyaMjana), vijAtIya a-ra-phaTika vi, [saM.] ghATaghaTa vinAnuM, jenA pAsA paDayA sthAna-prayatnanuM. (vyA.) nathI. tevuM, "morphasa' (a. tri.). a-svataMtra (tatra) vi. [saM] svataMtra nathI tevuM, parataMtra, a-skuTa vi. [sa.] nahi khIleluM, avikasita. (2) aspaSTa, parAdhIna, (2) bIjAnI nIce rahI kAma karanAruM, tAbedAra. anyata. (3) (lA.) tetaDuM, baDabaDiyuM. (4) saMdigdha (3) bIjAnI nIce rahI jIvana jIvanAruM arjuTatA strI. [saM.] a-kTa hovApaNuM a-svataMtratA (-svatanca) strI. [saM.] asvataMtra hovApaNuM a-kuTita vi. [saM.) nahi khIleluM, avikasita asvara . [saM.] svara sivAyane vyaMjana. (2) vi. svaraasphaTitatA strI. [saM.] asphaTita hovApaNuM. avikasitatA avAja vinAnuM. dhImAatyaMta maMda avAjavALuM. (3) a-roTaka vi. [saM.] sphoTaka nahi-dhaDAke thAya nahiM tevuM svarabhAra vinAnuM 'a -ekasaTeDa." (vyA.) (4) maMguM aTakatA strI, [saM.] asphoTaka hevApaNuM a-svarita vi. [] jemAMthI avAja nIkaLyo nathI tevuM. ambAba ja asabAba," (2) khUba nIcA avAjavALuM. (3) jenA upara balAtmakaasmata ja "ismata.' AghAtAtmaka ke sAMgItika svarabhAra nathI tevuM, asvara, anamadIya vi. [saM.] amAruM. (2) ApaNuM esanTeDa' (vyA.). sthiti. (vyA.) amadIyatA strI. [saM.] amArApaNuM, (2) ApaNApaNuM asvaritatA strI. [saM] asvaritapaNuM, svarabhAra vinAnI a-maraNa na. [saM.1 smaraNane abhAva, vismaraNa, vismRti asvaritadruti-lA5 5. [saM] potA upara balAtmaka svaraa-smaraNIya, a-martavya, a-martha vi. [saM.] yAda na bhAra na rahevAthI evI zruti (akSara)ne thato lopa. (vyA.) karavA jevuM a-svargyu vi. saM.] svargane lagatuM na hoya tevuM. (2) asmAdaza vi. [4] amArA jevuM. (2) ApaNA jevuM svargamAM laI na jAya tevuM, svargamAM javAmAM vizna karanAruM a-mArta vi. [saM] smRtio-dharmazAstra pramANe AcaraNa a-svastha vi. [saM.] svastha nahi tevuM, azAMta, vyagra. karanAruM na hoya tevuM. (2) smRti-dharmazAstrane lagatuM ke (2) taMdurastI bagaDI hoya tevuM, bImAra, mAMduM. (3) becena. anukuLa na hoya tevuM (4) jevA svarUpamAM joIe tevuM na hoya te, "enormala" a-smArya vi. [saM] yAda na karAvavA jevuM (ba. ka. ThA.) asmitA zrI. [. mahima-"huM chuM' (varta., pa. pu., e. 1) asvasthatA strI. [.] asvastha hevApaNuM sa, + ta ta.ka.] "huM chuM e bhAva, potAnI hayAtI. asvAtaMtrya (-ta-nya) na. siM] svataMtratAno abhAva, para(2) huMpada, huMpaNuM. (3) cetana, bhAna, keziyasanesa' taMtratA, parAdhInatA (ba.ka.ThA.). (4) daSTa ane darzanazakti-jJAnazaktinI a-svAda muM. [4] svAdane-lijajatane abhAva, (2) svAda ekAtmatA, manabuddhinI ekatAnI khAtarI, AtmA ane na levo e. (3) vi. svAda vinAnuM, lijajata vinAnuM buddhinI ekatAnI pratIti. (ga.) (5) Atma-jJAna. (6) asvAda-vrata na. [sa.] svAda upara saMyama rAkhavAnuM vrata (ka.mA. munazIe lAvI Ape artha) svadezAbhimAna, a-svAdiSTha vi. [sa.] svAda vinAnuM, lijajata vinAnuM pitAnA deza mATenuM gaurava [gayeluM, na sAMbhareluM asvAdiSThatA strI. [saM] svAda-vihIna hovApaNuM a-mRta vi. [saM] yAda na kareluM, yAda na AveluM, bhulAI apavAdu vi. [1] svAda vinAnuM, be-svAda a-mRti strI. siM.] samRtine-cAdadAstane abhAva, asvAdunatA strI. [saM.] vAda-vihInatA [parataMtra vismRti, vismaraNa, (2) bhUlakaNApaNuM [lehI a-svAdhIna vi. [saM.] pitAne adhIna nathI tevuM, parAdhIna, astra puM. [sa.] keNa, khUNo. (2) na. AMsu, jaMguM. (3) a-svAdhyAya puM. [saM.] jue "adhyAya'. asphiyata, alI e "asaliyata" ane "asalI'. a-svAbhAvika che. [saM.) svAbhAvika nahi tevuM, a-kudaratI, ahusUla vi. [ara. askula + ulla] mULAnuM mULa, a-prAkRtika. (2) niyamathI UlaTuM. (3) kRtrima, banAvaTI. asalamAM asala, Adi kALanuM, asalanA jamAnAnuM (4) asaMbhavita a-sva vi. [4] jenI pAse pitAnuM koI nathI tevuM. (2) asvAbhAvikatA strI, siM] asvAbhAvika hevApaNuM pArakuM. (3) jenI pAse dhana nathI tevuM, nirdhana, garIba a-svAbhAvikI vi., strI. [saM.] kudaratI nahi tevI (kriyA a-svaka, -kIya vi. [saM] pitAnuM nathI tevuM, pArakuM vagere) asva-tA strI, sva na. [saM] mAlikI na hovApaNuM a-svAmika vi. [sa.] jene keAI svAmI-dhaNa ghorI nathI asvatva-bhegI vi. [sa, puM.mAlikI ke haka na hovA tevuM, mAlika vagaranuM, nadhaNiyAtuM. (2) vArasa vagaranuM, chatAM bIjAnI vastu vagerene kabaje laI ene bhega karanAruM binavArasI [vidhavA) a-svaccha vi. [sa.] svaccha nahi tevuM, gaMduM, meluM. (2) asvAmikA strI. [saM.] dhaNI vinAnI strI (kumArikA ke AcharyA vagaranuM (pANI vagere pravAhI) a-svAmya na. [saM.] svAmIpaNAne abhAva, binamAlikI asvacchatA strI. [saM.] asvastha hovApaNuM asvAra juo "asavAra'. 2010_04
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahaM-buddhi asvArI asvArI juo 'asavArI'. vinAnuM ahaNi puM. [saM.] divasanA maNirUpa rahele sUrya a-svArthe puM. [saM.] svArthanA abhAva. (2) vi. svArtha-aharmukha na. [saM.] prAtaHkAla, prabhAta, savAra a-vArthI vi. [saM., puM.] svArtha vinAnuM ahala vi. [ara. ahala] ceAgya, pAtra, lAyaka ahaleka jue 'ahAleka.' a-svAsthya na. [saM.] svasthatAnA abhAva, azAMti. (ra) becenI. (3) AreAgyatA abhAva, anArAgya, mAMdagI a-svIkAra huM. [saM.] svIkAra na karavApaNuM. (2) kabUla na karavApaNuM, inakAra. (3) nAmaMjUrI a-svIkArya vi. [saM.] svIkAra ke kabUla na karavA jevuM. aMgIkAra karavA jevuM nathI tevuM, aNa-khapatuM a-svIkRta vi. [saM.] svIkAravAmAM-kabUla karavAmAM na AveluM. (ra) maMjara nahi rAkheluM asvIkRti zrI. [saM.] jue 'asvIkAra.' asala jue asala,' a-ha(-#) vi. [+'' (ra) (lA.) geravAjabI a-hata vi. [saM.] na haNAyeluM. (2) na ghavAyeluM. (3) na vaparAyeluM keAruM. (4) mela vagaranuM, zuddha ahada puM. [ara. ahada ] vacana, karAra, vAyA, pratijJA ahadanAmuM na. [+ jue 'nAmuM,'] karAranAmuM, pratijJApatra, kabUlAtanAmuM ahadI puM. [+ phrA. 'I ' pratyaya] bAdazAhanI sIdhI nAkarIne eka amaladAra-prakAra. (ra) (lA.) susta, nirudyamI, edI a-hananIya vi. [saM.] na haNavA jevuM aham yuM. [saM. maddama sarva., 5. vi., e. va. huM'] (lA.) ahaMkAra, gave, huM-paNuM ahamasTsi-tA strI. [saM, 'an + mi' + saM., ta.x, =huM chuM' evA heAvApaNuM] peAtAnA saMpUrNa astitvaneA khyAla, sabhAnatA, selpha-kAnziyasanesa' (ba. ka. ThA.) ahamahamikA strI. [saM] 'huM AgaLa rahuM' 'huM AgaLa rahuM' evI jiMduM, caDasAcaDasI, spardhA, (2) (lA.) astitva TakAvI rAkhavAnA prabaLa prayatna a-havanIya, a-haeNvya vi. [saM.] yajJavedImAM heAma karavA jevuM nahi tevuM, heAmavA mATe apeAnya arhaspati puM. [saM.] sUrya ahaha, 09, harSa ke.pra. [saM] zrama-duHkha-zAka-dayA-Azcarya ke saMbedhana vagere sUcavatA udagAra ahaM (aham) puM., strI., na. [saM.] am sarve., pa.vi., e. va, huMkAra, huMpaNuM, ahaMkAra ahaMka-va (aha | -) na. [saM.] huM karuM chuM' e prakAranA magarUrI-bharela khyAla ke samajha magarIlarI samajha ha(*).'] binahaka, haka vinAnuM. ahaMkatva-buddhi (ahaga-) strI. [saM.] 'huM karuM chuM' evI ['selpha-laviMga' ahaMkAma (ahaZAma) vi. [saM.] peAtAnI nnatane cAhanAruM, ahuM-kAmanA (ahagAmanA) strI. [saM.] peAtAnI jAtane cAhavAnuM,''selpha-laviMganesa', 'selpha-lava' (da.khA.) [(6.khA.) ahaM-kAmI (ahahuM mI) vi. [saM., puM.] jue 'ahaMkAma' ahaMkAra (aha+ra) puM. [saM.] huM chuM' e prakAranA khyAla, kaeNnziyasanesa oNk selpha' (prA.vi.pA.), AtmabhAna. (2) huMpaNuM, huMkAra, garva, magarUrI. (3) mahattatvamAMthI utpanna thayeluM eka tattva. (sAMkhyuM..) [jaNAvanAruM ahaMkAra-dyotaka (ahaSSAra) vi. [saM.] huMpaNAnA garva ahaMkAra-buddhi, ahaMkAra-mati (ahaSra-). [saM.] ahaMbuddhi, huMpada [thayeluM ahaMkAra-mUlaka (aha++Ara-) vi. [a.] ahaMkAramAMthI UbhuM ahaMkArI (ahaZArI) vi. [saM., puM.] gavIluM, abhimAnI, ahamikA strI. [saM.] ahaMbhAva ahameva puM. [saM. a-va-huM ja] (lA.) ahaMkAra a-haraNIya vi. [saM.] haraNa karI javA jevuM nathI tevuM, ahArye ahame puM. [ara. 'ham' duHkhI karavuM uparathI 'itimAp] becenI, utApA, ajaMpA. (2) joza, Aveza, Ubhare aharAma na. [ara. iharAma ] kAI paNa vastune harAma gaNavAnI kriyA, (2) haja karavA jatI veLAne khAsa prakArane zAka ahaharamAna puM. [ / / . ahiMman jarayeAsI dharmazAstra mujaba IzvarathI viruddha prakRtine zayatAna. (saMjJA.) aharI zrI. rastAmAM musApharane pANI pIvAnI AvatI jagyA, paraba. (2) havADo. (3) heAja ahaOM, 0paheruM (aruM-paruM) juo aruM-paruM'. ahanNu huM. [saM.] kalpanI zarUAtathI kAI iSTa ke nakkI karelI kAlamaryAdA sudhInA vakhata. (jyeA.) ahaanya vi. [saM.] jIe aharaNIya'. aharniza kri.li. [saM.] divasarAta, dinarAta, rAta-dahADA 165 _2010_04 gumAnI ahuM-kRti (ahaMGakRti) strI. [saM.] ahaMkAra, gumAna aruM-maha (ahaHgraha) puM. [saM.] brahmane peAtAnI sAthe eka mAnavAnI huM brahma evI mAnyatA. (vedAMta.) aMgrahApAsanA (ahagrahe|-) . [ + saM. 35ttanaI] 'ahaMgraha'nI bhAvanAthI karavAmAM AvatI upAsanA ahaM-graMthi (ahagranthi) strI. [+saM., puM.] ahaMkAra ahaMtA (ahatA) strI. [saM.] huMpaNuM. (ra) ahaMkAra, gumAna, dhamaMDa liAvavAnI kriyA ahaMtA-nirAdha (ahaMtA-) puM. [saM.] ahaMtAne kAbUmAM arhatA-mamatA (ahantA-) strI. [saM.] 'huM ane mAruM' eve bhAva ahaM-pada (ahampada) na. [saM.] huMpa, ahaMbhAva arha-pratyaya (ahamma-) puM. [saM.] huM chuM' evA khyAla, (ra) ahaMkAra, gumAna, ga ahaM-prema (ahaprema) puM. [ + saM. premana, puM., na.] Ata upara mAha ke rAga [mAha ke rAga dharAvanAruM ahaMpremI (ahapremI) vi. [+gu, 'I" ta,pra.] jAta upara ahaM-buddhi (ahambuddhi) strI. [saM.] 'huM karuM chuM' evI magarUrI bharelI samajha, huMpada. (2) ajJAna
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ ahaMbhAva ahiMsA-vAda aha-bhAva (ahambhAva) puM. [saM.] huMpaNuM. (2) vyaktitA, ahitAcaraNa na. [+sa. AcALa], ahitAcAra chuM. pitApaNuM, "InDiviDyualijhama' (A.bA.) [+ saM. mAvAna] ahita karavApaNuM ahaMbhAva-pradhAna (ahabhAva-) vi. [saM] huMpaNAthI bhareluM, ahitAcArI vi. [ + saM. mAvA, puM.] ahita karanAruM galuM, abhimAnI. (2) vyaktitAmAM mAnanAruM, "inDi- ahidaMza (-deza . siM] sarpa karaDa viDayualisTa' ahi-dhara kuM. [saM.) sarSa dhAraNa karanAra zivajI, mahAdevajI ahaMbhAvI (ahambhAvI) li. [sa, 5.] ahaMbhAvavALuM ahinakulatA strI, [..] (lA.) sApa ane neLiyAnI vacce ahaM-mati (ahammati) strI. [saM.] juo ahaM buddhi'. (2) janmajAta vira kahevAya che tevI rItanI duzmanAvaTa vi. ajJAnI [mAna rAkhanAruM, ahaMmanI ahina kula-nyAya 5. [saM] ahinakulatA-prakAranI durbhanAaha-manya (ahammanya) vi. [saM] "ja chuM' evuM abhi- vaTanA jevA vairabhAvanuM daSTAMta [ta te paurANika nAga) ahaMmanyatA (ahammaca-) . [saM.] ahaMkAra ahi-nAtha 5. [saM], sarSane pati (zeSanAga vAsuki vagere ahaMbhama (ahamama) na. (. maham + mama cha vi., e. 1.] ahipata chuM. [+saM. ghaa], -ti muM. [saM.] juo "ahinAtha.' huM ane mAruM evo bhAva ahi-pUjana na, ahi-pUjA strI. [saM.] sapUjA ahaM-mAnI (ahammAnI) vi. [sa, puM] pote ja sarva ahirena (-Na) na. [ara. "aphananuM saMskRtIkaraNa] aphINa kAMI che' enuM abhimAna dharAvanAruM ahi-mArga kuM. [sa.] sApanA javAno rasto aha-roga (a) 5. [sa.] abhimAnarUpI rega ahi-mukha na. [saM] sApanuM meM. (2) vi. sApanA moM ahiMsattA-vAda (a) . [saM.] "sarvasattA svAdhIna' evA jevuM mAM hoya tevuM mata-siddhAMta, "TekasI" (da.bhA.) ahi-ripu chuM. (saM.) sarpanA zatru-garuDa. (2) neLiye ahaMsattAvAdI (aha-) vi. siM paM.] ahaMsattAvAdamAM ahi-sutA strI, siM] paurANika prakAranI nAga-kanyA mAnanAruM, "TekreTa' ahiM (eN) jao ahIM." aha(hA, hAhA) ke.pra. [saM.] Azcarya-utsAha-vismaya- ahiM-kaNe (eN) jue "ahIM-kaNe." duHkha vagere bhAva jaNAvata ugAra ahiM-hiM tai) jue "ahIM-tahIM." ahADavuM sa. kei. [grA.) pachADavuM, akALavuM ahiMthI (e) jue ahIMthI ahAratha vi, [grA.) nakAmuM, nirupayogI ahiM-nuM (eN:-) juo "ahIM-nuM'. ahArya vi. [saM.] na haravA jevuM ke na harI laI jaI zakAya ahiMyAM (-) "ahIMyAM." tevuM. (2) (lA.) sahIsalAmata ahiMyA-thI (eN:-cAM-) ja e "ahIMyA-thI". ahAryatA strI. [saM.] ahArya hovApaNuM ahiMyAMnuM (:yAM ja "ahIMyAM-nuM." [jAtanuM ahAleka ke. pra. [saM. macchu (grA)> prA. anaMa>gu. ahiMdu (hindu) vi. [+ ja "hiMdu'] hiMduthI jatI alakhane ghaMTIne karavAmAM AvatA udagAra ] aleka, aha- ahiMsaka (-hiMsaka) vi. [saM.) ghAta na karanAruM. (2) jIvatAnA leka. (2) strI. "ahAleka' ugAra. (3) (lA.) pracAra ke - ghAta karIne meLavavAmAM na AvyuM hoya tevuM (cAmaDuM ane bhIkhane mATe lAgaNIbharyo karavAmAM Avate ugAra, Tahela. eno te te padArtha) [tevuM [0 jaga(gA)vavI (rU.pra.) "ahAleka' evuM uccAraNa karavuM] ahiMsanIya (hiMsa) vi. [saM] hiMsA karavA yogya nahi ahAleka giranArI che. pra. [ + ja "giranArI.'] TekariyA ahiMsA (hiMsA) strI. [sa.] hiMsAne abhAva, prANIone atIta bAvA temaja khAkhI bAvA vagere giranAra uparanAM vadha na karavo e. (2) mana vANuM karmathI paNa koInI aMbAjIne udezI alakSyasucaka Ivani kare che e udagAra hiMsA na karavAnI prakriyA ahAlekiya vi., pR. [+gu. "iyuM ta...] ahAleka jagAvanAra ahiMsAtmaka -hisA. vi. [+saM. Atmana + ] abAvo hiMsAnA siddhAMta upara racAyeluM, dayA-dharmamalaka ahAhA, hA ja "ahA." ahiMsA-dharma (hiMsA-) 5. [saM.] jemAM dareka prakAranI ahi muM. [saM.] sarpa sarSanuM phIMDaluM hiMsAne khAsa niSedha karavAmAM Avyo che te dharma-saMpradAya ahi-kuMDala(--La) (-kuDala,-La) na. [saM.] sapanuM guMcaLuM, ahiMsA-parAyaNa (-hisA) vi. [saM.] koI paNa prANIne ahikuMDala-nyAya (kuDala- muM.. [saM.] sarpa kaMDALuM vaLIne vadha ke jIvane pIDA na karavAnA siddhAMtamAM custa vaLagI svAbhAvikatAthI besI rahe che te prakAranI svAbhAvika prakriyA rahenAruM [siddhAMta mukhya hoya tevuM ahiza () puM. [3] sarapanI kAMcaLI ahiMsA-pradhAna (- hisA) vi. siM] jemAM ahiMsAno ahicchatra 5. [] e nAmane eka deza (uttara bhAratamAM ahiMsAmaya (hisA) vi. [saM.] jemAM hiMsA na hoya tevuM, janA samayamAM.) (saMjJA.) [pura, rAmanagara. (saMjJA.) avidhAtaka, ahiMsAthI bharapUra ahicchatrA strI. [saM] ahicchatra dezanI rAjadhAnI, prasanna- ahiMsAvaza (hisA) puM. [saM.] jemAM kaI prANInI ahita na. [saM] bUrAI, apaccha. (2) hAni, nukasAna, hiMsA nathI thatI tevo yajJa, ahiMsaka yajJa (3) harakata, takalIpha [[sa., ] ahita karanAruM ahiMsA-vAda (-hisA-) puM. [saM.] kaI paNa prANIne kaI ahitakara, ahitakAraka vi. saM.1, ahita-kArI vi. paNa prakAranuM duHkha na ApavAne siddhAMta 2010_04
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ AhaMsAvAdI 167 aLate ahiMsAvAdI (hiMsA-) vi. saM., pR.] ahiMsAvAdamAM mAnanAruM ahiMsAvRtti (hisA.) zrI. [saM.] hiMsA na karavAnuM valaNa ahiMsAvrata (-hisA-) na. [saM.] koI paNa prakAranA jIvanI hiMsA na karavAnuM paNuM, hiMsA na karavAne ghAmika nizcaya ahiMsAvratI hisA) vi. [sa,, 5.] ahiMsAvrata pALa- nAruM, prANune kaI paNa prakAranuM duHkha na ApavAnI TekavALuM ahiMsita (-hisita) vi. [saM] jenI hiMsA nathI karavAmAM AvI tevuM [nathI tevuM ahiMsya (hica) vi. siM.] jenI hiMsA karavA jevI ahiMnna -hastra) vi. saM.] koI paNa prANunI hiMsA na karanAruM, ahiMsaka ahiM stra-tA (-hia) strI. [saM.] ahiMsa hovApaNuM ahIra ja "AhIra, ahIraNa (-zya), ahIrANa strI. (saM. mAmIrALI>prA. mAhItaLa] "AhIrANuM. atIza . [ + saM. mahUma za], ahadra (ahIndra) pR. [+ saM. %] sarpone svAmI, zeSanAga aha-hiM) (e) ke. vi. saM. marinana>prA. mahi> apa. di] A sthaLe, atre ahIM(hiM-kaNe (eMkaNe) kri.vi. [+ juo kane'- kaNe.] ahIMyAM, A sthaLe aha(hi)-tahIM-hiM) (e. tai:) kri.vi. [+ juo 'tahA.'] A sthaLe ane tyAM, A sthaLe ane e sthaLe - aha- hiMthI ( ghI) krivi. [ + gu. "thI pAM. li.nA arthane anuga] A sthaLathI laI [mukhavALI ahIMdramukhI (ahIndra) vi, strI. [sa.] zeSanAganA jevA ahIM-hiM)-nuM tuMvi. [+ gu. 'nuM che. vi.nA arthane anuga] A sthaLanuM aha(hiMyAM ( yAM) ki.vi. [+gu. "A" pratyaya] ahIM aha-hiMyAMthI (yAMthI) kri.vi. [+gu. "thI' pAM. vi. nA arthane anuga] ahIMthI [arthane anuga] ahIMnuM aha-hiM)yAM-nuM ( yAMnuM) vi. [+gu. 'nuM che. vi.nA ahuNa- (aiNA,-NAM ki.vi. [saM. madhunAM>prA.mag] havaDAM, hamaNAM, A samaye, atyAre ahura chuM. [ave. madurasa. masura] paramezvara. (jarathostI.) ahuramajhada puM, ba.va. [+ aa] jarathostI dharmanA pegaMbara, jarathostra. (saMjJA.). a-data vi. [1] jenuM haraNa nathI thayuM tevuM. (2) na laI javAyeluM. (3) je cirAyuM nathI tevuM. (4) je jhaMTavAyuM nathI tevuM a-hadaya vi. [1] hRdayahIna, lAgaNI vinAnuM. (2) niSphara. (3) (lA.) pAgala, gAMDuM [kadarUpuM. (3) aLakhAmaNuM a-dha vi. [saM.] manane game nahi tevuM. (2) badasurata, aSTa vi. [sa.] aprasana, aNarAjI, nAkhuza AdaSTa-citta vi. [saM.] aprasanna cittavALuM aheDI jue "AheDI'. [abhAva a-heta na. [+juo "heta'.] hetane abhAva, vatsalatAne a-hetu, 0ka vi. [saM] hetu-kAraNa vinAnuM, nirdetuka, svA bhAvika. (2) nimprajana, niSkAraNa, (3) (lA.) niSkAma ahetu(ka)-tA zrI. [saM] hetune abhAva ahevAla (e vAla) 5. [ara. "hA"nuM ba.va.-sthitio] hevAla, vRttAMta, nivedana [AbhAra, kRtajJatA ahesAna-zAna (oN zAna) na. [ara. esAn] upakAra, ahesA(-zA)na-maMda eNsAna-manda) vi. [+ phA. "maMda' pratyaya] ahesAna mAnanAruM, AbhArI, kRtajJa ahesA(-zA)namaMdI (esAnamandI) sI. [+ gu. I'ta.pra.] ahesAnanI lAgaNI, AbhAranI lAgaNI, kRtajJatA ahetuka vi. [saM.] juo "ahetu'. ahetukI vi., strI. [saM] jemAM kaI paNa jAtano hetu ke IrAdo nathI tevI (bhakti), nihetukI (bhakti) [udagAra aho ke.pra. (saM.] Azcarya-stutikarUNA-kheda vagere sUcavate aheniza juo aharniza." ("ahoniza sarvathA azuddha che.) ahe-buddhi strI. siM.] AzcaryakAraka samajha, (2)(lA.) maMdabuddhi ahe-bhAgI vi. [saM5.] bhAre bhAgyazALI, khUba nasIbadAra aha-bhAgya na, [.] uttamottama bhAgya, sarvotkRSTa nasIba, dhanyabhAgya [AtmIyatA-pUrNa AdarabhAva ahe-bhAva 5. [saM.1 Azcarya ke stutine bhAva, mAnabhAva, ahIyuM vi. [grA.] dukhiyuM [kri.vi. divasa-rAta ahe-rAtra chuM, na. [saM.] divasa ane rAtrine ekama. (2) aherAtrika vi. [saM.] ahorAtrane lagatuM. (2) ki.vi. divasa-rAta [batAvanAre udagAra ahoho (hA, hehe ke.pra. [saM.] vadhu bhArapUrvaka "aha" a-sva vi. [4] kaMkuM nahi tevuM, dIrdha, lAMbu ahUimAna juo "aharimAna.' aneka vi. [saM.] lajajAhIna, bezarama aLa (9) sI. yukti prayukti [samRddhi aLakhata (-tya) strI. dhana-dolata-pazu-putrAdinI chata, dolata, aLakhAI zrI. [grA.] maraNa-samayanI dholAvelI, matanI vedanA [ALekhavAnuM ke cItaravAnuM vaLatara-mahenatANuM aLakhAmaNuM na. [juo "ALekhavuM' + gu. "AmaNa ku.pra.] aLakhAmaNuM [sa. asthamA-> prA. machavamAna, na dekhAtuM] (lA) vi. dITha game nahi tevuM, aNagamatuM, nApasaMda, apriya, aNamAnItuM aLazuM vi. [, kanakka->prA. a na-] alaga paDI gayeluM, nAkhuM paDeluM. (2) dUra rahevuM, cheTe jaI raheluM aLageTu vi. [+gu. 'eruM' tulanArthaka ta.ka.] vadhu aLaguM, vadhu paDatuM ja aLageTiyuM na. gulAMTa aLacha() juo "alacha'. [AturatA, utkaMThA aLaje . [saM. ma-2narva-> prA. a -] (lA.) tIvra aLatI strI. khetaramAM rAMpa ke kariyuM kADhatI veLA emAM ciTelI mATI dUra karavA kAma lAge e mATe pANAne cheDe jaDeluM loDhAnuM gADuM vakrAkAra capaTuM phaLuM aLato chuM. [saM. makava->prA. adyatana-] ukALelI lAkhamAMthI banAvelo rAto raMga (atyAre meMdIne chaMdo lagAvAya - a anuga] A 8. sI. nA arthana 2010_04
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ aLadAvuM che te rIte jUnA samayamAM srIe upayegamAM letI.) (2) (lA.) meMdInA srIonA hAthapage mUkavAnA chaMdo, meMdInI lUgadI aLadAvuM a. kri. [jue dAve', nA. dhA.. ] kAma karavAthI taddana thAkelI hAlatamAM AvI javuM. (2) pilAvuM aLapa` vi. [saM. mA~*chapta-> prA. mAchatta-] lapalapiyuM, lavalaviyuM, vArtADiyuM aLapaOM vi. [ravA.] tophAnI, cAMdavuM, aTakacALuM aLapa-jhaLapa` (aLapya-jhaLapya) strI. [ravA.] hAvabhAva aLapa-jhaLapa3 vi. [ravA.] jhAMkhuM jhAMkhuM, alapajhalapa aLapAvuM a. kri. [jue 'aLapa'.] (lA.) nAza pAmavuM, vilIna thaI javuM [tevuM aLapeNa puM. [grA.] juvArane sAMThA aLaka-saLaka vi. [ravA., grA.] dIThuM-na-dIThuM tevuM, hatuM-na-hatuM aLakhuM, khyuM vi. grA.] alakhuM, adharuM. (ra) agavaDavALuM aLava na., (-5) zrI., aTakacALuM, alava. (2) ThekaDI, makarI. (3) ALa aLiyuM na. [grA.] nAnA ghaDA upara DhAMkavAnuM ThIkarAnuM DhAMkaNuM aLavI . [ sa. AdhuoiLA > prA, mahuDA ](jenAM pAnanAM pataraveliyAM karavAmAM Ave che ane kaMdanuM zAka thAya che te) kaMdamULanA eka cheADa, anu. [nI gAMDa (-ya) (rU.pra.) aLavIne kaMda] aLavItaruM, zuM vi. [jue 'ALavItaDuM'.] cAMdavuM, teAkAnI aLazi(si)yuM na. [jue 'aLazI,-sI' + gu. 'iyuM' pratyaya ] aLazInuM tela azi(si)yuM? na. jue 'alseliyuM.' aLazI(sI) strI. [saM. matasiA> prA. mahattimA ] (nyUmeAniyA varAdha vageremAM chAtI upara jenAM bI vATIne peTIsa lagAvavAmAM Ave che te) eka jAtanA cheDa aLasANuM vi. [jue 'ALasavuM'nA bhAve.nuM ja.gu. bhU.kR.] ALasI gayeluM, aTakI paDeluM, baMdha paDeluM. (2) ALasu, susta. (3) thAkyuM, zramita aLasAvavuM, aLasAvuM jae ALasavuM"mAM. aLasiyuM.-ra jue aziyuM'.1-2 aLasI nue aLazI.' saMjJA. (2) (lA.) haLa aLahaH na. [grA.] dhesarI ane baLada joDelA jUthanI bhegI aLakhe (aLakhe.) jue 'eLaMbe.' aLabA (aLacche) puM. [de.prA. mAruMya] varasAda thatAM sUkA bhInnayelA padArthAMmAM thatI phUga, bilADInA Topa, mIMdaDInI maLI aLAI zrI, unALAmAM sakhata garamIne lIdhe mANasane zarIre thatI jhINI camakIdAra keADalI (je meATI thatI nathI, pAkatI nathI, ane varasAda AvI jatAM zAMta thaI jAya che.) aLAyA jue 'alAyA'. (2) puM. bIjanA caMdra. (3) vAMkI charI. (4) (lA.) uMmara meTI chatAM thoDI akkalavALuM, mUrkha aLAyA puM. eLaMbhA aLAvaDI strI. [grA.] samaLI aLAvA puM. phrAMsI devAmAM vaparAtI DhorI. (ra) phrAMse _2010_04 168 aMkapAza abhivAra puM. upakAra [pahelAM aMdara tela lagADavuM aLAMsavuM sa.kri. [grA.] mATInA kArAvAsaNane vAparatAM aLiyA-aLI kri.vi. bahu pAse pAse, aDADa, kaseAkasa aNu na. saM. mAhun -8 prA. mAjhuma-] aLavInA cheADa. [nI gAMTha (-Dhatha) (rU. pra.) aLavIneA kaMI] anu(-La,LA)khaDuM na. [jIe 'aLu'.] aLavInI gAMTha, arjunA keMda anuchu ke.pra. [ravA,] hAlaraDAM gAtAM khelAtA udagAra aLa(-Le)khaDuM jue 'aLukhaDuM'. aLo puM. [ja. gu.] icchA, abhilASa aLeTAvuM a. kri. ALeTaluM aLeAkhaDuM jue aNukhaDuM.' agALALA ke.pra. [ravA.] jue 'aNuLu'. aMka (ahu) puM, [saM.] kheLeA, gAda. (2) saMkhyAvAcaka AMkaDe. (3) cihana, nizAna, AMdhrA. (4) nATayakRtine enA bhinna bhinna prasaMgeAnAM nirUpaNa-bhajavaNIne te te peTA-ekama (jene aMte tyAM tyAM badhAM pAtra cADhyAM jatAM hoya che, vartamAna kALe mukhya paDado paDI jatA hoya che.) (nATaya.) (5) nATayaracanAnAM rUpakA' tarIke jANItAM dasa rUpAmAMnuM A saMjJAnuM eka rUpaka. (nATaya.) (6) (lA.) Teka, vaTa. (7) strIe paherelA lUgaDAne DAbI bAjunA mAthAthI kamara sudhIneA jhUlatA bhAga, saraMgaTe. [. paDhavA (rU.pra.) nATakamAM aMka pUro thatAM virAma maLaveA. -ke karavuM (rU. pra.) AMkaDA lakhI akSaramAM saMkhyA batAvavI. (2) spaSTatA karavI, nakkI karavuM. (3) karAra karavA. -ke levuM (rU.pra.) kheALAmAM besADavuM. (2) vArasa tarIke svIkarAvuM] aMkura (ahu) strI. [E. prA. mItra na.] AliMgana, khAtha bharavI e. [. bharavI (rU. pra.) khAtha bharavI, khAmAM lezuM aMka-kalA(-LA) (ardhuM-kalA,-LA) strI, [saM.] AMkaDA gaNavAnI vidyA, gaNitavidyA aMka-gaNanA (ardhuM.) strI. [saM.], -tarI strI. [ saM. + jue 'gaNatarI'.] AMkaDAnI gaNatarI aMka-gaNita (a+-) na. [saM.] jemAM mAtra AMkaDAenI gaNatarIthI ja hisAbeJa karavAmAM Ave che te zAstra, gaNitazAstranA eka vibhAga, 'eNrithameTika' aMka-jJAna (aI-) na. [saM.] AMkaDAonI samajha-pichAna aMka-darzaka (aI-) vi. [saM.] AMkaDA batAvanAruM aMkana (alkana) na. [saM.] AMka ke nizAnI karavAnI kriyA. (ra) AMkavuM e, (3) chApa mAravAnI dhArmika kriyA, (4) svarAMkana, svaralipi, 'Tezana'. (saMgIta.) aMkana-paddhati (arjuna-) srI, [saM.] svarAMkananI bhinna bhinna rIta. (saMgIta.) aMkanIca (ao-) vi. [saM.] gaNatarI karavA pAtra. (ra) (ra) AMkavA ceAgyu. (3) nizAna karavA gya aMka-paddhati (ae-) srI. [saM.] AMkaDA lakhavAnI rIta aMka-parivartana (aZ-) na. [saM.] AMkaDA ke AMkaDAone [jAtanI gAThavaNI, parmyuTezana' aMkapAza (ahu) puM, [saM.] AMkaDAonI bhinna bhinna - pheraphAra
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMka-mukha aMke aMka-mukha (a) na. [saM] nATayaracanAnA aMkano AraMbhane sUcavAyeluM. (4) guNa karma vagerethI khyAti pAmeluM. (5) bhAga ke jayAM aMkanA vastunuM sucana thayuM hoya che. (nATaya) amuka rIte nakkI thayeluM, "Iyara--mArkaDa aMka-lipi (a) zrI. [sa.] jemAM varNAkSare na lakhatAM aMkI (akI) vi. [sa, .] nizAnIvALuM sAMketika rIte artha ApanArA aMka lakhavAmAM Ave che. aMkura (akura) . siM, puM, na.] phaNago, keTa. (2) te prakAra [ (2) ghaDiyA lakhavAnI kriyA (lA.) mULa, bIja, [AvA , phaTa, besa ( rasa) aMka-lekhana (a) na. [sa.] AMkaDAonA rUpanuM lakhANa, (rU.pra) vanaspatimAM keTa dekhAva aMka-vidyA (a) strI. [sa,] juo "aMgaNita', aMkura (akuzAgra) na. [+saM. ea] phaNagAne Agale aMka-zAyinI (a) vi., strI. [saM] khoLAmAM sUnAra strI bhAga, phaNagAnI aNI aMka-zAthI (a ) vi. [saM., muM] kheALAmAM sUnAruM aMkurArpaNa (akurA-) na. [+ saM. maheM] mAMgalika kAryone aMkazAstra (a phu) na. [4] AMkaDAonuM zAstra, sTeTi- AraMbhe vidhipUrvaka tAjA aMkura arpaNa karavAnI vidhi Tikasa [AMkaDAzAstrI aMkurita (a7 kurita) vi. [+ saM. zata nAmadhAtune bhU. kR. aMkazAstra-verA, aMkazAstrI (ag-) vi., pR. [sa, .] pratyaya] jemAM phaNage ke phaNagA phaTayA hoya tevuM. (2) aMka-zikSaNa (a) na. [saM.] AMkaDAnuM jJAna, AMkaDAnI | (lA.) janma pAmeluM [pheTI nIkaLyuM che tevI (strI) vidyAnuM adhyayana aMkurita-yAvanA (akurita-vi, zrI. [saM.] jene yauvana aMkasa (a ) 5. (saM. mahA ] aMkuza, hAthI calAva- aMkure (akure) muM. [bara->aMga-] dakSiNa vAmAM vaparAte cheDethI vALelo aNIdAra saLiye, katAra gujarAtamAM pAraDI bAja thatuM borasalInA prakAranuM eka jhADa, aMka-samApti (a) strI. [saM] nATayanA aMkanuM tyAM raghalI (cedharI belImAM) tyAM pUrNa thavuM e. (nATaya.) aMkotpatti (akare-) . [+ saM. 3rapatti], aMkurogama aMka-saMjJA (a-sajJA) sI. [4] eka be vagerethI batrIsa (a) puM. [ + sa. 31], aMkurabhava (aku) puM. sudhInA aMka batAvavA vaparAtuM te te aMka mATenuM nAma [+sa. 3.TUa] keTA-phaNagA phUTavAnI kriyA (bhU-bhUmi eka, netra be, zivanetra traNa, yuga cAra, bANa aMkuza (aka kuza) 5. [saM.] hAthIne hAMkavA mATe vaparAtA pAMca, vagerethI daMta batrIsa vagere). (kAvya.) cheDethI vALe aNIdAra saLiyo, ke tAra, gAMjare. (2) akasI strI. [ saM. aA ] AMkaDI, sTepara' (lA.) dAba, kAbU, nigraha, niyamana, (3) sattA, kabajeaMka-stha, -sthita (a - vi. [4] kheALAmAM raheluM [0na-nAM)khA, mUka, 0 rAkhavo (rU.pra.) tAbAmAM aMkAI (ag tI) zrI. [jue "AMkavuM' + gu. "AI' rAkhavuM, niyamanamAM rAkhavuM. 0 rahe (-2), 0mAM rahevuM ku.pra.] AMkavAnuM kAma, lITI doravAnuM kAma. (2) AMka- (-2vuM) (rU. pra.) dAbamAM rahevuM, vaza rahevuM. 0rAkha, 0mAM vAnI rIta, AMkaNuM. (3) AMkavAnuM mahenatANuM, aMkAmaNa, rAkhavuM (rU. pra.) kAbUmAM rAkhavuM, vaza rahe ema karavuM) aMkAmaNI aMkuza-aMthi (akuza-granthi) strI. [sa., .] pitAne bIjA aMkAkAra (a - . [ saM. man + mAjhAra ], aMkAkRti upara kAbu che yA hovo joIe e prakAranuM mAnasika (a) zrI. [+ saM. mAd] aMka ke aMkanI AkRti. grAhavALuM valaNa, "othoriTI kompaleksa (bha. ge.) (2) vi. kaDInA AkAranuM, AMkaDiyA jevuM aMkuza-dhArI (akuza) vi. [saM., pR.] aMkuza dharAvanAra, aMkAmaNa (alakA- na, -Na strI. [ja "AMkavuM' + gu. (2) 5. mahAvata AmaNa-AmaNuM" ku.pra.] AMkavA-aMkAvavAnuM mahenatANuM aMkuza-nAbUdI (akuza) strI. [+ juo "nAbUdI'.] kAyaaMkAvavuM, aMkAvuM (ag-) jue "AMkamAM, dAne aMkuza haTAvI levAnI kriyA, "Di-kanTrala aMkAvatAra (a.va.) pR. [sa. a vatAra ] pUrvanA aMkane aMkuza-mukta (akuza) vi. [saM] kAyadAnA aMkuzamAMthI aMte pAtro dvArA sUcita thayeluM kArya pachInA taratanA aMkamAM mukta, 'DikanTeDa' [AkAranI thatI racanA. (taMtra.) lAvI enuM anusaMdhAna karavAnI kriyA. (nATaya) aMkuzamudrA (akuza) strI. [4] AMgaLIonI aMkuzanA aMkAvali(-lI, Li,-bI) (a - zrI. [sa. mad + aMkuzita (akuzita) vi. [sa.] tAbAmAM raheluM ke rAkheluM sAvara -] aMkenI paMkti. (2) varSone aMkanI gaNatarI aMkazI (akuzI) vi., [se, muM.] hAthamAM aMkuzavALuM. (2) aMkAsthi (ag-) nA. [saM. mag + mafu] kAMDAnA sAMdhAnuM dAbamAM rAkhanAruM, aMkuza dharAvanAruM hatheLInA cethA ane pAMcamA hADakA sAthe saMdhAnavALuM aMkusI (akusI) strI. [sa, ma rAmai>prA. caMkusiyA] hADakuM, phaNadhara, asipherma bana' aMkasI, AMkaDI, "sTAra" aMkAsya (aphAsya) na. [saM. amAra] juo aMka-mukha'. aMkala (-akUla) jue "aMkela'. aMkAMtikatva (ati -) na. [sa. mad + mantivava] vacce aMke (alake) kri. vi. [sa. + gu. 'e' trI. vi.nA pratyaya] kAMI paNa vyavadhAna na hoya tevuM AMkaDAonuM nikaTapaNuM, aMkathI saMkhyAne aMka lakhyA bAda akSaromAM pharI saMkhyA laeN oNpha ekayuDeDa miDala" (ma. na.) batAvavAmAM Ave tyAre e pahelAM "aMke' (AMkaDAmAM pUrve aMkita (akita) vi. [saM.] nizAnI thaI hoya tevuM, chApa- lakhAyeluM) ema lakhavAmAM Ave che tethI AMkaDAmAM pheraphAra vALuM. (2) jenI kiMmata nakkI sUcavAyelI che tevuM. (3) na karI zake e mATe saMkhyA darzAvIne pachI akSaramAM rakama 2010_04
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAyinI 170 aMgatatA lakhatAM parve vaparAte e zabda. [-ke karavuM (rU.pra.) nakkI karavuM, cokakasa karavuM. (2) kabUlAta karAvavI. -ke bAMdhavuM (u.pra.) kabUlAta karAvavI] aMkezAyinI (arke-) vi, strI. siM] meLAmAM sUvAvALI aMkeTa,-la) (akeTa) na. [sa, muM.] kareNanA jevaDuM ane enA jevAM pAnavALuM eka jhADa ekeDuMluM na. [+gu. "u" ta.pra.] aMkeTanuM phaLa aMkeTha (akoDa) jue "aMkeTa'. aMketA-baddha (akoDA-) vi. [juo "ekeDe' + saM], akaDhA-baMdha (akeDA-bandha) vi. [ + saM.] aMkoDAnI jema eka pachI eka saMbaMdha besato Ave tevuM, AMkaDiyA vALeluM. (2) kri.vi. sajajaDa, jaDabesalADa aMkeDiyuM (ako-) vi. [sa. ma Tataja->prA. maMdivasa-] AMkaDAvALuM, vAMkaDiyuM ekeDI (akeDI) zrI. siM, gaMduraMva> prA. graMkurijha] palALavAthI kaMTA kaTela maga. (2) maganI banatI khAvAnI eka vAnI ekeDI (akeDI) strI. [saM. mahATina->prA, maMDhamA] mAchalAM pakaDavAne leDhAne kAMTe, gala. (2) guMthavAne - se. (3) cheDe AkaDAvALI jhADa uparathI phaLa toDavA mATenI lAkaDI. (4) nAne aMkeDe [guMthaNI, "koceTa' aMDI-gUMthaNa na. [ + jue "gUMthaNa".] aMkeDInA ghATanI aMkeDe (alakeDa) !. [saM. aTaka- prA. ca-] ekabIjAmAM bharAvelI mATI kaDI. (2) sAMkaLane pratyeka AMkaDe. (3) pakaDa, sANase. (4) halakuM rUpuM zuddha karatI viLA garama thayelA rasamAMthI eka prakAranI utpanna thatI havAthI nAnA-moTA baMdhAtA DhALiyAomAMnA kAMTAvALo zuddha rUpAne DhALiye. (5) eka jAtanuM laMgara aMkAra' (ara) 5. [sa, mara] aMkura, phaNage, keTe. (2) kaMpaLa, kumaLAM pAMdaDAM. (3) lA.) hetu, marma aMkera (akukera) puM. khetaramAM kAma karanAra mATe savAre ke bAre mekalAtuM bhajana, bhAta aMkArI (akArIjI. [saM. e dvArA] aMka, khALe, goda. (2) chAtI sarasuM cAMpavuM e, AliMgana aMkera (akere) . [sa. aTaka->prA. yaMtra-] vIMchIne DaMkha ApanAre avayava, AMkaDo akela (azkela) jue "saMkaTa. aMkeluM (akeluM) jue "keruM. [AMkhovALuM aMkhALa (a La ) vi. [ja e "AMkha' + gu. "ALa" ta...] aMkhI (akhI) e "AMhI." aMga (a) na. r] zarIrane pratyeka avayava, (2) zarIra, (3) bhAga. (4) pita, jAte. (5) nATayaracanAmAM AvatI saMdhione pratyeka piTA bhAga. (nATa.) (6) AtmIya jana. (7) pratyaya ke anuga je prakRtine lagADavAmAM Ave te mULa zabdasvarUpa. (vyA.) (8) vedanuM zikSA vagere cha aMgamAM praka. (9) jaina AgamanA mULa bAra graMtho-AcArAMga sUtra vagere pratyeka. (jaina) (10) . hAlanA bhAgalapuranI AsapAsane deza ke jenI pazcima taraphanI sImA gaMgA tathA sarayanA saMgama sudhInI hatI (aMga-vaMga-kaliMga' ema nikaTa nikaTanA pradeza kahyA che.). (saMjJA.) [0 nuM mANasa (rU. kAsu mANasa. 0 upara ApavuM (ke dhIravuM) (rU.pra.) kevaLa vizvAsa upara dhIradhAra karavI. 0 upara kAThuM (rU.pra.) jAta upara uchInuM levuM. 0 upara levuM (rU.pra.) jokhamadArI vaheravI. 0 kaLavuM (rU.pra.) zarIre kaLatara thavI. 0 taLe ghAlavuM (rU.pra.) pacAvI pADavuM. 0 toDavuM, 0 teDIne kAma karavuM (rU. pra.) sakhata kAma karavuM. 0 bhAre thavuM (rU.pra.) sustI AvavI. 0 bhAMgavuM (rU. pra.) tAva AvavAnI zarUAta thavI. (2) bahu mahenata karavI. 0 vadhAravuM (rU. pra.) kAma dhaMdhAthI dUra rahevuM. (2) bephikara rahI mAtelA thavuM. 0 vadhArI jANavuM (rU. pra.) kAmamAMthI chaTakI javuM. 0 nuM kAma (rU. pra.) aMgata kAma, khAnagI kAma]. aMga-udhAra a8) kri. vi. [ + ja "udhAra.] aMgata sAkha upara aMga-upAMga (a-upA) na, ba. 1. siM, saMdhi nathI karI.] zarIra ane enA nAnA moTA badhA avayava aMga-kasarata (a) strI. [+ "kasarata'.] zArIrika vyAyAma [aMga-caSTi aMga-kAThI (a) sI. [ juo "kAThI.'] zarIrano bAMdhe, aMgakUdake (a) puM. [+ ja "kUdake.] UMcI kUda, "hAI-jampa" (da. bhA.) aMga-kriyA (a - zrI. [saM.] aMgAne caMdana vagerene lepa karavo e. (2) aMgane zaNagAravAnI kriyA aMgagraMtha (a-granya) 5. [saM.] jenAgamanAM bAra mULa aMgomAMnuM AcArAMga vagere pratyeka aMga, (jena.) aMga-cApalA-tya) (a) na. [3] aMgenI capaLatA, aMgapharti, caMcaLAI [naya. (2) cALA aMga-ceSTA (a) . [saM.] zArIrika hAvabhAva, abhiaMgaja (aja) vi. [saM] putra-putrI vagere saMtAna aMgA (ajA) vi., strI. [sa.] putrI aMga-jJAna (a) na. [saM.] svAbhAvika jJAna, sahaja jJAna, (2) sparzajJAna [(2) zarIrane kSaya karanAre tAva aMga-javara (a) puM. [] kAma vagerethI thato ucATa. aMga aMga (-aDa-khaDa) puM. lAkaDAne bhAgye-tUTayo sAmAna. (2) vi. bhAMgyuM-tUTayuM aMgahAI strI. [hi.] zarIra ane khAsa karIne hAtha tathA khabhA maraDavAnI kriyA. [0 tAravI (rU.pra.) zarIra maraDavuM. (2) adaba vALIne besavuM. (3) kAMI kAma na karavuM] aMgaTAvuM a. kri. [hiM. dvArA] zarIra maraDAvuM aMgaDuM (aj) na. [saM. maF + gu. 'DuM' laghutAvAcaka ta.pra.] zarIra, deha, kAyA, DIla [lUgaDuM, vastra aMga-DhAMkaNa (a. na. [saM. + juo DhAMkaNa".] (lA.) kapaDuM, aMgata (ata) vi. [sa. mana + kAra = yAtta aMgane maLeluM. > prA. 17] jAtane lagatuM. (2) khAnagI aMgata-jhaDatI (ata-) strI. [+juo 'jhaDatI.'] jAtanI tapAsa aMgatatA (achata-) strI, [+ saM. ta..] aMgata hovApaNuM 2010_04
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMgata-draSTi 11 aMga-zUla aMgata-daSTi (ata-) [ saM] mANasanA svabhAvanI khAsi- aMgarakhI (arabI) vi., sI. [sa, makSiA >prA. yatane lIdhe enAM nirNaya ane paddhatimAM paDate taphAvata aMjAra vizvamAM] aMganuM rakSaNa karanAruM bakhtara, kavaca. (2) nAne aMgada (a) puM[4] bAjubaMdha, bAhubhUSaNa, (2) aMgarakhe. (uccAraNamAM "ga" upara bhAra) rAmAyaNamAM vAnararAja vAline putra. (saMjJA.) aMgarakhu (a ) vi[saM. a kSaka->prA. aMjavalaaMgadaskUdake (a ) . [+ jue "kUdake'.](lA.) rAmA- >apa. saMjayaa> gu. aMjAvara, aMgarakuM] jAta bacAvI yaNamAM aMgada vAnara kUdIne laMkA gayo hato te prakAranuM kAma karanAruM (2) aMgarakSaka prabaLa kudake, hanumAnakUdake, "hAI-jaMpa" aMgarakhuM (a -khuM na., - muM. [ja e aMgarakhuM'. aMga-dAha (a) siM] aMgemAM thatI baLatarA uccAraNamAM "ga' upara bhAra.] jUnI paddhatine cAra kasano agana (anA) strI. [saM.] , mahilA, vanitA, nArI lAMbo Dagala. (2) kavaca, bakhtara aMga-nyAsa (a) . [saM] hRdaya vagere zarIranA bhAgomAM aMga-rasa (a) . [saM.] phaLane pANI bheLavyA vagara maMtranA uccArapUrvaka hAthathI karavAmAM Avato sparza (maMtranI rasa [vilAsa bhAvanA tyAM tyAM sthira karavAnI bhAvanAthI). aMga-raMga (a-2) 5. [saM.] zarIranI kAMti. (2) bhegaaMga-pItA (a) strI. [saM] zArIrika pIDA aMga-rAga (a) puM. [4] zarIra upara lepavAmAM Avato aMga-pUjA (a ) strI. [sa.] phaLa vagerethI karavAmAM AvatuM sugaMdhI pravAhI padArtha, uvaTaNa, vilepana, pIThI devenuM pUjana aMgarAja (a) 5. siM.] aMgadezane rAjA karNa dAnezvarI aMgapratyaMga (apratya) na. [saM.] dareke dareka aMga (mahAbhAratamAM). (saMjJA.) aMga-pekSaNa (a) na. [4] zarIra upara maMtrapAThathI kare- aMgareja juo "aMgreja." vAmAM AvatuM chAMTaNuM. (2) zarIrane bhInA kapaDAthI dhasIne aMgarejI ja "aMgrejI." [mareDa sApha karavAnI kriyA, "spaMjiMga' aMga-lacaka (a-lacakatha) rajhI. [ + ja e "lacakI.] aMgane aMgabala(La) na. [sa.] zArIrika zakti aMga-latA, tikA (a) sI. [1] sukomaLa zarIrarUpI aMga-bala(-La)-vardhaka (a) vi. [4] zArIrika zaktine vela, nAjuka deha vadhAre karanAruM aMga-(huM)chaNuM (a) na. [ + jue "lU-luM)chaNuM aMga-maMga (abha) paM. [saM] zarIranA koI paNa aMganuM kriyAvAcaka] mUrtine snAna karAvI sApha karavApaNuM [vAla tUTI javuM e. (2) nRtya-nRtta vageremAMne aMga-maroDa aMga-valaM)charNana. [saM. + juo lUTU-luM)chaNuM'. kaavAcaka] aMga-bhaMgi(gI) (a-bhagi -go) strI. [saM.] mehaka aMga-lepa (a) puM, pana na. [saM.] zarIre aMgarAga aMga-maroDa, aMgavikSepa lagAvavAnI kriyA. (2) aMgarAga aMga-bhAva (a) puM. [sa.] zarIranI ja dI judI hila- aMga-varNa (a) puM. [saM] zarIrano raMga-vAna cAlathI manebhAvane vyakta karavApaNuM aMga-varNana (a) na. [4] zarIranI suMdaratAnuM khyAna aMgabhUta (a) vi. [saM.] aMgarUpa baneluM. (2) AtmIya, aMga-vajha (a) na. [] presa, pichoDI. dupaTTo. (2) svakIya, pitAnuM, aMgata. (3) bhAgarUpa (lA.) 2khAta sahI aMga-maroTa (a) pR. [saM. + jue "maraDavuM'.] aMgone aMga-vATo (a) 5. [saM. + jue "vATe.] jamIna hAvabhAvAtmaka vikSepa [kiyA kheDatAM mAlika ane kheDa mATe baLada ApanAra e benA aMgamardana (a) na. [saM.] zarIranI caMpI, DIla dabAvavAnI bhAga jatAM khetI karanArane mATe rahelo bAkIne bhAga aMga-mahenata (amenata) satI. [saM. + juo "mahenata'.] aMga-vikAra (a3) pR., aMga-vikRti (a) . [saM.] jAta-mahenata, zArIrika potIke zrama zArIrika khoDakhAMpaNa. (2) vAine roga, phepharuM aMganmApaka (a) na. (saM.) zarIra mApavAnuM yaMtra. (2) aMgavikSe5 (a) . [saM.] aMgamaroDa, zArIrika hAvazarIranA koI bhAgamAM thato kaMpa mApavAnuM yaMtra, ke- bhAva. (nATaya.) mITara chAMTavAnI kriyA aMgaviccheda (a) 5. [saM.] zarIranA avayavanI vADhakApa aMga-mArjana (a. na. [sa.]. zarIra para maMtrapATha karI pANI aMga-vijJAna (a) na., aMga-vidhA (a) strI [sa.] aMga-mArdava (a) na. [sa.] aMgenI sukemalatA zarIrazAstra. (2) sAmudrika vidyA, (3) vedanA cha aMgone aMgameva (a) na. [saM.] aMgakaMpa, dhrujArI lagatI vighA, (4) jenAgamana aMgenI vighA. jena.) aMga-meDhA (a) puM, ba.va. [+ e moDavuM'.] tAva aMga-vinyAsa (a) kuM. [.] aMgane-zarIrane vyavasthita AvatAM pahelAM thatI zarIranI kaLatara, kasameDA rIte karavAnI kriyA, pojha' (na. .) (2) aMga-vikSepa aMgacaSTi (a) . [sa.] zarIranI kAThI, dehayaSTi aMga-vaikalpa (a) na. [saM. zArIrika kheDa-khAMpaNa aMganyAtanA (a) . [sa.] zarIranI vyathA-pIDA aMga-nyAyAma (a) puM. siM] zArIrika kasarata aMga-rakSaka ( a vi , . [sa.] zarIranuM rakSaNa karanAra, aMga-zakti (a) sI. [sa.] zArIrika tAkAta DIgArDa' [zarIranI saMbhALa aMgazuddhi (a) strI. [saM] dehazuddhi aMga-rakSaNa (a) na., aMga-rakSA (a) strI. siM] aMgazUla-La) (a) na. [saM. zarIramAM thatI kaLatara mArI 2010_04
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ zAbhanaya zarane kAraNe ghATIlA karNa aka) ) 6. .. aMga-zathiya 172 aMguli-lI)-nirdeza aMga-zaithilya (a) na. [saM.] zArIrika zithilatA para sekela dANA vagerene pika.(2) kAjaLI paDele juvArane aMga-zobhanAkrayA (a) strI, aMga-saMskAra (ana choDa, AMjiyuM saMskAra) puM. [] zarIrane zaNagAravAnI kriyA, TApaTIpa aMgArI (arI) strI. [saM. mArA >prA. gaMgAribA] aMgasaDava (a) na. [saM.] zarIranuM ghATIlApaNuM nAne aMgAre, taNakhe. (2) sagaDI aMga-parza (a) puM [saM] zarIrane aDavApaNuM aMgAro (ara) 5. [sa. apa >prA. aMjAra-] aMga-svabhAva (a) 5. [saM.] jAti svabhAva TAMDe, beTA, saLagate koyale ke kelo. (2) kajaLI aMga-lIna (a8) vi. [saM.1 zarIranA eka ke vadhu aMge gayelo juvArane dANe. (3) juvAramAM thato eka jAtane vinAnuM, khoDavALuM [zArIrika khoDa roga. [rA jharavA, rA varasavA (rU.prA.) unALAne bhAre aMgahInatA (a) zrI. [saM.] aMgahIna hevApaNuM, tApa paDe. (2) prabaLa gusse tha. nA ekavA (u.pra.) aMgaLAI jI. [saMmahU dvArA] gADAnAM paiDAM gadheDiMcAne ghaNuM sahana karavuM. 0 UThave (rU.pra) kuLamAM kapUta pAka. eTale dharIo jemAM bheravavAmAM Ave che te lAkaDAne na 0 mUka (3.pra.) laDAvI mAravuM]. ghasAya e mATe vacce mUkavAmAM AvatI kapaDAnI uDhANI aMgata (agita) vi. saM.] aMgane lagatuM, aMgarUpa. (2) aMgau (a ) vi. saM. yakra + gu. "Au' ta.pra.] lohInI sagAIvALuM. (3) (lA.) vizvAsu, aMgata vizvAsanuM pitAne lagatuM, potAnI jAtane lagatuM, pitAnI mAlikInuM aMgiyuM (agi -) na, - , [saM. ma + gu. "iyuM' ta.ka.] aMgokharuM (a) na. aMgArA upara sekI khAM kareluM jhabhaluM, bALakanuM TuMkI bAMyanuM khulatuM lAMbuM paheraNa. (2) aMgAdhipa, aMgAdhIza, aMgAdhIzvara (a - 5 (saM. ma + kApaDuM, cALI mafdhapa, madha + dRrA,zvara] aMgadezane mahAbhAratakAlIna rAjA aMgI (agI) vi. [sa., ] jenuM koI anya aMga che karNa-dAnezvarI. (saMjJA). tevuM, pradhAna, mukhya, (2) khAsa pitAnuM, aMgata [grahaNa aMgarakhuM (a) jue "aMgAruM'. aMgI-karaNa na., aMgIkAra (agI-) . [] svIkAra, aMgAMgi-bhAva (a gi ) puM. [.] avayava ane ava, aMgIkAravuM (agI- sa. kri. [saM. marIvAra, tatsama nA,dhA.] yavIne pArasparika saMbaMdha, aMzane AkhA bhAga sAthene svIkAravuM. aMgIkAravuM (akagI- karmaNi, ji. aMgIsaMbaMdha, eka mukhya ane bIjuM enA aMgamAM samAveza kArAvavuM (akagI) , sa.ki. pAmeluM hoya evo saMbaMdha aMgIkArAvavuM, aMgIkAravuM (agI) juo "aMgIkAravuM'mAM. aMgAra (ara) . [sa, puM, na.] aMgAro, saLagate aMgIkRta (agI-) vi. [saM.] svIkAreluM. (2) potAnI DAMDe, beTA AkAzI graha. (saMjJA). meLe siddha, svataHpratIta, eziyemeTika'. (3) kriyAnA aMgAraka (a - 5. [] aMgAre. (2) maMgaLa nAmane saMbaMdhathI svIkAreluM, pirasyuleTa' (na..) [svIkAra aMgAraka-vAyu (a) puM. [saM] aMgAra ane prANavAyunA aMgI-kuti (agI-) zrI. [saM.] aMgIkaraNa. (2) svIkRti, bhegavALe raMga vagarane eka vAyu, "kArbana okasAIDa aMgIThI (agI ThI) strI. [jue "aMgIThuM + gu. "I' strIaMgArakI (a ) strI. siM.] vaizAkha vadi cotha pratyaya] sagaDI, sagaDI cUle. (2) sonInI sagaDI. (3) aMgAra-dIvo (ara) . siM+juo "dIvA'.] aMgArA piThe piAM pADavA mATe jamIna jarA bedI tApa karavAmAM Ave tapIne prakAza Apate dI. (pa.vi.) ["Inpha-Desa-sa' che te jagyA. (4) (lA.) lAya, jhALa, agana aMgAra-prakAza (alAra) puM. [saM.] tapIne pragaTato prakAza, aMgIThuM (agI-) na., - paM. dhAtu gALavAnuM kaMDuM aMgAra-prastara (a Ara- . [saM.] mAchalAM tathA bIjAM aMgI-bhUta (agI-) vi. [saM.] aMgarUpa thayeluM dariyAI prANIonAM hADakAMnAM baMdhAyelAM paDe pachI baMdhAtA aMgIla (akagI-) . [grA.] baLada-gADImAM vaparAte loDhAne tharanI racanA, kelasAne thara [vAnA samaya gALo khIle aMgAraprastara yuga (ara-) . [saM. kAlasAnAM paDa baMdhA- aMgura (agura) puM, strI, na. siM. aDhakura] (lA.) navI aMgAra-maNi (ara-) 5. [saM.] pravAla, paravALuM cAmaDI. [0AvavI(-) (rU. pra.) rUjha AvavI. aMgAra-vAyu (aAra-) 5. [saM.] juo 'aMgAraka-vAyu." 0phATavAM (rU. pra.) ghA rujhAtI vakhate dekhAtA mAMsanA jhINA aMgAravuM (aravuM) sakri. si., tatsama nA.dhA.] saLagAvavuM, lAla kaNa dekhAvA. baMdhAvuM (badhAvuM) (rU.pra.) dhA rujhAvo] cetAvavuM, piTAvavuM. (2) abhaDAyelA vAsaNane aMgAre nAkhI aMgula ( gula) na. [sa., puM] AMgaLuM. (2) ATha tapAvI zuddha karavuM. aMgAravuM (a3 rA-) karmaNi, kri. java ADA rahe evuM mApa aMgArAvavuM (a ) pre., sakri. [tApa paDe e aMguli(-lI), likA (akaguna) strI. [saM.) AMgaLI, aMgAra-vRSTi ara) strI. [saM.] (lA) unALAmAM sakhata aMguli(-lI,-traNa (aNu) na. si.] AMgaLInuM rakSaNa thAya aMgArAmsa (a) puM. [+ saM. na.] e nAmano eka tevA prakAranI bANAvaLInI AMgaLI para paheravAnI kholI tejAba, "kAlika esiDa' [nika eNsiDa gesa ke aMguThI aMgArASpha-vAyu (a) puM. saM.] aMgAravAyu, kArbo- aMguli-lI)-nirdeza (aguli-) 5. [saM.] AMgaLI cIMdhI aMgArAvavuM, aMgAravuM (arA) juo "aMgAravuM'mAM karavAmAM AvatA nirdeza, AMgaLIthI batAvavAnI kriyA. (2) aMgAriyuM (a ) na. [sa, cAra + gu, iyuM' ta.ka.] aMgArA (lA.) saheja izAre - sI. e. TIva'.] 2010_04
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMgulimudrA 173 aMgrejI-bAra aMguli(-lI-mudrA (azuli-) strI. [saM.] vaTI. (2) tirasakAravuM, avagaNavuM. 0Apa, karI Ape, mAlikanA nAmAkSaravALI vIMTI, sIlanI vIMTI 05 (3.pra.) khata vageremAM aMgUThAnuM nizAna karI rahI aMguli(-lI-mudrikA (agulistrI. [saM.] vITI svIkAravI. 0cATa, 0ma (rU.pra.) khuzAmata karavI. aMguli(lI-veNana (aphaguli- na. [4] haLI ane dekhA, batAva (rU. pra.) nA pADavI, nApasaMdagI AMgaLIone DhAMkavAnuM sAdhana, hAthanuM mojuM dekhADavI. (2) nAsIpAsa thayelAMne cIDavavuM. (3) tiraskAra aMgulita-lI-saMketa (agulisata), aMguli(-lI)- karavA. (4) virodha darzAva. (5) hAMsI karavI] saMjJA (aguli-sajJA) zrI. [saM] AMgaLIthI cIMdhIne aMgara (aphagara- strI. phi.] lIlI drAkSa karavAmAM AvatI nizAnI [kADavAnI kriyA aMgUrI (aphagarI) vi. [ + gu. "I' ta...] drAkSanA jevA aMguli-lI)-sparza (akali) . [4] AMgaLI aDa- lIlA raMganuM, AchuM lIluM. (2) drAkSane lagatuM. (3) drAkSanuM aMguli(lI pheTana(aDaguli-) na. [] AMgaLIthI vagADa- banAveluM [ khAte ane Atho caDelo rasa vAmAM AvatI capaTI [karaDe, aMgUThaDI aMgUrI-sarake (agarI) . [ + jue "sara'.] drAkSane aMgulIya (aDagu) na. [saM.] AMgaLImAM paheravAnI vIMTI ke aMge (age) nA.. [se, ma + gu. "e" vI. vi.pra.] -ne aMguSTha (-aphaguSTha) muM. [] hAtha ke pagano aMgUThe lIdhe, -ne laIne, -ne kAraNe. (2) bAbatamAM, viSayamAM aMguSTha-pramANe, aMguSTha-mAtra (azuSTha-) vi. [saM.] aM- aMgeaMga (age-a-)na. [sa, ma + gu. "e' trI. ke sA. gUThAnA mApanuM, aMgUThA jevaDuM [chApa vi.. pra. + saM.] pratyeka aMga, (2) vi. pratyeka aMgamAM aMgu-mudrA (anuSTha-5 strI. [saM.] aMgaDI. (2) aMgUThAnI aMgeTI ( ageTI) strI. guladAna, kuladAnI aMgutarI (-ahugu) strI. [phA.] vIMTI aMgezvara (age- muM. [ saM. ma + zvara] jao aMgAdhipa." aMga(ge), che (a ) puM. [hi. aMguchA". saM. ma- aMgeaMga (aga-a) kri.vi. [saM. yama + u8 va kakSa-> prA. aMjuma-] zarIrane lUchavAnuM sAdhana, TuvAla (phA.) + saM.) jue aMgeaMga. (2) (2) jAte, pote, khuda, aMgUThaDI, aMgUThI (agU) strI, si. manuSThas >prA. caMgufzmA + gu. De' svAthe ta...] AMgaLInA rakSaNa mATe aMge (aphago) chuM. [hi. "aMguThA'. saM. kSara-> paheravAmAM AvatI khelI. (2) vIMTI prA. baMne sTa-] juo aMgrecA che.' vi. [ ja aMga' + chApa".1 abhaNa hoI apAMga (agopA) na. [ saM. a + 3pa4] zarIrane sahI karavAne badale aMgUThAnI chApa ApanAruM. (2) (lA.) nAne mATe dareka avayava. (2) krivi. Akhe zarIre. sattA upara AveluM abhaNa (2) saMpUrNa rIte aMgUThA dAva (a ) puM. [ja e "aMgUTho' + "dAva'.] aMgaThe aMgera (agera) strI taLAvane sAmA kAMThAnI jamIna. AgaLa paDatuM kAma kare evA kustIne eka dAva (2) puSkaLa pANuM pAyelI jamIna. (3) phaLadrupa pradeza aMgUTha-5kaTa (agaThA-pakaDatha) strI. [ja e "aMguThe' + aMgerA (agerA) strI, bilADInI eka jAta (ke jenA "pakaDa'.] vAMkA vaLA hAthathI paganA aMgUThA jhAlavApaNuM vALa lAMbA rUperI suMvALA hoya che.) (zArIrika zikSAne A eka prakAra che.) aMgeLa (agoLa) juo "aMLa.' aMgUThA-paTI(dI) (akagUThA-) strI. [juo aMgUThe' + "paTI'- aMgeLa-DI (agoLa-) jue "oLaDI." pI.] aMguThA jeTalI pahoLAInI paTI (sADI-dhotiyAMnI aMgeLavuM (aphagaLa) jue "aLavuM'. evI keAra) aMgreja (agreja) vi, pR. [e. "Igliza', pocuM. aMgUThiyA-kera (aga-) strI. [ "aMgaThuiM' + kera'.] "IMglesa'-'igresa", keka. "glejha'- "chagrejha', gu. "igreja' aMgUThAnA mApanI kera (sADI-dhotiyAM vagerenI paNa] iglenDa dezane nivAsI (puruSa) aMgaDiyuM (a ) vi. [saM. mafSTha > prA. aMgupTilama-] aMgreja (agrejaNya) strI. [+ gu. "aNu" strI pratya] aMguThAnA mApanuM. (2) na, pagane aMgUThe paheravAnuM eka ghareNuM aMgreja strI, 'igliza vumana' ke "leDI' aMgaDiye rega (aga-) 5. [o aMgUThiyuM' + saM.] aMgrejIyata (athe- strI. [+ ara. Imya" pratyaya ] (lA.) bheMsane pUrI dehI laI pADI ke pADA mATe dUdha na aMgepaNuM, aMgrejone sudhAro rAkhavAthI bhUkhane kAraNe pADI-pADAne thato roga aMgrejI (aMgrejI) vi. [+ gu. "I' ta...] aMgrejane lagatuM. aMga (aTha) 5. [saM. mahAkuSTha>prA. aMguThThama-1 (ra) ilaeNnDane lagatuM. (3) strI, na. aMgrejonI bhASA, hAtha-paganuM paheluM meTuM AMgaNuM. [-DA pakaDavA (rU.pra.) iliza bhASA. (saMjJA) sajA tarIke vAMkA vaLI vidyArthIoe paganA aMgUThA jhAlavA. aMgrejI-karaNa (agrejI-) na. [+ . ] aMgrejImAM bhASAMtara (2) zikhAmaNa levI. -ThAne rAvaNa karo (rU.pra.) karavApaNuM. (2) rItarivAjo-vahIvaTa-zikSaNa vageremAM aMgrejI rajanuM gaja karavuM, khUba vadhArIne vAta karavI. - kamADha prakAranuM pracalana, "eMglisarAIjhiga' kelavuM (rU.pra.) chUpI rIte kAma karavuM. (2) bIjAne mAlUma aMjAra (agrejI) vi. [ + pha. khera" pratyaya], na paDe ema madada karavI. (3) pote aLagA rahI bIjA aMgrejI-parasta (aMgrejI-) vi. [+ phI.] aMgrejI bhASA pAse kAma karAvavuM. -ke mAravuM (rU.pra.) tuccha gaNavuM, tarapha Agraha dharAvanAruM 2010_04
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMghA(-ve)DI aMghA(-ghe)DI jue kreDI'. aMghA(-dhe)DA juA aveDo' aMdheAlaNu na. [jae 'aMdheLavuM'+ gu.'aNu' phaeN. pra.] nAhavAmAM vaparAtI sugaMdhI vastu aMdhe(-gA)La na. [de. prA. oohi.] snAna, nAvaNa. (2) (lA.) kAI ne aDakavAthI abhaDAI javAya evI nAhelI hAlata, aDAI na javAya evI pavitra avasthA, akheTa aMdhe((-gA)La-DI strI, [ + gu. 'DI' svArthe ta.pra. ] ulecaNI. (2) nAnuM unANiyuM, unAmaNI, nAnuM aMghALiyuM. (3) nAnI tAMmAkaMDI. (4) nAhavAnI eraDI, bAtharUma'. (pa) varakanyAne navaDAvavAnI kriyA. (6) varakanyAne navaDAvanArI strI aMdhe(-gA)LavuMa.kri. jIe aMdhe(-gA)-La,'-tA.dhA.] nAhavuM, snAna kavuM. (2) sa, kri. navaDAvavuM, snAna karAvavuM. (3) (lA) pavitra karavuM aMdhe(-go)LiyuM nA jue aMdhe(-go) La' + gu. thayuM' ta.pra.] pANI garama karavAnuM vAsaNa. (2) nAhavA besavAnuM pAyuiM. (3) nAhavA samaye paheravAnuM pAtiyuM ke AAtiyuM. (4) vi. snAnane lagatuM aMdhe(gA)LiyA puM. ["A aMdhe(-gA)LiyuM,"] pANI garama karavAnA moTA unAmaNe|. (ra) nAhavAne mATe garama pANI kADhI ApanArA nAkara aMgni (admi) puM. [saM.] paga, caraNa aMcaI - (agnya) strI. ramatamAM vAMdhA-vacakA uThAvavA e, aNucI, kaca. (ra) vAMkuM belavuM e. (3) ja aMcakAvavuM, acakAvuM` jaeka AMcakavuM'mAM, aMcakAvuM? Aphri [jue AMcakA' ane acakAvuM'.] acakAvuM, kheMcAvuM, kSeAbhathI pAchA paDavuM. (ra) jhaMTavAnuM aMcara-vA (a-cara-) puM. pApaDa ke athANA vageremAM thayelA magArDa aMcala(-La) (a-cala,-La) puM. [saM.] sADI-sADalAnA laTakatA cheDA, pAlava. (2) mAthA para thaI ne chAtI para AvatA sADI-sADalAne cheDA, saraMgaTo [(2) bhagavA jhabhbhAvALuM acalAnvita (a-calA-) vi. [+ saM. anvita] aMcalavALuM, aMcaLavA puM. [saM. + gu. 'vuM' ta,pra.] nAnAM karAMne oDhADavA mATene bhAtIgaLa rUmAla. [ utAravA (rU. pra.) AMkhe jhAMkA vAgyA hoya te maTADavA telamAM DhoraDI kheALI saLagAvI pANInI thALImAM mUkavI. (2) AMkhanA jhAMkA utAravA] aMcaLA huM. [sa, anna-> prA. aMcama-] sADInA pAlava. (2) khesa, pacheDI, dupaTTo. (3) khAvA ke sAdhunA jhabhaeN, (4) bALakAne oDhADavAne bhAtIgaLa rUmAla aMcI (agnI) jue 'aMcaI.'[. bakavI (rU. pra.) ramatamAM jiMdR pakaDavI. (3) acI karavI, kaca karavI, virodha karave] aMcA (ceA) puM. TapAlanA kAgaLa nAkhavAnI peTI. (2) [asatya rastA uparanA mukAma aMcAI (aceAi) strI. aMcI (ra) vi. jUThuM, khATuM, aMcALA e aMcaLA.' aMja (aya) strI. utAvaLa, jhaDapa _2010_04 aMjalibaMdhana aMjaSNu-khA(-mahA)varuM (ajaNa-bAvaDuM) vi. saM. annana +jue gu. 'khAvaDuM,'] AMkheA aMjAI gaIhAya evuM nyagra, maMjhAtuM 174 aMjana (annana) [x.] na. AMjavAnI kriyA. (2) AMjavA mATenuM dhI ke telanImeza pADI emAM kapUra caNakabAba vagere sAthe ghImAM taiyAra karavAmAM AvatA snigdha padArtha, kAjaLa, maiza. (3) surame. (4) puM, e nAmanA eka parvata. nIlagira, (saMjJA.). (5) na. [a, puM.] e nAmanuM eka moTuM jhADa nizAnI aMjana-giri (a-jana) puM. [saM.] nIlagiri nAmanA dakSiNa bhAratanA parvata. (saMjJA.) (2) paMjAbamAM Avele sulemAna parvata. (saMjJA.) [guTI aMjana-guTI (a-jana-) srI. [saM] AMkha AMjavAnI davAnI aMjana-rekhA (anjana) strI. [saM.] kAjaLanI DhArI-dhATanI [jevA kALA raMganuM aMjana-vaNuM (ajana) puM. [saM.] kALAza, (2)vi. AMjaNanA aMjanavidyA (ajjana) srI. [saM.] AMkhamAM AMjavAthI pRthvI mAMheneA khajAnA najare paDe evA siddhAMjananI kahevAtI kAlpanika vidyA aMjana-zalAkA (a-jana-) . [saM.] AMjavAnI saLI. (2) mUrtinI sthApanA karatAM pahelAM maMtra bhaNI emAM karAtuM prANanuM ArepaNa, mUrtimAM mukAtuM caitanya. (3) (lA.) kAmaNagArI nArI, meAha lagADanArI zrI [(saMjJA.) aMjanA (ajanA) sI. [saM.] hanumAnanI mAtA, aMjanI. aMjanAdri (a-janAdri) pu. jiA saM. akhana + atri.] jue 'aMjana-giri.' [mAMnA hanumAna vAnara aMjanA-putra, aMjanA-suta (ajanA") puM. [saM.] rAmAyaNaaMjanikA (a.janikA) strI. [saM.] AMjaNa rAkhavAnI DabI. (2) eka jAtanI garoDI (kALA raMganI) aMjanI (ajanI) strI. [saM, annanA] jae 'aMjanA'. aMjanI-gItana. [+saM.] eka prakAranA 1616-16 + 10 mAtrAeOA eka chaMda. (piM.) [aMjanA-putra'. aMjanI-putra, aMjanI-suta (anjanI-) puM. [ + saM.] jue aMjanApacAra (ajjane-) puM. [saM. majjana + upacAra] dukhatI AMkhamAM davA AMjavAnI prakriyA ke sAravAra aMjali(Li) skrI. [saM., puM.] e hatheLI bhegI karIkaravAmAM AvatA pAtrAkAra, kheAkhA, peza. (ra) kheAbAmAM samAya teTalI vastu pANI phUla vagere. (3) (lA.)mRtAmAne uddezI ApavAmAM AvatuM jaLa. (4) mRtAtmAne uddezI guNa-cApananAM vacana aMjali-karma (a-jali-) na. [saM.] mRtAtmAne uddezI mAnasahita karavAmAM AvatuM jalapradAna-guNakhyApana vagere aMjali-gata (a-jali-) vi. [saM.] khAkhAmAM raheluM aMjali-pUra (-a-jali.) vi. [saM. + jue pUranuM'.] kheAkhAmAM samAya teTaluM, kheAkhe! bharIne thAya teTaluM aMjali-baddha (ajali-) vi. [saM.] be hAtha joDIne raheluM, joDelI hatheLIovALuM [praNAma karavAnI kriyA aMjali-baMdhana (ajali-mbandhana) na. [saM.] be hAtha joDI
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMjavAziyuM 175 aMDa aMjavAziyuM e "aMjavAsiyuM." [tejomayatA aTasi(zi)(aSTa-) vi. [ - gu. "yuM" pratyaya] vera aMjavAsa chuM. [ja e "ajavALuM."] ajavALuM, prakAza, levAnI vRttivALuM, kinanA khera aMjavAsavuM sa. kri. [juo aMjavAsa',nA. dhA.] prakAzita aMTA (aSTA) zrI. sUtara ke rezamanI AMTI. (2) aphINa ke karavuM, vATa-diveTa saLagAvavI, dIvo pragaTAva bhAMganI meTI goLI. (3) daDo, laTe. (4) meTI keDI, aMjavAsi(-zi)yuM na. [ja "aMjavAsa' + gu. "iyuM' ta.ka.] keDe. (5) rAkha. (6) biliyarDa nAmanI aMgrejI ramata. ajavALuM AvavA mATe chAparAmAM ke bhIMtamAM rAkheluM bAkuM (7) biliyarDanI ramatamAMnI hAthIdAMtanI daDI aMjavALavuM juo "ajavALavuM.' aMTA-keDI (aSTA-kaDI) strI. [+juo "kAMDI'.] (lA.) aMjavALI jao ajavALI." ['ajavALuM." Dhorane gaLAthI paga sudhI bAMdhavAmAM AvatuM deraDuM aMjavALuM na. [sa. sa-> prA. hanuma-] jao aMTAghara (aTA- na. [ + juo "dhara".] biliyarDanI ramata aMjasa (ajasa) vi. [saM.] sIdhuM, saraLa ramavAne oraDe [jamIna upara hoya tevuM, vAMsAbhera aMjasa (ajasa) puM. ahaMkAra, abhimAna, garSa aMTA-cIta (aTA) vi. [+ juo bacIta'.] (lA.) pITha aMjaLa (ajaLa) na. [saM. anna-nna] (lA.) dANA-pANInuM aMTA-baMdhu (aSTA-badhu) puM. [ + saM. vanya- > prA. vadhumanirmANa, annajaLa, rajaka. [ UThavuM (rU.pra.) leNAdevI pUrI >apa.313 nuM laghurUpa] jugAra ramavAmAM vaparAtI aTavAnI thaI javI. (2) rahetA hoIe te pradezamAMthI dila vinA keADI, dANiyo anya pradezamAM javAnuM thayuM. 0 mUkavuM (rU.pra.) bharavAnI aMTAvavuM, aMTANuM (aSTA) ja "AMTavuM mAM. aNIe pahoMcavuM, chellA zvAsa levA] aMTI (aSTI) strI. sUtara ke rezama vagerenI lachI, derAnI aMjaLapANI (ajaLa-) na, ba.va. [+ juo "pANI'. AMTI, ATalI. (2) eka hAthanI eka bIjI para caDelI ahIM "jaLanI sAthe punarukti, rUDhithI.] (lA.) juo be AMgaLI. (3) AMgaLIo vaccenI khAlI jagyA. (4) upara "aMjaLa'. [0 UDavA (rU.pra.) leNAdeNI pUrI thaI keDa para vALavAmAM AvatI dhotiyAnI gAMTha. (5) dero vIMTavAnuM javI. (2) vRtti mATe anya pradezamAM jaI rahevuM. 0 hAthamAM rIla, phALake. (6) kAnanI bUTamAM paheravAnuM eka ghareNuM, (rU.pra) nasIbane adhIna] baTiyuM. [0 karavI (u.pra.) kapaTathI koInI cIja laI levI. aMjali (ajaLi) jAo "aMjali." 0 mAravI (rU.pra.) jugAramAM AMgaLIo vacce keDI saMaMjAma (annAma) chuM. [.] chevaTa, aMta. (2) (lA.) tADavI. (2) tolamAM evuM jAya ema trAjavuM jhAlavuM. (3) pariNAma, phaLa, natIje. (3) (lA.) duHkha, saMtApa bIjAnI vastu e jae nahi ema laI levI] aMjAmaNa (annAmasya), NI strI. [e "AMjavuM' aMTIvALa (be) jue "aMTevALa'. + "Ama""AmaNa' kupra.] (lA.) mehamAM aMjAI aMTIvALavuM sakri. jio "aMTIvALa'.-nA. dhA.] AMTIe javApaNuM, bhUrakI caDAvavuM, haDaphaTamAM levuM, AMTI mArI gacavavuM aMjAvavuM, aMjAvuM (ajA) jue "AMja'mAM. aMkevALavuM a.kra. [juo "aMkevALa'.-nA. dhA.] aTavAvuM, AMjita (ajita) vi. [saM.] AjeluM ke aMjAyeluM guMcavAvuM. (2) jatAM AvatAM kaIne page athaDAvuM, haDaphaTamAM aMjI (aga-jI) strI. daLavAnuM yaMtra, ghaMTI AvavuM, Thesa caDavuM aMjIra (a.jI2) na. [pha.] eka prakAranA mevAnuM jhADa aTe(-TI)vALa (-4), -nI strI, (lA) AMTI, haDapheTa, naDatara, (umarAnA prakAranuM). (2) aMjIranA jhADanuM lIluM ke sUkaveluM aDacaNa. (2) hera dotAM pAchalA page bAMdhavAmAM AvatA nejhaNAnI AMTI. (3) nejhaNuM. [- caha(8)vuM (-) aMjIriyuM (accha) vi. [+gu. "yuM' ta..] aMjIranA (rU.pra.) haDaphaTamAM AvavuM. (2) nakAmuM vacce athaDAvuM-kuTAvuM]. jevA raMganuM ke aMjIra jevuM jhAMkhA melA lAla raMganuM. (2) aMTo (aTTa) muM. lakheTe enA jevA raMganAM keLAMnI eka jAtanuM aMTAla-dAsa (aTela-) puM. [e "aMTeLa' + saM.] (lA.) aMjIrI (anDarI) strI. [+gu. "I' ta.pra.] aMjIranuM jhADa sthiratA ke bhA vinAne mANasa, aNabharosApAtra mANasa, aMjumane (aja) na. phi.] maMDaLa, samAja, (2) sabhA, (bharUca) (na.mA.) samiti aMToLa (aLa) vi. ghasAIne taLavAnA kAmamAMthI nIkaLI aMjumane islAma (a ) strI. [+ phA, "i' + ara.] gayeluM nakAmuM (teluM). (2) (lA.) bhArabeja vagaranuM. (3) islAma dharmAonI maMDaLI jyAM tyAM aTavAtuM, 2khaDAu, bekAra. (4) mUrkha, abhaNa aMTa jue "AMTa', [0 nuM rAMTa karavuM (rU. pra.) kAMInuM kAMI aTALa-kATaluM (aSToLa-) na. [+juo 'kATaluM'.] vizvAsa karI nAkhavuM, samajhayA vagaranuM kAma karavuM]. na rakhAya tevuM khoTuM teluM. (2) ghATaghUTa vinAnuM kATaluM aMTavANa (-zya) strI. [juo aMTavAvuM' + gu. "aNa" ku.pra.] -teluM. (4) (lA) bharese rAkhI na zakAya tevuM mANasa. (5) dorImAM paga bharAI javAthI gabaDI paDavApaNuM, AMTI. (2) manamAnatuM eTale saMtoSakAraka na karI zakanAruM vacamAM athaDAyA karatI vastu aMTo (apTeLo) 5. AMTIorIo prasarAvate aMTaziyuM (aTa) ja "aMTasiyuM'. [dumanAI pavana, vaMToLiyA aMTasa (asTasa) puM, strI, vera levAnI vRtti, kina, aMha (a) na. [sa, puM, na] IDuM, be. (2) guhyAMganI 2010_04
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMDaka 176 aMta-kaDI goLIvALe mAMsa-piMDa, vRSaNa, li. (3) kulanuM garbhAzaya, aMDa-zepha (aDa-) . [.] vRSaNa sUjI javAne roga (4) devAlayanA zikhara upara zobhA mATe Amalaka upara aMsAriNI (aNDa-[saM.] kIDAnA prANI-vargamAM IMDAM mUkavA caDAvavAmAM AvatA paththarane ke dhAtune kaLaza. (5) (lA.) mATenI indriya laMbagoLa AkRti, (6) (lA.) brahmAMDa, vizva, lokamaMDaLa aMDaLa (aNDaLa) vi, vagara mahenatanuM. (2) (lA.) harAmanuM aMka (aNDaka) na. [saM] nAnuM IMDuM. (2) vRSaNa aMdI-gaMDhaLa (aDaLa-gaDaLa) vi. elaphela. (2) kharuMkhoTuM. aM-kaTAha (aDa-) na. siM, puM, na.] DAnuM kecaluM. (2) (3) DhaMgadhaDA vinAnuM (lA) brahmAMDanuM kocaluM, samagra brahmAMDa aMge pu. halakI jAtanuM eka ghAsa aMkavaca (aDa) na. [saM.] IDa uparanuM DhAMkaNa aMhAkAra (aDDA-) paM., aMTAkRti (aDA) zrI. [saM. mAru aMkeza(-) (aDDa-) pR. [saM.] vRSaNanI kathaLI. (2) + mAjhA, cAta] IDAnA jevo AkAra. (2) vi. IMDAnA strInuM ja jemAM pedA thAya che te piMDa, aMDAzaya, strI aMDa, jevA AkAranuM, laMbagoLa [paSTama, kharuM-khoTuM evarI'. (2) phaLa uparanI chAla. (3) (lA,) brahmAMDa aMtA-baMtA (aDDA-gaDDA) kri.vi. ADuM avaLuM, aSTamaaMkeza(--vAhinI (aDa- strI. [saM. strI, aMDamAMthI gabha- aMDAgAra (aDA-) na. [sa. an3 + prakAra] nAnAM jatuomAM zayamAM raja laI janArI naLI, "klopiyana Tayuba' udarane cheDe naLInA AkArane avayava, "vijhiTara' aMka-ja, -jAta (aDa-) vi. [saM] IMDAmAMthI janmeluM (pakSI aMTAluM na. [sa. maue dvArA] mAdhyuM. (2) vi. IMDAMvALuM mAchaluM, sApa, garoLI vagere) naLI aMdAvasthA (aDDA) zrI. [saM. mae+ avasthA] IMDArUpa aMdaranalikA, aMka-nalI(-LI) ( 3) strI. [saM.] vRSaNanI hovAnI prathama sthiti aMpuTa (aDa-) che. [saM.] IMDAnuM keTaluM aMTAzaya (aDA-) na. [saM. ae + mArAtha, pR.] vIryajatu rahI aMtasava (a7-) 5. siM.] IDAM prasavavAnI kriyA paripakava thAya te strI ke mAdAnA zarIrane bhAga, strI-aMDa aMTha-baMta (aDa-baDa) vi. [baMDane dvirbhAva; ravA.] prajana aMdAjhma (aDA) . [saM. maha8 + maramaI] jhINA jhINA vinAnuM, nakAmuM, vyartha. (2) na. saMbaMdha vagaranI vAta, rajakaNenI AsapAsa lagabhaga goLAkAra gaTTArUpamAM baMdhAyelo bakavATa. (3) kharAba zabda, gALa [aMDaja eka jAtane cUnAnA paththara, "elAiTa'. (bha.vi.) aMbhava (anDa- li. [saM.] IMDAmAMthI utpana thanAruM, aMDinI (ahiDanI) strI. [saM.] strInA guhya bhAgane eka aMka-bhitti (aDa- strI. [saM.] IMDAnI aMdaranI dIvAla rega, nikaMda aM-mArga (a7-) . [] garbhAzayanI dareka bAju para aMthiAvavuM sa. kri. saM. mae dvArA nA.dhA.] ] baLadane jaladI rahelI ane emAM strIraja laI janArI naLI, "viDakuTa hAMkavA mATe enA vRSaNa pakaDI DacakAravuM [pATo aMhayuga (aDa-) na. [saM] beu vRSaNanuM joDakuM aMDiyuM na. [grA.) piDAMne caDAvavAnI jokhaMDanI gALa paTTo, aMDara- (acchara) [e., samAsamAM pUrva pada) nIcenuM, ochuM aMDI (-aDI) strI. eraMDAnuM jhADa aMDara-eka-jhara (anDara-) pR., na. [aM.] chabI pADatI aMDI (aDDI) strI. ecI, aNacI, kaca vakhate kaeNmerAnI takatIne jarUrI karatAM A prakAza Apa- aMdara (aDe-) na. [saM. ane + 32] strI ke mAdAnA vAnI kriyA rajamAM rahelAM chotpAdaka jaMtu jemAM vikase che tevI aMDaragrAuM, aMdara-brAuna (aNaDara-grAunDa) vi. [aM.) bIjakezamAMnI baMdha kathaLI, "eNviseka' jamInanA aMdaranA paDamAM raheluM. (2) sarakArI guno karyA aMLa (aNaDeLa) chuM. saM. mAnyo] hiMDoLe. (2) vi. pachI gupta vAsamAM rahenAra (AropI) hiMDoLAnI jema DelatuM, hIMcakatuM aMdara-grejyueTa (aDara-) vi. [a]mahAzALAnA abhyAsamAM aMDaLa-maMDaLa (aNDaLa-gaDoLa) vi. [grA.] ADuM jhUlatuM snAtaka kakSA sudhI na pahoMceluM [ chI levAyelI rakama aMDeALavuM sa. kri. [saM. bAndoDha > prA. maMtro] (lA.) aMtara-cArja (anDara-) 5. [e.] levAvI joiye te karatAM oLaMgavuM, ulaMdhI javuM, vaLeTI javuM, ThekI pAra javuM aMgresa (aDa-) puM. [saM.] IDA mAMhene rasa, jaradI. (2) aMta (anta) chuM. [saM] cheDe, Akhara, samApita, paripUrNatA. vRSaNamAM bharAtuM pANI [sahAyaka saciva, upasaciva (2) avadhi, hada, sImA, maryAdA. (3) pariNAma, phaLa, aMDara-sekreTarI (aSThara- . [e.] sacivanA hAtha nIcenA natIje. (4) maraNa, meta. (5) pralaya, nAza. [0 kADhave, aM-vardhana (aDa) na, [saM.] vadharAvaLane roga ke jemAM vele, laI nA(-nAMkha (rU.pra.) eka ne eka vAta para vRSaNamAM pANI yA meda bharAtAM e meTAM thAya che. maMDyA rahevuM. (2) saMtApavuM, duHkha devuM. 0 kADhI na(-nAMkha aMDavAI strI. [saM. aTTa dvArA.] aMDavRddhi (rU.pra) thakavI devuM. (2) saMtApavuM] aM-vAha (aDDa-) na. [saM., muM] IMDAM sahIsalAmatIthI laI aMtaka (antaka) pR. [saM.] mRtyune deva, yamarAja, (2) kALa javA mATenuM majabUta taLiyAvALuM vALAnuM nAnuM pAMjaruM aMtaka-ulaMghana (ataka-ulana na. [saM.] maraNane oLaMgIaM-vAhaka (aDa-) vi. [sa.] vIrya laI janAruM vaTAvI javAnI kriyA aThavAha-nalikA, avAha-nalI(-LI), aMDavAhinI aMta-kaDI (anta-) strI. [+]. "kaDI' padanI] eka jaNa (aDa-) strI. [saM.] vIrya laI janArI naLI padyanI eka kaDI bole pachI bIja e kaDInA chellA aMDavRddhi (aDa-) strI. [saM.] juo "aMDa-vardhana'. varNathI zarU thatI navI kaDI bole e prakAranI ramata 2010_04
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMta-kara aMta-kara (anta-) vi. [saM.] nAza karanAruM, aMta-kartA aMta-karAra (anta-) puM. [+ ara.] mRtyu vakhatanI kabUlAta ke jukhAnI, DAiMga-Deklerezana' aMta-kartA (anta-) vi. [saM., puM.], aMta-kAraka (anta-) vi. [saM.], aMtakArI (anta) vi. [saM., puM.] juo 'aMtakara'. aMta-kAla(-La) (anta-) puM. [saM.] AkharanA samaya, chevaTane vakhata. (2) mRtyu, meAta, maraNa. (3) pralayakALa aMtakALiyuM (anta-) vi. [ + gu. 'iyuM' 7. pra,] mRtyunA samayane lagatuM, meAta vakhate kAma AvanAruM aMtakALiyA (anta-) vi., puM. [A 'aMta-kALiyuM.'] aMtakALa vakhate maDaDhA sAthe bAMdhavAmAM AvatA lADu. (2) (lA.) 16 [raheluM aMtagata (anta-) vi. [x.] cheDe pahoMceluM, aMtabhAgamAM aMta-gati (anta-) strI. [sa.] maraNa, mAta aMta-ghaDI (anta-) strI. [+ jae 'ghaDI'.] maraNanI chellI paLa aMtataH (antataH) kri.vi. [saM.] Akhare, chevaTe, pariNAme aMtategavA (anta-) kri. vi.saM., antata: + gavA, saMdhithI] chelle jaIne, pariNAme aMtar (antar) avyaya. [saM.] aMdara. (gu. mAM ekale nathI vaparAtA, paraMtu 'aMdarane artha batAvavA tatsama samAsanA Adi pada tarIke Ave che; dA. ta. aMtaragni' aMtaraMga' 'aMtaHkaraNa'; vaLI gu. mAM gu. zabdo pUrve AvA kacit 'aMtara'- evuM rUpa paNa le che. dA.ta. aMtara-jakA<-gAta)' vagere.) aMdaranuM, AMtarika aMtara+ (antara) na. [saM.] aMdarane bhAga. (2) hRdaya, citta, mana. (3) kaiAI paNa e padArthI vaccenA gALA, aMtarAla, avakAza. (4) khAMceA. (5) taka, mekA, (6) taphAvata. (7) anyatA, bIjApaNuM. (8) judApaNuM, dAI. [.khAlavuM (rU. pra.) hRdayanI vAta kahevI. 0paDavuM (rU.pra.)be padArthoM vacce cheDhuM paDavuM. (2) manamAM judAI AvavI. bhAMgavuM (3.ma.) kAI paNa e padAryAM vaccenI ADaca dUra karavI, najIka thAya ema karavuM. rAkhavuM (rU.pra.) judAI gaNavI, mana mukI vAta na karavI] aMtara jue attara'. aMtara-gata (antara-) vi. [saM.] manamAM raheluM aMtara-gati (antara-) srI. [saM.] hRdayamAM rahelA bhAva aMtara-gaLa (antara-) strI. [saM. annana jue. gaLavuM'.] vRSaNamAM AMtaraDuM UtaravAthI cA pANI bharAvAthI ke bIjA kAI kAraNathI enI vRddhi, vadharAvaLa. (2) sAraNagAMTha aMtara-gALA puM. [jue aMtara.' + 'gALe.'] vaccene vakhata, vacagALA [ agni, jaTharAgni aMtaragni (anta-) puM. [ saM. antar + agni ] jaheranA aMtara-chAla (antara-) strI, [jue.rsa, mantara + 'chAla.' ] jhADanI uparanI chAlanI nIcenuM paDa, aMdaranI kumaLI chAla aMtara-jakA(--gA)ta (antara-) zrI. [ saM. mantara + 'jakA(-gA)ta"] dezanI aMdara AvatA mAla upara levAtuM dANa aMtarajAmI (antara-) puM. [saM. antarthAmI, a. taddabhava] jue 'aMtaryAmI'. bha. kA.-12 _2010_04 aMtara-vAsA aMtara-nala (antara-jAphsa) strI, kasarata karavAnI lAkaDI, (2) malakustImAM vaparAtI lAkaDI aMtara-jeSThI (antara) puM. [jue' aMtara + seM. jyeSThI dvArA] eka jAtanA UtaratI kakSAnA mahala aMtara-jJa (antara-) vi. [saM.] mananI vAta jANanAruM. (2) bheda samajhavAnI zaktivALuM. (3) kAI paNa be sthaLeA ke padArtho vaccenuM cheTApaNuM keTaluM che enI samajha dharAvanAruM aMtaratama (antara-) vi. [sa, azvajJama ] UMDAmAM UMDA bhAgamAM raheluM. (2) taddana najIkanuM 177 aMtaratama (antara) puM. pANImAM Ugate| e nAmanA dheALAM kalA eka cheADa, baDAlI, kumudratI aMtara-tara (antara-) vi. rsa, antaratara] vadhAre aMdaranuM aMtara-darzaka (antara-) vi. [saM.] kAI paNa e sthaLe vaccenuM cheTApaNuM batAvanAruM (nizAna vagere) aMtarandAjha (--jhatha ) strI. [ saM. antara'e 'dAjha'.] aMdarane gussA, mamAMne krodha aMtara-dhAna, aMtara-byAna (antara) vi. [saM. antardhAna ] tireAdhAna pAmeluM, alepa thaI gayeluM, dekhAtuM baMdha thaI gayeluM aMtara-paTa puM. [saM.] paDA, caka, ADuM rAkheluM kapaDuM. (ra) (lA.) bheda, judAI [ aMdaranuM AvaraNa aMtara-pa4 na. [saM. attara + jae 'paDa'.] aMdaranuM paDa, aMtarapavuM (antara-) akri. saM. mantar dvArA] aMtardhAna thavuM, dekhAtuM baMdha thaI javuM aMtara-paMthI (antara-pathI) puM. [saM. manta -ca > aMtarapaMtha + gu. 'I` ' ta.pra.] (mArgamAM vacce AvelA) vaTemArgu, musAphara aMtara-mApaka (antara-) vi. [saM.] vaccene! gALA ke gheTApaNuM mApanAruM (yaMtra) aMtara-meLa (antara-) puM, siM, antar + jue meLa.'] aMtaHkaraNanA meLApa, manameLa [ paNuM, aMtardhAnA aMtara-laya (antara) puM. [saM. mantara+va] dekhAtuM baMdha thavAaMtaravayava (antarava-) puM. [ + saM. antar + mava] aMdaranA avayava, aMdaranuM aMga aMtaravalAkana (antara1-) na. [saM. antar + avajona] mananI aMdaranA gudeSa jovAnI kriyA, aMtardraSTi, AtmanirIkSaNa [ sAo aMtaravA puM. [saM. catra vAta] AMtaraDAnA vAyu, AMtaraDAMne aMtara-vAcaka (antara-) vi. saM.] be gALA vaccenA dUrapaNAnA khyAla ApatuM, dUratA batAvanAruM aMtara-vAsa (antara-vAsya) zrI. [saM. antar+vAlak] zrAddha sarAvatI vakhate khabhA upara nAkhavAmAM AvatuM vastra aMtara-vAsaOM(antara vAsya) strI, utAvaLe khAtAMpItAM zvAsanaLImAM javApaNuM, unALa, aMtarAsa aMtaravAsiyuM (attara-) na. [jue aMtaravAsaO' + gu, iyuM' ta.pra.] zrAddha sarAvatI vakhate khabhA upara nAkhavAmAM AvatuM vastra aMtara-vAseA (antara-) . [saM. mantara + vAsapna. dvArA] vivAha vagere zubha kAmamAM gaNapati vagerenuM pUjana karatI veLA pAghaDInA cheDA kADhI Doke nAkhavAnI kriyA
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMtara-vela 178 aMtarjakA(-gAjIta aMtara-vela (antara vaya) sI. jhADa upara thatI pILI ane derA jevI pAtaLI vila, amarelI aMtarazAsa) (ya -zya) strI o "aMtarAza." aMtara-sI (anaMtara) 5. [ja e "aMtara" "sIvavuM' + gu. "eka..] sIvelA kapaDAne baMdhabesatuM karavA mATe aMdarathI dero bharavAnI kriyA [ peTApaNuM batAvanAruM aMtarasUcaka che. [saM.] baMne sthAne ke padArtho vaccenuM aMtaraMga (attara ) vi. (saM. mattA + ma] aMdara raheluM, manamAM raheluM. (2) khuba najIkanuM, AmIya, pitAnuM. (3) lA.) vizvAsu [ karelI parIkSA, AMtarika tapAsaNI aMtaraMga-parIkSaNa (attara-) na. [.] UMDANamAM UtarIne aMtaraMgasabhA (antara) strI. [saM.] khAnagI masalata calAvanArI sabhA, maMtrimaMDaLa, kebineTa' aMtaraMgI (ata2phagI) vi. [sa., pR.] aMdaranuM, (2) (lA.) dilejana, dhaNuM vahAluM aMtarasa (antaraca) jue "aMtarAza'. aMtarAI zrI. [saM. attara + gu. AI' ta.pra.] chaTApaNuM, ja dApaNuM, bhinnatA. (2) lA. aDacaNa, vipna. (3) arvizvAsa aMtarAkAza (antarA) na. [saM. matara + mAjhArA DuM, na.] hadayanuM pilANa (2) eka jAtane sUkSma vAyu, "Ithara'. aMtarAgAra (atarA-) na.si. akhtara + mAra ] dharane aMdarano bhAga aMtarAni 5. [saM. mantara + aa] (lA.manamAM thatI bhAre ciMtA [ aMdaranuM DhAMkaNa aMtarAchAdana (antarA-) na. [sa. antara + mAna ] aMtarAtmA (antarA) . [saM. tara + mAtmA] dehamAM rahele jIva, jIvAtmA. (2) AMtarika mana, aMtaHkaraNa, "kaeNzi - cansa' (me. ka.) aMtarAmaNa (-zya) sI. [ie "AMtaravuM' + gu. "AmaNa" ka. pra.] aDacaNa, viSNa, dakhala, harakata. (2) rokANa, aTakAyata. (3) (lA.) verAyeluM hovApaNuM aMtarAya (antarAya) 5. [saM.] aDacaNa, ADakhIlI, viM. (2) aMtara, peTApaNuM. (3) bheda, taphAvata aMtarAya-bhUta (antarAya vi. [saM.] aDacaNarUpa thayeluM aMtarAthI (antarAyI) vi. si., ] aDacaNarUpa thanAruM, ADe AvatuM, vipna-kartA aMtarArAma (antarA) vi. [sa. antara + mArAma] aMdara ane aMdara khuza thatuM, AtmAmAM AnaMda lenAruM, aAtmArAma aMtarAla (anta-rAla) na. [saM.] kaI paNa be padArtho varace gALe, vacagALe, vacamAMnI jagyA. (2) AkAza, aMtarikSa, avakAza aMtarAlika (antarA-) vi. [saM.] eka bhinna jAti ke kuLa aMtarAvaraNa (antarA-) na. [saM. matta + mAvaLa] aMdaranuM DhAMkaNa, aMtarAchAdana aMtarAvavuM, aMtaravuM e "AMtaravuM'mAM. [ bhAgamAM vaLeluM aMtarAvRtta (atarA) vi. [saM. attara + mA-vatta] aMdaranA aMtara(-rAM) (sa) (-, sya) strI. [saM. matara + arA uparathI gu.) annanaLIne badale zvAsanaLImAM anAja ke pravAhIne javuM e, unALa, aMtarasa aMtari-rI)kSa (anta- na. [saM.] AkAza, gagana, Abha aMtari(-2)kSa-gamana (ata) na. [saM.] AkAza-gamana aMtari(ra)kSa-patha, aMtari(-rI)kSamArge (ata-) puM. [.] AkAza-mArga [joI zakatA nathI tevI te te duniyA aMtari(-rI)kSa-lAka (anta-) puM. [] AkAzamAM ApaNe aMtarita-rI)kha (anta-) na. [saM. antarikSa] aMtarikSa aMtarita (anata.) ki.vi. [sa.] aMdara gayeluM, aMdara raheluM. (2) pAveluM, guma kareluM aMtariyALa (anta-) ji. vi. [saM. attarA] keI sthAna najIka na hoya tevA virAna bhAgamAM, kayAMka vacamAM adhavaca aMtariMdriya (antariMdriya) strI. [e. attara + driva na.] aMdaranI indriya [vilaMba, vAra, moDuM aMtarI (atarI) strI. [saM. mantara + gu. "I' ta.ka.] aMtarIkSa (asta) ja "aMtarikSa." aMtarIkSa-gamana (ata-) jue "aMtarikSa-gamana.' aMtarIkSa-patha, aMtarIkSamArga (anta) jue aMtarikSa-patha' -"aMtarikSamArga." aMtarIkSa-laka (anta) jue "aMtarikSa-laka.' aMtarIkha (atarIkha) jue "aMtariMkha." aMtarIya (ata) vi. saM.1 aMdaranuM, bhItaranuM. (2) na. zarIranA nIcenA bhAganuM vastra, dhetiyuM [thayeluM, adazya aMtara (anta-) vi. [saM. attara, gu. "G" ta...] dekhAtuM baMdha aMtare (ataro) 5. [saM. mantara > prA. aMtarama-] dhruvapadanA traNa bhAgamAMne bIjo bhAga, AMtara, dhavapada pachInI ka. (saMgIta.) lAgaNIbharyo bela aMtaregAra (antare-) 5. [sa attara + sAra] hRdayane aMtarganA (anta-) vi. [saM.] gaNatarImAM levAnI kriyA, samAveza, karavAnI kriyA. aMtargata (anta-) vi. [saM.] aMdara samAyeluM, mAdheluM, mAMhenuM, aMdaranuM, "InTIriyara'. (2) manamAM raheluM, hRdayamAMnuM. (3) chupAyeluM gupta, (4) dekhAtuM baMdha thayeluM. (5) (lA.) pitAnuM. (6) na. hRdaya, mana aMtargati (ata) strI. [saM.] aMdaranA bhAgamAMnuM gamana. (2) (lA.) cittavRtti, dhAraNA, murAda aMtargarbha (anta-) [sa.] AMtarika garbha, gara, (2) vi. aMdara garbha eTale savavALuM kAMI hoya tevuM. (3) be jIvavALuM aMtargahA (ata) strI. siM] guphAne aMdaranA bhAga aMtargaDha (anaMta-) vi. [saM.] chupAyeluM, chAnuM. (2) manamAM UMDe UMDe raheluM aMtagRha (ata) na. [sa puM, na.] gharano aMdarano bhAga aMtarmuhagata (ata) vi. [saM.) dharanA aMdaranA bhAgamAM gayeluM ke raheluM aMtagaeNla(--La) (anna-5 vi. [saM] sapATInI aMdaranA bhAgamAM goLa khADAvALuM, "kaMTeva' aMtarjaka(-gA)ta (ata-) zrI. [sa. rAtara + jue AjakA(-gA)ta.'] dezamAM utpanna thatA mAla uparano vero, 2010_04
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMtajaMgata aMtara-jagAta, eNkasAijha' aMtarjagata na. [saM. "nAt] (lA.) ahaMbhAva, Igo' aMtarrAna (anta-) na. [saM.] AMtarika dRSTi, (2) gUDha jJAna. (3) kAThA-samajha aMtarnAna-vAda puM. [saM] hetu ke kAraNa jANyA vinA thatA jJAnane mata-siddhAMta, aMta:prajJAvAda, ' inTayuzanijhama' (a.ka.) aMtarrAnavAdI (anta-) vi. [saM., puM.] aMtarjhAnavAdamAM mAnanAruM, aMta:prajJAvAdI, 'inTayuzanisTa' aMtarrAnI (anta-) [saM., puM.] gUDha jJAna dharAvanAruM, AtmajJAnI. (2) haiyA-ukelavALuM aMtaryAti (ata-) strI. [saM. kanvar+yotikna.] AMtarika prakAza, AtmaprakAza. (2) brahmateja, brahmaneA prakAza. (3) AtmajJAna aMtarvelana (anta-) na. [saM.] AMtarika paritApa, ciMtA aMtardezaka (ata-) vi. [saM.] AvaraNa nIcenA padArthAne khatAvanAruM (ekasa-re) (gA.mA.) aMtardarzana (anta-) na. [saM.] Atma-nirIkSaNa, AtmAvalokana, Atma-jJAna, inTrApekzana'(na. bhA.), aMtardeSTi, 'inTAna'. (ra) peAtAnA guNadeASAne khyAla aMtardazI (ata-) vi. [saM., puM.] aMtaHkaraNamAM STi karanAruM, AtmAmAM draSTi rAkhIne raheluM aMtardazA (anta-) zrI. [saM.] eka grahanI mahAdazAmAM AvatI bInna grahonI TUMkI vacagALAnI dazA. (Eaa.) aMtardahana (anta-) na., aMtardAha (anta-) puM. [saM.] (lA.) 19 AMtarika baLatarA, mAnasika paritApa kaeNziyansa' aMta pa puM, [sa.] (lA.) AMtarika dRSTi,aMtardazaeNna, [nIca haiyAvALuM aMtarduSTa (anta-) vi. [saM.] aMdakhAne duSTatAthI bhareluM, aMtardaSTi (anta-) srI. [saM.] jae 'aMtardezana'. aMtardeza (anta) puM. [saM.] aMdaranA bhAga aMtardezIya (anta-) vi. [saM.] dezanA aMdaranA bhAgane lagatuM, ilaeNnDa' aMtath ti (anta-) srI. [saM.] Atma-prakAza aMtardvAra (anta-) na. [saM.] makAnamamAMne khAnagI daravAje, gupta dvAra aMtardhAna (anta-) na. [saM.] adRzya thaI javuM e, aMtarhita thavAnI kriyA, tirAdhAna [avAja aMtardrani (ata) puM. [saM.] aMdara avAja, AtmAne aMtarnaMgara (ata-) na. [saM.] gaDhanI aMdaranuM zahera aMtarnATaka (anta-) na. [saM.] nATakanI aMdaranuM nATaka aMtarnAda (anta-) puM. [saM.] aMtarAtmAnA avAja aMtarbAhya (anta-) vi., kri.vi. [saM.] sarvatra raheluM aMtargAdha (anta-) puM. [saM.] AMtarika samajha, AtmajJAna, AtmAnI oLakha [AnimArga, garbhAzaya aMtarbhaga (anta-) na. [saM.] strInI prajanana-iMdriyanI aMdarane aMtarvAMgASTha (anta) puM. [+saM. mo] bhageASThanI nIce zleSma tvacAnA banelA eka nAnA avayava 2010_04 aMtarvaheNa aMtarbhaya (anta-) puM. [saM., na.] aMdarane bhaya aMtarbhAga (anta-) puM. [saM.] aMdarane bhAga, AMtarika pradeza aMtarbhAva (anta-) puM. [saM.] samAveza, samAsa, (2) adazya thavuM e, tirodhAna. (3) mananI lAgaNI. (4) AMtarika bhAva-prema aMtarbhAva-prerita (anta-) vi. [saM.] AMtarika sphuraNAmAMthI preraNA pAmeluM, imeAzanala' aMtarbhuja (anta-) puM. [saM] ApelA e khUNA e ja bAjune be cheDe AvelA hAya evI bAju. (ga.) aMtabhUta (anta-) vi. [saM.] aMdara raheluM, samAyeluM. (2) tiradhAna pAmeluM. (3) gupta, chAnuM. (4) aMtaHkaraNa sAthe saMbaMdha dharAvatuM, AtmalakSI prakAranuM, 'sabjekaTiva' (ra.ma.), (pa) khIjAmAM maLI gayeluM aMtarbha -pradeza (anta-) puM. [saM.] dezanI aMdaranA bhAgamAM AvelA pradeza, pIThami, 'hinTalaeNnDa' aMtarbheda (anta-) puM. [saM.] AMtarika virodha. (ra) bhItarane jANI levApaNuM aMtarbhediyuM (anta-) vi. [+gu. iyu' ta.pra.], aMtarbhedI (anta) vi. [rsa, puM.. aMdaranA bheda jANI jAya tevuM. (2) hRdayabhedaka, haiyAne AdhAta ApanAruM. (3) vizvAsa dhAtI aMtarbhedu (ata-) vi. [+ jue bhedavuM' + gu. 'u' kR.pra,] aMdaranI chUpI vAta jANanAruM, aMdarakhAnethI phATaphUTa paDAvanAruM aMtarrarma (anta-) puM. [saM.degrman na.] zarIranI aMdaraneA sukremaLa bhAga. (2) AMtarika rahasya-vAta vigere aMtarmala(-La) (anta-) puM. [saM., ] aMdaraneA mela kAma dha aMtarmukha (anta-) vi. [saM.] cittanI vRttie jenI AtmAparamAtmA tarapha vaLelI che tevuM. (ra) (lA.) Astika aMtarmukhatA (ata-) strI. [saM.] aMtarmukhapaNuM. (2) (lA.) AstikatA aMtaryamana (anta-) na. [saM.] AMtarika saMyama, maneAnigraha aMtaryAmI (anta-) vi., puM., [saM.,puM.] prANImAtranA hRdayamAM rahela paramAtmA, sAkSIta AtmA. (vedAMta.) aMta-rasa (antar ) puM. [saM., saMdhi vinAnuM rUpa] dANAdAra aMDarasa, eDeplejhama' aMtaipikA (ata-) zrI. [x.] kavitA ke padyamAM varNInI evI racanA karavAmAM Ave ke je jude jude sthaLe AvIne emAMthI arthavALA zabda ke vAkaya upasAvI Ape. (kAvya.) aMtarlIna (anta-) vi. [saM.] AtmA vize lIna thaIne raheluM. (2) DUbeluM aMtaryaMtI (anta-) vi. [saM, puM.] aMdaranA bhAgamAM rahenAruM aMtarvAdhiSNu (anta-) vi. [saM.] aMdara ane aMdarathI navuM ane navuM vikAsa sAdhatuM rahe tevuM aMtaryaMntu (anta-) na. [saM.] matrapiMDa banAvanAra padArthanA e vibhAgeAmAMne eka, meDayularI maoNTara' aMtarvastra (anta-) na. [saM.] aMdaranuM vastra, kapaDA nIce paheravAnuM kaparuM, anDara-vera' aMtarvaheNa (antava :Na) na. [saM. antara + jue 'vaheNa.']
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMtaNI 80 aMtala jamIna nIcenA bhAgamAM cAlate pravAha, bhUgarbhIya pravAha aMtaravAsa (anya) jeo "aMtaHzvAsa.' aMtarvANa (anta-) strI. [] haiyAnA UMDANamAMthI nIkaLa- aMtastatva (ata) na. [saM. ma7 + taravuM, saMdhithI] to bela [raheThANa-bhAga vastumAM raheluM guDha tava, rahasya, sArA aMtarvAsa (anaMta) . saM.] makAnanI aMdarane khAnagI aMtastama' (anta-) vi. [sa. atara + tana, saMdhithI] cheka aMtarvAhaka (anta-) vi. [saM., aMtarvAhI (anta-) vi. aMdara raheluM UMDAmAM UMDuM [ aMdhAruM, ghora ajJAna [sa,.] aMdaranA bhAgamAM vahenAruM [vikRti aMtastama' (anta) na. [saM.mattara + , saMdhithI] aMdaranuM aMtarvikAra (ata) 5. [saM.] aMdarane vikAra, mAnasika aMtastala(La) (anta-) na. [. mAtA + tajI, saMdhithI] - aMtavirodha (ata-) 5. [saM.] AMtarika vidhi. (2) vada- cheka nIcenuM taLiyuM vAghAta, "keDikazana' aMtastApa (anta-) paM. [sa, antara tA, saMdheithIAvaaMtavRtta (anta-) vi. [saM.] aMtargoLa. (2) na. badhI riMka paritApa, manane prabaLa ucATa [rika satya bAjue aDe evI rIte deravAmAM AveluM vartuLa. (3) aMtatva (ata-) na. [sa, attara + 3, saMdhithI] AMtakhAnagI samAcAra aMtacvacA (ata) strI. [sa. atara karavuM, saMdhithI] aMtarvatti (anta- strI. [saM.] AMtarika valaNa. (2) mAna- cAmaDInI nIcenI cAmaDI. (2) aMtarachAla sika bhAvanA [pIDA, mane vyathA aMtarsa (anta) jue aMtaHsava." aMtarvedanA (ata-) . [saM.] AMtarika pIDA, hRdayanI aMtasaravA-(anta-) e "aMta:sattvA." aMtarvedha (ata-) 5. [sa.] makAnamAM bAranI sAme bAra aMtassalila (ana-) ja e aMtaH salila.' ke bArI yA gekhale mUkavAmAM Ave emAM aMdaranAM bAra aMtasukha (ata-) jue "aMtaHsukha." bArI-gokhalo nAnAM hoya chatAM badhAMnuM madhyabiMdumAM hovuM aMtastha (anta) ja e aMtaHstha." joIe e na hoya to enAthI thato devuM. (sthA.) aMtasthala(La) (anta-) e "aMtaHsthala(-La). aMtara (ata-) na. [saM. mantara + jue "vara'.] AMtarika aMtasthita (anta) ja "aMtaHsthita.' zatrutA, aMtarvara [ aMtarI aMtasthiti (ata) ja "aMtaHsthiti." aMtarI (anya) vi. [ + gu. "I' ta.pra.] aMdarano zatru, aMtakuraNa, aNu (ata-) e "aMta phuraNA,-NA." aMtagaeNra na. [saM] jAo "aMtarvera'. aMtati (ata-) e "aMtaHsaphurti. aMtarI vi. [saM., pR.] juo "aMtarverI'. [pIDA aMtaHstrAva (anta-) jue "aMta Ava.' aMtarthathA (anta) strI. [saM] AMtarika pIDA, mAnasika aMtaHstrAvI (ata-) jao aMtaH AvI." aMtarthavasthA (anta-) . [saM.] aMdarakhAne karavAmAM aMtarUpa (asta) ja e aMtaHsvarUpa." AvelI goThavaNa, AMtarika goThavaNa aMta-hIna (ata-) vi. [.] cheDA vinAnuM aMtaryavahAra (ata-) paM. [sa.] khAnagI levaDadevaDa aMtaHkaraNa (anta-) na. [sa, mattA>mataH + saM.] aMtara, aMtaryAdhi (anta-) puM. [4] AMtarika roga, DubAu rAga hRdaya, mana. cita. (2) citta-taMtra, kaMziyasa aMtaNa (anta- . [.] zarIranI aMdara jakhama. (2) aMtaHkaraNa-prerita (antaH-) vi. [saM.] cittamAM ubhI thayelI | (lA.) hRdayane ghA, marmaprahAra preraNAthI thayeluM tahaMta (asta) vi. [saM.] tirahita, araya thayeluM aMtaHkaraNa-zuddhi (ataH-) . siM.1 citta-zuddhi aMtadaya (anta- na. [saM.] hRdayanuM aMdaranuM paDa, hRdayAMtara aMtaHkaraNukyAsa (ata:) 5. [+. ayyAra] aMtaHkaraNane paTa, eDe-kArDiyama' AtmA gaNavAnuM ajJAna aMtara (ata-) na. si.] cheDe-nAza hovApaNuM aMtaHkalaha (antaH-) pR. [saM. matara > mantaH + saM.] aMta-vela-LA) (ana-) strI, aMta-samaya (ata-) 5. AMtarika jhaghaDe, aMdara aMdara jhaghaDe [sa.] mRtyune samaya, Akhara ghaDI aMtaHkuTila (asta) vi. [sa, attara > manta: + saM.] aMtalu (anta-) na. [saM. attara + vadhu, saMdhithI] AMta- aMdarathI vAMkI prakRtinuM, kapaTI, prapaMcI rika daSTi, jJAna-cakSu aMtaHkendra (ataHkendra) na. [saM. matara > mataH + saM.] vartuLa aMtakti (anta) ja "aMtaHzakti." AkRtinI aMdara pUrepUruM AvI rahetuM hoya ane e aMtazatru (asta) "aMtaHzatru." AkRtinI badhI bAjune aMdarathI aDatuM hoya tevA vartuLanuM aMtarzarIra (anna- juo "aMtaHzarIra.' madhyabiMdu, "Ina-senTara'. (ga.) aMtazalya (anta- e "aMtaHzakya." aMtarANa (antaH-) paM. [sa, attara + ataH +{.] koI paNa aMtarazAstA (anta-) e "aMtaHzAstA AkRtinI be bAja vacce khUNe, "inTarnala eMgala'. aMtazuddhi (anta-) e "aMtaHzuddhi." (ga) (2) be samAMtara lITIone kApatAM tyAM tyAM paDato aMtAka (anna- juo "aMtaH zeka." aMdarane te te khUNe. (ga.) [gusso aMtazeSa (anta-) jao aMtaHzeSa." aMtaHkepa (antaH- puM. [saM. matara > maMtaH + saM.] aMdaranA aMtauca (anta) ja e aMtaHzauca.' aMtaHddha vi. [sa attara > ma7: + saM.] manamAM khUba ja 2010_04
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMtaHkSAla gusse thayeluM aMtaHkSebha (antaH-) puM. [saM. antar> antaH + rsa.] mAnasika khaLabhaLATa, citta-kSeAbha. (2) lAgaNInA Avega, mananA tanamanATa, imezana' aMtaHkheH (antaH-) puM. [saM. mata > antaH + saM.] mAnasika khinnatA, saMtApa, zeka 181 aMtaHpAta (antaH-) puM. [saM. attara > antaH + saM.] zabdasiddhimAM saMdhi thatAM vacce vadhArAnA varNanA praveza (jemake 'sam + kAra'nuM 'saMskAra' thatAM ''nA...] aMtaHpAtI (antaH-) vi. [saM., puM.] vacce AvI rahenAruM aMtaHpura (antaH-) na. [saM. mattara > masaH + saM.] rANIvAsa, raNavAsa, janAnA, janAnakhAnuM aMtaHpurAjyakSa (ataH-) [+saM. adhyakSa ] aMtaHpuranA ceAkIdArone mukhI, kaMcukI, janAnakhAnAneA kheAje aMtaH-purikA (anta:-) zrI. [saM. mantar>= anta: + saM.] aMtaHpuranI rANI. (2) aMtaHpuranI dAsI, vaDAraNa aMtaHpuruSa (antaH-) strI. [saM. manta anta: + saM.] aMtarAtmA, konziyasa' maphta manta: + saM.] a'taHprakAza (antaH-) vuM. [saM, aMdaranuM teja, AtmAnuM baLa aMtaH-prajJA (ataH-)puM. saM. mantar> prata: + saM.] AMtara-preraNA, aMtardraSTi, 'inTayUzana' aMtaHprajJA-vAda (ataH-) puM. [saM.] jue 'aMtarrAnavAda', aMtaHprajJAvAdI (antaH-) vi. [saM. huM.] jue 'aMtaryAMnarvAdI' (u. ke.) aMtaHpratIti (antaH-) zrI. [saM. antar anta: + saM.] aMtaranI khAtarI, mananI pIja [aMdaranA bhAga aMtaHpradeza (antaH-) puM. [saM. Rttara > matA: + saM.] aMtaHpramANa (antaH-) na. [saM. antar>= anta: + saM.] maLa vastunI aMdarathI ja maLI AvatA purAvA, AMtarika sAbitI aMtaHpravAha (ataH-) puM. [saM. matta zran: + saM. ] jamInanI sapATI nIcenA pANInuM satata cAlu rahetuM vaheNa aMtaHpraviSTa (ata-) vi. [saM. matar > anta: + saM.] aMdara pesI gayeluM, aMdara ghusI gayeluM aMtaHpravRtti-prerita (anta:-) vi. saM. antar> anta: + saM. + saM.] AMtarika hilacAlathI prerAyeluM aMtaHpraveza (antaH-) puM. [saM. mantara > manta: + saM.] dAkhala thavAnI kriyA aMtaHpravezI (antaH-) vi. saM., vuM.] vacce dAkhala thaI rahenAruM [hRdayamAM sArI rIte khuza khuza aMtaHprasanna (antaH-) vi.saM. mantar>= mata: + saM.] aMtaHprasana-tA (antaH-) strI. [saM.] hRdayanI khuzakhuzAlI aMta:preraNA (antaH-) zrI. [saM. masa> anta: + saM] AMtarika preraNA, aMdaranI sUjha, sahaja buddhi aMta:prerita (ata:-) vi.saM. mantar> tta: + saM.] AMtarika rIte preraNA pAmeluM ke sajheluM aMtaHzakti (antaH-) zrI. [saM. mantara > mantaH ane _2010_04 aMtaHstrAva antara + saM.] aMdaranI tAkAta, mULabhUta zakti aMtaH-zatru (antaH-) puM. [saM. antar > maTM; ane antarA +saM.] kAma krodha vagere aMdaranA cha zatruomAMnA te te pratyeka aMtaHzarIra (ataH-) na. [saM.manta r antaH ane antaro + saM.] sthULa zarIramAM raheluM sUkSma zarIra, liMga zarIra aMtaHzaya (antaH-) na. [saM. mantar>=mantaH ane antarA + saM.] aMdaranA bhAgamAM lAgeluM marmavacana aMtaHzAstA (antaH-) puM. [saM. mantara > mataH ane antarI + saM.] aMdara tumAM sattA bhogavatA paramAtmA, paramezvara aMtaHzuddhi (anta:-) strI. puM. [saM. antar>= anta: ane antarI + saM.] aMtaHkaraNanI pavitratA, cittanI svacchatA aMtaHzeka (antaH-) puM. [saM. antar> antaH ane antarA +saM] aMdaranI zaiAcanA, AMtarika prabaLa kheda aMtaHzeAdha (antaH-) puM. [saM. mantara > antaH ane antaza +saM.] ciMtA, phikara aMtaHzauca (antaH-) na. [saM. antar > antaH ane mantaza +saM.] AMtarika-mAnasika pavitratA aMtaHzvAsa (antaH-) puM. [saM. antar>=mantaH ane antaze + saM.] zarIranI aMdaranA bhAgamAM cAlatA vAyu aMtaHsattva (antaH-) vi.saM. antar> ataH ane antar + saM.] AMtarika tAkAtavALuM aMtaHsavA (antaH-) vi., strI. [saM. antar > antaH ane antaN + saM.] zarIramAM garbha dhAraNa kareleA che tevI strI, garbhavatI. (ra) gAbhaNI (pazunI mAdA) aMtaHsalila (antaH-) vi.saM. mantar > antaH ane antajJa + saM.] jamInanI sapATI nIce pANIvALuM aMta:sukha (antaH-) na. [saM. antar > antaH ane antasa +saM.] AMtarika sukha aMtaHstha (antaH-) vi. saM. antar > antaH ane annakSa +saM.] aMdara raheluM (2) dezanI aMdaranuM, 'sivila' (ma.sa.). (3) svara ane vyaMjana vacce AvI rahela ardhasvara (prIla 1 var.) (nyA.) aMtaHsthala(-La) (antaH-) na. [saM. antar >ntaH ane antata + saM.] aMdaranuM sthAna, mAMdhaleA bhAga aMtaHsthita (antaH-) vi. [saM. mantar > mantaH ane ajJakSa + saM.] aMdara raheluM. (2) AMtarikane lagatuM, 'sabjeka Tiva' aMtaHsthiti (antaH-) zrI. saM. mantar> mantaH ane atala + saM.] aMdara hovuM e, aMdara rahevuM e aMtaHsphuraNa (antaH-) na., raNA strI., [ saM. antar > antaH ane atRkSa + saM.] AMtarika preraNA, inTarzana' (6.khA.) aMtaHsphUrti (antaH-) strI, saM. antarntaH ane antatU + saM.] aMdarane saLavaLATa aMtaH-strAva (antaH-) puM. [saM. antar + saM.] zarIranA aMdaranA jharavApaNuM anna > ta ane bhAgamAM rasa ke pravAhInuM
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMtaHstrAvI aMtaH-strAvI (antaH-) vi. saM. mantar > anta; ane annak + saM., puM.] aMdaranA bhAgamAM jharanAruM aMtaH-svarUpa (antaH-) na. [saM. antar >= manta: ane annak + saM.] AMtarika svarUpa, aMdaranI sthiti aMtAvasthA (antAva-) zrI. [saM. anta + avasthA] AkharanI dazA, mRtyu-samayanI sthiti aMtima (antima) vi. [saM.] chelluM, AkharanuM, cheDAnuM. (ra) chellA nirNaya tarIke AveluM. (3) na. pariNAma. (4) marelA pAchaLa karavAmAM AvatA chevaTanA vidhi aMtimatA (antima-) strI. [saM.] aMtima heAvApaNuM aMtimavAdI (antima) vi. [saM., puM.] uddAma valaNa dharAvanAruM, 'esTromisTa' aMtiyuM vi. [saM. anti6-> prA. aMtithya-] (lA.) atyaMta leAbhathI jyAM tyAM valakhAM mAratuM. (ra) chelle pATale jaI ne beTheluM. (3) akarAMtiyuM. [-yAM karavAM (. pra.) prANanI darakAra karyA vinA sAhasanAM kAma karavAM. (ra) kAyarapaNAthI chaNakA nAkhavA. "zuM lAgavuM (rU. pra.) koI paNa vastu pAchaLa satata maMDayA rahevuM. (2) nAzanI paravA vinA maraNiyA thaI matsyA rahevuM] aMtiyA puM. [ja aMtiyuM.'] aMtaka, mRtyudeva. (2) eka yamadUta. [.mANasa (rU. pra.) ati leAbhI atyAkAMkSI mANasa] zikSaNa lenAra, ziSya aMtevAsI (ate-) vi., puM. [saM., puM.]gurunI pAse rahI aMtedAtta (anta-) vi. [saM. anta + uddAtta] je zabdamAM chellI zruti-chellA akSara (syllable) upara sAMgItika svarabhAra (pitch accent) rahele che teve (zabda)-tevuM (48). (0211.) [chevaTanuM, chelluM, AkharanuM aMtya (antya-) vi. [saM,] aMte AveluM raheluM, aMtima, aMtya-RNu (antya-) na. [saM., saMdhi vinA] RSi-devapitRemAMnA chellA pitRonuM saMtAna uparanuM RNa, pitR RNa aMtya-karma (anya-) na., aMtya-kriyA (antya-) strI. [saM.] maDadAne karavAmAM AvatuM dana ke agnidAha. (ra) maDadAne dATavAnI ke agnidAha karavAnI veLAe karavAmAM Avate dhArmika vidhi, aMtima aMtya-gamana (antya-) na. [saM.] zreSThe varNanA strI ke puruSane UtaratI varNanA puruSa ke strI sAthenA anaitika saMbaMdha aMtya-ja (anya) vi. [saM.] hiMduomAM tadna UtaratA gaNAtA varNamAM janmeluM, tadna pachAta 'harijana' kahevAtI kAmanuM [chelle avatAra aMtya-janma (anya-) puM. [+saM., puM., na.] chellA janma, aMtya-janmA (antya-) vi., puM. [saM.] aMtyaja puruSa aMtyaja-vADA (antyaja-) [+ e 'vADA.'], aMtyaja vAsa (anya-) puM. [saM.] harijanavAsa aMtyaja-zAla(-LA) (ayaja) zrI. [saM.] harijana bALakonI zALA-nizALa aMtyaja-sparze (antya-) puM. [saM.] harijanene aDakavApaNuM, AbhaDacheTa na gaNavApaNuM 182 _2010_04 aMtyAama aMtya-jAta (anya-) vi. [sa.] e 'aMtya', aMtya-jAti, -tIya (antya-) vi. [saM.] aMtyaja-harijananI jJAtinuM aMtyAzrama (anya) puM. [ saM. manthana + Azrama ] harijanAnAM bALakone Azraya temaja zikSaNa ApanArI saMsthA aMtyajetara (anya-) vi. [saM.zraena + sara] aMtyajaharijana sivAyanuM, savarNa [janAnI unnatinuM kArya aMtyanneddhAra (anya) puM. [ saM. masjIna + udghArI ] hariaMtya-dhana, aMtya-pada (anya) na. [saM.] caya eTale vadhatA jatA mUlyavALI saMkhyAnI zreDhI ke uttara zreDhInuM chevaTanuM pada ke AMkaDA. (1.) aMtya-prAsa (anya) jue 'aMtyAnuprAsa,' aMtya-kula-jyA (anya) zrI. [saM.] grahanA maMdalanA meTAmAM meTA mUlyanI jyA. (jye|.) aMtya-madhya-guNAttara (antya-) puM., na. [saM.] pahelI ane traujI saMkhyAnA guNAkAra bIjInA varganI kharAkhara hoya te traNa saMkhyAneA krama pramANe Ave teve guNAttara (jemake 3 : 6 : : 6 : 12) (ga.) aMtyamadhyagu@Attara vibhAga (anya-)puM [saM.] sIdhI lITInA evA be bhAga ke e lITI ane enA nAnA bhAgathI banelA kATakhUNa catuSkANa mATA bhAga uparanA ceArasanI barAbara thAya evI paristhiti, mIDiMcala sekzana.' (ga.) aMtya-maMgala (antya-maGgala) na. [saM.] kAnya nATaka vagerene aMte karavAmAM AvatuM maMgala, bharata-vAkaya aMtya-maMDana (anya-maNDana) na. [saM.] dIkSA letAM pahelAM ke mRtyunI pahelAM srI ke puruSane karavAmAM AvatA zaNagAra aMtya-yamaka anya-) puM. [sa.] jue aMtyAnuprAsa,' aMtyayuga (anya) puM. [saM.] chelleA yuga, kaLiyuga aMtya-ceAni (anya-) strI. [saM.] iMphleA janma, kle avatAra. (2) vi. harijana jJAtimAM janmeluM aMtya-lepa (anya-) puM, [saM.] zabdanA chelA varNanuM UDI javApaNuM, chellA varNanA ke akSaranA lepa. (nyA.) aMtya-vaNuM (atya-) puM. [saM.] zabda ke padane cheDe Avele varNa. (2) aMtyanI jJAti kiDInI ramata aMtyAkSara (antyA-) puM. [saM. aNNa + akSar na.] chelI zruti, (syllable). (2) chellA varNa aMtyAkSarI, -rIya (antyA) vi. [+ seM. akSIya] jemAM zabdanA chellA akSara tarapha hAya te prakAranA (kaiAza vagere) aMtyAkSarIra (anya-) srI. [ + gu. I ' ta.pra.] aMtaaMtyAnu-prAsa (anya) puM. [saM, anya + anuprAsa] aAka ke kaDInAM caraNeAnA cheDAnA varNAnuM maLatApaNuM, prAsa. (kAvya.) aMtyAvasthA, -sthiti (antyA-) zrI. [ saM. an + avasthA, -sthiti] AkharanI sthiti, chevaTanI dazA. (2) vRddhAvasthA, ghaDapaNa. (3) maraNanI sthiti aMtyAzrama (antyA-) puM. [saM. antya + Azrama ] vaidika paripATInA sAmAjika mALakhAnI cAra avasthAomAMnI chellI avasthA, saMnyAsa, saMnyastAzrama akSara| puM., dhyAna deravAnuM
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ atyAzramI 183 aMdeha atyAzramI (atyA-) vi., pR. [sa. puM.] saMnyAsI aMtrAvarodha (annA-) 5. [+ rsa, avaro] AMtaraDAmAM maLanI aMtyAhuti (atyA-) , [ saM. aratha + mAMdufa] yajJamAM thatI aTakAyata aApavAmAM AvatI chellI Ahuti. (2) agnihotrInI aMgrAmarI (annA) sI. [+ saM. maramaro] AMtaraDAmAM uttara kriyA vakhate dehasaMskAra karavAnA chellA homa. (3) baMdhAte paththara jevo gaThTho, "enTareliya' (lA.) marelAMnI dahanakriyA ke daphanakriyA aMtrAsaNa (annA) na. juo "aMtarAza." aMtyAMka (anyA DuM) 5. [ saM, aratha + ma ] chelle AMkaDe, aMtrAMTavRddhi (annAhaDa) strI. [. batra + ane + vRddhi) chelI saMkhyA. (2) trirAzimAM trIju pada, (ga) sAraNagAMTha. (2) vadharAvaLa aMtyAMtra (anyA--) na. [ saM. mahA + aa] meTA aMgiyuM na. (saM. maMtra + gu. IyuM ta. pra.] AMtaraDuM. AMtaraDAnI zarUAta thAya tyAMsudhInA nAnA AMtaraDAne niyAmAM Aga lAgavI (u.pra.) bahu bhUkhyA thaI javuM] nIcalo 2 bhAga aMtrI (anno) strI, (saM.anna + "I' strIpratyaya] AMtaraDuM aMtyeSTi (aSTi ) strI, [ saM. yamaratha + ] maDadAne maMtrI (annI) strI. eka oSadhi-vanaspati aMtima saMskAra, dahanakriyA ke daphanakriyA (2) hiMdu vidhi aMdara (ada2) ki. vi. [phA.1 mAMhenI bAja, mAMhe. (2) pramANe maraNottara zraddhAdi badhI kriyA, aMtima vacce. (3) hada oLaMge nahi ema, sImA ke mudata pUrI aMtyeSTikarma (a ) na., aMtyeSTi-kriyA (a -) thatAM pahelAM strI. [saM] juo 'aMtyeSTi." aMdarakhAne,-0thI (anDara-) kri.vi. [+juo khA" + aMtI-paMtI (atI-patI) strI, jhADa hoya tyAM ramAtI + gu. 'e' sA. vi. . + "thI' pAM. vi. ne anuga; mAtra chokarAonI eka ramata, patA-sugAmaNI gu. prAga.] chupI rIte, chAnemAne(2) (lA.) paDadA pAchaLa, aMtra' (atra) na. [saM.] AMtaraDuM gupta rIte. (3) aMdara aMdara, pitatAmAM, khAnagImAM aMtraka (atraka) na. [saM.] AMtaraDAMnA rasamAM rahelA eka aMdara java, aMdara 5. siM. gha] e nAmanA eka jAtane rAsAyaNika padArtha [jALuM, AMtaraDAMnI gaMthaNa vRkSanAM bI, kaDAnA jhADanAM bI aMtra.jAla(La) (anya strI. [ + saM. nATa na.] AtaraDAMnuM aMdara-nuM ve. [ja e "aMdara' + gu. 'nuM' che. vi. nA arthane aMtra-puracha (aMtra) na. [saM.] UMDuka athavA sIkamanI anuga] aMdara dAkhala karavAmAM AveluM, "iDara" aMdaranI ane nIcalI bAju para lAgelI cAra AMgaLa aMdara-aMdara (anDara-ada2) ki. vi. [+ ara. "va' + phA.] lAMbI pAtaLI naLI, UMDuka-puccha, eDisa" mAMhomAMhe, ekabIjAnI vacce, paraspara aMtra-pupikA (anna-) strI. [saM.] meTA AMtaraDAnI kinA- aMdAja (andAja) 5. phi. aMdAjha ] zumAra, Azare, rIne lAgelA carabInA lacakA, epenDAIsI epIoNisI" dhAraNA, aDasaTTo, 'esTimeTa' aMga-pezi(-zI) (anna- zrI. [saM.] AMtaraDAMnI karacaLa- aMdAja-adhikArI (anudAja- muM. [+saM.] aMdAjapatra taiyAra emAMnI pratyeka pizI [karacaLIomAMnI pezIne so karanAre sarakArI amaladAra aMtrapezi(zI)-pAka (atra) . [saM.] nAnA AMtaraDAnI aMdAja-kAra vi. [+saM. "kAra] aMdAja-zumAra kADhanAra aMtra-baMdhanI (anna-banadhanI) strI. [saM.] AMtaraDAMne temaja aMdAja-5dI (andAja-) zrI [ + ja e pI.] khetaramAM ene piSaNa ApatI raktavAhinIone enA sthAnamAM UbhA melanI kiMmatanI aTakaLa, pahAnIpatraka, pANIpatraka rAkhanAruM samadhAraNa pAradarzaka paDe, "mIsenTarI aMdAja-patra(03) (andAja-) na. [ + saM.] vArSika upajaaMtra-rasa (anna-) 5. [saM.] AMtaraDAmAM thato rasa kharcanA aDasaTTAnuM tAraNa, "bajeTa aMtra-rAga (anna-) 5. [saM.] AMtaraDAMne rega-vyAdhi aMdAjavuM (andAjavuM) sa, kri. [juo aMdAja,-nA. dhA.] aMtravidyA (atra- strI. [saM] AMtaraDAnuM varNana karatuM aMdAja kara, aDasaTTo karavo, dhAravuM. aMdAjAvuM (andAjA-) zAstra, "enTarolajI' karmaNi, kiM., aMdAjAvavuM (andAja) che. sakri. aMtra-vRddhi (anna-) zrI. [saM.] AMtaraDuM nIce UtarI Ava- aMdAjAvavuM, aMdAjAvuM (andAjA-) A aMdAjamAM. vAne rega, sAraNagAMTha, aMtaragaLa [paDa, periTeniyama aMdAja (andAjI) vi. [juo "aMdAja' + gu. "I' ta. pra.] aMtra-vepTana (astra- na. [saM] AMtaraDAne DhAMkanAruM pAtaLuM aMdAjathI nakkI kareluM, aDasaTTeluM, aMdAjeluM aMtra-zepha (anna-) paM. [saM.] AMtaraDAne se aMdAje (andAje) muM. [jue "aMdAja' + gu. "e" vArtha aMtra-saMkeca (anna-sakAca) puM. saM.] AMtaraDAM saMkecAI ta, pra.] aMdAja (2) (lA.) bIka, Dara. (3) vahema, zaMkA, saMdeha javAne roga aMdu (a6) zrI. strIne paganuM eka ghareNuM. (2) hAthakaDI. aMtra-strota (anna, . [+ srotam na.] AMtaraDAMnA vaccenA (3) beDI. (4) hAthIne page bAMdhavAnI sAMkaLa ane cheDenA bhAgamAM patharAyela meTI aMtrabaMdhananI vAhinInI aMdu(6) (anna-6)ka) strI. hAthIne page bAMdhavAnI sAMkaLa zAkhA [mALA aMdeza, ze (a ) 5. [phA. andIza] saMdeha, vahema, aMbAli(-lI) (annA-> strI. [ + saM. mari strIo AMtaraDAMnI zaMkA, saMzaya. (2) kalpanA, vicAra aMtrAvaraNa (annA-) na. [+ saM. mAvALa] saphara ane aMdeha (aha) | [phA. aMha] phikara, ciMtA, gamagInI, nimArgane judA pADanAruM paDa, basti raM ja. (2) darakAra, paravA 2010_04
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMdALavuM 184 aMdhArapaTa aMdeLavuM (a) sa. ki. [saM. cAndro] hIMcake nAkho, jhulAvavuM, hiMdALavuM. aMdaLAvuM (a) karmaNi, kri. aMdaLAvavuM (a ) pre., sa. ki. aMdaLAvavuM, aMdeLAvuM (a) jue "aMdaLamAM aMdarAdhAra, aMdAdhAra kri. vi. [sa. kadra +vArA strI., idra zrIkRSNane pajavavA bhAre varasAda varasAvyo hato e paurANika AkhyAyikAnA saMbaMdhe] (lA.) anarAdhAra, masaLadhAra, meTI dhAre varasatuM aMdha (apa) vi. [sa.] AMkhanI zaktio gumAvI che tevuM, AMkhe na dekhatuM, AMdhaLuM. (2) (lA.) azikSita, abhaNa. (3) kama-akkala, mUrkha. (4) unamata, matta. (5) gADha, ghATuM, ghera. () gAphela, a-sAvadha. (7) viveka-zunya. (8) na. e nAmanuM eka naraka, aMdha-tAmistra aMdha-anukaraNa (adha-) na. [saM, saMdhi vinA] AMdhaLuM anu- karaNa, AMdhaLI dekhAdekhI, sAruM narasuM jANyA vinAnI nakala karavI e aMdhaka (adhaka) vi. [saM.] AMdhaLuM. (2) jhAMkhuM, jhaLajhaLuM. (3) kuM. (4) puM. eka rAkSasa. (saMjJA.) (5) eka prAcIna yAdava. (saMjJA) (6) ene vaMra ke vaMzaja. (saMjJA.) aMdhakavRSNui (adhaka-) 5. [saM.] aMdhaka ane vRNi e nAmanA be yAdava rAjAo ane ene te te vaMzaja. (saMjJA) aMdhakAra (adha) muM. [saM] aMdhAruM. (2) aMdhApo, AMdha- LApaNuM. (3) (lA.) ajJAna, avidyA. (4) goTALe, avyavasthA. (5) kALapa, spAmatA, kALAzA, (6) aprasiDe. (7) nistejapaNuM aMdhakAra-grasta (adha) vi. saM.] aMdhakArathI gherAyeluM, aMdhakAramaya (adha-) vi. saM.] aMdhArAvALuM aMdhakArayuga (adha-) 5. [ ] itihAsakAlane evo gALo ke jemAM koI pravRtti thayelI jANavAmAM AvI na hoya. (2) (lA.) ajJAnane samaya aMdhakArAnta (adha) vi. [+saM. mAna] aMdhakArathI vIMTaLAyeluM eka prAcIna asura. (saMjJA.) madha-) paM. [saM. + anura] e nAmanA aMdha-kUpa (adha-) pR. [saM.] e nAmanuM eka naraka. (saMjJA.) aMdha-khoparI (ardha-) vi. saM. aN + juo khoparI'.] (lA.) dimAga vinAnuM, akkala vagaranuM, mUrkha AithI aMdha(abdhaDa)na. [sa, azva + gu. DesvArthe ta. pra.] tophAna, aMdha-tama (adha) vi. saM.1 kALAmAM kALuM, khUba ja kALuM aMdha-tamasa) (ardha-) na. [+saM. tamaH] e nAmanuM eka naraka. (saMjJA.) [paNuM. (2) (lA) ajJAna, mUrkhatA aMdha-tA (adha) strI, -tva (ardha-) na. [4] AMdhaLA- aMdha-tamistra (alpa) na. [saM.] e nAmanuM eka naraka, aMdhatama. (saMjJA.) [aMdhazraddhALu aMdha-STi (adha-> strI. (saM.] (lA) aMdhazraddhA. (2) vi. aMdha-dhaMdha (anya-dhandha) 5. [sa. 5 + jue "dhaMdha.] gADha aMdhakAra. (2) (lA.) gADha ajJAna. (3) vi. cakacUra, masta. (4) bebhAna, bedha aMdha-pa (anya) 5. [saM. 35 + ja "pacheDe'.] jenAthI aMdhArAmAM chUpuM rahevAya tevuM lugaDuM, aMdhArapacheDe aMdha-paraMparA (abdha-paramparA) zrI. [saM.] AMdhaLAonI mAphaka vicAra karyA vinA ekanI pAchaLa bIjAe cAlI nIkaLavuM cA anusaravuM e, AMdhaLI rUDhi, gADari pravAha aMdha-paMgu (a-dha-pagu) vi. [saM.] AMdhaLuM ne laMgaDuM aMdhapazu-nyAya (andha) muM. [saM.1 AMdhaLo lulAne pitAnA khabhA upara besADe-bhUle deravato jAya ane AMdhaLe cAhe jAya-e prakAranI paristhiti aMdhapUjaka (anya) vi. [sa] (lA.) vagara vicAryuM ke bheda samajhayA vinA amuka vastu ke bAbata ke matanAM vakhANa karanAra aMdha-pUjA (alpa- strI, siM] aMdhajakapaNuM, AMdhaLI bhakti aMdha-prathA (adha) strI. [saM.] vagara vicAryuM anusaravAmAM Avo rivAja, evI rIte zarU karavAmAM Avela nA rivAja aMdhaprAya (anya-) vi. [saM.] lagabhaga AMdhaLuM aMdha-bhakti (andha) strI. [saM.] samajha vagaranI bhakti, AMdhaLI bhakti [aMdhAruM thavuM, goraMbhAyuM aMdharAvuM a.kri. [o "aMdhAruM',-nA. dhA.] vAdaLAMne laI aMdha-vizvAsa (alpa- puM, aMdha-zraddhA (a-dha-) strI. [saM.] vicAra karyA vinA koI paNa upara bharose rAkha e aMdhazraddhA() (adha) vi. saM.] aMdhazraddhA rAkhanAruM aMdhahasti-nyAya (ardha-) puM. [saM] AMdhaLAoe hAthInAM judAM judAM aMgone sparza karI potapotAne lAgelA rUpane khyAla Ave-e prakAranA ekAMgI vicAra aMdhAI strI. pANImAM thatuM eka jAtanuM ghAsa aMdhAdhUnI, aMdhAdhUda(-dha-dhI) (adhA-) kI. [. ave dvArA] arAjakatA, aMdhera, avyavasthA, gerabaMdobasta, "eNnAka' (mana, 21), "Eesa aMdhApo (adhApa) puM. [saM. -> prA. aMdhAdhu- na.] AMdhaLApaNuM, dRSTino abhAva kALuM, kALuM dhaba aMdhAra-kALuM vi. [ja aMdhAruM'+ 'kALuM'. aMdhArA jevuM aMdhAra-5 muM. jio "aMdhAruM; saM.3, - 5. [ + juo "kuvo'.] aMdhAre ka. (2) (lA.) jemAM kAMI sujhe nahi tevo kaTa eTale gUMcavaNabharelo savAla aMdhAra-keTa kuM. [o "aMdhAruM' + keTa'.] (lA.) varasAdano goraMbhe, enAthI thatuM aMdhAruM. (2) aMdhArapacheDe aMdhAra-keTaDI (AdhAra) strI. e "aMdhAruM + koTaDI'.] aMdhArI koTaDI, aMdhArI eraDI. (2) (lA.) kedakhAnuM, (3) yaruM [jemAM ghaNuM aMdhAruM hoya tevuM ghara aMdhAra-khAnuM (adhAra-) na. jio "aMdhAruM' + 'khAnuM'.] aMdhAra-galI (adhAra-) strI. [jue "aMdhAruM' + galI.] aMdhArI galI ke zerI (jayAM aMdhAre kuTAvuM paDe, athaDAvuM paDe) aMdhArapacheDI (andhAra- strI, - . [ o "aMdhAruM' + "pacheDI'--pacheDe".] je oDhavAthI adazya rahevAya tevI kriyA. (2) gupta vAsamAM rahevuM e, [0 DI eDhavI, 0 che esTa, vaDe pahero (-paro) (ra.a.) gupta vAsamAM rahevuM, adazya thavuM. 0re oDhA (rU.pra.) sAmAne bhramamAM nAkhavuM] aMdhAra-paTa (adhAra-) paM. jio "aMdhAruM' + "paTa'.] sarvatra 2010_04
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMdhAra-pA ramata aMdhAruM prasarI jAya e rIte dIvA elavI nAkhavA e (AkAzayuddhathI-bAMbamArAthI khacavA) aMdhAra-paTe| (andhAra) puM."e 'aMdhAruM' + 'paTe'.] AMdhaLe pATA nAmanI AMkhe pATA bAMdhI ramavAnI eka [pacheDI, -DaoN.' aMdhAra-picheDI (andhAra-) strI., -DA puM. jue 'aMdhAraaMdhAra-mAyA (andhAra) srI. [jue 'aMdhAruM' + saM.] (lA.) jenAthI badhe aMdhAruM phelAI jAya teneA prapaMca aMdhAra-vaNuM. vi. [jue aMdhAruM' + saM. phLa + gu. 'F' ta.pra.] aMdhArA jevuM, kALuM aMdhAravuM (andhAravuM) .kri. [saM. madhavAra>=prA. aMdhArI, taddabhava nA. dhA.] vAdaLAMthI AkAza gherAvuM, dhanaghera aMdhAruM thavuM, gArabhAvuM aMdhAriyuM (andhA) vi. juie 'aMdhAruM' + gu. ta.pra.] aMdhakArathI bhareluM, aMdhAruM prasarI gayuM hoya aMdhArAvALuM. (2) na. cAMdramAsaneA kRSNapakSa, vide aMdhAriyuM-ajavALiyuM na. [+jue 'ajavALiyuM'.] rAte aMdhArA-ajavALAmAM ramavAmAM AvatI ramata 185 aMdhArI - (andhA-) zrI. [saM. mArA > prA.maMdhAgiA] (gheADA vagerene mATe) AMkha-DhAMkaNI, AMkhane! DAbale aMdhArIne (andhA-) strI, seAnInuM eka enTara aMdhAruM (adhAruM) vi. [saM. andhAra-> prA. aMdhAA] aMdhakArathI bhareluM, prakArAnA jyAM abhAva varatAya che tevuM. (2) na. aMdhakAra hoya tevI sthiti, aMdhakAra, timira. (3) (lA.) aMdhera, avyavasthA. (4) aprasiddhi (5) ajJAna. [rAmAM kuMTAvuM (3.pra.) vagara samajhaye khATA yatna karaveA, mAhitI vagara athaDAvuM. -rAmAM javuM (3.pra.) khabara na paDe evI sthiti thavI. -rAmAM rahevuM (-phaeNvuM) (rU.pra.) aprasiddha rahevuM. (ra) hakIkatathI ajANyA hAvuM. -rAmAM rAkhavuM (rU.pra.) pragaTa thavA na devuM. (2) hakIkatathI aNu rAkhavuM. rAM AvavAM (rU.pra.) tammara ke mUrchA jevI sthiti thavI. -rAM ulecavAM, ulecavuM (rU.pra.) .mithyA prayatna karavA, diamonds thavuM (rU.pra.) rAta paDavI. 0 ghera (rU.pra.) gADha aMdhakAra. * vaLavuM, vaLI javuM (rU.pra.) avyavasthA phelAvI. "re akkala vaheM cAvI (-vaeNHcavI) (rU.pra.) ayeAgyane meluM sthAna ApavuM. -re AAkhavuM (rU.pra.) ajJAnane lIdhe kheTe raste derAvuM. -re DAMga mAravI (6.pra.) aMdhArAmAM kuAMphAM mAravAM. (2) hetu vagara kAma karavuM, tAkayA vinA mAravuM. "re paNa gALa gaLyA .(-goLa-) .(rU.pra.) kharuM hoya te haMmezAM kharuM ja] .. aMdhA-lAkaDI (andhA-) strI. [jue 'aMdhuM' + 'lAkaDI'.] (lA.) AMdhaLAnI lAkaDInI jema nirAdhAranA AdhArarUpa vastu, apaMganA TakA _2010_04 'iyuM'aneyuM (annayuM) jae 'aneyuM'. tevuM, cAMdanI aMdhuM (andhu) vi. [saM. anyan-> prA. manya; hiM. andhA'] AMdhaLuM, AMkhamAM jovAnI zakti nathI tevuM. [-dhe bhUla (3.pra.) haiyADhuM, kamaakkala, makhuM] [AMdhaLuM aMdhUsa (andhesa) vi. saM. zraSa dvArA] (tucchakAramAM) aMdhera (andhera) na. [saM. anyatta ->prA. maMt-] (lA.) arAjakatA, avyavasthA, gerabaMdekhata, 'OMeNsa' (ma.na mahetA). (2) geravahIvaTa. (3) bhrama, ajJAna. [. kArakhAnuM (rU.pra.) avyavasthita kAmakAja, . khAtuM (rU.pra.) hisAbakitAba ane vyavahAramAM gakhaMDa] aMdherI1 (adherI) strI. [saM. anyattarA>prA. aMdha] jemAM aMdhera che tevI kAnika nagarI. (2) (lA.) jyAM aMdhAdhaMdhI pravarte che tevuM sthAna aMdherI na. [saM. ari-> prA. aMdharima-] muMbaI najIkanA aMdhakagiri pAsenuM e nAmanuM pUruM. (saMjJA.) aMdheATI (a.gheTI) strI. [saM, badhavadyiA> prA. aMdhataeNimA] AMkha baMdha karavAnA paDadA aMnA (anA) zrI. seAnuM gALavAnI nAnI aMgIThI aMnI (annI) strI. AyA, dAI, dhAva abaTa [AMpaDavuM'mAM, aMpaDhAvavuM, apaDhAvuM (zuddha anunAsika uccAraNa) jue aMpAyara (ampA) puM. [aM.] ramatamAM UThatA savAlene cukAdo ApanAra taTastha nirNAyaka [khaTAzavALuM, khATuM eMbara (-ambaTa) vi. [saM. zraoTh prA. Mca + gu. '' ta. pra.] aMbara (-ambara) na. [saM.] AkAza. (2) vastra, lUgaDuM. (3) eka ucca prakAranI kasabI chuTTAvALI rezamI sADI. (4) samudranI vhela nAmanI meTI mAchalIenAM AMtaraDAMmAM jAmatI kaThaNa rAkheDI raMganI-lIlAza paDatI ugra mIDI sugaMdhavALI kiMmatI vastu. (pa) (lA.) vAdaLuM. (6) e nAmanA phUM kAMtavAnA carakhA (nave| artha) aMbara-ketu (ambara) puM. [saM] sUrya. (2) caMdra. (3) dhUmaketu aMbara-cara vi. [saM.], aMbaracArI (akhkhara) vi. saM., puM.] AkAzamAM pharanAruM aMbara-maNi (ambara) puM. [saM.] AkAzanA maNirUpa sUrya aMbara-vihAra (ambara-) puM. [saM.] AkAza-vihAra . aMbaravihArI (ambara-) vi. [saM. huM.] AkAzamAM viharanAruM aMbarISa (ambha-) puM. [saM.] e nAmanA viSNubhakta eka prAcIna rAjA. (saMjJA.) [NAM pAna jevuM aMbavAI (amba) vi. juo 'AMbA' dvArA.] AMbAnAM aMbave (ambha-) puM. [saM, mAtra -> prA. zrema- dvArA +gu. 've' svArthe ta. pra.] AMbAnuM vRkSa aMbaSTha (-ambha-) puM. [saM.] (hiMdu dharmazAstro pramANe) brAhmaNathI vaizya srImAM utpanna thayele! putra. (2) mahAvata (hAthIne) aMbaLATa yuM. [4e 'AmaLavuM' + gu. ATa' rR.pra.]amaLATa, AmaLe, vaLa. (ra) peTamAM AvatI AMkaDI. (3) (lA.) maraTADa, huMpada, ahaMkAra aMbA (ambA) strI. [saM.] mAtA, mA, (2) pArvatI-durgA devInuM eka nAma, uttara gujarAtamAM ArAsaNamAM ane saurASTramAM giranAra uparanAM devamaMdironI adhiSThAtrI devI. (saMjJA.) [mAtA (mAnArthe) aMbAjI (ambAjI) na., a. va. [jue 'cha',] aMkhAaMbATa (ambATa) puM. [saM. ma, > prA, aMf + gu. 'A' ta.pra.] khATA padArthathI dAMtane thatI asara, khaTArAnI asara,
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMbADa 186 aMzagula aMbADa tejAba bane che: "kasaeNlika eNsiDa') [bhAga, paceTI aMbA jae upara "aMbATa." aMbe-bhe)I(ambo(me)I) strI, AMtaraDAne daMTI nIce aMbA puM, AMkhamAM AkarI davA nAkhyA pachI amuka aMDALuM vi. [jao aMboDe' + gu. "ALuM' ta. pra.] (lA.) vakhata sudhI pahoMcatI enI asara, enAthI caDato seje. abaDAnI jema AMTA laI gayelAM ziMgaDAMvALuM (pazu) (2) gaDagumaDa ke jakhamanI AsapAsa caDI jate seje, aMbe (-abeDe) 5. [, prA. mAmoDha ] mAthA tADa. [0 caha(8) (rU.pra.) sejAne tADa lAgavo] uparane strIne kezakalApa, viNI [prakAranuM gIta aMbA (akhADa) strI, eka jAtanuM jhADa aMbe (akheDe) 5. pha daDI pharatAM gAvAnuM eka aMbADiyuM (ambA-) na. chANAMne Dhagalo, maDhavo aLavuM sa. ke. [prA. maMtra dvArA] khaTAza AvI, khATuM aMbADiyuM (asmA-> saLagatuM lAkaDAnuM bAyaNe, UMbADiyuM banAvavuM aMbADI (ambADI) strI. eka jAtanI suzobhita raMgo- eLiyuM jue "AMbaLiyuM'. vALI vanaspati, "hAIbiskasa kebInasa' aMbha (abhya) na. [saM. emaNa ] pANI aMbADI (ambADI) strI. [ara. amArI-ImArI-ayyArI. aMbhA (abbA) ke.pra. [ravA.] gAya-vAcharaDAMone bhAMamAra' nAmanA vyakti vize UMTa upara besavA karelI bharavAne avAja beThaka. pAchaLathI-] hAthI upara besavA mATe karavAmAM AvatI abhAI (ame) ja e aMboI." lAkaDAnI beThaka [aMbADImAM beTheluM abhA-ja (ame) na. [4.] ja e "aMbu-ja'. aMbADI-nazIna (abaDI-) vi. [o "aMbADI' + pha.] aMbedhara (ammA-> 5. [saM.] magha. (2) na. vAdaLuM aMbA (abaDuM) na. [juo "aMbADe'.] aMbADA nAmanA saMbhadhi,nidhi,-rAzi (ame-) [saM] jue "aMbu-dhi'. choDanuM phaLa aMbheruha (abhe-) na. [saM.] juo aMbu-ja." aMba2 (akhADo) 5. (saM. mawAta50 phaLa ApanAra aMza (aMza) 5. [saM.1 bhAga, hisso. (2) vartelane eka choDa. (2) e nAmanI eka bhAjI 360 mo bhAga, hiMgrI'. (3) garamI mApavAno ekama, aMbAra chuM. [ara. ambAra--khADAmAM-ToDIo-pavAlI- "DigrI'. (4) apUrNA mAM lITI upara eka ke je lITI emAM rAkhavAmAM Avato anAja ne Dhagalo] (lA.) meTA nIcenA aMkane amuka bhAga batAve che.) (ga.) (5) vAdI Dhagale. (2) koThAra, bhaMDAra ja hovo joIe tevo graha nAmaka svara. (saMgIta.) aMbAvavuM, aMbAvuM e "AMbavuM'mAM. aMzaka (azaka) 5. [saM.] nAne bhAga, nAno hisse. aMbAvuM a.kri. [,masja>prA. maMtra uparathI nA. dhA. prA. (2) bhAgi, hissAdAra. (3) rAzicakrane 30 me bhAga, tatsama khaTAzathI dAMta vagerene khaTAza caDavAnI kriyA thavI. (ja.) (2) (lA.) bahu upayogathI DhIlA thaI javuM, ecAI javuM aMzataH (aMzataH) ki. vi. [.] kakaDe kakaDe, ghaDe thoDe aMbASTamI (akhA-) strI. [saM. sva + ag] pauSa bhAge. (2) kAMIka aMze, thoDe bhAge sudi AThama (e divase aMbAjInI jayaMtI manAya che tethI) aMza-bhAga (aza- vi. [saM. puM.] bhAga levAnA adhi aMbikA (abikA) strI. [saM.] aMbAmAtA. (saMjJA). (2) kAravALuM, hakadAra kururAja dhRtarASTranI mAtA. (saMjJA.) aMza-bhUta (aza-) vi. [saM.] bhAgarUpe raheluM aMbikeya (ambikeya) . [saM.] aMbA-pArvatIne putra-gaNeza aMzamAtra (aza-) vi. siM.] ghoDuM, leza, saheja ane kArtikeya. (saMjJA) (2) aMbikAne putra rAjA dhrutarASTra. aMza-rU5 (aza-) vi. [sa.] amuka aMza hoya tevuM (saMjJA.). aMza-rekhana (aMza-) na. [saM.] juo nIce aMzAkane. aMbu (-abu) na. [saM. pANI aMza-zreDhI (aza-) strI. [saM.] je rakamanAM game te traNa aMbu-ja (abuja) na. [saM.] (pANImAM jenI utpatti che te) anukrame AvatAM pado paikI pahelA ane trIjA padanuM guNekamaLa, padma (divase khIlatuM). (2) IndIvara (rAte khIlatuM). tara pahelA ane bIjAnA taphAvata tathA bIjA ane trIjAnA (3) khetara(4) zaMkha [vALI strI taphAvatanA guNottara barAbara thAya evI saMkhyA, "hAaMbuja-nayanI (akhUja-) zrI. [saM.] kamaLanA jevAM netro- nikala pregrezana'. (ga) aMbujA (abujA) strI. [saM.] lamI aMzAtmaka (ezA-) vi. [ + saM. saman + ] aMzarUpa aMbuja-tatva (akhUja-) na. siM] AduMvAyu, "hAIDrojana' aMzAtmA (ezA-) puM. [ + saM. mArA] IzvarI guNavALe aMbuda kuM. [saM.] megha. (2) na. vAdaLuM jIva aMbudhi, -nidhi, -rAzi chuM. [saM.] sAgara, samudra aMzAvatAra (zA) 5. [+ saM. avatAra ] IzvaranI adhUrI aMbu-ruha (abu-) na. [saM.] juo "aMbu-ja'. kaLAvALo divya zaktidhArI avatAra (parazurAma' vagere aMbu-vAha (abu-) . [saM] jue "aMbuda." viSNunA avatAra ) aMbemata (abe) ke.pra. [saM. jAtara nuM gu. rU5] aMzAMkana (azAna) na. [+ saM. mana ] garamI ane ThaMDI aMbA mAtAjIne udezI karAte ugAra mApavAnA yaMtra para paDAtA rekhAMka, aMza-rekhana aMbATI (aTI) zrI. eka jAtanI vanaspati (eno aMzagula (azAhugula) vi. [ + saM. mAruM] hAthanA khullA 2010_04
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ azAMza 187 AItuM paMjAnI mAphaka cirAyeluM, pAkamATiphiDa' aMsa-pIDa (esa-) na. siM.] aMsa-phalakanA bahAranA khUNA aMzAMza (azAza) 5. [ + saM. maeNra bhAganA bAga. (2) para aMsa-kuTanI nIce Avelo chIchare khADe, "lIneIDa haphate, kAMdhuM [ane avayavIne saMbaMdha keviTI' aMzAMzi-bhAva (azadegzi-) 5. [+saM. yaMrA-mAva] avayava aMsa-pRSTha (esa-).na. siM.1 karoDa upara aMsa-phalakanA bhAgaaMzI (zIvi. si., pR.1 bhAga dharAvanAruM (parNa sva- mAMthI nIkaLatA ane bAvaDAmAM jatA snAyune piAle rUpamAM raheluM), jene te te cokkasa aMza che tevuM, avayavI bhAga, sumA-spAIneTasa-phosA' aMzI-jana (zI) na, [saM. samAsa gu.] avatArI manuSya aMsa-pRThikA (esa.) strI. [saM.] aMsa-kapAlikAnI sapATI aMzI-bhUta (zI) vi. [saM.] aMza na hoya te aMzarUpa upara phelAyelI e nAmanI vaLelI dhamanI, "sarkama-phalekasa thayuM hoya tevuM skepyulara ArTarI aMzu (aMzu) na. [saM., pR.] kiraNa. (2) dorAne cheDe aMsa-prAcIraka (esa) puM [saM.] aMsa-phalakanI pAchaLa ADe aMzuka (aizuka) na. [saM.] vastra, kapaDuM, lUgaDuM. (2) saphAI paDelo bhAga, spAIna oNpha kepyulA" dAra sapheda vastra, (3) sADI, sAllo (jhINe cA rezamI) aMsa-phalaka (esa) na. [saM.] kaDavALAM prANuomAM AveluM aMzu-prasaraNa (aMzu-) aMzu-kuraNa (aMzu-) na. [saM.] khabhAnuM capaTuM trikoNAkAra hADakuM, "yulA' kiraNanA phelAve, reDiyezana' aMsa-nikA (esa- zrI. [saM.1 kakSAdharA dhamanInI e aMzumAna (azu-) 5. [+ saM. vi, "mAna ], aMzumAlI ' nAmanI (be) zAkhA, "zumarasa sarkama-phalekasa' (azu-) 5. [saM.] sUce [bhAga aMsa-zirakeTara (esa- na. siM.] aMsa-phalakanI upalI aMsa (esa) paM. [saM.] khabhe. (2) baLada vagerenI kAMdhano dhAramAM aMsatuMDa nAmanA pravardhanakanA mULa bhAga pAse Avelo aMsa-kapalikA (esa.) strI. [saM.] kaDavALAM prANIonuM khADe, "keyulara neca' [eka vAtaroga khabhAnuM capaTuM trikoNAkAra hADakuM, kaeNyulA' esa-zeSa (asa- pu. [saM] khabhAne sukavI nAkhe te aMsara (esa-) 5. [saM.] khabhAnA trikoNAkAra capaTA aMsa-saMdhi (esa-sadhi) muM. [saM.] khabhAne sAMdhe hADakAne bahAra nIkaLo bhAga, ekemiyana presesa' aMsAkSaka (sA) na. [+ saM. akSa) e nAmanuM khabhAnuM aMsa-cakra (esa-) na [saM.] aMsa-phalake- yulA' ane eka hADakuM akSakAsthio -kalevikala'vALuM kaMDALuM, "zolDara gaIla" aMsAsthi (sA) na. [+saM. ma]i khabhAnuM hADakuM aMsatuM (esa-tuNDa) na. [saM.] aMsa-phalakanA upalA bhAgamAMthI aMdasa (ahisa) na. siM. maMda ] pApa bahAranI bAju tarapha jatuM kAgaDAnI cAMcanA AkAranuM e aMha ke. pra. [baMne svara upara bhAra] 'nA' vyakta karanAre nAmanuM bahAra nIkaLatuM hADakuM, kerekeIDa prosesa" udagAra, nA, nahi aM-paDikA (esapiDikA) strI. [saM.] khabhA tathA hAthanA aMDa ke... [ravA.] mAMdagImAM thato kaNachATa. (2) bedarakArI uparanA bhAgamAM Avelo trikoNAkAra snAyu, DesTeIDa' ke turakAranA arthamAM vaparAto udagAra X 3ii mAM brAjhIlanAAA brAhmI nAgarI. gujarAtI A 5. siM] gujarAtI vagere bhAratIya Arya bhASAkuLanI bhASAone kaMThatha dIrdha vRddhi-svara (je sAmAnya rIte gu.mAM pitA upara balAtmaka svarabhAva sAcave che; "kALAza'-nA 'ka' mAM jevA sathaLe mAtra e asvarita saMbhaLAya che. (2) ke. pra. meTuM ughADavAnA bhAgamAM arthahIna udagAra A upa. [saM. kriyAo ane saMjJAonI parve AvIne najIka, tarapha, cAre bAjuthI, UlaTApaNuM, amuka hada ke maryAdA evA artha batAve che. moTA bhAganA zabda tatsama che: "A-kara' AghAta" vagere A sarva, vi. [saM. matha >ja, gu. 'A'] sAme taddana najIkanAM dravya kriyA bhAva vagerene lakSya karI vAparavAmAM AvatuM sarvanAma, dhisa' Ai.e.esa. 5. [e. inDiyana eDaminisTreTiva sarvisa bhAratIya vahIvaTI sevA sarakArI eka amaladArI lAyakAta AI-glAsa paM. [aM.1 AMkhe auSadha cipaDavAnI pyAlI. (2) cAmuM. (3) dUrabInane AMkha pAse rahetA kAca. (4) dhaDiyALIne ghaDiyALanAM yaMtra jevAne kAca AITa-Tema strI. [aM. AITem] bAbata, muddo AIDu . [saM. amIra> prA. zAhI] (lA.) kAThI darabAranAM Dhora cAranAra govALa [AtavAra, ravivAra. (saMjJA.) AitavAra 5. siM, mAdrA > mA, mAta + saM. vAra] AituM vi. [saM. mA-vRtta. > prA. mArUtta-svAdhIna] (lA.) 2010_04
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtuM taiyAra thayeluM, sa AituM? vi. saM. mA-tta- > prA. mAtta-svIkAreluM] (lA.) vagara paise maLatuM. (ra) vagara mahenate maLatuM Airisa strI. [aM.] AMkhamAM rahele| mAMsamaya paDadA, kanInikA (A paDadAnA madhya bhAgamAM kIkI AvelI che.) Aisa puM. [aM.] kudaratI rIte jAmele temaja yAMtrika rIte pANI ThArIne karelA kharaph 188 AisakrIma puM., na. [.] baraphathI DhArelA dUdhanA athavA mevAnA rasanA ghaTTa padArtha-eka khAdya Aisa-phekTarI strI. [aM.] kharaka khanAvanAruM cAMtrika kArakhAnuM Aisa-arga puM. [aM.] samudranA pANImAM taratA rahetA kudaratI baraphanA vizALa TekarA Aisa-beMga strI. [aM.] AkarA tAvamAM mAthA ane kapALa vagere upara ThaMDaka karavA arakuM bharIne vAparavAnI aranI kAthaLI AI (AI) strI, [ke, prA. mattAnuM mAtA > mAvA thayA bAda. artha 'mAtA'] AtAnI patnI, pitAmaha dAdAnI mA. (ra) (kAThI vageremAM) dAdI. (3) (marAThIne anusarI) mA. (4) pArvatI--durgA-aMkhA vagere bhinna bhinna saMjJA dharAvatI devI, mAtA. (5) [sau.] cAraNa vRddha strI AI- (AijI) strI., kha.va. [jue 'AI''+jI'mAnArthe).] sAsunI sAsu, vaDasAsu. (ra) sAsu, khAIjI AIna (Aina) na. [sara. marA.] imAratI kAmamAM vaparAya tevAM majabUta lAkaDAM ApanAruM eka UMcuM jhADa A na. mAdA pazunA AMcaLa uparA bharAvadAra bAga, bAvaluM, aDaNa. [AvavuM (rU.pra.) pazu-mAdAnAM AMcaLamAM dUdha bharAvuM. utAravuM, melavuM (rU.pra.) gAlaNI pazu-mAdAnA AunuM vadhavuM] Au-kathaLI strI. [+jue kAthaLI'.] bakarInAM baccAM dhAvI na jAya e mATe bakarInA Aune bAMdhavAmAM AvatI kAthaLI AuTa kri.vi. [aM.] ramatamAM dAva letAM baMdha thayeluM AuTalAina strI. [aM.] rUparekhA, rekhAMkana, [.nuM (...) kharAkha dhaMdhe ke vyabhicAramAM caDI gayeluM] [upagraha AuTa-hAusa ta. [aM.] mukhya makAnanI najIkanuM nAnuM makAna, AuluM na. [jue Au'+ gu. svArthe luM' ta.pra.] Au Aekhala (-ya) strI, paDatara jamIna AkapuM. [saM. ma>prA. ma] AkaDAmA cheDa (jenAM AkAliyAM pAkI jatAM emAMthI sukAmaLa rU jevA padArtha nIkaLe che, je ezIkAmAM paNa vaparAya che.), AkaDA A-ekalI, Akru-keDI strI. pAMca ke sAta athavA enAthI vadhu cheAkarA maLI khullI jagyAmAM rame tevI eka mata Aka-gheADA puM. [jue 'Aka'+ 'gheADA'.] AkaDAnA jhADa upara thatuM kAMIka gheADAnA AkAranuM eka nAnuM jaMtu AkaDha-sAsu zrI. [aspaSTa + jue 'sAsu.'] meATI sALI, vahunI meATI bahena, pATalA sAsu AkaDhiyuM vi. jue 'AkaDo' +gu. 'iyuM' ta.pra.] AkaDAnuM baneluM, AkaDAne lagatuM. (2) na. AkaDAnuM ArkAliyuM. _2010_04 AkarAza (3) AkaDAnAM AfAliyAMmAMthI nIkaLatuM 2, tUra. (4) AkaDAnuM dUdha ekaThuM karavAnuM ziMgaDuM AkriyA zirasiyA [+ jae 'zirakasiyA,'] zirakasiyA nAmanI velanI eka jAta AkaDI strI. [jue 'AkaDo'+gu. I'skrIpratyaya] nAnI jAtaneA AkaDA (dheALI ane kALI be jAtaneA).[. paraNAvavI (rU.pra.) hiMduomAM trIjuM lagna karatAM pahelAM AkaDI sAthe lagna karavAM] AkaDenlAkaDuM kri.vi. [ravA.] ekadama, utAvaLe AkaDenmArkare kri.vi. [ravA.] mAMDa mAMDa, jematema karIne, mahAmusIbate AkaDA huM. [jue 'Aka' + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jue 'Aka'. [bjhAnA mAMDavA (rU.pra.) jaladI tUTI jAya tevI banAvaTa, takalAdI vastu. drA vAvavA (rU.pra.) ThekaThekANe vera karavuM, laDAInuM mULa repavuM. -De madha (rU.pra.) saraLatAthI maLI zake tevI bAbata ke vastu, khAvA (3.pra.) chakI javuM. (ra) upADe leve, utpAta macAve] A(-)tUra na. [jue Aka' + tUra'.] AkaDAnAM AkAliyAMmAMthI nIkaLatuM , tUra AkadUdha na. [jue 'Aka+dUdha'.] AkaDAnAM kAcAM AkAlalacAMmAMthI nIkaLatA dheALe! dUdha jevA pravAhI ghaTTa rasa, AkaDAnuM dUdha (e jherI che.) [(ra) evuM nakAmuM ghAsa Akana na. kheDelI jamInamAMthI nakAmuM ghAsa kADhavAnI kriyA, AkanAmuM na [aa. A nAma vArasA hakkamAMthI khAtala karatA dastAveja [A kAliyuM Akaphela("La) na [ jue 'Aka'+saM.] AkaDAnuM phaLa, Akhata zrI, [ara. Arket] Akhara, aMta. (ra) maraNeAttara dazA. [agADhavI (phu.pra.) mAta bhagADavuM Akabata-aMdezI strI. (-azI) [ + jue 'aMdeza'+ gu. I' srIpratyaya ] pariNAmane vicAra, dUraMdezI AkabatI laMgara (9) na. [+jue laMgara'.] Aphatane vakhate upayAgamAM levAnuM vahANanuM laMgara [kumaLuM pAMdaDuM AkhkhaluM na. [grA., jue 'Aka'+ 'baTUMkuM'.] AkaDAnuM Akara puM. [saM.] meTA jaththA, vizALa DhagaleA. (2) khAne, bhaMDAra. (3) e nAmane! janA hAlane. khAnadezanA pradeza. (saMjJA.) (4) (vi.) saMdarbhothI bhareluM, zAsrIya sapramANa carcAe mATe sahAya ApatuM (graMtha vagere sAdhana) AkagraMtha (-grantha) puM. [saM.] saMzeAdhana ane pramANeAnI STie kAmamAM Ave tevA mahattvapUrNa te te mUla graMtha AkagraMtha-vibhAga (-grantha-) pu, [saM.] pustakAlayamAMnA saMdarbhagra sthAne vibhAga A-karaNa na. [saM.] ghAMTA pADI khelAvavAnI kriyA AkaramaNa (-Nya) strI. [jue 'AkaruM' + gu. 'amaNa' ta-pra.] AkarApaNuM (tAva mATe vaparAya che.) Akara-ze(-se)DI vi., strI, [jue 'AkaruM' + 'ze(se)Rs'+gu. I ' ta.pra.] dahatAM AMcaLamAMthI muzkelIthI seDa phUTatI hoya tevI (gAya--bheMsa-khakarI vagere) AkarAza (-zya) strI. [jue AkaruM' +gu. Aza' ta.
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ ATharuM 189 AkAravuM pra.] AkarApaNuM, sakhtAI AkaLuM vi. [sa. mA-guru-> prA. mAi-] gabharAyeluM, AkaruM vi. vadhAre pakaveluM, kharuM. (2) sakhata, kaThaNa. (3) bebAkaLuM. (2) adhIruM, utAvaLuM. (3) garama svabhAvanuM, muzkela, agharuM. (4) madhuM, vadhAre paDatI kiMmatanuM. (5) gusse thayeluM. [1bhUta (rU.pra.) ghaNA garama svabhAvanuM garama svabhAvanuM. (6) utAvaLuM, adhIru, (7) na khamAya Arkaka (karNa) ki.vi. [saM.] kaMTha sudhI, gaLA sudhI, gaLAtevuM, asahA. (8) pracaMDa [thayeluM ba. (2) (lA.) pUrepUruM thitharaTa Akatpanna vi. [saM. mA-% + 3panna] khANamAMthI utpanna A-kaMpa (-kampa) puM, -pana na. [saM] saheja dhrujArI, A che A-karNa vi. [saM.] kAna sudhI laMbAvIne ke laI ne, A-kaMpita (-kampita) vi. [saM.] kAMIka dUjeluM, thoDuM thoDuM kAnane sparza karAvIne hAleluM, thoDuM tharathareluM AkarNana na. [saM.] sAMbhaLavApaNuM, zravaNa AkA, -gA puM. [ka] zeTha, svAmI, mAlika A-karNanIya vi. saM.] sAMbhaLavA jevuM, zravaNIya, kotavya AkA-DekA puM, ba.va. cAranA sUkA sAMThAnI chAla utArI A- ka ta (skRta) ki.vi. [saM. majUrNa + anta] kAnanI mAMhethI kADhela lekhAM(garbha)nA TukaDA. [0 mAM bUTa sudhI laI jaI ne raca (rU.pra.) takalAdI kAma karavuM AkarNita vi. [saM.] sAMbhaLeluM AkA-doDI strI. [o Aka' + DeDI'dADI., AkarSaka vi. [saM.] kheMcANa karanAruM. (2) (lA.) mehaka zabda "oke' thayA pachI] AkaDAnuM eNDavuM AkarSaNa na. [saM.] kheMcANa. (2) (lA.) mehaka guNa, vazIkaraNa AkA-tUra jue 'Aka-tura'. AkarSaNa-kriyA strI. [saM.] juo 'AkarSaNa(1)'. AkAra . [saM.] 'A' varNa. (2) 'A' uccAra. (3) AkarSaNabala(La) na. [4] khecANa-zakti AkRti, ghATa, svarUpa. (4) dekhAva, sUrata. (5) kiMmatanI AkarSaNa-maMtra (-manna) 5. [saM.] pitA tarapha kheMcavA mATe AMkaNI, AkAraNI, aDasaTTe karelI kiMmata, esesamenTa'. prajAto maMtra. (2) (lA.) bhUrakI nAkhavAnI kaLA (3) viTI karanAra AkarSaNa-zakti strI. (saM.] AkarSavAnuM baLa AkA2ka vi. [saM.] hAkala pADIne belAvanAra. (2) AkAraNuM AkarSaNI strI, siM] jhADa uparathI phaLa-phUla utAravAne mATenI AkAragata vi. [saM. ghATane lagatuM, ghATamAM raheluM. (2) AkaDIvALI lAkaDI, vAMsI, AMkaDI (lA.) aupacArika, kaeNrmala' (u.jo.) AkarSaNaya vi. siM] sAmAne kheMce tevuM. (2) (lA.) mehaka AkAra-gupti strI., AkAra-mUhana na, AkAra-gepana na. aka sa. kri. [saM. mA-vR-karSa tasama] kheMcavuM. (2) (lA.) [saM.] (lA.) mananA bhAvane chupAvavApaNuM, AMtarabhAva-gopana moha kara, lalacAvavuM. AkarSavuM karmaNi, kri. AkarSavavuM AkAraNa na, Na sI. [saM.] nimaMtraNa, bolAvavuM e, netaruM che. sa.ki. AkAraNI strI, [ja e "AkAravuM' + gu, "aNu" kRpra.] akavavuM, AkarSAyuM juo AkarSavuMmAM. kiMmata nakkI karavApaNuM, "esesamenTa.' (2) jamInanA AkarSita vi. [saM. mA--1 parathI preraka dvArA bhu. pha] mahesUlanI AkaNI, vileTanA AkAra. (3) AMka pADavAnuM kheMcavAmAM AveluM. (2) (lA.) meha pamADavAmAM AveluM ejAra kArI khAtuM AkathI vi. [sa., pR.] kheMcANa karanAruM. (2) (lA.) meha AkAraNI-taMtra (-tantra) na. [+ saM.] AkArANuM karanAruM sarapamADanAruM [saMdhare. (3) zodha, tapAsa AkAraNI pAtra vi. [+saM.] karaverA mATenI AkAraNI Akalana na. [3] grahaNa karavAnI kriyA. (2) ekaThuM karavuM e, karAvAne yogya [ karavAno adhikAra dharAvanAra amaladAra Akalana-zakti strI. [saM.] grahaNa karavAnI-samajhavAnI zakti. AkAraNI-sattAdhikArI cuM, [+ sattA + adhikArI] AkAraNI (2) saMdhaTana-zakti AkAraNI-sarve strI. [+ aM.] AkAraNI karavA mATenI AkalinIya vi. [saM.] Akalana karavA jevuM sarakArI taMtranI maMjaNI [sarakArI mANasa A-kalita vi. [rAM.] jenuM Akalana karavAmAM AvyuM che tevuM AkAraNI-sarveyara chuM. [+ aM.] akAraNanI majaNI karanAra Aka5 kri.vi. [saM.] eka kaha5 paryaMta, cAra yuga sudhI AkAra-patra na., trikA strI. [saM.] mahelanuM patraka, Akaza(-sa)-ba-bu) (-sa) na. [ravA. Acarakucara, tahasIlanI copaDI, pahANIpatraka paracUraNa. (2) kAcuM karuM AkAra-baMda (-ba6) . [+ phA. pratya] gAmanA dareka sarve a-kapa che. [saM.] kameTIne paththara naMbaranuM kSetraphaLa vagere batAvatuM patraka, esesamenTa-2la' AkarSaka vi. [saM.] kATI karanAra adhikArI yA senI), AkAra-mAtra vi. [saM.] zarIranuM hADakAnuM -hADapiMjara kasa kADhI ApanAra rahyuM che, tevuM [dhanamApa, " ma" Akasmika vi. [saM. manamAn + la dvArA gu. prayoga] AkAra-mAna na. [saM.] padArthathI rokAyelI jagyAnuM mApa, akasmAt thaI paDeluM, ekAeka aNadhAryuM, aNaciMtavyuM AkAra-rekhA strI. [saM.] AkRti banAvatI lITI, rUparekhA AkaLavikaLa juo 'Akula-vyAkula." AkAra-varNana na. [saM.] prANIonI AkRtine hevAla, AkaLAza (3) strI. [jue "AkaLuM" + gu. "Aza' ta. "merphogrAphI pra.] AkaLApaNuM. (2) adhIrAI, utAvaLa. (3) gabharATa, AkAra-valI strI. [+ ara.] juo "AkAra-patra'. gabharAmaNa. (4) garama svabhAva, ugratA AkAravuM sa.phri. [saM. mA-vAra, tatsama nA.dhA.] AkRti 2010_04
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ AkArAvavuM deravI. (2) mahesUlanA dara nakkI karavA. (3) mUlavavuM, vastunI kiMmata karavI. (4) zumAra AMkave, aDasaTTo karavA. AkArAvuM karmaNi., kri. AkArAvavuM che,, sakri AkArAvavuM, AkArAyuM jue 'AkAravuM'mAM. AkAra-zuddha vi. [saM.] mApasara hoya tevuM. (ra) dhATIluM. (3) suMdara 190 AkAra-zuddhi strI. [saM.] mApasara hovApaNuM. (2) suMdaratA AkAra-sUci(-cI) strI. [saM.] jue 'AkAra-patra', AkAMra-sauSThava na. [saM.] AkAranI suMdaratA, ghATIlApaNuM AkArAMta (-rAnta) vi. [saM. mAra + ata] 'A' varNa aMtamAM che tevuM (zabda ke pada). (vyA.) A-kArita vi. [saM.] ghATa pAmeluM. (ra) hAkala pADI beAlAveluM AkArI vi.saM., puM.] AkAravALuM. (2) hAkala pADI khelAvanAruM AkAza na. [seM., puM., na.] pAMca mahAbhUtamAMnuM avakArArUpa tattva, gagana, AsamAna, Ala. [khUlavuM (rU.pra.) vAdaLAM jatAM rahetAM AkAzanuM svaccha thavuM. nA tArA ukheDhavA (ke nIce utAravAM) (rU.pra.) moTA utpAta karaveza, hanA tArA mAgavA (rU.pra.) na meLavI zakAya tevI cIja mAgavI, 0nAM pakSI jhAlamAM (rU.pra.) atizaya muzkela kAma karavuM. nI sAthe AkAzamAM vAteA karavI (rU.pra.) kheATA khyAleAmAM masta rahevuM. huMchuM AvavuM (rU.pra.) na banI zake teve| banAva anave. mAM ca(Dha)vuM (ke UThavuM) (rU.pra.) phulAvuM, magarUrI rAkhavI. (ra) vadhArIne vAteA karavI. chamAM ca(DhA)vavuM (3.pra.) vakhANa karIne phulAvavuM, mAM caMdaravA AMdhavA (--candaravA-) (rU.pra.) meATI kIrti meLavavI, parAkrama karI vAha vAha elAvavI. pAtALa eka karavAM (rU.pra.) na banI zake tevuM kAma karavA mathavuM, bhagIratha prayatna karavA. 0pAtALa eka thavAM (ke thaI javAM) (rU.pra.) bhAre upadrava macave. 0pAtALa jeTaluM aMtara (-atara) (rU.pra.) bhAre meTA taphAvata, pAtALa pharI vaLavuM (rU.pra.) sarvatra ghUmI vaLavuM.] AkAza-kusuma na. [sa.] AkAzanuM phUla. (ra) (lA.) asaMbhavita vAta jivuM asaMbhavita AkAzakusuma-vat kri.vi. [saM.] AkAzamAM phUla hovAnA AkAza-gata vi. [saM.] AkAzamAM raheluM, AkAzIya AkAzagati strI, AkAza-gamana na. [saM.]AkAzamAM javAnuM, nyAma saMcAra [nihArikAone vizALa paTTo, 'nebyulA' AkAza-gaMgA (-ga) zrI. [saM.]AkAzamAM rAtrie dekhA AkAza-gAmI vi. [saM., puM.] AkAzamAM gati karanAruM AkAza-cArI vi. [saM., puM.] AkAzamAM pharanAruM or UMcuM, AkAza-cuMbI (-cumbI) vi. [saM., puM.] (lA.) khUba gaganacuMbI rUpa tattva AkAza-tattva na. [saM.] pAMca mahAbhUta-tattvAmAMnuM avakAraAkAza-tala(-La) na. [saM.] AkAzanI kati sapATI AkAza-teAlana-yaMtra (-yantra) na. [saM.] vAyunuM dabANa mApavAnuM sAdhana, 'eNrerAmITara' AkAza-dIpa huM. [saM.], -vaDI strI. [ + jue 'dIvaDI'.], - puM. [ + jue 'dIve'.] mANekaThArI pUnamathI devadivALI _2010_04 AkAzIya sudhI jhADa athavA zikhara upara cA agAsImAM fAI UMce ThekANe laTakAvAtA dIve, sUrya tulA nAmanI sAtamI rAzimAM Ave tyAre rAte UMce ThekANe laTakAvAtA dIve AkAza paTa huM. [saM.] AkAzanA vistAra, gagana-paTa AkaSNa-patha puM. [saM.], AkAza-paMtha (-pantha) puM. [ + jue 'paMtha'.] AkAza-mArga AkAza-puSpa jue 'AkAzakusuma'. AkAza-puSpavat jue 'AkAza-kusuma-vat'. AkAza-prAMta (-prAnta) puM. [saM. pra + anta] AkAzanA jamIna sAthe joDAtA cheDe, kSitija AkAza-bArI strI. [ + ja 'bArI.'] chAparAmAM ke dhAbAmAM ajavALuM AvavAne mUkelI khArI, ajavALiyuM AkAza-bhASaNa, AkAza-bhASita na. [saM.] raMgabhUmi bahAra na dekhAtA kAI pAtra sAthe jANe vAta karatAM hoya te rIte thayelI pAtranI ekalI. (nATayu.) [AkAza, gagana-maMDaLa AkAza-maMDala(-La) (-maNDala,~La) na. [saM.] dekhAtuM samagra AkAza-mArga puM. [saM.] jue 'AkAza-pRtha'. AkAza-mAMsI (-madegsI) strI. [saM] jaTAmAMsI nAmanI vanaspati, Da [(2) (lA.) UMTa AkAza-muni puM. [saM.] UMcuM sukha rAkhI tapa karanArA sAdhu. AkAza-yAtrA zrI. [saM.] AkAzanA pravAsa, vimAnI pravAsa AkAzayAtrI vi. [saM., puM.] AkAzamAM musApharI karanAruM, (2) vimAnI yAtrI AkAza-yAna na. [saM.] AkAzamAM pharavAnuM vAhana. (2) vimAna, havAI jahAja, erapleina' AkAza-vacana na. [saM.] jae AkAza-bhASaNa'. AkAza-hyuM. vi. [+ saM. van + gu, uM'ta.pra. AkAzanA jevA vAdaLI raMganuM, AsamAnI AkAzatatva na. [saM.] AkAzanA rUpamAM hovApaNuM, vyApa, vyApti, vyApakatA, pravartana, eTenzana' (prA.vi.) AkAza-vatI vi. [saM., puM.] AkAzamAM raheluM AkAza-vANI strI. [saM.] AkAzamAMthI AvatA zabda, aMtarikSamAMthI AvatA zabda, aMtarikSamAMthI AvatAM vacana. (2) bhAratIya 'oNla inDiyA reDiyo' taMtra. (saMjJA.) ApNavRtti strI. [saM.] jue 'AkAzI vRtti.' AkAza-vela (-ya) strI. [+ jue vela'.] 'amaravela'nA jevI eka vela (jhADa upara adhara UganArI tAMtaNA jevI) AkAza-stha,-sthita vi. [saM.] AzamAM adhdhara raheluM AkAzikA strI. saM.] agAsI, dhAyuM AkAziyuM vi. gu. yuM' ta.pra.] varasAda upara jemA AdhAra heAdha tevuM, devamAtRka. (2) varasAdanA pANIthI ja UgeluM ane pAkeluM. (3) na. evuM anAja. (4) dhauMnI eka jAta [varasAda thatA hoya tevA deza AkAziyA puM. juo AkAziyuM'.] khetI mATe pUratA AkAzI' vi. saM., puM.] AkAzane lagatuM. (2) divya AkAzIra . [ + gu. 'I' ta.pra.] taDakAthI bacavA mATe tANavAmAM AvatA caMdaraveA. (2) AkAzayuM anAja AkAzIya vi. [saM.] AkAzane lagatuM, AkAzanA saMbaMdhanuM
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ AkAzI-vRtti 191 AkhaDA AkAzI vRtti strI, [+ saM.j(lA.) niyamasara Avaka maLatI na AkaDAnuM phaLa (je sukAI jatAM emAMthI 'sUra' nIkaLe che.) hoya tevA prakArano anizcita dhaMdho ke pravRtti Akrama puM. (saM.] AkramaNa, caDAI. (2) parAkrama, bahAdUrI. A-kAMkSaka (-kAkSaka) vi. [saM] AkAMkSA-abhilASa rAkhanAruM (3) (lA.) parAbhava, hAra AkAMkSaya (TUMkAkSaNIya) vi. [saM.] AkAMkSA rAkhavA Akramaka vi. [sa.] AkramaNa karanAra jevuM, icchavA jevuM AkramaNa na. [saM.] caDAI, humale, "egrezana' A-kAMkSavuM (-kAkSavuM) sa, kri. saM. mA--makSa tasama] AkramaNakAra vi. [saM.3, -rI vi. siM, 5.], akama khera AkAMkSA rAkhavI, icchA karavI. AkAMkSavuM (-kAkSAvuM) vi. [ + phA, pratyaya] AkramaNa karanAra, Akramaka, 'egresara" karmaNi, ji. AkAMkSAvavuM (-kAkakSAvavuM) pre., sakri. AkramaNAtmaka vi. [ + saM. mAramana + ] humalo karavAnA AkAMkSAvavuM, AkAMkSavuM (AkAkSA-) o AkAMkSa'. svabhAvavALuM, "eNgresava' AkAMkSA (-kAkSA) strI [saM.] IcchA, abhilASa, abhaLo. AkramanuM sa. kri. [saM. mA-jhama tatsama; bhU.ka.ne viSaye kartari (2) sAMbhaLanArane bIjA padanI apekSA rahe evI sthiti. "huM Akraye" vagere] AkramaNa karavuM. (2) parAbhava kare. (vyA.) AkramavuM karmaNi, kri. AkramAvavuM che., sakri. A-kAMkSita (-kAkukSita) vi. saM.] IheluM, vAMchita, cAheluM AkramAvavuM, AkramavuM jue "AkramavuM'mAM. AkAMkSI (-kAkSI) [sa., pR.3, -zu vi. [saM. mA-zrAkSa A-kamita vi. [saMskRtabhASI, zuddha rUpa "-ta'] jenA dhAtu + gu. "u" ku.pra.] AkAMkSA rAkhanAruM upara AkramaNa karavAmAM AvyuM che tevuM Akila vi. [ara.] akkalavALuM, buddhizALI AjaMda (-kanda) puM, dana (-krandana) na. [saM.] bhAre mATe Acinya (-kicaya) na. [4] akiMcanatA, nirdhanatA, ro-kakaLATa, bhAre vilApa [tavuM. (2) AjaMda garIbAI. (2) niHspRhatA, jena) A-jaMdita (kradita) . [saM.] jeNe bhAre vilApa karyo che AkIna na. [ara. yakIn ] yakIna, vizvAsa, zraddhA AjaMdI (-krandI) vi. [saM., .] AkraMda karanAruM AkIna-dAra vi. [ + phA. pratyaya] cakInadAra, vizvAsa rAkhanAruM, AkrAmaka vi. [saM.) humalo karanAruM zraddhALu [giradIvALuM, saMkula AkrAMta (krAnta) vi. [saM.] jenA upara humalo karavAmAM A-kIrNa vi. [saM.] verAyeluM. (2) patharAyeluM. (3) pUrNa. (4) Ave che tevuM, Akramita. (2) cAre bAjuthI gherAI gayeluM. A-kula(La) vi. [saM.] bharapura, bharacaka, pUrNa, (2) asara (3) (lA.) paga nIce kacaDeluM, saMpUrNa rIte dabAvI dIdheluM, pAmeluM, gherAyeluM. (3) rokAyeluM. (4) khaLabhaLI UTheluM. parAsta kareluM (5) vIkharAyeluM. (1) ekabIjAmAM gUMcavAI gayeluM Aja vi. [saM.] ghAMTo pADIne bolAvavAmAM AveluM Akula-La)tA strI, - na. [saM.] AkuLa hevApaNuM A-koza puM, "zana na. [saM.] bUmabarADA Akula(-La)-vyAkula(La) vi. [saM.] khUba AkuLa, atyaMta kaDhaLa) che 'sa1 khaa AkaLa, atyaMta A-kozaka vi. [saM.] bumabarADA pADanAra [javAnI kriyA, "kensekazana' A-kSipta vi. [saM.] pheMkI devAmAM AveluM. (2) jenA upara AkuMcana (- ku.cana) na. [saM] saMkocAI javuM e, biDAI AkSepa karavAmAM AvyuM che tevuM, AropI. (3) niMdAyeluM, AkuMcanIya (-kucanIya) vi. [saM.] saMkocAI javA jevuM vagevAyeluM. (4) harAvAyeluM, parAbhava pamADeluM A- kuMcita (-kucita) vi. [saM.] saMkocAI gayeluM. (2) Apharika vi. [saM.) akSarane-mutine lagatuM, "silebika" vAMkaDiyuM, kuTila (khAsa karI mAthAnA vALane prakAre) (vyA.) [(3) niMdA Anta na., -ti strI, [saM.] dhAraNA, irAde, IcchA. (2) AkSepa chuM. [saM.] pheMka. (2) apavAda, Aropa, ALa. lAgaNI. (3) jANavAnI IcchA [(jema ke makarAkRta) AkSepa-kiraNa na. [saM] reDiyamamAMthI pheMkAyeluM ane phelAyeluM AkRta vi. [sa, samAsamAM uttara pada tarIke AkAravALuM traNa jAtanuM kiraNa AkRti zrI. [saM.] AkAra, rekhAMkana. (2) chabI, citra. (3) AkSepaka vi. [saM.] Arepa caDAvanAruM, AkSepa karanAruM rUpa, ghATa, dekhAva AkSepa-garbha vi. [saM.] jemAM apavAda-Arapa-niMdA rahela AkRtika vi. [saM.] takadhIna, pramANapuNe, tArkika, tarkamAM che tevuM AkRtikalAkAra che. [saM.] AkAra ("DijhAIna) karanAra AkSepaNa na. [saM] AkSepa karavAnI kriyA, ALa caDAvuM e kalAvida, AkRtikAra, rUpakAra, "DijhAInara AkSepArtha . [saM. mA-kSepa + marya] Arepita artha, vyaMgya AkRtika-sama vi. [4] ardha-tArkika, semi-jikala' (ma.na.) artha, vani. (kAvya.) AkRti-ghaTanA strI. [saM.] AkArane ghATa ApavAnI kriyA, AkSepI vi. [saM., pR.] ja "AkSepakI. meDaliMga' (na..) A-kSebha . [saM.] bha, khaLabhaLATa AkRti-jJAna na. [saM.] AkRti oLakhI levAnI samajha Akha-tha na. [ravA.] gaLAmAMthI thaMkavAnA prakArano avAja AkRti-vidhAna na, [,] citranI racanA ['kiMmala' AkhahavuM a, ji. [sa. mA-24 >prA, avatara-] athaDAI AkRti-viSayaka vi. [8,] AkRtine lagatuM, racanA-viSayaka, paDavuM, aphaLAvuM. (2) rakhaDavuM, bhamavuM. (3) laDI paDavuM, bAjhavuM. A-kRSTa vi. [saM.] AkaluM, kheMceluM akhaDAvuM bhAve, kri. akhaDhAvavuM che, sakri. AliyuM na. [o "ka" dvArA.] AkaDAnuM jIMDavuM, AkhA muM, ba.va. [zabda "AkhaDe.'] gADAnAM bahAranI bebAkaLuM 2010_04
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ AkhaDiyuM 192 Akhara bAjue nIkaLatAM ThebAM (3) lagna vakhate vara-kanyAne kaMsAra jamADatI viLA jenA AkhaDiyuM na. [jue "AkhaDavuM' + gu. IyuM" . pra.] latha upara thALa rAkhavAmAM Ave te nAnI sipAI. (4) sUtara ke DiyuM. (2) ThAkara khAIne paDI javuM e Una yA bakarAMnA vALane kAMtavAmAM ne vaLa devAmAM vaparAtuM AkhaDI strI, phaLa meLavavA mATe cokkasa prakAranI karavAmAM lAkaDAnA be kaTakA vaccethI kATakhUNe jaDIne aMdara lAkaDAnI AvatI pratijJA, bAdhA, mAnatA, ADI ke leDhAnI saLI nAkhIne karela cAra pAMkhaDIvALuM sAdhana Akha pR. juo "AkhaDA." AkhaLI strI. jio "AkhaLa' + "I' svArthe ta.ka.] paththara Akho vi., pR. [phA. Apta] khasI karelo De. (2) ghaDavAnI jagyA. (2) tANe vaNavAnA kAmamAM AvatuM lAkaDAnuM khasI karelo kUtaro-bakaro-baLada [paDI tophAna karavuM cAra khIlAnuM ekaThuM. (3) haraNa rAte besatAM hoya te jagyA AkhamavuM a.kri. grA] dhakelavuM. (2) nAnA bALake kheALAmAM AkhA puM, ba.va. jio "akhaM,' vi.] zukanamAM temaja Akhara strI. pAkhara, ghaDAnuM palANa, jIna zubha prasaMgamAM vaparAtA vagara chaDelA cekhA. (2) bhUvA vagere Akhara strI. [ara. Akhir] aMta, cheDe, chevaTane bhAga. dANA nAkhI jovaDAvatI veLA Ape che te juvAranA dANa. (2) kriIi . Akhare, aMte chevaTe pariNAme. [0 saravALe (3) anAjathI bharelA kothaLA. (4) loTa cALavA mATe vAsaNa (rU.pra.) chelle, chevaTe, Akhare, mRtyu samaye] upara jhINuM kapaDuM bAMdhI banAvelI cALaNI. [ utAravA AkharavaDI strI. [juo "Akhara* + "ghaDI'.] mRtyunI viLA. (rU.pra.) mAthethI AkhA ke chaDelA cAkhA utArI vimukta (2) kri.vi. chelle samaye karavAnI kriyA karavI] AkharaNa na. [jae "AkharavuM' + gu. "aNa" . pra.] AkhA-khAu-yuM) vi. [jue "Akhu + khAvuM' + gu. "AG' meLavaNa, adhakaraNa. (2) khATe padArtha (meLavaNa mATe -AyuM' ku.pra.] badhuM ne badhuM khAvAnI vRttivALuM, khAudhara, vaparAte, dUdhamAM nAkhI dahIM banAvavA) akarAMtiyuM. (2) (lA.) lAlacu, tRSNAvALuM. (3) lobhiyuM, Akhara-mosama strI. juo "Akhara' + "mosama'.] Rtune kaMjusa chele bhAga. (2) Akhara sAla. (3) (lA.) jiMdagIne AkhariyA muM. saurASTranA cheDAnI eka jAta chevaTane samaya AkhA-beluM che. [o "AkhuM"+ belavuM' + gu. "G' ku.pra.] AkharavuM sakri. dUdhamAM meLavaNa nAkhavuM, adharakavuM, jamAvavuM. kharAba lAge ke sAruM lAge enI paravA rAkhyA vinA sAcuM (2) hAMDaluM dhoIne sApha karavuM. AkharavuM kamaMNa, kri. kahI nAkhanAruM, spaSTabhASI AkharAvavuM preraka, sa.phri. akhA-bha-bhAM)yuM ja "AkhuM'-bhA(-bhAMgyuM'. Akhara-sAla strI. jio "akhara" ke "sAla.] varSane akhiyuM na. [sa, makSiNa- > prA. IvavA-"AMkha'] (lA.) aMtabhAga, (2) (lA.) maraNane samaya pakhAlanuM uparanuM mAM (jyAMthI pANI bharavAmAM Ave che.) AkharAvavuM, AkharAvuM ja "AkharavuM"mAM. AkhI strI. [juo "Akho' + gu. "I" ta.pra.] cakhA utArI Akhariye vi, puM. [jao "Akhara + gu. 'yuM' ta.pra.] vadhAvavAnI kriyA. (2) paMDavA ke adhyArune bhaNAvavAnA (lA.) muDadAM laI janAre cheivaTanuM badalAmAM apAtA dANA AkharI vi. jio "Akhara' + gu. "I' ta.pra.] cheluM, AkhuM vi. siM. akSata-> prA. avasa-] bhAMgyA vinAnuM, AkharI strI. [+ gu. "I' ta.ka.] Akharane samaya, akhaMDita. (2) pUrNa, samagra, saLaMga. [khA gAmane utAra aMtakALa, mRtyune samaya [cetavaNI, "ahiTameTama' (ra.a.) atyaMta kharAba cAlacalagatanuM. - hAsakAMnuM (rU.pra.) AkharI-nAmuM na. [ jue "AkharI' + "nAmuM".] chelI kAma karavA utsukatA vinAnuM. -khI aNIe (rU.pra.) kazIya Akhare kri.vi. jio "Akhara + gu. "e" sA.vi. IjA vinA, saMpUrNa salAmata. keLuM zAkamAM (-koLuM) (rU.ka.) pra.] chevaTe, le, aMte. (2) (lA.) nirupAya thaI, kasUle, koI mahatvanI vAta yAna bahAra rahI javI. - hA lAcArIthI [(lA.) tophAna, mastI (ra.a.) gajA uparavaTanuM kAma. (2) badhuM oLavI levuM e. AkhalAI strI. [o "Akhalo' + gu. "AI' ta.ka.] haThakanuM AkhuM (rU.pra.) tadana ALasu, atyaMta du9]. AkhaliyuM, AkhaluM na. [o "Akhalo' + gu. "IyuM' AkhuM-pakhuM vi. [juo 'AkhuMne dvirbhAva.] pUrepUro bhake svArthe ta...] nAne Akhale na thaye heAya ke khaMDAyuM na hoya tevuM. (2) (lA.) aspaSTa Akhale pR. [saM. 3kSA> prA. lavaNa che, paraMtu khasI na AkhuM(khA)-bha mAM )(nyuM) vi. [+ juo 'bhAgavuMkarelA baLada mATe hAI . a-kSara>prA. savavama + apa. bhAMgavuM' + gu. "u" ka.ka.-"huM" bhUka.] DuM bhAMgeluM ne thoDuM 3jI svArthe ta. pra.] khasI karyA vinAne khaMTa, sAMDha. [-lA AkhuM, adhakacaruM udhAmI (. pra) AkhalAnA jevuM tophAna AkhUna, AkhuM chuM. [phA. "AkhU. guru, zikSaka. (2) Akhale-dAkhala . e nAmanI eka ramata mahesAmAM zIkhavanAra zikSaka AkhaLa (ya) 4. paththara ghaDavAnI jagyA, AkhaLI AkhunajI, AkhuMdajI puM, ba. va. [+ juo "jI" (mAna.] AkhaLiye muM. mATaluM rAkhavAnI traNa pAyAnI gheADI, dhaDa- gurujI, ustAdajI macI. (2) roTalI pUrI vagere vaNavAne gaLAkAra traNa AbUra . [varkI "Akhe'.] tabelo. (2) strI. jAnavaree ke cAra pAyAne pATalo, ADaNiye, ADaNI, cakalo. khAtAM vadhelA cAre, ogaDha. (4) kacare. (4) vi. saDI ka 2010_04
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ AkheTa Aga-dAna gayeluM. (5) gaMduM, meluM. (6) nakAmuM, upayoga vinAnuM AkheTa 5, -na na. [saM] zikAra, mRgayA A-eTa-Tika, AkheTI muM. [saM.] pAradhI, zikArI, mRgayu. (2) zikArI kUtare [zikAramAM AMtareluM ke doreluM A-kheTa6 vi. saM. mAriMta- tatsama kiM.rU. thI bhaka] Akhe-pAkhe na. ADozI pADozI Akhepa(-ba) [saM. mA-kSe] khaMta, UlaTa, kALajI. (2) Teva, havA, mahAvare, abhyAsa. (3) saphara, musApharI ApavuM a.ji. [sau] khaMta rAkhavI abI vi. jio "Akheba'+ gu. 'I' ta.ka.] khaMtIluM, udyamI, mahenatu A . dhaNI, mAlika A khyA strI. [saM.] saMjJA, nAma. (2) aTaka, (3) nAmanA. (4) [lA.] aphavA, (4) lokavAyakA A khyAta vi. saM.] kaheluM, kayita. (2) prasiddhi pAmeluM, jAhera thayeluM. (3) na. kriyApada (vyA.) A khyAtatha vi. [saM] varNana karavA gya, kahevA jevuM A-khyAtA vi, 5. [, muM.] vatA. (2) AkhyAna karanAra, mANabhaTTa. (3) upadezaka, zikSaka AkhyAti strI. [saM] prakhyAti, kIrti AkhyAtika vi. [saM.] AkhyAta-kriyArUpane lagatuM. (vyA.). AkhyAtikI vi, strI. [saM.] kALanAM rUpAkhyAne khyAla ApatI (kALanAM rUpa vagere)nI vibhakti. (vyA.) A khyAna na. siM] kahevuM e, kathana, (2) mahAbhAratarAmAyaNa-purANanI mukhya kathA. (3) e saMjJAthI gujarAtI madhyakAlIna bhASAmAM prAcIna upAkhyAne racAyAM che tevI kRti AkhyAnaka na. [saM.) TUMkI vAta, nAnuM AkhyAna, upa khyAna, upakathA AkhyAna-kAra vi., pR. siM.] madhyakAlIna paurANika AkhyAne kartA. (2) AkhyAne gAI batAvanAre mANabhaTTa. (3) haradAsa-paddhatie vivaraNAtmaka harikathAo rAga ane tAla sAthe vAdyonI madadathI rajU karanAre haradAsa AkhyAna-kAvya na. siM] dharmakathAone kendramAM rAkhI racA pelAM kAno eka prakAra. (2) dharmakathAone kendramAM rAkhI racAyelAM kaDavAbaddha temaja saLaMga baMdhanAM kAvyonA gujarAtI kAprakAra AkhyAnakI strI. [saM.] paheluM-trIjuM caraNa idravajAnAM ane bIjuM-ceAthuM caraNa upedravajAnAM hoya tevA 11 akSaro gaNameLa kiMvA akSarameLa chaMda. (piM) AkhyAnAtmaka vi. [+ saM. rAmana + ] dharmakathA jemAM che. tevuM (kAvya yA nATaka). (2) kathAtmaka ke varNanamUlaka, kaeNreTiva' A khyA5ka vi. [saM.] varNana karanAra, kahenAra. (2) puM. dUta, saMdezavAhaka A khyApana na. [sa.] kathana, varNana AkhyAyaka [] jeo "AkhyApaka'. AkhyAyika puM. (saM.] itihAsa A khyAyikA strI. siM.] itihAsamUlaka vArtA. (2) Iti- sahaka vAta prati, hAsalaka saMrakRta gadyavArtAne prakAra ("harSacarita' jevA), bha, ka.-13 (3) nItiviSayaka paurANika kathAnaka, perebala' A khyAthI vi, pR. [rasa, .] dUta, saMdezavAhaka A-eya vi. saM.] kahevA jevuM, varNana karavA jevuM Aga (gya) strI. [saM. mani-> prA. 3 , 5.] agni, Ataza. (2) agnine laI saLagI UThayuM hoya evI paristhiti, lAya. (3) (lA.) baLatarA, asahya pIDA. (4) gussa, krodha, kepa, rIsa. [0uThAvI (rU.pra) prabaLa kajiyo karAvo. (2) trAsa upajAvo. 0UThavI (u.pra.) krodha thavo, rIse bharAvuM. (2) dAjhayA jevI baLatarA thavI. (3) nakAmA thavuM. 0mAravI (rU.pra.) bhojana pahelAM agnimAM dhI temaja jeTalI nAkhavI, jevI, bALavI (3.pra.) agni saLagAvo. 0dekhADavI (rU.pra.) Aga lagADavI. (2) tepanI vATa saLagAvavI. devI, 0mUkavI (rU.pra.) marelAne agnisaMskAra karavuM. (2) nAza pamADavuM, barabAda karavuM. 0dhevI (rU.pra.) devatA uparathI rAkha khaMkherI nAkhavI. 0nuM pataMgiyuM (rU.pra.) baLato kelase. nuM pUtaLuM (rU.pra.) taNakhe. (2) krodhI. 5.vI (rU.) tApa paDa. 05ra Aga nAnA)khavI (ke melavI) (-Aca-) (rU.pra.) baLatAne vadhu pIDA karavI, duHkhI mANasane vadhAre duHkha devuM. 05AvI (rU.pra.) devatA saLagAvo. pANInA khela (u.pra.) varALayaMtra. (2) halavAIne dhaMdhe. 05NI thavuM (ra.a.) matabheda vakhate samAdhAnakAraka vRtti batAvavI. 06 kI (u.pra.) gusse thavuM. baLavI (rU.pra.) bahu gusse thavuM. (2) zarIramAM jhALa jhALa thavuM. bakavI (rU.pra.) baDAI karavI. (2) haDahaDatuM jatuM bolavuM. 0bAga thavuM (rU.pra.) bahu gusse thavuM. bujhAvavI, olavavI, helavavI (rU.pra.) baMne pakSane samajhAvI laDAI zAMta karavI. bhaDakAvavI (rU.pra.) uzkeravuM. 0mAM mUtaravuM (rU.pra.) geravAjabI kAma karavuM. 0mAM kUdavuM(ke jalavuM yA pavuM) (rU.pra) pitAnuM ahita karavuM. 09gaDhavI (rU.pra.) kajiye karAva, laDAI karAvavI. 3 lAgavI (rU.pra.) zarIramAM dAha . varasavI (rU.pra.) sakhata tApa paDa. 0varasAvavI (ra.a.) ekasAmaTo goLIbAra karavA, tene sakhata mAro calAvo] [bAjI, dArUkhAnuM aga-khela (Agya-) 5. [+ juo "khela."](lA.) AtazaAga-gADI (Agya-) zrI. [+ juo "gADI."] agni-varALabaLe cAlatAM eMjinAthI cAlatI rela-gADI (have to vIjaLIthI paNa cAle che.) kAca, Agi kAca Aga-cazma (Acca-) chuM. [+ kA.] eka jAtane bAdhagoLa Aga-jaMtra (Agya.janca) strI. [+sa. putra na.] tapa AgaDuM na. kaNa vinAnuM juvAra-bAjarInuM DuM huM aAta vi. [saM] AveluM AgAme-ge-tara, 2 vi. [sa. samagrata] prAraMbhanuM, zarUAtanuM, pUrve thayeluM nirAMnI paraNAgata AgatA-svAgatA jI. [sa. mAnase vAratam ] AvaA-gati rahI. si.] Agamana Aga-dAna (Agya-) na. jio "Aga"+ saM.] garIbagurabAMne agnidAha mATe sAdhana purA pADavAM e garabAna : [AgiyuM Agajona' (Agya) na- jio "Aga" + ka.] agnipAtra, 2010_04
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ Aga-peTI Aga-peTI (Agya-) strI. [+ jaA peTI'.] eMjinanuM baLataNa maLavA mATenuM khAnuM, phAcarasi' Aga-prUpha (Agya.) vi. [+ aM.] jene Aga na lAge tevuM, Aga-rakSita, 'phAyara-prUpha' [AgamAMthI bacAvanAruM Aga-bacAva (Agya) vi. [+jue Aga' + bacAvavuM'.] Aga-khaMmA (Agya-ambe) puM. [jue Aga' + aMbe'.] Aga ThAravA mATe vaparAtuM yAMtrika vAhana, phAyara-brigeDa' Aga-bANu (Agya.) na.[jue 'Aga' + saM. vALa puM.] Aga varasAve tevuM tIra [AgamAMthI bacavAnI nAkAbArI Aga-khArI (Agya-) strI. [+jue 'Aga' + 'khArI.'] Aga-beTa (Agya-) strI. [jue, 'Aga' + aM.] varALanA khaLe cAlatuM meTuM jahAja, agni-naukA, 'sTImara' 194 Agama puM. [saM.] AvavuM e, Agamana. (2) saMprAti. (3) udbhava, utpatti, janma, (4) pravAha. (5) AraMbha, zarUAta. (6) samAgama, (7) paraMparAgata dhArmika siddhAMtate khyAla ApatuM zAstra. (8) maMtra-brAhmaNa--saMhitA pa veda. (9) jaina dharmanAM mULa khAra aMga ane bIjuM upAMga. (jaina.) (10) anyAnya bhAratIya zAkta zaiva-taMtra vagere saMpradAyAnA te te mUla graMtha. (11) zabdAnI pUrve umerAtA kAI paNa akSara vagere. (vyA.) [agAuthI, AgaLathI Agamaca-(ja) kri. vi. [saM. *mazrima">prA. "agimakhva] Agama-jAyuM vi. [saM. bhagrima-nAta-> prA. aminAma-] pUrvanI patnIthI thayeluM (saMtAna) Agama-jJAna na. [saM.] AgamazAsronuM jJAna Agama-jJAnana. [saM. prima> prA. lama + saM] bhaviSyanuM jJAna Agama-jJAnI. vi. [saM.,puM.] AgamazAstronuM jJAna dharAvanAra Agama-jJAnI2 vi. [saM. agrima > prA. mazina saM., puM] bhaviSyanuM jJAna dharAvanAruM AgamaNu. (ya) strI. [saM. prema prA. agama dvArA] AgavaNa, cUlAnA Agale| bhAga, calAnI kheLa (jyAM aMgArA kADhI ThAravAmAM Ave.) AgamaNu? (-Nya) zrI. [jue . AgamavuM' + gu. 'aNu' kR.pra.] (lA.) akkala, heAziyArI. (2) zakti, tAkAta, AMgamaNa 1 AgamaNI zrI. [jue 'AgamaNa.1] jue 'AgamaNu, AgamaNI strI. [jue AgamavuM+gu. 'aNI' kR.pra.] AthamAM jarAya teTalI vastune aDadhA bhAga Agamana na. [saM.] AvavuM e. (2) dezamAM bahArathI AvI vasavuM e, imigrezana' Agamana-dvAra na. [saM.] praveza karavAnuM bAraNuM ke daravAje Agama-nigama puM., kha.va. [ + saM.] dharma-zAstra ane veda-zAsra mAgama-nigema puM. [saM.] AvavuM ane javuM e Agama-prabhAkara puM. [saM.] zAstra jJAnanA sUryarUpa, meTa zAstravettA. (2) jainanagameAnuM jJAna dharAvanAra vidvAna. (jaina.) Agama-pramANa na. [saM.] cAra jAtanAM pramANeAmAMnuM zAstraviSayaka pramANa [zAstraviruddha AAgama-khAdhita vi. [saM.] zAstra jenA khAdha kahyo che tevuM, _2010_04 Agara(-yu)Na Agama-maMtra (-mantra) puM. [saM.] vedanI RcA Agama-vaktArDe vi. [saM., puM.] zAstronuM vivecana karanAra Agama-vaktAra huM. [saM. magrima > prA. rUima + saM.] bhaviSyanI vAta kahenAra, jyAtiSI Agama-vANI strI. [saM. agrima > prA. ami + saM.] bhaviSyavANI Agama-vidyA` strI. [sa.] vedAdi zAstronI vidyA Agama-vidyAra strI. [ saM. magrima > prA. zima+saM. ] bhaviSya jANavAnI vidyA AgamavuM sa.kri. [saM. aham tatsama; bhU.kR.mAM kartari racanA huM AgamyA'.] jaI pahoMcavuM. (2) (lA.) hiMmata karavI, meTuM sAhasa karavuM. AgamAvuM karmaNi, kri. AgamAvavuM ke, sakri [anubhavI Agama-vRddha vi. [saM.] zAstranA jJAnathI paripakava thayeluM, zAstronuM Agama-vettA vi., puM. [saM., puM.] AgamazAstrane jJAtA Agama-vedI vi., puM. [saM.] zAstrajJa Agama-zulka na. [saM.] AyAta thatA mAla uparaneA kara, jakAta, imperTa DayUTI' AgamaNuM na. bhAtamAM dhI nAkhI cALavuM e AgamAtmaka vi. [+ saM. mAtmana + ] zAstrarUpa, sapramANa, (2) kAI viziSTa vAta uparathI sAdhAraNa vAtanI kalpanA jemAM che tevuM, 'inDakTiva' [raheluM AgasAnusArI vi. [saM. + anusArai, puM.] zAstrane anusarI AgamApAthI vi. [ + saM. mavALI, puM.] Ave ane jAya tevuM, asthAyI, anitya. (ra) utpatti ane vinArAnA svabhAvavALuM, kSaNabhaMgura, vinAzI AgamAbhAsa' huM, [+ saM. mANa] zAstrasaMbaMdhI bhrama AgamAbhAsa? puM. [saM. agnima>= prA. zima + saM. mAmAsa] bhaviSyanA citAra AgamAvavuM, AgamAthuM jue 'AgamavuM'mAM. AgamALa (bya-) strI. [cA ] calAneA AgalA bhAga, AgamaNa AgamALuM na. [grA.] dALa ane bhAta Agamika vi. [saM.] Agamane lagatuM, zAstraviSayaka. (2) zAstrathI pramANita thayeluM, zAstra pramANenuM. (3) zAstrane ja pramANa mAnanAruM [dharAvanAra AgamI vi. [saM., puM] AgamazAsrI, AgamenuM jJAna AgamI? vi. [saM. mazcimi-> prA. trimitra-] bhaviSyanI vAta jANanAruM, yetirvida AkhuM(-g) vi. [grA.] peAtAnuM, pAtIkuM AgamekDa vi. saM. Ama + hata] zAstromAM kaheluM AgamAddhAraka vi. [saM. Ama + uddhAra] zAstronA uddhAra karanAra. (2) jaina AgamAnA uddhAra karanAra, jaina AgameAnI adhikRta vAcanA taiyAra karanAra. (jaina.) AgamALa (-Lya) kri.vi.[ jue ApyuM'dvArA; grA.] agAu, pUrve Agara puM. [saM, mAr->zo. prA. Ara] (lA.) agariyo. (ra) khAraveza AgaragAMja na. phaLajhADanA bagIcA hoya tevuM gAmaDuM Agara(-re)Nu` (-ca) zrI. [jue gara' + zu. 'a
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ AgaraNa (e)-Na' strI pratyaya] khAravAnI strI, khalAsInI strI, khAravaNa AgaraNa (-Nya) skrI. lehuM tapAvavAnI jamInathI kAMIka U~cI banAvelI cula, luhAranI bhI 195 AgaravuM sa.kri. cArAnA bhArAnA baMdha bAMdhavA. (2) samAna aMtare dorIe goThavavI, sarakhI jagyA rAkhIne aMdha nAkhavA. AgarAvuM karmaNi,, kri. AgarAvavuM, pre., sa.kri AgarAvavuM, AgarAvuM jue 'AgaravuM'mAM. AgariyA vi, puM. [saM. mapri] ucca kuLaneA mANasa Agaru puM. mADhAmAMthI durgaMdha nIkaLyA kare evA rAga, sukhapAka, 'pAyAriyA'. (ra) he!jarI annanaLa ane meADhAmAMthI AvatI saDelA kheArAkanI gaMdha [paDayuM AgaruM na. [saM. pra] zeraDInA sAMDhAnuM pIchaDuM, AgaLuM, AgareNu (-ca) jue 'AgaraNa'. AgarA puM. paisAnI taMgInA samaya, nANAM-bhIDa AgaliyuM vi. [jue AgaluM' + gu. 'thayuM' ta...] meAkharAnuM AgalI strI. DAgaLI, magajanA bhAga. (ra) pAMsaLI AgaluM(-hayuM) vi. [saM. ghra-> apa. aniTTi] AgaLanA bhAgamAM raheluM, meAkharAnuM. (ra) pUrvanuM, pahelAMnuM AgaluM(-yuM-pAchaluM(-chyuM) vi. [+jue pAkuM'.] - gaLanA bhAgamAM raheluM ane pAchaLanA bhAgamAM raheluM. (ra) agAunuM ane pachInuM AgavaNa (Nya) jue 'AgamaNa', Agavata na. [grA.] aMgabaLa, sAmarthya AgavAI zrI. [saM. ghra-> prA. mArA] AgevAna strI. (2) AgevAnapaNuM. (3) pratinidhi. (4) svAgata AgavI vi. saM. magna->prA.manadvArA] AgaLa paDate bhAga lenAra, agresara AgavALA (Agya-) vi., puM. [jue 'Aga' + gu. 'vALuM' ta. pra.] eMjinamAM kolasA nAkhanArA mANasa. (2) khaMkhAthI Aga olavanArA, khaMkhAvALA AgavuM. vi. jae 'AgamuM'. AgavuM? vi. [saM. agra] mAkharAnuM. (2) maulika Aga(-)aA puM. [saM. pra- > prA. arzI-] dIvAnI vATane baLI gayeleA uparane cheDe, megarA, (2) mArga batAvanAra mANasa, bhomiyA Aga-zAmaka (Agya-) vi. [jue. Aga' + saM.] Aga zamAvI nAkhanAruM, Aga bujhAvI nAkhanAruM Agasa na. [saM. At ] aparAdha, gute, vAMka. (2) pApa Aga-sIDI (Agya-) zrI. [jue 'Aga' + 'sIDI'.] AgamAMthI bacAvI levA kAmamAM AvatI nisaraNI AgaLa (-ya) kri.vi. [saM, pra- > apa. pitti ja, gu. Agali] AgalA bhAgamAM, agra bhAgamAM, mAkharA upara. (2) agAu, pUrvenA samayamAM. (3) najIka, pAse. (4) sAme, saMmukha AgaLa-thI (Aganya-) kri.vi. [+ gu.thI' paoN.vi.nA arthanA anuga] meAkharAnA bhAgamAMthI. (2) agAuthI AgaLa-nuM (Agarca-) Si. [+]. 'tuM' che. vi. nA arthanA anuga] meAkharAmAM raheluM. (ra) sAme raheluM. (3) agAunuM, _2010_04 .Agiya(-ce)Na bhUtakALanuM AgaLa-paDhatuM (AgaLya-) vi. [ + jue 'paDavuM' + gu. 'tuM' varta.kR.] mekhare rahetuM, (2) jAheramAM AgaLa rahI karavAmAM AvatuM AgaLa-pAchaLa (Aganya-pAchaLya) kri.vi. [ +jue1 'pAchaLa'.] AgalA bhAgamAM ane pAchalA bhAgamAM. (ra) bhUta ane bhaviSyamAM. (3) lAgatuM vaLagatuM hoya ema AgaLa-baMdhI (AgaLya-badhI) vi. [+ jue bAMdhavuM' dvAra.] cAra kasavALuM ane lAMbI cALavALuM (keDiyAnI jAtanuM sIveluM) kahuM AgaLa-buddhi (AgaLya-) vi. [+ saM.] bhaviSyanA pahelethI vicAra karanAruM, agamabuddhi, agamabuddhiyuM [mudata pahelAM AgaLa-bhA (AgaLya-) kri.vi. [ jue, 'vAre.'| agAuthI, gaLiyAta vi. [jue 'AgaLa' + gu. 'yuM' + 'Ata' ta. pra.] pahela karanAra. (2) (lA.) kamanasIba, durbhAgI AgaLiyArA, AgaLiyA puM. [jue AgaLA'.] jue AgaLA.' AgaLI strI. [saM. mahih> prA. mAhibA] lAkaDAnI cA leAkhaMDanI AgaLAnuM kAma karatI eka paTTI. (ra) (lA.) malama cApaDelI gaMmaDAM vagere upara lagADavAmAM AvatI kapaDAnI kApalI, malamavALI paTTI, malama-pI AgaLuM vi. [jue 'AgaLa' + gu, ''ta.pra.] AgaLa~ meAkhare rahenAruM. (2) zreSTha, uttama, (3) na. zeraDInA sAMDhAnuM pIThuM AgaLA huM. saM. 1-> prA. aAma-] bAraNAMne pAchaLathI vAsavA mATe beu bAraNAM upara khAMcAvALA e thApA ceADI emAM ja-Ava kare tevI lAkaDAnI paTTI ('ulALA'thI A judI vastu che.) A-taMtu (-gantu), .ka vi. [saM.] peAtAnI meLe AveluM. (2) acAnaka AveluM. (3) navuM AveluM AgA puM [phA.] zeTha, mAlika AgAkhAna puM. [jue 'AgA' + khAna'.] ismAilI muslima dharma mAnanArI kheAA kAmanA dharmaguru. (saMjJA.) AgAkhAnI vi. [+]. IM' ta.pra.] AgAkhAnane lagatuM. (2) ismAilI kAmanuM, ismAilI kAmane lagatuM jAmadAnI AgAkhAnI strI. eka jAtanuM mulAyama jhINuM sutarAu kApaDa, AgAmika vi. [saM.] AvatuM, bhaviSyanuM A-gAminI vi., strI. [saM.] bhaviSyanI, have pachI AvanArI A-gAmI vi. [saM., puM.] jue 'AgAmika'. AgAra na. [saM.] makAna, ghara, nivAsasthAna. (2) puM. gRha sthAzramI, (jaina.) (3) chUTa, meAkaLAza. (jaina.) AgAra-dharma huM. [saM.] gRhasthAzramane! dharma. (jaina.) AgArika vi. [saM.] gRhastha saMbaMdhI. (jaina.) AgAhI srI. [Aaa.] kAMI manavA vize pahelethI paDatI ke apAtI khabara, bhaviSya-kathana, bhaviSyanuM sUcana Agiya(-ye): (Nya) vi., . [jue 'AgiyuM'+gu. (-e)Na' srIpratya] AgiyA pataMgiyAnI mAphaka prakAza ApanArI (eka mAkhI)
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ AgiyuM AgiyuM vi. saM. matti->UprA. mazin''] agni jhare tevuM, saLagatuM, maLatuM. (2)(lA.) AkaruM, jalada. (3) na. Aga rAkhavAnuM vAsaNa, aMgIThI, AgadAna. (4) maganI deNI. (5) UbhA meAlamAM juvAranAM DUMDAMmAMnA dANA khaLI jAya eve rAga. (6) e nAmaneA eka cheDa Agiye (-Nya) jue 'AgiyaNa'. AgiyA puM. [jue upara 'AgiyuM'.] aMdhArAmAM jenA pAsAmAMthI lIleA prakAza thayA karatA jovA maLe che te pataMgiyuM, khaghota. (ra) aDatAM khaLatarA thAya tevA eka cheADa (je UgavAthI khetaraneA pAka baLI jAya che.) (3) karaDavAthI dAjhayA jevI khaLatarA pedA karanArI eka prakAranI bhamarI. (4) juvAra zeraDI vagerene thatA eka rega, AgiyuM. (5) ghauMmAM geru Ave tyAre meAlane nAza karanAruM jIvaDuM. (6) gheADAnuM lUkuM thaI javAnuM eka darada, taNakhayA AgiyA kAca puM. [ + saM.] sUryanAM kiraNa ekatra karI agni paidA kare tevA AgALa kAca [jvALAmukhI agiyA-khaka huM. [+jue 'khaDaka'.] baLatA pahADa, AgiyA-kharasaNa puM. [ + jue 'kharasaNa'.] eka jAtanA kharasaTa suMdara phaLavALA cheADa, UMdhAlI, hAthIsaMde AgiyA-dhANasa puM. [ + jue gheANasa'.] veANasanI jAtanA eka capaLa lAMkheA sApa (jenA karaDavAthI Aga lagADayA jevI maLatarA thAya, zarIra upara meATI moTI gAMDA thaI Ave, ane sthAne seo Ave.) AgiyAchapara puM. [jue chappara'.] AgiyA-khaDaka AgiyA-vetALa puM. [ + jae vetALa'.], AgiyA-vaitAla-AyahI Amahi-tA strI. [saM.] AgrahI ha|vApaNuM vi. [saM.,puM.] Agraha dharAvatAruM (-La) puM. [saM.] e nAmaneA eka kAlpanika bhUta. (2) (lA.) AghaTa(- 9)ka huM. [saM.] rAteA adheDA (vanaspati). (2) jhapaTe kreAdhI mANasa. (ra) tAmasI mANasa Adya-bAruM kri.vi. [grA., juA ughADakhAruM'.] (lA.) 191 AgI zrI. [saM. nl > prA. zi] Aga, jalana AgIdUgI strI. kheADakhAMpaNa. (2) bhUla-cUka Azu vi. [saM. agra-> prA. mAma-] AgevAna, agresara AguDI sI. [jue 'ANu' + gu. 'huM' svArthe ta. pra. + I' strIpratyaya] AgaLa AgaLa thaI khelanArI strI AzuM na. [jue Aga' dvArA.] Aga, agni Ave puM. jue 'AgavA'. Age kri.vi. [hi., saM. ma sA. vi., e.va.] agAu, pahelAM (2) sAme, saMmukha. (3) have pachI, pachI Age-kadama na. [+jue 'kadama'.] AgaLa dhapavAnI kriyA, AgekUca. (2) (lA.) pragati AgekUca zrI. [+ jue 'phreMca,'] AgaLa dhapavAnI lazkarI prakAranI gati. (ra) (lA.) pragati Age(-gA)tara,-TuM jue. Agatara, TuM', Age-khAruM vi. [grA.] saMpUrNa, pUrepUruM Ageru na. [grA.] AmaNa, (2) gudabhraMza Agerura na., kha.va. AmaLAM AgevAna vi. [jue 'Age' dvArA.] agresara, netA, nAyaka AgevAnI strI. [+], I' ta.pra.] agresaratA, naitRtva AgevALa puM. [jue Age' dvArA.] gheADAnI DeAka karate sUtaranI dArI upara raMgaberaMgI zRMkhalAMvALA bAMdhavAmAM _2010_04 AvuM AvatA saraMjAma ke paTTo AgevALA puM. [jue 'Age' + gu. 'vALuM' ta.pra.] AgevAna Age yuM. [saM. ma~> mAma*] agAuthI karavAmAM AvatA saMghare. (ra) aMgarakhAneA ke evA meTA vastranA AgaLane bhAga AgALa (bya) zrI., AgeNu na. juo 'AgamaNa' Age<-ge)tara,-2 vi. jue 'Agata-ruM'. AgopI huM. [jae 'AgA'. + 'pIche'.] aMgarakhAnA AgalA pAleA bhAga Agneya vi. [saM.] agni saMbaMdhI. (2) agnimAMthI utpanna thayeluM. (3) saLagAvI mUke tevuM [aa, agnikhUNeA. (saMjJA.) AgneyI strI. [saM.] pUrva ane dakSiNa dizAe vaccenA AcayaNa puM., `NI strI. [rsa,] varSAM Rtu prI thatAM yajJamAM navAM dhAnyAdinI ApavAmAM AvatI pahelI Ahuti. (ra) cakAla Agraha-zIla vi. [saM.] AgrahI, haThAgrahI, jiddI, jI, peAtAnI mAnyatAmAM kaTTara, DaeNmaeNTika' AyahazIlatA zrI. [saM] haThAgraha, DaeNma~Tijhama' (vi.ka.) A-graha puM. [saM.] nizcaya, prabaLa niradhAra. (2) tANa, kheMca, dabANa. (3) dhAryuM. karavAnuM valaNa, haTha, jIda, mamata AgrahAyaNa, "Nika vi. [saM.] jue agrahAyaNa'. AgrahAyaNI strI. [saM.] mAgasara mahinAnI pUnama. (2) mRgazIrSa nakSatra. (kha.) tana, sAva AvaDuM vi. juA AchuM'. (2) kri.vi. bhale, chene, che rahyuM. [jo (3.pra.) gayuM te dheALyuM, jAya te mane jatuM] A-ghAta puM. [saM.] prahAra, mAra, phuTakA, (2) athaDATa, akaLATa, athaDAmaNa, AsphAlana. (3) (lA). AMcakA, duHkhanI lAgaNI. (4) nukasAna, hAni. (5) vAkayamAM svara upara AvatuM vajana, svaritatA. (vyA.) A-cAtaka,-janaka vi. [saM.] AghAta karanAruM. (2) AMcakA lagADe tevuM. (3) puM. nI, ghAtaka AghAta-janya vi. [saM.] manane AMcakA lagAve tevuM AghAta-pratyAdhAta puM. [saM.] AghAta ane enA pratibhAva AghA(-ghI)-pAchI strI, [jue 'AkhuM' + pAchuM' + gu. 'I ' srIpratyaya] (lA) cADIgalI. (2) khaTapaTa (3) ghAlamela. [karavI (6.pra.) jue 'AghuMpAchuM karavuM.'] Adhu| puM. AkarAonI eka ramata, amUlA-Dhalai AghuM vi. dUra raheluM, chete raheluM, vegaLuM. [.eDhavuM (rU.pra.) lAja kADhavI. karavuM (rU.pra.) aMdha karavuM, vAsavuM. (2) aLakhAmaNuM karavuM. khasavuM (rU.pra.) dIrghadraSTi paheoMcADavI, jevuM (rU.pra.) aNabanAva thavo. jaIne pAchuM paDhavuM (3.pra.) pastAvuM. pAchuM karavuM (rU.pra.) aprAmANika rIte vartavuM. (2) cADIcUgalI karavI. (3) vadhArIne vAta karavI.
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ave 197 AcAryuM (4) lAMcaruzavata levI. pAchuM kahevuM (-kevuM) (rU.pra.) niMdAtmaka AcAra-yuta vi. [saM] dharmazAstrAnusAra pALavAnA sadAcAravAta karavI. (2) kheTuM samajhAvavuM. 05AchuM jevuM (rU.pra) mAMthI khasI paDeluM, AcAra-bhraSTa [rahenAruM barAbara vicAra karavo, bhaviSyano vicAra karavo. 05AchuM AcAra-ja8 vi. [8] viveka vinA mAtra AcArane vaLagI thavuM (rU.pra.) dUra thaI javuM. (2) cArAI javuM, vagesane AcAra-jJa vi. [saM.] jene AcAranuM jJAna che tevuM, AcAra-vida thaI javuM. besavuM (besavuM) (rU.pra.) aTakAva AvatAM strInuM AcAra-dharma muM. [saM.) zAstramAM kahelA niyama pramANe AcaraNa cheTe besavuM, acAle pALavo. (2) dhaMdhe tajI devo. 0mUkavuM, karavAne dharma ['AcArasaMhitA'. rAkhavuM (rU.pra) kRpA ochI batAvavI. (2) choDI devuM. AcAra-niyamAvalilI) strI. [+ saM. mAvajI, zrI] juo 02hevuM (-2vuM) (rU.pra.) saMbaMdha kApI nAkho] [vegaLe AcAra-niSa vi. [saM.] AcAramAM niSThAvALe Aghe krivi. [o "adhuM' + gu. "e' sA.vi.pra.] dUra, cheTe, AcAra-niSThA strI. [saM.] AcAramAM nikA-daDhatA AraDuM, AgheruM vi. [juo "AvuM' + gu. eruM' tulanA- AcAra-patita vi.saM.]bhraSTAcArI, AcAra-bhraSTa, AcAra-Tyuta darzaka ta... + "Da' svA. ta.pra.] vadhu AvuM, vadhu dUra raheluM AcAra-pAlana na. [saM.] AcAranuM zAstrAjJA pramANe AcaraNa AgherAMka, Aghereka kri.vi. [+gu. -ka' ta.pra.] AcAra-pUta vi. [saM.] AcArathI pavitra thayeluM, pavitrAcArI jarA che. jaIne, thoDe dUra AcAra-praNAlI strI. [saM.] paraMparAthI utarI AvelA AcAra AveSa chuM. [saM] belAvavuM e, AhavAna AcAra-bhaMga (bha$) . [saM.] ziSTAcAranA niyamonuM ullaMghana AgheSa vi. [4] cheSaNa karanAra, tANane UMce sAde AcAra-bheda puM. [saM] rItabhAtamAM mAluma paDo taphAvata jAherAta karanAra [nivedana AcAra-bhraSTa vi. siM] jue "AcAra-5tita'. AghASaNa , -Na strI. [saM] jAherAta, DhaMDhera, jAhera acArabhraSTatA strI. [saM.], AcAra-aMza (bhra) . siM.] AghANa na. [saM.] saMghavuM e, gaMdha levApaNuM Acara--pAlanamAMthI khasI javAnI kriyA. A-dhrAta vi. [saM.] saMgheluM, saMghAyeluM AcAra-maryAdA strI. [saM.] juo AcArasaMhitA." A-ghAyaka vi. [saM.] saMdhanAra AcAra-vicAra puM, ba.va. siM.] vartana ane viveka. (2) Adhyeya vi. [4] saMghavApAtra, gaMdha levA jevuM dhArmika rItarivAja ane mAnyatA A-camana na. [saM.] hatheLImAM ke dhAtunI AcamanImAM AcAra-vijJAna na. [saM] sadAcAra ane naitika vartana pAchaLanAM pANI laI dhArmika kriyA vakhate maMtroccArapUrvaka moDhAmAM kAraNe jemAM vicAra hoya tevI samajha mUkavuM e. (2) Acamana mATenuM pANI AcAra-vida vi. [ + saM. vid ] jue "AcAra-jJa." AcamaniyuM na. [ + gu. IyuM' ta.ka.] AcamanI rAkhavAnuM AcAra-vidyA strI. [saM.] kartavyane lagatuM zAstra, DI-enTapAtra, paMcapAtra [camacA-ghATanuM sAdhana lejI' AcamanI strI, siM.] Acamana karavA mATenuM goLa moDhAnA AcAra-vimukha vi. [saM] juo "AcAra-5tita'. Acarakucara na. [ravA.] kAcuMkeruM, rAMdhyA vinAnuM khAvAnuM. AcAravimukhatA strI. [saM.]. "AcArabhraSTa-tA'. (2) bhAMgyAtUTa paracuraNa sAmAna. (3) vi. Alatu-phAlatu. AcAra-viSayaka vi. saM.] AcArane lagatuM paracuraNa AcAra-verA vi., pR. [sa. puM.] jue "AcAra-jJa'. A-caraNa na. [saM.] AcaraNamAM-vyavahAramAM mUkavApaNuM. AcAra-vyavahAra puM. [saM.] AcaraNa ane rUDhi (2) vartana, vartaNuka, rItabhAta, cAlacalagata. (3) lakSaNa, AcAra-zAstra na. [saM] sadAcAra vizenuM zAstra, nItizAstra, caritra 'ethikasa" (hI. vra.), merala sAyansa AcaraNaya vi. [saM] AcaraNamAM mUkavA jevuM, karavA jevuM AcAra-zuddhi strI. siM.] zuddha AcAra, sArI raheNIkaraNa AcaravuM sakri. [saM. mA-zvara, tatsama] AcaraNamAM mUkavuM, AcAra-zUnya vi. [saM.] juo AcArahIna." pALavuM, karavuM. (2) a.di. vartavuM. acarAvuM karmaNi, bhAve, AcArazanyatA strI. [] jue "AcArahIna-tA' kri. AcarAvavuM che., sa.kri. AcArasaMhitA (saMhitA) strI. [saM.] jAheramAM temaja khAnagI AcarAvavuM, AcarAyuM juo AcaravuMmAM. kAmakAjamAM cokkasa prakAranA nItiniyamonA pAlananI niyamaA-carita vi. si.] AcareluM, vartanamAM mUkeluM. (2) na. yojanA, AcAra-nimAyAvalI, AcAra-maryAdA, ziSTAcAra, AcaraNa, vartaNaka, vartana keDa oNpha kaMDakaTa' A-caMdrArka (-candrArka) ki.vi. [saM. mA-% + ma] sUrya AcAra-sUtra na. [sa.] AcArane mudrAlekha, 'varkiMga-keItha" ane caMdra jyAM sudhI jagatamAM prakAzyA kare tyAMsudhI, cAva- AcAra-hIna vi. [saM.] AcAranA niyamanuM pAlana nahi karatuM caMdradivAkarau, kAyamane mATe AcArahInatA strI. [saM.] AcArahIna hovApaNuM AcAra . [saM.] AcaraNa, (2) sadAcaraNa, sadavartana. AcArAMga (rA) na. [+ sa. ya] jena AgamanAM (3) rItarivAja, vyavahAra, rItabhAta, vidhi. (4) rUDhi, ziSTa aMgomAMnuM paheluM Agama zAstra. (saMjJA.) (jena.) saMpradAca. (5) dharmazAstra pramANenA nItiniyama AcarI. vi. [sa, .] AcAravALuM AcAra chuM. [] athANuM, acAra [bhAga, karmakAMDa AcArya . siM] pote AcAranuM jJAna dharAve ane bIjAMone AcA-kAMTha (-kArDa) chuM. [saM.] vedazAstrane dharmavidhine lagato enuM pAlana karAve te dharmAdhyakSa. (2) vidyArthIone vidyAnuM 2010_04
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ AcArya-kula(La) 198 Aja-kAla(2) zikSaNa ApanAra vidyAguru. (3) ajJAdi dharmakAryomAM samagra kri. AchAvavuM ., sa.kri. vidhionuM saMcAlana karanAra mukhya atija-brAhmaNa. (4) AchaThAvavuM, AchAvuM juo "AchaDavuM."mAM. dharmasaMpradAyone sthApanara vaDe guru. (5) vedAdi zAstro upara AchaNa na. dUdha jamAvavA nAkhavAmAM AvatI khaTAza, bhASya vagerenI racanA karI tatvajJAnanI kaI ane kaI AkharaNa, meLavaNu, adharakaNa zAkhAne AviSkAra karanAra vidvAna. (6) maMtradIkSA ApanAre achaNa-lUMchaNa na. juo "Acha + gu. 'aNa" ta... vidvAna dharmajJa. (7) zALA-mahAzALAonAM sattAsUtra jenA + "luMchavuM' + gu. 'aNa" ku.pra.] svaccha karavuM ane ghasI hAthamAM che te vaDe zikSaka, baheDamAstara', prinsipAla'. kADhavuM. (2) (lA) TApaTIpa, varaNAgiyApaNuM (8) saMskRta vagere pUrvanA dezanI vidyAonuM vitaraNa karatI Achare chuM. paheraveza, pizAka (2) pAtharaNuM. (3) (2) strI. vidyApIThanI te te zAstranI chellI parIkSA uttIrNa karanArA gadheDAnI pITha upara mUkavAnI gaNa ke chAlakA nIcenI vidvAnanI che te viSayanI mAnya padavI. (jemake vedAMtAcArya' gAdI, khAsiyuM, gAdalI sAhityAcArya' "nyAyAyArca' saMgItAcArya vagere) AcharaNa na. [o "AcharavuM' + gu. "aNu' ku.pra.] AcharIne AcArya-kula(La) na. [saM.] AcAryane tyAM rahI vidyArthIo upara caDI AvatuM pANI abhyAsa karI zake tevuM chAtrAlaya, gurukuLa. (2) AcArya AkaravuM a.kri. [saM. matsara-> prA. a4ra -] ke dharmagurunuM vaMza-kuLa pravAhI ragaDamAM ragaDo nIce jAmI jAya ane pANI upara AcArya-jI puM, ba,va, [+ jao 4jI' (mAnArthe).] AcArya tarI Ave evuM thavuM, nItaravuM. (2) (lA) esaravuM, pAchA (jemake "AcAyaeNjI mahAprabhu zrIvallabhAcArtha vagere) [sthAna haThavuM. (3) narama paDavuM, DhIluM thavuM. (4) ghaTI javuM, e AcAryapITha strI. [+, na.] AcAryane rahevAnuM pradhAna thavuM. AcharavuM bhAve., kri. AkarAvavuM pre., sakri. AcAryA strI. [saM.] AcAryanA sthAna upara beThelI strI, AcharAvavuM, AcharavuM e "AchamAM. heDamisTresa', "leDI prinsipAla AchariyuM na. jio "Achara"+ gu. "yuM' svArthe te. pra.] AcAryANI sI. [saM.] AcAryanI patnI gadheDAnI pITha upara mUkavAnI gaNa ke chAlakA nIcenI gAdI, AcAryopAsana na., -nA strI. [+ saM. kAna,nA] AcArya Achara, pAtharaNuM ke gurunI sevA ane paricaryA Achava chuM. mAchalAM pakaDavA mATenA jALIvALe cALaNe AciMkhyAmAM strI [saM] kahevAnI IcchA Acha-vela (-15) strI. e saMjJAnI eka vela A-cachana vi. saM.] DhAMkeluM. (2) pAthareluM AchIgare vi. malAkkA pAsenA AchInagaramAMthI AyAta A-achAMdaka vi[saM.] DhAMkanAra. (2) pAtharanAra thayeluM (sepArI) A cchAdana na. [4] DhAMkavuM e. (2) pAtharavuM e. (2) DhAMkavAnuM AchuM vi. [saM. 24-> prA. ajIma-svaccha, cekhuM] ke pAtharavAnuM sAdhana, cAdara. (4) caMdaravo. (5) chAparuM (lA.) lagabhaga ArapAra dekhAya tevuM pAtaLuM. (2) chuTuM A-cachAnIya, A-chAgha vi. [saM.] DhAMkavA ke pAtharavA gya chUTuM, pAMkhuM. (3) (smaraNamAM) jhAMkhuM. (4) AchareluM. (5). achAdavuM sa.ji. [saM. ma-jA, tatsama] DhAMkavuM ke pAtharavuM. saMkocAyeluM, manamAM DhIluM paDeluM. (6) (raMganI) chaDI jhAMI AchAdAvuM. karmaNi, kri. AcachAdAvavuM pR., saki. ApatuM AchodAvavuM. AchodAvuM jue "AcchAdavuM'mAM. AchuM-pAchuM, AchuM-pAtaLuM AchuM-pAMkhuM, [+juo A-achAdita vi. [saM.] DhAMkeluM ke pAthareluM pAchuM', pAtaLuM.', "pAMkhuM,] taddana ghoDuM, (ra) tatra jhAMkhuM. Acha (zve) strI, jio "AI' dvArA.] chAsa vagere upara (3) (lA) dUbaLuM-pAtaLuM pANInuM sva2cha paDa tarI Ave che, AcharavAthI ja paDI A cheTaluM juo "AchaTavuM'. AcheTAvuM karmaNi, phi. AiTAvavuM AvatuM pravAhI, parAza pre, sa.ki. AchakaDA(-lAI strI. [jae "AchakaDuM-luM) + gu. "AI' ApeTAvavuM, acheTAvuM e "Acha(-che)TavuM'mAM. ta..] pizAkamAM vadhu paDatA varaNAgiyAveDA. (2) (lA.) A che(che)ta, A che vi. [saM. achata-> prA. mahAra; nAdAnI, vicArazUnyatA juo AchuM' + gu. 'eruM' tulanAtmaka ta.ka.] vadhu AchuM Achaka-lA)-verA puM, ba.va. [juo AchakaDuM(-luM) achokaNa chuM. e nAmanuM keDe paheravAnuM eka ghareNuM + "veDA'] AchakalApaNuM A chetare vi. ['juo "AchetaruM'.] jue "AchetaruM. (2) AchakaDuM-luM) vi. jio "AI' + gu.--"ka"--huM'-luM' DuM, svarupa ta.pra.] (lA) pozAkamAM vadhu paDatuM varaNAgiyuM. (2) Aja kri.vi. [saM. samaya > prA. ga] A vartamAna divase, (lA) nIdAna, vicArazu-ya. (3) uddhata, techaDuM, chakeluM A cAlu divase, Aje. (2) strI. Ajano divasa. kAla Acha--che)TaluM sa.kri. pachADavuM, aphALavuM, bhaTakADavuM. (2) karavI (-kAkya-) (rU.pra) DhIla karavI. (2) AgaLa ane AgaLa khaMkheravuM, jhATakavuM. Acha-che)TAvuM, karmaNi, kei. Ai- dhakelavuM. 0nI ghaDI (rU.pra.) A avasara, A prasaMga. 0nuM (-che)TAvavuM che., sa.ke. TivuM'mAM. kAla upara rAkhavuM (kAya-) (rU.pra.) mulavatI rAkhavuM] A che)TAvavuM, Acha(-)TaluM jue upara "A cha(-) Aja-kAla(ya) ki.vi. [+ jue "kAla*-laya)'.] hamaNAMnA AchavuM sakri. pachADavuM. akALavuM, AchAvuM karmaNi, samaye, sAMprata samaye, hAla. (2) strI. cAlu samaya, sAMprata 2010_04
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ Aja-kAlanuM samaya. [.karavI (rU.pra.) vAyadA karavA, vAta vilaMbamAM nAkhavI] Aja-kAlanuM (kAlpanuM) vi. [+gu. 'nuM' che. vi.ne anuga] (lA.) navA jamAnAnuM, (2) bina-anubhavI, haletuM, aNasamajI Aja-thI kri.vi. [gu. thI' mAM. vi. ne anuga] cAlu divasathI zarU karI Aja-dina, Aja-divasa puM. [ + saM.] AjanA dahADo Aja-nuM vi. [ + gu. 'nuM' che. vi. nA anuga] hamaNAMnuM, sAMpratika, hAlanuM, vartamAna, arvAcIna. (2) (lA.) nAdAna, bina 199 anubhavI Ajanma kri.vi. [saM.] janmathI mAMDIne, janma thayA tyArathI laI ne. (ra) janma pUrA thAya tyAMsudhI, jiMdagIbhara; AjIvana, AkhA bhava Aja-pachI .ivi. [+jue 'pachI'.] havethI, have pachI Aja(-jha)ma vi. [ara. aajham] vadhAre mahAna. (2) sauthI mahAna. (3) jUnA samayamAM sarakArI amaladArAmAM mAnavaMta hoddo bhegavanArAonAM nAmanI AgaLa vaparAtA zabda Aja-paryaMta (-paryaMta) kri.vi. [jue 'Aja' +saM.] Aja divasa sudhI, hamaNAM sudhI [divasa sudhI Aja-vera kri.vi. [jue 'Aja' dvArA.] je. (2) Aja A-jAnu kri.vi. saM.] sAthaLa lagI pahoMce ema AjAtu-bAhu, AjAnu-bhuja vi. [saM.] sAthaLa sudhI pahoMcatA hAthavALuM AjAnu.lakhita (-lakhita) vi. [saM.] sAthaLa sudhI laMbAyeluM AAra puM. [phA. AjhAr] maMdavADa, mAMdagI, bImArI AjArI vi. [kA. AjhArI] mAMduM, rugNa, rAgI, bImAra AkharI` strI. [+gu, I', svArthe pra.] jae 'AAra' AjI strI. [jue 'Aje'+ gu. 'I.'strIpratyaya] mAtAnI [vAlA, kAkalUdI AjIjI strI. [ara. ji.jhI] AgrahabharI vinaMti, kAlAA-jIvaka huM. [saM.] mahAvIra svAmInA pratispardhI geAzAlaka, mAtA, nAnI mA (saMjJA.)(2) geAzAlakanA saMpradAya. (3) (lA.) DhoMgI saMnyAsI AjIvadarzana na., AjIvaka-saMpradAya (-sapra-) puM. [saM.] gezAlake sthApelA eka dArzanika paMtha (saMjJA.) [jIvanabhara AjIvana kri. vi. [saM.] jIvana paryaMta, jiMdagInA aMta sudhI, A-jIvikA strI. [saM.] gujarAna, bharaNapeASaNa. (2) kherAkIkharca, jvAI. (3) dhaMdheA, vRtti, pANanuM sAdhana Aju-khele kri. vi. [grA., jue 'Aja' + khela' + gu. sA.vi. pra.], Aju-phere kri. vi. [+ jue phere' + gu. sA. vi., pra.] A vakhate, A vAra Aju-bAju, Aja-bAju kri. vi. [jue bAjU'nA firbhAva.] AsapAsa. (2) cetara, ceAkera, cAre bAju. (3) Amatema AjuduM vi. jue 'Aja' dvArA.] AjanuM, Aja saMbaMdhI, e' a' A samayanuM, atyAranuM. (2) (lA.) tAjuM, navuM AveluM Aje kri.vi. saM. mayApi>prA. mana ni>apa makhkhuM vi.>ja. gu. AjuD> AjaI] Aja Aje puM [saM.mAyan-> prA. mama-] mAna ApavA lAyaka vaDIla] (lA.) mAtAnA pitA, nAnA Aje-kAje puM. eka vanaspati, bAvacI. (2) enAM khI- _2010_04 AjJArthaka takamariyAM. (3) (lA.) davA, esaDa Aje-pahaleA puM. [jue 'Anne' + 'paDave'.] mAtAnA pitAnuM zrAddha karavAnI Ase| sudi ekamanI tithi tevuM AjJapta vi. [saM.] jene AjJA-hukama karavAmAM Avela che -jJapti srI. [saM.] AjJA, hukama, Adeza AjJA strI. [saM.] Adeza, ANa, hukama. [.ApavI (3.pra.) hukama pharamAve. (ra) paravAnagI ApavI. DAvI (3.pra.) hukama pramANe pAlana karavuM. mAgathI, tethI (3.pra.) kAma karavA mATe hukama icchave. mAnavI, mAthe caDha(-DhA)vavI (rU.pra.) hukama pramANe karavuM. mAM rahevuM (-2 :vuM) (rU.pra.) tAkhe rahevuM, vaza rahevuM, mAM rAkhavuM (rU.pra.) tAbAmAM rAkhavuM, sattA bhAgavavI] AjJA-kara, AjJA-kAraka vi. [saM.] AjJA karanAruM, (2) hukama pALanAruM, cIMdhyuM karanAruM AjJAkAri-tA strI., -~ na. [saM.] AjJA pramANe kAma karavApaNuM, hukamanA amala karavApaNuM AjJAkArI vi. saM., puM.] jue 'AjJA-kara'. AjJA-cakra na. [sa.] ceAga tathA taMtramAM mAnelAM zarIramAMnAM cha cakromAMnuM e nAmanuM eka. (taMtra.) AjJAdhara, jJAdhAraka vi. [saM.,], AjJA-dhArI vi.saM., puM] AjJA uThAvanAruM, hukama pramANe kAma karavAvALuM AjJAcIna vi. [+ saM. adhIna] AjJAne vaza, hukamane adhIna AjJAcIna-tA strI. [saM.] AjJAne vaza kevApaNuM jJAnurUpa kri.vi. [+ seM. manu] AjJA mujaba AjJAnuvartaka vi. [+ saM, anu-varte] AjJA pramANe karanAra, AjJApAlaka karanAra AjJAnuvartana na. [+saM. manu-vartana] AjJAne amala AjJAnuvartI vi. [+saM. anu-vat puM.] AjJA pramANe kAma [AjJA pramANe AjJAnusAra(-2)kri.vi. [+ saM. manu-jJAn + gu. 'e' sA.vi.,pra. AjJAnusArI vi. [+ saM. anu-harI, puM.] AjJA pramANe kAma karanAra, AjJAnuvartaka [(2) puM. mAlika, zeDha AjJApaka vi. [saM.] AjJA ApanAra, hukama ApanAra. AjJA-patra na., puM. [saM., na.], -trikA srI. [saM.] zAsakIya phe dhArmika AjJA jemAM sUcavavAmAM AvI hoya tevA kAgaLa, phuramAna-patra. (ra) sarakArI 'gejheTa' A-jJApana na. [saM] hukama karavAnI kriyA. (ra) hukama AjJA-pAlaka vi. [saM.] nAkara, cAkara, sevaka. (2) tAbedAra AjJApAlaka-tA zrI., AjJA-pAlana na. [saM.] hukama pramANe karavApaNuM [che tevuM AjJApita vi. [saM.] AjJA jenI yA jene karavAmAM AvI AjJA-pAthI strI, saM, AzA + jue peAthI'.] jemAM AjJAe noMdhAI che tevuM pustaka AjJArtha puM. [saM. mAzA + athaeN] jemAM AjJA-hukamane artha che tevA kriyApadane artha (jemAM hukama AzIrvAda ane zApanA paNa artha hAya che.) (nyA.) AjJArthaka vi. saM. bhAjJA + kSartha-6] jemAM AjJArtha rahelA che tevuM (kriyArUpa). (nyA.)
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ AjJA-lekha ATa-pANI AjJA lekha chuM. (saM.] AjJA-patra loTa jevo karI pANInI sAthe bheLavI devA, chaMdI gaMdI ekarasa ArA-vaza vi. [saM] juo "AjJAdhIna'. karavuM. aTANuM karmaNi, kri. aTAvavuM che., sakri. AzA-vicaya . saM.] bhagavAnanI AjJAne nirNaya karo ATApATA puM, ba.va. [jae "pa"ne dvibhava.] chokarAe. jena). eAe medAnamAM ADA ane UbhA pATA pADIne ramavAnI AjJAMkita (AjJAti) vi. [4. mA + ati] AjJAmAM eka dezI ramata, khAropATa,..AjArI bArI rahenAruM, hukama pramANe karavA tatpara, kahyAgaruM ATa-pANI juo "ATa-pANI'. Aya na. siM] dhI, sUpa ATaNa (ya) jI. [grA.] dhULa, raja aA-pAtra na. [saM.] dhInuM vAsaNa, Ajya-sthAnI aTiyAM-pATiyAM na., ba.va. [jue "pATiyuM', dvirbhAva.] Aya-bhaga . [saM.] yajJamAM apAtI dhInI Ahuti vaDedarA tarapha ramAtI eka ramata, gaNagaNa mecala, laliyo AyasthAlI strI. [saM] juo "Ajya-pA'. pADe [leTa vecavAvALAne latto Ajhama juo A jama" AliyA-vAda (-35) strI, jio "ATi+ vA'lajjo] ajhAda vi. [phA.) mukta, Dha, svataMtra, svAdhIna ATiyuM na. [juo ATa' + gu. "thayuM' ta...] laTa UDaajhAdI a. ki.] baMdhanamukti, svataMtratA, svAdhInatA. vAnuM lUgaDuM ke nALiyeranuM DuM-chAluM (2) niraM kurAtA, svachaMdatA ATiyA kuM. [o ATiyuM'.] leTa vecanAra vepArI Ajha' chuM. [. AjhaM] itabAra, bhase, vizvAsa, zraddhA ATI juo ATalI". (2) hiMmata, hAma [marasiyA ATakoTI DhI. [grA, paracuraNa sAmAna, bhAMTo mAla A puM. kANu-kuTaNa, (2) kANa kUTaNamAM gavAtuM gIta, ATI-TI strI, ghaDa-geDa karavI e A8-7-) puM. vagara cele uparanuM vAsaNa paDI na jAya e AduM-sAruM na. jio "sATuMne dvirbhAva.] sATuM, adalerItanI chANAMnI goThavaNa, ubALe(2) vaNakaranuM eka ojAra badale, sATApATA [vi, pra.] ekaMdara saravALe ATa-ADArA vi. maMjhAyeluM, gabharAyeluM aTeka ki. vi. jio 'ATe-' + gu. e sA. ATa-ATaluM vi. [o 'mATaluM', ahIM dvirbhAva hada aTelI strI, e nAmanI eka vanaspati, maraDAziMgI karatAM vadhu, ATaluM badhuM, jhAjhuM badhuM aTeka (nya) strI, bichAnuM, pathArI ATakavuM' a.kri. [saM, mA > prA, bhaTTa dvArA] bhaTakavuM, ATo che, [hiM. "ATA'] loTa, [0AvI rahe. (2) rakhaDavuM. (2) athaDAvuM, bhaTakAyuM (rU.pra.) AvaradA pUrI thavI. kAsTa (rU.pra.) kAma karAvIne ATakavuM a.kri. phaLanA bhArathI lacI paDavuM thakavI nAkhavuM. (2) khUba mAra mAravA. 0La (rU.pra.) paisA ATakoTa na. ['kATane dvirbhAva juo "kATha'-'kATa'.] sAga khUTI javA. (2) khabara puchavI. 06La, pI bAvaLa vagere sArI jAtanAM lAkaDAM sivAyanuM lAkaDuM. [0ne (rU.pra.) kaMTALA bhareluM kAma karavuM. (2) vaitaruM karavuM, majarI mAM (rU.pra.) saheja athaDAtAM paDI jAya tevuM zarIra. (2) karavI. 0nIkaLI jA (rU.pra.) cheka thAkI javuM. (2) UMTa, sAMDhiye] pAyamAla thavuM. (3) bahu mahenata paDavI. ne AvaradA ATaDI sI. e nAmanI eka vanaspati, maraDAziMgI (rU.pra.) paisA ane samaya. ne AvaradA eka thavAM (rU.4) ATaNa na., paM. AThaNa, DaNa (jeDA paheravAmAM temaja hathiyAra tata thAkI javuM. (2) saMhAra thavo. (3) sakhta mAra khAva. pakaDavAmAM paga ke hAthamAM paDe che te). bAphe (rU.pra.) na besavAnuM belI nAkhavuM. (2) na karavAnuM ATalI strI. [o "ATaluM+gu. "I' strIpratyaya]. karavuM. 0vApara (rU.pra.) jamaNu karavuM. havecI gAjara hatheLImAM aMgUThA ane TacalI AMgaLIe AMTI pADatAM derA khAvAM (rU.pra.) kheTane vepAra kara. ya na UThe viTI banAvavAmAM AvatI dorAnI chaDI. (2) phALakA upara (ra.a.) kAMI tAkAta na hovI. rA-lUNa (rU.pra.) loTa bAMdhatI vATIne banAvavAmAM AvatI derAnI AMTI veLA pANI sAthe jema jarA mIThuM nAkhI loTa bAMdhavAmAM ATaluM sarva. vi. [saM. rAta-> prA."dattarA-gaH sarakhA Ave che-jemAM mIThuM kAMI dekhAtuM nathI te rIte vagara apa. zuM-] amuka mApa saMkhyA ke maryAdAmAM Ave teTaluM- badalavAnuM kAma, (2) dhULadhANI. (3) nakAme gayele sAmAna. sAme rahelAne udezIne kahetAM hoIe tema evA dekhADelA upAdhyAyane ATo (rU.pra.) viveka vinAne dharmAda] pramANa jeTaluM tarane kAkaDo aTenkaTa puM. [+ ja "kaTo.'] (lA.) chaMdo, dhANa, ATaluM na. [jue "AMTI' dvArA.] tANa karavA mATe nAza | [ADaMbara, DeLa, damAma ATavaNuM na. [saM.] phaDalAmAMthI vaNavA kADhela tANAnA bhAgane ATopa . [saM.] ahaMkAra, ghamaMDa, garva, zekhI(2) khIla sAthe rAzathI bAMdhavA paheALuM rAkhavA mATenI lAkaDI aTapavuM sa.ji. (saM. mA-ro, tama] sameTI levuM, ATavika vi. [saM.] aTavI-jaMgalamAM rahenAruM. (2) jaMgalane saMkelavuM, samApta karI vATI levuM, TuMkamAM patAvI levuM. lagatuM aTepaNuM karmaNi, kri. ATApAvavuM che, sa.ki. ATavikAdhyakSa chuM. [+ saM, aga] jaMgalakhAtAnA adhikArI, ATa-pATa vi. sesara, ArapAra "phoresTa ophisara", "ke-jharveTara oNpha phoresa' ATa-pANI na., ba.va. jio "ATe ' + pANI'.] leTa ATaluM sakri. [de. prA. bhaTTa kavAtha karo] kaThaNa padArthane ane pANI. (2) (lA.) rAjI, kamANI, gujarAnanA 2010_04
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ ATApAvavuM sAdhana. (3) nasIba, bhAgya, dANApANI ATe pAvavuM, ATe pAvuM jae ATopavuM'mAM. A vi. sa. maja > prA. aTTa] cAra ane cAra maLI thatI saMkhyAnuM, '8.' [aDhAra (rU.pra.) chUTuM chavAyuM, avyavasthita. ATha AMsue rulAvavuM (ke rAvaDAvavuM) (3.pra.) khUba rAvaDAvavuM. ATha AMsue reNuM (rU.pra.) atyaMta revuM, ghaNuM raDavuM. jAma (rU.prA) rAtadivasa. -3 aMge (rU.pra.) kharA aMtaHkaraNathI. -4 gAMThe (.pra.) saMpUrNa rIte. -ke gAMThe umeda (rU.pra.) ahu zANuM. "ke pahera (-pAra) (3.pra.) samagra rAtadivasa] ArDe jue 'ATa'. ATha-AnI strI. [jue 'A' + AnI'.] jUnA AThe AnAnA sikko, aDadhA rUpiyA, navA pacAsa paisAne sikko. (2) vi. (lA.) aDadheAaDadha, pacAsa TakA ADa-kAThI vi. [jue A + saM.] vrata karavAnA nava bhedeAmAMthI traNa vacananAM-traNa karavAnAM be mananAM maLI ATha jAtathI vrata karanAra. (jaina.) ATha-kANI vi. [jue A+,'+ sa. DhoLa + gu. I' ta.pra.] ATha khUNAvALu ATha-gaNuM vi, [jue ATha+, + saM. punita-> prA. zukhiJa-] AThathI guNeluM AThaDI strI. [juo 'A' + gu. 'huM' ta.pra. + I' skrIpratyaya] ATha khelAM ke paththaranI thappI 201 A puM. [jue 'ADI'mAM.] Ane AMkaDA, '8', AThanI saMkhyAnuM cihna ADaNuM na. dAraDuM vaNatAM vaLa devAnuM ejAra, aDhavADuM ATha-patrI strI. [jue AO' + seM. patra + gu. ' ta.pra.], ATha-pAniyuM vi. [jue 'A' + pAnuM' + gu. 'iyuM' ta.pra.], ATha-pejI vi. [+aM. 'peja'+gu, I' ta.pra.] AThe pRSTonuM bAMdheluM ke kareluM, 'AkaravA' ATha(-3)ma (-mya) strI. [saM. mamI > prA. aTTamI] hiMdu mahinAonAM beu pakhavADiyAMne AThame divasa, [bnA upavAsa (rU.pra.) janmASTamInA nakAraDA upavAsa karavAnA hiMdu rivAjane laI-enA anusaMdhAnamAM) kAMI rAMdhavuM nahi. (2) navarA thaI besavuM] [paheAMceluM AThamuM vi. [x. aSTama-> prA. aTTamaba-] AThanI saMkhyAe AThavaluM sa.kri. [saM. mA-sthApa > prA. aThThAva-] sthApita karavuM, upara mUkavuM, lAdavuM. aThavAvuM karmaNi, kri. aDavAvavuM ke., sa.kri. ADasa vi. [+saM. satAni > prA. sArM > apa. sarUM > ja. gu. sa], ADa-sevi. [+saM. rAtam > prA. x > apa. Ks] ATha vAra seAnI saMkhyAnuM AThA puM., ba.va., ADAM na., kha.va. saM. aTa-> prA. maTTama-] AThanA pADA, AThane ghaDiyA AThiyuM na. camuM khAMDavAnA Azare be hAtha laMbAInA lUgaDAnA ke zaNiyAne DhukaDo. (ra) (lA.) vi. chetarAya nahi tevuM, (3) luccuM, Thaga, (3) kAbela, heriAcAra AThiyA puM. [saM. maSTinaLa > prA. adbhijJa-] ATha ThekA _2010_04 A-kSetre vALA rAsanA eka prakAra [(lA.) gaDhiyA, Thaga ADhiyAra huM. hiMdumAMthI musalamAna thayelI eka jAti. (2) AThI zrI. [sa, madiyA > prA. maTThimA] ATha seranA jhamakhA jevuM aMbADAmAM nAkhavAnuM strIonuM eka ghareNuM. (2)e nAmanI eka ramata. (3) ATha TUMkA athavA khAMgaDA-kADAnuM jhUmakhuM AThuM na. [saM. ma > prA. aTTama] jue AThA, DhAM'. ATheka vi. [jue AO' + gu. e'+'ka' ta.pra.] Azare ATha, AThanI lagabhaganuM Arhama (mya) jue 'Ama'. A puM. [saM. ma > prA.matRtra-] AThanA samUha, (2) saMvatsaranuM dareka AThamuM vaSaeN thiyeluM, sAthe maLI gayeluM ADhADa, (1, ma) vi. etapreAta, vyApI gayeluM, ekarasa AThera (-Daya), -4 (-Dha) zrI. UbhA cheADanAM kaNasalAM kApIne nahi--khaMkherIne ekaThI karelI juvAra A puM. kAlAM keAlI jyAM kapAsa kADhavAmAM Ave che te jagyA. (2) thAka. (3) deDhA-khela. (saMgIta.) Ara (-Daya) strI. [jue ADuM.] ADuM tilaka, tripuMDU. (ra) kapALa upara karavAmAM AvatI kuMkumanI ADI jADI rekhA. (3) krikeTanI ramatamAM hadanI DAMDIe (vikeTa) upara mUkavAmAM AvatI ADI meAya ke cakalI. (4) khAMDanA kArakhAnAmAM vaparAtA cATavA-kaDache. (pa) khetaranI hada uparanI vADa. (6) khAkhe, ArDiyuM. (7) juduM pADanArI lITI. (8) paDadA ke ADI bharI lIdhelI dIvAla, paDadI. (9) bahAnA tarIke mUkavAnI kriyA, 'pAna.'(10) rukAvaTa, (11) bAraNuM vAsavAnI nAnI bheAgaLa. (12) (lA.) ADAI, ji, haTha. [AvavI (rU.pra.) aDacaNa AvavI, vighna thavuM. nuM dADha karavuM (rU.pra.) atyukti karI laMbAvavuM. (2) karavAnuM hAca tenAthI UlaTuM karavuM. (3) mukhya vAtane bIjo rUpamAM kaTAkSamAM kahevI. bAMdhavI (6.pra.) vacce aMtarA mATe kAMI mUkavuM. (2) aTakaLe vAta karavI. (3) eka jAtanI vAta kaDhAvavA ajANyA thaI ne bIjA ja prakAranI vAta kADhI mULa vAta meLavavI. (4) kAInI vacamAM paDavuM. (5) vAtanI kALajI rAkhavI. .mAravI (3.pra.) sIdhe tAle gAtAM gAtAM ADe tAle gAyuM. mAM mUkavuM (rU.pra.) gIrA mUkavuM. mUkavI (rU.pra.) vacce aMtarA mATe kAMI mUkavuM, blenAra (3.pra.) gIrA levAnA dhaMdhA karanAra] AH-katara(-rA)tuM vi. e 'ADuM'+ katarAvuM, + gu. 'tuM' varta, kR.] ADakataruM, parAkSa, (ra) UtaratA darajajAnuM ADha-kataruM vi. [jae 'ADuM'+ 'katarAvuM' + gu, ''TTa, pra.] sIdhuM nahi evuM. (ra) parekSa. (3) mukhya nahi evuM ADhakathA zrI. jio 'ADuM' + saM.] cAlu mukhya vAtamAM AvatI avAMtara vAta kArTa, vha jue 'ATa-kATa.' A.-keDI zrI. [jue 'ADuM'+ kaDI'.] dherI mArga cheDIne upayegamAM levAtA khetarAu ke khAlI jamIna uparanA TuMkA rastA ADha-koTa puM. [jue ADuM'+kATa''] vacce ADI karI levAmAM AvelI dIvAla, (ra) (lA.) aMtarAya, vighna Aha-kSetre kri. vi. [jue 'ADuM' + saM. + gu. 'e'sA.
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ ADaMkharaca vi., pra] samAMtara ADI lITImAM, horijhonTala' ADha-kharaca, Ara-kharca puM, na. [jue 'ADuM'+'kharca.'] mukhya kharcathI judA nakAmeA kharca. (2) ADa-varA ADha-khIla, -lI strI. [jue 'ADuM'+ 'khIlI'.] AgaLI, bAraNAnA nAnA AMgaLA. (2) (lA.) aMtarAya, vighna ADha-khIleA pu. [4'ADuM'+ 'khIleA.'] AgaLe, AgaLiyA [paDatI galI, ADa-zerI ADhagalI strI. ['ADuM" + jue galI'.] vaccethI chUTI ADha-gIrA kri. vi. [jue 'ADuM' + 'gIrA'.], ATha-grahaNe kri. vi. [juA AchuM' + saM. +gu. e' sA. vi., pra.], ADha-ga(-dha)rANe, ADha-ghareNe kri.vi. [jue 'ADuM' + saM. bhIMta '' - + gu. e' sA. vi., pra.] peAtAne tyAM gIrA mukAyela vastu bIjAne tyAM mukAya e rIte ADha-dhADA puM. [jaA'AvuM'+dheDo'.] nAnI jAtamA gheADo, Tyu. (ra) rAjha Aca(-7-1) (-ca,-~,--ca) zrI. [jue AhuM' dvArA.] aDacaNa, aMtarAya. (2) ADA paDadA, padI, ADa[cAtAlanA eka prakAra. (saMgIta.) ADha-ceAtAla(-lA) [z2ae 'ADuM'+ ceAtAla."] Ai (-iMca) jue Aca'. A-cheda puM, [jue 'ADuM + saM.] ADo kApa, madhyaccheda, phreMsa sekzana' [ kAma Apa-jAta (-tya) strI, [jue ADuM'+ 'jAta.?] mizra Ara-jAmIna pu. [ja 'ADuM'+ 'namIna] jAmInane [ADuM AvIne raheluM ADuM vi. z2ie ADuM'+gu. 'huM' svArthe ta.pra.] vacamAM ADhaNu (--Nya) strI. [jue ADuM + gu. 'aNa' ta.pra.] DhAla ANiyA puM., ANI strI. roTalI pUrI vagere vaNavAnI pATalI, cakale jAmIna ApaNuM na. [z2ae 'ADuM' dvArA.] kAmAM rAkhanArI vastu Ahata srI. [ara. Azrcit] cInne laI ne cA khArekhA mAlikanA vatI karavAmAM AvatuM kharIda-vecANanuM kAma, ejansI.' (2) dalAlI, hakasAI Ahata-kharca puM., na. [+jue 'kharca.'] dalAlInA kAmamAM thatA kharca, ejansI-cArja' 202 ADha-tALA puM. [jae 'ADuM'+ taLe.'] UlaTI ane TUMkI rIte saravALe meLavI levAnI kriyA ADatiyA, AhatI vi., puM. [z2ae AData' + gu. 'iyuM' -- I ' ta,pra] ADatathI kAma karanArA dalAla, kamizanaejanTa'. (ra) mAraphatiyeA, ejanTa' AratI(-trI)sa(-1) vi. [saM. maRRtrita > prA, mavruttIsa > maTattIsa] jae 'aDatrIsa.' ADhatI(-trI)sa(-za)-muM vi. [ + gu. 'muM' ta.pra.] jue aDatrIsamuM' ADhatI(~trI)sAM(zAM) jue 'aDatrIsAM.' ADha-trAMsuM vi. juo ADuM' + 'trAMsuM.'] ADuM ane trAMsuM, thoDuM trAMsuM. (2) (lA.) ADakataruM, parokSa ADatrIsa(-za) jae 'ADatIsa'-aDatrIsa,' _2010_04 ADaluM ADatrIsa(za)-muM jue 'ADatIsamuM'-aDatrIsamuM.' ADatrIsa M(-zAM) juo ADatImAM- aDatrIsAM.' Ara-dAvA puM, [jue ADuM + dAve'.] dAvA maMDAyelA hoya enI sAme mAMDavAmAM AvatA dAve, sAme dAve ADha-De kri. vi. [jue 'ADuM' + dha' + gu. e' sA. vi., pra.] (lA.) jema phAve tema, game tema, ADe dhaDa Adra-dhaMdhA (-dhanyA) puM. [jue 'ADuM' + dhaMdho.'] mukhya dhaMdhAnI sAtheAsAtha calAvavAmAM AvatA gauNa dhaMdhA ADha-nAma ta. [jue 'ADuM' +'nAma.'] upanAma AnIpaja (jya) strI. [jue 'ADuM'+ 'nIpaja.'] cAlu mukhya utpanna sAthe meLavavAmAM AvatuM gauNa utpanna, ADakatarI rIte UbhI karavAmAM AvatI nIpaja ADha-pado puM. juie 'ADuM' +'paDo.] ADuM rAkhela kapaDuM, aMtarapaTa. (ra) AMtare. (-) (lA.) lAja, zarama, malAne ADha-pAka huM, [jue 'huM' + saM.] cAlu pedAzanI vacce khIjuM paNa pakavIne levAmAM AvatA gauNa pAka, bAi-preADakTa' ADha-pAsuM, ADha-pAse kri. vi. [jue 'ADuM'+ 'pAsuM' + gu. 'e' sA. vi., pra.] mukhya raste che!DIne bIjI koI tara, ADe avaLe raste ['ADa-nIpaja', ADha-pedAza (-zya) zrI. [jue 'ADuM'+ 'pedAza.'] jue ADha-ku(ka)Ta (-phaeNnTa), ADha-phATa (-Taya) strI. [jae 'ADuM'+ 'phaMTAvuM.'] upamArga, galIkaMcIvALA mArga, ADa-kreDI Apapha-phaeN) vi. [jue ADuM'+'pheMTAvuM'.] mArgamAMthI juduM phaMTAtuM, galIkacIvALuM ['ADa-phrATuM'. AphreTa,--TiyuM,"huM vi. [+ gu. iyuM'--" ta.pra.] jue ADa-phaiTu vi., puM. [+jue ADuM + phaMTAvuM'.] rastAmAM ADA paDanArA luTArA, ADeDiyA ADha-pheTa (-Daca) kri.vi. [jue AhuM' + 'keDavuM.'] meLa vagara, ADI avaLI rIte, sariyAma mArgethI juduM paDIne AphaiTuM vi. juie mADuM'+ phUTavuM'mAM.] galIkUMcIvALuM, A.keTuM ADha-baMdha (-ba-dha) puM. [jue ADuM'+saM.] khAvA sAdhu keDe bAMdhe che te lAkaDAne ke mAlakAMkaNI athavA bIjA kAI velAnA kaMdoro. (2) nadI-vaheLAmAM pravAhane bAMdhavA karavAmAM AvatA kAcA yA pAkA baMdha, cekaDema' ADha-bIDha puM. [+jue 'Ahu' + bIDa'.] khetarAu ke ricANa khAlI jamIna upara! kaiDe. (2) ADa-paDadA, padI, vacalI bhIMta ADha-bhIMta (-5) zrI., bhUtiyuM na. [jae AvuM+'bhIta' + gu. yu' ta. pra.] gharamAM pesatAM aMdara sIdhI najar na paDe e mATe karI levAmAM AvelI ADI bhIMta. (2) bhIMta ADI bhIMta bharI laI khannA rAkhavA mATe karelI jagyA, paDa-bhItiyuM ADha-mArga chuM. juA AThuM' + saM.], ADha-rastA huM. [jue 'ADuM'+ 'raste."] TUMkA rastA, upamArga. (2) galIkaMcIvALe mArge ApaNuM na. e ADachuM.'
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ ADavA gADavA ADhavA-gADhavA puM. [ravA] pANImAM taratAM ramAtI eka dezI ramata, ahUDo-mahUDA, akhUle-DhabUlA AvA puM. [jue ADuM + vare.'] paracUraNa kharca, ADe avaLeA thatA kharce, ADa-kharca Ara-vATe (-Taye) kri. vi. [jue ADuM'+ 'vATa' (raste) + gu. e.' sA. vi., pra.] Take raste, ADa-keDIe ADha-vAta srI. [jue 'ADuM'+ 'vAta.'], ADha-vArtA strI. [+saM.] vArtAmAM karavAmAM AvatI bIjI vArtA, ADa-kathA ADha-vAMsa puM. [jue 'ADuM' + 'vAMsa'.] pakSIene besavA mATe laTakAvelA ke baMdhAvelA ADA vAMsaDa ADa-vidyA strI. [jue ADuM' +saM.] mukhya na heAya tevI vidyA, gauNa vidyA [jAtanA sAMdhe AvI strI. juo ADuM' dvArA.] ADA lAkaDAnA eka Adaza(-sa) (-zya,-sya) zrI. [jue 'ADaca'.] ADI rAkhelI paTTI, AMtarA, ADa-bhIMta Ara-zerI srI, [4 'ADuM + zerI,'] Take raste javA mATenI galI, ADa-galI ADha-sarna. [jue ADuM + 'saravuM'.] chAparInA beu paDALanA upara mathALe AdhAra mATe beu karAe cheDATakavAya tevI rItanuM jADuM lAkaDuM, chAparAnA meAla ADhasara-mAMcI strI. [+jue mAcI'.] gArA ke mATInA makAnanA karA upara ADasara TekavavA mUkavAmAM AvatI pApaDI AhasariyuM na. [+ gu. iyuM' svArthe ta. pra.] jue 'ADa-sara'. ADha-mAla zrI. [jue ADuM'+sAla' (varSa)] ekAMtaruM [utpatti, krAsa thrIDiMga' varSa mADha-sRSTi strI. [jue ADuM'+ se.] saMkara saMcAgathI thatI ADhase puM. gheADAnI e nAmanI eka cAla, dhArakata, kaeNnsara' ATa-seTaDha (-Daya) strI., vaDhiyuM na. [ja ADuM'+ 'seDa' +gu. yuM' ta. pra.] chAtInI ADe rahe te rIte sUtI vakhate rAkhavAmAM AvatuM laMgaDuM. (ra) janeAInI mAphka rAkhavAmAM AvelI paheDI ADha-hathiyAra na. [jue 'ADuM' + 'hathiyAra.'] hathiyAra na hoya tyAre je kAMI sAdhana hathiyAra tarIke hAtha AvyuM te -DhaMbara (-Dambara) puM. [saM.] gave. (ra) bhAre ThaThArA ke DALa, (3) dakhada, bhapakA, ThATha. (4) varasAdanI garjanA. (5) vAjiMtronA avAja ADaMbara-yukta (-Dambara) vi. [saM.], ADaMbarI (-DambarI) vi. [saM., puM.] ADaMbaravALuM, dhamaMDI AI zrI. [jue 'ADuM'+gu. 'AI'ta. pra.] (lA.) ADApaNuM, vAMkAI, virodhI vartana. (ra) haTha, durAgraha ADhA-jhUDa vi. [jue ADuM' + jhUDavuM.'] (lA.) ADuM avaLuM patharAyeluM, game tema phelAyeluM, gIca ADhA-deNu vi. [jue 'ADuM' + deNa '] duHkha athavA muzkelImAM madada denAruM. (2) ADe devAtuM bahAnArUpa ADhA-pATalI strI. [ca. jue 'ADuM' + 'pATalI.] ADAM jenI aMdara ghAlavAmAM Ave te pATalI gADAnAM _2010_04 203 ADuM AtA-eDI strI. [jue ADuM'+ 'beThI.'] leADhAnA DAMDAmAM kaDAM joDI banAvelI eDI ADhA-kheluM vi. [jue ADuM' + khelavuM' + gu. '' phaeN. pra.] koI e vAta karatAM heAya emAM vacce khelanAruM (trIjuM). (2) vAMkA-kheluM ADhA-mAI vi., strI. [jue ADuM' + mAM + gu. zuM' ta. pra. + 'I '. strIpratyaya] (lA.) jakkI, haThIlI, jiddI (strI) ADAvalI("lA) puM. [ADA paDele hAvAthI] Abune rAjasthAna ane pAriyAtra paryaMta sudhI patharAyele e nAmanA parvata, aravallIneA pahADa aDhiyANu (Nya) strI. [jue ADuM' + gu. 'I ' zrIpratyayaADI + 'ANa' (AjJA) ] thAbhAvI devA karavAmAM AvatA sama, kasama, zapatha ADhiyuM na. [ja ADuM'+ gu. iyuM' ta.pra.] kapALa para karavAmAM AvatI ADa, tripuMD. (2) tripuMDra karavAnuM bIjuM, (3) khaLAvADamAM kapAsa nAkhavA kaDama vagerethI karela etha. (4) ghAsanI gaMcha. (5) teAphAnI DhArane gaLe bAMdhavAnuM lAkaDuM, DerA. (6) paththara ke lAkaDAMne ADAM vaheravAnuM vAMkA AkAranuM sAdhana, vAMkI karavata. (7) eka khAja hAthAvALuM hAtha-karavatIthI meTuM lAkaDAM vaheravAnuM sAdhana. (8) pAsAbaMdhI kasavALI khaMDI. (9) bhArI upADavI sahelI paDe e mATe ADuM bAMdheluM deraDuM. (10) luhAra-kAmanI hatheADI. (11) sutarAu patiyA sADaleA ADhiyA puM. [jue A'+ gu. 'iyuM' ta.pra.] kAlAM laI ADamAM phelAvI kapAsa vecanAra, ADhiyA ADhiyAra puM. [ja ArDiyuM.'] chAparAne ADo vA, ADI. (ra) mukhya dhAriyAmAMthI nIkaLatA ADA dhAriyA. (3) hADakAnI vacce cheTA cheTA jaDelA lAkaDAnA traNa kaTakAomAMnA vacaleA. (vahANa.)(4) aMgUThA tathA AMgaLAM nephI vacce saheja khADo rAkhI karAtA AkAra, ADa khAkhe. (5) peTalAda tarapha ramAtI e nAmanI eka mata ADI strI. [jue ADuM' + gu. 'I' strIpratyaya.] strInA kapALamAM kaMkunI karavAmAM AvatI pILa. (2) chAparAnI vaLIone TekavavA mAla ane dIvAlanA lagabhaga madhya bhAgamAM beu karAe para ADasaranI jema TekavAtI jADI vaLI. (3) nAnI karavata. (4) lAkaDAM vagere gADAmAM bharatAM ene sAthe kharAba na thAya e mATe Isa upara baMne cheDe ane eka vacamAM DAmara upara mUkavAmAM AvatAM traNa ADAM lAkaDAMmAMnuM pratyeka. (pa) (lA.) aDapaluM, cALA. (6) AkhaDI, bAdhA, (7) pratinidhitva, kAnI ADI-vADI strI. [jue 'vADI'ne dvirbhAva ](lA.) vaMzaparivAra, kuTuMba-kabIle, chaiyAM che|karAM Ahu` na. carakhAmAMthI amuka tAra bhegA karI joItI laMbAInI mastULa eTale sALamAM vaparAtI kAkaDI banAvavAnuM sAdhana. (2) thAka, zrama, (3) tethra, zakti. (4) musApharI. (5) haTha, jIda Atura na. pIca nAmanuM jhADa ane enuM phaLa ADuM vi. de.prA. manuba] sIdhuM nahi tevuM vacce AvatuM ke
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ ADuM-avaLuM ANa-pANa rahetuM. (ra) UbhuM nahi tevuM. (3) paDakhAbhera paDeluM. (4) (lA.) haThIluM. (5) vAMdhAkhAra. (6) viruddha, vAMkuM. (7) UMdhI prakRtinuM. (8) aMtarAya-rUpa. (9) na. makAnanA chApa AzaDha, .vuM vi. [jue ADuM' dvArA., + gu. 'vuM' svArthe ta.pra.] (lA.) vyavahAramAM sIdhuM na hoya tevuM, dAdhArIMguM, kahe enAthI UMdhuM cAlanAruM-karanAruM-vartanAruM na 2AmAM ke bIjA kAI paNa prakAranI gADI vagerenI mAMDaNI-AADhAI zrI.[+gu. AI ta. pra.] ADeDapaNuM, mAM sIdhuM na rAkhavAnuM hAya tevuM ADuM lAkaDA vagerenuM sAdhana. (10) gADAnuM khalavuM. (11) (lA.) bhUta, pizAca, meluM, [nAM doDhAM karavAM (3.pra.) khaTapaTa karavI, sATAMdeDhAM karavA. DI . jIla karavI (rU.pra.) khelIne vacce vighna nAkhavuM, vAMkuM khelavuM. DI dATe (DhATaye) (rU.pra.) sArI peThe, "DI vATanI dhULa (-vATaya) (rU.pra.) nakAmAM kAMkAM, . AvavuM (3.pra.)vighna karavuM. (2) baccAnA prasava ADA-avaLe thave. * UtaravuM (rU.pra.) azukana karavAM. . thavuM (1.pra.) ArAma karavA eka paDakhe sUvuM, (ra) vighna karavuM. (3) sAmA thavuM. . ne UbhuM levuM (3.pra.) khUba dhamakAvavuM. UdhaDuM laI nAkhavuM. 0 paDhavuM (rU.pra.) ArAma karavA. (2) vacce vireAdha karavA. 0 phATavuM (3.pra.) vacce vAMdhe nAkhavA, sIdhA cAlatAmAM vighna nAkhavuM. . bhAMgavuM (rU.pra.) saraLatAthI prasava karAvave. vetaravuM (rU.pra.) khagADI mUkavuM. -De AvavuM (rU.pra.) vighna karavuM. -De UtaravuM (3.pra.) apazukana karavAM. -De dahADe (dA:De)(3.pra.) nakkI karelA divasa ke vAra-tahevAra sivAyanA anya divase, 2 divase, ADe dI, ADe dIe (rU.pra.) ADe dahADe. -3 deNu (3.pra.) jae 'ADA-deNa'. DeDha (3.pra.) kaDI vinA game tevI jamInamAM thaI. (2) pramANamAM khUba. (3) DhaMgadhaDA vinA, -De hAthe (rU.pra.) khATuMkharuM oyA vinA, aprAmANikatAthI. -za AMka vALavA (rU.pra.) sarvottama kAma karI batAvavuM. (2) atihIna kroTinuM kAma karavuM. A dahADA (-dAH De) (3.pra.) kAmanA cAlu divasa ke vAra-tahevAra sivAyanA divasa, - paMtha (pattha) (rU.pra.) vAmamArga. - / vahevAra (--vaeN vAra) (3.pra.)jue nIce ADo vyavahAra'. - vADha (3.pra.)ADAI bhareluM valaNa. - / vyavahAra, -4 saMbaMdha (-sambandha) (rU.pra.) vyabhicArane| saMbaMdha, anItimaya saMbaMdha. -jJa hAtha karavA ke devA (rU.pra.) aTakAvavuM, rAkavuM. (2) khacAvI levuM. 4 hAtha mArA (rU.pra.) aprAmANikatAthI meLavavuM. ADuM-avaLuM vi. jue 'ADuM' + 'avaLuM'.] UlaTasUlaTa, UMdhuMcavuM, DhaMgadhaDA vinAnuM jematema. (ra) (lA.) apeAgya, adhati. (3) kheADhuM, jUThuM. (4) muddA khahAranuM, aprastuta. (5) vajUda vagaranuM, binapAyAdAra ADuM-UbhuM vi. [jue ADuM'+ 'UbhuM.'] paheALAI mAM ane U~cAImAM raheluM. (2) (lA.) vaDIla, meTeruM ADuM-te(-te)huM (-> (-te )huM vi. [jue ADuM' + '2(-te)DuM'.] paheALAImAM ane trAMsAImAM raheluM. (ra) (lA.) UlaTasUlaTa, UMdhuMcatuM AThe kri.vi.jie ADuM'+gu. e' sA.vi., pra.] vacamAM. (2) (lA.) naDatararUpe. (3) viruddhamAM Aza huM jue ADuM'.] naDatara, aTakAva, vighna. (2) (lA.) ADAI, jIda [sAdhana Aza huM. vANAne 2Asa sAthe bAMdhI dvIle pecA karavAnuM _2010_04 204 dAdhArIgAI [(ra) e nAmanI eka bhaTakattI jAtanuM ADaeNADhiyuM vi. [jue 'ADoDa' + gu, 'iyuM' ta.pra.] ADoDa. ApuM na. [jue ADuM'+gu. epuM' ta.pra.] phAInA kAmamAM ApelI madada, evI madadathI karI ApavAnI sthiti AAza(-sa)chupADaeNAza(-sa)! (ArDeza(-sa)Nya-pADoza(-sa)Nya) zrI. [jue 'pADoza(-sa)'nA dvirbhAva] paDeAzamAM rahenArI strI, paDeAzaNa Azaza(-sa)-pAza(sa) puM. [jue 'pADoza(-sa)'A r3hiAMva.] AjubAjunA nikaTane latto ke vAsa AzI(-sI)-pADozI(-sI) vi. [jue 'pADozI(sI)'mA dvirbhAva] paDezamAM rahenAruM, paDozI ADALavuM akri. [jue ADuM', nA.dhA.] ADe paDakhe sUvuM. ADeLAvuM bhAve, kri. ALAvavuM pre., sa.kri. AoLAvavuM, ALAvuM jae ADeLavuM'mAM. AALe kri.vi. [jue 'ADuM' dvArA + gu. e' sA.vi. pra.] ADe paDakhe, paDakhA-zera ADha jue 'ATa', ADhaka` puM. [saM.] eka hajAra ceAvIsa mUDInuM mApa, ATha zera anAja mAya teTaluM mApa. (ra) se| chappana pala barAbara sAnAnuM mApa ADhakara (-kaya) strI, [saM. mAtI] tuvera ane enI dALa AvavuM jue ADhavuM.' ADhavuM agni, Dharane laI sImamAM carAvavA javuM. (2) cArA mATaeN sImamAM javuM. (3) (lA.) rakhaDavuM, rajhaLavuM, bhaTakavuM. avavuM pre., sakri ADhiyuM na. [jue 'aDhI'.] aDhI kArInuM eka jUnuM rUpA-nANuM aDhiyA jue 'ADiyA ADhiyAra huM. [jue 'ADhavuM'+gu, 'yuM' kR.pra.] zreNa sAthe ADhavA janAra govALiyA ADhela vi. juie ADhavuM' + gu. ela' bI. ba. ku.] (lA.) kheM, gamAra ADhaya vi. [saM.] samRddha, dhanavAna. (ra) bharapUra, saMpanna ADhaca-tA strI. [.] ADhaya hAvApaNuM ANu (-Nya) strI. [saM. AjJA > prA. mALA, mALI] Adeza, AjJA, hukama. (ra) zAsana, sattA, hakUmata. (3) (lA.) vijaya-dveSaNA. vijayanA DhaMDherA. [. karavI (rU. pra.) devadevInuM nAma daI duvAI ApavI. * devI (rU.pra.) ANa karavI, (ra) zapatha levaDAvavA, pratijJA karAvavI. 0pravartevI, 0 pharavI (rU. pra.) navI sattA upara AvatAM enuM zAsana pravarteluM. (2) jAheranAmuM nIkaLavuM. 0pravartAvavA, 0 pheravavI (rU. pra.) zAsananI sattA nIcenA pradezamAM jAherAta karavI] ANu-pANa (-Nya) strI, [AnA' ane 'pANa' (pA' nuM nizAna)] AnApANa (jemAM rUpiyAnA ceAthA bhAga mATe anukrame ' / ' pANanI nizAnI ane AnA mATe '~' AvI
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ ANapaNane dAkhalo 205 Atura-saMnyAsa pAnuM kAma *i phA. jhAra. (3) nizAnI thatI. (bAda eTale aDadho rUpi + be Atapa 5. [saM. taDake, sUryanA tApa AnA + aDadhe Ano, ema sADA dasa AnA) Atapa-kAca puM. [saM.] Agiye-kAca ANa-pANane dAkhalo (-pANya-) 5. jemAM ANapaNanI ata5-javara kuM. [saM.] lU lAgavAthI Avelo tAva gaNatarI che tevuM gaNita Atapa-tra, vAraNa na. [saM.] chatra, chatrI ANavuM sa. kei. [saM. mAnI(nA) > prA. zALA prA. tatsama]. atapa-snAna na. [saM.] zarIrane khulluM karI sUryanA taDakAmAM laI AvavuM (2) (lA.) saMbhoga kare. aNavuM karmaNi, besavAnI kriyA, sUryanAna ki. aNAvavuM che., sakri. atapedaka na. [+ saM. 3] jhAMjhavAnuM jaLa, mRgajaLa ANaMda-kaMkaNa (ANundakaphuNa) pR., na. [saM. ana- La] Atapta vi. [saM.] ekadama tapI UTheluM, khUba UkaLeluM. (2) bhAdaravA suda caudasa-anaMta caudasane dere (lA.) duHkhI. pIDita ANaMda-caudasa(-za) (sya, ya) strI. [saM. ananta + jue AtavAra che. [saM. Adi -> prA. gAra + saM.1 caudasa.] bhAdaravA sudi caudasa-anaMta caturdazI-anaMta caudasa AitavAra, ravivAra [sAmayika ANaMda-dero chuM. [saM. ananta + juo "dare.] juo ANaMda- AtavAriyuM vi, na. [+ "NuM" pra.] ravivAre prasiddha thatuM kaMkaNa'. Ataza kuM. [phA. Atiza ] agni. (2) prakAza ANuta (-tya strI. jio "ANuM+ gu. Ata' ta.ka.] Ataza-khAnuM na. [+ jue "khAnuM.'] Ataza rAkhavAnuM sthAna, ANe javA taiyAra thayelI athavA ANethI taratamAM AvelI agiyArI. (2) dArUkhAnAne bhaMDAra. (3) tapakhAnuM nava-pariNItA strI atiza-parasta vi. [+pha.] agni-pUjaka. (2) pArasI komanuM ANu-sukhaDI strI. [jue "ANuM + sukhaDI'.] ANAta Ataza-baherAma (-be rAma) . [+ pha baharAma-eka navapariNItAne sAsare jatI vakhate ApavAmAM AvatI phirastA] (lA.) agiyArImAMne pavitra agni. (2) mIThAI. [0 ApavI (rU. pra.) rukhasada ApavI] pArasIonI agiyArI ANI (ANI) sarva. [apa. bALas sA. vi., e.va. nuM AtazabAjI strI. [ + juo bAjI'.] dArUkhAnuM phoDavuM e. saMkucita rUpa; e strI. nathI; jemake) ANI kera, ANI (2) dAphakhAnuM - duiHkha, pIDA. (4) bhaya gama, ANI tarapha, ANuM pA, ANI pAra, ANu bAju, AtaMka (-ta6) . [] roga, darda. (2) tAva. (3) (lA) ANI maga, ANI mera, ANuM vATe, ANu vAra, ANI AtaMka-niyaha (Ata;-) vi. [saM.] ragane kAbumAM rAkhanAra vaLA. (trI. vi., e. va. jemake) ANI para, ANI rIte. (auSadha vagere) (-moTe bhAge A "ANuM rUpa bolacAlamAM prajAya che) AtA, 0jI puM, ba. va. [juo "a" + "jI" (mAnArthe)]. ANuM na. [saM. mA-na1 . > prA. "mAgama-] nava- juo Ata...2 pariNItAne piyara ke sAsariyAmAMthI (e chelle ANe A-tithi vi. [saM.] taddana adyatana, "apa-Tu-DeTa' (.ja.) sAsariyAmAM sthira na thAya tyAMsudhI karavAmAM AvatuM Atiya vi. [saM.] atiSi-satkAra karanAruM, (2) na. e teDuM. (2) ANA vakhate karavAmAM Avate kariyAvara. "Atiththa'. [, AvavuM (rU. pra.) piyara ke sAsariyAM taraphathI teDuM Atithya na. [saM.] atithi-satkAra, parAgata. (2) atiAvavuM. 0 karavuM (rU.pra.) navapariNItAne kariyAvara kara. thinI sevAmAM rajU karavAnI cIjavastu 0 pariyANuM (rU. pra.) nava-pariNItAne teDI lAvavI ane Atithya-kAra vi. [saM.] Atizya-mahemAnagIrI karanAruM sAmevALAnuM pAchAM teDI javuM. 0 mekalavuM (rU. pra.) nava- Atithya-kriyA ramI, [saM.] atithi-satkAra, mahemAnagIrI pariNItAne teDavA mokalavuM. 0vALavuM (rU.pra.) nava-pariNItAne atidhya-gRha na. [sa, 5, na.] mahemAnane utaravA mATenuM teDI lAvavI. -Ne AvavuM (rU. pra.) piyaramAM ke piyarathI makAna nava-pariNutAnuM sAsarImAM AvavuM-javuM]. atizya-zIla vi. saM.] poNAcAkarI karavAnA svabhAvanuM ANe (ANe sarva. [apa. mALa trI. vi., e.va.] A ati-satkAra puM, atidhya-sarjiyA strI. [saM.] paro vyaktie ke padArtho, (katR-arthe yA karaNa-kAraNa arthe sarvanAma NAcAkarI, mahemAnagIrI tarIke) A vyaktie AtI(-thI-patI(--thI, strI, paMjI, mUDI, thApaNa. [ ane ANe-vANe kri. vi. jayAMtyAM, potapotAne ThekANe dharma-vaMgeTI (rU.pra.) thoDI paMjI heca ane DoLa meTI ANe puM. [saM. mA-sAna -> prA. mA-mAna-] vaNatI paMcha havAne] veLA nakhAte ADe re, vANe Atura vi. [saM.] khUba utsuka, ukaMThita, tIvra abhilASaANe tANe puM. [ + jue "tANe'.] vaNatI veLA nakhAto vALuM. (2) adhIruM, utAvaLuM, AkaLuM. (3) tatpara, taiyAra. ADe ane ubhe doro, vANuM-tANe ( pIDAtuM, duHkhI. (5) mAMduM, bImAra atatAthI vi, pR. [saM., .] sAme humalo karavA Avato AturatA strI. [saM.] Atura hovApaNuM hathiyAradhArI mANasa. (2) (lA.) mahApApI, Aga Atura-zAla(--LA) strI. [saM.) mAMdAMone mAvajata ApalagADanAra, khetara jhuMTavI lenAra, vera kAma karanAra, jhera denAra, vAnuM sthAna, haspiTala' (na.) dhADapADu, sAmAnI strInuM haraNa karanAra--A sau "AtatAyI' Atura-saMnyAsa (-sanyAsa) puM. [saM] atizaya mAMdagIne 2010_04
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ AturAlaya prasaMge ke maratI veLA levAmAM AvatA saMnyAsa [(du.ke.). AturAlaya na. [+ saM. mAta] jue 'Atura-zAlA'. AtA huM. [saM. mAmana~>prA. masabha-] putra, dIkarA AtAra huM, [saM. mAtan-> prA. attama, jJAnAdi guNAthI saMpanna, pUjya] dAdAne bApa. (2) koI paNa vRddha puruSa, vaDIla puruSa [vagADAtuM vAgha A-teAgha na. [saM.] cAmaDAthI maDheluM--hAtha ke dAMDIthI TheAkIne Atma- [saM. mAraman nuM samAsanA pUrva-padamAM mArama'-] jue [jaDa vastuthI judA pADanArI samajha Atma-anAtma-viveka huM. [saM., saMdhi vinAnuM rUpa] AtmAne Atma-kathanI strI [+jue 'kathanI'], Atma-kathA strI, [saM.] peAtAnI jIvata-kathA, Atmacarta-nirUpaNa, 'oNTAmAyAgrAphI' AtmA' 201 Atma-kartavya na. [saM.] peAtAnI pharaja Atma-gaNanA zrI. [saM.] peAtAnI kiMmata AMkavI e Atma-gata vi. [saM.] peAtAnA mananI aMdara raheluM, svagata. (2) na. svagata ukti. (nATaya.) Atma-gati strI. [saM.] te lIdhele mArga. (2) maraNa pachInI jIvAtmAnI zA Atma-garhaNA, Atma-goM strI. [saM.] peAtAnI jAtanI niMdA Atma-bahAra na., Atma-guhA strI. [saM.] AtmArUpI guDhDhA Atma-guNa puM. [saM.] AtmAnuM lakSaNa. (ra) peAtAnA guNa Atma-gupta vi. [saM.] AtmasaMyamI Atma-gupti srI. [saM.] Atma-saMyama Atma-guru puM. [saM.] pAte ja peAtAne guru-mArgadarzaka Atma-gocara vi. [saM., puM.] mAtra AtmA ja jANI zake tenuM [bhimAna. (ra) jAta-khaDAI Atma-gaurava na. [saM.] AtmAnuM ke peAtAnuM gaurava, svAAtmagrAhI vi. [saM., puM.] AtmAne pakaDanAruM. (2) peAtAne mATe ja lenAruM, svArthI, ekalapeTuM Atma-ghAta puM. [saM.] peAtAnI meLe akudaratI rIte marI javuM e [AtmaghAta karanAruM Atma-ghAtaka vi. [saM.], -kI, Atma-ghAtI vi. [saM., puM.] Atma-rita (-tra) na. [saM.] peAtAnuM AcaraNa. (2) AtmakathA-nirUpaNa, 'eNTIbAyogrAphI' Atmacitra na. [saM.] pete peAtAnA dehanuM doreluM citra. (ra) (lA.) Atmacaritra samajha Atma-ciMtana (-cintana) na. [saM.] jIvAtmA-paramAtmA vizenA satata vicAra, AtmatattvanuM dhyAna [phikara Atma-ciMtA (-citA) zrI. [saM.] Atma-ciMtana. (2) jAtanI Atma-cetana na. [saM.] pAtAthI peAtAmAM thatI lAgaNI ke [chuM' evuM bhAna, asmitA Atma-caitanya na. [saM.] AtmAmAM thatA prakAza, (ra) huM Atma-la na. [saM.] jAta-chetarapIMDI, Atma-veMcanA Atma-cchidra na. [saM.] peAtAnI kheADa, paMDanA deSa, Atma-doSa Atmaja vi. [saM.] (paMDamAMthI thayeluM) saMtAna Atma-jana na [saM,, puM.] peAtAnA aMganuM mANasa, svajana, (2) priya mANasa. (3) saguM _2010_04 Atma-daMDa thatI utpatti [sagI mAtA Atmajanana na. [saM.] pAtAmAMthI peAtAthI (eka ja vRkSamAM puMkesara-strIkesarathI thatI) atma-janetA zrI.[+jue 'janetA.'] peAtAnI mA, Atma-janmA puM. [saM.] Atmaja, dIkarA, putra Atmana vi., srI. [saM.] dIkarI Atma-jAta vi. [saM.] jue 'Atmaja.' AtmajijJAsA zrI. [saM.] peAtAne oLakhavAnI icchA. (ra) potAne anya-viSayaka jANavAnI thatI icchA Atma-jijJAsu vi. [saM.] Atma-jijJAsA dharAvanAruM Atma-jIvana na. [saM.] Atma-rata AtmajugupsA strI. [saM.] peAtA upara thatA aNagame Atma-jetA vi., puM. [saM., puM.] Atma-saMyamI AtmajJa vi. [saM.] AtmA-paramAtmAnuM jJAna dharAvanAra, AtmajJAnI [tattvajJAna AtmajJAna na. [saM.] AtmA paramAtmA vizenI samajha, AtmajJAnI vi. [saM., puM.] jene AtmajJAna thayuM che tevuM Atma-yAti strI. [ + saM. jyotir na.] AtmArUpI parama teja Atma-tattva na. [saM.] AtmA ke paramAtmA-rUpI mULa dravya AtmatattvajJa vi. [saM.] AtmajJAnI AtmatattvavAdI vi. [saM., puM.] AtmA tattva che evuM mAnanAruM, AtmAnA astitvamAM mAnanAruM Atmatattva-vidyA srI. [saM.] AtmavidyA, adhyAtmavidyA, brahmavidyA, tattvajJAna [tmika Atmatattva-viSayaka vi. [saM.] AtmAne lagatuM, AdhyAAtmatattva-zAstra na. [saM.] adhyAtma-zAsra, 'meTAphijhiksa' Atma-tarpaNana. [saM.] AtmAnA-peAtAnI jAtane saMtASa. (2) peAtAne uddezI ApavAmAM AvatI pANInI aMjali AtmatA strI. [saM.] pAtApaNuM, AtmApaNuM. (2) svakIyatA Atma-tiraskAra puM., Atma-tiraskRti . [saM.] peAtAnI jAta-paMDa tarapha aNagamAnI lAgaNI Atma-tulya vi. [saM.] peAtAnI samAna, peAtAnA jevuM AtmatuSTa vi. [saM.] saMtAthI hRdayavALuM, AtmasaMtASI Atma-tuSTi strI., Atma-teSa puM. [saM.] Atma-saMtAya Atma-tRpta vi. [saM.] Atma-saMtuSTa AtmatRpti srI. [saM.] Atma--saMtASa AtmatRSA zrI. [saM.] (lA.) Atma-jijJAsA AtmatASaNa na. [saM.] Atma-saMtAya AtmatyAga puM. [saM.] svArthatyAga. (ra) Atma-dhAta AtmatyAginI vi., zrI. [saM.] Atma-tyAga karanArI strI Atma-tyAgI vi. [saM., huM.] svAthaeNtyAgI. (ra) AtmaghAtI Atma-trANu na. [saM.] Atma-rakSaNa, jAta-khacAva Atmatjha na. [saM.] jue Atma-tA'. AtmasaMyama Atma-damana na. [saM.] AtmAnI icchAe kacaDavAnI kriyA, [riyAlijhezana' Atma-darzana na. [saM.] Atma-sAkSAtkAra, Atma-jJAna, 'selphaAtmandarzI vi. [saM, huM.] AtmajJAnI Atma-daMDa (-daNDa) puM., haeNna na. [saM.] AtmAne-jAtane duHkha
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ Atma-dAna AtmaRtauti devAnI kriyA. (bauddha) Atmanirbhara vi. [saM.] jAta upara AdhAra rAkhanAruM, Atma-dAna na. [4] AtmasamarpaNa. (2) svArtha tyAga AtmavizvAsI Atma-dIpta vi. [saM.] pitAnA tejathI prakAzeluM Atma-nivedana na. [saM.] jAtanuM samarpaNa. (3) Atma-sahita Atma-dIpti strI. [saM.] Atma-prakAza ehika-pAralaukika badhuM bhagavAnane dharI devAnI dIkSA, Atma-daraNa na. [saM.] Atma-doSa [dAkhalo (puSTi.) . (pu .) AtmadaSTAMta (-dAta) na. [., .] potAnI jAtane ja Atma-nivedI vi. [saM., pR.] jeNe AtmAnevedana karyuM che Atma-STi strI. [saM.] aMtara-nirIkSaNa AtmaniSTha vi. [saM.] AtmAne lagatuM, "sajekaTiva" Atmadeva . [saM.] AtmArUpI deva (2. mI. (2) pitAnI jAtamAM zraddhAvALuM, AtmavizvAsI. Atma-daivata na. [saM.] AtmAnI zakti-tAkAta, Atma-baLa (3) brahmamAM niSThAvALuM, mumukSu Atma-deASa puM. [saM.] potAnI bhUla [levAnI kriyA AtmaniSThatA, Atma-niSThA strI. [saM.] AtmaniSTapaNuM, AtmadeSakSAlana na. [saM.] (lA) pitAnI bhUla sudhArI spiriTyuAliTI' (na..) [Atma-garhaNa AtmadoSa-jJa vi. [4] pitAnI bhala jANanAruM-samajhanAruM Atma-niMdA (-nindA) strI. [saM.] pitAne deva jevApaNuM, Atma-droha muM. [saM.] pote ja potAnI jAtanuM varavuM bele AtmAne-pada na. [saM.] saMskRta bhASAmAMnAM kriyApadane ke kare che, Atma-niMdA arthAnusAra eka prakAra, (vyA.) Atma-drohI vi. [saM., ] Atma-niMdaka AtmapadI vi. [sa, pu] jenuM Atmapada che tevuM Atma-dharma puM. [saM.] AtmAne guNa, AtmAnuM lakSaNa (kriyArUpa). (vyA.). (2) AtmalakSI, "sajekaTiva' (da.bI.) (2) pitAnI pharaja, Atma-kartavya Atma-5kSa pu. [saM.] pitAne pakSa Atmadharma-parAyaNa vi. saM.] Atma-dharma bajAvavAmAM tatpara AtmapakSIya vi. [saM.] pitAnA pakSanuM Atma-dhikkAra paM. [saM.] potAnI thayelI bhUla mATe potAnI Atma-padArtha chuM. [sa.] Atma-tatva jAtanI prabaLa niMdA Atma-para(ka), Atma-parAyaNa vi. saM.] pitAnA Atma-dhyAna na. [saM.] Atma-tattvanuM eka cittathI citana AtmAmAM takalIna. (2) (lA.) svArthI AtmanAda kuM. [saM.] AtmA-paramAtmAnI lIlAnI laganI Atma-paricaya vi. [saM.] potAnI oLakhANa, pitAnAM Atma-nAza puM. [saM.] pitAne saMhAra, Atma-dhAta. (ra) zakti guNa doSa vagerene ApavAmAM AvatA khyAla jAtanI pAyamAlI Atma-paritA5 chuM. [saM.] aMtarano pazcAttApa Atma-nAzaka vi. [saM.] AtmaghAtI Atma-paritoSa pu. [saM.] Atma-saMtoSa Ama-nigraha pR. [4] Atma-saMcama atmi-parIkSaka vi. [saM.] potAnA AtmA vize bArIkIthI Atma-nimagna vi. [saM] Atma-thAna vize beluM. (2) tapAsa karanAra (lA.) pitAmAM racyuM pacyuM rahenAruM, svArthI Atma-parIkSaNa na, Atma-parIkSA strI. [saM] potAnA Atmanimajajana na. [4] Atma-dhyAnamAM ja bI zahevuM na , siM1 AbhaDayAnamAM ja DabA heva vizenI bArIka tapAsa, aMtardAna, "InTrospekazana,' 'sAIkee, Atma-dhyAna, AtmalIna-tA meTI' (ma. na.) Atma-niyaMtrita (-niyatrita) vi. saM.] AtmAnA kAbumAM Atma-paryApta vi. [saM.] pitAne pUruM thaI rahe teTaluM. raheluM, pite niyamamAM rAkheluM (2) Atma-keMdrita, Atmanirbhara, "sekapha-senTarDa" (ki. gha.) Atma-niyamana na. [saM] Atma-saMyama atmipIThana na. Atma-pItA strI. [saM.] pitAnI jAtane atma-niyAmaka vi. [saM] pote ja Atma-saMyama karanAra, apAtuM duHkha, paMDanI pIDA (2) svayaMsaMcAlita, "TomaeNTika" (ki. gha.) Atma-puSTa vi. saM.] potAnI meLe ja piSaNa pAmeluM AtmanirIkSaNa na. [saM.] pite pitAnI jAtane vize jevuM atma-pUjaka vi. [saM.] pitAnI ja vAhavAha gAnAruM e, aMtaravalokana Atma-peSaNa na. [4] pitAno nibhAva, pitAnuM bharaNaAtma-nirUpaNa na. [saM.] pitA vize kahevuM e piSaNa [(2) Atmateja, aMtaranuM ajavALuM Atma-nirUpita vi. [saM] pote-kaheluM-joyeluM anubhaveluM Atma-prakAza puM. [saM.] aMtaranA bhAvane vyakta karavA e. atmanirNaya kuM. [saM.] pitAno nizcita karelo abhiprAya, Atma-prakAzI vi. [se, muM.] AtmaprakAzavALuM sepha-DiTarminezana' [sva-nirjIta atmi -pratAraka vi. [sa.] jAtane chetaranAruM Atma- niNata vi. [saM.] jAte nirNaya karyo che tevuM, Atma-pratAraNA strI. [saM] jAta taraphanI chetarapIMDI, AtmaniNata-tA strI. [saM] juo "Atma-niyaM", "sekapha- Atma-vaMcanA "DiTarbinijhama' (a.ka.). AtmapratijJA strI. [saM.] pite lIdhelI Teka AtmanirdiSTa vi. [saM.] pite batAveluM cIdheluM AtmapratiSThA strI. [saM.] Atma-gaurava, svamAna Atma-nirdeza chuM. [saM.1 pitAnI jAtane ulekha, pitAne Atma-pratIti sI. [saM.] pitAnA svarUpane khyAla, (2) vize kahevuM e. (2) pitAnI meLe noMdhAI gayuM hoya AtmAne sAkSAtkAra. (3) hRdayanI vizuddhi, "siziyAriTI' evI sthiti, "selpha-rajisTariMga' (na. ya.) 2010_04
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ Atma-pratyakSa 208 AtmalInatA jenA paga le na. si Atma-pratyaya [saM.] AtmavizvAsa, (2) AtmAne kelziyasanesa' (ge.mA.) (2) pitAnA guNadevanI samajha sAkSAtkAra AtmabhAnI vi. [sa, . AtmabhAnavALuM, "sephaatmaprada vi. [saM.] AtmA-pitAnA sarvasvanuM dAna karanAra ziyasa (A. bA.) atma-pradarzaka vi. [saM.] hRdayanA bhAva pragaTa karanAra, atmi-bhAva puM, atma-bhAvanA strI. (saM.anya vize 'ekaspesanisTika" (ja, bha) AtmIyatA-pitApaNAne bhAva, (2) badhAM prANIomAM aAtma-pradeza puM. [saM.] je asaMkhya pradeza eTale avibhAga eka ja AtmA rahela che te khyAla, hyuminiTI' aMzane AtmA banelo che temAM dareka, (jena) (2) (ma. na.) (3) ekAtmakatA, parsanala AIDenTI" (ma. na.) AtmAnI-pitAnI sattAno eTale pradeza che te Atma-bhU vi, pR. [saM.) Atmaja, dIkare. (2) kAmadeva. Atma-ma2ASaNa na. [saM.] jAta sAcavavApaNuM, "sepha-ko-jha- (3) svayaMbhU, parabrahma. (4) paramAtmAthI thayela brahmA vezana' (ma. na.) Atma-bhUta vi. siM.] pitAnuM thaI raheluM, AmIya, Atma-prabaMdha chuM. [saM.) AtmajJAna svakIya [jAte karavAmAM Avate upabhoga atmi-jhabha vi. si.] pitAnA tejavALuM, AtmaprakAzI atmi-bega kuM. [saM.] Atma-balidAna, svArpaNa. (2) Atma-prabhA strI. [saM.] Atma-teja ["o' Atma-mada kuM. [saM.] jAtanuM abhimAna atmi-prabhAva puM. [saM.] AtmAnI zaki, pitAnuM baLa, Atma-nmanana na. [saM.] Atma-tatvanuM ciMtana AtmakhamAM strI. [saM.] AtmAnuM-AtmaviSayaka kharuM jJAna Atma-maya vi. [saM.] sarvatra AtmA rahelo che tenuM atma-pramoda kuM. [saM.] pitAnI bhUla Atma-maryA strI. [saM.] pitAnI zaktinI hada Atma-prayatna chuM. [saM.] pitAnI jAta-mahenata Atma-mahattA sI., Atma-mahimA chuM. [saM.] ApavaDAI, Atma-jhavaNa na. [sa.] pitAnuM pitA vize parevAI rahevuM 'sepha-porTansa' (na. le.) e. (2) vi. potAmAM parovAI raheluM. (3) Atma-para- Atma-maMthana (-bhathana) na. [saM.] paraspara virodhI vicAmAtmatatvamAM tallIna rahetuM, Ama-parAyaNa-Atma-niSTha ronuM manamAM thatuM dhamasANa, judA judA vicAronuM AMtarayuddha Atma-prazaMsaka (zasaka) vi. si.] jAtanI baDAI karatuM, AtmamaMthana-kAla(La) 5. siM.] Atma-maMthanano samaya pite pitAnAM ja vakhANa karatuM, AtmazlAdhI atmamAhAtamya na. [saM.] AtmAnI potAnI meTAI, Atma-prazaMsA (-prazaMsA) zrI. [sa.] jAtavakhANa, Atma.lAlA Apa-laDAI, ama-mahattA [kAbUmAM levArUpI yajJa Atma-prasiddhi sI. [saM.] pote potAnI jAherAta karavAnI AtmayajJa chuM. [saM.] jAtanuM balidAna. (2) idriyane sthiti Atma-ga kuM. [saM.] jIvanuM brahma sAthe-AtmAnuM paramAtmA Atma-prApti jI. [saM.] mekSa, mukti sAthe ekarAgaparNa, jIvAtmA ane paramAtmAne saMga Atma-priya vi. saM.] AtmAne ke potAne vahAluM. (2). AtmayogI vi. [saM., .] Atma-yoga karanAruM jene pitAne AtmA vahAle che tevuM [mATeno sneha atma-2kSaNa na, Atma-rakSA strI. [saM.] pitAnI jAtane atmapriya-tA, Atma-prIti zrI. [saM.] pitAne potAne sarva rIte bacAva, sva-rakSaNa Atmansala(La) na, [sa.] Atma-zakti AtmarakSI vi. [sa., pR. pitAnI jAtanuM rakSaNa karanAruM atma-balidAna na. [saM.] jAta hemI devAnI kriyA, svA- Atma-rata vi. [sa.] Atma-svarUpamAM haMmezAM AnaMda paNa, 'sekapha-sekiphisa" (ba. ka. ThA.) (2) (lA) svArtha-tyAga lenAruM, AtmatatvamAM 2maNa karanAruM Atma-bahuva-vAda 5. [saM.] AtmA aneka che e Atma-rati zrI. [saM.] AtmasvarUpamAM 2maNa, paramAtmAmAM siddhAMta ( [mAnanAra siddhAMtI prIti. (2) sta-pUjA, "narsisijhama'. (3) svadeha-kAmuktA, AtmahatvavAdI vi. saM., puM] AtmA aneka che evuM oTo-ereTijhama' (da. bA.). Atma-bahumAna na. [saM. puM.] jAtane vize ghaNe Adara. Atma-2maNa na. [sa.] paramAtmAnI saSTisarjanarUpI krIDA. (2) (lA.) zekhI, baDAI (2) brahmaparAyaNatA [mAtmAtmaka Atma-baLa juo Atma-bala'. Atma-rUpa vi. [saM.] potA-rUpa. (2) paramAtmA-rUpa, paraAtma-baMdhu (-badhu), Atma-Adhava (-bAdhava) puM. [saM.] Atma-lakSI vi. saM., j] pitA tarapha ja dhyAna ApI AtmajJAna meLavavAmAM sahAyaka. (2) lohInuM saguM raheluM. (2) jemAM kartAnI pitAnI lAgaNIo mukhya hoya Atma-buddhi strI. [saM.] bIjAne vize pitApaNAnI bhAvanA. tevuM, svAnubhavarasika, "sabajekaTiva' (na. .) (kAvya.) (2) mArApaNuM, mamatA-buddhi Atma-lagna vi. [sa.] Atma-tattvamAM tIna. (2) na. Atma-dha . [saM.] Atma-jJAna be AtmAo vacceno saMbaMdha. (3) jIva ane brahAtattvanuM Atma-bedhaka vi. [saM.] AtmAnA svarUpane khyAla ApanAra ekaya Atma-bhakti strI. [saM.] AtmapriyatA, sepha-lava' (da.bA.). Atma-lAghava na. [saM.] potAnI jAtanI halakAI (2) svArthadhatA Atma-lAbha 5. [saM.] Atma-svarUpanI prApti Atma-bharsanA sI. siM.1 Atma-niMdA AtmalIna vi. [saM.] e "Atma-nimama". Atma-bhAna na. [saM. pitAnA svarUpane khyAla, sekapha- AtmalInatA strI. [saM.] Atma-lIna hovApaNuM 2010_04
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ Atma-leApana Atma-leApana na. AtmavRt kri. vi. [saM.] peAtAnA jevuM AtmavattA zrI. [saM.] pAtAnA uparane kAbU, Atmanigraha, saMyama [saM.] jue 'Atma-vikSeApana.' Atma-dha puM. [saM.] AtmandhAta Atmaza, -tha vi. [rsa,] peAtAne vaza-adhIna, svAdhIna Atma-vaMcaka (-1-caka) vi. [saM.] Atane chetaranAruM Atma-vaMcana (1-cata) na., -nA (-va-canA) sI. [saM.] peAtAnI peAtA pratye chetarapIMDI AtmavAda puM. [saM.] 'AtmA che" evA mata-siddhAMta AtmavAdI vi. [saM., puM.] AtmavAdamAM mAnanAruM Atma-vAna vi. saM. vAna huM.] peAtAnI jAta upara kAvALuM. (ra) Atma-jJa. (3) cetanAvALuM Atmakitthana na., zrI. [saM.] Apa-vaDAInuM gANuM, Atma-prazaMsA, AtmazlAdhA [khilavaNI Atma-vikAsa puM. [saM.] peAtAnI jAtane vikAsa, peAtAnI Atma-vigraha puM. [saM.] jAtabhAI e vaccenI laDAI, AMtara-vigraha, 'sivila vora' (na.la.) Atma-vicAra puM. [saM.] Atma-paramAtma-tattva vizenA vicAra, Atma-tattva vize matana Atma-vicchedya puM. [saM.] bIjAethI potAnI jAtane alaga rAkhavAnI vRtti, konziyasasa opha sek AtmavijJAna na. [saM.] Atma-paramAtma-tattva vizenI vidyA, para-jJAna Atma-phTiMgana (-Dambana) na., "nA strI. [saM.] peAtAnI jAta vizenI gaMcavaNa. (2) pe!te bIjAnA hAMsIpAtra bane evI sthiti, sepha-kanDemberAna' (ma.na.) Atma-vida vi. [ + rsa. vik] AtmajJa, AtmajJAnI, Atma-vidyA strI. [saM.] Atma-paramAtma-tattvane jemAM vicAra che tevuM zAstra, adhyAtma-vidyA Atma-vinAza huM. [saM.] peAtAnI jAtane sarvanAza, peAtAnI pAcamAlI. (ra) Atma-dhAta, Atma-vileApana Atma-vinigraha puM. [sa.] mananI vRttienA nirodha, iMdriyA pA saMcama [siddhAMta Atma-vibhutva-vAda puM. [saM.] AtmA viSNu che evA mataAtmavibhutvavAdI vi. [saM., puM.] AtmA vibhu che evA matamAM mAnanAruM [zakti Atma-vibhUti zrI. [saM.] prANanI dinya eTale alaukika Atma-viruddha vi. [saM.], Atma-virodhI vi. [seM., puM.] AtmAthI viruddha, AtmAnA virodha karanAruM, (ra) peAtAnuM ahita karanAruM [inDivijyuAliTI' (na.bhe.) Atma-vijJakSaNa-tA strI. [saM.] peAtAnA khAsa guNa, vyaktitva, Atma-vilaya puM. [saM.] mekSa, mukti Atma-vilIna vi. [saM.] pAtAmAM magna thayeluM, pAtA sivAya jene bIjuM kAMI nathI rahyuM tevuM AtmavilIna-tA zrI. [saM.] AtmavilIna hovApaNuM Atma-vilepana na. [saM.] potAne bhUMsI nAkhavApaNuM, AtmadhAta, 'selpha-ephesamenTa' (na.bheA.) sa. mA.-14 2010_04 Atma-samarpaNa Atma-vivRddhi zrI. [saM.] AtmAnI unnata dazA Atma-vizvAsa puM. [saM.] peAtAnI nata uparanA resA, AtmazraddhA, 'sephkonphiDansa' (ra.vA.) AtmavizvAsI vi. [saM., puM.] AtmavizvAsavALuM Atma-viSaya puM. [saM.] AtmA saMbaMdhI bAbata AtmaviSayaka vi. [saM.] AtmA saMbaMdhI, AtmAne lagatuM Atma-visarjana na. [saM.] AtmaghAta, (2) svAthaeNtyAga. (3) bhAna bhalI javANuM Atma-vistAra huM. [saM.] peAtAnA AtmasvarUpanuM vistaraNa, 'sepha-prAjekzana' (a.ra.) Atma-vismaraNu na., Atma-vismRti strI, [saM.] peAtAne bhUlI javApaNuM, paMDa vize dhyAna na rAkhavApaNuM Atma-vihAra puM. puM. [saM.] AtmAnA AnaMdamAM mazagUla hevApaNuM AtmavRtta na., AtmavRttAMta (-vRttAnta) puM. [+ saM. vRtta + anta] peAtAnI jAtane lagatA ahevAla AtmavRtti srI. [saM.] AtmAmAM manane parovavuM e, (2) AvikAnuM sAdhana AtmavRddhi strI, [saM.] potAnI jAtanI unnati. (ra) peAtAnAM vadhArIne vakhANa karavAM e, Apa-vaDAI gAvI e Atmavega puM. [saM.] peAtAnA vega AtmavegI vi. [saM., puM.] peAtAnI meLe hAlatuM cAlatuM, oNTomaeNTika' (ha. dvA.) (2) mananA jevA vegavALuM Atma-vettA, Atma-vedI vi. [saM., puM.] AtmA vizeAtmasvarUpa vize jJAna dharAvanAra, Atma-vida AtmavyApI vi. [saM., puM.] peAtAmAM lIna rahenAra, Atmanimagna, Atma-lIna, 'selpha-senTarDa' Atmazakti strI, [saM.] AtmabaLa, mane khaLa Atma-zaMkI (--zak-kI) vi. [saM., puM.] peAtAnI jAtane vize zaMkA dharAvanAra, pAte pAtAne ja bharAseA na kare tevuM AtmazAsana na. [saM.] rAjyazAsana dezanA ja leAkAnA hAthamAM hoya evI sthiti, svayaM-zAsana, varAjya, ATAnAmI' (caM. na.) [saMtASa Atma-zAMti (-zAnti) zrI. [puM.] mananI zAMti, AtmaAtma-zikSaNana. [saM.] jAta-keLavaNI Atmazuddhi strI. [saM.] AtmAno pavitratA (je mana ane indriyA uparanA saMyamathI zakaya che). (ra) Atma-zAdhana Atma-zAdhana na. [saM.] peAtAmAM rahelA krodhe| dUra karavApaNuM, Atma-zuddhi 209 AtmazraddhA strI. [saM.] Atma-vizvAsa Atma-droya na. [+ saM. zres ] AtmAnuM kalyANa. (2) peAtAnuM bhaluM-maMgala [karavI e Atma-lAghA strI. [saM.] jAtanAM vakhANa, Apa-vaDAI AtmalAthI vi. [saM., puM.] Apa-vaDAI karanAruM Atma-saza, Atmasama vi. [saM.] peAtAnA jevuM Atma-samarthana na. [saM.] pote rajU karelI vAtane jAte ja peASaNa ApavuM e, peAtAnA zabdane pote puSTi ApavI e AtmasamarpaNa na. [saM.] peAtAnuM sarva kAMI prabhune cA
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ Atma-samadara AtmAnubhava anya koIne arpaNa karavAnI kriyA, Atma-nivedana aMtma-sAdhana na. [saM] AtmAne uddhAra thAya e dizAnI atma-samAdara puM[saM.] potAnI jAtane mATe mAnanI kAryaprakriyA [sAdhavAnI prakriyA lAgaNI Atma-sAdhanA strI. [saM.] paramAtma-tattva sAthe ekAtmakatA Atma-samRddhi strI. [saM.] jJAna darzana cArica ane tArUpI Atmasiddhi . (saM.] Atma-prAti, Atma-sAkSAtkAra, lakSamI, AtmAnI unata dazA. (jaina) [Atma-sRSTi "seDaphariyAli-jhezana" (sukha, nijAnaMda, (3) paramAnaMda Atma-sajana na. [saM.] pitAnI preraNAthI racavApaNuM, Atma-sukha na. [saM] pitAnuM sukha. (2) Atma-saMprAtinuM Atma-saMkeca (saphakeca) puM. [saM.] ataDApaNuM AtmasUcita vi. [saM.] sabhAnatAthI sUcavAyeluM AtmasaMkecI (sakAcI) vi. [sa., pR.] ataDuM, saMkoca- Atma-sRSTi strI. [saM.] Atma-sarjana. (2) pitAnI racelI zIla, "Isyulara' (na. le.) duniyA [jIvanuM kalyANa thAya tevAM kAma karavAM e Atma-saMpana (-sagopana) [saM.] pitAnI jAtane DhAMka- Atma-sevA strI. [saM.] pitAnI jAtanI sevAcAkarI. (2) vAnuM-chupAvavAnuM kArya Atma-stuti strI. [ra.] Apa-vakhANa, Ama-zlAghA atma-saMtAna (-santAna) na. [.] potAnuM aurasa bALaka Atma-stha vi. [saM.] jue "Atma-saMstha'. Atma-saMtuSTa (-santuSTa) vi. [saM.] Atma-saMtoSa rAkhanAruM Atma-sthA5na strI. siM.] pitApaNAne ApavAmAM Atma-saMtoSa (-santava) puM. [saM] je kAMI maLyuM temAM AvelI agratA, sava-pratipAdana, sekapha-sarsane prasannatA anubhavavApaNuM [temAM saMtava-prasanatA mAnanAruM Atma-sthita vi. saM.] AtmalakSI, "sajeTiva' (jJA.bA.) AtmasaMtoSI (-satethI) vi. [sa, .] je kaMI maLyuM Atma-sthiratA strI. [saM.] AtmAnuM sthira paNuM [vicAra Atma-saMpatti -sampati) strI. [saM.] pitAnAM dhana dolata. aAtma-kuraNa nA, -Na sI. [saM] ApoApa ugI Avato (2) AMtarika vibhUti yA baLa Atma-kurita vi. saM.] ApoApa sakureluM Atma-saMpanna (-sampanna) vi. [saM.] buddhi cAriya saMyama Atma-svarUpa na. si.] AtmAnuM rUpa, AtmAnuM lakSaNa, jevA guNa dharAvanAruM (2) AtmAnI sAthe ekAtmakatA Atma-saMprApti (sammApti) strI. [saM.] Atma-siddhi Atma-hatyA strI, (saM.] ApaghAta, AtmaghAta Atma-saMbaddha (-sambaddha) vi. [saM.] pitAnI jAta sAthe Atma-hatyaruM vi. [+ jue "hayAruM.'] AtmaghAta karanAruM, saMbaMdhavALuM, aMgata, 'parsanala' (ma.na.) AtmaghAtaka Atma-saMbhASaNa (-sabhbhASaNa) na. [saM.] svagata bolavAmAM Atma-hita na. [saM.] AtmAnuM bhaluM, pitAnuM bhaluM Ave e, svagatokti, "selilekavI' Atma-hitaiSI vi. [se, muM.] pitAnuM bhaluM IchanAruM Atma-saMjAma (-sabhrama) muM. [] pitAnI jAtane mATe Atma-hiMsA (nahiMsA) strI. [saM.] ApaghAta avizvAsa pitAne Adara karavAnI kriyA AtmA 5. [sa., Atma-samAsanA pUrvapada tarIke 'Atma1 Atma-saMmAna (-sammAna) na. [saM., ] potAnI jAtathI caitanya svarUpa tattva, jIva. (2) parama tatvarUpa paramAtmA, Atma-saMyama -sama) puM, -mana (-saMyamana) na. [saM.] parabraha. (3) aMtaryAmI tatva. (4) (lA.) pitAnI jAta, idri upara kAbU, idriya-nigraha [karanAra 'seka'. (5) mana, aMtaHkaraNa, "kaeNziyansa' (aM. sA.) Atma-saMyamI (saMsthamI) vi. si., muM.] AtmasaMyama (6) huM. pitabhAva, "Ige" (da. bhA.). (7) tattva, satva, Atma-saMrakSaNa (saMrakSaNa) na. [sa.] pitAnI jAtane bacAva arka. (8) prANa karavAnI kriyA AtmAkAra li. [+ saM. mA-kaIR] AtmAnA jevuM Atma-saMvida (-saMvida) strI. [saM. degavis] Atma-bhAna, aAtmAgAra na. [ + saM. aR] AtmAnuM rahevAnuM sthAna, sekapha-kaoNnziyasanesa' keha), inTrApekazana" (ke.ha.) 2: 11na ka.cha.) udayasthAna Atma-saMvedana (-saMvedana) na. [saM] "huM chuM' evo khyAla, AtmAdara puM. [+ saM. mA-4] Atma-samAdara azmitA, "sepha-karizayasanesa" (na..). AtmAdeza muM. [+ saM. mA-pherA] aMtaHkaraNamAM UThata Atma-saMzodhana (-saMzAdhana) na. [4] tapa vagerethI mananI AtmAne avAja, aMtaHkaraNamAM rahelI vivekabuddhi zuddhi karavAnI kriyA AtmAdhIna vi. [+ sa. apIna] AtmAne vaza raheluM, AtmasaMzraya saMzraya) puM. [3] pitA upara rAkhavAmAM svAdhIna [paramAnaMda Avate AdhAra, "sepha-rilAyansa" AtmAnaMda (nanda) . [ + saM. mAro nijAnaMda. (2) Atma-saMskAra (-saMskAra) , Atma-saMskRti (-saMskRti) AtmAnaMdI (nandI) vi. [+ saM, mAnanI, pu] nijAnaMda strI. [saM.] idriyadamana vagerethI karavAmAM AvatuM AtmAnuM parama, naMdamAM masta saMskaraNa AtmAnAtma na. [+sa, anAma] cetana ane jaDa Atma-saMsthA (-saMstha) vi. [saM.] AtmAne vize raheluM AtmAnAtma-vicAra chuM. [saM.] cetana ane jaDa vizenI Atma-sAkSAtkAra 5. siM] AtmAnuM sIdhesIdhuM thayeluM vicAraNA [rahelA taphAvatane khyAla jJAna, "sehaphariyAlijhezana' [sAthe ekAtmaka AtmAnAtma-viveka puM. [saM.) cetana ane jaDa tatva varace AtmasAta ki.vi. [saM.] saMpUrNa rIte potAnuM, AtmAnI AtmAnubhava chuM. [+saM. manumavuM], AtmAnubhUti strI. karaNa 2010_04
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ AtmArUpa [+ saM. anusUti] jAte meLavelA anubhava. tattva vizenuM jJAna, 'selpha-riyAlijhezana' (2) Atma. (ba. ka. ThA, [paMDanA jevuM 6. bA.) AtmAnurUpa vi. [ + saM, manuva] peAtAne maLatuM AvatuM, AtmAnusaMdhAna (sadhAna) na. [ + saM. anu-saMdhAna] mananuM jIvanI sAthe joDANa. (2) Atma-bhAta AtmAnveSaNana. [ + saM. manyevaLa] Atma-tattva zuM che e dizAmAM karavAmAM AvatI kheAja [karelA gunA AtmAparAdha puM. [ + saM. aparAdha ] peAtAnA gunA, jAte AtmApahAra puM. [ + saM. apa-TMAr ] chupAI javuM e AtmAbhiniveza puM. [ + saM, mami-niverA ] patnI-saMtAnA sagAMvahAlAM vageremAM peAtApaNAneA khyAla Apa-vaDAI AtmAbhimAta na. [ + saM, amimAna puM. ] magarUrI, huMpada, [padavALuM, ApavaDAI batAvanAra AtmAbhimAnI vi. [ + saM. mimAnI puM. ] magarUra, huMAtmAbhimukha vi. [ + saM. minua ] Atma-paramAtma ciMtanamAM lIna, aMtarmukha AtmAbhivyakti srI. [ + saM. amizrRtti ] pAtAnA svarUpane spaSTa karavAnI kriyA, 'sephekasprezana' (a.rA.) AtmAbhyAsa puM. [ + seM, eAsa] AtmAne oLakhavA karavAmAM AvatuM parezIlana [karanAra AtmArAma vi. [ + saM. mAma] AtmaparamAtma-tattva vizenA AnaMda lenAra, pAtAnA peAtAmAM AnaMda lenAra AtmArtha puM. [ + saM. mayaM] peAtAnA hetu. (ra) kri. vi. peAtAne mATe, AtmArthe AtmArthI vi. [ + saM. ma+ huM. Atma-tattvanI kheAja AtmArthe kri. vi. [ju saM. AtmArtha + gu. e' sA. vi., pra. ] jue 'AtmArtha(2).' AtmArpaNu na. [saM. dLa ] peAtAnI kurabAnI, svArpaNa AtmAvalaMbana (-lasbana) na. [ + saM. ana-jAvana] pAtAnI jAta uparane AdhAra, svAvalaMbana, svAzraya AtmAvalaMbI (-lakhI) vi. [ + saM. avammI puM. ] svAvalaMkhI, svAzrayI [sAkSAtkAra, selpha-riyAlijhezana' AtmAvaleAkana na. [ + saM. mana-hoddana ] Atma-darzana, brahmaAtmAvasthA strI. [ + saM. ava-syA ] peAtAnI-paMDanI dazA AtmAzraya puM. [ + saM. azra ] peAtAnA paMDanA AzarA, svAdhInatA, svAzraya. (2) sAdhyane pakSane Azraya (rA. vi.) (tarka.) [laMbI AtmAzrayI vi. [+ saM. bAzrI puM. ] svAzrayI, svAvaAtmAhuti strI. [ + saM. zra-skruti ] Atma-balidAna, AtmabhAga [aMdara raheluM, manamAM raheluM AtmAMtargata (--mAnta-) vi. [ + saM. antastvajJa] AtmAnI Atmika vi, [ saM. gAman + ta.pra., saM. mAM A rUpa jANItuM nathI ] jue 'AtmIya.' ['AtmIya-tA'. Atmika-tA strI. [ jue 'Atmika' + saM., ta... ] jue AtmIya vi. [saM.] AtmAne lagatuM. (ra) peAtAnuM, svakIya, (3) (lA.) atyaMta nikaTanuM (svajana) AtmIyatA sI. [ +rsa, ta., pra.] AtmIyapaNuM 2010_04 11 AtyaMtara vi. [ + saM. rsa ] AtmA sivAyanuM. (2) pe tAnA sivAyanuM. (3) bina-aMgata, 'nona-parsanala' Atmakatha na. [ + saM, relava] AtmAnI ekatA, ananyatA, 'kamyuniyana' [kahe e prakAranuM kathana AtmAkti srI. [+ saM. vitta ] svagatAkti, pAte peAtAne AtmatkarSa puM. [+ saM. vaiM ] peAtAnI jAtanI caDatI, paMDanI AbAdI. (2) AtmAnuM UIkaraNa Atmathita vi. [ + saM. 3sthita ] peAtAnI meLe caDatI pAmeluM [(2) peAtAnA janma AtmAtpatti zrI, [+ saM. utpatti ] AtmAnI utpatti. Atmatsarga puM. [+ saM, uttareM] paMDanuM samarpaNa. (2) Atma-visarjana, prANa-tyAga AyaDa AtmadRSTAMta AtmAya puM. [+ saM. TUtha ] peAtAnuM kalyANa, paMDanI caDatI AtmadAharaNana. [ + saM. uddAaLa] jAtaneA dAkhale, [(ra) meAkSa, mukti AtmAddhAra huM. [+saM. kAr] jIvAtmAnuM UrvIkaraNa. Atmadraka [ + saM.3] hRdayanI lAgaNInA UbharA AtmAnnati strI. [+A, f] AtmAnuM UdhvIkaraNa, (ra) pAtAnI caDatI AtmapakAra chuM, [ + saM, 36-ArI ] peAtAnuM bhaluM karavAnI kriyA, svalAbha AtmapakAraka vi. [saM.], AtmapakArI vi[+saM, kavatArI puM.] peAtAnuM bhaluM karanAra Atmapama vi. [ + saM. upamA, ba.trI.] peAtAnA jevuM AtmApArjita vi. [ saM. 35Anita ] jAte meLaveluM AtmApAsana na. [ + saM, kapAsana ], "nA strI [+saM. havAsanA] AtmatattvanI vidhipUrvakanI bhakti AtmA lAsa puM. [ saM. GajJAta ] AtmAnaMda. (ra) hRdayanI praphullatA [gaNavApaNuM AtmApanya na. [+saM. mauvazrva] badhAMne pAtAnA jevAM Atmya vi. [saM.] peAtAnuM AtyaMtika (AtyaMtika) vi. saM.] satata, anaMta. (2) atyaMta, puSkaLa. (3) chevaTanuM, AkharanuM. (4) (lA.) zAzvata, hamezanuM, kAyamanuM tika'. AtyaMtika-tA (AtyantikatA) strI. [saM.] AtyaMtikapaNuM AtyaMtikI (AtyantikI) vi., zrI. [saM.] jue AtyaM[RSinA vaMzaja. (3) dattAtreya, (saMjJA.) Atreya puM. [saM.] atri RSine putra, (saMjJA.) (2) atri AtreyI strI. [sa.] atrigeAtranI ii, (ra) anasUyA. (saMjJA.) Atha (-zya) zrI. saM. yaM>prA. matsya puM.] DhAlava, pUMcha, mUDI, thApaNa, (ra) (lA.) madada, sahAya. (3) kheDanAM ejAra. (4) vasavAyAMne ApavAmAM AvatuM vArSika mahenatANuM Atha na. sItAphaLa Atha puM. jae AyA'-AMthA'. AthaDI-NI) strI. sItAphaLanuM jhADa, sItAphaLI AthaDha (tha) strI. [jue 'AthaDevuM'.] athaDAmaNa, ak
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ AthaDanuM LAmaNa, TicAmaNa, (ra) rakhaDapaTTI, rajhaLapATa. (3) laDAI, jhadhaDo. (4) zrama, hAlAkI. (5) aDacaNa, harakata AthaDhavuM Arki. [ra.vA.] athaDAvuM, aphaLAvuM, TicAvuM. (ra) rakhaDavuM, rajhaLavuM, bhaTakavuM, (3) jhaghaDA karavA, laDI paDavuM, AkhaDavuM. (4) (lA.) phAMphAM mAravAM. athaDAvavuM che., sakri AthaDhAu vi. [jue ADavuM'+ gu. 'Au' rR.pra.] khaDAuM, rajhaLAu, bhaTakaNa, AthaDenAruM ADhiyuM na. [jue AthavuM'+gu. 'iyuM' kR.pra.] gayuM, lathaDiyuM, aDaDiyuM. (ra) (lA.) phrAMkuM AthaNuM jue 'AMthaNuM'. Atha-pAtha-ta) (Athya-pAzva, tya) juo strI. 'ArthI' AthamavuM a.kri. [saM. mattama + tti>prA. asthamA~ dvArA 'asthama' aMga] kSitijanI nIce adazya thavuM-na dekhAvuM, asta pAmavuM. (2) (lA.) paDatI dazAmAM AvavuM, avanati pAmavuM. (3) leApa pAmave, nAza pAmavuM AthamaNuM vi. [saM. attamana-> prA. ayamaLajJa- na., uparathI] je dizAmAM sUrya-caMdra ane tArAmaMDaLa AthamatAM jovAmAM Ave che te dizAnuM 212 Athara puM. [sa. mA-tar -> prA. matsya] nIce pAtharavAnuM jADuM pAtharaNuM. (ra) gadheDA upara nAkhavAnI DaLI. (3) aMgaNa, meda. (4) anAjanI khANamAM anAja bagaDI na jAya e mATe enI nIce bAjarAnI ke bIjI kaDabanA paLAne karavAmAM AvatA thara AtharaNu na. [saM. mAtara > prA. matsya] pAtharaNuM, aMgaNa, jAjama. (2) echADa, pathArI uparanI cAdara. (3) pathArI, bistarA AtharavuM sa. kri. [jae 'Athara'.] pAtharavuM, bichAvavuM, (2) DhAMkavuM. (3) chAMdavuM, meDhavuM karavuM. (4) gaMjI banAvavI, mULA goThavavA [pAtharaNuM AthariyuM na. [jue 'Athara' + gu. 'chyuM' ta. pra.] nAnuM AtharA puM. [jue 'Athara' + gu. e' svArthe ta. pra.] vAsaNa pakavavA mATe banAvelA kAMTA ke cAnA thara ArjeNu vi. [saM.] atharvavedane lagatuM. (2) atharvavedanA abhyAsa karanAra. (3) atharvaveda jANaeNnAra. (4) atharvaveda pramANe vidhi karAvanAra AthaNika vi. [saM.] atharvaveda jANanAra AthalI kri.vi. [grA.] pharI vAra Atha-vAra (Azya-) puM. [jue 'A'+'vAravuM' + gu. e' ph. pra.] eka jAtanA kara AthavuM ja 'AthavuM'. AzA jue A AthiyuM vi. [+ gu. * iyuM' ta. pra.] AthavALuM, dolatavALuM, (2) na. gAma taraphathI pasAyatAM ApI vasAveluM vALaMda dhAbI meAcI jevuM kArIgara vasavAyuM AthiyuM-peAthiyuM na. [+ ja AthI pothI jue AtI-tI'. Arya, nya kri.vi. [grA.] aTakaLe, TheThe, kalpanAthI Ada-anAda-vANI strI. [saM. mAhi-anAdri + saM.]Adya vANI, 'pAthiyuM.'] vasavAyuM ke mAgaNa _2010_04 Adara-vAcaka sauthI pahelI nIkaLelI vANI, prAraMbhanI kavitA [abhyAsa Adata strI, [ara.] Teva, svabhAva, khAsiyata. (ra) mahAvarA, AdatI vi. [ara. + gu. I ' ta. pra.] haMmezanI TevavALuM Adama puM. [ara.] sRSTinA sauthI pahele janmele puruSa. (islAma.) [kAkAnA sAyaderA (rU. pra.) 'Adama sAya' nAmanI eka vanaspati. khAvA (rU. pra.) purANa puruSa. (ra) gharaDA mANasa, AvA AdamanA vakhata (rU. pra.) ghaNA jUnA vakhata, ati prAcIna kAla] Adama-khAra vi. [ + phA. pra.] mANasane mArI khAI janAruM. mANasakhAu, (2) na. celkhAdiyuM, bUTaDuM [mANasajAta ama-jAta (-tya) srI. [+jue 'jannata'.] manuSyAti, Adama-jAda vi. [+ara. *jhA6 ] AdamanA vaMzanuM saMtAna, mANasa [ramata, dargeTIleA adamajInA krArA puM. (rU. pra.) kaMDALAmAM besI ramAtI AdamaseAya na. juo Ama kAkAnA seyaderA,' AdaSiyata strI. [ara. Adamiyyat] insAniyata. mANasAI, mAnavatA. (2) sabhyatA. (3) bhalamanasAI. [. UThI javI (rU. pra.) jaMgalI thavuM. (2)rItabhAta bhUlI javI. (3) svabhAva gumAvavA. diamonds karavI (. pra.) vivekathI vartavuM, 0 pakaDavI, zIkhavI (rU. pra.) sabhya thavuM. (ra) sudharela thavuM] AdamI huM, [ + phA, I ' pratyaya] mANasa, manuSya. (ra) puruSa, nara. (3) (lA.) dhaNI, pati, khAviMda (4) [su,] nAkara A-dara puM. [saM.] sAmA taraphe mAnanI bhAvanA, pUjya bhAva. (ra) satkAra, saMmAna, AvakAra. (3) (lA.) AraMbha, zarUAta AdaraNI zrI. [saM. mA-da-var tatsama AdaravuM' thayA pachI + gu. 'aNI' rR. pra., paNa gu.mAM 'AdaravuM' mAna ApavAnA arthamAM nathI.] mAnanI nizAnI. (ra) sagapaNa, vevizALa, verAvALa, sagAI. (3) vaivizALa thayA pachI kanyAne sAsariyAM taraphathI apAtI vasra-alaMkAra vagerenI bheTa, vasaMta, saratuM AdaraNIya vi. [saM.] saMmAnanIya, mAna apAvA pAtra Adara-pAtra vi. [saM.] samAdara karavA jevuM, saMmAnya, saMmAnanIya [bhareluM Adara-pUrNa vi. [saM.] mAnabharyuM, samAnanI bhAvanAthI Adara-buddhi strI. [saM] mAnabuddhi. (2) bhAva, prIti AdarabhAva huM. [saM.] pUjya bhAva, mAnanI lAgaNI. (2) premabhAva. (3) vivekI vartana, sabhya vartana. (4) AgatA svAgatA, sakAra Adara-ghera (-ratha) kri. vi. [+jue 'bharavu dvArA ] mAna sAthe, AvakAranI bhAvanAthI, saMmAnapUrvaka AdaramAna na., a. va. [+seM., puM., samAnArthI zabdone dvirbhAva] Adara-satkAra, sarabharA Adara-yukta vi. saM.] saMmAnanI lAgaNIthI bhareluM Adara-yeAgya vi, [a.] jue 'Adara-pAtra.' Adara-vAcaka vi. [saM.] saMmAnanI bhAvanA batAvanAruM. (2)
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ Adara-vAta 213 Adi-puruSa sarvanAmane eka prakAra (jevuM ke "Apa". (vyA.) karo meLavavAmAM Avyo che te cAsaNIne banAvelo Adara-vAta strI. [+ jue "vAta'.] sAmA tarapha mAnanI pAka, raDI pAka. (2) (lA.) mAravAnI kriyA, mAra, lAgaNIthI karavAmAM AvatI belacAla, Adarayukta vAta zikSA, methIpAka [ziSTatA. (2) salAma AdaravuM sa. ki. [ saM. mA-dara, tasama] AraMbha kare, AdAba . [ara.] vinaya, viveka, adaba, sabhyatA, zarUAta karavI. (2) khaMtathI kAme lAgavuM. (3) nizcayapUrvaka AdA-mULI strI. [juo "AduM' + mULI'.] lIluM Adu, kaI paNa kAma karavAnuM uThAvI levuM. AdaravuM karmaNi, kri. AdunuM kumaLuM mULa [naTTo, lAbha, hAMsala AdarAvavuM che., sa. kri. A-dAya paM. [saM.] svIkAra. (2) upaja, utpanna. (3) Adara-vRtti strI. [saM.] saMmAnanI lAgaNI AdAyI vi. [sa, ] svIkAranAra, lenAra Adara-satkAra chuM. [sa, samAnArthI zabdane dvirbhAva) saM- AdA-rasa [jue "AduM' + saM.) Adune rasa mAnanI bhAvanAthI kareluM svAgata, AgatA-svAgatA, bhAvabharI Adi vi. [4] mUlarUpa, paheluM. (2) samayanI daSTie paraNAgata, Adara-mAna paheluM, prAcInatama. (3) mukhya. (4) paM. AraMbha, zarUAta. AdarAtidhya na. [+saM. zAtijJa] bhAvabharI paroNAgata (5) pahelo bhAga, zarUne bhAga. (6) paheluM kAraNa AdarAvavuM, AdarAvuM e "AdaravuM'mAM. (suSTinuM) AdarArtha, -the kri. vi. [sa, + gu. e sA. vi., pra.] mAna Adi-kata . [saM.] brahmA. (2) sRSTine pahelo kartA ApavAnI dRSTie, mAna ApavA nimitte, "kelimenTarI' paramAtmA. (3) vi. [se, muM.] kaI paNa vastu ke prasaMganuM Adare 5. piSaNa vinAne khorAka khAvAthI thato eka roga paheluM racanAruM, zarUAta karanAruM Adarza puM. [saM] sauthI UMcI nema, sarvotkRSTa bhAvanA, Adi-karma na. [saM.] paheluM kAma ucca grAha. (2) nama, namUnedAra vastu. (3) kAI paNa Adikavi paM. [saM.] pahelI kavitA karanAra - vedagAtA graMthanI maMLa hAthaprata, pahelI nakala. (4) sarvasAmAnya brahmA. (2) rAmAyaNane kartA vAlamIki RSi. (3) gujarAtI hAthaprata. (5) arIse, Ayane. (6) pratibiMba, paDachAyo. bhASAne pahele svIkArAyelo kavi narasiMha mahetA (7) (lA) vi. dayeyarUpa, namUnedAra Teimparecara" adi-kAraNa na. [saM.] sRSTinuM paheluM kAraNa, mULa kAraNa. Adarza-uSaNatA strI. [4] svAbhAvika garamI, "normala (2) sAMkhya matane Adi puruSa ke Adi prakRti. (sAMkhya) AdarzaghelaDuM (-ghelaDuM) vi. [+ juo belaDuM.] UMcI jAtanA (3) parabrahma - akSarabrahma avidyA ke mAyA. (dAMta) hetu pAchaLa prabaLa lAgaNI dharAvanAruM Adi-kArya na. [4] paheluM kArya. (2) (lA.) sRSTi AdarzajIvI vi. saM. 5.] namUnedAra-amuka cokkasa dhyeya- Adi-kAla(La) puM. [saM.] pahelo samaya, AraMbhane yuga vALuM jIvana gujAranAra ['oNrmala presara' Adi-kAvya na. [saM.] saMskRta sAhityanA itihAsamAM AdarzadabANa na. [+ jue "dabANa". svAbhAvika dAba, svIkArAyeluM vAdyamIkIya rAmAyaNa. (saMjJA) Adarza-darzana na. [saM.] vastuone zreSTha rUpe jovAnI Adi-graMtha (-grantha) muM. [saM.] pahelo graMtha. (2) zIkha lokone lAgaNI, "AIDilijhama' dharmagraMtha, gurugraMtha sAheba. (saMjJA.) Adarza-daza vi. [se, muM.] cakkasa prakAranA dayeyanI daSTi Adi-tatva na. [4] suSTinuM prathama tatva - parabrahA vALuM, "AIDiyAlisTa", "AIDiyalisTika' (da. bA.) Adita-vAra [saM. mAhi -vAra] AtavAra, ravivAra. (saMjJA.) Adarza-daSTi strI, (saM.] jue "Adarza darzana." Aditya paM. [saM.] (paurANika mAnyatA pramANe kazyapathI Adarza-paTa paM. si] (lA.) kalpanAmAM raheluM citra aditimAM utpanna thayela vivasvAna) sUrya. (saMjJA) (2) vasu AdarzapuruSa chuM. [saM] bIjAone jenAM guNalakSaNa anu- aditya-bhakta chuM. [saM] sUryane bhakta karaNa karavA jevAM hoya tevA manuSya Aditya-maMDala(La) (-maNDala, -La) na. [saM.] sUryamaMDaLa (jemAM Adarza-pUrNa vi. [saM.] theya-niSTha dhirAvanAruM ApaNA sUryanI AsapAsa karanArA pRthvI-maMgala-budha-gurU adabhUta vi. saM.] anukaraNa karavA jevA uttama guNa -zukra-zani-yurenasa-ne cUna-harbala-lu vagere jANItA Adarza-rU5 vi. [saM.] namUnedAra, "AIDiyala' (a.ka.) ane ajANyA grahone rasamAveza thAya che.) AdarzavAda muM, [sa.] cokkasa prakAranuM uttama jIvana jIvavuM aditya-laka chuM. [saM.] (sUrya paNa eka vastIvALe graha joIye e prakArano siddhAMta, bhAvanAvAda, "AIDiyAlijhama' che evI paurANika mAnyatA pramANe) sUryaleka. (saMjJA.) AdarzavAdI vi. [sa,, 5.] AdarzavAdamAM mAnanAra, A- Aditya-vAra puM. [saM.] sUryavAra, ravivAra (sAta vAramAM darzanuM samarthana karanAruM, AdarzanuM AgrahI, "AiDiyAlisTa pahelo gaNatA). (saMjJA) [viSNu, nArAyaNa Adara (-vere) na. [saM. bAddhi + juo "vara."] jIvananI Adi-deva . [sa.] (paurANika mAnyatA pramANe bhagavAna) zarUAtathI cAlI AvatI zatrutA, ghaNI junI duzmanAvaTa. Adi-daitya pR. [saM] prahalAdane pitA hiraNyakazipu (e (2) hADavera, pAkI dukamanAvaTa pahele daitya manAya che) [(saMjJA.) (jaina) AdAna-pradAna na. [saM.] levuM ane devuM e, leNa-deNI, Adi-nAtha 5. siM] jenA pahelA tIrtha kara RSabhadeva. Apa-le, "InTara-ceija' Adi-nArAyaNa . [saM.] jue "Adideva." AdA-pAka 5. jio 'A' + saM.1 jemAM Adune rasa ke adipuraSa che. siM.1 sRSTine pahele purUSa, paramAtmA. 2010_04
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ Adi-pRSThavaMza 214 AdhAraNa (2) sAMkhya pramANe pahelo kvAtmA ke prakRti. (sAMkhya) TayUzana." (ga.) (3) brahmA Adeza-rUpa vi. [saM.] hukama-rUpe raheluM. (3) AdezAtmaka, Adi-pRSThavaMza (-2) paM. [saM.] jemAMthI hADapiMjara banavAnuM "menDeTarI." (3) na. Adeza tarIke AveluM zabdarUpa. (vyA.) che tevI garbhagata eka naLI, naTe-kerDa adeza-vAhaka vi. [saM.] Adeza laI janAra, "mizanarI' Adima vi. [saM.] prathama, paheluM. (2) pRthvI upara sauthI (nA.da.) [menDeTarI' paheluM pragaTeluM primiTiva', " rijinala' AdezAtmaka vi. [+saM. mAma] AdezarUpa, pharajiyAta, Adima-jAti strI. [saM.1 te te bhUbhAgamAM AvI vaselI ke adezya vi. saM.] Adeza karavA-karAvA jevuM vikaselI pahelI mAnava-jAti, AdivAsI, jana-jAti, AdeTA vi. [sa, muM.] Adezaka, hukama karanAra. (2) vanyajAti, vanavAsI jAti saramukhatyAra, 'DiTara" (A.bA.) adi-mAtA zrI. siM. vaidikI aditi devI. (2) ziva- Adesara 5. [sa, mAlIzvara) AdIzvara-AdinAtha RSabhadeva. patnI pArvatI, umA (jenAM durgA aMbA kAlI vagere nava (saMjJA) (jena.) [vALe rUpa svIkArAyAM che.) AvA . gADAM bhADe pheravanAra puruSa, bhADUtI gADAAdimAnava chuM. [saM.] suSTinA AraMbha pachI vikaseluM paheluM Agha vi. [sa.] AraMbhanuM, zarUmAM thayeluM. (2) paheluM, mAnava prANI. (2) Adi puruSa Adima, mukhya Adiyuga puM. [saM.] suSTinI utpatti samayane kAla. (2) A-RSi puM. [saM.] brahmA cAra yuge satya tretA dvApara kalimAM pahelo satyayuga, Adha-guru chuM. [saM.] Adiguru paramAtmA, paramezvara kRtayuga [pahela zaMgAra rasa. (nATa.) AghanatA strI, - na. [saM.] paheluM hovApaNuM Adi-rasa puM. [saM] nATayazAstramAM carcAyelA ATha rasamAMnA dha-draSTA vi., pR. [saM.] vastunA tattvanuM jene darzana ke Adi-lekha chuM. [saM] paheluM lakhANa, 'DrATa' jJAna pahelavaheluM thayuM hoya te, paramAtmA Adi-vacana na. siM.] kAI paNa graMthanuM lekhake yA ane AdhapitA puM. [saM.] paramAtmA, paramezvara. (2) suSTinA lakheluM prAstAvika prakAranuM lekhana, prAkathana, Amukha, manAtA pahelA sarjaka brA kaeNrvarDa' (caM. na.) adha-prakRti strI. [saM.] sRSTinA kAraNarUpa jaDa tatva. Adi-vAsI vi. [sa., na.] te te bhUbhAgamAM ghaNuM ja nA (sAMkhya), (2) sRSTinA kAraNarUpa gaNAtI mAyAzakti. samayathI vasatuM AvatuM, 'erijinala' (zAMkara vidAMta.) Adi-zakti strI. [saM.] jao Adi-mAtA.' Adha-bIja na. [saM.] Adi-kAraNa, bIja-kAraNa, (2) AdinazipI puM. [saM] saSTine pahele ghaDanAra-A paramAtmA-paramezvara. (3) jagatanuM Adi kAraNuprakRti. ke vizvakarmA [AvI rahyo che tevuM (sAMkhyo. (4) jagatanuM Adi kAraNa-mAyA. (zAMkara vedAMta). AdizyamAna vi. saM.] jene yA je vize hukama ApavAmAM (5) jagatanuM Adi kAraNa akSarabrahma. (dAMta) [jagadaMbA A-diSTa vi. [saM.] jene yA jenA viSayamAM hukama Apa- adhi-bhavAnI strI. [sa.] zivanAM patnI pArvatI, bhavapatnI, vAmAM Ave che tevuM, AjJapta. (2) sUcavavAmAM AveluM adha-zakti strI. [saM.] juo "Adi-zakti'. Adi-sarga kuM. [saM.] suSTinA AraMbhanuM paheluM sarjanakArya, AdhaMka (Adha) . [saM. bAdri + ma, saMdhithI] pahelo Adi-sRSTi [jaina.) AkaDe, prathama aMka AdIzvara chuM. [ + saM. zva2] AdinAtha, kaSabhadeva. (saMjJA.) atyaMta (Adata) na., ba.va. [sa. mardra + anta, saMdhithI]. Adu-6 na. [sa. mAA -> prA. zAstra -] sUkI sUMThane AraMbha ane aMta. (2) ki.vi. zarUthI laI aMta sudhI pahelo lIlo kaMda. [ kADhI nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) nabaLuM, AdyA vi, strI. [4] zarUAtamAM thayelI, pahelI, muLa pADavuM, thakavavuM. 0 khAIne paDhavuM (ke maMTavuM) (rU. pra.) pAchaLa AdhAkSara puM. [se, bhAva + akSara na.] pahelo akSara, prathama paDavuM, khaNakhoda karavI. (2) kAmamAM macI paDavuM. 0 nI varNa [(2) bacapaNa sUMTha thavI (rU. pra.) dUbaLA thaI javuM] [kAravA AdhAvasthA strI. [saM. mAgha + avasthA] pahelI avasthA, A-deya vi. [saM.] levA-grahaNa karavA yogya, (2) svI- AdyadAtta vi. [sa, mADha + kAtta, saMdhithI], AghodAra vi. Adeza muM. [saM.] AjJA, hukama. (2) sUcanA. (3) lakSya, [sa, mAtra + 3DhAra, saMdhithI] je zabdanI pahelI ati upara peya, mizana'. (4) eka zabdarUpane sthAne e ja arthane sAMgItika ke balAtmaka svarabhAra che tevI (zrati yAne akSara). bIjo zabda jAva e. (jemake surA "vuM' no Adeza (vyA.) pUrA vagere) (vyA) (5) utthApana, "jasTiTayUzana.(ga) AghopAMta (pAnta) ki.vi. [sa. mAya + 3qtta, saMdhithI A-dezaka vi. [saM.] Adeza karanAra AraMbhathI laI aMta sudhI, AdaMta A-dezana na. [4] Adeza, hukama adhiNa jue "AMdhaNa". adeza-5tra puM. [sa, na.] AjJA-patra, rajA-ciThThI AdharakaNa na. dahIM jamAvavA mATe dUdhamAM nAkhavAnI khaTAza Adeza maMtra (-bhatra) puM. siM.] AcArasUtra tarIke apAyelo ane e kriyA, adharakaNa, AkharaNa, meLavaNI upadeza. (2) utthApanamaMtra, "prinsipala oNpha sasTi - adharaNa juo AMdhaNa'. 2010_04
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ raste AdhavuM AdhevAyuM AdhavuM sa.ki. [sa a>prA. nA.dhA.] hera vasUkI adhikaraNika vi. saM.] mukhya sthAna upara beTheluM. (2) jatAM ya ema ne ema bIjane aDadhe bhAge pedAza ke 5. nyAyAdhIza kharcanI daSTie ApavuM adhikArika vi. [saM.] adhikAra ke sattAne lagatuM. (2) Adha-seDe kri.vi. [grA., juo "AdhavuM'.] (lA.) ADe adhikArIne lagatuM. (3) na. nATakanuM mukhya vastu. (nATaka.) [edhAna, garbhadhAraNa (4) . paramAtamAM a-dhAna na. [saM] strI pazu-mAdA vagerene garbha rahe e, adhikatha na. [saM.] adhikapaNuM, bahupaNuM. (2) bahaLapa. athA-palIta,-tuM vi. [ja "AdhavuMmAM + palIta+gu. (3) (lA.) uccatA, zreSThatA G" ta.ka.], AdhApAluM vi. [+ jue "pAla' + gu. Adhi-cihana na. [4] adhikatAnI nizAnI (jevI ke G" ta...], AdhA-bhAgu vi. [+ juo 'bhAgavuM" + gu. 8ke > emAM pAMkhiyA taraphanuM adhika hoya ane u" ka. pra.] (lA.) dAdhAraMguM, haTha karI jhaghaDanAruM aNI bAjanuM hIna.) (ga) AdhAra chuM. saM.] avalaMbana, Teka. (2) Azraya. (3) adhidevata vi. saM.] adhidevatAne lagatuM, Adhidaivika. purAvo, pramANa. (4) adhikaraNa, sA.vi.ne athe. (vyA.) (2) aMtaHprajJAne lagatuM, "InTaranala' (u. ke.) AdhAra-dhaMtha (-grantha) puM. [sa.] pramANabhUta pustaka (jemAMthI Adhidevata-vAda puM. saM.] aMtaHprajJAnI pradhAnatA svIkArapramANa levAyAM hoya.), "sorsa-buka" (da.bhA.) nAre mata-siddhAMta, "InTayUzani-jhama' AdhAra-cina na. [saM.] majaNI karatI veLAnuM AraMbhanuM adhidevatavAdI vi. [saM., pR.] AdhidaivatavAdamAM mAnanAra, nizAna, be--mArka aMtaHprajJAvAdI, "InTayUzanisTa' (u. ke) adhAra-pagathiyuM na. si. + ja "pagathiyuM".] jyAMthI Adhidaivika vi. saM.] adhidevane lagatuM, paramatatvane lagatuM, kArya AraMbha karavAmAM Ave che te sthAna, sTepiMga "dhiyaoNjikala (u. ke.). (2) nasIbane vege thayeluM, sTena' devakRta AdhAra-pAtra vi. [4] AdhAra rAkhavA yogya Adhidaivika mArga kuM. [saM] prabhune pAmavAne mULa tatvanA AdhAra-biMdu (-bindu) na. [sa, puM] uccAlana eTale avalaMbanane saMpradAya, bhaktimArga. [(2) paTelAI, zeThAI vajana UMcuM karavAnI eka pejanAmAM nIce rahelo Teke, Adhipatya na. (saM.] adhipatipaNuM, uparIpaNuM, svAmitva. hakrama' adhibhautika vi. [sa.] adhibhUta-A sRSTi saMbaMdhI, mahAAdhAra-bhata vi. siM] pramANita thayeluM, jene mATe sabaLa bhata saMbaMdhI, (2) zarIra saMbaMdhI, zArIrika purAvA che tevuM. (2) je purA ApI raheluM che tevuM. (3) Adhibhautika-vijJAna, AdhibhautikazAstra na. [saM.] jaDa muLabhuta, kArDinala' (da. bA.) [raheluM, pramANarUpa padArtha saMbaMdhe jemAM vicAra karavAmAM AvyuM che tevuM zAstra, AdhAra-rU5 vi. [sa.] AdhAra tarIke raheluM, pramANa tarIke bhautikazAstra, 'phijhikasa' (hI. .) AdhAra-rekha(-SA) zrI. [saM.] je mULa lITI upara bIjI AdhibhautikazAstra na. [+sa. advaita) ja prakAranuM kAI rekhA UbhI batAvelI hoya ke na hoya tevI lITI, advaita, Adhibhautika-tattvavAda, "monijhama' (u. ke) beIjha-lAIna' adhi) muM. [, asthA] purANenA prakAranA gadya-padya AdhAra-varSa na. [saM.] jyAMthI zarU karavAnuM hoya te bhUla graMthanuM pratyeka prakaraNa, adhyAya [roga sthAne raheluM varSa, beIjha-cira' Adhi-jyAdhi chuM., sI. [sa., pR.] mAnasika ane zArIrika AdhAra-zakti strI. [sa.] paramezvaranI zakti. (2) mAyA AdhIna vi.saM. adhIna](A joDaNI azuddha). juo "adhIna." AdhAra-zilA ru. (saM.] TekArUpa rahelo ADo capaTa ghATane Adhuke puM. eka dezI ramata paththara. (2) (lA.) keIpaNa TekArUpa vastu Adhunika vi. [saM.] vartamAna kALanuM, atyAranuM, hAlanuM AdhAra-samIkaraNa na. [saM.] eka samIkaraNa uparathI amuka hamaNAMnA samayanuM, arvAcIna, mUrta niyama pramANe banatuM bIjuM samIkaraNa, (ga). AdhunikatA strI, si] arvAcInatA, eNDarniTI' AdhAra-sAmagrI strI. [1] labhUta sAdhana, 'DeTA' ApeTa vi. [sa, ardha->prA. mahU- dvArA] aDadhI uMmara AdhAra-taMbha (staMbha) 5. [saM] TekArUpe rahelo thAMbhalo, vaTAvavAnI AsapAsa pahoMceluM, prauDha vayanuM, prauDha, pIDha, mukhya thAMbhale. (2) (lA.) TekA-rUpa koI paNa vastu (2) (lA) samag, DAhyuM adhArAdheya na, ba. va. [+ saM. mA-] madada denAra ane Adheya li. saM.1 AdhAra ApavA-apAvA jevuM. (2) lenAra vacce saMbaMdha ['oNthoriTI' rAkhavA ke mukavA lAyaka. (3) thApaNuM mUkavA gya. (4) AdhAra-hukama paM. [ + juo "hukama'.] adhikArI sattA, (4) na. AzrayasthAna. (5) TekA upara rahelI vastu AdhArita vi. [sa.] AdhAra rAkhI raheluM AdhevAyuM vi. [saM. madhyavAti->prA. avAra-] gADAM AdhArita strI. [] AdhAra hevApaNuM. (2) niSThA bhADe pheravanAruM, adhavAyuM khAdhA-zI(-sI)(-sI) strI. [saM. ardha-zarSi > AdhevAyuM [sa. ardha> prA. addha dvArA) vi. upagamAM prA. yama-simi]i aDadhuM mAthuM dukhavAne rega levAya evaDuM thAya ke viyAtuM thAya tyAre enI UpajanI khAdhi puM, strI. [sa, puM] mAnasika pIDA, mAnasika roga | kiMmata aDadhoaDadha vaheMcI levAnI zarate sAcavavA ApeluM 2010_04
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ AdhoTa 216 AnaMda-lakSI (ra), adhiyAruM samUha, apAra AnaMda AdheTa vi. [saM. mayaMvRtta->prA. adbhaTTa-] aDadhI uMmare AnaMda-kara (-nada) vi. [saM.] AnaMda karAvanAruM paheceluM, AdheDa, prauDha vayanuM AnaMdakaMda (nada-kanda) kuM. [.] AnaMdanA mULarUpa paramAtmA AdheDuM na. [jhA, . ardha->prA. addha-dvArA] marelA DhoranuM AnaMda-kAraka (nanda-) vi. [saM.), AnaMda-kArI (-nanda-) vi. aDadhuM cAmaDuM (mAlikane maLe te) [sa., pR.] jue "AnaMda-kara." A-dANuM chuM. [sa. ardhava>prA. mahUma + juo "dANe.'] AnaMda-ina (-nanda-) 5. [saM] AnaMdamaya paramAtmA. (2) khetaramAM pAkelA anAjane aDadho bhAga [adhavA e nAmanA thaI gayelA eka jaina jJAnI kavuiM. (saMjJA.) AvA puM. jio "AdhevAyuM.'] gADAM bhADe pheravanAra AnaMda-gheluM (nanda-gheluM) vi. [ + juo gheluM.'] havene lIdhe AkhyAtmika vi. [sa.] AtmA-jIvAtmAne lagatuM, "meTA- AnaMda-vibhera thayeluM, harSagheluM phijhikala'. (2) paramAtmAne lagatuM, spiriTyuala AnaMda-caudaza(-sa) (-nanda caudazya, mya) strI (saM. manana + AdhyAtmika jJAna na. [4] AtmA-jIvAtmAne lagatI "caudaza.] bhAdaravA suda caudasa, anaMta caturdazI UMDI samajha, "spiriTyuAlijhama' [AliTI' AnaMda-janaka (nanda- vi. [saM.] juo "AnaMda-kara.' AdhyAtmikatA strI, siM.1 AdhyAtmikapaNuM, spiricyuM- AnaMdadAyaka (-nanda-) vi. [sa.], AnaMdadAyI (-nanda-) AdhyAtmika-zAstra na, siM.] adhyAtmane lagatI vidyA, vi. [sa, .] AnaMda ApanAruM, harSaprada [AnaMdakArI meTAphijhikasa' (hI.va.) [(na. bha.) AnaMda-paryavasAyI (-nanda-) vi. [sa., pR.] pariNAme AdhyAtmika-zaurya na. [sa.] nitika hiMmata, merala kareja' AnaMda-pura (ananda-) na. [saM.] itihAsa-kAlamAM vaDanagaranuM AdhyAtmika svarUpa na. [saM.] adhyAtma-svarUpa eka nAma, Anartapura. (saMjJA) [bhareluM AdhyAsika vi. [sa.] abhyAsane lagatuM, bhrAmaka AnaMda-pUrNa, AnaMda-pracura (narja) vi. [saM.] AnaMdathI adhi-ghe)kaNu e "AdharakaNa." AnaMda-prada (-nanda-) vi. [saM.] AnaMda ApanAruM Akha(pre)(kha)vuM sa. . dahIM jamAvavA dUdhamAM meLavaNa AnaMda-pradhAna (-nanda-) vi. [saM.] jemAM AnaMda pradhAnatAnAkhavuM. (2) a.ki. dUdhamAMthI dahIMnuM jAmI javuM mukhyatA bhogave che tevuM A-nati strI. [sa.] namana, namaskAra. (2) DhoLAva, DhALa AnaMda-pravAsa (nanda-) puM. [saM.] AnaMda-pramehanA nimitte Anati-pradeza 5. siM] DhALavALo pradeza, taLeTIne pradeza jAtI musApharI, 'pikanika', "eskarjhana' Anana na. siM.] mukha, moTuM, meM. (2) DADhIthI kapALa AnaMda-bajAra (-nanda-) na. [+ juo bajAra.] AnaMdasudhIne Agale mahAre, cahere. (3) (lA.) graMthanuM pratyeka prakaraNa (keTalAka graMthomAM prakaraNane "Anana' kahyuM hoya che.) AnaMda-brahma (na-da-) na. [saM.) AnaMdamaya brahma-tatva, Ana-bhAna na. [saM. mana ne dvirbhAva gu.mAM] mAna, Adara AnaMdamaya paramAtama-tattva ("mAnapAna'nI mAphaka) AnaMda-bha(-bhe) (-nanda-bha(-bhe)zya) jhiM.vi. [saM. + juo Anamita vi. [saM. mA-nata ne badale gu.mAM.] kAMIka nameluM bharavuM" dvArA.] AnaMdathI, AnaMdathI pUrNa rIte riheluM A nayana na. [saM.] laI AvavuM e. (2) dvijone joIne AnaMdamagna (nanda-) vi. [saM] AnaMdamAM taraboLa thaI saMskAra. (3) joI lIdhA pachI samAvartana saMskAra AnaMda-maya (-na-da-) vi. [saM] AnaMdathI saMpUrNa rIte bhareluM Anarta puM. [.] vaidika kAlanA eka kSatriya rAjA zaryA- AnaMdamaya-keza(ja) (-nanda-) paM. [.] AtmAnA pAMca tine putra (jenA nAmathI "Anarta deza nAma maLyuM kahevAya kazemAMne eka, avidyAsvarUpa kAraNa zarIra. vedAMta.) che.) (saMjJA.) (2) zrIkRSNanA samayamAM saurASTra ane uttara (2) satkarmathI thatA saMtoSa ane AnaMdane anubhavanAruM gujarAta pradeza (jenI rAjadhAnI dvAravatI-dvArakA hatI) zarIramAMnuM savizeSa tasva. (dAMta) (saMjJA.) (3) itihAsa-kAlamAM uttara gujarAta pradeza (jenuM AnaMda-masta (nanda-) vi. [saM.] harSamAM mazagula baneluM mukhya nagara Anartapura vaDanagara hatuM.) (saMjJA.) AnaMda-mAsa (-nanda-) kuM. [saM.] lagna pachI daMpatIne Anarta deza . [saM.] jAo "Anata(2,3).' AnaMda-pravAsa vagerene samaya, "hanImUna" (bhe.2.di.) Anarta-nagara na., Anarta-nagarI strI. Anartapura na., AnaMda-mImAMsA (nandamImAMsA) zrI. [saM] brahmanA AnartapurI DhI. [saM.] dvArakA. (2) uttara gujarAtanuM AnaMdanuM AnaMdAtmaka paryAlacana. (2) kAvyakalAnuM upabhegavaDanagara thI thatA AnaMda vize vicAra karanAruM rasazAstra, AvatIya vi. [saM.] Anarta dezane lagatuM estheTikasa' (2.7.5). anarthakatha na. [saM.] anarthakatA, nirarthakatA AnaMda-mUrti (-nanda- strI, vi. [saM] jene dekhAva prasannatA anaMtarya (Anantarya) na, siM.] aMtara-rahitapaNuM, taddana ApanAre hoya tevuM svarUpa lagolaga hevApaNuM. (2) eka pachI eka hevApaNuM AnaMda-yukta (-nanda-) vi. [saM.] AnaMdavALuM AtaMtya (Ananya) na. [..] anaMtapaNuM. (2) mekSa, mukti AnaMda-rU5 vi. [saM.) AnaMdamaya AnaMda (-nanda) kuM. [saM] prasannatA, harSa, khuzI, meja AnaMda-lakSI (-nanda- vi. [sa., .] jemAM AnaMda eka AnaMda-eza (narja) . [sa, saMdhi vinA AnaMdane mAtra lakSya che tevuM, raMgadarzI (kAvya), remenTika 2010_04
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ AnaMdavarSA 217 kiratAra : AnaMdavarSA (na-da-) strI. [saM.] AnaMdanI relamachela, apAra bhAga pramANe bheLane kasa [lApasI AnaMda [karanAruM, AnaMdaprada AnI-kAkI strI. (lA.) thoDuM ghI nAkhI banAvelo kaMsAra-evI AnaMda-varSa (-nanda-) vi. siM, 5.] AnaMdanI relamachela Anulya na. [saM.] anukuLapaNuM, sagavaDa AnaMda- vida (nanda-) 5. siM] mejamajhAthI thatI vAtacIta anukramika vi. [saM.] anukrama pramANe raheluM, eka pachI AnaMdavibhera (nanda- vi. [+ hiM.] AnaMdathI taraboLa eka Ave tevuM [(2) samAnatA, barAbarI AnaMda-viheNuM (-nanda- vi. [+ juo vihoNuM."] AnaMda AnuguNya na. [saM.] anukuLatA bhareluM AcaraNa, TiTayUDa'. vinAnuM, nirAnaMda AnupUrvI strI, [saM.] pUrvApara kama, sakasezana" (ma. na.) AnaMdavuM (-nanda-) a. kri. [saM. mAnandra, tatsama] harSa (2) niyama pramANe doreluM anumAna. (tarka) pAmavuM, khuza thavuM. AnaMdAvuM (-nadA-) karmaNi, kri. AnaM- anubhavika vi. [saM.] anubhavathI maLeluM dAvavuM (nadA- ., sa. kri. AnumAnika vi. [saM.] anumAnathI thayeluM, anumAna pramANenuM, AnaMda-vati -nanda- sI. siM.1 khuza-khuzAlImAM rahevAno [anukULa thaI raheluM, "IleTiva" savabhAva. (2) vi. khuzamijAja svabhAvanuM anumApika vi. [saM.] mApane anusarI raheluM, mApane AnaMda-samAdhi (-na-da-) strI. siM, puM] atizaya divya AnuyAtrika vi. [saM.] pAchaLa pAchaLa AvanAruM. (2) sukhane lIdhe bahAranI dazAnI vismRti mekara-cAkara [(lA.) ekadhAruM, satata AnaMda-sAgara, AnaMda-siMdhu (-nanda-) (- sindu) . [saM] AnuyAMtrika (-yAtrika) vi. [saM] yAMtrika rIte cAlanAruM.(2) AnaMdarUpI sAgara, paramAnaMda [mAnya Ubharo anulomika, anulemya vi. [4] jAti-varNanA manAyelA AnaMdAtireka (-nandA-) . [+ saM. mara] harSane asA- utaratA krame AveluM, svAbhAvika varNakrama pramANenuM AnaMdAnubhava (nandA-) pR. [+ saM. mana-ma] AnaMdanI lAgaNuM AnuvaMzika (-zika) vi. [3] vaMzaparaMparAthI cAlyuM AnaMdavuM, AnaMdAvavuM (nandA- juo AnaMdavuM'mAM AveluM, peDhI dara peDhIthI utarI AveluM, "heriDiTarI'. (2) AnaMdAza (-nadA-) 5. [+ saM. mA-verA] divya sukhane vArasAmAM maLeluM heriDiTI' (da. bhA.) Ubharo | [AMkhamAM ubharAtAM AMsu AnuvaMzikatA (-vazika-) strI. [saM.] [saM.] AnuvaMzikapaNuM, AnaMdAzru (-nandAbu) na., ba. va. [+ , maDha ] harSane lIdhe AnuvaMzIya (-vazIe) vi. saM.] jao "AnuvaMzika'. AnaMdAMza (nAza puM. [+saM. maM] AnaMdane thoDe bhAga, anuzra(-zrAvika vei. [saM.] paraMparAthI saMbhaLAtuM AveluM lavamAtra AnaMda [khuza anuzrutika vi. [saM.] anuzrutine-daMtakathAne lagatuM, AnaMdita (nadita) vi. [saM.] AnaMda pAmeluM, harSa pAmeluM, "TreDizanala AnaMdI (-nandI) vi. , paM.] AnaMda anubhavanAruM, (2) AnuSagika (hagika) vi. [saM.] saMbaMdha dharAvanAruM, AnaMda karAvanAruM . [utpanna karAvanAruM sahavata, sahakArI, esirI'. (2) mukhya nahi tevuM, AnaMdaitpAdaka (-na-dA) vi. [ saM. vADha] AnaMda gauNa. (3) prasaMgavazAt AvI maLeluM [saMbaMdha AnaMdotsava (-no-) . [ + saM. ras] harakhanI khuzAlI, AnuSaMgika-ta, AnuSagitA (-gi) strI. [sa.] anuSaMga, AnaMdanI ujavaNI AnuSaMgI (19gI) vi. si., pR.] juo "AnuvaMgika". AnaMde lAsa (-nanda-) [+ saM. uDDa] harSane Ubhare AnaNaya na. [saM.] kaNa-karajane abhAva. (2) karajamAMthI AnA-kara chuM. jio "Ane' saM] rUpiye enA soLamA chuTakAro bhAga jeTalo vero anasaMsya (-zasya) na. [4.] kUrapaNAne abhAva. (2) anAkAnI strI. hA-nA karavI e, avaDhava, saMkeca dayAlutA, anukaMpA [sudhIne vakhata AnA-pANa (-3) strI. jio "Ano' + pANa" "pA"nI aneyAra chuM. unALAmAM khetInI majUrIne sUryodayathI bapora rekhA).] Ane ane enA cothA bhAganA pA AnAnI ane puM. rUpiyAnA soLamA bhAganI kiMmata. (2) e gaNatarI AvI jAya evI hisAba-paddhati soLamA bhAgane janI paddhatine sikko. (3) nI paddhati AnA-vArI strI. jio "Ane' dvArA.] keTalI AnI (ke ne cALIsa rUpiyAbhAranA zeranA seLamA bhAganuM vajana, AnA) pAka Utaraze ke utaryo ene aMdAja kADhavo e aDhI rUpiyAbhAranuM vajana (pUre pAka seLa AnA, enI sarakhAmaNIe). (2) rUpiye Avayika vi. [saM.] vaMzane lagatuM, vaMza-paraMparAne lagatuM, AnAnuM pramANa kulane lagatuM. (2) sArA kuLamAM janmeluM, kulIna aniyuM na. gaLAmAM paheravAnI kAMThalImAM pagalAne badale anDIkSikI. strI. [saM] takaeNvidyA. (2) AtmavidyA. (3) rAkhavAmAM AvatuM putaLiyuM. (2) kAMThalI [DhAla-pichoDe sAMkhya yoga ane lokAyatanI vidyA. (4) daMDanIti aniyuM-kaliyuM na. gujarAtamAM ramAtI eka dezI ramata, Apa na. [saM. mA nuM che. vi., ba. va. mApa: sI.] pANI AnI sI. jio "Ane' + gu. "I' strI pratyaya] gaNana A52 na. [saM. mAtmA> prA. magyuM.] paMDa, jata, svatva, vAmAM athavA mApamAM eka AkhI saMkhyAne athavA pita. (2) sarva pita, jAte. (3) mAnArthe "tame mATe cIjane soLamo bhAga. (2) june AnA sikko. (3) (bIjA puruSe). (4) mAnArthe "guru vaDIla vagerene mATe senuM raDuM vagere kiMmatI dhAtuomAM rUpiyAbhAra-TakAnA sALamAM (trIjA puruSe). (5) samAsamAM pUrvapadamAM tenA arthamAM 2010_04
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ Apa-ala 218 ApadhAka Apa-akkala strI, ji e "Apa + akkala'.] pitAnI Apada (-TathI strI, jio "paTavuM'., (grA.)] mAMdagIne buddhi, jAtanI caturAI latADa, maMdavADanI asara, mAMdagInI nabaLAI Apa-akhatyAra kI, jio 'Apa' + "akhatyAra'.] ApavuM sa.kra. [2vA.] 5choDavuM, akALavuM. apaTAvuM johukamI, (2) vi. johukamI karanAra, "TekeTa'. (3) karmaNi, kri. A5TAvavuM che, sa.ki. svataMtra, svAdhIna A5TAvavuM, ApaTAvuM jue "ApaTamAM. Apa-akhatyArI strI, [ja e "Apa' + "akhatyArI'.] Ape che. eka jAtanuM jhADa, AsaMdare johukamI, ApakhudI. (2) svataMtratA, svAdhInatA, "Te- ApaDAhyaluM, ApanAhu vi. [jue "Apa" + "DAhIluM krasI' (na.la) [potAnuM -"DAhyuM".] pitAne bahu DAhyuM mAnanAruM. (2) doDhaDAhyuM Apa-ApaNuM vi. jio "Apa' + "ApaNuM.'] pita- ApaNa sarva. juo "ApaNe." Apa-A5mAM kri. vi. [+gu, "mAM" sA. vi. ne anuga] ApaNa2 ., na. [saM.] cauTuM, bajAra, pITha. (2) dukAna aMdaroaMdara, potapotAmAM, mAMhe mAMhe (3) bajArane raste Apa-uThAva !. [o "Apa + "uThAva'.] (lA.) jAta- ApaNanuM na. [saM. gAmana:->prA. mag- ane gu. puM" hoziyArI, pitAnuM DahApaNa ta. pra.] pitAnuM svarUpa, vyaktitva. (2) (lA.ahaMkAra, garva Apa-kaTha (-Daya) strI. jio 'Apa' + "UDavuM.'] (lA.) ApaNu-paNuM na. [jue "ApaNuM' + gu. "paNuM ta.pra.] pitAnI meLe ja AgaLa vadhavAnI kriyA, "eNpha-TeIka' pitApaNuM Apa-kamAI zrI. jio "Apa"+ * kamAI'.] jAte karelI ApaNuM vi. si. 3nAmanA* > prA. yAhULamaM > apa. kamANI, svopArjita kamANI apaga3] pitAnuM. (2) (vikasele artha-) tAruM ke tamAru Apa-karamI vi. jio "Apa+ saM. , puM], Apa ane mAruM ke amAruM beunuM kama vi. [+sa, .) potAnI jAte puruSArtha karI raLanAruM ApaNe sarva. [+ gu. 'e trI. li., pra.] huM ane tame, Apa-kahANI (-kAraNI) strI. [jue "Apa' + 'kahANI.'] tame ane e (ane bahuvacane paNa). (pitAnI jAtane pitAnAM vItakanI vAta, AtmakathA mATe pahelA puruSamAM paNa A sarvanAma ane enAM rUpa Apa-kalA(-LA) strI, [jao 'Apa' + saM.] keInI mAnArthe vAparavAne praghAta che.) [Akasmika na zIkhavelI-pitAnI meLe hastagata karelI kaLA, potAnI a-patita vi. saM.] AvI paDeluM, banI AveluM, svAbhAvika kaLA [karavAnI yukti ApAla(La) 5. [saM.] Aphatane samaya, muzkelIne Apa-kaLa strI, [ja "Apa' + "kaLa'.] potAnI meLe kAma samaya, kaTokaTInI viLA. (2) devakepa, asamAnI-sulatAnI ApI (-kendrI) vi. jio "Apa" + saM., pR.] pitAne ApatkAlika, ApakAlIna vi. [sa.] ApatakALamAM AvI keMdramAM rAkhI vartanAruM, apamatalabI paDeluM [aDacaNa A5va vi. [saM] kAMIka pAkeluM, kaNe caDeluM, sATAnA Apatti sI. [saM.] saMkaTa, vipatti, ApadA. (2) vidha, rUpamAM AveluM Apatti-kAla(-La) . [saM.] jue "ApatkALa." Apakhuda vi. jio "Apa + "khuda.] pitAnI marajI Apatti-masta vi. saM.] ApattithI gherAyeluM pramANe vartanAra, vecchAcArI. (2) potAnI marajI pramANe Apatti-dharma muM. [saM] juo "Apaddharma." sattA calAvanAra, "TekreTa' Apada zrI. siM. mA-qt ], ApadA strI. [saM.] Apatti. ApakhudI strI. [+gu. 'I' ta. pra.] Apakhuda vartana, (2) mAnasika maMjhavaNa chAcAra. (2) pitAne sarvopari adhikAra, "TekrasI', Apa-dIdhuM vi. jio "Apa" + dIdhuM.'] pitAnI meLe DispoTijhama'. (3) (lA.) julama, kera AvI dAna kareluM - ApeluM [(2) svArtha-dRSTi Apa-khuzI strI. [juo 'Apa' + "khuzI'.] pitAne Apa-daSTi strI. [juo 'Apa' + saM.] pitAnI najara. rAjIpe, pitAnI rAjIkhuzI Apadgata vi. [saM.] Apatti pAmeluM Apa-garajI vi. jio "Apa*+ "garaja' + gu. I.'ta...] Apa-prasta vi. [sa.] jue "Apatti-grasta', Apa-matalabI, svArthI ekalapeTa. 5ddhana na. [saM.] mukelIne vakhate upagamAM Ave tevuM Apa-gA strI. [sa.] nadI [hatyA dhana, maraNa-mUDI ApaghAta ! [ja "Apa + saM.] AtmaghAta, Atma- Apaddharma 5. [rsa.] ApattinI veLAe na chUTake je karavAnI ApaghAtiyuM vi. [+gu. IyuM' ta. pra.], AtmaghAtI vi. dharmazAstroe chUTa ApI hoya te mATenI paristhiti [, j.] Atma-ghAta karanAruM, Atma-dhAtaka ApaghU-TyavasthA strI. [.] ApattiveLA karavAmAM AvatI Apa-chaMdI - chandI) ve, jio "Apa"+ saM. + gu. "I' goThavaNa, sTenDabAI erenjamenTa ta...] svachaMdI, manasvI A5-ghAI vi., strI. [juo "Apa-dhAyuM + gu. I' strIApa-jhaluM vi. [juo A50 + jhAlavuM' + gu. "G" ka.ka.] pratya] pote potAnI meLe dhAvI jatI gAya bakarI vagere pitAnI meLe sAmA ghA pakaDI lenAra. (2) (lA.) ApabaLe A5-dhAka strI. [ja "Apa"+ 'dhAka'.] pitAnI bIka, nabhanAruM, svAzrayI pitA taraphathI pitAne thato trAsa 2010_04
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ Apa-dhAyuM 219 ApAtatala Apa-dhAyuM che. jio "Apa + "dhAvavuM' + gu. "yuM" bha. kAMI vaLe nahi tevuM kAma, phAMphAM, AvalAM. [karavAM ka.] pite potAnI meLe dhAvI jatuM (pazu) (2. pra.) premaceSTA karavI) Apa-naivedI vi. [juo "Apa" + veda' + gu. I' ta. Apa-le sI. [juo "ApavuM' + levuM.'] levaDa-devaDa, leNapra.] Atmanivedana karanAruM, AtmanivedI deNI. (2) vinimaya, adalo badalo, "InTara-ceIja'. (3) A5 vi. [saM] prApta thayeluM AvI maLeluM. (2) zaraNe (lA) taDajoDa, samAdhAna, "kompromAIjha' (me. ka) AveluM. (3) AphatathI gherAyeluM, AphatamAM AvI paDeluM. Apa-vakhANa na. (juo "Apa + "vakhANa'.] potAnuM A5na-sanyA vi., strI. saM.] sagarbhA strI, bhAvagI strI vakhANa, Atma-prazaMsA Apa-prayAsa puM. jio Apa + saM.1 pitAnI mahenata, Apa-vahAI strI. [o "Apa"+ "vaDAI'.] pitAnI jAta-mahenata pitAnuM rakSaNa mahattA, patarAjI, baDAI. (2) Atma-zlAghA Apa-bacAva kuM. jio "Apa"+ bacAva.] pitAthI Apa-vItaka na., ApavItI strI. jio "Apa"+ vItavuM' Apa-bahAIstrI.[o "Apa"+ baDAI.'] pitAthI potAnAM + gu. "ka" ka. pra. ane + gu. "yuM bhu. + "I' strI pratyaya]. karAtAM vakhANa, AtmazlAghA, Atma-prazaMsA, Apa-vaDAI pitA upara AvI paDelI duHkhanI paraMparA Apa-bala(La) na. jio 'Apa' + saM.1 pitAnuM je, ApavuM sa. kri. [sa. a >prA. aH-1 arpaNa karavuM, AtmabaLa arpavuM, devuM. (2) phALavavuM, "leTa' karavuM. apAvuM karmaNi, Atma-bali-Li)dAna na. [saM.] e "Ama-bhega'. kiM. apAvavuM che., sakri. Apa-baLI vi. [ja "Apa" + saM. nachI, muM] Atma- A5-zuddhi strI. jio "Apa' + saM. pitAnI jAtanI baLavALuM pavitatrA rAkhavI e, Atma-zuddhi Apa-buddhi strI. jio "Apa + saM] pitAnI samajha, Apasa vi. [jao "Apa' dvArA dvirbhAvanI rIte prayo(2) vi. potAnI buddhi pramANe cAlanAruM. (3) svArtha-buddhi jAte jovA maLe che.] AMtarika Apa-bhega kuM. [jue "Apa' + saM] Atmabhoga, Atma- Apasa-Apasa, Apasa-ApasamAM kei. vi. [+gu. "mAM" balidAna sA.vi.ne anuga] pota potAmAM, aMdaroaMdara, mAMhomAMhe, ApabhegI vi. [o "Apa"+ se, muM.] Atma-balidAna arasaparasa, paraspara ApanAra. (2) pate eka ja bhega bhogavanAra - meja Apa-sattA strI. [ja "Apa + saM] potAnI sattA mANanAra ApasandArI . [jao "Apasa + ke, "dAra"+ gu. "I' Apa-matalaba zrI. [ja "Apa"+ matalaba.] pitAno pratyaya] bhAIcAre, bhrAtRbhAva A5-matalabiyuM vi. [+gu. "i ta...], ApamatalabI Apa-samAna vi. [juo "Apa"+ saM] potAnA jevuM. vi. [ + gu. "I' te pra.] pitAnI ja ' mAtra matalaba sAdha- (2) (mAnArthe) tamArA jevuM. nAruM, svAthI [akakala. (2) mamata, jida Apasa-mAM kri. vi. jio "Apa"+ gu. mAM sA.vi.Apa-ati strI. [ juo "Apa + saM] potAnI buddhi- nA anuga] Apasa-ApasamAM, aMdaraaMdara ApamatiyuM vi. [ juo "Apa" + saM. mata + gu. IyuM" ApI vi. [ o "Apasa+gu. 'I' ta.pra.] aMdarata...], ApamatIluM vi. [+gu. "IzuM' ta...] potAnA aMdaranuM, mAMhomAMhenuM, "InTara " mata-abhiprAya pramANe cAlanAruM, mamatIluM ApasI-madhyasthatA strI. [+ saM.], ApasI-majyasthI A5mukhatyAra vi. [jue "Apa"+ "mukhatyAra .] pitAnI strI. [+ saM. madhyastha + gu. "I' ta, pra.] khAnagI rIte marajI mAphaka karanAra, svataMtra, svAdhIna vacamAM rahI patAvaTa karavI e, "prAiveTa ArbiTrezana' ApamukhatyArI strI. jio 'Apa' + mukhatyArI.] Apa-svArtha . jio "Apa"+ saM.] pitAne svArtha pitAnI marajI pramANe karavAnI sattA, svataMtratA, svAdhInatA Apa-svArtha vi. [e "Apa'+, muM.] ApaApameLe kri. vi. [juo "Apa"+ "meLe.] pitAnI matalagiyuM meLe, svayaM Apa-hatyAruM vi. [juo "Apa" ke "hatyAruM'.] ApaghAtiyuM Apa-rakhu vi. [jae "Apa' + "+ rAkhavuM + gu. "u" ka. ApA-ApI strI. jio "Apa', dvirbhAva + gu. "I' pra.] potAnI jAtane bacAvanAruM. (2) saMkucita vicAranuM ta.pra.] svArtha kaeNjharveTiva' (vi.2.) ApAta . [saM. paDavAnI kriyA Apa-rakhe che. jo Apa + rAkhavuM . g' ka. pra.) ApAta-kiraNa na. siM.1 kaI paNa vastunI upara ke aMdara pitAnI jAtanuM ja mAtra rakSaNa karanAruM, pitAnuM ja sAcavI paDatuM kiraNa, "insiDanTa re" besanAruM, Apa-2khu [bapora pachInuM ApAta-keNu paM. [saM] prakAzanuM kiraNa deI sapATI upara AparANika vi. [saM] divasanA pAchalA bhAgane lagatuM, paDIne je biMduthI pAchuM pheMkAya temAMthI e sapaSTIne kATaApala-pepala vi. [juo pipala'ne dvibhava.] nAjuka, khuNe dorelI sIdhI lITInI ane e kiraNanI vacce sukomaLa [pAme te sapATI bopala-papaliyAM na, ba.va. [+gu. "iyuM" ta. pra.] Apata tala(bI) na. [.] kiraNa jenA upara parAvartana ja mAtra svAI ja potAno [jue "A 1 [+gu. IyuM te Apa-matala vi. [+]. 2010_04
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ ApAta-taH 220 AbarU ApAtataH ki.vi. [saM.] acAnaka, ekAeka, ekradama Apta-vAkya na. [saM.] Ata-vacana. (2) vedAdi dharmazAstra ApAta-biMdu (bindu) na. siM, 5.] kiraNa jyAM parAvartana apti strI. [saM.] prati pAme te biMdu [batAvanArI lITI aoNkti strI, saM. mApta + vita] jue "Apta-vacana". ApAta-rekhA strI. (saM.] parAvartana pAmelA kiraNanI dizA ApyAyana na. [saM.] pUrNa karavAnuM kArya, (2) sateSa. (3) prema ApatAkSa chuM. [+sa. akSa] kiraNa kaI sapATI upara AphaNiye kivi. pitAnI meLe. (2) nakAmuM, kAma vagara. paDIne je biMdue pAchuM pheMkAya temAMthI e sapATIne kATa- (3) eciMtuM. (4) svAbhAvika rIte, sahaja khuNe dorelI sIdhI lITI Aphata strI. [ara.] Apatti, ApadA. (2) muzkelI, musIApAtI vi. [sa, 5.] nIce UtaranAruM bata, kaSTa, (3) durbhAgya A-pAda-mastaka kri.vi. [saM.] pagathI mAthA sudhI AphatAba chuM. [phA.) sUrya prakAza. (2) sUrya apA-dhApI strI, kheMcatANa ApharaDuM ki.vi. pitAnI meLe, svAbhAvika rIte. [AphayaDuM' a-pAna, 0ka na, bhUmi strI. [saM.] dArUnuM pIThuM. AkuTuM' "apheDuM' evAM uccAraNa paNa cAlu che.. ApapaNuM vi. [o "Apa' + "ApaNe".] Apa-ApaNuM, ApharavuM addhi. [sa, mA->prA. yAdag] vAyu bharApitapotAnuM [bhedanI samajha vAthI (mukhyatve pazuonA viSayamAM) piTanuM phalI javuM ApA para na. [juo "Apa' + saM. apara mArA tArAnA ApharIna kepra. [.] sAruM kArya karavA badala prazaMsAne ApA-paMthI (-5nathI) vi. [jue "Apa + atha" + gu. udgAra, zAbAzI. (2) phidA, khuza I' ta.ka.] manamAnatA mArge cAlanAruM, kumAga Aphare chuM. [ra, mA-wora-> prA. zabdoma-] vAyuthI peTane -pAMDura (-pADura) vi. [8,] thoDuM phikakuM, ApuM bhUkharuM kulA (pazuone caData). [0caTha(8) (rU.pra.) abhiApIDha puM. [saM.] mugaTa mAnathI matta thavuM] ApuM na. [o "Apa" + gu. "u" svArthe ta...] Atma- aphaLavuM sakri. [saM. mA-24->prA. gaNa; "akarmaka'nA bhAva. (2) (lA.) ahaMbhAva, abhimAna [ paDe bhAvanuM sakarmaka kriyApada che. bha.pha. kartA upara AdhArita] A55 ki.vi. jio "ApaNuM".] pitAnI meLe, jAta, aphaLAvuM, athaDAvuM, bhaTakAvuM. aphaLAvavuM ., sa.kiM. Ape-A5 ki.vi. [jao "Apane dvirbhAva thatAM pUrvapadane AphI-lAphI ki.vi. [ravA.] elaphela, game tema, vagara vicAryuM gu. "e" trI. vi., pra.] pitAnI meLe, jAta, paMDe AkudI strI. nazo ApanArI eka vastu Ape chuM. [jue "bApa' zabdano vikAra; e mAramA> Asa vi, strI. [paDyuM. 'A ' nAmane zRiMgIjha prA. sAthe kaze saMbaMdha nathI.] bApa, pitA. (2) amaladAre lAvelI kerInA vAvetarathI thayelI AMbAnI eka bApane moTe bhAI, meTA bApA. (3) vRddha mANasa (khAsa jAta) e nAmanI kerInI eka jAta, hAsa karI kAThI lekamAM saMbodhana AphrikA S. [aM.] pRthvInA pUrva meLArdhanA khaMDamAM Apo-Apa ki. vi. jio 'Apa'dvirbhAva.] khuda, jAta, ATalAMTika ane hiMdI mahAsAgare vacce vizALa khaMDa. pita, paDe. (2) pitAnI meLe [(lA.Teka, gaurava | (saMjJA.) | [AphrikA dezane lagatuM ApevuM na. [. bAramata->prA. magu-] pitApaNuM. (2) Aphrikana vi. [], AphrikI vi. [+gu. "I' ta. pra.] A pe krivi. [+ gu. e trI.vi, pra.] pitAnI Aba na. [phA, saM. mAvaH ba.va, sTI.] pANI. (2) (lA.) maLe, kudaratI rIte. (2) rAjIkhuzIthI teja, nara, satya, hIra, zakti [sAmAna Apta vi. [saM.] maLeluM, prApta. (2) (lA.) najIkanI Abaka-dabaka chuM. gillI daMDAnI eka ramata. (2) paracUraNa sagAIvALuM, saguMsaMbaMdhI. (3) vizvAsu, AdaraNaya, vi- Aba-kaza vi. [phA] pANI bharI lAvanAra zvAsapAtra. (4) pitAne je vastu vize kahevAnuM hoya te vastu AbakAra 5. [vA.] pANI chAMTanAra ke lAvanAra mANasa, jAte joI hoya ke jANuM hoya tevuM mANasa bhistI. (2) dArU vicanAra mANasa, kalAla Apta-kAma vi. [4] badhA manetha jenA siddha thayA AbakArI vi. [+]. "I'ta...] dArU ke evA kephI pINAne hoya tevuM [nikaTanuM saguM. (2) vizvAsu mANasa lagatuM. (2) strI. kephI pINA uparanI jagAta. (3) sarvaAta-jana puM, na. [sa, . najIkanI sagAIvALuM mANasa, sAmAnya AyAta-jagata, ekasAIjha' Apta-pramANa na. [saM.] anubhavI mANase 2ja karelo ke Aba-khere 5. [+ pha. khora' pratyaya + gu. "u" ta.pra.] samarthita karelo purAvo pANI bharavAne kaLaziyo, leTe. (2) paDaghIvALuM pahoLA Apta-bhAva puM. [saM] sagapaNa, saMbaMdha maDhAnuM pANInuM sAdhana Apta-maMDala(La) (-maNDala, La) na. [saM.] sagAMvahAlAM Aba-dAra vi. phi.] tejadAra, pANIdAra ane svajanene samUha [salAhakAra ke pradhAna AbadAra-khAtuM na. [+juo "khAtuM'.] pIvAnA pANInI Apta-maMtrI (matrI) puM. [saM] rAjya karanArane aMgata vyavasthA karanAruM khAtuM Apta-vacana na. [saM.] anubhavI mANasane bela abadAra-khAnuM na. [+ juo "khAnuM.'] gharamAM pANI rAkhaApta-varga kuM. [saM.] nikaTanA ane vizvAsu svajanane vAnI oraDI. (2) pANiyAruM jhamele, sagAMvahAlAM ane svajane Aba-rU zrI. [phA.] moDhAnuM teja, (2) (lA.) pratiSThA, 2010_04
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ AbarUdAra 221 AbhalI . (3) zAkha. (4) kIrti. [0 ughADI karavI. (rU.pra.) khUba ja vizALa. (ta)TI paDhavuM (rU. pra.) Aphata AvI badanAma karavuM. 0 upara AvavuM (rU.pra.) cAritrya upara paDavI. ne jamIna eka thavAM (rU. pra.) asaMbhavita banAva zaMkA karavI. 0 upara hAtha nA(-nAMkhave (rU.pra) cAritraya banavA. (2) mATe utpAta che. (3) asAdhAraNa duHkha upara zaMkA karavI. (2) koI strI upara baLAtkAra karo. AvI paDavuM. nA tArA ukhA(khe)havA(ke utAravA) (rU.pra.) 0 kADhavI (..) bhAre pratiSThA meLavavI. nA kAMkarA asAdhAraNa parAkrama karavuM. (2) mahA vikaTa kAma karavuM. (rU.pra.) phajetI. 01(-q)TavI, levI (rU.pra.) koI strI (2) bahu jora karavuM. 0 ne tArA kharavA (rU. pra.) prabaLa upara baLAtkAra karavo. (2) keAInI pratiSThA upara dhA ukApAta thavo, bhAre Aphata AvI paDavI. 0 nA tArA ka2 ] [saMbhAvita dekhavA (rU. pra.) ucca prakAranuM sukha anubhavavuM. (2) koI AbarU-dAra vi. [phA.] mele dharAvanAruM, pratiSThita, bhAre AzAnAM svapna jevAM. 0 nA tArA dekhADavA (rU. pra.) AbarU-nukasAnI strI. [ + juo "nukasAnI.] AbarU ati saMkaTamAM nAkhavuM, bahu takalIpha ApavI. 0 nI sAthe ochI karavAne anyane prayana, lAyabala" (e.ka.) bAtha bhIDavI (2. pra.) moTAnI sAthe jhaghaDavuM. (2) zakti AbarU5trapuM [+ saM. na.] pramANapatra, cAlacalagatane patra, uparAMtanuM kAma karavuM. (3) phaLIbhUta na thAya tevI meTI sarTiphikeTa' (a.ra.) IcchA rAkhavI. 0 5DavuM (rU. pra.) asAdhAraNa duHkha AvI abA-bu) . eka vele ke enI riMga paDavuM phATavuM, 0 phATa (rU. pra.) ghaNe varasAda Avo . khAbaLiye muM. dUdha dahIne vepAra karanAra mANasa. (2) (2) ekasAmaTI Aphata AvI paDavI. (3) ghaNA lekanuM eka ghAMcInI e nAmanI eka jJAti ke ene mANasa. (saMjJA.) thavuM. 0 mAM tArA jevA (rU. pra.) atizaya saMkaTamAM AbAda vi. [phA.] sukhI, salAmata. (2) sarasa, uttama. (3) AvI paDavuM. 0 mAM tArA dekhADavA (rU. pra.) moTI moTI vastIvALuM. (4) kheDAyeluM, phaLadrupa. (5) bharapUra, samRddha vyartha AzA ApavI, AzA pAra paDaze e (6) ki.vi. cukyA vinA, acUke. (7) sATa bIjAne bharese dekhADa. 0 2AtA (. pra.) AkAzanI AbAdAna vi. [phA.] AbAda, samRddha, paise Take sukhI lAlAza je bhAvI varasAdanI sUcaka che evI sthiti.0 vAMcavA AbAdAnI, AbAdI strI. [pha.] saMpannatA, samRddhi. (2) (rU. pra.) thoDA samayamAM moTuM kAma karavuM] vastI Abha-UTaNa vi. [+ jue "UDavuM' + gu. "aNu" kavAcaka AbAdu vi. [+ gu. "u' svArthe ta.pra.] sATa ka. pra.] AbhamAM UDe tevuM. (2) leDAnI eka jAta AbAna chuM. [vA.] pArasIonA varSane dasamo divasa. (saMjJA) AbhaDacheTa (Taya) strI. [ja "abhaDAvuM'+cheTuM rahevuM.] aDa(2) pArasI varSano AThame mahine. (saMjJA.) vAthI abhaDAI javAya evI mAnyatA, aspRzyatA.(2) na a-bAla(La) vRddha kri.vi. [3] bALakethI vRddho sudhInAM aDavA jevI vastu padArtha ke mANasane aDavAthI thatI manAtI abA-zAhI dhi. AsamAnI ke jaMbuDiyA raMganuM apavitratA A-bALa-vRddha juo AbAla-vRddha.' Abha-chaTiyuM vi. [+gu. IyuM" ta. pra.] jene aDatAM Abi-be)da vi. [ara.] ibAdata karanAruM, upAsaka, bhakta. abhaDAI javAya tevuM. (2) AbhaDacheTanI vRttivALuM (2) dhArmika vRttinuM. (3) pavitra AbhaDavuM sa. kri. [de. prA. amae > apa. ama] athaAbu chuM. [saM. sarva-> prA. mannuma-] gujarAtanI uttara DAvuM, bhaTakAvuM. (2) sAmA maLavuM. (3) saMparkamAM AvavuM. sarahade (aravalI) ADAvalAnI girimALAne pazcima cheDAne [vA javuM (rU.pra.) koInI paNa smazAnayAtrAmAM javuM]. giri-samUha. (saMjJA.) abhaDuM na. [+gu. "G" ku.pra.] (lA.) rajastrAva, rajodarzana Abu juo "Avo." AbhaDela vi. [+gu. 'ela" bI. bha. kR] abhaDAyeluM, Abusare chuM. ghoDAnI eka jAta azuddha thayeluM. (2) (lA.) sApa karaDayo hoya tevuM AbehayAta na. phi. + ara.] amara kare te rasa, amRta Abha-DhALuM vi. [ja "Abha' + "DhALa' + gu. "G" ta. pra.] AbeharAma na. phi. + ara.] je pIvAne niSedha hoya AkAza bAjunuM tevuM pINuM, dArU, zarAba abhaparo chuM. [sa ajha-12:] (Abhane pahoMcatuM lAge tevuM) Abehuba vi. [ara, "hu hu', urdU. bahu ] bilakula baraDA pahADanuM ujajaDa thayelI ghumalI nagarInI dakSiNa tevuM, tAdaza, taddana maLatA svarUpanuM, baha bAjanuM zikhara. (saMjJA.) AbehavA strI. [phA. Aba+va + ara, havA] havApANI, AbhaphATa vi. [+ jue "phADavuM."] AkAzane phADI nAkhe tevuM havAmAna, vAtAvaraNa, "kalAImeTa', (2) dezanI havA ane A-bharaNa na. [saM.] ghareNuM, AbhUSaNa pANI vizenI prakRti [pragaTa thatuM sAmayika AbharaNuM na. [juo "AbhaDavuM' dvArA.) bahAragAmathI kAI Abdika vi. [saM.] vArSika, sAMvatsarika. (2) na. varSe varSe sagAMnA maraNanA khabara AvatAM nAtIlA ane sagAMsaMbaMdhI Abha puM, na. [saM. majha> prA. ama] AkAza [ 0 UM- snehIo maLI gAma bahAra nAhavAnA sthaLe javAnI kriyA ThaLamAM levuM (rU. pra.) bhAre moTuM kAma karavAnI hAma bhIDavI. ke vahevAra kare che e. [0 kADhavuM (rU.pra.)]. jamInanuM aMtara, jamInane phera (rU. pra.) bhAre moTA AbhalI strI. [jae "AbhaluM' + gu. I strI pratyaya.] nAnuM taphAvata, ekabIjAthI khUba judA hevApaNuM. 0jevaDuM (rU. pra.) vAdaLuM, vAdaLI. (2) nAnI arIsI 2010_04
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ AbhaluM 222 Amira AbhaluM na. siM aprazna-> prA. mamama-> apa. amuDha] abhicArika vi. [saM.1 abhicAra-mAMtrika prayogane lagatuM AkAza. (2) cAMdaraDuM, nAne tAre. (3) lUgaDAmAM ceDavAmAM abhinatya na, saM.uttama kuLanuM hovApaNuM, khAnadAnI, Avate kAcane nAnAmAM nAne arIse, sitAro. (4) kulInatA [anukULatA pANI. (5) halesuM Abhimukhya na. siM.] abhimukhatAne lagatuM hovApaNuM, Abha-varNa vi. [ + saM. vaE + gu. "u" ta. pra.] AkAzanA AbhIra 5. [saM.1 e saMjJAnI eka paurANika kAlathI cAlI raMga jevA raMganuM, vAdaLI raMganuM. (2) bhUruM AvatI gopa-jAti (jemAMthI "AhIra'-Ayara kema AbhA strI, [saM.] teja, prakAza, dIpita. (2) jhalaka, teje- UtarI AvI che.) (saMjJA.)(2) e saMjJAthI paurANika kAlamAM maya chAyA, pratibiMba. (3) bhabhaka, suMdaratA, zebhA narmadA nadInA mukha pAsenA pradezano ane kaccha vAgaDathI A-bhANuka na. [saM.] eka nATaya-prakAra (jemAM kaI laI kurukSetra sudhIne evA "zadvAbhIra" "zarAbhIra" nAmane pradeza. kahevatane AdhAre vastu laI nATaya-racanA thaI hoya che.). (saMjJA) (3) I.sa. nI 2 jI sadImAM siMdhu nadInA mukha (nATaya.) [(2) (lA.) AkAza pAsene "AbhIriyA' nAmane pradeza (Ajane kacacha vAgaDaAbhAmaMDala(La) (-bhaDala,-La) na. [saM.] tejanuM kuMDALuM. uparanA tharapArakara sahita). (saMjJA.) AbhAra 5. siM.] bIjAnI karelI maherabAnIne beja, AbhIra-5hilA-lI), AbhIra-5likA strI. [saM.] upakAravazatA, ahesAna, pADa. [1 thavo (rU. pra.) upa- AbhIra lokenA nesaDAovALuM gAmaDuM kAravazatA thavI. 0 mAna (2, pra.) upakAravazatA batAvavI, AbhIriyA puM. [tolemIe I.sanI 2 jI sadImAM e saMjJAthI ahesAna thayAne svIkAra karo] nAM che.) siMdhunA mukha pAse pradeza (tharapArakara ane bhAra(pra)darzaka vi. [saM.] AbhAranI lAgaNI batAvanAruM kaccha vAgaDane pradeza), AbhIra pradeza. (saMjJA) AbhAra-pradarzana na. [4] AbhAra thayo che evI AbhIrI strI. (saM.1 AbhIra strI, AhIrANI. (2) lAgaNI vyakta karavI e AbhIra lokeAnI bhASA-eka prakAranI madhyakAlIna apaAbhAra-vaza vi. [sa.] upakAra nIce AveluM, AbhArI bhraMza bhASA. (saMjJA.) AbhAravazatA strI. [saM.] AbhArI hovApaNuM amuM vi. [saM. mamata->prA. majamuzanuM vikaseluM; gu. AbhAra-sucaka vi. [sa.] AbhAranI lAgaNI batAvanAruM arthe cAMketa, vismita, dikama, stabdha. (2) cikeluM, AbhArI vi. [saM., pR.] AbhAravALuM, AbhAra-vaze. [0 hevuM bhaDakeluM. (3) gabharAyeluM, bebAkaLuM (rU. pra.) kAraNane lIdhe pariNAma pAmavuM] a-bhUSaNa na. [saM] ghareNuM, alaMkAra AbhA-lADu . [saM. + jue "lADu'.] (lA.) kalapanAmAM A-bhUSita vi. saM.] zaNagAreluM rahelI meTAI. (2) meTI AzA, (3) meTe lAbha Abhesa ke.pra. [ravA.] samudramAM vahANa haMkAratI veLA saDha AbhAsa 5. saM.] jhAMne prakAza. (2) kheATe dekhAva, bhrama, caDAvatI vakhate belAtA uddagAra [ karavuM (rU.pra.) vahANane ilyujhana'. (3) sadazya. (vyA.) (4) bhrAmaka hetu, saDha caDAvo ] hetvAbhAsa, (tarka) Abhega kuM. [saM.] bhagavaTe. (2) sApanI keNa, (3) geya AbhAsI vi. [saM., pR.] AbhAsa ApatuM, "iyujhiva' racanAmAM dhruva padanI cAra TUMkamAMnI trIjI tUka. [vALa AbhAsa-keMdra (kendra) na. [saM.] kiraNanI dizAne ula- (rU.pra.) patAvavuM, sameTI levuM] TAvavAmAM Ave te vIkharAyelAM kiraNa jayAM ekaThAM maLe AyaMtara (Abhyantara) vi. [sa.] aMdaranuM, mAMhenuM, bhItaranuM. te biMdu, "varcyuala phaeNkasa (2) khAnagI. (3) nAgara vagere ucca brAhmaNa jJAtiomAM AbhAsa-jJAna na. [saM.] beTI samajha, bhramayukta khyAla gaNAtuM bhItarA" varganuM (saMjJA.) AbhAsa-dharma chuM. [saM.] pAMca adharmomAM eka a-dharma, arthAtara-prayatna (Abhyantara-) 5. [saM.] vargonuM uccAzraddhA vinAne bIjAne dekhADavA karAte dharma, chala-dharma raNa karatI veLA mukhanA aMdaranAM judAM judAM sthAnamAM AbhAsa-pratibiMba (bimba) na. [4] AMkhane dekhAtuM jillAne sparza thatAM ke sparza thayA vinA jivAnI chatAM kharekhara na hoya tevuM pratibiMba, bhrAmaka pratibiMba hilacAlathI thato uccAraNa-prayatna. (bhA.) abhAsa-maitrI zrI. [saM] dekhAvanI-uparacoTiyA mitratA atyaMtarika, AtyaMtarIya (Avya-ta-) vi. [saM.] aMdaranuM, abhAsa-vAda puM. [4] jagata brahmane mAtra AbhAsa che- mAMhenuM [mahAvaro rAkhanAruM kharI rIte karyuM ja nathI-e prakArane vAda-siddhAMta. (vedAMta.) AnyAsika vi. [saM.] abhyAsane lagatuM. (2) abhyAsI, AbhAsavAdI vi. [sa, j] AbhAsavAdamAM mAnanAruM Ayudayika vi. [saM.] ayudaya-unnatine lagatuM. (2) AbhAsa-sAmya na. [saM.] dekhAdekhIthI thayelo samAna vikAra, (2) AbAdI ApanAruM. (3) na. khuzAlIbharyo avasara sAmyAbhAsa ke sAdaraya. (vyA.) Ama vi. [saM.] kAcuM, apaka. (2) na paceluM (AMtaraAbhAsAtmaka vi. [ +sa, mArama+] mAtra AbhAsarUpa, DAmAM). (3) paM. jhADA sAthe nIkaLate sapheda ane cIkaNe bhramamalaka, AbhAsI padArtha, jaLasa, kAcA maLa A-bhAsita vi. [2.], a-bhAsI vi. [sa, 5.] sarakhA amara (Ama) kri.vi. [saM. ivam >apa. ghaagy sarakhA prakArane dekhAva ApanAruM, bhaLatA dekhAvanuM nA sAda gu.mAM] A pramANe, A rIte. (2) A tarapha, 2010_04
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAma A bAju, ANI gama Ama strI. [saM. mAtra na, sAmAnya rIte 'kerI'mATe samAsanA pUrvapadamAM] kerI Amaja vi. [ara. Ama ] sarvasAdhAraNa, sAmAnya leAkanuM, sArvajanika. (2) naheranuM 223 Ama-kuMbha (-kumbha) puM. [saM.] mATInA kAcA ghaDo Ama-gaMdha (ga) puM. [saM.] kAce gaMdha. (2) mAMsanA gaMdha Asa-cuM na. [jue Ama dvArA.] kAcI kerInuM sUkaveluM cIriyuM ke TukaDo, AMbeLiyuM Ama-cUra puM. [jue Ama dvArA.] AmacuM. (2) kerInuM athANuM (3) kerIne| athANA-rUpa chaThThA. (4) (lA.) krAkama Ama-cUMTaNI strI. [jue 'Ama ' + 'cUMTaNI.'] sarvasAmAnya janatAmAMthI umedavAreAnI cUMTaNI Ama-janatA strI. [jue Ama '+saM.] sarvasAmAnya leAka, sarvasAdhAraNa rayatane! varga, Amaleka, 'maeNsa' Ama-janya vi. [saM.] maraDAnA rAgamAMthI pedA thatuM Abajalase puM. [jue AmaY=' + jalase'.] nahera samAraMbha. (2) saMgItanA jAhera samAraMbha AmabhAmajI puM. [grA., jue 'Ama, enA jI' sAthe dvirbhAva] (lA.) sagAMsaMbaMdhI Ama-javara puM. [saM.] kAcA-pakava tAva. (2) AmadoSavALe tAva [' ta. pra.] khADhuM, khaTAzavALuM Ama vi. [saM. masjI - > prA. thaiva-, 'ma-khATuM + gu. Ama-TI zrI. [ + gu. 'I ' strIpratyaya] AMbalInA pANInI kahI. (2) khATI dALa. (3) AMbalI vagere nAkhI banAvelI caTaNI jevI vAnI AmaTA puM. vastune AmaLyAthI enA upara dekhAtA vAMkA liseTA, AmaLe, vaLa. (ra) (lA.) Teka. (3) abhimAna, ahaMkAra, amaLATa. (4) khAra, dveSa Ama(-me)! (-ya) strI. [jue Ama' dvArA..] pUMThanI aMdaranA kAmaLabhAga ke je AMtaraDAne cheDe Avele che ane jemAM maLa rahe che - nabaLAImAM je bahAra paNa nIkaLI Ave che. (ra) (lA.) paiDAnI nALamAM dharA nAkhavAnI leAkhaMDanI bhUMgaLI, dhareluM. (3) AgaLiyA, (4) ulALA, [. AvI rahelI (re:vI), . nIkaLI javI (rU. pra.) thAkI javuM] AmaNu-sAmaNu (HmaNa-sAHmaNa) kri. vi. [jae sAmuM'nA dvirbhAva.] ekabIjAne, anyeAnya, paraspara, arasaparasa AmaNu-dUmaNuM vi. ['dhUmaNuM'nA dvirbhAva] AbhArathI dayAceluM, upakAravaza AmaNa(-1,-La) sArA jue 'AmalasArA'. AmaNuM (AHmaNuM) kri. vi. juA AmaOM' + gu. 'nuM' che. vi. nA anuga; ane uccAraNabheda] A khAju, A taraph. [-zunI pUMjI dAmaNamAM (rU. pra.) anItithI meLavelA dravyanI nirarthakatA. -5ethI 'khAmaNe (rU. pra.) jyAMnuM tyAM maiM tyAM.] Ama(0thI)tema (AHmathI teHma) kri. vi. [jue. Ama' + gu. zrI' pA. vi. nA anuga + 'tema'.] game tema, DhaMgadhaDA _2010_04 mAmariyA vinA, game tyAM. jyAM tyAM, ahIM tI Ama-tera puM. [jue Amaja'+ tAra.'] jAhera abhiprAya. jAhera mata, sAmAnya mata AmathI tema (AmathI teHma) jue 'Ama-tema.' Amada, nI strI. [phA.], dAnI strI, prApti, Avaka, (2) pedArA, Upaja O Ama-doSa puM. [saM.] ajIrNane kAraNe zarIramAM thatI vikRti ke pAcana-prakriyAnI khAmI Amana(-ne)-sAmana(-ne) (mana(-ne)-sAmana(-te) kri. vi. jue 'AmaNa-sAmaNa'. Ama-nuM+ (Ama-nuM) jue 'AmaNuM,' Ama-nuM (AmaLuM) vi. [A' sarvanuM mAnArtha ba. va. - gu. 'tuM' cha.vi. nA arthanA anuga] sAme rahelI A mAnya vyaktinuM. AmanA (0 upara, . kAje, . khAtara, 0 thakI, 0 thI, . * mATe, 0 mAthe, . mAM, 0 13, , vatI, . vize, . sAruM), AmanI (0 upara), Amane (. kAje, khAtara, . mATe, . mAthe, 0 vize), rIte mAnArtha prayAga [sAmaNa,' Amane-sAmane (Amane-sAmane) kri. vi. jue 'AmaNaAmanyA strI. [hiM.] mAna-maryAdA, vaDIleA sAthenuM sabhya vartana, malAjo. (ra) (lA.) tAbedArI, AjJAdhInatA. [ pALavI, * mAnavI, rAkhavI (rU. pra.) AjJA pramANe vartavuM. (2) maryAdA sAcavavI. 0 mAM rahevuM (revuM) (rU. pra.) maryAdA sAcavavI. 0 rahevI (-revI) (rU.pra.) maryAdA rahevI] AmanvaMtara (-manvantara) kri. vi. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe kAI paNa eka manunI 3,06,72,000 vaSa~nI kArakirdInA samaya sudhI Ama-pAka huM. [saM.] seAjAnA rega vagerenA aMgarUpa apakavane pakavavApaNuM. (2) jaLeAdaranA roganI zarUAta Ama-pAtra na. [saM.] mATInuM kAcuM vAsaNa Ama-prA zrI. [jue 'Ama " + sa.] AmajanatA, sAmAnya prajAjana Ama-rakta na. [saM.] leAhInA jhADA thavAne rega Amaya puM. [saM.] rAga, vyAdhi A-maraNa, "NAMta (-maraNAta) kri. vi. [saM.+thyanta ] mRtyunI chelI paLa sudhI, jIvana paryaMta Ama-rasa+ puM. [saM.] jaTharamAM khArAkanuM thatuM mAvA jevuM rUpa, pakavAzayamAM leAMdA thayelA kheArAka. (ra) peTamAMnA kAcA maLa, 'cAima' Ama-rasara [jae AmaOM'+saM.] kerInA rasa Ama-rasiyuM vi. [+]. yuM'tu. pra.], Ama-sI vi. [+]. 'I 'ta. pra.] kerInA rasa jevA raMgavALuM Ama-rasI3 vi. [saM., puM.] aDadhuM pAkeluM (maLa vagere) AmarAI zrI. [saM. AzrarAniA >= prA. amna-I] ja amarAI, ' AmarAnI srI. [phA.] vacalI mArI ane sUcA athavA tUtakanI sAthe bAMdheluM doraDuM, sabhAI, sAMbhAI. (vahANa.) AmariyA puM. [saM. mAnna- ] AMbe, kerInuM jhADa
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ AmarA AmarI` zrI, [saM. mAtra-] jUnA jUnAgaDha rAjyanA bhUtapUrva eka dIvAna sAthe hiMdIe lAvI ApelA AMbAnI karI, sAlebhAInI AmarI, (atyAranI) kesara kerI. (saMjJA.) AmarI na. pILAM khATAM phaLavALuM eka AtanuM suMdara jhADa. (2) hArSaka UMcAI ne eka natanA cheDa AmarI-zrAvaNiye puM. [jue 'AmarI' + saM. +gu. 'iyuM' ta.pra.] zrAvaNa mAsamAM pAkatA eka jAtanA umadA AMbe Amalaka na, [saM., puM.] AmaLAnuM jhADa. (2) na. AmaLuM (3) zikharavALAM devAlaye| upara IMDuM jemAM rAkhavAmAM Ave che te cakrAkAra sthApatya (.AmaLA"nA ghATanuM), AmalasAra AmalakI strI. [saM.] AMbaLAMnuM jhADa. (ra) phAgaNa suda agiyArasa, kuMja ekAdazI. (saMjJA.) Amalaka Amala-sAra puM. [saM. Ama dvArA] zikhara uparanuM Amala(-La)-sArA puM, gaMdhakanI eka khAsa jAta AmalI strI, [saM. manchI, prA. mAnajinnA] AMbalInuM jhADa, (2) AMbalInA pAkelA kAtarA. [pha.ma. mATe jue 'AMbalI'.] AmalI-pIpaLI strI. [ + jue 'pIpaLI.'] jhADanI eka DALIthI bIjI DALIe kUdatA jaI mavAmAM AvatI eka bIjAne pakaDavAnI ramata, AMbaLI-pIpaLI lokAne Ama-leAka na. [jue Amae+saM., puM.] Ama prajA, sarvasAmAnya janatA, 'maeNsa' (ra.ka.) Ama-varga puM. [jue Amaja + saM.] sAmAnya samUha, janatA, prajAvarga Ama-vAta huM. [saM.] peTamAM thatA eka jAtanA vAyune rAga (ajIrNane lIdhe thate), Ama-vAyu AmavAtika vi. [saM.] AmavAtane lIdhe thatuM (tAva vagere) AmavAyu puM. [saM.] jue 'Ama-vAtuM.' Ama-vikAra puM. [saM.] jhADAmAM cIkaNA kAce! mela-maLa nIkaLavAnA rAga Ama-nyAdhi yuM., zrI. [saM., puM.] jae Ama-vAta,' Ama-la(-La) na. [saM.] apacAne lIdhe peTamAM AvatI cUMkane rega Ama-sabhA strI. [jue 'Ama'' + saM.] leAkasabhA, saMsada, pArlAmenTa' (sarva-sAmAnya leAkAe leAkazAhImAM cUMTelA pratinidhionI zAsaka sabhA) Ama-sarA strI. [jue 'AmaY='+phA.] nahera vizrAmasthAna, dharmazALA, sarAI AmaLa (-nya) strI., LiyuM na. [+ gu. iyuM' svArthe ta pra.] jue 'AmaNa'. [AmaLa (ke ALiyuM) kADhavuM (rU. pra.) khUba thakavavuM, thakavI nAkhavuM] AmaLa-naLI strI. [jue 'maLe' +'naLI'.] skrUnA peca jevA AkAranI naLI AmaLavuM sa. kra. [jue 'AmaLe',"nA.dhA.] vaLa caDAvave. (ra) maraDavuM. (3) ceALavuM, masaLavuM. amaLAvuM karmaNi, kri. amaLAvavuM pre., sa.kri. AmaLa-sArA juA Amala-sArA' AmaLiyALuM vi. [jue AmaLiyuMOM' + gu. 'ALuM' ta.pra.] _2010_04 224 Amukha vAMkaDiyuM AmaLiyuM ta. juo 'AmaNa'. [kADhavuM (rU.pra.) khUba thakavavuM, thakavI nAkhavuM] AmaLiyuM . [jue AmaLe' + gu. thayuM' tax,] zarIrane maraDavAnI kriyA, (ra) bALakAnA paganuM vaLavALuM eka ghareNuM. (3) taMtuvAdyanA tArane kheMcavAnI khUMTI (vaLa caDAvAtA hAI). (4) dAkhAnI tamAkune vaLa daI bAMdheluM gaDiyuM-vaLiyuM AmaLiyA puM. [jue 'AmaLA' + gu. 'yuM' ta.pra.] derI vaNavAmAM vaparAtuM eka sAdhana (vaLa caDAvavA mATenuM) Ama jue 'AMkhaLuM.' khAra AmaLA puM. [saM. madreTa-] vaLa, (2) (lA.) amarSa, dveSa, AmaMtraNa (-mantraNa) na. [ saM. mAM paravAnagI' 'rA'] saMkhedhana. (2) [gu.mAM rUDha thayela] nimaMtraNa, nAtaruM, Ijana AmaMtraNa-patra (-mantraNa-) puM. [saM., na.], -trikA strI. [saM.] netarA mATene patra, nimaMtraNa-patrikA A-maMtraNA (-ma-traNA> [saM., gu. artha] jue 'AmaMtraNa'. AmaMtraNuM (-matranuM) sa. kra. saM. mA-mantra, tatsama; gu. mAM vikaselA arthe] AmaMtraNa ApavuM, nAtaravuM. AmatrANuM (-mantrALuM) karmaNi, kri. AmaMtrAvavuM (-mantrAvavuM) pre., sa. kri. AmaMtrAvavuM, AmaMtrANuM (-mantrA-) jue 'AmaMtranuM'mAM. A-maMtrita (-mantrita) vi. [saM., gu. artha] AmaMtreluM, nAtareluM A-maMtrI (-mantrI) vi. [saM., puM., gu. artha] AmaMtraNa ApanAra AmAjIrNana. [saM. mAma + anIna] khAdheluM anAja jhADAmAM ema ne ema nIkaLavAnA apacAne roga [(2) saMgrahaNI AmAtisAra puM. [saM. mAma + atisAra] maraDAne ga AmAna na. [saM. mAna], AmAna na. [saM. gAma + ana] (maraNa samaye dAnamAM) brAhmaNane ApavAmAM AvatuM kAcuM kAruM dhAnya [peTa, hAjarI AmAzaya puM., na. [saM. gAma + ArAya, puM] jaThara, uttara, AmAzaya-zUla(-La) na. [saM.] jaTharamAM thatI caka AmAMza (mAza) puM. [saM. Ama + aMga] leAhIvALA jhADA AmikSA zrI. [saM.] yajJamAM vaparAtI ukALelA dUdha ane dahIMnI eka meLavaNI. (2) UnA dUdhamAM dahIM nAkhatAM banelA padArtha, panIra amita puM. [ara.] adhikArI. (2) siMdhamAMnI e saMjJAnI eka hiMdu jAti ane enA puruSa. (saMjJA.) amiSa na. [saM.] mAMsa (2) (lA.) lAlaca AmiSa-priya vi. [saM.] mAMsa jene vahAluM hoya tevuM, mAMsAhArI AmiSAhAra huM. [+ saM. AhAra] mAMsane khArAka, mAMsAhAra AmiSAhArI vi. [ + saM. mAhArI, puM.] mAMsAhArI, binazAkAhArI, naeNzana-vejiTeriyana' AmIna ke.pra. [ara.] ema thAe, tathAstu Amukha puM. [saM., na.] graMthanA AraMbhamAM mAnya vyaktine hAthe lakhAyelA pravezaka, phaeNrvarDa', 'praembala'(haMsA mahetA.) (ra) nAcanA AraMbhamAM sUtradhAranaTI-vidUSaka vagere
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ Amurika 225 Aya-vyaya khuzAlI kare che te prastAvanA. (nATaya.) Ara-vana na. [+ saM. vaLa] AMbAvADI, amarAI Amudrika, Amumika vi. [saM] paraloka saMbaMdhI A eNdita vi. siM. maraDeluM. (2) dvirbhAva pAmeluM. (bhA.) AmUla kri.vi. [4] maLathI mAMDIne, mULa sudhI. (2) Aya' pR. [saM.] Avaka, amadAnI (2) gharanuM rakSaNa malaspeza, reDikala" (da. kA. zA.) karanAra deva AmUla kri. vi. [+sa. ma] mULathI laI Toca sudhI Ayara (Aca) strI. zakti, AMgaNa, pahoMca, hiMmata Amatyu ki. vi. [saM.] mRtyunI chellI paLa sudhI, jIvana Ayakara chuM. [] AmadAnI uparane sarakArI re, paryaMta, A-maraNa Avakavere, I-kama-Tekasa Ame,(meya) (Ame, Ameya) ki. vi. jio "Ama" AyakhuM na. [sa. Ayur + gu. " svArtha ta. pra.] AyuSa, + gu. zva' (8 I > e) ane "eca'] Ama paNa. AvaradA, jIvanakAla, AvakhuM (2) Ama heIne. Aya-mAya puM. [saM. mA no gu. vikAsa "Aca-eno Ameja ki. vi. [phA. AmI-jha] bheLaveluM, mizrita, sAmela dvibha4] levaDa-devaDa, adalo badalo AmeNu (zya) jue "AmaNa." AyaDu chuM,, - DuM na. [grA, saM. mAmIra -> prA. mAra-] Ameya (Ameya) jue "Ame." [sAmasAmAM, rUbarU (tucchakAramAM) AhIra. (2) govALiyo Ama-sAme (A me-sAme) kri.vi. [sAme'ne dvirbhAva.] ApaNuM strI. [sa. mAyusa - dvAra] AvaradAnA dasa bhAga AmeTa (nTatha) zrI. [saM. gAma-vatta > prA. rAma-3] karIne dareka dasame bhAge dazA hoya teomAMnI chaThThI dazA. sUkavIne banAvelI pAtaLI roTalI, abApaLI (jo) (2) (lA.) marajI, umeda, irachA, spRhA A vuM sa. kri. saM. mADha) AmaLavuM, maraDavuM. Ame- Ayata vi. saM.] laMbAyeluM, dIrdha. (2) laMbacorasa. (3) havuM karmaNi, .i AmeThAvavuM pre., sa, kri. 5. jaya catuSkoNa (ga) (4) samakarNa, jAtya catura, AmerAvavuM, AmeTAvuM juo ADavuMmAM. rekaTegala' [ene kare AmohiyAM na., ba. 1. [saM. mA-->prA. amaradina-] Aya(nyA)* strI. [ara.] strI. kurAnanI kaMDikA ke kAcI kerInAM sUkavelAM cIriyAM ke TukaDA, AMboDiyAM Akhyatana na. [saM.] ghara, makAna, maMdira A-meda, 0 pramoda kuM. [saM.] mojamajhA, AnaMda-pramoda, AyatuM vi. [saM. sAta va. . dvArA] enI meLe AvI maLatuM ke maLeluM, (2) taiyAra. (3) vinA mUkya, maphata. ameda-pramoda-kara vi. [3] mejamajhA karanAruM. (2) paM. [natA para rAyatuM (rU. pra.) taiyAra upara tAgaDadhinA. (2) mojazokhanAM sAdhano upara levAmAM AvatA vare, "enTa- vArasAmAM maLeluM chUTathI kharacavuM e. -tA-rAma (rU. pra.) TeinamenTa Tekasa maphata upara chavanAra] A-snAta vi. [saM] dharmanAM pustakomAM kahevAmAM AveluM. Ayada muM[saM. mAtha-vAya-] bhAgiyAne AvakamAM bhAga. (2) sArI rIte abhyAsa kareluM. (3) na. abhyAsa, (2) dara varSe mukarara thayelo bhAgiyAno hisso agayana AyanAdila vi. [ja "Ayano' + "dila".] arIsA A-nAya chuM. [8] dhArmika paraMparA, saMpradAya. (2) paraMparAthI jevA cekhA hRdayanuM, zuddha haiyAnuM maLela dhArmika graMtha. (3) paraMparAthI utarI Avela rivAja, AyanA-mahela (-mela) puM. [jue "Ayano' + "mahela'.] rUDhi, ziSTAcAra, "DezmA' (ma. ha.). (4) rAjya-baMdhAraNa, bhIMtamAM (tema upara-nIce paNa) badhe arIsA jaDelA hoya kaeNsTiTayuzana' (u. ke) tevo rAjamahAlayane khaMDa A . [saM.] AMbAnuM jhADa, AMbo AyanuM na. kuLadevIne dharavAmAM AvatuM naivedya [ArasI Amra-kalikA, AmrakalI(-LI) sI. [saM.) AMbAnA mora Ayane puM. [ phA. AIna] arIse, darpaNa, cATaluM, khApa, AmrakuMja (-kuja) zrI. [sa, pR., na.] AMbAnI ghaTAvALuM Ayapata strI. [saM. mAthe ne vikAsa] Avaka, AmadAnI sthAna, amarAI Ayapata-kacerI sUkI. [ + jue "kacerI.] AvakaverA Amrapalava na. [se, muM.] AMbAnuM kaMpaLa kAryAlaya, I-kama-Tekasa ophisa' A 5hila(lI), likA strI. [saM.] jayAM najIkamAM Ayapata-kara, Ayapata-vero paM. [+ saM. vara ane juo ghaNA AMbA che tevuM gAmaDuM 'va'.] Avakavere, "InkamaTekasa abraphala(La) na. [saM.] AMbAnuM phaLa, kerI, abu Ayara (Ayara) 5. [saM. mAmI>prA. mANI] AhIra Ara-maya vi. (saM.AMbAothI bharacaka, AMbAethI jAti ke eno puruSa. (saMjJA.) chavAyeluM | [AMbAnI merelI DAMkhaLI AyarANI (AdhyarANI) strI. [ + gu. "ANI strI pratyaya ] Amra-maMjarI (-majarI) strI. [saM.] AbAne mera, AhIra jAtinI strI, AhIrANuM. (saMjJA.) Ajha-rasa puM. [saM] kerIno rasa Ayariza vi. [saM.] AyarlenDa dezane lagatuM. (2) DhI. Amra-rAjita-jI) zrI. [saM.] vyavasthita rIte jyAM AMbA AyarlenDanI bhASA. (saMjJA) AvelA che tevI jagyA ke vADI, amarAI Ayala na. rAtI chAlanAM pAkAM nALiyeramAMthI kADheluM tela AmravRkSa na. [sa., pR.] AMbAnuM jhADa, AMbo Aya-vyaya pR. [saM.] Avaka-jAvaka, Avaka ane kharca bha, ke-15 2010_04
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAyasthAna 226 Ara Aya-sthAna na. [saM] AvakanuM ThekANuM. (2) jakAtI thANuM zAstra, vaidya-vidyA, cikitsA-zAstra AyaMde (Ayarne) kri.vi. [ kA. A nda ] have pachI, Ayurveda-khAtuM na. [ + ja khAtuM."], Ayuveda-taMtra bhaviSyamAM. (2) pariNAme, Akhare, chevaTe (-tanna) na. [saM.] jemAM Ayurveda pramANe cAlatAM AyaMbila (Acabila) strI. [sa. mAvA->prA., tatsama davAkhAnAM vagerenA vahIvaTanI sattA che tevuM sarakArI khAtuM jenuM eka khAsa prakAranuM tapa, AMbela. (na.) ayurveda-niyAmaka puM. [saM.] AyurvedataMtrane uparI adhikArI, AyA strI. piyuM.] bALakanI saMbhALa mATe rAkhavAmAM DirekTara oNpha Ayurveda AvatI pagAradAra bAI, dAya Ayurvedika vi. [saM.] Ayurvedane lagatuM AyAta vi. [8] AveluM AyuSa-sa)na. [saM.] jue "Ayu." AyAta strI. gui.] mAlanI Avaka, paeNrTa' AyuSa(-sa)-derI strI. [ + jue dorI.] AvaradA. (2) AyAta ja "Ayata. (lA.) jIvanano mukhya AdhAra [jiMdagIbhara AyAta-kara chuM. [ja e "AyAta' + saM.] jue "Aya-kara'. AyuSa(-sabha(be) (2) ki.vi. [+ jue "bharavuM.] AyAta-jakA-gA)ta strI. [ juo AyAta + "jakAta."] AyuSa-sa)-maryAdA strI. [saM.] juo "Ayu-maryAdA." AyAta thatA mAlasAmAna upara sarakArI ke nagarapAli- AyuSa(-sa)-rekhA [saM.] hatheLImAM AyuSa jevAnI rekhA kAne ka2, "koI-DayUTI' | [Avaka-jAvaka AyuSkara vi. [sa, mAyusa + , saMdhithI] AvaradAnI AyAta-nikAza strI. [o "AyAta'+ "nikAza."] mAlanI vRddhi karanAruM [jIvavAnI kAmanAvALuM AyAta-bhAva-sAmya na. [juo "AyAta' + saM.] AyAta AyuSkAma vi. [sa, mAyu + kAma, saMdhithI] dIrdha jIvana thayelA mAlanA bhAvanI samAnatA, "imporTa prAisa-paeNriTI ayuSToma kuM. [saM. vAyu + roma, saMdhithI] dIrdha jIvana AyAta-vepAra-niyAmaka puM. [jae AyAtara + vepAra' thavA mATe karavAmAM Avate yajJa + saM.] AyAta thatA mAlanA vepAra para dekharekha rAkhanAra AyumatI vi., strI. [saM. mAyusa + marI] lAMbuM jIvana amaladAra, ImporTa-TreiDa-kanTrolara' ['Aya-kara'. jIvavAnI bhAvanAvALI strI. (2) dIrdhajIvI strI AyAta-vero chuM. [juo AyAta"+ "vara'.] juo AyuSmAna khuM. [sa. mAyu + ma na 5. vi., e. . jAna] AyAtI vi. [juo 'AyAta' + gu. "I' ta.ka.] dIrghajIvI, ciraMjIvI. (2) (lA.) putra AyAtane lagatuM. (2) AyAta thayeluM phulabAI AyuSya vi. [saM.] dIrdha Ayusa ApanAruM. (2) nA jIvana AyAma puM. [sa.] laMbAI, dIrdhatA, (2) eka vAMbha jeTalI jIvavAnI zakti. (3) vipula jIvana AyAmavikuMbha (-vikabha) . [sa.] laMbAI-pahoLAI Ayusa na. [sa, svara ane beya vyaMjanathI zarU thatA zabdo AyAmI vi. [, . lAMbuM, dIrgha [zrama, thAka pUrve samAsamAM >; aSa vyaMjanathI zarU thatA zabdo AvAsa . siM.] mahenata. (2) (lA.) kaNa, takalIpha, ane matta purve >6 (pUrvanA 3 ne kAraNe, sa na. si. AyAsI vi. [saM., .] AyAsa karanAra, mahenatu. (2) mAyu ] ja "Ayu". [vepAra-udyoga (la.) duHkhaprada, kaparuM A ga kuM. [saM.] nimaNuMka. (2) kriyA. (3) saMbaMdha. (4) Ayu(05,0sa) na. [saM. mAyu , mAruSa ] vaya, umara, A jaka vi. [saM.] pejanA karanAra, banAvanAra (2) AvaradA, jIvana-dorI AyeAjana na. [saM.] yojanA, prabaMdha, goThavaNa. (2) sAmagrInI Ayuktaka vi. [saM] nimAyeluM. (2) pratiniSi, "ejanTa vyavasthA karavI e, teyArI. Ayudha na. [4, 5, na.] zastra, hathiyAra A jana-kalA(-LA) strI. [saM.] AjananI zakti ke Ayudha-dhArI vi. [se, muM.] hathiyAradhArI, zastradhArI sUjha, "karkaTiva ebiliTI' [upara beThele kArakuna ayudha-zAlA(-La) strI, AyudhAgAra na. [+ saM. mAra] A jana-kArakuna chuM. [+ ja "kArakuna'.] Ayojana kAma [saM] zastro-hathiyAro rAkhavAnI jagyA, zastrAgAra A janA strI. [4] jAo "Ajana'. AyudhI vi. [4, pR.] hathiyAradhArI, zastradhArI, Ayudha- Ajana-janA 8I[saM] AyeAjana karavAnI vyavasthA dhArI, hathiyArabaMdha laeNna-kIma' [eka rAsAyaNika tatva Ayuga puM. [sa.mAyun + vA, saMdhithI AyuSa keTaluM che ATina na, [sa.] kudaratI kSAramAMthI kADhavAmAM AvatuM e jANavA mATe jatiSazAstramAM jaNAvelA grahonI sthiti ADekasa na. [4] bhAMgatuTa upara zarIrane lagADavA mATe AyurmaryAdA strI. [sa, mAyu + mavA, saMdhithI] jIvananI eka rAsAyaNika malama mudata [vadhAranAruM, jIvananI vRddhi karanAruM Ara strI, siM. mArA] leDhAnI aNI (paNa bhamaraDA Ayurvardhaka vi. siM. mAyusa + vardhana, saMdhithI] AvaradA saMghADA vageremAM khaselI). (2) kANAM pADavA mATe capaTI DhI. [sa. Ayura + vRddhi, saMdhithI] AvaradAne aNu tathA doro khecavA mATe khAMcAvALuM mecInuM eka vadhAre hathiyAra, TocakuM. (3) kAgaLamAM kANAM pADavAnuM ojAra. Ayurveda puM. [sa. mAyusa + veDha, saMdhithI] kadane gaNAto (4) kesanI rAsaDI je gareDI upara phare che tene baMne cheDe eka upaveda ke jemAM dIrdha jIvananA upAya ane auSadho bharAvela loDhAne TukaDe. (5) khAMDanA kArakhAnAmAM vaparAto vize mAhitI hatI (Aje prApya nathI). (2) vaidyaka kaDacho. (1) vIMchIne AMkaDe. (7) kukaDAnA paga uparano 2010_04
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ara2 227 ArasI-Ihalo e Araba taMtra kAMTo (jenAthI e laDatI vakhate ekabIjAne ghAyala kare che) kathA ApatuM parva, vanaparva. (saMjJA.) Ara* . [saM; vaLI ja "ArArUTa'.] kapaDAMne ane enA Arata-tiyuM,-tu) vi. [sa. mAtai] pIDAyeluM, sArI tANAvANAne akkaDa banAvavAne mATe vaparAte ArArUTa rIte saMkaTamAM AvI paDeluM. (2) bhIDamAM AvI paDeluM, (javAra ghauM cAkhA ziMgoDAM vagerenA leTane banAvelo (3) Atura [bhIDa, jarUriyAta padArtha, kAMjI, kheLa Arata? (tya) strI. [saM. mAriM] pIDA, saMkaTa, duHkha. (2) Ara puM. pANIne vega, tANa AratiyuM' vi. jio Arata" + gu. "yuM' svArtha ta. ArakATI puM. sukAnI [maherAba pra.] jao Arata'. [nAnI AratI Arake na. [e. "A + gu. "uta..] kamAna. (2) AratiyuM na. [ja "AratI' + gu. "yuM' svArthe ta. pra.] ArakUTa na pittaLa. (2) pittaLanuM ghareNuM AratI strI. [saM. mAtaMtrikA->prA. mArAma-na.] thALI a-rakta vi. [saM] ratumaDuM. (2) joI zakAya tevA raMgapaTa- ke AratiyAmAM ghI ke telanI vATa ke vATe saLagAvI deva(peka Trama)nA rAtA raMga nIce Avela "InkA-reDa'. (3) sArI mUrti samakSa vartulAkAre pheravavAnI kriyA. (2) AratI utAravAnuM rIte nehavALuM [eka tAva, "kArleTa phIvara' sAdhana, AratiyuM. [0 levI (rU. pra.) AratI upara hatheLI Arata-javara kuM. [4] zarIra upara lAla cAThAM dekhAya tevo UMdhI rAkhI e zIkha pitAnA mAthe caDAvavI] Arakta-tA strI. [saM.] ratAza, lAlAza. (2) Asakti AratI-TANuM na. [ + juo 'TANuM'.], AratI-veLA [ + AragaNuM, na. [juo "Ara' dvArA. Ara, mocInuM e saM. ve] deva-devInI AratI karavAno samaya cAmaDAM sIvavAnuM ojAra, TecaNuM AraMtu juo "Arata. Araja, jI. [ara. A ] icchA, vAMchA, tamannA. (2) ArathI puM. hAthInA kuMbhathaLanI nIceno bhAga. (2) rakSaNa umeda, AzA. (3) AturatA, tIvra icchA AradarA, ArakA na. [saM. mAtR strI.] e nAmanuM chaThuM Araja-maMda (manda) vi. [+ phA.] ArajuvALuM AkAzI nakSatra, Adra nakSatra, (saMjJA.) ArajeriyA strI. bArIka tAravALuM UMcI jAtanuM Una (macchu- AranAla, 04 [.] kApaDane ane enA tANAvANAne kAMThAmAM evuM thAya che.) [kareluM akkaDa banAvavAne mATe Ara ArajhI vi. [ara.] banAvaTI, nakalI. (2) samAMtara ubhuM araba 5. [ara. araba ] arabastAnanA vatanI ArajhI-hakumata strI. [+ juo 'hamata'.] samAMtara rAjakIya Araba(7khya) strI. [juo 'Araba dvArA ] Araba strI ArabI [ara. abI) e arabI'. AraTavuM a.kra. aTavAvuM, AMTImAM paDavuM, guMcavAvuM. (2) arabdha vi. [.] AraMbheluM, zarU kareluM. (2) na. cAra sa.kri. aTakAvavuM, zekavuM, thaMbhAvavuM. AraTAvuM bhAve, karmaNi, prakAre mAMhenuM tarata phaLa maLe tevuM karma (bIjo traNaH saMcitaji. ATAvavuM che., sakriya kriyAmaNa-prArabdha) ATAvavuM, ATAvuM ja "AraTamAM. [vanaspati Arabdha-karma na, [ ] e saMjJAvALuM eka karma AraTa-keraTa na. beraDI ane keraDA jevI eka kAMTALI arabharI strI. [saM.] raudra ane bIbhatsa rasa prastuta karatI Ara-bera na. griA.] beraDI jevuM kAMTALuM jaMgalI jhADa nATathagata eka zailI. (kAvya) [sesaruM Ara-bhera vi. jevuM tevuM, game tevuM. (2) na. kalabala, ArapAra kri. vi. [sa.] A pArathI pele pAra sudhI. (2) na samajhAya tevI bAlI aramAra strI. [poce. ArmAdA] laDAyaka vahANene kAle, AravuM a.kiM. [saM. mA-2 ) prA. mAra3, prAM. tatsama] aramAra. (2) manavAra, lakakarI vahANa ke sTImara gaLAmAMthI meTe ane besare avAja kADhI gAvuM. (2) Anarava puM. [saM.] avAja, bUma, rAva. (2) pakSIone (heranuM) barADavuM, gAMgaravuM. AraTavuM bhAve, kei. AraTAvavuM kalabalATa , sa. ki. AravaNu strI. [grA.] mAphI mAgavI e, AjIjI araDhAvavuM, AraTaluM ja e "AraDavuM'mAM. arava(-vAM) jue "aravAM'.. AradiyuM na. [e "AraDavuM + gu. "yuM" ka.] DAkaluM ara (a2) strI. bahu khAdhAthI peTamAM thatI aochI vagADatI veLA rAvaLa lekathI gavAtuM gIta Aravela () strI. samudrakAMThe thatI eka vila, dariyAvela AraDI DhI. eka jAtanI vanaspati Arasa 5. [saM. mArI>prA. nAgari], 5hANa (pATaNa) araNakAraNa na. [saM. "IT'nuM gu. bevaDuM rUpa] bahAnuM, puM. [+saM. pASANa>prA. pAlA, paDhA] eka jAtano kiMmatI nimitta, masa. (2) (lA.) AnAkAnI imAratI paththara, saMgemaramara phirasabaMdhI AraNiye puM, AraNa strI. ADaNI, cakalo Arasa-baMdhI (badhI strI. [+ phA. aMdIne sarakArI] bAraNuM-NayuM) . vagara thApeluM sUkuM picakuM, aDAyuM chANuM ArasI zrI. siM mArA prA. mAmarisi] nAne bAraka vi. [sa.] araNya-vanane lagatuM, vagaDAu, (2) arIse [arIsA banAvanAra kArIgara araNyamAM rahenAruM, vanavAsI. (3) na. vedika sAhityamAM ArasIgara, re dhuM. [+phA. pratyaya + gu. e' svArthe ta...] bahANa graMthAnA bhAga tarIke aromAM thayelI carcAvicAraNA- ArasI-chala puM, [ + jao "cha".], ArasI-chA na. no te te graMtha. (4) mahAbhAratanuM trIjuM pAMDavonA araNyavAsanI [ + ja "chApuM'.] jemAM khApa (AbhaluM) jaDela hoya tevI arabI [ara ka cavavuM. (2) 2010_04
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ AsA aMgUDha paheravAnI vIMTI Arase huM. [saM, Avo > prA. mArittama-] arIse, khApa, cATaluM, AyA, darpaNa. (2) vahANamAM ArasAnI hatI bharAvI rAkhavA mATenuM bUtarA uparanuM bAMdheluM gALItuM, kaDache, 'cena'. (vahANa.) (3) khavaNImAM baMdhAtuM doraDuM (vahANamAMnuM). (vahANa.) (4) paramaNa sAthe.khAMdhI vahANanA vAnarAdhamAM thaI pasAra thatuM majabUta dAraDuM, lAtuM, 'haeNliyarDa'. (vahANa.) (5) vahANamAM sabhAI vagerenuM nIcaluM gALiyuM. (vahANa.) AraMga (Ara ) na. [saM. mAra+ma = bhAjJa] AravALuM eka jAtanuM ejAra. (ra) makAnanI eka jAta. (sthA.) AraMbha (-rambha) puM. [x.] zarUAta [karanAruM AraMbhaka (~rambhaka) vi. [saM.] AraMbha karanAruM, zarUAta Arbha-kAla(-La) puM. [saM.] zarU karavAnA samaya A-raMbhaNa (-2mbhaNa) na. [saM.] zarUAta AraMbha-nizAna (-rambha) na. [+'' nizAna'.] meAjaNI karatI veLA jyAMthI zarU karavAmAM Ave te sthaLe karavAmAM Avatu cihna, AdhAra-cihna, 'beca-mArka'. AraMbha-pada ("rambha-) na. [saM.] zarUAta yAMthI karavAnI hoya te biMdu, sTATiMga-poinTa' AraMbha-vAda (-rambha) puM. [saM.] paramANuothI ja jagatanI utpatti thAya che evuM kahenArA vaizeSika siddhAMta, (tattva.) (2) garbhamAM zarIra baMdhAya tyAre tarata ja eka navA AtmA khAsa utpanna thAya evA matasiddhAMta AraMbhavAdI (-rambha-) vi. [saM., puM.] AraMbhavAdamAM mAnanAruM ArbhavuM (-2vuM) sa. kri. [saM. mA-ram, tatsama] AraMbha karavA, zarU karavuM. AraMbhAvuM (-rambhA-) karma{Na., kri. ArabhAvavuM (--rambhA-) pre., sa. kri. Arabha-sUra (-rambha-) vi. [saM.], OM (-rambha-) vi. [+saM. zUra + gu, '" svArthe ta.pra.] zarUAtamAM utsAha batAvI pachI kAmamAM dhImuM thaI jAya tevuM Ara bhAvavuM, ArabhAvuM (ArambhA-) jue 'AraMbhavuM'mAM. ArAya na. [saM. mArA+gra ] AranI aNI. (2) khANane AgaLanA aNIdAra bhAga [Ave che te sAdhana ArAya-la(La) na. [sa.] AranuM mULuM, Ara jemAM rAkhavAmAM A-rAtrika na. [ saM. ] AratI. (ra) AratInuM sAdhana, AratiyuM A-rAdhaka vi. [saM.] ArAdhanA karanAruM, upAsanA karanAru ArAdhana na., "nA strI. [saM. ] upAsanA (jemAM pAarcanA-dhyAna vagerenA samAveza thAya che.) [jevuM A-rAdhanIya vi. [saM.] ArAdhanA karavA yeAgya, upAsavA ArAdhavuM sa.kri. [saM, ArAdh , tatsama] ArAdhanA karavI, upAsanA karavI, upAsanuM. ArAdhAnuM karmaNi, kri. mArAdhAvavuM pre., sakri ArAdhAvavuM, ArAdhAnuM jae ArAdhavuM'mAM. A-rAdhikA vi., strI. [ saM. ] ArAdhanA karanArI strI A-rAdhita vi. [ saM.] jenI ArAdhanA karavAmAM AvI che tevuM. (2) prasana kareluM [ArAdhavA jevuM, iSTa A rAjya, -dhanIya vi. [ saM. ] ArAdhanA karavA pAtra, _2010_04 228 AriyAM ArAma' puM. [saM.] sukha, AnaMda. (ra) bagIcA ArAmaOM puM. [., A zabda saM. zabdanuM phrA. mAM tatsama koTinuM rUpa che. ] thAka khAve e, nirAMta, rAhata, vizrAma. (2) zAMti, sukharUpatA. (3) duHkha mAMdagI vageremAMthI mukti, svAsthya, suvANa, rega-zAMti. [. karave (. pra.) visAmeA leve. (2) savuM] ArAma-kANu chuM. [phA. + saM.] eka sapATI upara e padArtha paraspara TekavAI ne je NeA karIne rahe te, eNMgala pha ripeAjha' (pa. vi.). ArAma-khurazI(-sI) strI. [ samAsamAM 'Arma-cera' mAMne aM. 'Arma' + jue 'khurazI(-sI)'.] prepUrI rIte aDhelI zakAya tevI vadhAre DhALavALI ane beu bAju bAvaDAMne TekavI zakAya tevI khurazI ArAma-gAha zrI. [phA.] musApharakhAnuM, vizrAMtigRha. (2) svAnA eraDA. (3) (khA.) maraNa pachInI kAyamI zAMti maLe te jagyA, daragAha, kabara ArAma-gRha na. [phA. + saM.] vizrAMti-gRha ArAma-talaba vi.phA.+jue 'talaba' ]jue 'ArAmapriya.' ArAma-dAyI vi. [. + saM., puM.] ArAma ApanAruM, AzAyeza ApanAra [rAnA divasa ArAma-dina puM. [phA. + saM., puM., na.] ArAmaneA divasa, ArAma-paTTI srI. [zaa. + saM.] sagarAma vagere vAhanAmAM ArAma maLe e mATe rAkhavAmAM AvatI lAkaDA vagerenI paTTI ArAmapriya vi. [phrA. + saM.] ArAma karave bahu game tevuM, ezaArAmI, ArAma-talakha ArAma ArAmapriyatA srI. [phA. + saM.] ezaArAmIpaNuM ArAma-sthala(-q), ArAmasthAna na. [phrA. + saM.] visAme levAnuM ThekANuM ArAmAsana na. [aa + saM. mAna] ArAma-khurazI ArAmiyata strI. [phA, paraMtu mAtra gu.mAM Ubhe thayele] [susta ArAmI vi. [phA.] ArAmapriya. (ra) (lA.) ALasu, ArArUTa na. [aM.] lAhI kAMjI vagere banAvavAmAM vaparAtA leTa [pekAra A-rAtra huM. [saM.] A-rava, meTA avAja. (2) khumATe, ArAli puM. [saM. mArA + Avahi evI kRtrima vyutpattithI saMskRtIkaraNa] ADAvaleA, aravallIne pahADa (viSyanA gujarAtanI uttare laMbAyele AbuthI zarU karI pAriyAtrane maLatI girimALAvALA). (saMjJA.) ArA-vArA puM., ba.va. [vAra'nA dgirbhAva] pUrvajonA zrAddhanA divasa (zrAvaNa mAsanA aMdhAriyAnA chellA traNa divasa) ArAsura puM. gujarAtanI uttare viyanI lakhAyelI AjIvALI aravallInI girimALAmAM aMbAjInA dhAma najIkanuM eka zikhara. (saMjJA,) ArAsurA,-rI strI. [jue 'ArAsura' dvArA.] ArAsura najIkanAM aMbA bhavAnI, aMbAjI devI, aMbA mAtA (durgA-pArvatInuM eka rUpa). (saMjJA.) AriyAM na., ba.va. vahANane saDha utArI nAkhavAnI kriyA.
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ AviyuM 229 Apa [0thaI javuM (rU.pra.) tadana nakAmA thaI javuM. (2) narama Arogya-ekama chuM. [+juo ekama'.] Arogyane lagatuM paDI javuM. dAmaNa (rU.pra.) khAnAkharAbI] nAnuM taMtra, "heltha-yuniTa' AriyuM na. jio "ArI' + gu. "iyuM svArtha ta. pra.] Areya-kara, Arogya-kAraka vi. [saM.], Areya-kArI vi. arI, nAnI karavI [saM., pR.] taMdurastI lAvI ApanAruM ariyuM na. nAnuM kumaLuM cIbhaDuM. (2) nAnI kumaLI kAkaDI. aregya-khAtuM na. [ + juo "khAtuM.] Arogya sacavAI tUriyAM jevuM(rU.pra.) bhAjImULA jevuM, tu, gaNanA vinAnuM] rahe e mATenuM sarakArI taMtra, heltha-DipArTamenTa' ArI strI. [saM. bArI) Ara, kANA pADI sIvavAnuM mecInuM Arogya (vighAtaka vi. [saM.] taMdurastI bagADanAruM eka ojAra, TecaNuM. (2) (lA.) kUvAnA maraDAne khAMcA- aregya-tapAsanIsa vi. [+ juo "tapAsanIsa."] prajAnuM vALo bhAga. (3) kAMDarane maLatI eka bhamarI. (4) kera, Arogya tapAsanAra kinAra Arogya-taMtra (tatra) na. [saM.] ja e "Arogya-khAtuM'. aArI strI. [vA. ara] nAnI karavata, AriyuM ArogyadAyaka haii. [saM.], Aregya-dAyI vi. [se, muM.] arI-kArI strI, [ja "kArI;' ene dvibha] ustAdI, taMdurastI lAvI ApanAruM, Arogyaprada dAvapeca. (2) capaLatA, caturAI, cAlAkI, kauzala. (3) Arogya-dhAma na. [saM.] jayAM vasavAthI Arogya meLavI kriyAkarma, vidhi-vyavasthA. (4) sagAI karyA pachI dazerA- zakAya tevuM sthAna divALI jevA prasaMga upara temaja zILI-erI je roga Arogya-pAna na. [saM] bhajana pUruM karyA pachI jamanArAMmaTayA pachI ApavAnI mIThAI badala UdhaDa TharAvelI 2kama ene samaha ekabIjAnI taMdurastInI bhAvanA karavA dArU ArI-bharata na. jio "ArIA + "bharata'.] kApaDa upara piye che e kriyA (yuropiyanamAM pracalita), "TosTa' ArInI madadathI karavAmAM AvatuM bharata Arogya-pAlana na. [saM.] taMdurastI sacavAI rahe e arIse 5. siM. maDhIlA> prA. A rissa-] arIse, prayatna ArasI, darpaNa, cATaluM, khApa Arogya-paSaka vi. [saM.] taMdurastI vadhAranAruM addha vi. [saM.] rokeluM, thaMbhAveluM, AMtareluM. (2) vereluM Aregyaprada vi. saM.] taMdurastI lAvI ApanAruM ArUDha vi. [sa.] UMce caDeluM. (2) UgeluM. (3) (lA.) aregya-pradarzana na. [saM.] Arogyane lagatAM citro ane jAmI gayeluM, daDha, sthira. (4) pitAnA viSayamAM vidrattA mAhitIne khyAla Ape tevuM sthAna, "heltha-ejhibizana' dharAvanAruM, niSNAta, pAraMgata Arogya-bhavana na. [saM.] dadIone Arogya sAcavavA araDuM vi. [jue "AraDavuM'.] bahu raDanAruM mATenuM svaccha sthaLe karavAmAM AveluM nivAsasthAna, "seniare ! [saM. mAra-->prA. mArama-] prAMta-bhAga, kinAre, Teriyama' kAMThe. (2) ovAre, thATa. (3) hada, avadhi. (4) amuka Arogya-rakSaNa na. [saM.] taMdurastInI jALavaNI nakkI karelA vakhatane avadhi. (jaina). (5) (lA.) Take, Arogya rakSaNAtuM na. [ + ja e "khAtuM.] lokenuM nIrenikAla. (6) bacAva, chUTavAne upAya. [ re AvavuM (rU.pra.) gIpaNuM jaLavAI rahe tevA prayatna karanAruM taMtra, "seniTarI kAma pUruM thavA AvavuM. (2) cepagI mAdAnuM RtumAM eDaminisTrezana' AvavuM. -re tAre kei, vi. chevaTe, Akhare] A yavighAtaka vi. saM.] juo "Arogya-ghAtaka'. Are chuM. saM. mAra4-> prA. mAtra-1 paiDAmAM nAbhithI azva-vijJAna na., Arogya-vidyA strI, arepATalA sudhI kheselo pratyeka TukaDe (lAkaDAne yA dhAtune). zAstra na. [sa.] taMdurastI jALavavAne lagatA niyamonuM (2) reTiyAnA cakkarane jenA upara mALa phare te akeke dAMDe zAstra [DokaTara-hakIma vagere) Ara puM. rAMdhavAnA vAsaNane gesa na lAge mATe karavAmAM ArogyazAstrI puM. [saM.] ArogyazAstrane jJAtA (vaidyaAvato mATI rAkha vagerene lapaDe, kaMTavALo. (2) kuMbhAranI ArogyazAlA(-LA) sI. [saM.] davAkhAnuM, ispitAla. mATI palALavAnI jagyA. (3) gAya athavA bheMsa ekAda (2) dardIone rahevAnuM sArAM havApANIvALuM sthAna, "senivakhata dehavA na Ape evo vakhata. (4) canA ane retI Teriyama' [ispitAla ke tAjInI meLavaNIne Dhagalo. (5) seAI mATe karele AregyAlaya na. [+ sa. mA puM, na.] davAkhAnuM, chANAMnA kaTakAono Dhagale. (6) pANI bhareluM mATInuM arahavuM sa. kri. [ravA.] Dhorane bhegAM karI hAMkI javAM. vAsaNa rAkhavAnuM khANuM AroTAvuM karmaNi, phi. AreThAvavuM ., sa. kri. AgavuM sa kri. [de. prA. mAro] mAnya keTinAM puruSe- AroDhAvavuM, AropavuM ja "AreDavuMmAM. strIonA vizvamAM mAnArthe) jamavuM. khAvuM. [AregI javuM ADuM na. cAkaDA uparathI mATInAM vAsaNa utAratI vakhate hAtha (rU.pra.) ucApata karavuM.] AregAvuM karmaNi, kriAregAvavuM, bhInA karavA mATe pAse rAkhavAmAM AvatuM pANInuM vAsaNa ., sakri. Aropa chuM. [saM.] repavuM e, AropaNa. (2) eka vastuaregAvavuM, AregAvuM ja "AgavuM" mAM. ne guNadoSa bIjImAM lAgu karavA e. (3) AkSepa, taheAreya na. [saM.] a-rAgitA, svAstha, taMdurastI, zarIra- mata, ALa. [0Ava (rU.pra.) ALa AvavuM, AkSepa sukhAkArI tha. 0caTA(-4) , 0 mUke (rU.pra.) AkSepa karavo, 2010_04
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ Apaka 230 AthI A kAmata caDAvavAnA che. (2) arepa ca Argana, A i .1 khristI dhama', 4. sAmaveda ALa caDAvavuM, tahomata mUkavuM]. Arka sI. [.] kamAna A-paka vi. [saM.] Aropa mUkanAruM., ALa caDhAvanAruM Arka-lempa . [aM.] eka jAtanI battI (emAM kolasAnA AropaNa na. [sa.] ropavuM e. (2) kheDavuM e. (3) banAvelA be kaTakAomAMthI vIjaLIne pravAha javA devAthI Apa-tahomata caDAvavAnI kriyA prakAza thAya che.) A-ro5NIya vi. [4] ropavA jevuM. (2) Apa caDAvavA ArkiTekaTa kuM. [.] rekhAMkana karanAra sthapati " jevuM [[, na.] tahematanAmuM, cArjazITa Argana, Argona chuM. [e.] eka mUla tavAtmaka vAyu (ra.vi) arepa-nAmuM na. [+ jue "nAmuM], Apa-patra muM. Arca bizapa chuM. [] khristI dharmanA mukhya dharmAdhyakSa, Aropa-pratyAropa chuM. [ + saM. tamAro] paraspara doSA- - vaDe pAdarI [vizenuM(3) na. sAmaveda ropa, ekabIjA upara ALa caDAvavAM e Arthika vi. [sa.) vidanI kacAne lagatuM (2) anveda Apa-mukti jhI. [saM.] AropamAMthI chuTakAro ajena na. [saM.] RjutA, mRdutA, kemaLatA. (2) saraLatA, AropavuM sa. kri. [3. mA+ro , tatsama] sthApavuM, mUkavuM. nikhAlasapaNuM. (3) namratA. (4) sAdAI. (5) vinavaNI, (2) eka vastunA guNadeva bIjamAM caDAvavA. (3) tahe- - kAlAvAlA mata mUkavuM. AropavuM karmaNi, ji. apAvavuM che. ArTa muM, strI. [aM.] kaLA, kasaba. (2) hunnara sa. ki. ArTa-pepara kuM. [] citro chApavA mATe vAparavAmAM apAvavuM, ArapAvuM e ArepamAM. Avate khAsa prakAranA lIsA caLakatA paDavALo kAgaLa A-pita, (1. [saM] sthApavAmAM AveluM. (2) jenA upara ArTarI strI. [.] pilI naLI, jaMkavAnI naLI, pavana AropaNa karavAmAM AvyuM che tevuM, ApI, tahomatadAra laI janArI naLI. (2) hRdayamAMthI zuddha lehI laI janArI ApI vi. [saM., muM] jAe Aropaka'. (2) jenA upara naLI, raktavAhinI, dhamanI tahomata caDhAvavAmAM AvyuM che te, tahematadAra, "eNkayujhaDa' ATenasilaka na. [aM] banAvaTI rezama Are-vAro . jio "Aro' + "vAre'.] chevaTa, aMta, ATe-skUla zrI. [aM.] zika5 ane kalA kauzala zIkhavAcheDe nI zALA, hunarazALA, kalAbhavana A ha ! [saM.] UMce caDavAnI kriyA, urvagamana. (2) ATikala muM. [.] vastu, cIja, (2) kalama, niyama. caDANa, caDAva. (3) caDato krama. (4) rAgane uparanA svara (3) sAmayikomAM nibaMdha. (4) eDiTara thavA mATe hakaka tarapha laI javAnI kriyA. (saMgIta.) (5) uccAraNanI UMce AdilarI strI. [a] topakhAnuM javAnI prakriyA, svarAha. (vyA) ArTisTa vi. [.] kalAkAra, kArIgara Aroha-avaroha puM[ + saMpa, saMdhi vinAnuM rU5] UMce Asa-koleja strI. [.] mAnavIya vidyAonuM mahAjavuM ane UtaravuM e. (2) caDatI-paDatI. (3) svaranuM phIce vidyAlaya, vinayana vidyAlaya, vinayana mahAzALA nIce javAnuM. (saMgIta.) Arta vi. [saM.] pIDita, duHkhI A-rehaka vi. [saM.] UMce caDanAruM artaka strI. ghoDA upara nAkhavAnI rU bharelI gAdI Areha-kama puM. [saM.] eka pachI eka saMkhyAnuM UMce javuM ArtatA strI. [saM.ApaNuM e, "eNreDiMga oNrDara Arta-trANa na. [saM] duHkhitanuM rakSaNa ArahaNa na. si] caDavAnI kriyA. (2) savArI karavI Arta-trAtA vi. sa. puM.] duHkhitanuM rakSaNa karanAra e. (3) caDIne besavAnI kriyA sivArI karavA jevuM te-nAda . [saM.] duHkhIno pokAra a-rehaNIya vi. [saM.] UMce javA jevuM, caDavA jevuM. (2) Ate-baMdhu (badhu) 5. [sa.] pIDAyelAM duHkhIone belI, arehavuM a. ji. [rsa. mAroha, tatsama, aha5 pracAra- pIDAyelAM-pIDAtAne madada karanAra mAM] UMce caDavuM. (2) savArI karavI. arehavuM kameNi, A strI. [.] duHkha, vipatti, pIDA | ji. arehAvavuM che., sa. ki. ati-nAzakana vi. [1] duHkha nAza karanAra arehAvaroha puM. [saM. mArohamava-ro] e "Aroha- Ati-hara, ati-hAraka vi. [saM.] duHkha dUra karanAra avaroha'. Artava vi. [sa.] Rtune lagatuM. (2) na. 2ja srAvamAM paDatuM ArohAvarohAtmaka vi. [saM. Ama + ] jemAM svaranuM - lehI [RtukALa UMce javuM ane pachI nIce javuM thAya che tevuM, saMgItAtmaka Artava-kAla(-) kuM. [saM.] mAdAne 2ja Ava thavAne samaya, (gAna tema ja svarabhAra.) (saMgIta, nyA.) artiva-doSa chuM. [saM.] raja strAvane lagatI khAmI ke roga arehAvavuM, AhAvuM ja e "ArohavuM'mAM. Artava-ga kuM. [saM.] raja AvanA viSayanuM darda arahiNI vi., strI, [1] UMce tarapha janArI (strI) (2) Artava-varSa na. [saM.] sUryanI gati pramANe gaNatuM varSa sI. eka vela lava . [saM.] raja Ava A-rohita vi. [saM.] caDAvavAmAM AveluM Arta-vANI strI, Artasvara . [saM.] duHkhitAnA pikAra, AvelI vi. [sa, .] Uce janAruM. (2) saMgItamAM sAthI Arthika vi. [sa.] nANAM saMbaMdhI ni' sudhInA pratyeka (svara). (saMgIta.) ArthI strI. [saM.] kAvyazAstra pramANe vAkyanA artha uparathI ArtanA vi. sa. tenuM rakSA 2010_04
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ Atha bhAvanA 231 A cakSu nIkaLatI gUDha artha jaNAvanArI zabdanI zakti. (kAvya) ("Arya" eTale "sasare', ene putra) AthI bhAvanA strI, siM] hetunI icchAthI upajelI kriyA, AryabhaTa 5. [saM.] I.sa. 476 mAM jamelo pATaliputrano (vedAMta.) e nAmane eka jayotiSI. (saMjJA.) addha vi. si.] bhInuM, palaLeluM, bhIjAyeluM. (2) bhejavALuM. Arya-bhASA strI. [sa.] Adima Arya prajAnI muLa bhASA (3) (lA.) mRdu, kamaLa. (4) mAyALu, lAgaNIvALuM (jemAMthI bhASAzAstrIoe jenI kAmacalAu saMjJA ApI ArdratA strI. [4] AApaNuM che te prAmbhArata-yuropIya bhASAno vikAsa thaze. A ArdratAbhApaka vi. [saM.] ArdratAnuM mApa ApanAruM. (2) prAmbhArata yurepIyanA bhArata-yuropIya ane bhArata-hiMtAIta na. evuM yaMtra, "eNremITara'. (3) nakkara ane pravAhI padArthanI evA bheda. bhArata-yuropIyamAMthI yuropIya ane bhArataghanatA mApavAnuM emAM tarI zake tevuM yaMtra, hAiDomITara'. Arya-pArasIane emAMthI bhArata-Arya ane bhArataArTa-tva na. [saM.] AtA pArasIka. bhArata-Aryo eTale kadanI prAcIna bhASA, advainatvaH strI, [saM. degvad nuM 5. vi, e..] cAmaDI jemAMthI eka bAju brAhmaNa-AraNyaka upaniSadanI mahAnIcenI cAmaDI, AMtara-vacA, mebreIna', (ke. ha.) bhArata rAmAyaNano ane sAhityika saMskRta, to bIjI bAja ArTuvAyu chuM. [saM.] "hAIDrojana' nAmane eka vAyu pAli ardhamAgadhI mAgadhI vagere prAkRta, emAMthI apabhraMza Ardra-hadaya vi. [saM] jenuM hRdaya lAgaNIvALuM che tevuM, kamaLa bhASAo ane emAMthI arvAcIna bhArata-Arya bhASAo hRdayavALuM [ (saMjJA.) ( .) ane bolIo vikasI; A badhI AryabhASA.) (2) ziSTa Adna na. [saMstrI.] AkAzIya 27 nakSatromAMnuM chaTha huM nakSatra. bhASA-saMsakRta bhASA, gIrvANabhAratI [hindustAna addhabhAva . [sa.] mRdutA, kamaLapaNuM, naramAza. (2) (lA. Arya-bhUmi strI. [saM.] Arya-deza, bharatakhaMDa, bhAratavarSa, lAgaNI, mAyA AryasamAja puM. [saM.] satya samAja. (2) vidane mukhya ardhamAsika vi. [saM.] aDadhA mAsane lagatuM, pAkSika gaNI enA pramANe vartavuM evA abhiprAyavALuM saurASTranA AbiTezana na. [aM.] lavAdI svAmI dayAnaMde sthApeluM dharmamaMDaLa (jemAM vidanA saMhitAAbiMTezana-Tribyunala strI. [.] lavAda-paMca bhAgane pramANa mAnI mUrtipUjA-zrAddha-tarpaNa Adine a- Armecara na. [.] lohacuMbakanA athavA pAse pAsenA leha- svIkAra karavAmAM Ave che.) (saMjJA.) [anuyAyI cuMbakanA cheDA joDavA mATe narama loDhA ke pilAdane TukaDe, AryasamAjI vi. [saMpuM.] svAmI dayAnaMdanA AryasamAjanuM cuMbakatva-rakSaka, vIjaLI pedA karanAra yaMtrane evo eka bhAga. AryA sI. [saM.] Arya jAtinI strI. (2) dAdImA, pitAmahI. (3) sAsu. (4) jaina dharmanI dIkSAvALI sADavI, Araja, AmisTisa strI. [.] yuddhavirAma, tahabI garaNIjI. (5) e saMjJAne eka catukala mAtrAmeLa saMskRta Arya puM. [saM.] cheka uttara pravanA pradezathI laI madhya-yurepamAM paripATIne chaMda, gAthA (12+18, 12+15 mAtrAne.). bhaI madhya eziyA tathA IrAna ane tyAMthI bhAratavarSanA vizALa (piMgaLa.) pradezamAM patharAyelI susaMsakRta manAtI prAcIna ujaLiyAta AryA-gIti zrI. siM.] AryA chaMdane eka vikasela prakAra prA. (saMjJA.)(2)uttara bhAratavarSa kiMvA AryAvartanI veda- (jemAM baMne ardho 12+20 mAtrAnAM che.), (piMgaLa.) kAlIna prajA (e kAlanI anArya dasyu-dAsa prAthI guNa- AryAvarta puM. [. mAmAvaa] AnuM prAcIna raheThANa dharmamAM ghaNI caDiyAtI gaNAta hatI te.)(saMjJA.) (3) rASTranA brahmAvatuM (jemAM uttare himAlaya, dakSiNe viMdhya parvata, dhamaeNne ane niyamene vaphAdAra rahenArI prajA. (4) sasaro pUrvamAM baMgALAne upasAgara ane pazcimamAM arabI samudra e (putravadhUnI daSTie). (5) vi. udAra caritravALuM. (6) kulIna, sImAo vacce hindustAnane pradeza hato.) (saMjJA.)(2) khAnadAna, UMcA kuLanuM. (7) pUjya, mAnya. (8) pratiSThita, gaMgA ane jamanA nadI upara tathA siMdhunI pUrva taraphano AbarUdAra Arya lAkethI vasele pradeza, uttara hiMdustAna (jemAM AjanA Arya-kSetra na. [saM] AryalethI vasele deza pAkistAnane siMdha ane paMjAbane keTalAka pradeza samAviSTa Aryajati strI. [saM] prAcIna AryaprajAnA vaMzajo (Rda thate hato.) (saMjJA.) (3) bhAratavarSe, hiMdustAna. (saMjJA.) mAMno puru trisu anu yadu ane turvasu saMjJAthI jANItAM Atara vi. [ + saM. prArthata6] Arya sivAya anya, kuLanI jAti.) (saMjJA.) Arya nathI tevuM (anArya-dasya-dAsa ane bIjI prajAo) Arya-tA strI., - na.saM.] AryapaNuM. (2) khAnadAnI ArSa vi. [saM.] aSine lagatuM, RSi saMbaMdhI. (2) aSie Aryadeza 5. [4] AryonA nivAsanA deza. (2) AryAvarta, kareluM. (3) RSie seveluM. (4) pANinie saMskRta brahmAvata, bharatakhaMDa, bhAratavarSa, hiMdustAna. (saMjJA.) bhASAnuM vyAkaraNa bAMdhI je niyama cAsa karyA teone Arya-dharma chuM. [saM.] AryAvartanI vizALa bhUmimAM vikaselo asaMmata hoya tevA jUnA vaidika prayogavALuM, vedika, dharma (jamAM vaidika paripATInA dharma-saMpradA uparAMta boddha Aika" (da. bA.), (bhA.) jena liMgAyata lokAyata vagere ane maMDenA zIkha vagere ArSadama . [saM.] RSione rivAja saMpradAye paNa samAveza thAya che.) (2) brAhmadharma, hiMdudharma ArSa-graMtha (grantha) puM. [sa.] RSie raceluM pustaka Aya-putra puM. [4] (nATakAmAM) patine mATe vaparAte zabda ArSa-cakSu che, strI. [ + va na.] bhUta-bhaviSya-vartamAna 2010_04
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ ArSa-jIvana 232 a-laMbamAna e traNe kALane jenArI divya dRSTi, A daSTi Alabela strI. [e. oNla vela] aMgrejI zAsanakALamAM ArSa-jIvana na. siM] aSinA prakAranuM tApamaya jIvana sarakArI cokiyAtA taraphathI badhuM salAmata che' e matalaba ArSajJAna na. [saM.] RSione sulabha divya jJAna karavAmAM Avato evo pokAra arSatA strI, 0 na. [saM.] ArSapaNuM alama strI. [ara.] dunicA, jagata. (2) (lA.) mANasaArSa-raSTi strI. [saM] daivI jJAna. (2) pavitra najara jAta, janasamUha, leka. (3) vastI ArSadraSTA vi. [saM., muM] devI jJAnavALuM Alama-gIra vi. [+ sA. pra.] duniyA upara vijaya meLavanAruM. ArSa-dharma . [sa.] prAcIna vaidika RSioe vikasA- (2) megala zahenazAha auraMgajhebano eka ilakAba. (saMjJA.) vile Atmadharma. (2) manu vagere RSioe pitApitAnA alama-nUra na. [+phA.] duniyAnuM teja. (2) atizaya prakAza smRtigraMthAMmAM jaNAvela AcAra-dharma Alama-5nAha vi. [+phA.] duniyAnuM rakSaNa karanAra. (2) ArSa-prayAga 5. [saM.] pANininA saMskRta vyAkaraNamAM puM. pAdazAha, zahenazAha bAMdhelA niyamothI judA prakAranuM prAcIna vaidika vyAkaraNIya AlamArI strI. [pAyuM. amarie,-ahamAro] kabATa, prayoga. (vyA.) (2) dIvAlamAM kareluM hATiyuM [le-maka, levaDa-devaDa arSa-prAkRta na. siM.1 kada vagere prAcIna Rkti ala-mela (Akya.meya) strI. [ja e "Ala'+melavuM'.] graMthAmAM prAkRta bhASAnI lAkSaNikatAvALAM vaparAyelAM Alaya na. [sa, puM, na.] raheThANa, nivAsasthAna, makAna, ghara rUpanuM svarUpa Alara juo "AlaDa. [lAgavo (rU.pra.) eTa zarU thavI] ArSa-vivAha puM. saM] kanyAne pitA 12 pAsethI mAtra eka Alariye bhamarabANa puM. dariyAnA peTALanuM pilANa (jemAM be gAya laIne potAnI kanyA paraNAvI Ape e prakAranAM eTa vakhate pANI aMdara ghusatuM hoya che.) lagna prakAra (manusmRti pramANe) [vagere) AlavAna na. eka jAtanuM sAduM kApaDa ArSa-zAstra na. [saM.] RSeioe kaheluM zAstra (upaniSado AlavAra muM. ki.] rAmAnuja saMpradAyanA sthApaka zrIrAmAArSa-saMskRta na. [saM.] ArthabhASA, vaidika sAhityanI bhASA nujAcAryanI pUrve thayela te te maLa AcArya (I.sa. pU. 6ThThI sadInA pANini pUrve "bhASA hatI, hajI alavAla puM. [sa, na] jhADanA thaDa AsapAsanuM pANI "saMskRta' kahevAtI nahotI. pANini pachI "saMskRta' saMjJA rahevAnuM khAmaNuM, kayAre bhASAne pramANamAM meDethI prAkRta'nI tulanAe maLI che.) AlavuM sakri. [de. prA. A rI-3 ApavuM, devuM (madhya Arsenika na. [a] semala nAmanuM jherI rasAyaNa (eka maLI gujarAtamAM pracalita kriyArUpa), alAvuM karmaNi, phi. alAvavuM tatva) (2.vi.) ., sa.phri. AhaMta vi. [saM.] jene matane lagatuM [tattvajJAna alAsa-vIsa vi. [ravA.] tarasathI pIDAtuM. (2) (Alasyaapahata-darzana na, [saM.] jaina tatvajJAna, anekAMtavAdanuM valaNya) samI. apachI, akaLAmaNa, vadhu paDatI becenI AhaMta-pravacana na. [saM.] mahAvIranI vANI, jena AgamagraMtho AlasAla vi. [grA, e "sAla" dvirbhAva.3jenuM sAla Ala' () strI. Teva [tevuM eka jhADa barAbara beThuM nathI tevuM, sAlapALiyuM Ala* na. jenAM chAla ane mULamAMthI raMga banAvAya che alAsya na. [4] ALasa, ALasupaNuM.(2)vastunI sthiratA, ala-olAda strI. [ara. A-avalA ] kacAM-baccAM, jaDatA, niSkriyatva, "inaziyA" (pa.ge.) thayAM-chokarAM, bAla-baccAM. (2) kaTuMba-vistAra, vaMzavela baccAM. (2) kuTuMba-vistAra, vaMzavelo AlaMkArika (Ala rika) vi. [saM.] alaMkAra saMbaMdhI, Alaka (-kaya) strI. phaTakaDI alaMkArayukta. (kAvya) (2) alaMkAra zAstranuM jJAna dharAvanAra, AlakuM, bhUla na, juo "naLakAla'. alaMkArazAstrI a-lakSita vi. [saM.] jhAMkhuM jovAmAM AveluM. (2) cihana alaMga (Ala) 5. [hiM.] loDInI mastI. [ upara uparathI jANavAmAM AveluM AvavuM (ke hevuM) (rU. pra.) beDInuM ThANamAM AvavuM] AlakhI-pAlakhI strI. [o pAlakhI'; enuM bevaDuM rU5] alaMga (-la) strI. [vA.3 khAI traNa ke vadhAre karAMothI ramAtI eka bALa-ramata AlaMba (-lamba) puM. [saM] laTakaNa, (2) pakaDavAnuM sAdhana. Alacu na. eka jAtanuM jhADa (3) Teke AdhAra. (4) eka lITI upara bIjI lITI kATaAla na. vaLatAM pANI, eTa [kehavAtuM eka jhADa khUNe paDatI hoya te. (5) (lA.) gati, zaraNa. (6) AdhAraala02 na. vahANa banAvavAnA kAmamAM lAgatuM ane na rUpa mANasa AlaNa na. [grA.] gheza, DakhuM. [(3) puruSanI guhya idriya AlaMbana (lekhana) na. [sa.] AdhAra, Teka. (2) Azraya. alita samI. [ara.] ojAra, hathiyAra. (2) deraDuM (vahANanuM) (3) jenA Azraye (nAyaka ane nAyikAnA Azraye maLa alatu-phAlatu vi. [jao phAlatune kirbhAva.] saMbaMdha vagaranuM. rasa utpanna thAya te aAzrayarUpa kAraNa, (kAvya.) (4) (bhA.) (2) najIvuM, paracUraNa, (3) game tevuM, acakkasa prakAranuM sahAya, madada [nAyaka-nAyikA. (kAvya.) AlapAke puM. [e. A5AkA] dakSiNa amerikAnuM eka alaMbana-vibhAva (-lakhana-) . [sa.] rasanA kAraNarUpa jAtanuM gheTuM. (2) rezama ane satara sAthe AlapAkAnuM AlaMbamAna (-lakha-) vi. [saM.] AlaMbatuM, laTakatuM. (2) Una meLavI karavAmAM AvatuM eka jAtanuM kApaDa Teko rAkhatuM, AdhAra rAkhatuM 2010_04
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ ArlamanuM AlakhavuM (-lAvuM) sa. kri. [saM. mA-v, tasama. bhU. - mAM kare racanA] AdhAra levA, TekA leve. (2) AzareA levA, AMkhanuM, pahoMcavuM, pakaDavuM. Ala khAvuM (lambAvuM) karmaNi, kri. ANaMbAvavuM (-lakhkhAvavuM) pre., sa. kri ANaMbAvavuM, AlekhAvuM (lammA-) jue AlekhavuM'mAM. A-lakhita (-lakhita) vi. [saM.] AdhAra lIdheA che tevuM. (2) Azrita. (3) pakaDI rAkheluM TikA, 'krama' -3 anI (lambinI) vi., srI. [saM.] uccAlanamAM mUkelA AlaMbI (-lambI) vi. [saM., puM.] AdhAra rAkhIne rahenAruM. (2) AzrayI. (3) TIMgAIne rahenAruM, laTakI rahenAruM anlabha (--lamsa) puM., -bhana na. [saM.] vadha, katala. (2) hisA [umadA, mahAna AlA vi. [ara. amlA] saiAthI uttama, sarvazreSTha. (2) AdyAta puM. [ara.], 6 puM. sAdhana-sAmagrI, ejAra. (2) vahANanA saDha dAraDAM vagere sAmAna. (vahANa.) AlAta(06)-khAtuM na. [ + jue 'khAnuM'.] vahANamAM doraDAM vagere rAkhavAnI koTaDI AlAta-cakra na. [saM. mAta = aDadhuM saLageluM IMdhaNuM, ene pheravavAmAM Ave e. da. khA.e mahAta parathI mAhAta = ardhA saLagatA IMdhaNAne lagatuM svIkArI] (lA.) vibhrama, vipacya-jJAna, bhramaNA, bhrama, iMdrajALa, hephyuzinezana' (da.khA.) AlAna na. [saM.] hAthIne khAMdhavAnA khaMbheA. (2) hAthIne khAMdhavAnuM DharaDuM. (3) hAthInuM baMdhana -lApa puM. [saM.] vAtacIta, saMbhASaNa. (2) rAganA mukhya svaranA vistAra karavAno ane e rAganA auAM zuddha svara meLavI rAganuM cAkhuM svarUpa batAvavAnI kriyA. (saMgIta.) AlApaka vi. [sa.] gAnAra [(saMgIta.) AlApacArI strI. [saM.] AlApa karI gAvAnI kriyA. AlApa-dAra vi. [+ phA. pratyaya.] rAgane AlApIne gAnAruM AlApadArI strI. [ + qA. pratyaya] rAgane AlApIne gAvAnI kriyA, AlApacArI AlApavuM sa. kri. [saM., nA.dhA.] AlApa karavA. AlApathI gAvuM, rAga kADhIne gAvuM. AlApAvuM karmaNi., kri. AlA pAvavuM che., sa.kri. thaDakAra vinA gAvAnI kriyA lApa-saraNI strI. [saM.] eka zvAse ekadhArI kaMThanA AlApa-saMlApa (-sallApa) puM. [saM.] vAtacIta, saMbhASaNa AlApAvavuM, AlApAvuM ja AlApavuM'mAM. AlApinI vi., strI, [saM.] eka zrutinuM nAma. (saMgIta.). (2) karuNA zrutine eka avAMtara bheda. (saMgIta.) (3) eka jAtanI vAMsaLI AlApI' vi. [saM., puM.] AlApa karanAra AlApI zrI. [saM. + gu. 'I' ta. pra.] gAMdhAra grAmanI eka maInA. (saMgIta.) AlArAma puM. [aM. eNlArma'-cetavaNI] dhyAna kheMcanAruM cAUMghamAMthI uThADavA nimitte rAkhavAmAM AveluM ghaDiyALamAMnuM yaMtra mAlA(-g)-lIluM vi. [saM. mAddeza - prA. zrama + jae 'lIluM'.] sukANuM-na-sukAyuM hoya tevuM, lIluMsU kuM _2010_04 Aleka zreSTha svAmI lA-hajarata puM. [jue 'AlA' + ara, 'hajharat'] sarva[kriyA.] (lA.) bahAnAM AlAM-bAlAM na., kha.va. [phA. 'ArI--khalI' hA-nA karavAnI Ali(-lA`) strI. [sa.] sakhI. (2) paMkti, hAra A-likhita vi. [saM.] AlekheluM, rekhAMkana kareluM, citrita, cItareluM [dharmazAstranA jJAtA Alima vi. [ara.] jJAnI, jJAtA. (2)puM. majahabI paMDita, AliyAM-khAliyAM na., a.va. [ravA.] muzkelI, saMkaDAmaNa aligana (-lina) na. [saM.] chAtI sarasuM cAMpavAnI kriyA, bheTaruM, bathamAM levuM e [nAyaba maMtrI AliMga-maMtrI (-li-mantrI) puM. [saM.] sahAyaka maMtrI, Ali'gaNuM (-livuM) sa. kri, rsa, mAri, tatsama. bhU. kR. mAM kartari racanA] AliMgana karavuM, bheTavuM, khathamAM levuM, ArligAvuM (AlivuM) karmaNi, kri. aliMgAvavuM (AliAvavuM) pre., sakri AliMgAvavuM, ali gAvuM (ArliGga-)jue AliMganuM' mAM, A-liMgita (-ligita) vi. [saM.] bheTavAmAM AveluM, ArligeluM, bathamAM lIdheluM ali'gI (-liGagI) vi. [seM., puM.] AliMgana karanAruM Ali gya (--liphanca) vi. [saM.] AliMgana karavA jevuM AlI jue 'Ali'. AlIOM zrI. hAMza, umeda AlI vi. [ara.] ucca, meADhuM, banya AlI(-LI)gAruM(-g) vi. aTakacALuM, taphAnI, mastIkheAra AlI-janAba vi. [jue 'AlI' janAma.'] meATI-UMcI padavIvALuM, meTA ThAThamAThavALuM. (ra) nAmadAra, hajara AlIjahAM, AlIAha vi. [ara. AlI-jAh] meTA darAvALuM, meTA ThAThamAThavALuM 233 AlI-pherA kri. vi. [jue A'sa. dvArA + 'merA' sA. vi., e.va. nA pratyayanA lepa. (sau.) ] A kere, A vAra, A vakhate AlI(-le)zAna vi. [ara. AlIzAna ] UMcA padanuM, me bhAvALuM, meDhuM. (2) jabaradasta, khUba meTuM. (3) bhanya, bhabhakAdAra, vizALa, gaMjAvara nAma.' AlI-hajarata vi. [jae 'AlA-hajarata'.] jue 'AlI[ (hiMdI prayAga) Alu` na. [saM.] kaMda. (2) aLavInA kaMda. (3) khaTaeNTUM Alu 4e 'Al '. aNukI strI. [jue Alu'.] ratALu -laMcana (blu-cana) na. [saM.] mAthuM DhADhI--mUchanA vALa kheMcI kADhavAnI kriyA. (jaina.) AchuM-lIluM jae AlA-lIluM.' AlU na. [phA.] eka prakAranA lIle| ke sUkA mevA, jaradALu Alke-phere kri. vi. ['AlU ka' + 'kere' + beune gu. 'e' sA. vi., pra. (sau.) ] A phere, A vakhate Aleka ke. pra. [saM. -zrva-prA. maruva brahmane uddezI] paramahaMsa saMcAsI vagerenA eveA udgAra, ahAleka. (2) AvAone bhIkha mAgatI veLAnA udgAra
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ Aleka-viranArI Aleka-giranArI ke. pra. [jjue 'giranArI'.] giranAra parvata uparanAM aMbAmAtAne uddezI thate khAvA-saMnyAsInA udgAra A-lekha puM. [saM.] patra. (2) dastAveja. (3) sanada, dAnapatra, paTTo. (4) mahAra, mudrA, 'sIla'. (5) nakaze., cArTa'. (6) Alekha-citra, 'grAph'. (7) citraNa A-lekhaka vi. [saM.] citra deAranAra, citrakAra. (2) Alekhana karanAra. DijhAinara' Alekha-citra na. [saM.] TapakAM athavA lITInI paddhatithI kAI paNa jAtanA saMbaMdha batAvavA DhArelI AkRti, 'grApha' A-lekhana na. [saM.] lakhANa. (2) citraNa. (3) rekhA-nirUpaNa, AuTalAina DroiMga' A-lekhanI zrI. [saM.] kalama, (3) pIchI [pepara' Alekha-patra puM. [saM, na.] rekhAcitra mATenA kAgaLa, 'grAzAlekhavuM sa. kri. [saM., nA. dhA., tatsama] lakhANa karavuM. (2) cItaravuM. (3) AkRti kADhavI, rekhAMkana karavuM. AlekhAvuM karmaNi, kri. AlekhAvavuM ke, sa. kri. AlekhAvavuM, AlekhavuM jue 'AlekhavuM' mAM, A-lekhita vi. saM. mA-Na nA. dhA. tuM bhU. kR.] Alikhita Alekhya vi. [saM.] Alekhana karavA jevuM, (2) na. citra. (3) lakhANa AleDI zrI, eka jAtanuM jhADa a-lepa puM., rUpana na. [sa.] cApaDavAnI kriyA, kharaDa karavAnI kriyA. (2) malama A-lepaka huM. [saM.] che ke gAra karanAra mANasa AlepaNuM sa, kri. [a,, nA. dhA., tatsama] ce|paDavuM. (2) lIMpavuM. AlepAvuM karmaNi, kri, AlekhAvavuM pre, sa. kri AlepAvavuM, AlepAyuM jue 'AkSepavuM' mAM. Ale-khAle zrI. [ravA.] nakAmI vAta. (2) AhiyAM karavApaNuM. (3) kacarA. (4) khAvAnA padArtha AlezAna jue 'AlIzAna'. A-leAka huM. [sa.] jovuM e. (2) dekhAva. (3) dRSTimaryAdA, (4) teja, prakAza AlAka-citra na. [saM.] chabI, tasavIra A-lepTana na. [saM.] jovuM e AlA-kherA puM. [arthahIna zabda + ju'kherA'.] kAmamAM na Ave tevI dhAtunI bhAMgela tUTela vastu, bhaMgAra A-leca puM. [saM.] jevuM e, darzana. (ra) vicAra, ciMtana, manana. (3) aleAcanA, samIkSA, avaleAkana A-lecaka vi. [saM.] AleAcanA karanAruM, samIkSaka, avaleAkana karanAra -lecana na., nA srI. [saM.] samIkSaNa, samIkSA, avaleAkana. [-na karavuM, -nA karavI (rU. pra.) samIkSA karavI, guDhDhAnA vicAra karavA. -nA levI(rU.pra.) sAdhu ke gArajI samakSa pApa kabUlI prAyazcitta levuM, AleyaNA levI. (jaina.) AlAcavuM sa. kri. [rsa, bA-jor, tatsama] manana karavuM, vicAravuM. (2) samIkSA karavI, avaleAkana karavuM. AlAcAluM karmaNi., kri. Ale cAvavuM che., sa. kri. Ale cAvavuM, AlAcAluM jae AlecavuM'mAM. _2010_04 234 Avakha A-leAcita vi. [saM.] manana kareluM, vicAreluM. (2) jenA guNadoSanI samIkSA karavAmAM AvI che tevuM Aleccha vi. [saM.] manana karavA - vicAravA lAyaka. (2) samIkSA karavA jevuM [UhApeAha A-leADhana na- [saM.] halAvavAnI kriyA. (2) (lA.) carcA, AlevuM sa. kri. [saM. moGa, tatsama] halAvavuM. AlekhAvuM karmaNi., kri. AleADhAvavuM ke., sa. kri. aleDAvavuM, AleADhavuM jue 'AleADavuM'mAM. A-lehita vi. [saM.] halAveluM AlA-pAle puM. [+jue 'pAle', ene dvirbhAva] game te jAtanAM pAMdaDAM. (2) bhAjIpAlA AleAyaNa na., -Nu strI. [saM. mA-jocana, nA > prA. mo-thA, -LA tatsama] pApanI kabulAta karI sAdhu ke gArajI pAse prAyazcitta levAnI kriyA, AlecanA. (jena.) A-lAla puM. [saM.] kaMpa, dhrujArI. (2) gabharAmaNa. (3) vi. kaMpatuM, dhRjatuM. (4) kSubdha, khaLabhaLeluM AlekSita vi. [saM.] kaMpeluM, krU UTheluM. (2) thADuM caMcaLa. (3) kSubdha, khaLabhaLI UTheluM [viruddhanuM, kSAravALuM AlkalAina vi. [aM.] khaTAzathI UlaTA guNavALuM, eNsiDathI ahakalI puM. [aM.] akalI, khaTAzane nirguNa karanArA kSAra, eNsiDathI UlaTI asara dharAvanAre padArtha AkAhAla puM. [ara. 'al kAhala' I. sa. 18mI sadImAM aMgrejImAM dArUnA aOM' e artha vikasyA. aM.] dAnA arka, madyArka, madyasAra [(lA.) prAraMbha A puM. [aM.] grIka mULAkSarane pahele varNa (A) (2) AlphA-kiraNa na. [+ saM.] prakAzanuM eka kiraNa (pa.vi.) Ava (-vya) zrI. jae 'AvavuM'.] AvavAnI kriyA, AvavuM e, Agamana. (2) AyAta, Avare. (3) Avaka, kamANI. (4) (lA.) puSkaLatA, chata Avaka zrI. [jue 'AvavuM' dvArA] AvavuM e. (2) AyAta. (3) kamANI, utpanna Avaka-kharca puM., na. [ + jue 'kharca',] pedAza ane vyaya Avaka-ciThThI(-ThThI) strI. [+ jue 'ciTThI(-ThThI.')] AvanArA mAlanI noMdha, bharatiyuM. (2) mAlanI rasIda, paheAMca, pAvatI. (3) vahANanA sAmAnanI levaDadevaDanA dastAveja [kharca Avaka-jAvaka strI, [+jue 'jAvaka'.] Ava-jA (2) UpajaAvakaverA puM.[+ju vera'.] Ayapata-verA, 'inkama-TaeNkasa' AvakAra puM. [+ saM.] Ave' evA udgAra jemAM che tevuM saMmAna, AdaramAna AvakAra-dAyaka vi. [+ saM.], AvakAra-dAyI vi. [+ saM., puM.] AvakAra ApanAruM, saMmAna karanAruM (ra) AvakArAha, AvakAra-pAtra, AvakAra-lAyaka AvakAravuM sa. kri. [jue AvakAra', "nA.dhA.] AvakAra ApavA. AvakArAvuM karmaNi, kri. AvakArAvavuM che.,sa.kri. AvakArAvavuM, AvakArAyuM jue 'AvakAravuM' mAM, A-vakSa vi. saM mA-vakSas] chAtI sudhInuM, 'basTa-sAijha' AvakhuM na. [saM. Ayu> prA. mAnavama] AyakhuM, AvaradA, jIvatara, AyuSa
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ AvacI-AvacI AvacI-khAvacI strI. [jue 'bAvacI'nA Dhilmava.] takamariyAMnA DheDa, bAvacI AvA, (5), jAva (Anya-jAnya) zrI. ['AvazuM'+ jAvuM'] AvavuM-javuM e, avara-javara Avaje (-jyuM) kai.pra. [jue 'AvavuM'+apa. phphLa (Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ A-vartana -vartana na. [saM.] pAchA karavuM e. (2) vAraMvAra AvavuM e, 'krikvansI', (3) enuM e vAraMvAra vAMcavuM-vicAravuM e Avartana-kAla(-La) puM. [sa.] pharI pharIne AvatA samaya, 236 _2010_04 AviSkartA utArA, mukAma. (3) maTha. (4) agniheAtranI zALA, (5) chAtrAvAsa. (6) gAmaDuM Avasabhya puM. [saM.] agnihotranA agni AvaLa (-bya) [saM. AvuNya na.] srI. pILAM phUlanA eka eka vagaDAu che. [. nuM phUla (3.pra.)dekhAvamAM ja rUpALuM. (2) varaNAgiyuM] pIriyaDa' AvartanI strI. [saM.] kaDachI. (ra) camaceta A-vartanIya vi. [saM.] pharI pharIne lAvavA jevuM, (2) krI pharIne pATha karavA jevuM A-vartamAna vi. [saM.] pharI pharIne AvatuM. (2) ghUmarA letuM AvartavuM . kri. [saM. mAtRtvata tatsama] pAchA pharavuM. AvartAvuM bhAve., kri. AvatAMvavuM pre., sa. kri AvartAvavuM, AvartAvuM jue 'AvartavuM'mAM. Avarta-zreNI strI. [saM.] pahelAM e pada ApyAM hoya ane e uparathI trIjuM pada kADhavAnA niyama ApyA hoya tathA e niyama bIjA ane trIjA padane lagADavAthI ceAthuM pada nIkaLatuM hAya-trIjA ane ceAthA padane lagADavAthI pAMcamuM pada nIkaLatuM hAyaane AgaLa ane AMgaLa padA nIkaLyA kare evI zreNI eTale ke saMkhyAnI hAra. (ga.) AvatAMka (-vartAg) puM. [+ saM. ma] punarAvatI aMka. (ga.) A-vartita vi. [saM.] pAchuM vALeluM. (2) ghumAveluM, pheraveluM, (3) vamaLavALuM kareluM. (4) pharI pharI abhyAsa kareluM A-vatinI vi., strI. [saM.] ghUmarI. (2) bAvIsa zrutiemAMnI paMdaramI zruti. (saMgIta.) (3) maraDAziMgI A-vartI vi. sa., puM.] Avartaka AvatAM na., kha.va. phAMkAM, havAtiyAM. (ra) taraphaDiyAM. (3) dAsanA sAmAna [paraMparA, zreNI Ali(-lI, -La, -LI) strI. [saM.] paMkti, hAra, ALa. AvalikA zrI. [saM.] mAli. (2) eka zvAseAvAsane nAnAmAM nAnA bhAga A-valita vi. [saM.] sahejasAja vaLeluM AvalI(-LI) jue 'Avali,-Li,-LI.' AvavuM a. kri. seM, mA-thA > prA. mAva] AvethI vaLatI gati karavI. (ra) janmavuM. (4) prApta thayuM. pamADyuM. (4) rogayukta thavuM; dA. AMkha AvavI. (5) (saMbaMdhaka bhU, kR. sAthe sahAyaka kriyApada-pUrNatAnA arthamAM) karI Ave. (6) (viSyartha kRdaMtanA sA. vi. nA arthanA mAM' vALA rUpa sAthe karmaNi artha mAtra) karavAmAM Ave che.[AvI caDha)vuMA-viddha (rU. pra.) acAnaka AvavuM. AjI cUkavuM (rU. pra.) mRtyunuM najIka AvavuM. AvI javuM (2. pra.) thoDI vAra mATe AvavuM. (ra) reganuM AvavuM. (AMkha AvavI, jIbha AvavI). AvI paDavuM (rU. pra.) acAnaka duHkha ke evuM kaSTa AvI paDavuM. AvI paheAMcavuM (-pA:cavuM) (rU. pra.) ekAeka AvI maLavuM. AvI banavuM (. pra.) aMta Avave. AvI bharAvuM (maiM pra.) meAta pAse AvavuM. AvI maLavuM (rU...) anAyAse ke acAnaka AvavuM. AvI raheluM (-ra:vuM) (rU.pra.) paheAMcI AvavuM. (2) thAkI javuM.] avAyuM bhAve, kri. Avazyaka vi. [saM.] agatyanuM, jarUrI Avazyaka-tA strI [...] agastya, jarUra, khapa. (2) pratyeAjana Avasatha puM., na. [saM., puM.] raheThANa, nivAsasthAna. (2) AvaLa-kAThI (Avabya-) strI. [ + jue 'kAThI'.] (lA.) davAnA kAmamAM AvatuM eka jAtanA velAnuM sU kuM DALakhuM AvaLa-geAvaLa (Avanya-gevanya) zrI [saM. mAnA--nopAja paM.] khALabaccAM, kuTuMbakabIleA, parivAra AvaLiyA `yuM. [jue 'AvaLa' + gu. yuM' ta.pra.] AvaLathI meTuM ane khAvaLathI nAnuM evuM eka jhADa AvaLiyA puM. eriyA, icchA, abhilASA, maneratha Ava'ga (-1) puM. vahANanA ane emAM bharelA mAlane vImeA. (vahANa,) AvaMtya (Avanya) vi. [saM.] avaMti-ujjanane lagatuM. (2) avaMtinuM (mALavAnuM) rahIza. (3) puM. mALavAnA deza. (saMjJA.) (2) e nAmanA eka apabhraMza-bhASA prakAra. (saM.) AvAgamana na. [jue 'AvavuM' + saM. -Anana] AvI paheAMcavuM. (ra) jama, avatAra, avataraNa AvArakuM kri. vi. trie, 'A' (sarve.) + vAra' + gu. kuM' ta. pra.] A vakhata pUratuM [ (2) gabharAyeluM, AvatuM AvAnuM vi. [aa. AvAraE] laTakanAruM, dhaMdhA vinAnuM, rajhaLu, AvAla puM. [jue, 'AvavuM' dvArA.] navANamAM pANI AvavAnI saravANI, AvaNA [ (3) eraDA, khaMDa A-vAsa puM. [rsa,] raheThANa, nivAsasthAna. (2) ghara, makAna. A-haka vi. [saM.] lAvanAra, nimaMtraNa ApanAra, nimaMtraka, 'kavItara' [AmaMtraNa ApavuM e, invokezana' -vAhana na. [saM.] pUjana vakhate deva vagerene hAjara thavA A-vAhana-patra huM. [saM., na.] javAkha devA hAjara thavAnuM lakhANa, samansa' [ApavA mATenuM stavana AvAhana-teAtra na. [saM.] deva vagerene pujA mATe AmaMtraNa AvAhaluM sa. kri. [saM., tatsama] devAdine AmaMtraNa ApavuM. AvAhAvuM,, sa. kri. AvAhAvavuM che., sa. kri AvAhAvavuM, AvAhAvuM jae AvAhanuM'mAM. vi. [saM.] vIMdhAyeluM Avidyaka vi.avidyAne lagatuM, mAyAnI sAthe saMbaMdha rAkhanAruM. (2) ajJAnathI thayeluM [avatAra, janma avirbhAva puM. [saM. vik + mAva, saMdhithI] prakaTIkaraNa. (2) AvirbhAvaka vi. [saM. [+ saM.] AvirbhAva karanAruM avirbhUta vi. saM. mAvit + mUrta, saMdhithI] AvirbhAva pAmeluM, pragaTeluM avibhUti strI. [saM. AvibhUtti, saMdhithI] AvirbhAva avila vi. [x.] kAdavavALuM, (ra) malina, meluM, gaMduM AviSkaraNa na. [saM. mAvit + La, saMdhithI] prakaTIkaraNa (2) jAherAta AviSkartA vi. saM. AviskI, saMdhithI] AviSkAra karanAra, khulluM pADanAra, pragaTa karanAra, (2) jAhera karanAra
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ AviSkAra AviSkAra puM. [saM. mAvit+vArI, sAMdhathI] AviSkaraNa, (2) sAkSAtkAra AviSkAraka vi. [saM.] AviSkAra karanAra AviSkRta vi. [saM. vismRta, saMdhithI] prakaTa karavAmAM AveluM. (ra) navuM zeAdhI kADheluM AviSkRti zrI, saM. vi+vRtti, saMdhithI], aviSkriyA zrI. saM. mAvit+LiyA, saMdhithI] AviSkAra A-viSTa vi. [saM] dAkhala thayeluM, peTheluM. (2) lIna banI gayeluM, gUMthAyeluM, gherAyeluM. (3) vaLageluM. bharAyeluM. (4) uzkerAyeluM, AverA AvyA hoya tevuM AvuM (AvuM) [saM. ma > apa. vaiM-nA sAdazye A'tuM vizeSaNAtmaka rUpa] A prakAranuM, A jAtanuM, AnA jevuM, A pramANenuM, A namUnAnuM AvuM.ka (AvuMka) vi [ + svAthaeN.gu. 'ka' ta.pra.] kAMIka AvuM AvuM-pAvuM (AvuM-pAvuM) na. [jue, AvuM', -DhirbhAva.] kanyAnA sATA tarIke vara pAsethI levAtuM dhana, zuSka, deja Adyuta vi. [saM.] gherAyeluM, ghereluM. (ra) DhaMkAyeluM, chupAyeluM, gaDha (ra) pAchu kareluM, karavAmAM AveluM. vAra thatuM prakAzana A-vRti srI. [saM.] jue 'AvaraNa.' -vrutta vi. [saM.] vIMTaLAyeluM, vIMTeluM. pAchuM AveluM. (3) vAraMvAra thayeluM ke cakrAkAre thayeluM AvRtti strI. [rsa.] jue 'Avartana'. (2) pustakanuM bIjI AvRtti-darzaka vi. [saM.] Avartana batAvanAruM, 'krikvanTeTiva' AvRtti-vAcaka vi. [saM] Avartana batAvanAra (paheluM-bIjuMtrIjuM vagere saMkhyAvRttivAcaka vizeSaNeA) (nyA.) AvRtti-vAra kri. vi. [ + jue 'vAr'eka pachI eka AvavuM] pratyeka AvRttie-saMskaraNe-prakAzane AvRtti-saMkhyA (sahkhyA) sI. [saM.] amuka vakhatanA ekamamAM niyamita rIte thatA banAveAnI saMkhyA, 'kvinsI' Avega puM. [saM.] prabaLa vega, bhAre, jhaDapa. (2) Ubhare, jussA, irmezana' (ha. va.). (3) utAvaLa jhaDapathI Avega-pUrvaka vi. [saM.] AvegathI, AvegamAM, jozathI, AvegI vi. [saM., puM. AvegavALuM, jhaDapI rakhAta strI Avetu vi. e 'AvavuM' dvArA.] AgaMtuka. (2) strI, Avedaka vi. [saM.] khabara ApanAra. (2) araja karanAra, vinaMti karanAra. (3) dAvA mAMDanAra, vAdI A-vedana na. [saM.] jANa karavAnI kriyA, khabara ApavAnI kriyA. (2) arajI, vinaMti. (3) dAvA, phariyAda Avedanapatra huM. [saM., na.] vinaMti-patra, arajI lakhelA kAgaLa. (2) kaeNriyAda arajI [jevuM, A-vaMdya AvedanIya vi. [saM.] vinaMti karavA jevuM, jANa karAvavA A-vedita vi. [saM.] jANa karavAmAM AveluM AvedI vi. [saM., puM] jue, Avedaka'. A-vedha vi. [saM.] jue, A-venIya'. Aveza puM. [saM.] dAkhala thavApaNuM. (ra) kAI paNa vicAra ke jussAmAM cittanuM rAkANa. (3) jussA, UbharA. (4) bhUtapretaneA vaLagADa. (pa) (lA.) krodha, gussA _2010_04 AzaMkI Avezamaya vi. [saM], AvezI vi. [saM., puM.] AvezathI bhareluM, inspekzanDa' [vaMDI. (3) vADa (kAMTAnI) A-vezana na. [saM.] vIMTI vaLanArI vastu, galeph. (ra) dIvAla, A-veSTita vi. [saM.] lapeTI levAmAM AveluM, pharatA vIMTA levAmAM AvyA che tevuM [(ra) vi. premavaza, meAhita Azaka huM. [cara, Azika ] premI, Asakta, anurAgI, Aza-mAna,, . 1. [ara. Azika-va-maNUka ] anurAgI puruSa ane strI, prItama ane priyA, premI yugala Aza(-sa) srI. [saM. mAriAd- >arthA, tadbhava AzikSa dvArA] (lA.) devanI AratI upara hAtha pheravI AMkha mAthA upara lagAvI levAmAM AvatA AzIrvAda. (ra) yajJakuMDanI bhasma laI kapALamAM lagAvavI e. (3) devanA nAvaNamAMthI laI mAthe chAMTavuM e 230 AzakI zrI. [ara. AzikI] prema, Asakti, prIti, pyAra AzaTaluM sa. kri. jue 'ATaluM', AzAvuM karmaNi, kri. AzaTAvavuM pre., sa. kri AzaTAvavuM, AzApuM jue 'AzaTaluM'mAM. - samAsanA AzanA puM. [phA.] mitra, bhAIbaMdha, dosta, cAra. (ra) . priyA, mAzUka prima AzanAI srI. [phA.] mitratA, bhAI baMdhI, deAstI. (2) prIti, AzanAva puM. [jue 'AzanA'.] mitra, bhAIbaMdha, dAsta Azaya huM. [x.] irAdA, uddeza, matalaba. (2) artha, bhAvArtha, (3) hetu, kAraNa, (4) na. [saM., puM. uttarapAdamAM 'jalArAya' vagere] sthAna, ThekANuM. (5) khADo Aza(-sa)ravuM sa. kri. [jue 'AzarA nA. dhA.] Azrita thaI rahevuM. ( bhU. rR. mAM kartari racanA). Aza(-sa)raNuM karmaNui., kri. Aza(-sa)rAvavuM che., sa. kri. Aza(-sa)rAgata vi.[jue Azaro' + saM. mAta],--tiyuM vi. [gu. yu' ta.pra.], -tI vi. [ + gu. 'I' ta, pra,] Azraye AvI raheluM, zaraNAgata Aza(-sa)rAvavuM, Aza(-sa)rAvuM A 'Aza(-sa)ravuM'mAM. Aza(-sa)re kri. vi, jie Azare '+gu. e' sA. vi., pra.] aMdAje, lagabhaga Aza<-sa)rA.puM. [saM. mA-zradya-> prA. mastarama] Azraya, rakSaNa mATe AvI rahevAnI paristhiAMta. (ra) TekA, madada, etha. (3) (lA.) nibhAva, nirvAha, gujAre, bharaNapASaNa. (4) raheThANa, vAsa Aza(-sa) puM. aMdAja, aDasaTTo, zumAra, aTakaLa -rA paDatuM (rU. pra.) aTakaLe, aMdAje] AzaMkavuM (-za OM vuM).sa. kri. saM. mArA, tatsama] zaMkA karavI, saMdeha karavA, (ra) a. ki. zaMkA thavI, saMdeha thavA. AzaMkAvuM (A-za OM vuM) karmaNi, kri. AzaMkAvavuM (AzaIAvavuM) pre., sa. kri. A-zaMkA (-Yi) strI. [saM.] zaMkA, saMdeha, vahema, saMzaya, zake. (2) kAMIka kharAba thavAnA bhaya azaMkAvavuM, AzaMkAvuM (-zY) jue 'AzaMkavuM'mAM. AzaMkita (-zakita) vi. [saM.] AzaMkAvALuM, zaka paDatuM AtaMkI (zakkI) vi. saM., puM.] zaMkA karanAruM, saMdeha
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ AzaMsA karanAruM. [umeda AzAdArI. (2) (lA.) AzvAsana, dilAse A-zaMsA (AhiMsA) zrI, [saM.] AzA, AkAMkSA, icchA, AzAbaMdhI (-badhI) vi., zrI. seM, ArA-vanya+gu. I' AzaMsI (AzasI) vi. [saM., puM.] AzaMsA rAkhanAruM ta.pra.] AzAvALI. (ra) garbhiNI [bhareluM, umedavALuM AzA` zrI. [saM.] dhAraNA, icchA, AkAMkSA. (2) lAlasA, AzAbharyuM' vi. [+ gu. 'bharavuM +gu, puM' bhU. kR.] AzAthI spRhA, tRSNA. (3) dizA. [ApavI, devI (3. pra.) AzA-bhaMga (-ba) puM. [saM.] AzA niSphaLa thavAnI ghaTanA. sAmAnI icchAne pASaNa ApavuM. (ra) lalacAvavuM. . karavI (ra) vi. AzA tUTI paDI che tevuM, niSphaLa, bhagnAza (3.pra.) sAmA taraphathI kAMIka maLaze ema mAnavuM. . paDhavI AzA(sA)varI zrI. [jue AzA(-sA). dvArA.] e (rU. pra.) vizvAsa baMdhAve, saMbhava lAgavA. . gAMdhI, nAmanI savAranI eka rAgiNI, AsA. (saMgIta.) 0rAkhavI, 0 sevavI (rU.pra.)AzA kuLavAnI umeda rAkhavI] azA-vaMta (-vanta) vi. [saM. mArA-cait ] jue 'AzAvAna.' AzA (sA) zrI. savAranA bhAge gavAtI eka rAgiNI, AzA-vAda puM. [saM.] dareka vastunuM pariNAma zubha ja Avaze AzAvarI. (saMgIta.) evI bhAvanA, pTimijhama' (ba. ka. ThA.) AzA(-sA)esa(-) jae 'AsAeza'. AzAvAdI vi. saM., puM.] AzAvAdamAM mAnanAruM oNpTiAza(-sA)-go, puM,, baDI strI. [jue AzA (-sA)?' misTa' (9. khA., ba. ka. ThA.) +saM] jemAM gauDInI chAyA che tevA eka rAga. (saMgIta.) AzAvAna vi. saM. mAravAnuM puM.] AzAvALuM AzAjanaka vi. [saM.] AzA-vizvAsa upajAve tevuM azAspada vi. saM. mArA+kbApa, na.] bhAvinI AzA Aza(-sA)-jogiyA puM. [jue AzA-sA)' + 'jogiyA' pUrI karAve tevuM [rUpI phaNagA (rAga vizeSa).] AzAvarInA eka prakAra. (saMgIta.) AzAMkura (AzAha kukara) puM. [seM. AzA + mash] umedaAza(-sA)-mAMDa puM. [jue 'AzAnee (sA)' + mAMDa'azi(si)kA strI. [saM. mAziznuM arvA tadbhava 1 > la thayA pachI] AzIrvAdarUpa prasAdI. (2) devadevInI AratI upara hAtha karI AMkhe aDADavuM e. (3) yajJakuMDamAMthI bhasma laI kapALamAM ceADavI e. (4) devanA nAvaNamAMthI pANI laI mAthe caDAvavuM e. (cAre mATe jue! AzakA'.) AziSa, sa &. [saM. nazis (-v )] sAmAnA kalyANanI bhAvanA, zubha kAmanA, AzIrvAda, zubhecchA AziMgA yuM. pajavANI, cheDa, aDapaluM AzIrvAMcana na. [saM. mAriAvacana, saMdhithI] AzIrvAda, 'icchA phaLIbhUta thAo' evI duAnuM veNa AzIrvAcaka vi. [saM. zil + vALa, saMdhithI]AzIrvAdanI bhAvanA batAvanAruM (rAga vizeSa) ] AzAvarIne eka bIjo prakAra. (saMgIta.) AzAtana ta., -nA srI. apamAna, tiraskAra, avagaNanA. (jaina.) (ra) sAmAne thatuM duHkha ke pIDA. (jaina.) AzA-taMtu (-tatu) puM. [saM.] kAMI maLavAnI ke khatavAnI ke AvavAnI gheADIka khAtarI [tenAthI kyAMya vadhAre AzAtIta vi. [saM. mA + atIta] AzA rAkhI hoya AzA-tRSNA strI. [saM.] lAlasA, tIvra icchA AzAdazamI zrI. [saM.] ASADha sudi dazama (e divase devI-pUjana karavAmAM Ave che.) AzA-darI zrI. saM. mArA+jue jArI'.] AzA-taMtu AzAnvita vi. saM. mArA + anvita] AzAvaMta AzApallI srI. [saMskRtIkaraNa + saM. drau>prA. patnI tatsama saM. mAM paNa svIkArya] amadAvAda najIkanI I. sa. nI 11mI sadIthI 15mI sadI sudhI TakelI eka nagarI, AsAvaLa. (saMjJA.) AzIrvAda puM. [saM. Azir+vAva, saMdhithI] AzIrvacana, 'maMgaLa thajo' evuM kathana. (ra) kalyANakArI bhAvanA. (3) kRpA, prasAda, anugraha AzA-pAza puM. [saM.] AzA-tRSNAnuM baMdhana AzA-pUraka vi. [.] AzA pUrNa karanAruM azA-pUrNu. na. [saM.] AzAnI saphaLatA AzA-pUraNaOM vi. [saM.] AzAnI pUrti karanAruM AzApUrA zrI. [saM.],--rI srI. [+ gu. I` ' svArthe ta. pra.] AzIviSa puM. saM.] (kAtila jheravALA) sarpa, nAga AzIM(-mIM)ga strI., na. ghAnA cAMdA upara mAkhIe mUkela IMDAM (jene laI ghAmAM jIvAta paDe che.) [ (zipa.) Azu-karma na. [saM.] tarata patAvavAnuM heAya tevuM zilpakaryuM, ANu-kavi vi. [saM.] tarata ja kavitA karavAnI zakti dharAvanArA kavi, zIghra-kavi [cAlAka, capaLa AjI-kArI vi. [saM., puM.] kAma jhaDapathI patAvanAruM. (ra) Azu-pI vi. [saM., puM.] ekadama gusse thanAruM khijALa, cIDiyuM [tevuM, 'narvasa' (vi. ma.) Aza-kSeAbha vi. saM. hRdayanI kSubdhatA ghaDI ghaDImAM anubhave Azu-teSa vi. [saM.] jhaDapathI prasanna thanAruM. (2) puM, bhagavAna zivajI. (saijJA.) kacchamAM lakhapata tAlukAmAM 'mAtAnA maDha' nAmaka sthAnanA mAtAnA maMdiranI adhiSThAtrI durgAdevI (jADejA rAjapUtenI kuLadevI). (saMjJA). (2) ghUmalI pAse kharaDA DuMgara uparanA devIsthAnanI adhiSThAtrI devI. (saMjJA.) AzA-pUrA puM. [+ saM. vRtta~>prA. vRdgha-] kacchamAM mAtAnA maDhanA AzApurA devInA sthAnaka najIkanI jamInanI dhUpa tarIke vaparAtI mATI AzA-pUrti strI, saM.] AzAnI saphaLatA AzA-prada vi. saM.] AzA saphaLa karanAruM AzA-aMdha (-anya) puM. [saM] AzAnuM baMdhana, AzA-taMtu, _2010_04 238 Azoca A-zeSaNu na. [saM.] ceAgamathI cUsI levuM e. (2) leAkA pAsethI julama vagerethI daMDa vasUla karavAnI kriyA, zASaNa Azoca na. saM.] azucipaNuM, apavitra sthiti. (2) saMtAna janame te vakhate pALavAmAM AvatuM vRddhisUtaka, (3) maraNa
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ Azcarya thatAM pALavAmAM AvatuM maraNa-sUtaka, maraNuAzauca Azcarya na. [saM.] acaraja, acaMbA, navAI, vismaya, tAjI. (ra) acaraja pamADe tevA anAva, camatkAra. (3) vicitra- navAI upajAve tevA dekhAva AzcaryakAraka vi. [saM.], Azcarya-kArI vi. [sa, puM.] navAI upajAvanAruM Azcarya-cakita vi. [saM.] khUba navAI pAmeluM, vismita thayeluM Azcarya-janaka vi. [sa.] jue AzcaryakAraka.' Azcaryavat kri. vi. [saM.] navAI pamADe e rIte Azma, na vi. [saM.] paththaranuM baneluM amarika vi. [saM.] patharInA dardavALuM azmika vi. [saM.] paththaranuM baneluM. (2) paththara uThAvanAruM AA-zrama huM. [saM., puM., na.] visAmeA levAnI jagyA. (ra) RSimunionuM vanamAMnuM nivAsasthAna, parNakuTIonA samUha, (3) dhArmika paripATInA zikSaNanI vyavasthAnuM sthAna. (4) (4) nirAdhArAne athavA pachAta varganA khALakAne pAlana ane zikSaNanI vyavasthAnuM sthAna, (5) vaidika paripATInA dharma pramANe jIvananA brahmacArI gRhastha vAnaprastha ane sanyAsI evA cAra tamamrAnA pratyeka (jevA ke brahmacarcAzrama, gRhasthAzrama, vAnaprasthAzrama ane saMnyAsAzrama) Azrama-karma na. [saM.] AzramavAsIete karavAnI kriyA, Azramadharma 23: Azrama-dharma puM. [saM.] AzramavAsIone karavAnI kriyA, Azrama-karma. (ra) vaidika paripATInA cAra Azrame pramANe bajAvavAnI pharajo AzramadhamI vi. [saM., puM.] Azramadharmene anusarI vartanAruM Azrama-bhraSTa vi. [saM.] Azrama-dharmamAMthI calita thayeluM, dharmanA niyamenuM ullaMghana karI cUkeluM Azrama-vAsa puM. [saM.]AzramamAM jaI raheluM e. (ra) tapAvana AzramavAsI vi. [saM., puM.]AzramavAsa karanAruM, AzramamAM rahenAruM. Azrama-byavasthA strI. [saM.] AzramanA saMcAlananI dekharekha. (2) vaidika dharmanA cAra AzrameAnI gAThavaNa Azrama-zAlA(-LA) srI. [saM.] AzramanA prakAranI nizALa, 'resiDenziyala skUla' Azrama-saMsthA (-saMsthA) strI. [saM.] Azrama-caivasthAvALuM sthAna, (2) vaidika paraiipATInA cAre AzrameAnI paripATI Azrama-stha, -sthita vi. [saM.] AzramamAM raheluM AzramAMtara(AzramAtara) na. [+saM-antar] cAra AzramAMmAMnA ekamAMthI bIjA AzramAM javuM e A-zraya puM. [saM.] Azare, AdhAra. (2) zaraNa. (3) visAmAnI jagyA. (4) bacAvanuM sthAna. (5) (lA.) vizvAsa, bharese [sthAna Azraya-kendra (-kendra) na. [saM.] AzarA ApanAruM keMdravartI AzrayadAtA vi. [saM., puM.] Azaro ApanAruM azraya-bhUta vi. [saM.] AzarArUpa thayeluM Azraya-sthAna na. [saM.] Azare levAnuM ThekANuM madada meLavavAnuM ThekANuM _2010_04 Asata Azraya-hIna vi. [a.] AzarA vinAnuM. (ra) AzrayasthAna vinAnuM [Azare| ApanAre saMbaMdha AzrayAzrayi-bhAva huM. [saM. + mAzrafo-mAva] Azraya ane AzrayA vi. saM. + | puM.] AzrayanI icchAvALuM A-zrita vi. [saM.] Azare AvI raheluM. (2) nAkara, sevaka, dAsa. (3) najIkanuM, pAsenuM, eDajesanTa (ga.) azliSTa vi. [saM.] lagAlaga thaIne raheluM. (2) .bheTIne raheluM, bheTeluM, AliMgAyeluM A-leSa puM. [saM.] AliMgana AzleSA(-khA) strI. [saM.] AkAzIya sattAvIsa nakSatronuM azvinIthI navamuM nakSatra. (saMjJA.) (ye|.) A leSA- paMcaka (5caka) na. [saM.] AzleSA-madhA-pUrvaphAlgunI-uttarAphAgunI-hasta e pAMca nakSatronA samUha. (jA.) Azcayuja puM. [saM. mayu[] hiMdu kArtikI varSanA chelle bArame mAsa, Azvina, Ase mAsa Adyatrita, A-zvasta vi. [saM.] jene dilAse| ApavAmAM AnyA che tevuM, dilAseA pAmeluM [sAMtvana A-zvAsa puM. [saM.] chuTakArAnA dama kheMcavA e. (ra) dilAse, AzvAsa-kathA strI. [saM.] AkhyAyikAnuM e nAmanuM pratyeka kathAnaka ke prakaraNa AAsaka vi. [a.] AzvAsana ApanAruM A-zvAsana na. [saM.] dilAse, sAMtvana AzvAsana-patra huM. [saM., na.] dilAsAne patra -zvAsanA zrI. [saM., mA-zvAsana, na.] jue 'AzvAsana.' Azvina puM, siM. hiMdu kArttiI varSanA chelle bArame mahinA, AsA mAsa. (saMjJA.) aSADha suM. [saM.] hiMdu kArtikI varSanA navamA mahinA. (saMjJA.) ASADhA zrI. [saM.] 27 nakSatromAMnAM 20-21mAM pUrvASADhA ane uttarASADhA e bemAMnuM pratyeka nakSatra. (saMjJA.) (yeA.) ASADhI. vi. [saM., puM.] ASADha mahinAne lagatuM ASADhIOM zrI. [+ gu. 'I' ta. pra.] aSADha mahinAnI pUnama, (2) ASADha mahinAnI vIjaLI ASADhIya vi. [saM.], ASADhIluM vi. [+ gu. 'IluM" ta.pra.] ASADha mahinAne lagatuM Asakta vi. [saM.] sArI rIte ceAMTeluM, laganIvALuM A-sakti strI. [saM.]*laganI. (2) lAlasA, tRSNA, tIvra icchA, 'eTecamenTa' AsakA jue azakA', AsaDavuM sa. kri. [ravA.] AsaraDavuM, sabaDakA bharatAM khAvuM. (2) akarAMtiyA thaI ne khAvuM. AsaDAvuM karmaNi, kri. AsaDhAvavuM pre., sa. kri. AsaDhAvavuM, AsaDhAvuM jae 'AsaDavuM'mAM. A-satti strI. [saM.] ghaNuM pAse hovuM, sAmIpya, nikaTatA, (2) ceAkhkhA artha samajhAya e rIte be pado ke vadhu padAnI nikaTatA. (kAvya.) Asana. na. [saM.] besavAnI kriyA. (2) UbhA rahevAnI- besavAnI ke sUvAnI amuka prakAranI rIta. (3) jenAthI manane zAMti maLe ane zarIra sthira rahe evI zarIranI
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ Asana 240 Arsa sthiti. (ga.) (4) maithuna ke saMbhoganI judA judA prakAranI caDA(-DhA)vavuM (rU.pra.) bahu vakhANuM karavAM. eka tasu dUra paristhiti, bhegAsana, (kAma.) (5) besavAnI jagyA, beThaka. Icchita vastu taddana najIka AvI javI. 0jamIna eka (rU.pra.) (1) cepaDI athavA patrakamAM pADele koThe. (7) besavAne bhAre utpAta, meTa anartha, gajhaba. 0 jamInane phera (rU.pra.) mATe Una darbha sUtara vagerene cirasa ke geLa TukaDe, bhAre meTo taphAvata. 0tUTI paDyuM(rU.pra.)moTI Aphata AvavI. AsaniyuM. (8) keca-khurazI-siMhAsana-gAdI-pATalo vagere dekhADavuM (rU. pra.) kustImAM harIphane pachADI catto karavA. besavAnuM che te sAdhana. (9) sAdhuoe rahevAne mATe jamAvelo 0nA tArA utAravA (rU.pra.) kaThaNa kAma karavuM. (2) ghaNe ao ke paDAva. [ karavuM, vALavuM (rU. pra.) yuganuM kaI kaleza karavo. 0nA tArA dekhAvA (3. pra.) beTI lAlaca ane koI Asana thAya evI kasarata karavI. 0jamAvavuM ApavI. (2) ghaNuM kaSTa ApavuM, be kadama dUra (rU. pra.) (rU. pra.) sthira thaI besavuM. 09gavuM, 03lavuM (rU. pra.) je ichita vastunI prApti ] sthAne hoya te sthAnanI anizcitatA pravartavI. 09gAvavuM AsamAnI vi. [phA.] AkAzanA raMganuM, vAdaLI raMganuM. (rU. pra.) cokkasa sthAna upara beThelAne sthAnabhraSTa karavuM. (2) raMgada, raMgapradhAna, adabhuta-rasAtmaka, "meMTika' 0nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) aze jamAvavo. 0 mAMDhavuM (rU.pra. | (u. je.) (3) zrI. (lA.) kudarata, [ sulatAnI, pharamAnI badalyA vagara eka ja jagyAe besI rahevuM. (2) mukarara (2. pra.) aNadhArI Aphata. (2) kudaratI Aphata. (3) IzvarI jagyA upara besavuM. 0 levuM, , lagAvavuM (rU. pra.) ane AjJA, prabhune hukama. (4) aMdAjI daMDa ane khAlasAnI jamAva, aDIMgo nAkhavo]. Asana strI. juo "ameda'-AsaMdha". AsamAnI kAgaLa puM. [+jao "kAgaLa".] AsamAnI raMgane Asana ja "AzIMga". liTamasa" kAgaLa (je amla guNavALA pravAhImAM baLatAM Asana-baddha vi. [1] sthira thaIne beTheluM lAla thaI jAya che.) AsanA-vAsanA strI. [saM. mA-zvAsana uparathI] AzvAsana, a-samApti kri. vi. [saM.) pUruM thAya tyAM sudhI, aMta lagI sAMvana. (2) mahemAnagIrI, sarabharA, baradAsa. (3) lADa a-samudra ki. vi. [saM.] samudra sudhI, samudrakAMThA lagI laDAvavuM e AsaraDhavuM juo "AsaDavuM. AsarAvuM karmaNi, ji. AsaniyuM na. [saM. Asana + gu. "iyuM ta. pra.] sevA-pUjA asaradAvavuM , sa. ki. karavA besavA mATenuM Una darbha ke sUtara vagerenuM banAveluM asarakAvavuM, AsarAvuM, juo "AsaraDavuM'mAM, besaNiyuM AsaravuM ja "AzaravuM. AsarAvuM karmaNi, jhiM. AsaAsanI strI. [gu. "I' ta. pra.] nAnuM AsaniyuM rAvavuM che., saM. kri. AsanepacAra chuM. siM. mArA + 3vavAra] yoganAM Asane AsarAgata, tiyuM, tI jue "AzarAgata,-tiyuM,-tI." dvArA karavAmAM AvatI reganI cikitsA. (ga.) AsarAvavuM, AsaravuM ja "AsaravuM-'Azara'mAM. A-sanma vi. [sa.] najIka lAgIne raheluM, lagolaga raheluM, Asare jue "Azare'. jesanTa" Asare 2 juo "Azare1.2 Asana-kAla(La) . [saM.] maraNa thavAnI najIkane samaya, AroTa na. makAnane eka piTA-bhAga maraNakALa, mRtyune samaya. (2) vi. maraNapathArIe chellA Asava muM. siM.] satva, arka, magha. (2) tADI vagerene zvAsa letuM, maraNanA samaya najIka AvI pahocyuM che tevuM dArU. (3) AsavIne karavAmAM AvatA padArtha, "DiriTaleTa'. Asanna-keNu chuM. [saM.) lagolaga Avelo khUNe, "je- (4) vipatti, muzkelI. (bauddha) sanTa gala" (ga.) Asava-kSaya kuM. [saM.] vipattine nAza. (bauddha) Asanma-maraNa, Asana-mRtyu vi. [saM] mRtyu taddana najIka AvatuM vi. kAmamAM lAgeluM. (2) na. sepeluM kAma AvI pahoMcyuM che tevuM, chellA zvAsa letuM, Aja-kAlA AsavavuM sa. kri. [saM. mAsava, nA. dhA.] arka kADhavo. Asabhya puM. [saM.] moDhAnA aMdaranA bhAgamAM rahelo mukhya AsavAvuM, karmaNi, kri. savAlavuM, pre, sa. kri. prANa (je zvAsa levAmAM Ave che te AsavAvavuM, AsavANuM jue "AvavuMmAM. AsapAsa kri. vi. [ja "pAse ne dvirbhAva.] najIka, AsavAsana strI. [o vasAvAna na] AsanAvAsanA, nikaTa, samIpa, pAse. (2) beu bAju ke cAre bAju AzvAsana, dilAse AsapAsa-thI kri. vi. [ + gu. thI' pAM. vi. no artha- A-saMga (-sa) 5. [saM.) Asakti, laganI. (2) bheganI ne anuga] najIkathI AsaMgI (AsagI) vi. [, .] AsaktivALuM, Asakta AsapAsanuM vi. [ + gu. nuM che. vi. ne anuga] najIkanuM AsaMge (Aso ) pR. [sa. mA- -> prA. gAma-] AsapAsamAM kri. vi. [+ gu. "mAM" sA. vi. nA artha- Asakti, sneha, heDe no anuga] najIkamAM asaMDI (AsaDI) strI. [sa. bAlA > prA. mAtaMdrikA] AsamAna na. [phA.] AkAza, [0upara UDavuM (rU.pra.) UMcA lAkaDAnuM nAnuM sihAsana, AnaMdI UMcA khyAla bAMdhavA. (2) bahu moTI vAto karavI. 0upara AmaMtara jue "AsaMdaro'. caTha-)vuM (rU.pra.) abhimAnI banavuM, phulAI javuM. 0upara AnaMda' (-sanda . [saM.] sabhAmAM AvelI UMcI beThaka 2010_04
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ AsaMdara 241 Aste-kadama AnaMda (-dha) (Asada,) strI. jae "AAMda'. asura-lagna na, asura-vivAha !. [saM.] jemAM baLAtkAre A-saMdakI (-sandakI) strI. [saM.] nAnI UMcI beThaka, khurazI. kanyAnuM haraNa karI jaI enI icchA viruddha lagna karavAmAM (2) ArAma-khurazI cirasa UMcI beThaka. (zipa) Ave tevuM lagna priveza A-saMda (-sanDa-) 5. [saM. + gu. "kuM svArthe ta. pra.] AsurAza puM. [+ saMmA-verA] AsurI prakRtine zarIramAM A-saMdikA -sanDikA), AnaMdI (-sandI) strI. [sa.] asurI vi. [sa,j.] jue "Asura.' nAnuM siMhAsana. (2) mAMcI. (3) nAnI khurazI AsUdA-duM vi. [rA. AsUda] ArAma bhogavatuM, nirAMta AsaMdha (-sandhajue "Ada'. letuM. (2) sukhI. (3) pisAvALuM AsA e "AzA.' a-secana na. [saM.] chaMTakAva AsAesa juo AzAeza." A suMdara puM. amaMtaka nAmanuM sAdhAraNa kadanuM AmalInA AsAgaDha,-DI e "AzA-gauDa,DI." kAtaLA jevA phaLavALuM eka jhADa, AsaMtara, AsIMdaro asA-jegi ja "AzA-gi." Asetu-himAcala kri. vi. [sa.] rAmezvara pAsenI rAme A-sAdana na. [ ] prApti baMdhAvelI manAtI pAjathI laI cheka himAlaya sudhI, samagra a-sAdita vi. [saM.] prApta kareluM, meLaveluM bhAratavarSamAM AsAda vi. [saM.] meLavavA jevuM, meLavI zakAya tevuM Ase, veja puM. [saM. zAzvayuga-> prA, asalama-] hiMdu kArtikI AsAna vi. [phA.] sugama, meLavavAmAM saraLa, saheluM vane chele bArame mahine, Azvina mAsa, (saMjJA.) asAna-keda strI. strI. [+ e "keda'. paraMtu A samAsAMta A seTiyuM na. AMkha pharakAvatAM bhamara paNa pharake evI kriyA zabda gu. mAM na UbhuM thayuM che.] sAdI keda, haLavI ke A vuM sa. kri. [grA.] kAmakAjamAM joDI pAvarayuM banAvavuM. AsAnakedI puM. [+ juo "kedI'.] haLavI sattAvALA kedI (2) palaTavuM, keLavI savArIlAyaka karavuM. AseDAvuM karmaNi, AsAnI strI, [.] sugamatA, saraLatA, sahelAI kri, AseDhAvavuM che., sa, ji. AsAma puM. jene pUrva kAmarUpa deza (bhAratanI pUrva sarahade aDhAvavuM, AseDAvuM ja "AseDavuM"mAM. Avela.) (saMjJA) AsetuM vi. kAmamAM rokAyeluM, AvatuM AsAnamAM juo "zA-mAMDa.' ApAlava, asepAla puM. [sa, mola-vaheM->prA. asAmAM strI. jio "AsAma" + gu. 'I' ta. pra.] maNoma-pa(-)] azoka vRkSanAM pAMdaDAM jevAM pAMdaDAMvALuM AsAmanI baMgALI bhASAnA kuLanI bhASA. (saMjJA.) zebhAnuM eka vRkSa (AMbAnAM pAMdaDAMnI jema enAM pAMdaDAM AsAmI DuM, strI. [ara. "asAmI'-- nAme, nizAnIo, paNa toraNa banAvavAnA kAmamAM Ave che.) saMjJAo, lakSaNa. artho 'umAM vikasyA che.] kheta, AsuMda(-dha) strI. [saM. 35/1] Asana, AkasaMda, dehAtI, gAmaDiye. (2) paisAdAra mANasa. (3) pratiSThita AnaMda, Arodha. (eka oSadhi) mANasa. (4) jenI sAthe leNadeNane saMbaMdha hoya tevI a-stara puM, raNa na[saM.] bichAvaTa. (2) pAtharavA mATenI vyakti. (5) deNadAra. (6) gharAka. (7) asIla. (8) nAnI moTI jAjama, zetaraMjI. (3) hAthInI jhala. (4) vyakti (puruSa ke strI) [dITha, vyaktidITha cAdara, oDha AsAmI-vAra ki. vi. [+. "vAra' vArA pharatI] mANasa- A-staraNI strI. [+]. "I' ta. pra.] zetaraMjI, caTAI AsAra . [saM.] varasAdanuM sakhata jhApaTuM. (2) dIvAlanI astika vi. [saM.] IzvaranA astitvamAM mAnanAruM. (2) pahoLAI. (3) makAnane pA. (4) phelAva, prasAra. (5) (lA.) zraddhALu, vizvAsu, yakInavALuM phALake nRittane eka prakAra. (nATa.) Asitaka-tA, strI. [saM.] Aritaka hovApaNuM, AstikathA A-sArita na. [ra.] e nAmanuM eka vaidika gIta. (2) astika-darzana na. [saM.] IzvaranA astitvano je tattvaAsAvarI juo AzAvarI." jJAnanI paddhatimAM svIkAra ane carcA vicAraNA che tevuM zAstra AsA-vaLa (-Lya) strI. [saM. mArA > prA. mAsavI ] Astika-vAda puM. [sa.] AstikatAne siddhAMta juo "AzA-pahalI." AstikavAdI vi. saM., pR.] Astika-vAdamAM mAnanAra asikA juo "Azika'. astika na. [saM.] juo Astika-tA'. anasikta vi. [saM.] chAMTeluM astikatha-buddhi strI..saM.] AstikatAmAM mAnavApaNuM asisTanTa vi. [e. eNsisTanTa] sahAyaka, madadagAra astIna strI. [phA.] hAthane DhAMkato paheravAnA kapaDAno bhAga, Aga juo "AzIMga'. bAMya. [ 0 caDA(-)vavI (rU.pra.) kAma karavA tatpara thavuM. AsIMdaro juo "A dara'. (2) dhamakI ApavI. (3) laDavA taiyAra thavuM. 0 ne sApa Asu jue "Ase.' (rU.pra.) mitratAne DoLa karanAra zatru. 0 mAM sA5 pALa asura vi. saM.] asurenA saMbaMdhanuM, asure vizenuM. (2) (rU.pra) chUpA zatrune nibhAvavA]. (lA.) rAkSasI, jaMgalI. (3) tAmasI aste kri. vi. phi. Ahista] dhImethI, nirAMtathI, Asura-bhAva 5. [saM.] asurI svabhAva haLavAzathI [maMda cAle, Asura-mArge muM. [saM.) adhogati tarapha laI janAre mArga Asate-kadama kri. vi., ke. pra. [jAo "kadama."] dhIme pagale siM.] Izvara ma] zetara la , " eka prakAra. rise.] e nA 2010_04
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ AsthA A-sthA zrI. [saM.] pramaLa sthiti, makkamapaNuM, sthiratA, acaLatA. (2) zraddhA, vizvAsa, cakIna. (3) pUjyabuddhi, Adara, mAna AsthAI zrI. [saM. AsthAthI vi., puM,]gAnanA cAra bhAgeAmAMnA eka bhAga, astAI. (saMgIta.) AsthAvAna vi. [+ saM. vAn puM], asthika vi. [saM.] AsthAvALuM, zraddhALu A-sthita vi. [saM.] raheluM. (2) vaseluM Apada na. [saM.] sthAna. (ra) vi.saM., na. (samAsane cheDe, jemake zAlAspada' vagere] pAtra, yeAgya -phAlana na. [saM.] aphaLAmaNa, aphaLATa AphrATa puM. [aM.] (rastA uparanA) DAmara ATa-mArga puM. [saM.] DAmaranA rastA, AraphAphTa-roDa' aphATa puM. [saM.] bhaDAkA dhaDAkA sAthe phUTavuM e AphreMka vi. [saM,] dhaDAkA bhaDAkAthI avAja sAthe phUTanAra ke keADanAra ['AspheTa'. pheNuM na. [saM. moTana ], na na. [saM.] jue alpheTanI srI. [+ gu. 'I ' ta.pra.] maNi vIdhavAnI zAraDI Asya na. [saM.] mukha, meAM, meDhuM. (2) caherA Asrava puM. [saM.] jharavuM e, TapakavuM e, Ava. (2) IMdriyadvAra, zarIramAMnuM pratyeka chidra (3) jenAthI karma baMdhAya te nimitta, karmabaMdha-hetu. (jaina.) Asrava-nirAdha puM. [saM.] AvatAM karmonI aTakAyata, (jaina.) A-strAva puM. [saM.] jharavuM e, TapakavuM e, (2) jakhamamAMthI lehI ane pANInuM TapakavuM e [karanAruM AsAvI vi, saM., puM.] jharavAnA svabhAvavALuM, TapakathA -svAda puM. [saM.] cAkhavApaNuM, svAda levApaNuM. (2) (lA.) mANavuM e, majhA levI e. (3) rasanA anubhava A-svAdaka vi. [saM.] AsvAda ApanAruM -svAdana na. [saM.] jue 'AsvAda', A-svAdanIya vi. [saM.] AsvAda levA javuM, -svAdya AvAdanuM sa. kri. [saM. svAr, tatsama] AsvAda levA. A-svAdAnuM karmaNi, kri. AsvAdAvavuM pre., sa. kri. AsvAdAvavuM, AsvAdAnuM jue 'AsvAdavuM'mAM. A-svAdita vi, [saM] jenA AsvAda levAmAM AnyA che tevuM A-vAdya vi. [saM.] A-vAdanIya. (ra) svAdiSTa Aha. ke. pra. [saM.] hAya-nisAse vagere batAvanArA udgAra Ahara ke. pra. [kA., sarakhAve saM, zrad] hAya-nisAsAasAsa-duHkha-kheda vagere khatAvanArA udgAra. (2) strI. hAyakAra, nisAse Aha-kAra puM. [saM.] 'Aha' eve uddagAra, hAyakArA AhaTa huM. [hiM.] pagalAMnA avAja. (ra) (lA.) patto, nizAna. (3) yuddha laDAI. [. levA (o pra.) tapAsa rAkhavI, sagaDa meLavave] AhaTavuM a. kri. paraspara athaDAvuM, laTakAvuM, AhaTAvuM bhAve., kri. AhaTAvavuM ke., sa. kri. AhaTAvavuM, AhaTANuM jae AhaTavuM"mAM, Ahata vi. [saM.] haNAyeluM. (ra) jakhamI thayeluM. (3) ThekIne _2010_04 242 AhIrAM vagADavAmAM AveluM A-hati zrI. [saM.] khUna. (ra) AdhAta, kaTakA, DhabakAravALe| mAra. (3) IA. (4) guNAkAra. (ga.) -haraNu na. [saM] haraNa karI javuM e, uThAvI laI javuM e A-haraNI zrI. [saM.] 'nAnA tAlukA' mATenI madhyakAlanI saMjJA, nAnA AhAra [cAra - DhAku -dhADapADu A-hartA vi. [saM.,] laI AvanAra. (2) jhUMTavI lenAra. (3) Ahaleka (Aleka) strI. [a, mahtva-> prA. matsya-, alakSya brahmanA nAda jagAvavA e, paramahaMsa bAvAsAdhu bhIkha mAgatAM uccAre che te zabda] Aleka A-havazva puM. [saM.] yajJa A-ha puM. [saM.] yuddha, laDAI A-havana na. [{.] yajJa -havanIya vi. [saM.] yajJane yeAgya, heAmavA ceDya. (ra) puM. hAmanA agni [artha batAvanArA uddagAra AhA(hA) ke... [saM. mo] AnaMda-AzcArya-duHkha vagere A-hAra puM. [saM.] khAvuM e, khAnapAna. (2) kherAka, khAvAnI vastue. (3) guru--dIdhuM ravara. (saMgIta.) (4) madhyakAlane! jillA, 'DesTrikTa' [pInala DAeTa' AhAra-da. (-da) puM. [saM.] sajA tarIke apAtA kherAka, AhAra-vijJAna na., AhAra-vighA strI. [saM.] kherAkanAM guNyAnuM varNana karatuM zAstra, AhAra-zAstra, DAiTala jI' AhAra-vihAra puM. [saM.] khAnapAna ane ramatagamata, khAvuM pIvuM ane meAjamajhA AhAra-zAstra na. [saM.] ja e 'AhAra-vijJAna,' AhAra-zuddhi srI. [saM.] khArAkanI cekhAI a-hArya vi. saM.] haraNa karI javA jevuM. (2) gauNa, 'sekanDarI' (A. khA.) (3) na. veza dAgInA vagere paherIne karAtA mUka abhinaya. (nATaya). (4) nAyaka nAyikAe ekakhAntanA veza levApaNuM. (nATaya.) (5) puM. upAsanAne agni AhAryAbhinaya puM. [+saM. minatha] kAMI beThyA ke ceSTA karyA vinA kevaLa rUpa ane vezathI karAteA abhinaya. (nATaya ) AhAhA jue 'AhA.' A-hita vi. [saM.] mUkeluM, rAkheluM. (ra) sAcavI rAkheluM AhitAgni puM, [+saMgni] e nAmanA eka nitya yajJa. (ra) peAtAnA gharamAM sadA agniheAtra rAkhanArA brAhmaNa AhIdAsa puM. [ara. cA huzena ] (lA.) chAtI kUTavApaNuM AhIra puM. [saM. mAmIra>= prA.mAhIrI prA. tatsama] bhAratavarSanA meTA bhAgamAM patharAyelI prAcIna 'AbhAra' kAma, kaccha ane saurASTramAM e nAmanI khetIpradhAna bhrAma ane enA puruSa. (saMjJA.) AhIra-jAdo puM. [+ zaa. jAh] AhIraneA dIkarA AhIraDAM na., a. va. [+ gu. 'huM' svArthe ta.pra.] AhIraleAka (tucchakAramAM) AhIraDI strI. [+].'I 'strI,pratyaya] AhIrANI (tucchakAramAM) AhIraNa (-Nya), NI strI. [+ gu. 'aNa'-'aNI' zrIpratyaya], AhIrANI strI. [+], 'ANI' zrIpratyaya] AhIra . strI AhIrAM na., kha.va. [+jhu, 'u'svArthe ta.pra.] (tucchakAramAM)
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ AhIrI 243 ALemALa AhIra leka [bolI (3) jaMjALa, upAdhi AhIrI [sa. mAmIrijha >prA. zAhIriMga] AhIra lokonI ALa-mekaLiyana, ba.va. [nirarthaka "ALa'+ja "mekaLuM' Ahuta vi. [saM.] homeluM, balidAna-rUpe ApeluM + gu. "yuM ta... (grA.)] paDI javAya tevI jagyAe Ahuti strI. [saM.] homavuM e, agnimAM balidAna ApavuM AdhAra vinA UbhA rahevApaNuM [prAyazcitta. (jaina) e. (2) hemavAnI vastu. [ ApavI (rU. pra.) jAtane ALavaNa na. kalaMka, badanAmI, bipho. (2) karela devanuM bhoga Apavo] aLavItA(rA)I strI. [jao "ALa-vItaDuM(-6) + gu. Ahuta vi. [.] bolAveluM AI' ta. pra.] ALavItaDApaNuM AhUti strI. [saM.] bolAvavuM e, AhavAna ALa-vIta DuM(-2) vi. [juo "ALa" dvArA.] aTakacALuM, AheDa kuM. [sa. mANeTa>prA. mAtra tatsama] zikAra, mRgayA tephAnI, mastIkhera. (2) (lA.) vAtoDiyuM aheDI 5. [saM. samAdhi -> prA. madira-] zikArI, mRgayA ALasa na. strI. [saM. mADhasya > prA. zAssa na] sustI, karanAra, pAradhI edIpaNuM, kAma karavAnI aruci Ahe . [saM. mANeTa-> prA. gAma-] zikAra, mRgayA ALasa-vILasa strI, jio ALasane dvibhuva.) akaLAaheTa strI. taratanuM vAvetara bhaNa, gabharAmaNa, mUMjhavaNa, ucATa heriyA puM. [ + gu. IyuM' ta. pra.] AraMbha. [ -yiA ALasavuM a. hiM. jio "ALasa', nA.dhA.] baMdha paDavuM, karavA (rU. pra.) zarUAta karavI] aTakI javuM, kAma karatAM thaMbhI javuM. (2) maMda paDavuM. (3) AhetuM na. khuzAmata, khoTAM vakhANa maTavuM. [ALasI javuM (rU. pra.) kAma zarU karatAM aTakI Ahe daluM vi. ghATaghUTa vinAnuM, beDoLa, kadara javuM.] aLasavuM bhAve, kei. aLasAvavuM pre, sa. kri. Anika vi. [saM.] dainika, divasane lagatuM, dararojanuM. (2) ALasAI strI. [jue "ALasu+gu. "AI' sArthe ta. pra.] na. dainika kArya, nityakarma, rejanuM kAma ALasa, sustI, maMdatA AhalAda puM. [saM.] mananI praphulatA, AnaMda, prasanatA, harSe ALasu vi. [ja e "ALasavuM' + gu. "u" . pra.surata, AhalAdakavi. [sa.] AnaMdakAraka, manane khuza kare tevuM, marama edI, kAma karavAmAM arucivALuM. [ 0 ne pIra (rU. pra.) A-halAdita vi. [saM.] AnaMdita, prasana, khuza khUba ja ALasu]. AhalAdinI vi., strI. [.] khuza karanArI ALa paM. [grA.] DhoranA AumAM thate se . AhalAdI vi. [saM., pR.] khuza karanAruM. (2) prasanna, ALA-gALA DuM, ba. 1. [ja "gALo'-dvibhava.] (lA.) khuza, AnaMdI gALA cAvavA, khATA phela karavA. (2) cenacALA, aTakacALAM AhavAna na. [sa.] bolAvavuM e. (2) sAmano karavAno ALA-Tyube(-) (-lukhkha,-lukhkha) muM. lAlasA, lAlaca, paDakAra. (3) adAlatamAM hAjara thavAnuM kaheNa, "samasa" saMsAranI tRSNA [ciMtana, manana ALa na de. prA. ] kalaMka caDAvavuM e, deva caDAva e, ALA-loca puM. [nirarthaka "ALA' + saM. Dho] vicAra, khoTo Aropa, khorTa tahomata, AkSepa. [ 0UtaravuM (rU.pra.) aLiyuM na., - . [saM. mA-g] bhIMtamAM rAkhelo nirdoSa jAhera thavuM. caDa(-8)vuM (rU.pra.) Aropita thavuM, doSita gokhalo. (2) kuvAnI dIvAlamAM rAkhelo khADo thavuM. 0mUkavuM (rU.pra.) AkSepa karavA. 0 (cAMcavuM, (-) ALI strI. senAnI aMgIThI mUkavAnI UMcI eTalI besavuM, (-besavuM) (rU. pra.) tahematadAra thavuM, doSita dekhAvuM] ALIgAruM juo "AlIgArDa'. ALakhaNI strI, [o "ALakhavuM' + gu. "a" . pra.]. ALIgALuM che. aLavItaDuM, tophAnI. (2) ALa caDAvanAruM. cItaravAnI kriyA, Alekhana. (2) citarAmaNa (3) gALa detuM ALakhazuM na. jio ALakhavuM" + gu. aNu" kavAcaka AvuM vi. [ de. prA. mA-komaLa, mRdu] aDadhAthI duHkha ku.pra.] khIlAvALuM sutAranuM eka ejAra. (2) cUDalIne ghATa thAya tevuM sukamaLa, tAjI rUjha AvI hoya tevuM. (2) tAja karavAmAM cholavA mATe vaparAtuM loDhAnI paTTIne eka cheDe utaraDeluM. [evuM rU.pra.) badanAmI vaheravI] kalama jevI dhAravALuM maNiyAranuM ojAra ALuM bheLuM vi. [+ juo "bheLuM.] bhoLA dilanuM, niSkapaTa, ALakhata (-) strI. paMjI, milakata nikhAlasa ALakhavuM sa, kri. (saM. *mA-Dhiccha - >prA. *mA-sthia] ALa-A ki. vi. kAMI paNa kAraNa vinA, nakAmuM AlekhavuM, cItaravuM. (2) AraMbha kare. ALakhAvuM karmaNi,, ALekha . [saM. mA-chea] bharata bharavA mATe lUgaDA upara kri. ALakhAvavuM pre., sa.phri. sAhI ke raMgathI karavAmAM AvatI bhAta ALakhAvavuM, ALakhAvuM jue "ALakhavuMmAM. ALekhavuM saM. [juo ALakhavuM.] cItaravuM. (2) bharata bharavA ALa-geTiyuM na. [nirarthaka "ALa+ juo Tenga. "yuM mATe kApaDa upara bhAta pADavI. AkhA karmaNi, ki. ta...] gulAMTiyuM, galoTiyuM, gothuM, gaDatholuM [paMpALa ALekhAvavuM che., sa.ki. ALa-dALa (-TaTALa) zrI. jaMjALa, upAdhi. (2) ALa- aLakhAvavuM, ALekhAvuM jue "ALekha mAM. ALa-paMpALa (- pampAvya) strI. [ nirarthaMka ALa" + juo ALemaLa ki. vi. reMTiyAnAM cakkare ane trAka upara pharatI paMpALavuM'.] cAkarI, sevA, sAravAra, (2) mithyA prayana, devI AdhI pAchI na khase ema 2010_04
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ ALehI 244 AMkaDI ALeha ki.vi. saheje, amastuM, amathuM AMkaDA-tapAsa adhikArI puM[+ saM] AMkaDAonI mojaNI ane puM. kacare-pa karanAra sarakArI adhikArI, "sTeTisTikala-sarve-oNphisara' Aga (gya) strI. juo eLaga". (2) icchA, AzA. (3) AkA-dalIla jI. [e "AMkaDe' + "dalIla'.] AMkaDA duA, AziSa sAthe karavAmAM AvatI 24Ata ke dalIla AneTavuM a, .i [saM. mA- tatsama dvArA] loTavuM, pAsAM AkaDhAnI strI, jalebI (puSTi.) pheravyA karavAM. [ALeTI UThavuM (rU.pra.) duHkha sahana karavuM.] AkA-baMdhI vi. [juo "AMkaDe bAMdhavuMparathI.] mahesUla ALoTavuM bhAre, kra, ATAvavuM pre, sa. kri. tarIke rAjyane amuka rakamanuM bharaNuM karatuM, viTIvALuM ALATAvavuM, ALeTAvuM ja "ALeTavuM'mAM. AMkaDA-bAja vi. jio "AMkaDe'+ phA. pratyaya] hakIkatanA ATaNa-NuMna. jio "ALoTavuM' + gu. "aNa" "aNuM AMkaDAono upayoga karanAra, hisAbI kriyAvAcaka ku.pra.] ALoTavAnI kriyA, lATaNa AkaThA-bAjI strI. [e "AMkaDe" "bAjI'.] amuka ALATaNa,-huM vi, [+]. "a"--aNu katRvAcaka ku. viSayane lagatA AMkaDA bhegA karI e vidyAno upayoga pra.] ALoTavAnI TevavALuM karavo e. ALayA-vINa na. [ sa. mAnavana > prA. yamAhothaLa] AkaDA-madadanIza 5. [ja e akaDe' + madadanIza'.] vicAra. (2) avalokana. (3)doSanI kabulAta karI karavAmAM AMkaDA adhikArIne sahAyaka, sTeTisTikala eNsisTanTa" AvatuM prAyazcitta, AleyaNa. (jena.) AMkaTa-velA-ca) strI, eka jAtanI ramata AvavuM sakri. [saM, mA-hova-] pApanuM prAyazcitta karavuM. AMkaDAzAstrana. [jue "AMkaDe' + saM] hakIkatanA AMkaDA (2) khamAvavuM, mAphI mAgavI. (jena.) A vAvuM karmaNi, ekaThA karavAnI-ene upayoga karavAnI vidyA, "sTeTesTikasa" kiM. ALAvAvavuM che., sa.ki. AMkaDAzAstrI vi, pR. jio "AMkaDo + saM] AMkaDAALAvAvavuM ALAvAvuM ja e "ALAvavuM"mAM. zAstrane jJAtA AMka chuM. (saM. ma] AMkaDe, saMkhyAnI nizAnI. (2) bhAva AMkaDA-sAsu strI. [ja e "akaDe' + "sAsu' (lA.) ] maya ke ene khyAla Apato aMka, "inDekasa naMbara'. (3) patnInI moTI bahena, pATalA sAsu (saMtaranI jADAI ke pAtaLAIne hiMsAba. (4) aDasaTTo, AMkaDA-seTa che. jie "AMkaDe' + aM.] AMkaDAonuM aMdAMja. (5) hada, sImA. (6) nizAna. (7) vidhinA lekha. jatha, seTasa oNpha phigarsa' (8) ba.va. guNAkAranAM kASThaka, ghaDiyA, pADA. [ karavA AMkiyA 5, ba.va. jio "AMkaDiyo'.] eka kaDIne bIjI (rU. pra.) ghaDiyAnAM kASTaka moDhe karavAM-yAda rAkhavAM. 0 kADha sAthe joDI banAvavAmAM Avato paga athavA hAthamAM (rU.pra.) kiMmata aMdAjavI. (2) sUtaranI zaktimattA nakkI paheravAno eka jAtane dAgIne. [ 1 bITavA (rU. pra.) karavI. 05, 0 mAM (rU. pra.) bhAva nakkI karo. ekabIjAnA hAthamAM AMgaLAM sAmasAmAM bharAvI jeDI devo] 0 belalA (rU.pra.) ghaDiyAnA kepTaka miDha belI javAM.] AkariyANuM vi. [ja "AMkaDe' + gu. "iyuM + "ALuM" A AMka Ave (ke vaLa) (rU. pra.) hada AvI javI, ta. pra.] AMkaDA vALeluM, cheDe vAMka hoya tevuM, vAMkaDiyuM parAkASThAe pahoMcavuM. A AMka vALa (rU.pra.) hada AMkaDiyuM che. jie "AMkaDe+ gu. jIyuM" ta. pra.] karavI, parAkASThAe pahoMcavuM. [asa AMkaDAvALuM. (2) AMkavALuM, nizAnIvALuM. (3) dara varSe Akara 5. siM. akSa prA. bA] gADI-gADAMne dhara, dharI, TharAvela rakamano AMkaDo bharanAruM aka-cALI strI. [ie "AMka" + "cALaNI'.] jhINAM Akariyara na. AMkaDI, ekeDI, kaDI kANAMvALI cALaNI. (2) AMka cALavAnI rIta. (3) AkariyA . [ja e "AMkaDiyuM.'] eka athavA beu cheDe aMka-gaNita vALe saLiya. (2) aMgarakhuM-koTa vageremAM kasa ke baTanane kaha1 (-Da) strI. pAkelA anAjane masaLI-UpaLI badale vaparAto dhAtuno vALelo kaTake, AMkaDo, nAne dUka khaMpALIthI kheMcIne bIjI jagyAe DhagalA karavApaNuM AMkaDI strI. [jue AMkaDo' + gu. "I' strI pratyaya] kara (Da) strI. [ja "AMkaDI'.] hAthIne aMkuzamAM eka ke beu cheDe vALelo nAne pAtaLe saLiye (bArI rAkhavAnuM leDhiAnuM hathiyAra, aMkuza, tAra. (2) paraMDA vagere bAraNAmAM vaparAya che te). (2) mAchalAM pakaDavAnI gala. pADavAnI kaDIvALI vAMsanI lAMbI lAkaDI. (3) (lA.) (3) jhADanI DALIo ane phaLa pADavA mATenuM cheDe vaLelA piTamAM AvatI vIMTa, caMka pAtaLA saLiyAvALuM ojAra. (4) strInI yonimAM garbhaAMkaDA-adhikArI muM. [jao "akaDe' + saM.1 AMkaDAonI nirodha mATe mUkavAmAM AvatuM sAdhana, "bhUpa," "inTrAyuTeTina gaNatarI upara dekharekha rAkhanAra adhikArI, "sTeTisTikala kendrAseTiva DivAIsa" (ku.ni.) (5) AMtaraDAMmAM vAyune oNphisara" lIdhe thatI cUMka, vIMTa, AmaLe. (1) maratI vakhatanAM DacakAM. AMkaDA-jatha na. [o AMkaDe" + "jatha'.] AMkaDA (7) (lA.) aNagamo, aruci. (8) adekhAI, ISya. aMkAne samaMha, "sesa eka phigarsa' (9) vira, (10) khaLabhaLATa, (11) vidha, sakhata vAM. akaDhA-tapAsa strI.[jae "AMkaDo' + 'tapAsa'.] AMkaDA [oDI AvavI (rU.pra) peTamAM cUMka AvavI, vIMTa AvavI. enI karavAmAM AvatI mojaNI, sTeTisTikala sarve 0cA (8) vavI, 0 devI, 0 mAravI, 0 lagAvavo 2010_04
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaDI-dhaMkadI (rU.pra.) AMkaDIthI bAraNAM-khArI vAsavAM. 0 rAkhavI (rU.pra.) sAmA pratye zatrutAnI lAgaNI rAkhavI] AMkaDI-dhU kaDI strI. (lA.) AMTIdhUMTI, dAvapeca AMkaDedAra vi. [juA AMkaDA.' + kA. pratyaya] dar vase Theravela rakamaneA AMkaDA bharanAruM, AMkaDiyuM AMkaDephAMhuM vi. [jue! 'mAMkaDA' + jue phAMkaDuM'.] 245 abhimAna, magarUrI. [. adhara ane adhdhara, . UMcA ne UMcA (rU.pra.) mijAja ke tAranI prabaLa paristhiti. (ra) abhimAna, garva, magapharI. .mAraveA (rU.pra.) parezAna karavuM. (2) DaMkha deve!. 0 namaveA (rU.pra.) narama paDavuM, garva javA] kasa puM. saM. -> prA. anna- + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] jue 'AkaDo.' [vAnI kriyA AMkaNu` na. [rsa, mana>prA. maMLa] AMkavuM e, AMkaAMkaNu na. UpaNatAM sAruM sAruM anAja juduM pADavApaNuM, khaLAmAM sAruM anAja ekabAju karavuM e AMkaNI strI. [ jue 'AMkavuM' + zuM 'aNI' bhaTTa pra.] AMkavAnI kriyA. (2) AMkavAnI paTTI. (3) kasa kADhavAnI, rIta, kaseATI. (4) kiMmatanA aDasaTTo, aMdAjI kiMmata. (5) amuka kara levAnA TharAva, jamAbaMdhI AMkaNI? strI. AkhyAnanuM kaDavuM. (2) pada-prakAranI greca cIjanI Teka, DhALa. (3) dANA sApha karyAM pachI kheDUta khaLAmAM rahevA de te bhAga AMkaNI strI. peTamAM AvatI cUMka, AMkaDI AMkaNIdAra vi. [jue AMkaNI' + phA. pratyaya] AMka kanAra, kiMmata karanAra, mUcanA aMdAja ApanAraAMkaNuM na. [saM. jUna- > prA. maMLatra-] AMkavAnuM AAra. (2) dAgInA upara cItaravA mATenuMseAnInuM ejAra. (3) sutAranuM lITI kAravAnuM eAra AMkaNuMre na. dANA vAvalatAM dhAranI pachavADe paDatA Akhe pAtaLA jhINA dANA phreMkapharaka huM. [jue AMka.' + ka.'] AvatA sarAsarInA tArAnA chelle eka AMkaDA je saTTAmAM meLavI aMdAja khelAya che tevA saTTo. (2) bhAvanA AMkaDAenI thatI vadhaghaTa uparanA saTTo [makkama nizcayavALuM AMka-baMdhI vi. [jue ka'+ khAMdhavuM' dvArA.] (lA. _2010_04 AMkha kaluM na., -le puM. [saM, mo-] eka jAtanI vanaspati, kAla (lA.) kharI taka upara thatuM AMkaDe-maMdI(-dhI) vi. [jue. 'AMkaDo '+kA. pratyaya;, dha' sAdaye] TharAvela rakamanA AMkaDA bharanAra, AMkaDiyuM AMkaDe puM. [jue 'AMka' + gu, huM' svArthe ta. pra.] saMkhyAnI nizAnI, AMka. (2) leNadeNa saMbaMdhI gaNIne taiyAra karelA hisAba, bharatiyuM, 'khila'. (3) leNadeNane hisAba. (4) varane ApavAnA cAMlle, paraThaNa, [. pAThave (rU.pra.) lakhavuM. (2) kiMmata AMkavI. sUkA (2.pra.) kiMmata AMkavI e AMkaDA bhaNavA (rU.pra.) sAmAnya jJAna meLavavuM] AMkavA puM. vAMka, vaLAMka AMkazane puM, cheDethI vaLele saLiyA, (3) mAchalAM pakaDavAnA gala. (3) vIMchInI pUMchaDI ke jenAthI e DaMkha de che. (4) nai| AMkaza-bANu na. [saM, AA-hU~ + saM.] kheMceluM tIra AMsa puM. (saM. makarA > prA. aMta] dAkha, kAbU, (2) parAdhInatA. (3) hAthInA aMkuza, kAMtAra AMkaLa srI. [saM. maddo huM.] eka vanaspati, aMkAla vaLa. (5) (lA.) krodha, cIsa, gussA. (1) garva, ahaMkAra,AMkADe(-de)DI strI. [ jue 'AMkaDA'+ (-dyA)DI.'] AkaDAnuM jIMDavuM, vikuLa, (2) eka veleA. (3) e velAnuM phaLa AMkika (Arkika) vi. [saM.] AMkaDA saMbaMdhI, aMkane lagatuM. (2)AMkaDAmAM jaNAveluM, saMkhyAmAM darzAveluM. (3) Avaka ane kharcanA hisAba rAkhanAra, hiMsAkhanIza, 'ekAunTanTa' AMkuDI, AMke (Daya) strI. [jU.gu.] AMkaDI, cheDe vALelA aNIdAra saLiye AMkavaNI strI. [jue 'AMkavuM' + gu. 'avaNI' kR.pra.] AMka nakkI karavA e, kiMmata nakkI karavI e, 'eNleTamenTa' AMka-vADA huM. [jue 'AMka'+ vADe.'] mArganA vaLAMkanuM ThekANuM [aMka-gaNita AMka-vidyA srI, jie AMka'+saM.] AMkaDAzAstra, AMkavuM sa.kri. rsa. 6 >= prA. maM] 'nizAnI pADavI, cihana karavuM. (2) chApa lagAvavI. (3) (AkhalAne) DAma devA. (4) sIdhI lITIe DhAravI. (5) mahtva TherAvavuM, kiMmata karavI. (6) aMdAja kADhavA, aDasaTTo karave. aMkAvuM (aDDAvuM) karmaNi, kri, aMkAvavuM (aDDAvavuM) che., sakri AMkela vi. [jue 'AMkavuM'gu. ela' bI. bhU. kR.] nIla paraNAvI khetInA kAma vageremAM na levAya tevA DhAMDhA upara trizULanA DAmavALA (Akhale ). (2) (lA.) tAAnI, kAmAM na hoya tevuM AMkA huM. [sa, bahui- >prA. aMma-] nizAnInI nAnI lITI, nizAnI tarIke kareleA kApe. (2) hada, pramANa AMkAra puM. [saM. arA > prA aMjJa-(lanI svaratA thatAM)] aMkuza AMkADI strI. [jue AMkaDI.'] jhADa uparathI phaLa utAravAne banAvelI cheDe AMkaDIvALI lAkaDI, veDe AMkAla na., "lI strI. [saM. majjo puM.] pIpaLa jevuM e nAmanuM eka jhADa, aMkAla, AMkaluM [keliyuM AMkAliyuM na. [juA AMkaDo" dvArA.] AMkaDAnuM jIMDavuM, AMzi(-si)yAM na., kha.va. pAMsaLAM, chAtInAM hADakAM, (2) (lA.) vadhAre zrama. (3) sakhata mahenatathI UpajatA zvAsa AMkha (-2) strI. [saM, makSi>prA. maNi na.] jovAnI iMdriya, netra, nayana, cakSu. (2) AMkhanA AkAranuM cihna (jemake zeraDI, nALiyera, tepa vageremAM). (3) (lA.) jovAnI zakti, najara. (4) dhyAna, dekharekha. [ane kAna vacce cAra AMgaLanA phera (3.pra.) kAne sAMbhaLelA karatAM najare joyeluM vadhu sAcuM. AgaLa (-ceM) (rU.pra.) hAjarImAM, kharU. 0 ADhA kAna karavA (rU. pra.) sAMbhaLyuM ke joyuM na joyuM karavuM, cazamAI. AlavI (6.pra.) AMkhanAM darphe AvavuM,
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMkha 246 AMkha AMkha UThavI. (2) svataMtra thavAnI irachA karavI. 0 AMjavI (3.pra.) chetaravuM. 0 ughATavI (rU. pra.) cetavavuM. (2) samajha pADavI. 0 ughADIne jovuM (rU.pra.) badhI vigata dhyAnamAM levI. (2) buddhipUrvaka vicAra karavo. 0upara ThIkarI rAkhavI (rU.pra.) ajANyA thaI javuM. (2) upakAra na mAno. (3) bedarakAra rahevuM. (4) zarama na hovI. u5ra 5Dade pADa (rU.pra.) ajJAna chavAI javuM. (2) vivekabuddhi jatI rahevI. 0UThI (rU.pra.) AMkhamAM darda AvavuM. 0 UMcI karavI (u.pra.) sAme thavA hiMmata karavI. 0 ekaThI thavI (3.pra.) sAmasAmAM jovuM. 0 karavI (rU.pra.) izAratathI samajhAvavuM, sAna karavI. (2) premanI najare jovuM. 0 kahyuM karatI nathI (rU.pra.)na manAya ke na levAya tevuM jovAmAM AvatAM Azcarya batAvavuM. 0 kADhavI (rU.pra.) dhamakI aApI DarAvavuM. 0 kANuM karavI paNa dizA kANI na karavI (rU.pra.) nimakaharAma na thavuM. 0 kAna khullAM rAkhavAM (rU.pra.) badhuM jovuM sAMbhaLavuM. 0 khUlavI, 0khUlI javI (rU.pra.) cakita banavuM, ajaba thavuM. (2) samajha paDavI. 0 kheMcavI (- cavI)(rU.pra.) sAce khyAla Apavo. 0khelavI, 0khelAvavI (ra.a.) sAce khyAla Apa. 0 khelI devo (rU. 4) samajha ApavI. 0 garama karavI, gulAba karavI (rU.pra.) IzkathI jevuM. 0 ghumAvavI (rU.pra.) Amatema jovuM. 0gherAva (rU.pra.) UMgha AvavI, 0 caDa(-DhAvavI (2) gusso kare. (2) AMbA vagerenI kalama karavI. 1 caDI(*DhI) AvavI (rU.pra.) Akhe da thavuM. 0 caDI(-DhI) javI (u.pra.)gusse thavuM. 0caravA javI (rU.pra) beTuM kAma karavA lalacAyuM. 0 cAra thavI(rU. pra.) meLApa tha. 0cuMTavI (-caeNTavI) (rU. pra.) dhyAna sthira thavuM. 0 caLavI (-caeNLavI) (rU.pra.) Azcartha thavuM, vismaya pAmavuM. 0 chata sAthe lagAvava (rU.pra.) AzA karavI. 0 chupAvavI (3.pra.) junI oLakhANa bhUlI javI. (2) zaramAvuM. 0javI (rU.pra.) AMdhaLA thavuM. TADhI thavI (rU.pra.) joIne saMtoSa tha. 07ravI (u.pra.) saMteSa maLa. 0ta kADhavuM (rU.pra.) joI javuM 0 dekhADavI (rU. pra.) Thapako Apa. 0 doTAvavI (2. pra.) jevuM. 0 nacAvavI (u. pra.) IzkathI jovuM. 0nA tAra, 0nI pUtaLI, 0nI kIkI (u.pra.) priya pAtra. 7nA pArA jevuM (rU.pra.) na gamatuM. 0nAM paThaLa UghaTavAM (rU.pra.) sAcI paristhitine khyAla Ava. 0 nuM kazuM (rU.pra.) aNagamatuM. 0nuM caNiyAra pharavuM (rU.pra.) vicAra ja na karavo. 0nuM jhera utAravuM, (rU.pra.) jarA sUI ArAma kare. 0nuM phUTeluM (rU.pra.) taddana avicArI. kanuM ratana (rU. pra.) ghaNuM ja managamatuM priyapAtra. 7 ne paDade UTha (rU.pra.) ajJAna ke gerasamajha dUra thavAM. prasAravI, 0 phelAvavI (rU.pra.) DAhyA thavuM. 0 karavI (u.pra.) gusse thavuM. (2) najara rAkhavI. phATI rahevI (-vI) (rU.pra.) ajAyabI anubhavavI. 0 phADIne jovuM (rU.pra.) cakita thavuM. 0 TI.javI (u.pra.) dhyAna na rahevuM. (2) vicAra na kare. apheravavI, pheravI levI (rU.pra.) upara uparazI vAMcI levuM. pheMkavI (kavI) (rU.pra.) bahu mahenata lIdhI hoya ema batAvavuM. jeThavI najaramAM levuM. batAvavI (rU.pra.) dhamakI ApavI. baMdha karI kAma karavuM (badha-) (rU. 2) vagara vicAryuM kAma karavuM. 0 bharavI (rU.pra.) AMsu AvavAM. bhAre thavI (ra.a.) UMgha AvavI. bheLavI (u.pra.) UMdha AvI javI. 0mAvI kAmuka dRSTithI strIne izAre kara. mAMDavI (u.pra.) dhyAna rAkhI jovuM. 0mAM AvavuM (rU.pra.) maherabAnI cAlI javI. (2) itarAjI vaheravI. 0mAM aAMgaLIo ghAlavI (u.pra.) chetaravuM, ThagavuM. 0mAM kamaLA ho (rU.pra.) pUrvagrahathI jevuM. 0mAM kahevuM (-kevuM) (rU.pra.) AMkhanA izArAthI samajhAvI devuM.0 mAM khaTakavuM (rU.pra.) dITha na gamavuM. 0 mAM khaMcavuM (rU.pra.) aNagamatuM thayuM. 0mAM ghAlavuM (rU.pra) khAsa dhyAna ApavuM. 0mAM cakalAM ramavAM (u.pra.) caMcaLatA dekhADavI. 0 mAM jhera (rU.pra.) adekhAI 0 mAM dhULa na(-nAMkhavI (rU.pra) chetaravuM. 0 mAM pANI AvavuM (rU.pra.) AMsu AvavAM. 0 mAM pharavuM (rU.pra.) koInA hRdayamAM vasavuM. 0 mAM bhamarIe ramavA (u.pra.) kAmukatAnI daSTie jovuM. 0 mAM bharavuM (rU.pra) ISyanA kAraNarUpa banavuM. 0 mAM maracAM nA(nAMkhavAM (rU.pra) kanaDavuM, ribAvavuM. 0mAM maracAM lAgavAM (rU.pra.) roSanI lAgaNI thavI. 0mAM mIThuM (u.pra.) adekhAI. (2) ribAmaNI. 0mAM rAI (u.pra.) adekhAI. (2) gusse. 0 mAM lahera (-le ratha) (u.pra.) UMdha. 0mAM lohI varasavuM (rU.pra.) gussAthI lAlaceLa thaI javuM. 0 mAM samavuM (rU.pra.) gamI javuM. (2) hadayamAM vasavuM. 0 mAM sarasa phUlavA (rU.pra.) AnaMdathI masta thavuM. 0mAM sApeliyA (3.pra.) kAmAsakti. 0mAM sIla na levuM (rU.pra.) dUra thavuM. (2) bezarama thavuM. 0mAMthI taNakhA jharavA (u.pra.) atyaMta gusso karavo. 0 macAvI (rU.pra.) maraNa pAmavuM. 02AkhavI (3.pra.) dekharekha rAkhavI, 0 rAtI karavI (rU.pra.) gusse thavuM. 0 laDhavI (rU.pra.) sAmasAme zatrutAne bhAva hovo. lAla karavI, (ke thavI) (u.pra.) gusse thavuM, khijAvuM. e aMdhArAM(AMkhe) (rU.pra.) bhAna javuM. e aMdhArI (Akhe-) (2.pra.) bhAna javuM. (2) chetaravuM, -khe AvavuM ( khe.) (rU.pra.) itarAjI vahoravI. e AMkha maLavI (AMkhe-) (u.pra.) ekabIjA tarapha joyuM. e caha(8)vuM (Ape- (rU.pra.) adekhAInA kAraNarUpa banavuM. -khe joyAnuM jhera ( khe.) (u.pra.) najare jovAthI kharAba vastu taraphane aNagame. -khe thavuM (AMkhe-(rU.pra.) aLakhAmaNa thavuM. -khe dekhyuM (Akhe-) (rU.pra) najare najare joyeluM. -khe dekhe hevAla (AMkhe-) (u.pra) najare joyelA banAvanuM varNana, raniMga kaoNmenTarI.' -khe pATA (Akhe-) (u.pra.) akkala na hovI. (2) dhyAna na devuM. (3) vicAranA abhAva. -khe lagADavuM ( khe.) (rU.pra.) pyAra karo. (2) mAna ApavuM. -khe UMcI karAvavI (AMkhe (rU.pra.) adhIrAI karAvavI, (2) bahu saMtApavuM. - UMcI caDI(-DhI) javI (AMkhe-) (rU.pra.) garvano Ubharo AvavA. khe e AvavI (ke javI) (akhe-) (u.pra.) garva-mada caDavo. -be cIne rahevuM (akhe-) (26) (rU.pra.) pastA kare. (2) hArIne thAkI rahevuM. e TADhI thavI (Akhe- (rU. pra.) zAMti thavI. (2) saMtoSa thA. bAcIe javI ( -) (rU.pra.) cheka azakta 2010_04
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMkha 247 AMgaDI-pApaDI thaI javuM. (2) vismita thavuM. be mIMcIne (AMkhe na joyuM karavuM e u.pra.) vicAra karyA vinA. -khethI UtaravuM (ke UtarI javuM) AMkha-(mi-mIcAmaNa (AMkhya-) na. ba, 1. [jae "AMkha( -) (rU.pra.) apriya banavuM. (2) nIcA karavuM. emAM ("mi(mI)cAmaNuM'.] (lA) sAMbhaLyuM na sAMbhaLyuM gaNavuM e, besavuM ( -) (-besavuM) (rU.pra.) pasaMda paDavuM. UThIne AMkha ADA kAna karavA e AMkhe bAjhavuM (-Ape- (rU.pra.) najarane game tema thavuM, mana AMkha-mi(mIM)cAmaNuM (Akhya-) strI. [+ gu. "AmaNa' harI levuM. karaDI AMkha (kha) (rU.pra.) rUvAbanI-sattAna- + gu. 'I' strI pratyaya] AMkhanI ughADabIDa, (2) AMkhanI krodhanI najara. phATI AMkha (-mya) (rU.pra.) acaMbe. phUTI izArata. (3) (lA.) upekSA AMkhane tAro(-kha-)(rU.pra.) ekane eka dIkaro. bIjAnI AMkha-mi(mI)cAmaNuM (AMkhya-) jae "AMkha-abhicAmaNa.' AMkhe jevuM ( khe) (rU.pra.) bIjAnI doravaNIe cAlavuM. AMkha-meyaluM (AMkhya-) vi. [jae "AMkha' + "mehavuM' be AMkhanI zarama (AMkha) (rU.pra.) najara sAme hoya + gu. evuM' bI. bhU. , ghasAyeluM rU5] (lA.) beTI tyAMsudhI. mIThI AMkha (kha) (rU. pra.) kRpA, maherabAnI. dAnatavALuM, harAma hADakAMnuM sArI AMkha (-) (rU.pra.) rahemanajara] AMkha-rekha (Akhya) vi. jio "AMkha+ "rAkhavuM' + gu. Akhara (-khya strI. [saM. ma puM.] khetaramAM pAkanI-agaramAM "u" pra.] AMkhanuM rakSaNa karanAruM. (2) (lA.) zarama rAkhanAruM mIThAnI-gaMjImAM ghAsanI kiMmatanI AMkaNI AMkhalaDI (AMkhya strI. [juo AMkha' + gu. "la" svArthe Akha-aLaguM (AMkha-) vi. [juo "akha+ "aLaguM'.] ( apa. 3) + 'DuM' vArthe ta. pra.] AMkha. (padhamAM) AMkhathI dUranuM, AdhenuM AMkhavaTe (AMkhya, 5. [jae "AMkha' + gu. "vaTavuM' + AMkha-AMgaLI (AMkhya strI. [jue "AMkha'+"AMgaLI'.] "" ku.pra.] AMkhathI dUra karavApaNuM AMkhamAM ke mAravApaNuM AMkha-viheNuM (AMkhya-) vi. jio 'AMkha++viheNuM.] AMkha-kAna (AMkha) naba. 1. jio "AMkha' + AMdhaLuM. (3) (lA.) buddhivihIna, samajha vinAnuM kAna'.] (lA.) sahAya ApanAra mANasa AMkha-vi(-UMcAmaNa,-Na, NI,NuM(AMkhya-) e "AMkhaAMkha-cAMda le, AMkha-cAMle (Akhya) 5. [ja e micAmaNa, neNAM,maNI, chuM." vagere. "Akha' + "cAMdala'-"cAMllo'. kapALamAM lagADAtI TIpakI AMkha-sAkSI (AMkha) vi. jio "kha" + saM., pR.] AMkha-cerI (Akhya-) . [jao 'AMkha' + corI'.] najare jonAra sAheda [ne karelo aDasaTTo (lA.) aNagamatI vastu uparathI najara uThADI levI. (2) AkhAu chuM. [ja e AMkha' dvAra.] UgatA pAkanI kiMmatajoyuM na joyuM karavuM AMkhALuM (AkhyALuM) vi. [ja "AMkha' + gu. 'A' AMkhaDalI (AMkhaDalI) [ "AMkha' + gu. 'DuM' + "la" ta...] AMkhavALuM. (2) (lA.) catura, parakha karanAruM svArthe te, pra. uccAraNanI dRSTie vAbhAvika rUpa "- akhiyuM na. [ja e " kha" + gu. jIyuM" ta.ka.] ghANInA khalaDI'.] e "AMkhalaDI'. (padyamAM.) baLadane AMkhe bAMdhavAnA DAbalA. (2) dhADAnI AMkhe AMkhaDI (AMkhaDI) strI. [+ gu. DuM' svArthe ta.pra.) AMkha. bAMdhavAnI aMdhArI. [vAM (rU.pra.) AMkhane izAre apAtI (2) Udha uparane jotara bAMdhavAne lAkaDAne kaTake dhamakI. (2) jhaLajhaLiyAM. (3) ma. (4) viSayAsakta AMkha-DhALa (AMkhya strI. [e "AMkha' + "DhALa".] AMkho] (lA.) cazamapozI AkhI strI. [ja e AMkha' + gu. 'I' ta.ka.] gillIAMkha-hAMkaNI (AMkha) strI. [4 AMkha' + "DhAMkaNI'] dAMDAnI ramatamAM AMkha upara gilI rAkhI ramavAnI rIta, ghANInA baLadanI AMkhe bAMdhavAmAM AvatA DAbalA akhanI AMkha-kuTamaNI, AMkha-kuTAmaNI, AMkha-TaNa (AMkha) AMkhaDI strI. [ja e "Akha' + gu. 'DuM' vArthe ta.. zrI. [ce "AMkha' + "kuTamaNuM-'kuTAmaNuM" + "phUTaNuM" + + "I' strI pratyaca] AMkhaDI. (padyamAM.) traNene gu. 'I' strI pratyaya ] jeno rasa AMkhamAM paDatAM AMgaTI zrI. phaLa AMkha phUTI jAya tevI eka vela AgaDha (Da) strI. [saM. dvArA] dAgInA rekaDa vagere AMkha-kukamaNuM, AMkha-kuTAmaNuM, AMkha-phUTaNuM (Akhya aMganI kiMmatI vastu, aMgata jajokhama jio "akha+kUTavuM'+gu. "amaNuM-AmaNuM'-'aNuM AgaDhavANAM na., ba.va. [sa. pra dvArA] devamUrtine navaDAvyA kartA vAcaka. pra.] na. e velAnuM phaLa. (2) idarAmaNInuM phaLa pachI chavApaNuM Akha-pheTiko (Akhya-) paM. jio "AMkha' + DivuM AMga iyuM. [ja "AMgaDa' + gu. IyuM' te.pra.] AMgaDa + "ADa'] AkaDAnAM pAna khAIne jIvatuM AMkhane nukasAna laI janAra vizvAsu dhaMdhAdArI mANasa karanAruM eka jIvaDuM AMgaThI strI. [sa. yama dvArA vikAsa] kheDUta khAsa karIne AMkha-De (Akhya . jio "AMkha' + DivuM + pahere che te kasavALa ane cADamAM pharate cINavALI baMDI. gu. "GkR. pra.] eka jAtane macchara (2) nAnAM baccAMonI evI nAnI baMDI. (3) (lA.) rAjya AMkhami(-bhacAmaNuM) (Akhya) na. [jae "AMkha taraphathI janA samayamAM kuMvaranA janma vakhate levAno kara + mIMcavuM' + gu. "AmaNa'-'AmaNuM" ka. pra.] (lA.) jeyuM AMgaDI-pAghaDI strI. [ + jue "pAghaDI.] (lA.) kuMvaranA 2010_04
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMgaNa 248 agirasada janma vakhate rAjyamAM pUrve levAto kara (3) ekI' nI nizAnI pizAba javA rajA levA mATe karavI AMgaNa, zuM na. (. mana->prA. maMgaLa-ma-] gharanA (pezAba javA vidyAthIe rajA mAgavI), 0 karavI (rU.ma.) bAraNA sAmenI khullI jagyA, [NuM UThI javuM (rU.pra.) aTakacALuM karI cIDavavuM. (2) izAro karavo. (3) kharAba nirvaza ja. - chedI na(nAMkhavuM (rU.pra.) vAraMvAra ugha- kAma karanArane cIMdhIne ughADA pADavuM. 0 khUpavI (rU.pra.) rANIe AvavuM. -zuM gharatI (nAkhavuM (rU.pra.) vAraMvAra pagapesAro che. 0 cALe (rU.pra.) ciDavaNI, cheDatI. AvI dharadhaNIne pajavavuM. -zuM vAMkuM (rU.pra.) kAma karavuM na 0 cIMdha (rU.ka.) kharAba hovAne lIdhe najare tarI Ave hoya tyAre dharavAmAM AvatAM bahAnAM] tevuM, aLakhAmaNuM. 1 cIMdhavI (rU.pra.) keI ne batAvavuM AMgaNiyuM na. [ + guM. 'IryuM svAtha ta.pra.] AMgaNuM. (ghamAM.) (sara0AMgaLI cIMdhyAnuM puNya), (2) nAmezI karavI. 0 thavI AMgata () vi. [saM. ma dvArA vikAsa] pitAnuM eka- (rU.pra.) niMdAvuM. 0 dekhAmaNuM (rU.pra.) phajetI, badanAmI, lAnuM, svAMga apakIrti. 9 batAvavI (..) sAro rasto batAva. AgamaNu (-zya) strI, celAne AgaLano bhAga (2) dhamakAvavuM. -LIe cAMTI rahevuM (-caeNTI reDavuM) (rU.pra.) AgamavuM akri. maraNiyA thavuM. (2) khetaravuM, belAvavuM. ApatAM acakAvuM. 0 thI nakha vegaLA (rU.pra.) judAI, (3) sakri. vahorI levuM, mAthe levuM. (4) pahoMcavuM. (5) 0 nA veDhA upara (rU.pra.) meDhe, taiyAra. 0 ne Tera (rU.pra.) sAme thavuM. (6) haMphAvavuM. AgamAthuM bhAve, karmaNi, kri. AgaLInA veDhA upara. 0 sUjI thAMbhale na thAya (rU.pra.) AgamAnavuM che., sa.phri. dareka vastune vadhavA ke meTI thavA maryAdA hoya. pAMca AMgaLIe AgamAvavuM, AgamavuM juo AgamavuM'mAM.. pahoMce rU ( -) (u.pra.) jhAjhA hAtha raLiyAmaNA. AMga-rakha na. [saM. mA. manna dvArA + "rAkhavuM] gaDhanI aMdaranI moMmA AMgaLI ghAlavI (rU.pra.) parANe belAvavuM. moMmAM chevaTanA rakSaNanI jagyA [nuM keDiyuM ke jhabhaluM AMgaLI nA(nAkhavI (rU.pra.) AzcaryabhAva vyakta kara. AMgaluM na. [saM. ma dvArA gu. 'huM svArthe ta. pra.] baccA vaTANu AMgaLI upara mUtare nahi tevuM (rU.pra.) koIne AMgaluM-59 na. [+ ja "TopaluM'.]. bALakanA jhabhaluM-TopI jarApaNa kAmamAM na Ave tevuM, . sAme AMgaLI AgaLa napuM. [saM. mahuguNa DuM.] AMgaLInI jADAI jeTaluM (rU.pra.) phajetI. hADa upara AMgaLI (u.pra.) Azcarya, mApa, tasu. [be AMgaLa caDe-he' evuM (rU.pra.) harIphAImAM acabAne bhAva) caDiyAtuM. be AMgaLa bharIne kApI levuM (rU.pra.) sAmAnI AMgaLI-setu (-saeN tuM) vi. [+ja "sahavuM], AMgaLI-rasevAnuM AbarU ochI karavI, Teka...utAravI. (2) sAmAne bhoMTha pADavI (e vAtuM) vi. [+ juo 'sahavuM' dvArA varta. kR] bahu garama AgaLa-ca9 vi. [+ "cATavuM' + .. ' ka. pra 1 mIThI vasta- nahi, AMgaLIthI sahana thaI zake tevuM e khAtAM dharAya nahi tevuM AMgaLA cATanAruM (mANasa) AMgaLuM na. [saM. ma * - >prA. maMguDhama-5.] AMgaLI. AMgaLa-te 5. [ + "toDavuM' + gu-"G" ka.ka.] AMgaLIe [-LAM karavAM (rU. pra.) Azcarya pAmavuM, navAI lAgavI. (2) ceTI jAya tevuM pANImAM rahetuM eka jIvaDuM nirAza thavuM. (3) bhUlane pastA batAvavo. -La cATavA AMgaLa-vA ji.vi. [+ ja e "vA' (mA5)] eka AMgaLAnI (rU. pra.) khuzAmata karavI. -La cAye peTa na bharAya (rU.pra.) jADAI pahoLAI jeTale dUra mULa vastu vinA kAma na sare. cAre AMgaLAM kharAM (rU.pra.) AMgaLA-chA5 zrI. [ie "AMgaLuM-a.va. + chApa'.] AMga pAko vicAra. moMmAM AMgaLAM ghAlavAM (rU. pra.) Azcarya LAnI chApa, phiMgaraprinTa pAmavuM, navAI thavI] AMgaLAM-chApa- niSNAta vi. [ + saM.] AMgaLAMnI chApa upara AMgaLI puM. khasI karatAM vIryagraMthi adhUrI kapAI hoya thI vyaktine oLakhI batAvavAnuM jJAna dharAvanAra, "phiMgara te vAchaDe (je mATe thatAM Akhala thaI zake ane jenAthI prinTa-ekasparTa gAya phaLe). AMgaLiyAta vi. [o. "AMgaLiyuM' dvArA.] punarlagnanI Agarika (Agere) 3. agarika (AArika) . [saM.] eka bhAga aMgAra ane strInI sAthe potAnA agAunA patithI thayeluM sAthe AveluM be bhAga prANuvAyuthI banate eka jherI vAyu, "kAbaeNnika (chokaruM) [ jhabhaluM. (2) vi. AMgaLiyAta bALaka esiDa gesa AMgaLiyuM na. [+ gu. IyuM' ta. pra.] agaluM, nAnA bALakanuM AMgika (Agika) vi. [saM.] zarIrane lagatuM. (2) zarIranI agika a ) AMgaLI strI, siM. mayujhi>prA. zaMDhimAM] hAtha-paganAM - ceSTAthI jaNAvavAmAM AvatuM. (3) aMga-ceSTA. (4) na, zarIranI maLI vIsa chUTAM aMgomAMnuM pratyeka agaLuM. [ ka ApatAM. ceSTAthI banelo abhinaya. (nATatha.) pahecA kara0, (- ), 0 ApatAM pahoMce vaLagavuM agiyo . [saM. sAvi - >prA. caM]i maradane (paMDice) (rU.pra.) thoDI madada denAranuM badhuM ja pacAvI pADavuM. paheravAnuM eka kapaDuM. (2) varane paherAvavAmAM AvatuM sIvyA 0 ApavI (u.pra.) izAre karavo. (2) preraNA karavI. vagaranuM mosALa taraphathI maLatuM lugaDu aAMgI (3) Teko ApI kAma karatuM karavuM. (4) madada karavI. 0 upara AMgirasa (Agirasa) vi. [saM.] aMgirA RSine lagatuM.(2) rAkhavuM (rU.pra.) lADamAM rAkhavuM. (2) najarathI vegaLuM na 5. aMgirAnA putra-buhaspati. (saMjJA.). (3) na. e nAmanuM karavuM. 0 UMcI karavI (u.pra.) anumodana ApavuM, ke eka gotra. (saMjJA.) Apa. (2) ramata cAlu rAkhavAne azakti batAvavI. AMgirasa-veda puM. [sa.] atharvaveda 2010_04
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMgI 249 ajiyuM AMgI strI, (saM. ma>iprA. gaMgA] paraNanAra puruSane e. (2) saMkeca, AnAkAnI. (3) AghAta (mAnasika mosALa taraphathI maLatuM karI cAkhAnInuM sIvyA vagaranuM lUgaDuM, temaja zArIrika.)(4) kosa bharavA mATe varata dabAvavI e. AgiyA. (2) deva (hanumAna vagere) nI mUrtinA zarIra upara (5) kesa kheMcatA baLadane aTakavAnI jagyA. (6) gADInI tela vagerenuM caDeluM paDa. (3) mAtAnA sthAnakamAM mUrtine badale pAchaLa nAkhavAmAM AvatuM gADIne pakaDI rAkhavAnuM sAdhana, mukAtI raMgaberaMgI dhAtunA patarAnI takatI, deva-devI-mahAdeva (7) DAgADInA pulanI aMdaranI baMne bAjue raheto vagerenI mUrti upara karavAmAM AvatI zobhA. (4) mUrtine cAmaDAne te te pado. (8) chAsa vavavA mATe ravAIne mATe bekhA je banAvele senA rUpa vagerene zaNagAra. pakaDamAM rAkhavAnuM deraDuM (9) bAraNuM athavA DhAMkaNuM bahu (jaina) [AkAzamAM Aga caDa(-8)vI (rU. pra.) AkAza udhaDe nahi e mATe rAkhavAmAM Avato cAmaDAne paho. [ 0 dhULathI chavAI javuM]. khA (rU. pra.) acakAvuM, khamacAvuM] AMgu na. hiMdu lagnamaMDapanAM mATInAM ke dhAtunAM vAsaNanI cAra AMcaNa strI. [de. prA. yaMtra- kheMcavuM] balatAM thato acakATa. khUNe mAMDavAmAM AvatI mAMDaNa, corInA thaMbha (2) vAtacItamAM vacce vacce nakAmA zabdanuM AvI javuM e gula na. strInuM raja, Artava AMcaNI strI. pharI pharI gAvAmAM AvatI kaDI, dhruvapadanI AMguM na. [sa, mA-> prA. zaMka-] aMga upara mukavAnuM kaDI, AMcaLI batara [kiMmatI kapaDuM AMcaluM vi. doDhaDAhyuM, cabAvaluM aMge puM. [; e "AMsu'.] vivAha prasaMge vara pahere che te AMcaLa na., pR. dudhALAM DhoranAM thAna ke AunuM temaja kUtarI Amanyu (Agramatyu)yuM. [ave.] pArasIonI mAnyatAne vagere mAdA prANIonuM baccAMne dhAvavA mATenuM pratyeka labaDatuM setAna (je dhamaone virodhI hatA), aharimAna aMga. [ 0 Ava (rU.pra.) AumAM eka prakAranA roga ala vi. [aM. " 'nuM saMskRtIkaraNa aMgrejone ane thavo. 0UThI jave (rU. pra.) AumAMthI dUdha bdI paDavuM]. emanA deza iMglenDane lagatuM, aMgrejI AMcaLavuM sa. kri. saM. mandra dvArA; kheLa pAtharIne strIo ala-kArya-cikitsA strI. [+ saM.] aMgrejoe lAvI ApelI name che.] (lA.) namavuM (bha.kamAM kartari racanA) vaidyavidyA pramANenI sAravAra, eNlepathI' [(saMjJA) acaLa zrI. pharI pharI gavAtya kaDI, AMcaNI, dhruvapadanI A deza puM. [+ saM.] aMgrejonA deza, AMglabhUmi, "IMglaeNnDa'. kaDI [pAlava ala-heSa pu. [+saM.] aMgrejo ane aMgrejI raheNIkaraNI AMcaLI strI. [mannAi >prA. maMjhi] aMcaLa, cheDe taraphane dveSabhAva, "eMglo-kebiyA(ba. ka. ThA.) AMcaLiyA puM. siM. mannasTi- > prA. graMthi -] aMcaLa azva-bhASA strI. [+saM.] aMgrejI bhASA. (saMjJA.). gaccha jaina sAdhu. (saMjJA.) [cheDe, aMcaLo Agala-bhUmi strI. [+] juo AMglAdeza." (saMjJA) AMcaLa chuM. (saM. manvaya- >mA. aMga-] lugaDAne ala-rASTra na. [+ saM.] aMgrejonI sattAnuM rAjya, iMglenDa AMcI strI. [jao "aca,' prA. mAM aMttimA thaIne.] alavidA strI. [+ saM.] aMgrejI paddhatinuM zikSaNa (lA.) AMca, harakata, naDatara, viSNa AlIkaraNa na. [saM.] aMgrejI-karaNa AMcha (tha) zrI. AMkhanI chArI. (2) AMkhanI jhAMkha AMNI strI. AjJA, Adeza, hukama, (2) duhAI, AziSa. AMjaNa na. [sa. manana-> mA. aMna] AMkhamAM AMja(3) segana, zapatha, sama vAne misa-kapUra-mAkhaNanA mizraNavALe padArtha, kAjaLa, AALa na. di. prA. aM istrI.] aMLa, snAna mesa, (2) (lA.) maMtra bolI kapaDAnA kaTakAthI daradI upara AMLavuM a. kri. [juo AveLa,'-nA.dhA.] snAna DhALavAnI kriyA (enAthI roga maTe che. evI bhAvanA). (3) karavuM. nAhavuM eka jAtanI bAla-ramata. (I chetarapIMDI AMca (-ca) strI. [saM. marva > mafa] aMgArA. (2) jhALa, AMjaNiyuM na. [jae "AMjaNe" gu. "thayuM' ta. pra.] jhabUka. (3) (lA.) muzkelI, takalIpha. (4) sa8nI TI vahANa vagerenA kAmamAM AvatuM imAratI lAkaDuM ApanAruM bAju, sarere. [ 0 ApavI (2. pra.) garama karavuM. 0Avavo eka jhADa, aMjana vRkSa (rU. pra.) nukasAna thayuM. 0 dekhAvI (u. pra.) devatAnI najIka AjaNiyuM na. [jue "AjaNe" + gu, "IyuM' svArthe ta, pra.] rAkhI garama karavuM. 0 devI (rU. pra.) dhamakAvavuM. 0 lAgavI sAjaDanuM jhADa, ratAjuna (rU. pra.) garama thavuM. UnI AMca (rU.pra.) Ina] AMjaNiye puM. [sa, mana > prA. caMna] comAsAmAM DuMgarA AMcakavuM sa. kri. [de. prA. saMva, kheMcavuM.] jhaMTavI levuM, chInavI ane medAnamAM hAthadoDha hAtha UMcuM UgatuM eka ghAsa levuM. aMcakAvuM karmaNi., ji. acakAvavuM che.. sa. . Aja sI. [jue "AMjaNe" + gu. "I' strIpraya]. AMcakI zrI. jio "AMcakavuM" gu. "I' ka. pra.] khamacAvuM sAjaDanuM jhADa, AMjaNe e, bha, (2) zarIramAM snAyuonI kheMcatANa. (3) mRtyu AMjaNIsI. [sa. aniHI >prA. zaMnagama) lA.) vakhate zvAsanuM vAraMvAra thatuM kheMcANa, () heDakI. [avanI pAMpaNanI kinArIe thata kelI (u.pra.) tANa AvavuM. (2) harakata thavI. * khAvI (rU.pra.) AMjaNuM na. jio "ajavuM' + gu. aNuM" ka. pra.] (lA.) saMkoca anubhava, khamacAvuM. (2) pAchA paDavuM]. bheLavI nAMkhavuM e. (2) najara cukAvavI e. (3) chetarapIMDI. AMcake puM. jio "AMcakavuM+gu, "e" ke pra.] khamacAvuM (4) bhUrakI nAkhavI, tejathI sAmAne aMjAvI devuM e 2010_04
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ Aja 250 AMjaNe' puM. [. yamana->prA. manuna-] ajuna vRkSa, AMTa-varaNa che, ba, va, dezI sALamAM tANAne cheDe bAMdhelI sAjaDanuM jhADa be lAkaDI, hATavaraNa, bhAjaNiyA AMjaNe ! uttara gujarAtanI eka pATIdAra jJAti ane e AMTAvavuM e "aTavuM' mAM. (2) (lA.) caDiyAtA thavuM jJAtine (puruSa) AvuM sa. kiM. nizAna mAMDI sAmA padArtha upara pitA pAsenI AMjaneya(Aja-05. [sa.] aMjanino putra hanumAna. (saMjJA.) nizAna mATenI cIja athaDAvavI. (2) (lA.) pahoMcIne AMjavuM sa. kiM. [sa, ga>prA. 3naMga-] (AMkhamAM) kAjaLa vizeSatA batAvavI, caDiyAtA thavuM. aMTAvuM (aSTA) karmaNi, lagAvavuM. (2) (lA.) sAmAne pitAnA tejathI zehamAM nAkhavuM. . AMTavavuM (khAsa arthamAM), aMTAvavuM (aSTa-pre., sakri. (3) vaza karavuM. [ AMjI nAkhavuM (rU. pra.) sAmAne pitAnI AMTa-sAMTa (aTa-sAMTa) zrI. [ jue "AMTa,'-rbhAiva.] prabhAthI cheka karI devuM.] aMjavuM (ajA) karmaNi, ji. aTabAMTa, kAvataruM, prapaMca. (2) uDAu javAba, (3) bhAgIdArI aMjAvavuM (ajAva.) ke, saki. [AgiyuM AMTA-vAMTA !., ba. va. jio "a'vAMTe.] AMTIghUMTI, AjiyuM na., - . javArane eka roga, aMgAyuiM, aMgAro, dAvapeca, chaLakapaTa Aje(-) 6. kuvA-thaMbhanI be bAju saDha bAMdhavAnA moTA AMTA-TI strI.[ja 'aTe'+"vIMTI'.] eka jAtanI grahavALI doraDAmAMnuM pratyeka. (vahANa) vIMTI, AMgaLAmAM sAthe paheravAnI joDiyA vIMTI, ATI-vIMTI -gAMje 5. eka jAtane gaMdhavALAM pAnano cheDa. (2). AMTALuM, AyiALuM vi. [ja "aTe' + gu. IyuM' + vi, pR. ThagAya nahi te mANasa "ALuM' ta. pra.] AMTAvALuM, vaLavALuM A juo "Aje.. AMTI strI. [juo "a" + gu. ' strI pratyaya] aTalI. AMTa (2) strI. [saM. ma>iprA. mAM-TTa pAchA pharavuM (2) rUpA athavA senAnuM hAthanI AMgaLImAM paheravAnuM e. emAMthI gu.mAM artha vikasyo che; juo nIce 'A'. kAMbI-ghATanuM ghareNuM (je aMguThAnI pAsenI AMgaLImAM paherAya nizAna tAkavAnI kaLA, tAkaDiyApaNuM. (2) AMTI, gaMca. che.(3) gAMTha paDI jAya tevI gUMcavaNa, gaMca. (4) darImAM ke (3) aMTasa, aNabanAva. 4) aDa, haTha, ji . (5) Teka, evI rIte koI padArthamAM paga bharAI jA. (5) malakustImAM vaTa, (6) sAkha, AbarU, sAhukArI, kreDiTa', (9) nANAM pagamAM paga bharAvavAne eka dAva. (6) peTamAM AMtaraDAMmAM saMbaMdhI vyavahAra, levaDadevaDa. (8) dAba, kAba. (9) bela paData gaMcavaNa. (7) lAMbA ghAsanA nAme gaDo. (8) (lA.) vAnI chaTA. (10) aMguThA pAsenI AMgaLI ane aMguThA vadhe. (9) aMTasa, khAra-Sa. (10) muzkelI. [0ukelavI(rU.pra.) vaccenI jagyA. (11) vahANanuM mAla bharyA vagara jeTaluM muzkelI dUra karavI. 0 e AvavuM (rU.pra.) vacce naDavuM, ADe paDakhuM pANImAM DUbe teTalA bhAga uparanuM pATiyuM. (vahANa) AvavuM. 0 kAMtavI (ra.a.) kAMtIne keka banAvavuM. 0 nA(12) makAnanuM kaMdorA sudhInuM caNatara, besaNuM, 'litha'. [0 (nAMkhavI (u.pra.) muzkelImAM mUkavuM. (2) vAMdhA vacake cheDavI (rU.pra.) aNagame dUra kare. javI, tUTavA (rU.pra.) kADha. 05DhavI (rU. pra.) guMcavaNa thavI. 05AvI (rU. pra.) zAkha javI. 0 besavI (baMsavI) (rU.pra.) AbarU jAmavI. guMcavaNa UbhI karavI, bharAvavI, 0mAravI (rU.pra.) kustInA 0 paDhavI (u.pra.) matabhedathI be pakSo vacce ke manuSya vacce ke evA jaMgalamAM paga bharAva. levI (rU.pra.) kustanA gaMca thavI. (2) zatrutA thavI. 0mAM lAvavuM (rU. pra.) vaza karavuM, dAvamAM chaLakapaTa karavuM] tAbAmAM lAvavuM. (2) kAmamAM hAtha besADa. -2 caDha(-)vuM AMTIphaMTI zrI. [jae "AMTI" dvirbhAva.] ziSTAcAra (AMTa) (rU.pra)sahelAIthI thavuM.-Te caDhA(-DhA)vavuM (aTa) AMTI-(-dhaM)[e "AMTI-dvirbhAva.] strI, guMcavaNa, (ra.a.) kAbU meLavavA catna karavo. (2) Teva pADavI. (3) hAtha muzkelI. (2) khUNA-khacakA. (3) (lA.) prapaMca, dAvapeca. besADavA] [ sI(-zI)."] (lA.) corAzIne phere (4) ane guMcavaNa bharele samaya, kaTekaTane mAmalo. AMTa-cera(ryAsI(-zI)(Azca) strI. [+jue "geArA(-caM) (5) rItarivAjanI guMcavaNa bharelI vAta [AMTIghUMTIvALuM AMTaNa na. sIMdarI athavA satara vagerenuM devuM ke rAMDhavuM AMTIghaMTiyALuM vi. [ + gu. "yuM' + "aLuM" va. pra.] banAvavAmAM vaLa devAne mATe vaparAto lAkaDAno TukaDe, AMTIdAra vi. [+ pha. pratyaya] AMTIvALuM AThaNuM, aThavADuM [AkAra, ATaNa, kapAsI AMTI-pU chuM. [+ jue "pUDo.'] gaDa, gaDI, kela AMTaNa na. sakhata dabANa ke ghasArAthI cAmaDI para thato ghaTTa AMTI-phAMTI strI. [juo "ATI', dvirbhAva.] chokarAonI eka AMTa5tra (adhya-juo "AMTa' + saM, na.] pitAnI ramata [bALa-ramata zAkha upara dhIravA mATe lakhele kAgaLa AMTI-bAMTI [ja e AMTI,'-dvirbhAva] strI. bIjI eka AMTa-bAMTa (AMTa-bAMTa) strI. [ja "aTa,'-dvirbhAva] AMTI-vIMTI zrI. [jue "AMTI' + vIMTI'.] AMTA-vIMTI, be ATalAMTa, kAvataruM, prapaMca AMgaLImAM paheravAnI joDiyA vITI AMTabuDI strI, eka jAtanI vanaspati ATeTa (Da), DI jhI. maraDAzigI (eka vanaspati) ATala-ghaMTala vi. (AMTayalaghaMTayala) [ja e "AMTavuM "dhaMTavuM' ATanTa puM, jio Te' + "Tapa'.] lapeTInI eka beune gu. ela" bI, bhU. kR] avaLAsavaLuM saMkaLAyela, bALa ramata. (2) (lA) gaMcavAyeluM kokaDuM arasaparasa gUMcavAyeluM [sUtaranI gaDI, AMTI AMTo . [saM. mA-varta->prA. mA-aTTama-] cakarAvo, ATalI strI, -luM na. ATalI, phALakA uparathI utArela | phate pharI vaLavAnuM, (2) eka gAmathI bIjA gAme jaI 2010_04
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMTA-AmaLA skrU vagerene vaLa, pharavA, paraNavuM. virAdha-bhAva AvavAnI kriyA, (3) vaLa caDe evA prakAraneA peca, mAthA pharate pAghaDIne vIMTavAnI kriyA. (4) peca. [ -TA pharavA (rU. pra.) lagnanA pherA * khAvA, 0 dhruve, . mArave. (rU. pra.) gAmataruM karaDuM, eka gAmathI bIje gAma ke sthaLa jaI AvavuM. 0 vALavA (rU.pra.) gALa vIMToA karavA] AMTe-AmaLA puM, [+ jue 'AMbaLA.'] (lA.) aMTasa, [rahevuM e AMTA-pherA puM. [+ jue 'phaeNrA.'] Ava-jA, jatA-AvatA Te-vAMTe puM. [+jue 'vAMTe.'] (lA.) TI-dhaMTI, dAvapeca AMTe-vIMTe puM. [+ jue 'vIMTA.'] hera-pherA, AMTA-kero AMThA, I strI, DhArane vaLagatA javA, (2) bagA AMThI srI. [saM. oiaa > prA, TThimA] haLiyA. (ra) gAThalI, geAThalA. (3) (lA,) naveDhA strInAM UgatAM stana AMDhALI strI. [jue AMThI'dvArA.] ThaLiyA AMDhage puM. garbha, humela AMDha(Du)vA puM. [sa ah - > prA. aMTa] vRSaNa AMDhAsu vi. laMbageALa AMDhiyA, TaTa puM. [saM. mAfe- > prA. baMbi] " e [ (2) puM. dhaNa-khaMta, sAMDha AMDu` vi. saM. mAli-> prA. maMhima-] vRSaNavALuM. hu chuM. hAthIne page bAMdhavAmAM AvI sAMkaLa ke deraDuM AMDule jue AMDave,' 'AMDave,' AMza chuM. kharaja, khUjalI AMDheDha (-Deya), DI e 'AMTeDa'. AMtana. [saM. yantra - prA. caita] AMtaraDuM. (ra) tAra jevI lAMbI vastu, (3) (--tya) zrI. bakarInuM sUkuM AMtaraDuM (jenI dArI karI vAparavAmAM Ave che. [.nuM vadhI javuM (rU.pra.) sAraNagAMTha UtaravI. te meAmavuM ( ke sameTavuM) (9.pra.) khArAka vagara rahevuM] AMtara1 (Antara) vi. [saM.] AMtarika, aMdaranuM, aMdara AveluM, aMdara aMdaranuM. (ra) manane lagatuM, 'sabjekaTiva' (ma. na.) [ vizeSaNa tarIke e vizeSyanI pUrva alaga lakhAya, samAsa tarIke pUrva padamAM sAmAnya rIte joDAI na rahe; samAsa banAvavA heya tA svarAdi nAmeAnI pUrva saMdhithI joDAya; jemake AMtarAvalaya' (mAntargaq) 'AMtara priya' (Atar + phaeNndriya) vagere. Ama chatAM keTalAka zabdomAM e oDAI ne lakhAya paNa cheH 'AMtara-varka' 'AMtara-vigraha' vagere] AMtara-OM (Antara) vi. [saM. masara ('aMdaranuM' 'AMtarika' nA arthanA) zabdanA sAdazte bhAratIya bhASAomAM paraspara' nA artha ApavA samAsAMta zabdAmAM pUrva pada tarIke vize SaNanA rUpamAM vyApaka thayA che; AMtara jJAtIya='jJAtienuM parasparanuM' - 'jJAtiomAM paraspara' vagere aneka zabda] parasparanuM, pArasparika AMtara na. [saM. mantra vizleSathI ava. gu.] AMta, AMtaraDuM AMtara-kAmI, -mIya (Antara) vi. [ju AMtara' + kAma' + gu. ''ta.pra. Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ atira-rAjya 252 adAla DhoranA AMtaraDAne maraDAI javAne eka rAga AMtare kri. vi. [+gu. e sA. vi.pra.] vacce eka eka AMtara-rAjaya (Antara) vi. [juo AMtarara' + saM.] rAjya divasanA ke samayanA gALe. (2) vacce kAMIka gALe rAkhIne rAja vaccenuM, ekabIjA rAjyo vacce saMbaMdha dharAvatuM, AMtareSTha (Anta-puM. [saM. 'AMtaraDa+ ] meTA yoniInTara-sTeTa eththone chUTA pADavAthI jaNAto pratyeka nAne bhagaSTha, AMtara-rASTriya (Antara) vi. jio AMtarara' + saM] lebiyA mAIza' [nikaTatA ekabIjAM rASTro vaccenA saMbaMdhanuM, InTara-nezanala' AMtarya' (Antarya) na. [saM. mantarane bhAva=mAtakhUba AMtara rASTriyatA strI., -tva na. [saM.] AMtararASTriyapaNuM, AMtaryara (Atarya) na. [saM. mArA bhAva=mAntarya] kaI inTararnezanAlijhama' paNa be padArtha vaccenuM aMtara, dara hevApaNuM. (2) judAI AMtaravigraha (Atara-) puM. [se, ahIM aMdara aMdaranuM' AtA puM, ba. 1. [sa. anna->prA. aMtaga-] khetaranA ema "AMtara' vizeSaNarUpa AvI jeDA che; AMtara zeDhA pAsethI kheDavANa jamInamAM UgatuM ghAsa. [ kADhavA ahIM nathI.] eka ja rAjya ke rASTranI prajAmAM leke (rU.pra.) zeDhAnuM ghAsa khodI kADhavuM] vacceno prabaLa jhaghaDe, AMtarika vigraha, "sivila vaeNra' AMte 5. [saM. -> prA. aMtama-] vaNelA traNa dorAAMtaravuM sa. kiM. (saM. anna parathI attara> prA. aMta emAMne pahelo dare, traNa seranA dera bhAMgatAM ubeLavI nA. dhA.] aDacaNa karI cA vacce paDI vighna nAkhavuM. (2) paDatI pahelI be saremAMnI pratyeka aTakAvavuM, zekavuM. (3) hada bAMdhavI. (4) verI levuM. (5) Aga (-AnTa) vi. [saM.] AMtaraDAne lagatuM vacce paDade nAkha. (6) (lA.) nirupAya banAvavuM, lAcAra AMtra-kalA (atra) strI. [saM.] AMtaraDAM ane kareDane banAvavuM ['sTrIma opha keziyasanesa methaDa" joDanAra eka paDa, mesenTarI" AMtara-vRtti-pravAha puM. [saM.] mAnasika valaNane vega, AMtrajana (Atra) na. (saM.] AMtaraDAMno avAja, (2) AMtarasa (ca) strI. juo "aMtarasa'. vAyuvegane eka prakAra [Avato tAva, 'TAI phreiDa' AMtarasI(-zI), AMtarase muM. saM. mAttara>prA. aMtara AMtra-javara (A~-) 6. [saM.] AMtaraDAMmAM saDe thavAthI dvArA anunAsika uccAra che, nahi ke "AtarasI.] AMtra-taMtu (AtaMtra-tanta) chuM. [saM] AMtaraDAnI aMdara Avele sivAI ne taiyAra thayelI silAInI kArane vALIne levAmAM resA jevo te te tAMtaNe. (2) AMtaraDAmAM Upasela bhAganI AvatI silAI banelI karacalI jevI dekhAtI naLI, "vilasa" AMtarArbada (AtarA) 5. [saM. + e maDha] keNI ane AMtra-dvAra (A~-) [saM] AMtaraDAnuM cheDAnuM bAraNuM bagala vaccenA hADakAnA nIcalA cheDAnI aMdaranI bAjunI AMba-pariziSTa (A~-) na. [saM.] nAnA ane moTA Teca upara Avelo lagabhaga trikoNAkAra eka UMco bhAga AMtaraDAMnuM joDANa thAya che tyAM AvelA AMtaraDAnA paMchaDA AMtarika (Ana-5 vi. [4] AMtara, aMdaranuM, mAMhenuM, je bhAga epenDiksa" aMdarane lagatuM AMtra-5riziSTa-zeAdha (A~-) puM. siM.] AMtaraDAnI AMtariyuM vi. [saM. mantarita->prA. aMtari -] eka pachInA pUchaDIne seje, epenDisAITisa bIjAne vaTAvI trIjuM, "lTaraneTiva" saM] AMtaraDAMne paMchaDA jevo vadhe AMtarI strI. [sa, mataritA> prA. aMtariyA] thoDuM aMtara. bhAga, epenDisa varbiphorma (2) be cIjo vaccenuM aMtara.(3) be dhotiyAM vacce eone Ava-puchaze (Atra) . [.] AMtaraDAnI pachaDInA jadAM pADavA mATe sAthe vaLelA cheDAne pako. (4) kapaDAMne seje, AMtrapariziSTazodha, epenDisAITisa" cheDe chUTA tAMtaNAne vaNIne banAvelI zebhA mATe rAkhelI AMga-rasa (A~-) . [saM.] AMtaraDAmAMthI jharato pAcanarasa latI kinArI, pAlava. (5) kera, kinArI. (6) vahANanI AMga-roga (A~-) puM. [saM.] AMtaraDAMne roga kera. (7) dhruvapadanI Teka. (saMgIta.) (8) nAgaravelanA pAnanI AMtra-lava (Atra--) 5. saM] nAnA AMtaraDAnI aMdaranI raMga, (9) phaNasanA cAMpAne vaLagelA resA. (10) (lA.) sapATI upara upasI AvelA bhAga [sAraNagAMTha aMTasa, vera AMtrakRddhi (A~-) strI, saM.] AMtaraDhAMnuM utaravuM e, AMtarela chuM. [jae "AMtaravuM' + gu. "eluM' bI. . ka. Atra-zaya (Atra) na. [saM.] AMtaraDAMmAM gayelI bahAranI pharatI vADathI AMtaravAmAM AvelI hoI ] vaDe khace tevI cIja AMtareMdriya (Atarendriya) sI. [sa. + saM. daridrA na]. Atrika (Atrika) vi. [saM] AMtaraDAMne lagatuM aMdaranI indriya, aMtaHkaraNa, mana AMthaNuM jue "AthaNuM'. AMtaro chuM. [saM. maMtava- > prA. aMtarama-] kaI paNa be athANu2 na. deraDuM vaNavA beya cheDe rakhAtA lAkaDAne padArtho varaceno gALe. (2) bhedabhAva, pharaka, aMtara. (3) te te nAno TukaDo dhruvapadanI Teka, aMtare. (saMgIta.) (4) paDade, vyavadhAna. (5) athavuM, juo "AthavuM'. juduM pADavAnI nizAnI. (6) judAI, judApaNuM. (6) vADa, AMthe e "AthI'. aDaca. [bharI le (rU. pra.) vacce paDadI ke paDade Adara (25) strI. mAchalInI eka jAta nAkha. 0rAkha (rU. pra.) bhedabhAva rAkhavo] Adela (Andola) puM[saM.1 hiMDoLo, mUla, hIMcake. (2) 2010_04
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ adAlaka 253 AMbalI lavuM e, hIMcakavuM e. (3).prajArI, kaMpana. (4) e nAmano vAta thavI. -La dhaMdho (-dho) (rU.pra.) naphAnukasAnanI sUjha eka rAga, hiMdala rAga. (saMgIta.) AMdhaLuM kabUtara na.[ + jue "kabUtara'.] (lA) eka ramata, Adelaka (Ando) vi. [saM.] jhulAvanAra, hIMcakAvanAra. AMdhaLe pADe vinAnI kAtaLI (2) hiMDoLe. (3) ghaDiyALanuM lolaka. (4) spaMdaka, kaMpaka, AMdhaLuM kALuM ne. [ + jue "kAtaLuM'.] zeraDInI AMkha vAIbreTara' [ghaDiyALa AMdhaLuM-dhaba vi. [ + juo "dhaba'.] tadana AdhaLuM alaka-yaMtra (Alaka-canga) na. [saM.] lolakavALuM AMdhaLuM-dhUMdhaLuM vi, [+ juo "dhaMdhaLuM'.] sUrya AthamI gayA AMdelanakSama (A lana-) vi. [saM.] hiMDoLe jhUlavAnuM pachIne najIkanA samaya, bharabhAMkharI vaLA. (2) vaheluM paroDha mAphaka hoya tevuM AMdhaLuM-pAMgaLuM vi. [ + jue "pAMgaLuM.] AMkhe na dekhatuM AMdolana (Aje) na. [saM.] jhUlavApaNuM. (2) taraMga, lahera, ane page na cAlatuM. (2) (lA.) nirAdhAra me. (3) kaMpa, bajArI. (4) (la) hilacAla, caLavaLa, AMdhaLuM-bhIMta vi. [ + juo "bhIMta'.] tadana adhaLuM. (2) hAhA, DoLA La, uzkerANI, khaLabhaLATa, ejiTezana" (lA) avicArI Alita (A ) vi. saM.] DolAveluM, jhulAveluM, halAveluM. AMdhaLuM vAju na. [ + juo "vA'.] (lA.) kAmane kharAba (2) dhrujArIvALuM, kaMpita. (3) (lA.) caLavaLanuM rUpa ApyuM caDAvanAra IsamenI TeLI hoya tevuM AMdhaLe pATo . [+ ja pATe'.] AMkhe pATA bAMdhI AMdhaNa, adharaNa juo 'AdhaNa" "AdharaNa." khelAtI eka ramata AMdhaLiyuM na. [ juo "AMdhaLuM" + gu. IyuM" ta. pra.] Akhe AMdhaLe pare . [+ juo pADa".] eka bIjI ramata mIMcIne kAma karthe javuM e. (2) (lA.) nAdAnI, mUrkhAI. AMdhaLe bheTa puM. [+ juo bheTavo'.] eka ramata (3) sAhasa, avicArI kAma. (4) meha, yAra, Asakti. AMdhaLakiyuM na. [jae "AMdhaLuM' dvArA.] AMdhaLiyAM karIne [0 mAM karavAM, 0 yAM calAvavAM (rU.pra.) vagara vicAryuM jhaMpalAvavuM e, vagara vicAryuM karavApaNuM kAma karavuM. AdhA(va)cuM vi. [saM. sava>prA. gaMdharma + juo AMdhaLiyo . [grA.] jenAthI kera karyuM ane kaNo phare te "ma(navI)cavuM' + gu"G" kapra.] AMkho aDadhI baMdha hoya vAMsanA lAkaDAne Azare eka hAtha laMbAIne TukaDo tevuM. (2) TUMkI najaravALuM AdhaLIkhileThI, AMdhaLI khisakelI strI, [e "AMdhaLuM AMdhI strI. [saM. maIi >prA. gaMdhima] divase dhummasa +khilADI'-khisakolI',] evI eka ramata ke sakhata UDelI dhULane lIdhe chavAto aMdhakAra. [0AvavI, AMdhaLI gAya strI [ e "AMdhaLuM" ke "gAya".] (lA.) garIba 0cAlavI (rU. pra.) dhULanuM bhAre tophAna]. niraparAdhI mANasa AdheThavuM sa. kei. [grA.) jhUMTavI levuM AMdhaLI cAka(- -raNa,I-LaNu) (-zya,-zya,, stha) strI. AMtrya (Adhya) na. [sa.] aMdhApo, AMdhaLApaNuM, aMdhatA. [jue "AMdhaLuM + "cAkaDa,Na, raNa, LaNa'.], AMdhaLI cAkera (2) (lA.) aMdhera, avyavasthA, aMdhAdhUMdhI, " kesa ' (hI.va.) (2) strI. sApanI eka jAta (jherI nathI) - AMdha (Adma) . [saM.e nAmane dakSiNamAM AvelA deza, AMdhaLI deTa (9), AMdhaLI (dho) (-Daya) strI. telaMga dezanI lagolaga pazcimanA deza. (saMjJA.) jio "AMdhaLuM deTa'- da()Da'.] (lA.) samajha vinA AM5TI strI. [saM. mArUtti-] Apatti, Aphata kaI kAmamAM jhaMpalAvavuM e ApaDhavuM sa. kri. UMcAI ke aMtarane pahoMcI vaLavuM, AMbavuM. AMdhaLe vi. [saM., prA. + svArthe saM. >gu. "La" ta.pra.] aMpAvuM karmaNi, .i pahAvavuM che., sa.ki. AMkhe joI zake nahi tevuM, AMkha vinAnuM, phUTelI AMkhe AMbacuM na. [sa. astra->prA. maMca dvArA] eka jAtanA vALuM, aMdha. (2) jemAMthI sAMsaravuM dekhAya nahi tevuM, apAra- jhADanuM khATuM phaLa, kekama [khATuM darzaka. (3) (lA.) heyAtuM, vicAra vinAnuM, ajJAna. (4) AMkhaTa (raya) strI. ajaTA nAmanI eka eSadhi (2) vi. kALajI vagaranuM, bedarakAra, (5) na. kANuM, chidra, tInuM. [-LA AMbatI strI, tuvera ane caNAnI dALanI eka vAnI AgaLa arasI (--) (rU. pra.) binajarUrI ceSTA. -LA AMbarI ja "AmarI". AgaLa revuM (m) (rU.pra.) mahenata niSphaLa. -LA re AbarI strI. bArIka ane jhINAM pAnavALuM eka phaLajhADa, cAMdaraDuM dIThuM (rU.pra.) taddana khoTuM, gapagapa. "LA pATA bAMdhavA rAya-AmaLA, haraphA-revaDI, harapara-revaDI (rU. pra.) bharamAvavuM. -LAnA hAthamAM ArasI (rU.pra.) bina- AMbala-ma(vA)NuM na. [jue "AMbalI' dvAra.] goLa nAkhI jarUrI ceSTa, -LAnI AMkha (-khya) (rU.pra.) ekane eka dIkare. karela pIvAne AMbalIne bApha. (2) AMbalInuM zarabata (2) ghaNuM lADakavAyuM. -La nI lAkaDI (rU.pra.) sAce AdhAra. AMbaliye muM. jio AMbalI' + gu. IyuM ta. pra.] -LAne ArasI (3.pra.) nirarthakatA. (2) anadhikAra ceSTA. AMbalIne ThaLiyo, kacako [AMbe. (padyamAM.) -LAM AMtara bharavAM (rU.pra.) harakha vagara khAvuM. maLI galI AMbaliyAra chuM. [ja AMbalo+gu. 'IryuM svArthe ta. pra.] 4) bahAra nIkaLavAne mArga na hoya tevI zerI, - AMbalI strI. (saM. masji>prA. maeNvi]i juo gAya (rU. pra) nirdeva. -LuM gUmaDuM (rU. pra.) me na pAkeluM "AmalI'. (2) AMbalInA kAtaLA. [0nA pAnamAM sUI javuM gumaDuM. -Le baheruM kuTAvuM (-baeNruM) (rU. pra.) meLa vagaranI (rU.pra.) kALuM karavuM, cAkyA javuM. (2) rahevA devuM. 0 ne baMdha 2010_04
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMbalI-pIpaLI 254 aAMbAIla (alpa) (rU. pra.) kaMjusa. heTanI AbalI (rU. pra.) jovAnI mA2] AMbAnAM phUla. (2) (lA.) nAnA ane pAtaLA dANAchatAM cAkhavAnI nahi tevI vastu] . vALI DAMgaranI eka jAta. (3) AMbA-haLadara AMbalI-pIpaLI [ + ja pIpaLI'.] jhADa upara eka AMbA-merI (merI) strI. [e " bA-mera... - gu. "I' DALIthI bIjI DALI kUdI ramAtI bALa-ramata. (2) kArjika svAthe ta. pra.) AMbA-haLadara [ane relInuM jamaNa sudi 14 ne divase hiMdu strIonuM AMbalI ke pIpaLa nIce AMbA-roTalI strI. [4 'AkhuM" ke "jeTalI".] kerIne rasa UjavAtuM ujANInuM paraba AMbAvADiyuM na., strI. [juo "AMbo' + vADiyuM".] AMbAAMbalI-vela (-15) strI. [+jue "vela'.] kaDamaDa-vela, ethI bhareluM khetara, amarAI, AMbAvADI khATakhaTa nAmanI evadhi AMbAvADI strI. [jue "AMbo' + "vADI'.] AMbAvADiyuM, AMbaleho puM. (saM. mAmati ->prA. mAmahima- AbAone bagIce, amarAI, (2) (lA.) jemAM AMbA AmalehI' + gu. 'o' ta, pra.] kAcA maLa ane enI bhAta chApI hoya tevuM eka rezamI kApaDa (A jAta lehI paDe tevA jhADA, maraDe have nathI thatI.) AMbavuM na. [saM. mAma&->prA. mAmaDhama-] jue "AmaLuM'. AMbAvAda 5. [ jue "AMbe' + "vAMde'.] (lA.) sAmAnya AMbadhura a. ji. [sa, maccha-> prA. maMtra uparathI nA. dhA.] rIte AMbAnA jhADa upara Ugate eka vighAtaka cheDa khaTAzanI asara thavI, aMbApu AMbA-za-sAkha stra. jie "AMba' + "zA(sAkha'.] AMbI sa. ji. [bha. ka. mAM kartari praga] UMcAI ke AMbA upara kudaratI rIte pAkavA AvelI kerI, sATuM aMtara upara rahelA padArtha ke sthAna sudhI pahoMcavuM, pahoMcI AMbA-haLadara strI. [juo "abo' + haLadara'.] AMbAnA pADavuM. (2) hAtha lAMbo karI vastune sparza karavo. (3) jevA sugaMdhavALI haLadaranI kaThaNa ane meTI gAMThavALI aDakavuM. aMbAvuM (ambA-) kamaNi, kei. aMbAvavuM eka jAta [nAraMgImAM AvatAM bIjI vAranAM phUlone phAla (akhA) che, sa. kri. AMbiyA-bahAra (-bA 2) . kebruArI ane mArca mahinAmAM AMbasa vi. saM. mAjamaNa>prA. hamaNa] pANIvALuM, AduM, bi(-bela (ya) jue "AyaMbila'. bhInuM [ (.pra.) gajA uparAMta kAma karavuM] AMbI jue "AMbaliye. AMbaLa puM. jio "abaLavuM.] derIne vaLa. [cheDA levA AMbuDI-cAre chuM. eka jAtanuM natya [ (pathamAM) AMbaLavuM e "AmaLavuM'. AMbuDe muM. [jue "kAMbo' + gu. 'DuM', svAye ta...] AMbe. AMbaLasAro . jao "AmalasAra' (gaMdhaka). AvyuM na. [saM. mAgha-> maMca- ] aMbAnuM phaLa, kerI AbaLiyA kuM., ba. va. jio "abaLavuM' + gu, "iyuM" AberI strI, siM, mAgha->prA. paMca dvArA] AMbAnI jAtanuM ka. pra.] taMtuvAdyonA tArane tANavA enA vAMsanA upalA eka jhADa bhAgamAM besADelI lAkaDAnI ke dhAtunI khIlIo, AmaLiyA AMbela' (-15) jae abila'-'AyaMbila'. AMbaLI sI. siM. yAmI >prA. mAma] abaLAnuM jhADa AMbela (haya) strI. e "AmaLu." (2) janana-nALa, AMbaLuM na. AMbarI nAmanI vanaspatinuM phaLa. strInA garbhAzayanI nalikA AMbaLuM juo "AmaLuM, AMbe puM. [sa. mAkra->prA. saMvama-] vasaMtaRtumAM phaLa AMbaLe puM. [jue "AMbaLavuM+ gu. 'A' ku. pra.] AmaLA, ApatuM eka suMdara vRkSa, AmravRkSa. [ba AMbalI dekhADavAM vaLa, mareDa. (2) (lA.) khAra, dveSa, vera. (3) garva, abhi- (ke batAvavAM) (rU.pra.)lalacAvanArI vAto karavI. -AgaLa ne mAna, ahaMkAra. (4) Teka paMjITALA (u.pra.) nANAMno durvyaya karo. -bA khodI (ke AMbAgALe muM. [o "AMbe' + "gALe.] kerInI mosama geDI) nA-nAMkhavA (rU.pra.) jenAthI hita thatuM hoya tevAne AMbA-ghATa . [jue "AMbe' + saM.) AMbAnA nukasAna pahoMcADavuM, sahAyakane ja pajavavuM. -bA te kyAMka citraNavALuM bharatakAma ke chApakAma Uge (rU.pra.) sajajana mANase javalle ja pedA thAya. -bAnI AMbA-ghATa puM. [jue "abo' + saM. ghaTTa] kinArA upara kAThI (rU. pra.) sedhuM te mAMdhA mATe. -bAnI kheTa (-) AMbA hoya te nadIne bAMdhelo evAre (rU. pra.) piSaNa karanAranuM meta.-be mora ane kalAre lekhAM AMbA-jhara (2zya) strI. [ jue "AMbe'+ "jhara'] baMne (-ma2) (rU.pra.) rAkhelI AzA phaLe paNa kharI ane na kAMThAo upara AMbAnI dhaTAo AvelI che tevI saurASTramAM paNa phaLe. mera (-bheravo) (u. pra. lAbha tha gIra paMthakanI eka nadI. (saMjJA) (rU.pra.) satkArya karavuM. (2) [grA.] jhADe pharavuM. (3) podaLo AMbADALa (11) zrI. [ + juo "DALa'.] AMbAnI DALI mUkavo. vAva (rU.pra.) satakArya karavuM. (2) zItaLA AMbA chuM. [jae "aMbADa'.] Azare pAMtrIseka phuTa UMcuM sAtamane divase rAI na karatAM cUlAmAM lIpaNa karI dhro jatuM sopArInA AkAranAM phaLavALuM eka jhADa ane vaNane choDa mUkIne pUjana karavuM. (2) [grA] jhADe AMbA-pIpaLI strI, juo "AMbalI-pIpaLI'. pharavuM. (3) padaLe mUka. 08 (rU. pra.) sarakAryanAM phaLa AMbA-peLI strI. [ juo '' + peLI'.] AMbAnA meLavavAM. utAvaLe AMbA na pAke (rU. pra.) dhIraja rAkhavI] rasane sUkavIne banAvelI pAtaLI pUrI AMbaI strI. [saM. mAtrapadrava ->prA. zaMvararUmadaseka AMbA-mera (-2) . [ AMbe' + sa. mulu->prA. phUTa UMce vadhato jADI kAMTAvALI DAMDalIvALe ane nIcalA 2010_04
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ AMbaI 2 255 AhI-hI,-hyAM; bhAgamAM hadayAkAranAM tathA uparanA bhAgamAM khAMcAvALAM Aza strI, lAkaDAnA hAthAmAM loDhAnuM dhAravALuM jaDeluM hoya pAnavALo eka choDa tevuM ITa chelavAnuM kaDiyAnuM ojAra AI zrI. daMTI nIce barobara AveluM badhI ugenA AMzika (Azika) vi. [saM.] aMzane lagatuM, thoDA bhAgavALuM, baMdhAraNarUpa lehI bhareluM cakra, piceTI, pATI, "silieka vibhAgIya. (2) adhUruM, apUrNa plekasasa'. [0upakAvavI, karAvavI, oLavI, besAvI AMzuka (Azuka) vi. [sa.] kiraNone lagatuM (rU. pra.) AI khasI gaI hoya tyAMthI enA asala AMzuka-jala(-) (Azuka-) na. [saM.] tAMbAnA vAsaNamAM sthAna upara mukAvavI. basavI, TaLavI (rU. pra.) AMbaI. AkhA divasa taDakAmAM ane AkhI rAta cAMdanImAM rAkhI nu cakra daMTI nIcethI vicalita thavuM. ThekANe AvavI, 0 gALeluM pANI (vaidyakIya upacAramAM upagI gaNAya che.) besavI (baeNsavI) (rU. pra.) AMbaI enA sthAna upara AMsada . [e. yakSa-> prA. avala dvArAdharI, "ekasisa'. cALavAthI ane upADIne goThavavAthI sthira thavI. 0maravI (2) paridha vaccethI pasAra thatI lITI. (ga) (rU. pra.) maraNa vakhatanuM duHkha bhogavavuM. AMsa (-sya) strI, rese, tAtaNe. (2) derI, sUtaLI AMbAcI strI. [jao "AMbAcuM' + gu. "I' pratvaca] asavatuM na. kAmakAja kAcI kerInI sukavelI rIra [drAkSa. (3) sUkuM Alu AMsu na., ba.va. [sa. pratha->prA. aMkuma- AMkhamAM AvatAM AMbezuM na. [o "abu' dvArA.] AbocI. (2) sUkI pANI, azra[0AvavAM, kharavA, kheravAM, TapakI paDavAM, AMbeThiyAM na, ba. va. [o "Abu' dvArA "AborDa + 08LakavAM, nigALavAM, 0pavAM, 0pADavAM, 0bharavAM, gu. chevuM" ta.pra.] kAcI kerInA sukavI nAkhI karelA TukaDA, vahAvAM (vA vAM), vahevAM (veva), 0sAravA (rU pra.) AMbaliyAM 2DavuM, revuM. 0 DhALavAM (rU. pra.) karagaravuM. 0pI javAM (rU.pra.) AMboDI strI. (saM. mAdhrapuTa->prA. gAMvariya] (lA) revuM dAbI devuM. pachavAM, (pachavAM, lUMchavA, 0 lavAM, kerIno ghATa thAya evA prakAranI sAmasAmI ApavAmAM lehavAM (leHvAM) (rU. pra.) dilAse Apa, sAMtavana AvatI tALI karavuM. 0thI moM dhovuM (-me-2 (rU. pra.) khuba ja raDavuM AMbaliyAM na., ba. va. [o "AkhuM dvArA AMbelu' + AMsughAra puM. [saM] AMkhamAMthI AMsu jharatAM hoya evI gu. thayuM che. pra.] kAcI kerInA TukaDA. (2) kAcI kerInA rIte AMkha najIka DAghavALo apazukaniyALa gaNAte eka sUkavI nAkhI karelA TukaDA, AMbaDiyAM jAtane cheDe Abela pu. [. maha0-prA. saMva + apa, - AMsu-DhALa vi. [+juo "DhALavuM.'] AMkhamAMthI hamezAM khATI lUNInI bhAjI AMsu DhaLatAM hoya tevuM. (2) AMkhamAMthI pANI jharatuM hoya AMbeLiyuM na. jio 'AMkhuM dvArA bALa" + gu. "yuM' tevuM (DuM) (3) (-1) strI. kapALamAM AvelI bhamarI ghaNI ta. pra.] jeo "AMbaliyAM'. [mata, sAtatALI ja nIcenI bAju hoya tevI ghoDAnI eba. (4) evI bhamarI AkhyAta strI. e nAmanI gehalavADa tarapha ramAtI eka gadhAbhamarI. (5) copagAM pazuone AMkhomAMthI pANI Abhama (Ammasa) vi. [saM. pANIne lagatuM. (2) pravAhI jharavAne roga Abhasika vi. [saM] pANImAM rahetuM. (2) na. mAchaluM AMsu-nALa (-Lya) strI. [o "nALa' (nalikA) ] AMkhanA Alu . eka jAtane velo, aMbu, Abu aMdaranA khUNAmAM AvelA eka bArIka bAkAmAMthI zarU thaI ArA strI. garbha upara rahetI pAtaLI cAmaDInI kathaLI Azare aDadhA iMcanI nAkanA aMdaranA bhAgamAM UtaratI naLI avala 5. [saM yAma-nDava> prA. mAmaDa] garbhane vIMTAyela AMsu na. [sa. caMjhuvA-> prA. maMsuma sArI jAtane dare]. kAcI cAmaDInuM paDa chIcharA pANImAMthI mAchalAM pakaDavAnuM eka sAdhana Avala-jhAMvala kuM., ba. va. joDaluM, belaDuM, joDiyA bALaka AMsU na, jio "AMsu" + gu. "huM" svArthe ta. pra.] AMsu Avelo chuM. sAmA mANasane nIce pADI devAno kustIno AhA(hA)/(nta )(-sa) (zya, sya) sI. [ravA.] karavuM eka dAtA ke na karavuM e vizenI maukhika ghaDabhAMga, hA-ne, AnAkAnI AvAM puM. [sa, mAmA > prA. mAmaM>apa. vaM] hAM ke.pra. [2vA.] nakAravAcaka uddagAra, aMha garbhane vIMTAyela kAcI cAmaDInuM paDa, avala. (2) garbhanI ahI-hyuM,-hyAM) kri. vi. jio "ahI".], 0 kaNe kri. vi. baMTI sAthe joDAyelI nasa [+ja "kane'.] ahIM 2010_04
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0deg 00 i I brAhmI nAgarI gujarAtI I puM, strI. [..] bhAratIya-Arya varNamALAne tAlavyahrasva ikSu-zarkarA strI. [saM.] khAMDa. (2) sAkara svara. (e svarita asvarita dazAmAM hrasva urita thAya Iku-sAra . [.] goLa [rAjA. (saMjJA.) che, paraMtu e jyAre svarita sva2 pachI Ave che tyAre pUrva ivAku chuM. [saM] paurANika dRSTie saMryavaMzane pahelo svara sAthe saMdhivarAtmaka banate heI aDadhI mAtrA vAku-vaMza (vaMza) puM[saM.] IkvAku vaMza, sUyaeNvaMza jeTalo mAMDa samaya le che; jema ke rUpiyo' 'kaDiyo dhotiyuM) akhalAka chuM. [ara. ablAka ] sabhyatA, vinaya. (2) sAre IkatikarDa (ikaDam tikaDam) na. [ marA. "IkaDetikaDenuM svabhAva [mehabbata. (3) saMpa, gADha saMbaMdha anusaraNa] (lA.) artha vinAnuM bhASaNa, bakavAda ikhalAsa chuM. [ara.] nirmaLa prema. (2) detI, maitrI, yAra, IkabAla na. [ara.] kismata, nasIba, bhAgya. (2) unnati, IntilAta . [ara.] maitrI, neha AbAdI. (3) bhAratavarSanA vIsamI sadInA AraMbhanA e intilApha chuM. [ara.] virodha. (2) judAI. (3) veSa nAmanA eka uddakavi. (saMjJA. "mahammada ikabAla') invesAra chuM. [ara.] mutesara hevAla. (2) TUMkI madha karAma na. [ara.] mAna, Adara. (2) Ijajata, mAhabhya. icakabAMDI strI, eka ramata (3) InAma, pAritoSika, navAjeza icAvavuM, bacAvuM e IcavuM'mAM. ikarAra chuM. [ara.] hA pADavI, kabalata. (2) kephiyata, pratijJA- Ichana-dhArA strI. [sa avicchinna + saM.] avichina dhAra, pUrvaka karAyelo yA lakhAyelo majakura, ekarAra, sogaMdanAmuM atuTa dhAra. (2) abhiSeka pAtra ikarAranAmuM na. [+ jue "nAmuM] karAranAmuM, kabulatane IcchanIya vi. [sa. 2 dhAtunuM sthaLa che, AdezAtmaka rucchalekha. (2) sogaMdanAmuM, "ephiDeviTa ne dhAtu mAnI gu. mAM ubhuM karavAmAM AveluM vi. ] ikarAra-patra 5. [+ , na.] dastAveja irachA vya karArI vi. [ + gu. "I' ta. pra.] kabUlAta ApanAra. (2) IchavuM sa. Ei. [sa. 6 ne Adeza chu,tasama] icchA pratijJA upara ekarAra karanAra karavI, arajI karavI, vAMchavuM, cAhavuM. (2) AzA rAkhavI, I-kAra puM. [saM] "a" varNa. (2) "cha" uccAraNa umeda bAMdhavI. (3) (lA) mAgavuM. IchAvuM karmaNi, ki IkArAMta (rAta) vi. [ + saM. matta] jene cheDe 'I' varNa chAvavuM che, sa. kiM. che tevuM (zabda ke pada) IcchA strI. [sa.] eSaNA, abhilASa, vAMchA, marajI, ruci. kerI ,-re, cheketera,ro ja ekatarI,-'. (2) AzA, umeda. (3) vAsanA, kAmanA. (4) (bhA.) kenemisTa vi. [aM] arthazAstrI mAgaNI. [0pUrI pAThavI (rU. pra.) saMtoSa Apavo. 0mAM IkenAmI strI. [.] arthazAstra. (2) (lA) karakasara Ave tema karavuM (rU. pra.) game tema vartavuM.] [vartana kavinekasa chuM. [.] sUrya pRthvInI kahipata dharInI vacamAM ichAcAra chuM. [+saM. sAvara] marajImAM Ave te pramANenuM barobara kATakhUNe AvI rahe tevo samaya (jayAre rAtadivasa IcchAcArI vi. [sa. puM.] marajImAM Ave te pramANe vartanAruM, sarakhAM thaI rahe che. tA. 21mI mArca ane 21mI sapTembara vecchAcArI. (2) savataMtra svabhAvanuM. (3) jakkI, jiddI, ne te te divasa) durAgrahI, haThIluM Ika strI. [saM. haveTa puM. > prA. vaDha tatsama] zaNanI IcachA-janya vi. [{] marajImAMthI UbhuM thAya tevuM jAtane cArathI cha phUTa UMce Ugate eka jaMgalI choDa icachAtura vi. [+ saM. ramAtura] prabaLa icchA dharAvanAruM iTeriyala na. [.] khageLanuM eka yaMtra (jene dUrabIna IcachA-dAna na. [sa.] sAmA mANasane game tevA prakAranuM sAthe joDI khagoLanuM darzana sAdhI zakAya che.) apAtuM dAna Iku . [sa.) zeraDI (choDa) IcchAdhIna vi. [+ saM. mathInI marajI pramANenuM, managamatuM, akSakAMTha (-kArDa) 5. [saM.] zeraDInI kAtaLI, perAI, (2) IcchAnusArI, (2) manasvI, niyamahIna, "ArbiTrI' zeraDIne sAMThe icachAdhInatA, strI, bhatva na. [sa.] IrachAdhInapaNuM, icchAikSukIya vi. [saM] zeraDIne lagatuM [parAI svAtaMtrya izugaMrikA (-gahiDakA) strI. [saM.] zeraDIne TukaDe, gaMDerI, IcchA-nivRtti strI. [sa.] bhegaNuM choDI devApaNuM [gamatuM ikSugaMdha (-ga-dha) muM. [3] zeraDInI suvAsa. (2) ekharo icachAnukula(La) vi. [ + saM. anu ] icchA pramANenuM, e nAmanI vanaspati IcchAnurUpa vi. [+ manu] mana phAve tevuM izu-daMTa (da) muM. [saM.) zeraDIne sAMThe icachAnusAra kri. vi. [ + saM. anusAra ] marajI mAphaka, manaIzu-yaMtra (2) na. [4] zeraDI pIlavAnuM yaMtra, ciDe gamatI rIte icchu-rasa chuM. [4] zeraDIno rasa icachAnusArI vi. [saM., pR.] icchA pramANenuM 2010_04
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ IcchA-cAcA 257 ijAre IchA-nyAya paM. [] Apakhuda pheMsale, marajI e ja kAyado (2) trirAzinuM ciyuM javAbarUpa pada, (ga) IcchAvita vi. [+saM. manvita] IcchAvALuM. (2) AzAbharyuM IchAMkura (IskAkura) . [ +{. aDhaR] IcchAne thatuM IcchA-patra na. [saM.] matyu-patra, vasiyatanAmuM, "vila" prAthamika phaNage, icchAno AraMbha IcchA-parimANa na. siM] manaHkAmanAnI hada bAMdhavA saMbaMdhI ichita vi. [saM. 6 dhAtunA Adeza bAda uparathI + saM. zrAvakanuM pAMcamuM vrata. (jena.) [(2) irAdApUrvaka, jANI joIne ku. pra. lAgyuM saMskRtane AbhAsa karAvanAruM bha. ka] ISTa IcchA-pura:sara kri. vi. [saM.] marajI mujaba, ApakhuzIthI. icchitAnugata vi. [+ saM. anurAta] marajI mujabanuM IcchA-pUrti strI. [saM.] AzA pAra paDavApaNuM chu(03) vi. [saM] IcchA karanAruM icachA-pUrvaka kri.vi. [saM.] icchA-puraHsara, IcchAthI, marajIthI ijana na. [ara. " jan' -rajA, paravAnagI] netaruM, nimaMtraNa icachA prerita vi. [saM.] marajIne lIdhe thatuM Ijanera chuM. [e. enjiniyar] yaMtravidyA-vIjaLIvidyAichA-phala(La) na, [saM] dhAreluM pariNAma. (2) trirAzimAM sthApatyavidyA vagere te te viSayanA niSNAta zodhI kADhavAmAM AvatI ethI saMkhyA. (ga.) Ijanera-khAtuM na [+juo "khAtuM".] IjaneranuM kAryAlaya IchI-bala(-) na. [saM.] IrachA-zani, 'vila-pAvara IjanerI sI. [+ gu. 'I' ta.pra.] IjaneranI kAmagIrI icchA-bhedI vi. [saM, pR.] jeTalA julAbanI jarUra hoya ijanerI vi. [+gu. I' svAmitvavAcaka ta. pra.] IjateTalA ApanAruM (auSadha) [bhajana nerane lagatuM IchA-bhajana na. [saM.] ruci pramANenuM jamavAnuM, managamatuM IjaneruM na. [+ , "u" ta. pra.] (niMdAthe) IjanerI kAmagIrI icchA-maraNa na. siM] ghArele samaye potAnI icchAthI ijamAla puM. [ara.] saMpa, saMkSipta rUpa, raMka-vANI thatuM mRtyu [lAvanAruM IjamAlI vi. [+ phA. I' pra., udamAM vikaselo arthI IcachAmaraNa vi. [se, muM.] irachA pramANe pitAnuM maraNa sahiyAruM, majiyArI mAlikIvALuM, bhAga pADyA vagaranuM IchAmalatva-vAda 5. [sa.] juo icchA-vAda'. ekathI vadhunI mAlikInuM. [mahalata (rU. pra.) sahiyArI IchAmalatvavAdI vi. [sa., .] ja "IrachAvAdI." jAgIra] IcachA-rAhityana. [4] icchAne sarvathA abhAva, niriccha dazA IjarAvavuM, IjarAvAvuM e "ijarAvuM" ane "IjarAmAM. IcchArthaka vi. [+sa.artha+] icchAne artha batAvanAruM.(vyA.) I(I)jarANuM juo hijarAvuM'. IjarAvAvuM bhAve, phi. IrachA-lagna na. [saM.] pitAnI IcchA pramANe vara ke kanyAnuM IjarAva ., sa. kri. anya kanyA ke vara sAthenuM joDANa, IchA-vivAha ijalAsa DI. [ara.] beThaka, sabhA. (2) jalaso icachA-vara puM. [saM.] kanyAe pitAnI marajI mAphaka pasaMda IjalAsa-nizAna chuM. [+ phA., paraMtu A zabda A arthamAM karelA pati phA. mAM nathI.] sabhya. (2) sAmaMta-saradAra-navAba jevA bachAvavuM o icchavuM'mAM. [(vyA.) darajajAnA puruSa mATe vaparAto mAnavAcaka zabda icchA-vAcaka vi. siM.] icchAne artha batAvanAruM, irachArthaka. IjAja(-4)ta strI. [ara. IjAjha ] paravAnagI, rajA. (2) icchA-vAda 5. [saM] mANasanAM vRddhi ane anubhavamAM temaja maMjarI. (3) anumati, saMmati. (4) paravAno vizvanAM baMdhAraNa ane vikAsamAM irachA e niyAmaka che. IjAphata bI. [ara. IdAphata] joDI devuM e, khAlasA karavuM evo vAda-siddhAMta, icchAmalata-vAda e. (2) umere, vadhAre, samAveza chAvAdI vi. [sa., pR.] IrachAvAdamAM mAnanAruM IjAphata-khAtuM na. [+juo "khAtuM'. A samAsa gu. mAM icachA-vicAra chuM. [saM.] icchAne vaza thaIne karavAmAM AvatI Ubhe thaye che.]najarANa-khAtuM, najarANAM ekaThAM karatuM khAtuM vicAraNA, "vizakula thiMkiMga' IjAphata-gAma na. [+ jue "gAma'.] InAmI gAma ke vatana IrachA-vivAha pu. siM] juo icchA-lagna. IjAphe muM. [ara. IdAha ] IjAphata, umere, vadhAre, icachA-vihIna vi. [saM.] irachA nathI tevuM, nirijI ijimenTa'. (2) kharca karyA pachI vadheluM dhana, bacata IchAvihInatA strI. [saM.] icchAne sarvathA abhAva IjAra . [ara. IjhAra ] suravAla, pAyajAme, caraNe. icachAvuM ja icchavuMmAM. (2) saMthaNe, le. (3) (gu. mAM) muslima paMjAbI ane icchA-vyApAra . [.] vicAra-zaktinI pravRtti, saMka9pa siMdhI strIonI cAraNI karavApaNuM, 'volizana" (ma.na.) IjAra-baMdha (badha) muM. [+.] cAraNa-cAraNI- IjAranI icachA-zakti strI. [saM.] icchA-baLa, "vilapAvara' nADI, nADuM. (2) kamarapaTa icachA-svayaMvara (-svayaMvara) chuM. [saM.] e "IrachA-vara'. (2) ijAra(-)-dAra vi. [ara. ijAra + "I' + phA. "dAra" pra.] kanyAnI IcchA pramANe pati pasaMda karavAne samAraMbha IjAre rAkhanAruM, pade rAkhanAruM, mukatadAra, sanadI icachA-svAtaMtrya(cgya) na. [saM.] marajI mAphaka vartavApaNuM, ijAradArI strI. [ + phA- "I' pratyaya] IjAre rAkhavAno icchAdhInatA dhaMdho. (2) (lA.) svAyatta haka [vahIvaTa karavAnI rIta IchAvAtaMtrya-vAda 5. [saM.] jao "irachA-vAda'. IjAra-paddhati zrI. jio "ijAro"+ saM.] IjAro ApIne ichA svAtaMtryavAdI vi. si., .] e IrachAvAdI'. IjAredAra juo "ijAra-dAra'. IcachAMka (IrachA) kuM. [ + saM. a3] iSTa-dhArele AkaDe. IjAro paM. [ara. ijAraha ] TharAvelI zarata pramANe koI bha. ko.-17 2010_04
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ijita 258 Itara-vAcana hakkane ekahaththu bhagavaTe, Theke, sanada, "monopelI iri gaDha 5. [IDara sAbarakAMThAmAM AveluM eka pahADI ijipta 5. [a] pUrva AtrikAmAM nAila nadI keMdramAM chekillAvALuM aitihAsika nagara ke jyAM rAThoDanI rAjadhAnI tevo deza, misara deza. (saMjJA.) [ Ijipata dezanuM hatuM. ene gaDha jIta bhAre muzkela gaNAto e uparathI + ijiziyana vi. [] ijirata dezane lagatuM, misarI, gu. yu" ta... + jue "gaDha'.](lA.) karavAmAM muzkela kAma ijajata strI, [ara, Ijhajhata ] pratiSThA, AbarU. (2) strInuM iDariye rAya paM. [e "rAya'. ] (lA.) kheTa ane ziyaLa. [0ApavI, 0karavI (u.pra.) mAna ApavuM. javI, bIkaNu mANasa 0nA kAMkarA thavA (rU. pra.) AbarU javI. levI (rU.pra.) I-bu na. [ja e "labu'.] khaDabacaDI chAlavALAM madhyama AbarU levI, baLAtkAra karo] kadanAM lIMbunI eka jAta. (2) nAraMgIthI paNa moTAM thatAM Ijajata(-te-AsAra vi. [ara. I + AsAra ] AbarU- lIMbunI eka jAta, gadhaDa-lIMbu dAra, pratiSThita bhAvALuM Ida-uMbuDI strI. [+ gu. 'DuM svArthe ta.ka. + "I' strIIjajatadAra vi. [+ phA. pratyaya] AbarUdAra, pratiSThita, pratyaya] be prakAranAM e lIMbunA te te choDa ke jhADa Ijajate-AsAra jue "Ijajata-AsAra'. [kAvA yogya chaTA strI. [saM.] yogazAstra anusAra traNa naDIemAMnI jamaIjya vi. [saM.] vajana karavA yogya. (2) pUjanIya, pUjA NI bAjunI zvAsanI nADI. (ga) ijyA strI. [saM.] yajana-kriyA. (2) pUjA, arcA. (3) upAsana i(DI)-pI(-hI, strI. [saM. "a"ne dirbhAvI pIDA, IjyA-zIla vi. saM.] hamezAM yajJa karavAnA svabhAvanuM upadrava. (2) ciMtA [thI tahIM Ijhama . [ara. Im] vicAra, mata chatauta kri. vi. [saM. rAtaH + mamutra; vaja.] ahIMtahIM, ahIMI-jhama2 na. [.] dharmasiddhAMta itakada pR. [ara. ItikAda ] zraddhA, vizvAsa, yakInA IjhameMTa (-menTa) muM. [aM] sukhAdhikAra, bhagavaTAne haka itabAra puM. [ara. ItibA. vicAra kara, bArIkIthI IjharAI(2)la puM. [ara. IsrAil] yahUdI lokone muLa jovuM, paNa phA.mAM.] vizvAsa, bhare, zraddhA [prAmANika puruSa hajharata yAkuba (allAha mAnI hovAthI). (saMjJA). itabArI vi. [+ gu. I.' ta...] bharosA lAyaka, vizvAsu, (2) yahUdI lokene deza. (saMjJA) itamAma vi. [ara.] tamAma, pUrepUruM, badhuM ja IjhahAra chuM. [ara.] jAhera rIte pragaTa karelI hakIkata, itamAma? S. [ara. ItimAma ; irAde kare, nizcaya jAheranAmuM, nivedana, Dekalerezana'. (2) jabAnI, gavAhI kara. urdUmAM artha: baMdobasta, vyavasthA. gu.mAM ] saraMjAma. IjhahAra-navIsa vi. [ + phA., bhAratamAM vaparAta] jubAnI (2) rasAle. (3) khaTale ke nivedana lakhI lenAruM itara vi. [sa, sarva.] bhina, juduM, bIju. (2) phAlatu, IjhahAra-nAmuM na. [ + juo "nAmuM'.] Avedanapatra, jAheranAmuM anya koI paNa. (3) bahAranuM, 'ekasTra'. (4) (lA.) phulaka ITalI puM. aM.] prAcIna kALanA roma-ethensa vagerene Itara strI. [ara. ijitarA hiMmata karavI zauryane Ajano yuropane eka pradeza, iTAlI. (saMjJA.) Avega; nirlajajatA] mithyA meTAI. (2) AchakalApaNuM ITAliyana vi. [aM] ITalI dezanuM-dezane lagatuM itara a. jio itaraDa' + gu. 'I' pratyaya]. ITa-TaeNlika vi. [.] iTAliyana. (2) maroDadAra ataraDI, kAnasa akSarovALI yuropiyana-aMgrejI (lapi). (3) zrI. iTalInI itaraDI strI. [ja o "chataraDe - gu. "I' zrI pratyaya] bhASA DhoranA zarIre vaLagatI eka jIvAta, ItaDI, nAne gigaDo iTAlI o "iTalI. itara 5. meTa ataraDe, mATe aDatara, meTI kAnasa, ITALI ja "IMTALI'. [ macI rahevuM] phAIla" iTiyANa na. [2vA.] kakalANa. [maLavuM (rU. pra.) kakalANa itara 5. mATe gigoDe ITalika juo ITAlika'. ItarataH ki.vi. [saM.] koI bIje ThekANethI. (2) judI rIte i-pITa kuM. [2vA.] eka prakAranI ramata itaratra krivi. saM.] koI jude ja sthaLe, anyatra IdA puM, ba.va, dI strI. [vA.] dostIne bhaMga, akA, ItarathA kiM.vi. [saM.] anya prakAre, anyathA, nahito kI. (2) (lA.) zatrutA itaradhama vi. [saM. 5.] bIje dharma pALanAruM, anya dharmanuM, I (-)sI(-zI) juo "IThAsI'. vidharmI (4)sI-zI-muM ja 'iThAsI-muM'. Itara-pravRtti strI. [saM] cAlu uparAMta bIja kAmakAja, (2) I -ko)ta(te) jue cheThe tara", zALA-mahAzALAomAM nATaka vagere kAryakrama rAkhavA e ITaDe(ho)ta(te)ra-muM jue "IThetara-muM. Itara-prAMtI (prAtI) vi. [sa., pR.], tIya vi. [saM.] IDalAvavuM, IDalAvAvuM ja IThalAvuM mAM. pitAnA sivAyanA koI bIjA prAMtanuM, paraprAMtIya IThA(hA-hA,DayA sI-zI) juo "aThAsI'. itara-vaNuM li. (saM. + varga + gu. "u" ta...] pitAnA IDa(DA,-8,5thA)sI(-zI)-muM jue aThAsI-muM. sivAyanA keI bIjA varNanuM, parajAtIya, vijAtIya ikA(De-ko, tho)(-tera juo "aThotera'. Itara-vAcana na. [saM.] pAThaya pustako ane cAlu vAcananAM I(he,ho,-tho)ta(te)ra-muM juo "aThotera-muM'. pustake uparAMtanAM pustaka vAMcavAnI kriyA, 'ekasTrA rIDiMga' 2010_04
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ StarAI 259 itihAsavirodha itarAI zrI. [jao Itara gu. "AI' ta.ka.] ita 2- bharosAdAra (darzana, samAptinaya, epilega' (ba.ka.ThA.) paNuM, judAI, alaga rahevApaNuM. (2) cAlu rivAjathI judA Iti-lekha chuM. [3] nATayakRtine aMte AvatuM darya, samAtipaDavApaNuM. (3) (lA.) AchakalAI. (4) vadhu paDato dekhAva iti-vRtta na. siM] banAva, bInA, (2) nATaka ke kathAne mULa karavAne umaMga viSaya, vastu.(nATatha.) (3) banelI hakIkatanuM khyAna, itihAsa itarAI zrI. [juo itara + gu. "AI svArSe ta...] Iti-zama, iti-zivam ji.vi. [saM.] graMthAMte zAMti, kalyANa juo chatara, iti-zrI sI. [saM. graMthAte rati zrI. kartA ane graMthanuM nAma ItarAja vi. [ara. iatirA'--sAme AvavuM, bhUla kADhavI, lakhAtuM e uparathI gu.mAM.] graMthanI sasAhita, puSikA. (2) virodha karo] nAkhuza, aprasanna. (2) khaphA (lA.) koI paNa kAryanI pUrNatA, samApita. (3) mRtyu itarAjI strI. [ + phA. "I' pracaya] nAkhuzI, aprasannatA. Iti-siddham kri.vi. [saM.] e pramANe puravAra thaI cUkayuM (2) khaphA marajI, akRpA. (3) khopha [ "itarAI." (gaNita vageremAM) itarATa puM. [ jue chatara" gu. "ATa" ta..] juo itihAsa puM. [ saM. da + mAsa (hatuM-A pramANe hatuM.] itarAvavuM, chatarAvAyuM juo "itarAvuMmAM. ApaNA samaya pUrvenuM je kAMI banyuM hoya tenI taphasIla, chatarAyuM a.kra. [sa, ttara tatsama, nA.dhA.] pote che tavArIkha, bhUtakALane vRttAMta ema batAvavuM. (2) cAlu rItarivAjathI judA paDI vadhAre itihAsa-kAra vi. sa.] ItihAsanuM saMzodhana karI graMtha karavuM. (3) (lA.) meTAI batAvavI. itarAvALuM bhAve. kri. lekha vagere lakhanAra. (2) ItihAsamAM noMdhavA pAtra bane itarAvavuM presa.kra. [bIjAne Azare tevuM parAkrama vagere karanAruM ItarAzraya chuM. saM. zatara + saM. mAtra]anyane AdhAra, ItihAsa-kAMti (-kAnti) strI [saM.] kAladeja, samayane itare-jana na., ba.va. si. tare nanA ] bIjA mANase. (2) lagatI garabaDa, "enekrenijhama' janasamUha, janatA, "mAsa' (da.bhA.) ItihAsa-kheja strI. [+ juo ja.'] itihAsane khALI Itaretara vi. [saM. tarUtara] bIjuM bIje. kADhavAnI kriyA, ItihAsa-saMzodhana (3) baMne padonI vAkacamAM svataMtra kiMmata hoya e rIte itihAsa-gucha kuM. [saM.] pustakAlayanA ItihAsanA graMthojoDAIne rahele ( samAsa). (bhA.) nA samUha, ItihAsa-vibhAga itaretarAbhAva 5. [ + saM. ma-mAva] ekanA guNa bIjAmAM itihAsa-graMtha (-grantha) muM. [saM.] ItihAsanI vigata ApatuM na hovApaNuM. (tarka) pustaka, bhUtakALanA banAvo vagerenI noMdhapothI itaretarAaya . [+saM. mArA] eka-bIjAno Azraya, itihAsa-jJa vi. [], -jJAtA vi. [saM. 5] itihAsanuM jJAna a nyAzraya, eka-bIjAno Teke. (2) eka prakAranA doSa. dharAvanAra, ItihAsa-ti (tarka.) [ NAthI UbhuM thanA, DeriTiva' (u.) itihAsa-5Ta chuM. [saM.] ItihAsa-rUpI taka itareltha vi. [saM. itara +0] bIjethI maLelI prera- itihAsa prasiddha vi. saM.] itihAsamAM jenA vize ghaNuM italAkha . [ara. IllAka] baMdhanamAMthI mukti. (2) TAcheDA lakhAyeluM hoya tevuM [dharAvanAruM, ItihAsa-zekhIna ApavA e, talAka ApavI e, tallAka. (3) sarakArI kharce itihAsa-premI vi. [saM5.] itihAsanA viSayamAM lAgaNI saradAra pAse rahetA sipAI. (4) vi. ju, Dhe ItihAsa-bhrama chuM. [saM.] itihAsanI hoya e rIte ApelI italAkhI strI. [phA. + "I' pratya] dostI, maMtrI kAlpanika taphasIla [vicAraNA itavAra 5. siM. zAhig-vAra>prA. phatavAra, juo.Ata- itihAsamImAMsA (-bhImAsA) zrI. [saM.) ItihAsa vize vAra.] AtavAra, 2vivAra. (saMjJA.) itihAsamUlaka vi- [saM] juo "itihAsa-raMgI.' itavArI vi. [+gu.I' ta...] itavArane lagatuM.[itavArI itihAsa-yAtrA strI. [saM.) itihAsanA saMzodhana nimitte bajAra" pachI hiMdImAM bajArane mATe itavArI']. karavAmAM AvatA pravAsa ItastataH kri.vi. [saM] ahIMthI tahIM, Ama-tema, jyAM tyAM itihAsa-rasika vi. [saM.] ItihAsanA viSayamAM rasa dharAvanAra itaH5ra kri.vi. [saM. zataH + ma ] have pachI itihAsa-raMgI (raMgI) vi. [sa, .] jemAM ItihAsane iti ki.vi. [saM.] e pramANe [sAmAnya rIte vAkayAMte]. (2) pAsa che tevuM, ItihAsa-mUlaka, aitidha-mulaka [graMthana kartA pachI gu.mAM arthavikAsa :] strI. aMta, cheDe, samAti, ItihAsa-lekhaka [saM] ItihAsa lakhanAre, itihAsapUrNatA ItihAsa-vAhI vi. [saM5.] bhUtakALanA banAvothI bhareluM itikartavya na. [saM] pharaja tarIke karavAnuM kAma itihAsavida vi. [ { "fa] ItihAsa-jJa itikartavya-tA strI. [saM.] pharaja tarIke avayaya karavApaNuM. ItihAsa-vidita vi. [sa.] evAM parAkrama karyA hoya ke (2) pharaja. (3) kRtakRtyatA jenAthI itihAsanAM meTA bhAganAM pAnAM bharavAM paDe tevI iti-nRtam kri. vi. [saM] pUrNa (vyakti ke bInA). iti-madhya vi. [saM] ATaluM ja itihAsa-vibhAga . [sa.] jue ItihAsa-guccha.' itisAda . [ara. ItimA6] vizvAsa, bharosa, yakIna itihAsa-vidhi puM. [saM.] samayanI gaNatarImAM thatI bhUla, ItimAdI vi. [+ phA. "I' pratyaya] vizvAsa rAkhavAlAyaka, kAla-vaparyA, "eNnekaeNnijhama' (caM.na.) 2010_04
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ itihAsa-viveka itihAsa-viveka huM. [saM.] bhaLatI aneka vAtamAMthI itihAsa tAravI levAnI zakti itihAsa-viSayaka vi. [saM.] itihAsane lagatuM itihAsa-vettA puM. [saM.] itihAsane zAstravizuddha rIte samajhanArA vidvAna, zuddha itihAsanI parakha karavAnI zaktivALe vidvAna itihAsazAstravettA chuM,,[saM.] itihAsa-jJa, itihAsa-vida itihAsa-zAkhIta (oNokhIna) vi. saM.+jue 'zekhIna'.] jue 'itihAsa-premI,' itihAsa-zetra, itihAsa-saMzAdha(-sazeAdha) chuM., itihAsasaMzAdhana (-saMzeAdhana) na [saM.] itihAsanA viSayamAM enI yathArthatAnI dRSTie karavAmAM AvatI kheAja dhana karanAra itihAsa-saMzAdhaka (-saMzeAdhaka) vi. [saM.] itihAsa-saMze|ItihAsAtIta vi. [+ saM. atIta] jenA vize prAcInamAM prAcIna mAhitI maLatI haiAya te pahelAMnuM itihAsAtmaka vi. [+sa. mAtmA] itihAsathI bhareluM atyartha puM. [sa, tithyartha] e pramANe kahevAno Azaya ityalam kiM.vi. siM, ti+tram ] have basa, hAMuM, khAmoza ityAdi, ka vi. [+x, ma -TM] e pramANe, pachInAM, vagere ittalA zrI. [ara. DtalAm ] samAcAra, sUcanA, khabara IttikApha puM. [ara.] idrica-damana, saMyama, (2) divasanA apavAsa, rene ittiphAka huM, [ara.] meLa, meLApa, saMpa. (2) ekamatI. (3) akasmAta, aNadhAryAM banAva. (4) zakayatA, saMbhava innihAda puM. [ara.] ekatA, ekaya, saMpa. (2) mitratA, (3) saMdhi, karAra innihAma puM [ara.] taheAmata, ALa. (2) zaMkA, saMdeha, zaka nRtyameva kri.vi. saM, tyama] A pramANe, A rIte ja jIo-bhAva (ityambhAva) puM. [saM.] A pramANe ja thavApaNuM mRtyuM-bhUta (itthabhUta) vi. [saM.] A pramANe thayeluM. (2) saMntagAne vaza thaI cUkeluM ithiyopiyA huM. [aM.] pUrva AphrikAmAM AvelA habasI lekAnA deza, bisiniyA', (saMjJA). iziyApiyana vi. [aM.] ithiyopiyA dezanuM ke dezane lagatuM idamapurI (2) vi. [chaMdamapura' + zu- 'I' ta. pra.] e gAmane lagatuM (2) puM. (lA.) DAbA AMTAvALA zaMkha chaMdatA (chaMdatA) srI. [saM.] sAme batAvI zakAya tevuM hevApaNuM, A'paNuM. (2) ekasarakhApaNuM, tATazatA chaMda-tRtIyam (im-tRtIyam) vi. [saM.] trIjuM ja vaLI. (2) (lA.) na. lapa, dhatiMga, navI bhAMjaghaDa. (3) judI ja hakIkata idhara kri. vi. hiM, vai. sa. A] ahIM idhara-u(-ti,-tu)dhara, kri.vi. [hiM.] jyAM-tyAM, game te sthaLe iMdhANa, -NI jue eMdhANa,-NI'. inakAra jae inkAra'. [inakArAvuM pre., sa. kri. InakAravuM jue inkAravuM'. InakArAvavuM karmaNi,, kri. inakArAvavuM, inakArAyuM jue 'inakAravuM'mAM. nAriyata jue ikAriyata.' _2010_04 10 inAyata inasAna jue 'insAna', inasAniyata jue 'insAniyata', inasApha ja insApha'. inasAkriyA jue 'insAlphiyo'. inasAphI jue insAphI', inAma na. [ara. in-Ar] khuza thaIne ApelI vastu, akSisa, pAritASika, puraskAra inAma-akarAma na. [ara. in-AmeiphAma ] mAnabharI bheTa InAma-IjAphata [+ zaa.] akSisamAM vadhAre inAma-kacerI srI. [+jue + 'kacerI'.] akSisa ApelI jamIna-sthAvara milakata vagerenAM dastAveja karI ApanAruM sarakArI kAryAlaya, 'eNliyezana oNphisa' inAma-ciTThI(-g?)srI. [ + jue 'ciTThI (ThThI)'.] danAmanI sanada, akSisa-patra InAma-ceAthAI sro. [ + jue 'ceAthAI '.] inAmI jamInanA utpanamAMthI leveAtA sarakArI cArtheA hissA InAmata srI. [ara. inAmat] bakSisa, bheTa. (2) verA vagara ApelI jamIna InAma-tapAsa strI. [jue 'inAma' + 'tapAsa'.] jamInasthAvara milakata vagere inAma apAyelI che ke niha enI sarakArI tapAsa, 'eNliyezana inkvAyarI' InAmadAra vi. [ +phrA. pracaya] rAjya taraphathI inAmI jamIna maLI hoya tenI mAlikI dharAvanAra inAmadArI' vi. [+ gu, "I' ta.pra.] InAmadArane lagatuM, inAmI jamInane lagatuM inAmadArIra strI, [+aaa. I" pratyaya] InAmadArapaNuM, inAma dvAranA hakka ke padavI inAma-paTe(-TTo) puM, [ + jue 'paTTo)'.] inAmanA bhAgavaTA mATe ApelI sanada, evI sainA dastAveja inAma-paTTI ii. [ + jue 'paTTI'.] inAmI jamIna upara khAsa hissA tarIke levAmAM AvatA kara inAma-patra puM. [+ saM., na.] jue inAma--paTA.' inAma-patraka naM. [+ seM.] akSisa apAyela jamIna vagerenI noMdhAthI inAma-phai(-)jhAkhI srI. [ + *!. phaidyAkh, bezaka, kA.mAM Ave. samAsa nathI.] inAmI jamInanA sarakAra-dhArA, bheTa tarIke apAyela jamIna upara sarakAramAM bharavAnuM mahesUla, inAma-salAmI [meLAvaDA InAma-samAraMbha (lmsa) puM. [+saM.] inAma ApavAnA inAma-salAmI srI. [+ ja 'salAmI'.] salAmI tarIke sarakAramAMthI maLelI jamIna badala bharavA paDatA vere. (2) salAmI dAkhala mahesula bharavuM paDatuM hoya tevI inAmamAM maLelI jamIna vagara vaMzaparaMparA cAlatuM inASiyuM vi. [ + gu, iyuM' ta. pra.] sarakAra-dhArA bharyA inAmI vi. [+ gu. 'I' ta. pra.] inAmane lagatuM. (2) inAmamAM maLeluM. (3) bArakhalI, AvadhiyA, dumAlA, nAmI, svatvArpaNI, eliyaneTeDa' inAyata zrI. [ara.] enAyata, bheTa, akSisa
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ inAyata-nAmuM InAyata-nAmuM na. [ jue 'nAmuM'.] bakSisanA karI ApelA patra, bakSisa-patra [kSara Iniziyala skrI. [aM.] peAtAnA-pitAnA-avaTaMkanA AdyAiniMga, -bjha (-nikuga,--nijha ) strI. [a., e. va. ane ba. va.] krikeTanI ramatanA dAva inemala puM. [aM. enaeNmala'] kAca jevuM apAradarzaka caLakatuM paDa. (2) evuM paDe ApanAro pravAhI padArtha. (3) dAMta uparanuM paDa (je dUra thatAM pravAhI vagerethI dAMta kaLe che.) inkama strI. [aM.] Avaka inkama-TaeNkasa puM. [aM.] Avaka-ve, Ayapata-verA, nAkariyAta vepArI vagerenI Avaka upara levAmAM AvatA sarakArI kara inkAra puM. [ara.] nAkabUlAta inkAravuM sa. kri. [ara. tatsama] nA kalAta thavuM, inkAra karavA, cAkhkhI nA pADavI. inkArAvuM karmaNi, kri inkArAvavuM pre., sa.kra. 21 inkArAvavuM, inkArAvuM jue inkAravuM" mAM, inkAriyata strI. [ara. inkAriyat] nA-kabUlAta inkilAba puM. [ara.] khaLavA, krAMti inkilAba--jhi MdAbAda (-jhiMdAbAda) ke. pra. [ara.] 'krAMti ghaNuM jIvA' evA udgAra inkrimenTa na. [aM.] pagAramAM apAtA vadhAre!, ijAkA inkavAyarI strI. [aM.] cArI-khUna vagere prakAranA mA gunAomAM karavAmAM AvatI ceAksAI bharelI tapAsa inkvesTa zrI. [maM.] tapAsa. (ra) pUchaparacha. (3) tajavIja incArja vi. [aM.] avejImAM kAma karanAruM injekzana na. [aM.] adAlata taraphathI maLatA manAI hukama. (2) picakArI mArIne pravAhI auSadha zarIramAM dAkhala karavAnI kriyA. (3) evI rIte dAkhala karavAnuM auSava. [. ApaNuM (rU. pra.) seAcathI zarIramAM auSadha caDAvavuM. 0 khAvuM, * levuM (rU. pra.) seAyathI zarIramAM auSadha caDAvavA devuM] InTara vi. [cyuM, 'vacaluM' 'madhyamAMnuM' e arthanA pUrvaMga 'kavacit'insa-Aryana vizeSyane abhAve nAma tarIke paNa]. huM. relagADImAM bIjAM ane trIjo varganI vaccene thADA samaya mATe hatA te varga. (2) yunivarsiTImAM cAra varSoMnA abhyAsakramamAMnA bIjA varSanA abhyAsanA varga, inTaramIjiyeTa varga inTara-kalAsa puM. [aM.] jue 'inTara'nA nAmika artha, inTara-naeNzanala vi. [aM.] judAM judAM rASTro vaccenA saMbaMdhane lagatuM inTara-prauTara vi. [aM.] dulAdhaiiyAnuM kAma karanAra inTara-mIjiyeTa vi. [aM.] madhya-sthita, vacamAM raheluM. (2) puM. kaoNlejamAMnA inTaraneA varga inTaresTa na. [aM.] rasa, majhA, AnaMda. (2) lAbhadAyI hissA. (3) vyAja inTarvyU puM. [aM.] vAtacIta, mulAkAta. (ra) nAkarI zeAdhanAranI nAkarI rAkhavA mAgatA mANasa ke samiti samakSa thatI mulAkAtamAMnI vAtacIta inTimezana na. [aM.] sUcanA, khabara _2010_04 ita(-ti)kAla inTrAvInasa vi. [aM.] hRdaya tarapha meluM leAhI laI janArI zirA ke phesane lagatuM inTrA-Injekzana na. [aM.] hRdaya tarapha meluM leAhI laI janArI zirA ke samAM ApavAmAM AvatuM injekazana inTrA-seribrala vi. [aM.] magaja ane karADarajjune DhAMkatI traNamAMnI vacalI cAmaDIne lagatuM [injekzana inTrA-seribrala-injekzana na. [aM.] e cAmaDImAM apAtuM inTrA-spAinala vi. [aM.] karoDarajjune lagatuM inTrA-spAinala-injekzana na. [aM.] karoDarajajumAM apAtuM injekzana inDasTrI strI. [aM.] udyoga, hunnara inDasTriyala vi. [aM.] edyogika, hunnara-udyoga saMbaMdhI inDikeTarana. [aM.] mApa batAvanAra yaMtra. (2) nirdeza karanAruM sAdhana inDipena strI. [aM.] aMdara sAhI pUrI zakAya tevI kalama inDipenDansa na. [aM.] svataMtratA, svAtaMtrya. (2) svarAjya inDiyama na. [aM.] eka mULa dhAtu. (ra.vi.) inDiyA puM. [aM; saM. sindhu>avestA hindu dvArA grIka rjunTsa dvArA aM. mAM.] hiMdustAna, samagra bhAratavarSanA vizALa pradeza (saMjJA.)(ra) bhArata ane pAkistAna chUTAM paDayA pachIneA-pAkistAna-sileAna-brahmadeza-nepALa-bhutAna-sikkimapraMgalA deza sivAyanA pradeza. (saMjJA.) inDiyana vi. [saM.] bhAratIya, hiMdI. (2) puM., na. bhAratavarSa ke bhArata dezanuM vatanI [aMka inDeksa phrI. [aM.] akSarAnu vALI sUci (ra) sUcaka inDenTa na. [aM.] magAvavAnA mAlanI cAdI [phArama inDenTa-phArma na. [aM.] magAvavAnA mAlanI cAdI noMdhavAnuM igniTI srI. [aM.] jAminagIrI inDemniTI-bAnDa na. [aM.] nukasAna thavAnA ke bIjAnA adhikAranA bhaMga thavAnA bhaya hAya teA e sAme mAlasAmAnanI nukasAnI bharapAI karI ApavAnI sahI ApatA dastAveja vi. [aM.] bhAratIya Arya bhASA--RgvedanI bhASA-Adima bhAratIya - gIrvANa-bhAratI - vaidikI bhASAne lagatuM inDo-irAniyana vi. [aM.] bhAratIya AryanA nikaTa saMbaMdha dharAvatI IrAnI pradezanI prAcIna bhASA-bhUmikAne lagatuM, bhArata-pArasIka inDo-yurepiyana vi. [aM.] bhAratanI bhASA ane yurepanI bhASAonI mathALa bhASAbhUmikAne lagatuM, bhArata-yure pIya inDo-hinnAita vi. [aM.] bhAratIya sAthenI ati prAcIna kAlamAM bhArata-yurepIya bhASAbhUmikAnI eka bhASAne lagatuM, bhArata-hittA ira vi. [aM.] gharanI aMdaranuM [paNa ramata inDAra-geima strI, [aM.] gharanI aMdara rahIne ramAtI krAI inDara-pezanTa na. [saM.] davAkhAnAmAM rahIne sAravAra lenAra daradI inta(-nti)kAla puM. [ara. intikAla' eka jagyAethI bIjI jagyAe javuM. enA uparathI bhAratIya phArasI ane
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ iti-(-te)khAba vyavasthA urdU mAM :] mRtyu, mAta [(2) sAra, matalaba inti-(te)khAba puM. [ara. intikhAya ] cUMTaNI, pasaMdagI, inti(te)Lama puM. [ara. 'intinam'] khaMDhAkhasta, geADhavaNa, [adhIruM, utsuka inti(te)jAra vi. [ara. intijhAr'- rAha jotI] Atura, intekhAba jue 'intikhAkha', intajAma jue 'intinama', insenjara ja intijAra', inpharmezana strI, [aM.] jANa, khakhara, mAhitI inphluenjhA puM. [aM.] kaoN-javara, plu InzAllA, izA-allAha ke.pra. [ara. inzAn+allAh] alAhanI icchA, bhagavAnanI marajI, IzvarecchA (uddagAra) insaTi na. [aM.] apamAna, beadabI, mAnabhaMga insAna puM., na. [ara.] mANasa, mANasa-jAta itsAniyata . [+ara. 'iccat' pra.] mANasAI, mAnavatA, [AdamIne chAje tevuM insAnI vi. [+gu, 'I' ta.pra.] mANasane dezeAbhe tevuM, insApha puM. [ara. e sarakhA karavA'] nyAya, cukAdA, niNaeNya, krUsaaA. (2) vAjabIpaNuM, satyatA sajjanatA mANasa insAkriyA vi., puM. [+], iyuM' ta.pra.] insApha ApanAra dhiAraNa, insApha ApavAnI rIta insAphI` zrI, [ + gu, I ' ta. pra.] insApha ApavAnuM insAphIO vi. [+]. I' ta.pra.] insAne lagatuM. (2) insAphavALuM, nyAyI insevanTa vi. [aM.] devALuM jAhera karanAruM, nAdAra inseAlavansI vi. [aM.] devALuM, nAdArI inskripzana na. [aM.] dhAtunA patarA ke paththara vagere padArthAmAM kAtarelA ke kAtarI upasAvelA akSaravALe lekha, abhilekha insTiTazUTa, "zana na. [aM.] saMsthA, khAtuM insTrakaTara vi. [aM.] zikSaNa ApanAra, mArgadarzaka insapekTara vi. [aM.] tapAsaNI karanAra, nirIkSaka insapekTara-janarala vi., puM.[aM.] nirIkSakAnA uparI adhikArI inspekazana na. [aM.] tapAsa, nirIkSA insyulina na. [aM.] leAhImAM vadhArAnI khAMDanA thatA jamAva aTakAvanArA madhupramehanI sAravAramAM vaparAtA eka rAsAyaNika padArtha insyuleTara puM, [aM.] pravAha laI janAra tAranI AsapAsa vIMTavAmAM AvatA rabara ke enA jevA vIjaLI ke garamI grahaNa na karanAra padArtha insyulezana na. [.] insyuleTaranuM paDa caDAvavAnI kriyA. (2) insyuleTaranuM evuM caDAvavAmAM AvatuM paDa insyU(-yA)ransa na. [aM] vIme utarAvavAnI prakriyA, (2) vIme insyU(yA)Dha vi. [aM.] jenA ipANa(na) puM. phudInAnI jAtaneA eka upayAgI) [AnyA che tevuM vIme utarAvavAmAM breDa (masAlAmAM iSpI strI, jae ikSpI'. iphatAra huM. [ara.]2mAna mAsamAM rAje (divasanA upavAsa) _2010_04 22 imAratI khAlavAnI ke kheAlAvavAnI kriyA iphatArI strI. [ + gu. I 'ta,pra.] rAo cheADatI vakhate khAvAne mATenI cIjavastu ibAdata zrI, [ara.] baMdagI, bhakti, upAsanA. (2) stuti, prArthanA [khaMDa IbAdata-khAnuM na. [ + jue 'khAnuM'.] baMdagIkhAnuM, upAsanA ibAdata-gAha srI. [ + phaeN.] baMdagIkhAnuM ibAdatI vi. [+]. 'I' ta.pra.] baMdagI karanAra, bhakta ibArata srI. [ara.] khelavAnI ke lakhavAnI Dhaba, zailI. [. gAThAthI (3.pra.) dastAvejanA musaddo karave|. (2) sAra taiyAra karave] iAratI vi. [ +aa. I ' pratyaya] lekhamAM hoya tevuM iglIsa puM. [ara.] zayatAna. (3) vi. zayatAnI, AsurI, nAruM iza huM. [saM.], bheA puM. [+]. e' svArthe ta...] hAthI iya vi. [saM.] hAthIne lagatuM. (2) puM. sAhukAra, dhanika. (3) gRhatha ima kri.vi. [sau.] jue 'ema'. ImadAda zrI. [ara. 'mada'nuM kha. va.] Arthika sahAyatA, paisAnI madada meLavanAruM imadAdI vi. [ + gu. 'I' ta.pra.] madadathI cAlatuM. (ra) madada imarjansI strI. [aM] kaTokaTInA samaya, ApattinA samaya imalA puM. [ara., Ami'nuM ba.va.] amale, majaleA, mALa, (ra) makAnanuM khAMdhakAma Isama puM. [ara.] namAja paDhAvanAra khullAM. (2) kuraAnezarIphanA vAMcanArA, (3)muslima dharmaguru. (4) mALAmAMnA mera. (5) tAjiyAnI AgaLa rAkhavAmAM AvatA jhaMDA imAma-draMbhiyA (-dambiyA) puM. [ + saM. vAzmih-> prA. TUMmitha-], imAma-dAMDhage puM. [+jue 'dAMDa'.] dharmane nAme tiMga calAvanAra [vALA latto imAma-vADA huM. [+jue vADo,.] imAma leAkeAnI vastIImAmazAha puM. [+phA.] I.sa. 1499mAM IrAnathI gujarAtamAM AvelA pirANA paMthanA sthApaka eka saMta. (saMjJA.) prabhAmazAhI srI. [+ gu. 'I' ta.pra.] imAmazAhanA sthApela saMpradAya, pirANApaMtha (jemAM imAmazAhane viSNunA nakalaMka' (kahika) avatAra kahevAmAM Ave che.) imAma-huzena huM. [ + ara. husain ] hajharata mehammada pegaMbaranAM dIkarInA dIkarA mAra imAmeAnA ceAthA imAma, (saM.) [ane enA anuyAyI imAmiyA huM. [ + gu. iyuM' ta.pra.] muslima ziyA paMtha imAmI vi. [ + phrA. 'I' pratyaya] hajharata alInI paraMparAmAM thayelA imAmeAne mAnanAra. (ra) imAma saMbaMdhI. (3) na. eka jAtanuM kAbulI rezama imAmeA puM. pAghaDI upara vIMTavAmAM AvatA kapaDAnA TukaDaoN. (ra) (lA.) mugaTa, tAja imArata . [ara.] meDhuM makAna, imAratI vi. [+UThThuM 'I' pra.] mAtamAM kAma lAge tevuM [(lA.) yojanA mahAlAta, havelI, (ra) imAratane lagatuM. (ra)
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ imigrezana 263 ilAhiyAta imigrezana na. [aM.vasAhata mATe paradezIonuM anya dayAnapUrvakanI cAla. (jaina). dezamAM dAkhala thavApaNuM - nikalI, banAvaTI IrayA-samiti strI. [ + saM] cAritryanI rakSA mATe jaina imiTezana na. [.] nakala karavI e, anukaraNa. (2) vi. munine saMbhALapUrvaka karavAnI pAMcamAMnI eka kriyA. (jana.) Iti(-teyhAna strI. [ara. "ItihA] parIkSA, kasoTI irzAda kuM. [ara.] dizA-sUcana. (2) Adeza, AjJA, hukama ImpIriyala vi. [.] zahenazAha bAdazAha-samrATane lagatuM ilakAba chuM. [ara. alakAbU ; "lakanuM ba. va.] ucca pada ijhizana na. [aM.] vidyArthIone sajA dAkhala lakhavA dharAvanAra vyaktinA nAma AgaLa mAnArthe vaparAtA zabda, ApavAne pATha. (2) sAmAnI anicchAthI enA upara je khitAba, padavI (pAchaLa paNa vAparI zakAya.) kAMI lAdavAmAM Ave te IlajAma chuM. [ara. IhajhAm] gunegAra TharAvavuM e. (2) tahemata, IpeTe strI. [e. dezAvara ke paraprAMtamAMthI karavAmAM AvatI ALa, Aropa. (3) naitika baMdhana, kartavya [mAgaNI mAla-sAmAnanI AyAta. (2) evI rIte AyAta thayelo chalate strI. [ara. IhitajA] baMdagI, prArthanA. (2) AjIjI, mAla-sAmAna ilama [ara. Ima] jue "Ima'. imporTa DyUTI strI. [] AyAta-jagata, "koI ilama-bAja vi. [+ phA. pratya] IlamanuM jANanAra. (2) iyattA strI. [saM.] ATalApaNuM. (2) maryAdA, sImA, hada. hikamatavALuM, kaLAvAna. (3) kAbela, hoziyAra. (4) paM. (3) parimANa, pramANa, mApa. (4) zALAnuM dharaNa, kakSA. bhUle. (5) jAdugara (5) (lA.) gaja, zakti, sAmarthya ilamI vi. jeo "imI. iyaLa strI. [saM. trI>prA. 6ThThI, *zrI ] ILa, padArtho ilahAma paM. [ara.] Izvarane zabda, deva-vANI saDavAthI thatA kehavANamAM paDatA sapheda laMbAkAra kaLacalI- IlahAmI vi. [ + phA. 'I' pratyaya IzvaranI jene preraNA vALI jIvAta (keTalIka iyaLanuM moTuM kALuM ke lAla paNa thaI che tevuM. (2) IzvarIya hoya.) ilA' strI. siM.] pRthvI. (2) caMdravaMzI paurANika rAjA iyAdata strI. [ara.] bImAranI khabara kADhavA javuM e pururavAnI mAtA. (saMjJA) (3) IzvaranI bAra zaktiiyAla puM. [ara.] kuTuMba kabIle, bALake mAMnI eka zakti iyAM, kaNe kri. vi. sau. saM. ruDha + gu. 'A' sA. vi. ilAke.pra. [ara. ilAhA'nI saM. vi.] yA alAha, cA khudA, ne, + jue "kaNe'.] jao "ahI". are alAha, e Izvara- (A prakArane udagAra) irajhavuM juo 'hijarAvuM. irajhAvAvuM bhAve. kri. IrajhAvavuM IlAkAdhikArI chuM. [jao ilAke'. + sa. adhikkArI] prAMtane pre., sa.kri. (lA.) gabharAvavuM, maMjhavavuM. (2) mahita karavuM, uparI [(2) prAMtane IjAro rAkhanAra mohamAM nAkhavuM. (3) phasAvavuM, jALamAM pakaDavuM. (4) khoTuM IlAkedAra chuM. [+I'+phA. pratyaya] ilAkAno vaDe adhikArI. samajhAvavuM. (5) kajiye karAvavo. (6) kedamAM nAkhavuM. ilAke (-) puM. [ara. alAka ] saMbaMdha. (2) prema, (7) nokarImAM rAkhavuM. (8) dhyAna cUkavavuM. (9) DhIlamAM mitratA. (3) haka, dA. (4) pradeza. (5) meTA rASTranA nAkhavuM. (10) sIvavuM. (11) vyAje mUkavuM vahIvaTa mATe pADavAmAM AvatuM te te mATe bhU-bhAga, mATe irasAla ! [ara.] eka ThekANethI bIje ThekANe bharavuM e, prAMta (jemake jUnA aMgrejI kAlanA "muMbaI ilAko madrAsa bharaNuM. (2) mokalavAnuM kAma kalAke' vagere). irasAla-nAmuM na. [+juo "nAmuM.] bharatiyuM, AMkaDo, ilA, ilAyace . [tuka. alAca ] elace, eka bharavAnI rakamanI yAdI jAtanuM garbhamAM sutarAu kApaDa, sUtara ane rezamanA mizraNathI irAka chuM. [ara.] (jane mesopoTemiyA, arabastAnanI banAvelI kApaDanI eka jAta uttara ane IrAnanI pUrva eka pradeza. (saMjJA) ilAja chuM. [ara., keInI muzkelI jevI e. pha.mAM ]. irAkI vi. [+ phA. "I' pratyaya irAkane lagatuM, irAka upacAra, upAya, cikitsA. (2) tarakIba, yukti. (3) saMbaMdhI. (2) e jAtanI eka veDAnI jata) (lA.) esaDa, davA irANI strI. mATIne Dhagale ilAjI vi. [+gu. 'I' ta...] ilAja jANanAra. (2) irAdA-patra 5. jio "irAdo' + saM., na.] udeza batAvanAro che. vaidya, hakIma, dAktara patra, (2) paravAne, "leTara oNpha InDenTa ilAyacI strI, [phA. alAcI] eka tejAne, elacI (jenA irAdA-pura:sara, irAdApUrvaka kri vi. jio "irAde'+ saM.] nAnA paTAomAMnAM kALAM bI sugaMdhane mATe gaLyA padArthamAM jANI joIne, samajhI bujhIne, jANI bujhIne, DelibarelI' nAkhavAmAM ane mukhavAsamAM vaparAya che.) (2) (lA.) DAMgaranI irAdo . [ara. IrAdaha]. Azaya, udeza, hetu, (2) saMkalpa, eka sugaMdhIdAra jAta. (3) halakI jAtanI DAMgaranI eka jAta manasUbo ilAyace jue "ilA'. irigezana na. [a] naherathI khetarane pANI pahoMcADavApaNuM alAyaduM juo "alAyaduM." iriDiyama na. [.] pleTinama varganI rUpA jevI sapheda kaThaNa IlAvRtta . [saM] paurANika bhagaLa pramANe jaMbadvIpane ane baTakaNuM eka dhAtu. (2.vi.) eka khaMDa. (saMjJA ziAstra iriyA strI. siM. >prA. rithA tatsama gamana-kriyA. (2) IlAhiyAta strI. [ara.] Izvara saMbaMdhI zAstra, adhyAtma 2010_04
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ ilAhI ilAhI vi. [ara.] allAha saMbaMdhI, paramezvara saMbaMdhI. (ra) (lA.) vaMdanIya, pujya, (3) pavitra ilAhI sana puM. [ara.] zahenazAha akabare I.sa. 1556 thI zarU karelA saMvata adhi ilUpI zrI. eka vanaspati, ipI ilekToreTa ta. [aM.] cUMTaNI samaye mata ApavAnA kAra dharAvanArAMone samUha, matadAronA ilAkA ilekaTrika vi. [aM.] kRtrima vIjaLIne lagatuM. (ra) (lA.) jhaDapI, utAvaLuM 264 ilekaTrika-khela puM. [aM.] kRtrima vIjaLIthI cAlatI ghaMTaDI ilekTrikala vi. [aM.] kRtrima vIjaLIne lagatuM ilekaTriziyana puM. [aM.] kRtrima vIjaLIne lagatI vidyAnA [karavAmAM AvatI kRtrima vIjaLI jANakAra ilekaTrisiTI strI, [a.] yaMtra vagerenI madadathI utpanna ilekTrona puM. [aM.] RNa eTale niSedhaka (negeTiva) vIjaLInA kaNa vidyA ileka pathI strI, [aM.] kRtrima.vIjaLIthI roga maTADavAnI ilekaTrI-pleiTa na. [aM.] kRtrima vIjaLIthI DhoLa caDAvavAnI kriyA, (2) kRtrima vIjaLIthI caDAvelA DhALavALI vastu ilekaTAiTiMga (-pleiTi) na. [aM.] ilek Tra pleTa, (2) kRtrima vIjaLIthI citro chApavAnI takhtI banAvavAnI kriyA ilekTro-megneTa na. [aM.] eka jAtanuM kRtrima vIjaLInI madadathI banAveluM lehacuMbaka [nahi e batAvatuM yaMtra * ilekTroskopa na. [aM.] vIjaLIne pravAha cAlu che ke ilekzana na. [aM.] pasaMdagI, cUMTaNI ilevana strI. [aM., 11 nI saMkhyA, e saMkhyA jeTalA khelanAra hovAne kAraNe] krikeTanA khelADIonI ekamarUpa TALI jevuM e, ilesTika vi. [aM.] sthitisthApaka ilesTisiTI srI. [aM.] sthitisthApakatA itina srI. [ara. iktinam' Azraya levA urdU mAM : ] vinaMti, prArthanA, AjIjI itimAsa strI, [ara., kaI vastu upara hAtha pheravave., araja karavA e.] araja, vinaMti ima puM. [ara.] vidyA, jJAna, jANakArI. (ra) zAstra. (3) kaLA. (4) upAya, tajavIja. (5) jAdu, (6) melI vidyA imiyata zrI. [ara.] zAstranuM jJAna. (ra). naMdunuM jJAna iDhamI vi. [ + phAra I ' pratyaya] zAstrajJAnavALuM. (2) yuktikhA, kAbela, heziyAra. (3) puM. jAdugara. (4) ve ilA-halI) strI. khullI jagyAmAM ramAtI eka ramata, amacI-kaMDuM. (2) ke.pra. 'hAryA' ema kahevAne uddagAra izaka jue izka'. [7 nAM gAjara (rU. pra.) premaneA aMdhApe ] izakArI e izkedArI'. izakabAja jue izkabAja', izabAjI jue! 'izkabAjI.' izakiyuM vi. [ara. izka' + gu.yuM' ta.pra.] izkane _2010_04 jIjI-darzana lagatuM. (2) izkI izArata srI. [ara.] saMketathI jaNAvavuM e, izAre, sanasA izAre puM. [ara. parathI phA. izArahuM] izArata, sanasA, AMkha ke anya aMgathI karelA saMketa izka pu. [ara.] mehabbata, prema, Asakti, anurAga, sneha, irAsa' (ra. che.). (2) kAma-vikAra. (3) rAga, Avega idArI strI. [ + fA. dAra' pra. + za '" ta.pra.] premAsakti, viSayAsakti, raMDIbAjI, laMpaTatA, kAmukatA Izka-khAja vi. [+ kA. pratya] izkI izkabAjI srI. [ + phA. 'I' pratyaya] izkIpaNuM izkI vi. [+]. ' ta.pra.] premI, AsaktivALuM. (ra) (lA.) phaMDa, chelabaTAu mijAja' + gu. 'I ' 'I' ta. pra. sAcA izke-mijAjI srI. [ + 'y' + jue ta.tra., gu. prayAga] laherIpaNuM, lAlAI izka-hakIkI strI. [ + ara. + gu. sneha, sAceA prema, devI prema iztimAla puM. [ara.] samajha, akkala. (2) samAveza izti(-te)hAra puM. [ara. itihAr'] dheANA, naherAta, jAheranAmuM. (2) kIrti, prakhyAti ina-asarI puM. [ara. + kra. I ' pratyaya] e nAmanA ziyA muslime nA eka graMtha. (saMjJA.) izyU(nyU) na. [aM.] E, tarka, (2) vAdanA muddo, takarAra calAvavAnuM kAraNa. (3) phgeA. (4) nAMdhamAM levAnI kriyA. (5) na. saMtAna kRSi(-thI)kA strI. [saM.] ghAsanuM rADuM. (ra) khANa, (3) eka jAtanI zeraDI, (4) hAthInI AMkhanI kIkI. (5) pIMchI. (6) sAnInuM eka ejAra iSu na. [saM., puM.] khaNu. (ra) trikANamitinuM eka pramANa, utkramaLyA, varlDa sAina', (5.) i. vi. [saM. z nuM la ku.] iccheluM, icchita, vAMchita, (ra) managamatuM, priya. (3) cenca, (4) hitAvaha. (5) kahapeluM, dhAreluM. (6) na. icchA, iSTa vastu iSTara vi. [saM. thaLanuM bha. rR.] yajJathI pUjavAmAM -- yajavAmAM AveluM. (ra) na. agniheAtra. (3) yajJa vagerethI maLanAruM puNya [karAtI gaNatarI i-karma na. [saM.] dhAreluM kAma, (ra) dhArelI saMkhyA uparathI iSTakA strI. [saM.] jue 'iSTikA'. iSTa-kAla(-La) puM. [x.] phalita batAvanArA jyotiSamAMne sAre| samaya, zubha kALa, (jyA.) i-kRti strI. [saM.] dhArelI saMkhyAnA varga. (ga.) iSTa-ghaTi, nI strI. [saM.] jANavA dhArele samaya, (jye!.) i-jana na. [saM., puM.] vahAluM ane managamatuM mANasa, priya jana iSTa-tama vi. [saM.] khUba ja gamatuM iSTa-tara vi. [saM.] vadhu game tevuM inta vi. [saM.] iccheluM ApanAruM iSTa-darzana na. [saM.] icchelI vastu ke vyaktine jovAnuM
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ ISTadevA 265 Ihaloka iSTadeva . [], iSTadevatA chuM. [sa, strI.] managamato isabagU (ge)la(La) jue "isapagala'. deva, (2) maMtra-taMtrathI jenI upAsanA karavAmAM AvI hoya isaba-nIti ja "isapa-nIti'. tevo deva [AvI hoya tevI devI Isama [ara. im] vyakti, zakhasa, mANasa iSTa-devI strI. [saM.] maMtra-taMtrathI jenI upAsanA karavAmAM asama-vAra kri. vi. [+ rasa vArama no gu. mAM prayoga ISTadeza che. [saM. managamato pradeza vyaktidITha, mANasadITha cAdI rajisTara' ISTama-pima ja "aSTapaSTa'. isamavArI strI. [ + gu. 'I' ta. pra.] vyaktivAra karelI ISTa-mitra 5. [sa., na.] jigarajAna dorata isesa e Isasa ISa-mUti strI. [sa.] manamAM gamI gayelI mUrti ke svarUpa seTo paM. jio Isa' dvArA.] nisaraNInuM paDakhAnuM pratyeka iSTa-rAzi chuM. [saM.] paMcarAzithI vadhAre divALo dAkhale. pAMkhiyuM (jemAM pagathiyAMnA cheDA bharAvelA hoya che.) (2) (ga) (2) eka ke be javAba dhArIne enA uparathI sAco gADAne saravaNane mathALe baMne bAja nakhAtAM lAMbAM ghaDela javAba zodhI kADhavAnI rIta. (ga). pIDhiyAomAMnuM te te ISTa-siddhi strI. [saM.] managamatuM siddha thavAnI kriyA. (2) IskAmata srI. [ara. IstikAmata - sIdhA rahevuM e ATha mahAsiddhiomAMnI eka sAmAnanI kiMmata karavI] mAlamattA, cha, ghanadolana, sthA iSTAkSa-jyA strI. [+ saM. ala-kavo] divasarAta sarakhAM heca vara-jaMgama milakata te divase chAyAkarNa jevaDI trijyAvALA laghu geLamAM chatarI strI, jio "itare + gu. "I' strI pratyaya.] jhaMDalanI sapATImAM rahelI akSa-jyA nAne iskotaro ISTAcAra chuM. [ + saM. mAra] managamatuM vartana iskRtari, itare chuM. [pocuM. 'eskitario'- iTAnika vi. [+saM. maniSTa] gamatuM ane aNagamatuM, priya lakhavAnuM DhaLatuM meja. enA dvArA] jemAM lakhavAne sAmAna ane apriya. (2) hitakArI ane ahitakArI ane paisA vagere rAkhavAnAM nAnAM hoya tevI peTI ISTapatti strI. [+ saM' mApatta ] izkelI vastu ke AvazyakatA jao "'. [0DhIlA he, DhIlo lAgave (rU. pra.) siddha thavI e, managamatI vAta magajanuM ThekANuM na hovuM. dAbave (rU. pra.) saLI-cA karavA. IcchArtha che. [saM, maryA manamAM uThelA artha ke hetu yA (2)pA rahI bIjA pAse kAma kaDhAvI levuM. 0rava (rU..pra.) padArtha ardha-sidi] chachelI vastunI prApita ukeravuM. (2) vicAra pheravavA] IcchArthaprApti strI. [4], ISTArtha-siddhi strI. [ + saM. iSA(-TAMpaDI strI. [aM, sTepa ] bArI-bAraNAM baMdha rAkhaIcchApUrti na., IcchApUrti strI. [ + saM. mA-pUrve, rti yajJa- vAnI lekhaMDa vagere dhAtunI nAnI AMgaLI cAgAdika ane vAva kUvA-taLAva vagere dharma kAryo sTe muM. kAMkarIthI ramAtI cosaTha khAnAMnI eka ramata ISA paM. baMdhaNI, TharAva, konTekaTa [hisso ista(-sti)phA 5. [ara. "ista-phAa"-mAphI mAgavI.] iSTAMza (ISTAza) 5. [+ saM. yaM] managamato ke i chelo rAjInAmuM iNi strI. [saM.] yajana, yajJa. (2) amAsane dI karAtuM zrAddha istarI strI. [pacuM] juo "astarI'. ISTi-4)kA strI. [saM.] yajJanI vidI caNavA mATenI ITa. (2) istiphA juo "istaphA'. sarvasAmAnya IMTa iti(te--mAla puM. [ara. itiamAla'-kAma karAvavuM] Ittara puM. [saM. zae + 32 na.] irachelo javAba. (2) upayoga, prayoga, vyavahAra vi. IcchelA javAbavALuM. [0 prazna (3. pra.) sucaka prazna, istrI jue "astarI'. lIDiMga kavezcana"] ispitAla strI. [e. hospiTala ] jao hospiTala, INopAsana na., INopAsanA strI. [ + saM, kapAsana, -na] imata strI, [ara.] ziyaLa, zIla, satItva. (2) pApathI iSTadevanI vidhipUrvakanI bhakti thato bacAva. (3) pavitratA isakAravuM sa. kri. [2vA.] ukeravuM, caDAvavuM ismAilI vi. [ara. + phA. "I' pratyaya] hajharata alInI isa 5(ba)ga-ge)la(La) na. [phA. aspa) (ispa)+ ara. paraMparAmAM thayelA chaThThA imAma ismAilanA sthApelA ziyA gula, samAsa bhAratavarSamAM Ubho thayela che. ghaDAnA kAnanA majahabanA eka paMthanuM anuyAyI. (rAMjJA) AkAranAM pAMdaDAMne kAraNe UthayuM jIruM, ethamIjIruM, UMTiyuM isya jue che. jIruM, sapheda jIruM istrAila 5. [ara. IsmAIl] jue "IjharAila'. Isapana, isapa(-baMda (-5(ba) %) ., strI. [phA. islAma dhuM. [ara.] hajharata mahammade sthApelo majahaba, Ispa6] auSadhopacAramAM kAma lAge tevI eka vanaspati, muslima dharma. (saMjJA.) lAMbI chaMcha, haramara. (2) rAI IslAmI vi. [+phA. "I" pratyaya] islAmane lagatuM, isa5(ba)-nIti strI. griI. "isapa"+ saM] prAcIna Isapa IslAma-viSayaka. (2) islAmanuM anuyAyI nAmanA grIka graMthakAre lakhelI nItikathAo (mULa grIka IslAmIya-tatva na [+saM. + ta. pra.] islAmIpaNuM bhASAmAM lakhAyelI) hakAvavuM, hakAvAvuM juo IhakAvuM'mAM. isapa(-)da (-5(ba)~) jue isapana'. ha-loka che. [ gu. mAM ekalo nathI vaparAte artha 2010_04
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ ihAmutra 266 idra-vaja ahI" + saM. ] A duniyA iMdirA (IndirA) strI. [saM] saMpattinI adhiSThAtrI devI, IhAmutra kri.vi. [+saM. yamutra] A lekamAM ane paralokamAM laphamI , [agiyArasa baLA strI. [saM. phrA ne vedika uccAra] puravI (vedamAM) IMdirA ekAdazI (InidarA-) zrI. [sa.] bhAdaravA vada Ika () strI. [aM.] zAhI IdirAnaMda (IndirAnanda chuM. [+sa. mAna, iMdireza Ika-mena (Ika karuM . aM.1 chApakhAnAmAM zAhI denAra mANasa (Inidareza) 5. [+saM. zI lakSmInA svAmI viSNu, zrI kRSNa Ika rolara (I ;-)., muM. [aM.] chApayaMtranuM zAhI pheravavAnuM geLa iMdi(-dI)vara (inida, indI) na. siM] bhUrA raMganuM kamaLa valaNa jevuM sAdhana iMdu (Indu) 5. [sa.] caMdramAM igata (ikagita) vi. isa.1 ceSTita, AcareluM. (2) na. i-kala(La) (indu) strI. [saM.] caMdranI kaLA manovikAranuM bAhya cina, ceSTA. (3) izAre, saMketa IMdumatI (Indu) strI. [saM.] pUrNimA, pUnama IMgitajJa (igita-) vi. [saM.] igita jANavAnI zakti dharAvatuM iMdu-maMDala(La) (indumaDula, -La)na. [saM.] caMdramaMDaLa, caMdragraha iMguda (iguda) na. [sa, pR.] goriyAMnuM jhADa. (2) [se, na.] dumukhI (Indu-) vi, sI. [saM] caMdranA jevA mukhavALI enuM phaLa, IMgAriyuM strI, caMdramukhI strI iMgudI (IgadI) strI. [saM.] I gorI. (2) mAlakAMkaNInuM jhADa Idumali (Indu) 5. [saM.jenA mugaTa upara caMdra manAya iMgudI-tela (gudI) na. [+ja tela'.] IMgariyAmAMthI che te mahAdeva, ziva, caMdramauli kADheluM tela Idu-(-lekhA (I) strI. [saM.] bIjane caMdramA iMgudI-jula(La) ( gudI) na. [+ saM.] IgeriyuM iMduzekhara (Indu) puM. [saM.] idumauli, zivajI Igreja juo "agreja'. iMdra (Indra) . [saM.] paurANika mAnyatA pramANe devone IMgrejI ja aMgrejI'. svargamAM rAjA. (2) varasAdane adhiSThAtA deva.(3)(samAsaIgliza (iliza) vi. [a] IlaeNnDa dezanuM, iMglenDa dezane mAM uttarapada tarIke) rAja. (4) saMskRta bhASAnuM vyAkaraNa lagatuM. (2) strI. e nAmanI bhArata-yuropIya kulanI racanArAomAMnA eka prAcIna vidvAna. (saMjJA.) (5) yurenasa iMglenDanI pradhAna bhASA ane lipi, aMgrejI. (saMjJA.) nAmano AkAzI graha. (ja.) (saMjJA.) IlistAna na. [+phA. "stA ], Ileja (ilaeNnDa) chuM. Ida-kIla (indra) puM. [sa.] nagaranA daravAjAnI bhegaLa. (2) [aM.] aMgrejonA yurepamAMnA pradeza, briTana. (saMjJA.) e nAmane bhAratavarSanA eka prAcIna parvata, maMdarAcaLa, (saMjJA.) iMca (Inca) puM. [aM.] be AMgaLanI poLAI jeTaluM aMgrejI caMdra-guru (Indra) puM. [saM.] devAnA guru bRhaspati mApa-paddhatinuM eka mApa (phuTane bArame bhAga) I-gepa (indra) puM. [saM.] bhInAzavALI ane gaMdakIvALI iMciyuM li. [+ gu. "chayuM' ta. pra.] eka icanA mApanuM jamInamAM samudranI keDInA prakAranuM gALa kocalAvALuM jIvaDuM ijala (i.-jala) pR. [e. enjala ] mANasane karatAM buddhi (jene nAnI be zigaDI hoya che), gokaLagAya. (2) lAla ane zakitamAM caDiyAta daivI puruSa, phirasto. (2) devadUta makhamalanA raMganuM comAsAmAM thatuM jIvaDuM je bhalo puruSa. (3) bAibala samajhAvanAra puruSa iMdra-cApa (indra) na. [saM] AkAzamAM varasAdI vAdaLa sAme ijina (Ijina) jue "jina". sUryanAM kiraNe saMkrAMta thatAM sAta raMgovALo thato dhanuSane iMjiniyara (ijiniyara) e enjiniyara'. vizALa AkAra, iMdra-dhanuSa jekazana (Injekazana) jeo "ijekazana', iMdrajava (Indra-) jue nIce "idra-cava'. Ihipena (iNDipenajuo "inDipena. iMdrajAla(La) (Indra) na. [saM.] na hoya tevuM dekhAya IDiyA (inDiyA) jue chanDiyA'. e bhrama karAvanArI vidyA, jAdu, najarabaMdhI, ilyujhana.' Dhiyana (iDiyana) ja "inDiyana'. (2) (lA.) kAvataruM, chetarapIMDI. (3) hAthacAlAkI riyama (IDiyama) jae "InDiyama'. iMdrajAlaka (indu) . [saM] jAdugara. (2) (lA.) prapaMcI IDe -Aryana (rUDe) ja "inDo-Aryana, mANasa [(saMjJA) I-irAniyana (inDe- juo I-De-irAniyana'. iMdra-jita (Indra) puM. [+saM. nita] rAvaNane dIkare, meghanAda. -yurepiyana (De) e "InDo-yuropiyana'. iMdrajIta (IndrajIya) strI. [+juo jItavuM] sApanuM jhera I-hirAta (iDe-) jue "i-De-hitAIta'. utAravAmAM kAma AvatI eka vanaspati iMta(te)kAla (inta-, inta- jue intakAla'. iMdra-dvAdazI (Indra) zrI. bhAdaravA sudi bArasa iti(tekhAba (Iti-, inta) jue "inDikhAba'. iMdra-dvIpa (Indra) pR. [.] paurANika bhUgoLa pramANe Iti(te)jAma (Iti-, ite.) jue ItijAma'. bhAratavarSanA nava vibhAgomAMnA eka. (saMjJA.) Iti(te)jAra (Iti-, Ite juo "intajAra'. iMdra-dhana (05, 0 Sa) (Indra)na [saM. rudra-vanu , rudranuta iMti(-)jArI (Iti, Inta) jue ItijArI'. na,] ja indra-cApa". khAba (Ino) jue inikhAbe'. iMdra-dhenu (indra) strI. [saM.) devenI kAmadughA gAya. (saMjJA) iMtejAma (I-te- juo "initajAma'. iMdra-vaja (indra) puM. [saM.] iMdradeva prasanna thAya evI iMtejAra (inta) jue "ItijAra'. AsthAthI bhAdaravA sudi bArasane divase rAjAo taraphathI 2010_04
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ idranIla 267 idriya-janita pUrve caDAvavAmAM Avato hato te dhvaja, (2) janI raMga- guphAomAMthI trevIsamI guphAnI saMjJA. (saMjJA) bhUmi upara nATayakRti rajU karavAnI pUrve ubho karavAmAM Idra-sArathi (indra) pR. [saM.] idrano sAradhi, mAtali Avate hato te vaja. (nATaya.) iMdra-sAvaNi (Indra) . siM] paurANika mAnyatA pramANe iMdranIla (indra) puM. [3] eka prakArane maNi, nIlamaNi, cAlu sAtamA vetavArAha kahapane aMte thanAre caudame manu. sAta raMganI jhAMIvALe hIre. (2) gherA vAdaLI raMgane (saMjJA.) hIro iMdra-suta (Indra) puM. [4] idranA putra jayaMta. (2) mahAbhArata iMdra-patnI (IndrastrI. [sa.] IMdrANI, zaci pramANe kuMtImAM idrathI thayele manA putra ane nAmane iMdra-paNuM (IndranI strI [saM.] e nAmanI eka vanaspati, trIje pAMDava indravAruNI I-senA (Indra) jI. [sa.] idranuM sainya, devonI senA iMdra-pavi (Indra) na. [sa., .] idranuM Ayudha, vaja IMdra-senAnI ( -) . [saM.] idranI senAne pati--kArtiIMdra-putra (Indra) puM. [saM.] idrane putra, jayaMta keya (mahAdeva zivane putra). dra-purI (indra) strI. (saM.] varganI rAjadhAnI, amarAvatI, iMdra-stAma (Indra-) ! [saM] atirAtra yajJanA bhAgarUpe idranA amarApurI, iMdrapurI mAnamAM thato eka yajJa I-purohita (Indra) . [] ja 'idraguru. iMdrAcArya (IndrA-) chuM. [ + saM. savArthI "idraguru'. IMdrapu5, IdrapupikA (Indra) zrI. [saM.] eka jaMgalI IMdrANI (IndrA) strI. [saM.] Idra-patnI, raci. (saMjJA.) vanaspati Idra(bha)NuM (IndrA) na. juo "idvANuM-"idravAraNuM. pupI (Indra- strI. [saM] dadhi vachanAga nAmanI vanaspati uddhAnuja (idrA) muM. [+saM. manuna] kayapanI patnI ane Idra-prastha (indra) na. [saM. mahAbhAratanA pAMDavonI rAjadhAnI ditimAM janmelA ane enA pachI jamelo bhAI, vAmana (AjanA dihInI dakSiNa dizAmAM hovAnI mAnyatA), (e viSNunA dasa avatAramAM pAMcame avavAra manAya khAMDavaprastha. (saMjJA.) che.) (saMjJA.) iMdra-cava (indra) . (saM. e nAmanI eka vanaspati dvApurI (IndrApurI) sI. sa. indrapurI] e "idra-purI'. jenI capaTa zige sekI vaNIne baccAMone taMdurastI mATe iMdrAmaNuM (IndrA-) na. juo "iTANuM'-IdravAraNuM'. pAvAmAM Ave che.), Idrajava, aMdaro, kaDo ane enAM bI IdrAyudha (IndrA) na. [+saM. mAyudha 3 idranuM hathiyAra, va . Ileka (indra) puM. [saM] svargaloka (2) AkAzI vIjaLI. (3) puM. AMkhanI AsapAsa iMdra-vaja (indra) strI. [.] agiyAra akSarane viSNubha kALA raMgavALe eka jAtano cheDAne AkAra prakArane akSarameLa (gaNameLa chaMda. (piMgaLa.) IdrAri (IndrA) . [+sa. gari] dAnava, daitya. (2) vRtra iMdra-vadhU (%) sI. [saM.] IMdrANI. (2) comAsAmAM thatuM nAma paurANika asura, idra-zatru svirga lAla makhamalanA jevuM saMvALa jIvaMDuM, barabATI, Idropa iMdrAsana (indrA-) na. [ + saM. mAna] idranI rAjagAdI. (2) chedravaraNuM (Indra) na. [saM. iMdravaLa + gu. "uM' ta.ka.], iMdra- drA (indrA) na. [+saM ma] vaja vaNa (Indra- a. [saM.), IMdravaNuM (idra) na. [ + gu. Idriya (Indriya) sI. [rsa, na.] bahAranA padArthonuM jJAna ' ta pra.] jue "idravAraNuM'. thavAnuM ane kAmakAja karavAmAM kAma AvatuM zarIramAMnuM IdravaMza (IvaizA) sI. [saM.] bAra akSarane jagatI pratyeka aMga-jJAneMdriya pAMca ane karmendriya pAMcamAMnI pratyeka jatine eka akSarameLa (gaNameLa) chaMda (IMdravA'nA chellA (tvacA cakSu zrova jihavA ane nAsikA e jJAneMdriya ane guru varNane laghu karI cheDe eka guru umeravAthI thato.) vANuM hAtha paga gudA ane liMga e kameMdriya). (2) (lA.) (piMgaLa) jananeMdriya caMdravANa (indra-), IdravANiyuM, (indra), uddhavANuM (indra), Idriya-karma (indriya-) na. [saM.] pratyeka Idriya te te kAma IdavAraNuM (Indra) na. [saM. (dra-vaLa-] dekhItuM jeTaluM suMdara iMdriya-kRta (indriya-) vi. sa.] indriyane kAraNe thayeluM, teTaluM ja kaDavuM eka phaLa (idravAraNAMnA velA comAsAmAM "sesarI" [jANI zakAya tevuM, "semyuala" jaMgala ane gAmabahAranI khullI jamInamAM khUba thAya che. iMdriyagamya (Indriya-) vi. [saM.] idriyathI pAmI zakAyauttama prakAranuM auSadha che.) (2) (lA.) kuTaDuM paNa durthaNI IdriyagamyatA (Indriya-) ruhI. [saM.] iMdriyagamyapaNuM, mANasa sensibiliTI [zakAya tevuM, idriya-gamya. (2) pratyakSa iMdra-vijaya (IndrI muM. [saM.] trevIsa akSarano vikRti iMdriya-gecara (Idriya) vi. [saM, muM.] idrithI jANa jAtine eka akSarameLa (gaNameLa chaMda. (piMgaLa.) Idriya-grAma (indriya-) puM. [saM] dase Idrine samUha caMdra-zatru (Indra) puM. [saM] idrane zatru 1tra nAmanA asura iMdriya-gAhI (indriya-) vi. [sa, j] indriyane pitA (paurANika kathA pramANe) tarapha kheMcanAruM dra ma (Indra) pR. [sa.] jAo "iMdra-stama'. Idriya-zrAvya (Indriya-) vi. saM.] indriyo jene pakaDI zake iMdra-sadana (Indra) na. siM] svarga tevuM, Idriyagamya, semyuala." (u..) (2) pratyakSa Ida-sabhA (indra) . [+1 devonI sabhA. (2) elerAnI diya-janita (indriya) vi. [saM.] idrimAMthI vikaseluM 2010_04
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ iMdriya-ja ca iMdriya-janya (indriya) vi. [saM] iMdriyA jene vikasAve tevuM, indriya saMbaMdhI, seksyuala' iMdriya-jaya (indriya-) puM. [saM] dase indriyA upara kAbU iMdriya-jAta (indriya-) na. [] dase dasa iMdriyA iMdriya-jita (Indriya-) vi. [+ saM. naiita] iMdriyA upara vijaya meLavanAruM [jJAna kharuM iMdriya-jJAna (Indriya-) na. [saM.] ikriyA dvArA thatuM sthUla iMdriyajJAna-vAda (indriya-) [saM.] pratyakSa jJAna e ja jJAna che eve mata-siddhAMta, sensezanalijhama' (a. ka.) iMdriyajJAnavAdI (indriya) vi. [saM., puM.] indriyajJAna-vAdamAM mAnanAruM iMdriya-tRmi (indriya-) zrI. [saM.] dase iMdriyane thatA saMtAya iMdriya-damana (indriya-) na., iMdriya-nigraha (indriya-) puM. [x.] se iMdriyA upara kAbU lAvavAnI kriyA, mane mAravA paNuM, mana:saMyama [nathI tevuM iMdriya-nirapekSa (indri-) vi. [saM.] jemAM iMdriyAnI jarUra ja iMdriya-pratyakSa (indriya) vi. [saM.] indriyAne jeneA anubhava thAya che tevuM., sensezanala'. (2) na. iMdriyAnA anubhava, 'sensarsepzana' (hI. 1.) iMdriya-pralebhana (indriya-) na. [saM.] iMdriyone lalacAvavApaNuM iMdriya-prerita (indriya-) na [saM.] iMdriyAe je vize preraNA karI che tevuM, sesarI' 218 iMdriya-buddhi (indriya) strI, [saM.] iMdriyAthI thatuM jJAna iMdriya-varga (indriya-) puM. [saM.] dase iMdriyAnA saha iMdriya-vAda (indriya-) puM. [saM.] mananA je kAMI vyApAra jaNAya che te ekabIjAnI mAnasika nakaleAnA ja banelA hAya che - e vyApArA vacce aMtaHsaMbaMdha jANI zakAtA nathI e prakArane mata-siddhAMta, sensezanAlijhama' (ha, va.) iMdriya-vikAra (indriya) puM. [saM.] praleAlatathI thatI mAnasika vikRti iMdriya-vijJAna (indriya) na. [saM.] iMdriyA saMbaMdhI bhautika prakAranuM jJAna, indriyAnI bhinna bhinna kriyAne lagatuM jJAna iMdriyavijJAna-vidyA (indriya.) zrI. [saM.] zarIra saMbaMdhI vizeSa prakAranA jJAnanuM zAstra, 'phijhiyAlAjI' ( ke. ha.) iMdriyavijJAna-zAstra (indriya-) na. [saM.] jue 'indriyavijJAna-vidyA'. (ha. hrA.) iMdriya-viziSTa vi. [saM.] jemAM driya chetevuM, 'eNrgenika' iMdriya-viSaya (indri-) puM. [saM.] te te indriyanuM te te kSetra iMdriya-viSayaka (indriya) vi. [saM.] iMdriyAne lagatuM, sensyuala' iMdriya-vRtti (indriya) strI. [saM.] te te viSaya taraphanuM valaNa iMdriya-vedana (indriya) na. [saM.] indriyAthI thatA anubhava, indriya-pratyakSa, 'sesa-parsepzana' (ha. dvA.) _2010_04 ipa iMdriya-ThyApAra (indriya-) puM. [saM.] iMdriyAnI potapAtAnA viSaya taraphanI pravRtti-hilacAla iMdriya-saMnikarSa (indriya-sannikarSa) puM. [saM.] indriyonA saMbaMdha, jeTiva konTekTa" (ma. na.) [pUrNa kAbU iMdriya-saMyama (indriya-sayyama) puM. [saM,] indriyA uparanA iMdriya-saMskAra (indriya-saMskAra) puM. [saM.] driyone thatI asara, 'sensezana' viSayanI prAptithI thatuM sukha iMdriya-sukha (indri-) na. [saM.] dase kriyAne potapotAnA iMdriya-sthAna (indriya) na. [saM.] te te indriyanuM zarIramAMnuM te te sthaLa, sensa oNrgana' (ma. na.) [pahoMca nathI tevuM iMdriyAtIta (indi-) vi. [+rsa, mar3Ita] jyAM iMdriyanI iMdriyAdhiSThAtA (indri-) puM. [ + sa~. RSiSThAtA] te te indriyanA manAyela adhipati deva tima deArAnAruM iMdriyAyIna (indri-) vi. [+rsa.zrIna] iMdriyo dArave iMdriyAdhInatA (indri-) strI. [saM.]iTriyA taraphanI lAcArI iMdriyAkyAsa (indri) puM. [ + saM. madhyAhna] iMdriyAne AtmA mAnavApaNuM iMdriyAnubhava (indri-) puM., iMdriyAnubhUti (indri~) sI. [+rsa. anumaya, anubhUti ] indriyethI thatuM. jJAna iMdriyArAma (indri) [ + saM, ArAma] vi., "mI vi. [saM., puM.] iMdriya-sukhamAM ja racyuM pacyuM rahetuM iMdriyArtha (indri) puM. [+sa, marya] iMdriyAne te te viSaya iMdriyAgraha (indri-) puM. [ + saM. avagraa ] iMdriyA upara thatI asara, sensezana' (prA. vi.) iMdriyAvajJAna (indri) na. [ + saM. avajJAna] iMdriyA upara thatI asara, 'sensezana' (na. de.) iMdriyAzva (indri) puM, [ +saM, kSakSa] iMdriyarUpI gheADa iMdriyAsakta (Indri-) vi. [ + saM. mAvata] iMdriyAnA viSayAmAM tallIna iMdriyAsakti (indri-) zrI. [ + saM, mAaitta ] indriyAsaktapaNuM iMdrI (inDI) strI, saM. ndriya, na.] indriya, (2) jananeMdriya iMTrI-julAba (inTrI) puM. [ + jae 'julAba'.] vAraMvAra pezAba thave e. (2) pezAba lAvanArI davA iMdrI-paravaDuM (inDI) [ +saM vavRtta > prA. pavitra-] iMdriyAthI gherAyeluM, iMdriyAne paravaza iMdrodyAna (inTrA-) na. [saM. rUdra + udyAna ] iMdrA bhAga, naMdanavana vastu, Izvara iMdhaka (indhaka) puM., na. [saM.] eka jAtanI rAsAyaNika iMtrata (idhana) ta. [saM.] baLataNa iMdhana-gRha (indhana-) na. [saM.] baLataNa rAkhavAnI oraDI iMpAriyala (impIriyala) jue 'impIriyala'. iMpejhizana (ipeAjhizana) jue! impojhizana', iMpArTa (impArTa) jae 'imporTa'
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ che je 6 6 { { TI I I brAhmI nAgarI gujarAtI 1 5. sI, siM.1 dIrdha I-varNa. A uccAraNa bhASAmAM IjhI-cera strI. [.] ArAma-khurazI dAuM varNa tarIke mAtra bhAravAcaka ja' ane 'ya' pahelAM IThalAvuM a. hi sAme thavuM. (2) asabhyatAthI javAba moTe bhAge saMbhaLAya che, bAkI sarvatra hrasva ja uccarita Apa, ADo javAba Apavo. (3) totaDuM bolavuM. (4) thAya che; tatsama zabdomAM ane joDaNInI dRSTie sarva- ajJAnano DhoMga kare. (5) nakharAMthI cAlavuM. IDalAvALuM sAmAnya zabdomAM mAtra lekhanamAM e batAvAya che. bhAve, kri. IThalAvavuM che, sa. ki. I ke.va. tiraskAra ke gusso batAvanAro udagAra Idara na. sAbarakAMThAmAM AveluM eka pahADI kilAvALa I8 sarva sI, "enuM laghurU5] e etihAsika nagara (jyAM rAThoDanI rAjadhAnI hatI). (saMjJA) Ikata e chakkaDa'. IDalI strI. [Lu.] DhokaLAMnA prakAranI eka madrAsI vAnI, I-kAra paM. [saM.] dIdhuM che' e svara, I-varNa (2) I IdaDuM uccAraNa IDalI-pITalI strI, IDiyuM na., IDI-pIDI strI. varakanyAne IkArAMta (rAta) vi. [+saM. satta] dIdhuM "I' varNa jenA najara na lAge e mATe poMkhatI vakhate emanA uparathI utArIne aMtamAM che te (zabda ke pada) pheMkI devAmAM AvatAM rAkhaDInAM athavA goLanAM paDiyAM IkSaka vi. [saM] jenAruM, najara nAkhanAruM I(-I)tarAvuM a. kri. kheTa dekhAva kara, ghamaMDa karavo. (2) IkSaNa na. [saM] jevuM e. (3) AMkha, netra rItarivAjathI viruddha vartavuM. (3) nAkhuza thavuM. chatarAvavuM IkSaNIya vi. [] jovA jevuM. (2) manahara bhAve, ki. itarAvavuM che. sakri. nAnI ja kSA strI. [saM.] jevuM vicAravuM e. (2) daSTi, naja2. (3) Ita chuM. mAthAnA vALamAMnI lIkhamAMthI taratanI nIkaLelI dekhAva, tamAze Iti zrI. [saM.] ativRSTi-anAvRSTi-taDa-uMdara-pakSIonI IkSikA zrI. [saM.] dRSTi, najara adhikatA ane pararAjyanI caDAI ne upadrava, athavA IkSita strI. siM] jeluM, najaramAM lIdheluM AMtaravigraha-parAjyanI caDAI-ativRSTi-anAvRSTi-uMdaraIkha zrI. [saM. hR@> prA. va> hiM. Ikha] zeraDI tIDa ane popaTane upadrava. (2) daivI kapa Ikha-rasa puM. [+saM.] zeraDIno rasa Izvara puM. [4] avakAzamAM sarvatra temaja ghana padArthomAM IkabAMDI strI. bALakenI eka ramata paNa phelAyela manAte ghaNe sthitisthApaka ane sUkSmaIcavuM sakri. ThAMsIne khAvuM. (2) nukasAnamAM utAravuM. (3) vAhaka padArtha. (2) (lA) avakAza, AkAza, (3) lagADalaTInI ramatamAM pahelavahelI jaI paDe e rIte laTI vAthI cAmaDImAM baherAza lAvanAre zItaLa rAsAyaNika nAkhavI. (4) lakhoTInI gabInI AsapAsa ramavAnI eka pravAhI padArtha. (2.vi.) laTI nAkhavI. IcavuM karmaNi, kiM. IcavavuM che, sa.kri. Ida zrI. [ara.] vAraMvAra AvatA AnaMdano divasa. (2) Ijata ja "Ijajata'. riAvavuM che, sa. ki musalamAnamAM varSamAM cokkasa divase Avate te te AnaMdaIjarAyuM jue "hijarAvuM'. jarAvAnuM bhAve, .i Ija- utsAhane divasa (ramajhAnaIda, bakarI-Ida vagere) I sI. [ara. m] herAnagatI, takalIpha, pIDA, kaSTa, IdagA, IdagAha strI. [+ phA. gAha] Idane divase jyAM jaI (2) zArIrika bhAMga-tUTa cholAvuM vagere. [0thavI, 0 pahoMca namAjha paDhavAmAM Ave te jagyA, Ida UjavavAnI jagyA vI (pAMcavI) (rU. pra.) zarIrane kAMI ane koI nukasAna IdI strI. [ara.] IdanI khuzAlI. (2) Idane divase bALa - kene ApavAmAM AvatA paisA. (3) IdanI tArIphanI kavitA Ija-daMDa (-daDa) puM. [+saM.], IjA-nukasAnI strI. Ide milAda strI. [ara. "I'+ "milAdu ]hajharata mehammada [+"nukasAna + gu, "I' ta. pra.] koIne IjA karavAmAM pegaMbaranA janmano tahevAra AvatAM IjA karanAra taraphathI ene ApavAnI Arthika IdaDuM na. eka prakAranuM DhAMkaLa (e IDalI') daMDa-bharaNI, smArTa-manI." Ina-mIna ne sAhelIna (rU. pra) (hi. prakAra) (mIna-meSa Ijaba puM. [ara.] jarUriyAtavALuM banavApaNuM.banAvavApaNuM. vagere rAzionI gaNatarIne AdhAre pachI gaNatarIne rU.pra.) (2) darakhAsta. (3) hA pADavApaNuM, svIkAra parimita, ghoDuM, ochI saMkhyAnuM IjAba-kabUla, IjAba-va-kabUla, IjAba-kabUla puM, [+juo IpI-pIpaLI strI. jhADa upara caDI ramavAmAM AvatI kabala'.] paraNatI vakhate muslimamAM lagnanA karAramAM jamInanI eka ramata, AMbalA-pIpaLI mAgaNI ane eno svIkAra Ipa(-phA) ki.vi. [ = "A pA"] A bAju 2010_04
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ musA ISmA zrI. [saM.] prabaLa icchA, lAlasA, abhilASa Ipsita vi. [saM.] iccheluM, managamatuM, bhAvatuM. (2) na. irachA, maneratha, (3) icchelI vastu ISNu vi. [saM.] icchAvALuM, abhilASI Ijja vi. [saM.] icchavA cegya I (-)phaLa na., strI, samudranI khADImAM thatuM eka dasathI bAra phUTa UMcuM jhADa, ceriyA I phA jue 'IpA', Ibaka. vi. [turyAM.] cha AMgaLIvALuM mANasa Iba (i:khaka) strI, haoNkhaka, hakhaka, Dara Imana puM. [saM. thavana] kalyANa rAgane eka prakAra, yamana kalyANa. (saMgIta.) (ra) bilAvala rAganI eka mizrAti, (saMgIta.) ImAna pu., na. [ara.] AsthA, zraddhA, vizvAsa. (2) dharma, dIna. (3) prAmANikatA, naikI ImAna-dAra vi. [+kUA. pratyaya] ImAnavALuM, prAmANika ImAnArI strI. [aA.pratyaya] ImAna, prAmANikatA ImAnI vi. [+gu, 'I ' ta,pra.] ImAnadArIvALuM ImAnI3 strI, [+]. 'I 'svArthe ta.pra.] imAna, zraddhA, vizvAsa IrAna chuM., na. [aa, A zabdane saM. Aya zabdanA vAMzika saMbaMdha che. e bhUbhAgamAM paNa '" hatA.] AjanA pAkistAnanI ane aphaghAnistAnanI pazcimanA pradeza, vaidika pazu`' deza, pArasIonA jUnA pradeza, parsiyA', (saMjJA,) I khazAha puM. [+jue 'zAha'.] I.sa. 790mAM pArasIo peAtAnI sAthe emane pavitra AtazabaherAma (agni) gujarAtamAM lAvelA ane atyAra sudhI emanI agiyArIemAM cAlu saLagatA rahe che te agni, (saMjJA.) IrAnI vi. [phA.] IrAna, IrAnane lagatuM. (2) IrAnanuM vAsI. (3) pArasI kAmanuM. (4) strI, IrAnanI bhASA (prAcIna gAthA-avestAnI pArasIenI.). (5) phArasI bhASA, (6) AjanA IrAnanI bhASA, (saMjJA.) IrSA<-ryA) strI. [saM.] adekhAI, bIjAthI DiyAtA thavAnI temaja bIjAnI caDatI sahana na karI zakavAnI vRtti, dveSa IrSA(-rSyA)-khAra vi. [nmyA. pratyaya] adekhuM, IrSAMLu IrSA(-ryA)khorI strI. [+phA.] adekhAI, IrSyA IrSA(S)gni puM. [+saM. fn] IrSArUpI agni, prakhaLa IrSA, dveSanI prabaLa lAgaNI [AvezamAM bhAna bhUleluM IrSA(-ryA)-ghelu' (-dheluM) vi. [+jue breluM'.] adekhAInA IrSA-ryA)-janaka vi. [saM.] IrSA upajAvanAruM IrSA(-ryA)-janya vi. [saM.] adekhAI ne kAraNe thAya tevuM IrSA(-mAM)-pAtra vi. [saM., na.] adekhAI-IrSA karavA jevuM IrSA<-rNA)-bhAva huM. [saM.] dveSa-bhAva, adekhAI IrSA-S)-vRtti strI. [saM.] adekhAInI lAgaNI IrSA(-l)-3(-3) vi. [saM.], IrSA(-AM)vAna vi. [+saM. degvAn puM.] Izakhara, dekhuM, zIluM [jjussA IrSA<->)veza puM. [+saM, bhAveza] adekhAI nA AvatA Ila-Ila strI. siddhapura bAju ramAtI eka ramata, khamacI-kahuM Iva . [aM.] khristI mAnyatA pramANe AdamanI orDiyaNa Adi mAtA, (saMjJA.) _2010_04 Izvara-kRti Iza huM. [saM.] sarvasattAdhArI Izvara, paramAtmA, paramezvara. (ra) mahAdeva, ziva, rudra. (3) mAlika, zeTha, svAmI (samAsamAM uttarapadamAM) dazamULa na. eka vela, mALavela Iza-tA zrI., -~ na. [saM.] sarvasattA, saMpUrNa svAmitva Iza-stana na., Iza-stuti zrI. [saM.] Izvara stavana IzAna puM. [saM.] mahAdeva, ziva, rudra, (2) uttara ane pUrva vaccenA khUNA, IzAnI dizA. (saMjJA.) IzAnI strI. [saM.] mahAdeva-patnI, pArvatI, durgA. (2) IzAna khuM. (saMjJA.) IzatrukathA strI, [+e. anuSA] viSNunA ke mahAdevanA avatAra-caritranI kathA. (2) rAntaenI vaMzAvaLI pramANenI caritrakathA 270 IzAnya vi. [saM.] IzAna khUNAne lagatuM IzAvAsya vi. [saM. mAvAsya] sarvatra IzvarathI vaseluM. (2) na. zukala yajurvedanA cALIsamA acAcarUpe raheluM eka upaniSada, (saMjJA.) [(2) na, ezvaryaM Izitanya vi. [saM.] jenA upara sattA calAvI zakAya tevuM. IzitA huM. [saM.] sarvazAsaka Izvara IzitAne srI., -~ naM. [saM.] sarvoparipaNuM (ATha mahAsiddhiomAMnI eka) Izu-su), khrista puM. [lA. jIsas krAisT] khristI dharmanA saMsthApaka mahApuruSa. (saMjJA.) [(saMjJA.) I zepaniSada na. [saM. phrA+pAvavuM. strI.] jae IzAvAsya'. I zApAsanA srI. [+sa, lavAlanA] IzvaranI vidhipUrvakanI bhakti Izvara huM. [saM.] sarvasattAdhArI paramAtmA. (2) mahAdeva, zivajI, (3) (zAMkara vedAMta pramANe) mAyAzakhala brahma. (4) svAmI, mAlika. (5) rAjA. [ 0 upara ciThThI(-ThThI) (rU.pra.) daivAdhInapaNuM. kare te (rU.pra) kudaratI rIte banatuM Ave tema. 0 nA gharanI ciThThI(-TaDI) (rU.pra.) IzvaranA hukama, devayeAge thatA banAva. 0nA gharanI dorI (rU.pra.) jIvanadArI, AvaradA, 0 nA gharanuM (rU.pra.) bheALA dilanuM, niSkapaTa. (ra) udAra dilanuM, (3) mANasanA kAbU bahAranuM. nA gharanuM teDuM (rU.pra.) mRtyu, mAta. 0 nA gharanA khela, (3.pra.) kudaratanI karAmata. 0 nA gharanA cera (rU.pra.) pApI, 0 nA hAthamAM dorI (3.pra.) kudaratI rIte thayuM e. * nI hajUramAM javuM (rU.pra.) maraNa pAmavuM, . ne khALe (-khoLe) (rU.pra.) kudaratI rIte jema thatuM jAya tema thavuM e, nirbhayatAthI, ne ghera jaI ne AvavuM (rU.pra.) maraNa-pathArImAMthI sAjA thaI UThavuM. ne mAthe ke vacamAM rAkhIne (rU.pra.) pratijJApUrvaka, prabhunI sAkSIe, ne lAla (rU.pra.) dayALu, udAra, paropakArI. 0 prItyartha (rU.pra.) niSkAma vRttithI, phaLanI apekSA rAkhyA vinA. 7 mAthe rAkhavA (rU.pra.) prAmANikatAthI vartavuM. * laThTho (-saa) (3.pra.) [+jue 'laThTho'.] thoDuM dhI nAkhI kareleA kaMsAra] Izvara-kartRtva na. [saM.] IzvaranuM kartApaNuM. (ra) IzvarI khela, IzvaranI racanA O Izvara-kRta vi. [saM.] (lA.) kudaratI rIte thayeluM Izvara-kRti srI. [saM.] (lA.) kudaratI rIte thayeluM kAma
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ IzvarakRpA 271 I drata Izvara-kupa strI. [saM.] prabhunI dayA, kudarata taraphanI anukuLatA Izvara-vidhA strI. [sa.] Izvara saMbaMdhI jJAna, "thiyo " Izvara-ciMtana (cintana) na, [saM.] prabhu vize vicAra-manana Izvara-vi rUti strI, siM] prabhunI vibhUti-mahattA jemAM Izvara-janya vi. [saM] prabhu-prerita, (2) (lA.) kudaratI rIte rahelI mAnavAmAM AvI che te rAjA thavAnuM liaujI" (na. lA.) Izvara-vRtti strI. [3] sattA-adhikAra bhogavavAnuM valaNa Izvara-jJAna na. [saM.] Izvara vizenI sAcI samajha, "dhi- Izvara-zAstra na. saM Izvara-vidyA." (e. ka). Izvara-tanava na. siM.] IzvaranuM kharuM svarUpa Izvara-sAkSI chuM. [saM] mAyAyukta caitanya, (2) ki.vi. IzvaranatA strI, -7 na. [saM] IzvarapaNuM, sarvasattAdhIzapaNuM, prabhu mArI sAme ubhA che temanI sAkSIe [(lA.) kudaratI rIte maLeluM Izvara-sAmrAjaya na. [..] IzvaranI sattA nIcenuM brahmAMDa I thara-datta vi. saM.] Izvara taraphathI AvI maLeluM. (2) (2) dharma-rAjya, guruo dvArA cAlatuM rAjya Izvara-nimitta kiM.vi. [saM.] prabhu mATe Izvara-stavana na., Izvara-stuti strI. [saM.] prabhunAM guNaIzvara-nirmita vi. saM.] Izvare sarajeluM gAna karavAM e Izvara-niSedha chuM. [3] Izvara nathI evo mata-siddhAMta IzvarAdhIna vi. [+ saM. mIna] Izvarane tAbe raheluM, IzvaraniSTa vi. [saM.] bhagavAnamAM niSThA-AsthAvALuM, dharmiSTha Izvarane zaraNe gayeluM, prabhu upara AdhAra rAkhanAruM IzvaraniSTa-tA, Izvara-niSThA strI. [saM.] bhagavAnamAM ekaniSThA IzvarAdhInatA strI. [+ saM, navInatA] IzvarAdhInapaNuM hevApaNuM - Izvaranu praha chuM. [+ saM. anuu6 ] juo "Izvara-ku'. Izvara-niMdaka (-ni-daka) vi. [saM.] IzvaranI niMdA karanAruM Izvaranurakta strI.[ + saM. anurA ], IzvaranurAga kuM. Izvara-niMdA (-nidA) strI. [saM] Izvara tatvane vakhoDavavuM e [+saM. anurA] paramezvara uparanI prIti Izvara-pada na. [saM.] prabhunI padavI, prabhu sAthe mekSAtmakasthiti IzvarArAdhanA strI. [ +{. mArAthanA] prabhunI bhakti Izvara-paraka vi. [saM.] Izvarane lagatuM IzvarArpaNa naM. [+ saM. maLa] prabhune samarpaNa. (2) AtmaIzvaraparAyaNa vi. [saM] paramAtmAmAM mazagUla, prabhumAM nivedana | (lokamAM jama AsaktivALuM IzcarAvatAra . [+ saM. avatAra] bhagavAnane mAnava-dehe Izvara-pUjaka . [saM.] prabhunI pUjA-sevA karanAruM IzvarAvirbhAva ! [ saM. gAviva] IzvaranuM pragaTa thavApaNuM, Izvara-pUjana na, Izvara-pUjA strI. [saM.] bhagavAnanI vidhi- prabhuprAkaTaya ziraNa pUrvakanI pUjA IzvarAzraya paM. [ + saM. mAtra] prabhune Azaro, bhagavAnanuM Izvara-prakAzita vi. [saM] sAkSAta Izvare pragaTa kareluM IzvarAMza () [+saM. eNrA] mahAna puramAM rahelo Izvara-praNidhAna na. [.] kamaMphaLanA tyAgapUrvaka IzvaramAM IzvarI aMza, aMzAvatAra atyaMta zraddhA ane bhakita rAkhavApaNuM. (2) IzvaranuM ganI IzvarAMza (rAzI) vi. [sa., pR.] jenAmAM Izvarane aMza rIte dayAna. (ga) [nAruM, iyAna dharanAruM rahelo che tevuM, divyAtmA IzvarapraNidhAnI vi. [se, muM.] IzvaranuM praNidhAna kara- IzvarI strI. [4] IzvaranI zakti, pArvatI, durgAmAtA Izvara-praNIta vi. [saM] Izvare raceluM-kareluM IzvarI vi. siM. zvara + gu. I' ta. pra.], rIya vi. Izvaraapati sI. [saM.1 Izvara pratyenI samarpaNapUrvakanI siM.1 Izvarane lagata, divya. alaukika bhaktibhAvanA, zaraNa-bhAvanA IzvarecchA strI, [+saM ] prabhunI IcchA, prabhune je Izvara-prasAda . [saM.] jue "IzvarakRpA." game te primANe vartanAruM Izvara-prApti strI. [saM] mekSa, prabhupadanI prAti IzvarecchAnugata . [+ saM. manuvartI, 5.] IzvaranI icchA Izvara-prArthanA strI. [saM.] prabhune vinaMti Izcarokta vi. [+ saM.sa] prabhue kaheluM, Izvara-preta Izvara-priya vi. [saM.] bhagavAnane vahAluM Izvarakti strI. [+ sa 3fa] IzvaranuM vacana, prabhu-vAkaya Izvara-prema chuM. [ + saM. prema puM, na.] prabhu tarapha prIti- IzvarapAsaka vi. [ +saM. kapAsa] IzvaranI upAsanA karanAruM pUrvakanI Asakti IzvarapAsana na, -nA strI. [+sa. upAsana, -nA] prabhunI Izvara-preraNA strI. [saM.] prabhue karelI doravaNI, aMtarnAna vidhipUrvakanI bhakti Izvara-prerita vi. [saM.] bhagavAne prereluM, daivI ISata vi. [saM. svara ane veva thaMjana pUrve deva: ja Izvara-kata vi. [.] prabhue kaheluM ISaduSNu" "ISadrata'.] thoDuMka, lagAreka, jarAka, jarIka Izvara-bhAva 5. [saM] ezvarya, prabhutva, IzvarapaNuM ISapAna na. [saM.] thoDuM pIvuM e Izvara-mImAMsA (mImAsa) , [.] Izvara zuM che e ISa-pAMDu -~ADu) vi. [saM.] AchA pILA raMganuM, pILacaTuM vizenI vicAraNA ISapUrNa vi. [saM.] mukhamAMnA te te sthAnamAM jIbhane nahi Izvara-racita vi. [saM.] juo "IzvarakRta." je sparza thatAM UpajatuM (uccAraNa-ca-ra-la-1). (vyA.) Izvara-vAda puM. [saM.] Izvara che evA prakArane mata-siddhAMta, IdurNa vi. [+ saM. 3] nahi jevuM UnuM, sahetuM garama, thiyoleja," thIjhama [mAnanAruM, "thIsTa' (caM. ta.) navazekuM IzvaravAdI vi. [se, muM.] IzvaranA astitvanA siddhAMtamAM Izvakakata vi. [saM. 1a] kAMIka rAtuM, rAtI jhAMI Apatu 2010_04
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ ISA 272 ITa re ITo Isa ISa strI. saM.] gADAM ratha vageremAM be baLada-DA vagerene geriyuM na. [saM. rUdra dvArA IgorInuM phaLa. [vA jevaDuM DatAM samAMtara AvatuM lAkaDuM, Udha. (2) haLane evA (rU.pra.) nAnuM-baThaThThI. dAMDe, riya. (3) khATalAnI beu bAjunI UbhI vaLI, geriyo chuM. [ja e "IgeriyuM.'] I gerInuM vRkSa, IgeriyAnuM jhADa [jhADa ISAdaMta (-data) , siM.] hAthIdAMta, daMtazaLa gerI strI. [saM. viI>prA. gharamAM] IgeriyAnuM Isa cI. [saM. ug] khATalA palaMga vagerenAM paDakhAMne be- geruM, ghera na. [saM. sura guDha dvArA IgAriyuM mAne che te Ubhe dAMDe IcavuM sa. kei. [hiM. tatsama] khUMcavI levuM, kheMcavuM. (2) Isasa paM. zAleDAnA jhADano gaMdara, zeSagaMdara, kAdara, isesa zvAsamAM levuM. I cAvuM karmaNi, kri. I cAvavuM che., sakriya Isu puM. e "Izu." (saMjJA.) I cAvaDuM, 02 (ra) strI. majabUtAI. (2) majabuta karavuM IsavI, isvI vi. [ara. IsavI] Isu khristane lagatuM e. (3) tANa, kheMcANa IsavI sana IsavI sana chuM., strI, [phA. sine-IsvI] IsunA I cAvavuM, I cAvuM e "IcavuM'mAM. janamathI gaNAtA saMvatsara. (saMjJA.) ciyuM vi. [e. i. "iyuM" ta...] eka icanA mApanuM IsAI strI. [+ phA. "AI pratya] Isune lagatuM. (2) I-kaNa vi., paM. adhe phAMgA jevA kukaDA jevI khristI dharmanuM anuyAyI, khristI AMkhavALo IsAmasIha puM. [ara.] Isu khrista. (saMjJA.) javuM sa. phi. agiyArImAM agninI sthApanA karavI. Isu-dAsa, Isu-bhakta 5. [+ saM.] Isune sevaka, khristI (2) abhiSeka kare. (3) (lA.) arpaNa karavuM. (4) IvI e IsavI'. rAjI karavuM, javuM karmaNi, kri. jivavuM che., sa.kri IsvI sana ja "IsavI sana'. jAvavuM, jAvuM e "ji"mAM. IsTara 5. aM.1 khristI dharma pramANe eprila mahinAnA ITa strI. [saM. chUTTI>prA. zaTTI, iTTA] caNataramAM vaparAtuM mATInuM pahelA ravivAre paLAte utsava (mArcanI 21mI pachI cAMdra- laMbacorasa dhATanuM kAcuM ke pakaveluM nAnuM cosaluM. [0 thI pUnamanI pachIno ravivAra), (rajJA.). IMTa bajAvavI (rU. pra.) pAye ukheDI nAkho, makAnane IhakavuM a. kri. [ravA.] manamAM baLavuM, hijarAvuM. (2) nAza kara. 0 nI gAramATI karavI (rU. pra.) pAyamAla dilagIra thavuM. (3) bhaya pAma, IhakAvAvuM bhAve., kri. karavuM. 0 nI gAramATI thavI (. pra.) pAyamAla thavuM. (2) IhakAvavuM che., sa.kri. makAna paDI javuM. doDha IMTanI masjida banAvavI (rU.pra.) IhA strI. [3] icachA, vAMchA, "vila' (prA.vi.) (2) haTha kara, jida pakaDavI. masAnI ITa (rU. pra.) TheTha ArA, umeda. (3) ceSTA, pravRtti nizALiyo [pADanAra IhA-mRga chuM. [.] varu. (2) e nAmane dasa rUpakA(nATaya- IMTa-gara puM. [+ pho, pratyaya] I Tene udyoga karanAra, ITa prakAra)mAMne cAra aMkevALo eka rUpaka-prakAra. (nATaya.) iMTegarI strI. [+phA. pratyaya ITa banAvavAnuM kAma I La zrI. jao IcaLa', [ dhAtu, "meMgenIjha' ITa-DhekhALa(-LI) strI. [+jue "DhekhALo'.] e nAmanI IganI strI, kAca banAvavAmAM vaparAtI eka kALA raMganI eka ramata, kakara-kAMDuM, daTTaNa-bhariyA, maga-kukaDI iMgalita strI. [e. igli] (lA.) beThe pagAra, pezana TapajAva chuM. jio 'ITa' dvArA.] IMTano bhaThTho Igalisiye muM. [+gu. IyuM che. pra.] (lA.) azakta TabaMdhI vi. [+ja bAMdhavuM'.] ITanuM bAMdheluM, ITerI mANasa, beThe pagAra khAnAra AsAmI Ta-vAke muM. [+ja e "vADe'.] ITa pakavavAnA bhaThThAnI galI-DhIMgalI strI. jio "dIgalI'nuM dvitva.] e nAmanI jamIna eka mata, khIla-mAMkaDI TavuM sa. ki. (kaDInI ramatamAM) AMTavuM. [iTI paDavuM IgaLI chuM. eka jAtane kALA raMgane vIMchI ITAvuM karmaNi, .i ITAvavuM pre, sa.phri. Iga strI. eka jAtanI DAMsa jevI mAkhI iMTAvavuM, iTaluM ja "ITavuM'mAM IgAra paM. [saM mAra] aMgAre, beTA, meTe TAMDe. (2) TALa vi. jio "ITa+gu. ALata.] IMTanuM banAveluM (lA.) baLatarA, manamAM thatI Aga-lAya ITALI strI jio ITALuM' + gu. "I' strI pratyaya] ITAne gAriyA puMjuio "I gAro+gu. "yuM' vArthe ta.ka.](lA) mAra mArI mArI nAkhavAnI kriyA lethAmAM dANAne badale kALI bhUkI bAjhe evI juvAra ITALuM vi. jio ITa' gu. ALuM' ta..] ITavALuM. Igaro . [e. mA-> prA gaMgAma-] baLato keya, (2) na. bhAMgelI ITAnA TukaDA, IMTALA TAMDe, beTA. (2) IgAri, kajaLI gayelI juvAra ITALe . [ja "ITALuM'.] bhAMgelI IMTane TukaDe. (2) giyuM na. [saM. zudrita-> prA. raMgusa-] IgeriyAnuM gArAmAMthI IMTanAM cosalAM pADavAnuM sAdhana. (3) (lA.) jhADa geTe 5. gADAmAMnI beu paDakhAMonI UbhI pALa iTiye . kaDI AMTavAmAM hoziyAra [banAveluM I gerasa strI, kheDA tarapha ramAtI bamacI-kaMDAnI ramata, TerI, Ila, TerI vi. [jao ITa' dvAra] ITanuM chalI, Ila-Ila To re Te strI. eka ramata mukha 2010_04
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ IDara 273 ra puM. UMTanA peTa nIcenA Upasele| kaThaNa bhAga, UMTanA AgalA bhAgamAM paga pAse goLa cagadA jevuM hAca che. te IMDAI srI, eka jAtanI vanaspati, lAMgalI, nAgalI [dAva IMDA-dAya puM. [jue 'IMDuM' +'dAva'.] eka ramata, jamAniyA raDhiyuM na. kuLiyAMne badale tAlanuM sAMdhaNa DI-pIDI au., DhiyAM-pI`DhiyAM na., kha.va. varakanyAne peAMkhatI vakhate emane mAthethI utArIne cAre kAra nAkhavAmAM Ave che te rAkhADInAM mUThiyAM (jue 'IDalI-pIDalI.) IMDuM na. [saM, ma> prA. aMTaJa-] paMkhI ane keTalAMka jaMtuonA ardhapakava laMbagoLa AkRtine kAza, aMDa, evuM. (2) zikharabaMdha maMdira uparanA paththaranA kaLaza, [. cA(-DhA)vavuM (rU.pra.) bhAre vakhANanuM kAma karavuM] IM huM- huM.. strI. juo IDuM'-DharbhAva.] eka ramata DhALa (bya) strI [saM, bAva>iprA, maMGA]i jhINAM IMDAMonA jaththA. (2) IMDAM laIne jatI kIDIenI hAra. (3) (lA.) eka ja mAbApanAM moTI saMkhyAnAM che|karAM DhALuM vi. [jue IMDALa'+gu. '" ta, pra.] IMDAM laI jatuM (kIDIe khAsa karI) IsUI, (-Dha)zI sro. mAthA upara bhAra upADatI ukaraDA vakhate bhAra mAthAmAM na kheMce e mATe mUkavAnuM ghAsanuM gUMthIne karavAmAM AvatuM phIMDaluM, uDhANI DhI-pIMDhI juo I DI-pIMDI'. IMdruve puM. [jue IDhANI'.] I DhANI (2) vajana upADavA mATe mAthA upara mukAtA lUgaDAnA vITA, meAlAcA IMDhoNI e IMdrANI', IMdarakha puM. [sa. phandra-vRkSa>prA. phaiTrala] paMcamahAlana kAyalA pADavAne anukULa evuM e nAmanuM jhADa darajaba, darane puM. jue aMdaro', IMdaravaraNuM, IMdirAmaNuM na., dI-varaNI strI.jue 'iMdrAmaNuM'. IMdhaNuM na. [saM. phana > prA. krRSaLa] raseAI vagerene mATe bALavAnAM lAkaDAM, baLataNa u puM. [saM.] bhAratIya-AryaM varNamALAnA etha hrasva svara. (e svartita-avarita dazAmAM hrasva uccarita thAya che, paraMtu jyAre svarita svara pachI Ave che tyAre pUrva svara sAthe saMdhivAtmaka banatA hoI aDadhI mAtrA jeTaleA mAMDa samaya le cheH jhuve) L 5 5 3 3 3 u brAhmI nAgarI gujarAtI ukaTAmaNI strI. kanyAne vaLAvavAnA vakhatanI eka kriyA, (ra) paraNyA pachI gulAla ramavAne dahADe varanA gera varavadhUnA pUrvajonAM nAmAnA kAgaLa vAMce che e kriyA uTAvavuM jue 'UkaTavuM"mAM, (2) jamInamAM dATelI vastu kheAdI kADhavI. (3) yuktithI vAta kaDhAvI levI. (4) havA [karavAmAM AvatuM bhegAsana ukAsana na. [hiM. ( < saM. unTa) + saM. Ana] yuktithI utamuka strI eka ramata, kAkaDakuMbhA bharavI kahuM vi. saM. hATA-> prA. vadama] paganI pAnI jamIna upara rAkhIne ghUMTaNanA pAchalA bhAga upara beThuM hoya tevuM. [ diamonds esavuM (-eNsavuM) (rU.pra.) ubhaDaka besavuM] kaNAvavuM jue UMkaNavuM'mAM. katAravuM akri. AgaLa vadhavuM la, kA.-18 2010_04 I dhaNa-dhArI huM. [jue dherI'.] (lA.) bhAra vahenArA AdamI. (2) vi. baLadiyuM, mUrkha. (3) hINukamAuM, nirudhamI dhaNuM na. [saM. phana-> prA. rUMdhAma] ja A 'IMdhaNa'. I dharA-rA)NI (-raeNi-) strI. vecAvA AveluM baLataNa bhareluM gADuM IM pANI strI. juo eMdhANI'. paLI-pIMpaLI strI. e nAmanI eka ramata, IpaLI-pIpaLI, jhADa-pIpaLI, AMdhaLI pIpaLI IM phaLa jue 'I phaLa', ukatAvavuM, ukatAvALuM jue 'ukatAnuM'mAM. ukatAvuM .kri. kaMTALavuM. (ra) thAkI javuM. ukatAvAvuM lAve, kri. ukatAvavuM pre., sa. kri. ukaniyuM vi. [jue Ukana' + gu. 'iyuM' svArthe ta. ..] Ukana, sajja, taiyAra, hAjara [navAInI cIja ukamAI srI, [grA.] utsAha, AnaMda. (2) perasa. (3) ukamAvavuM sakri. [jae 'DkamAI',nA. dhA.] nimaNu ka karavI ukaraDI strI jue'ukaraDe'gu, 'I' srIpratyaya] nAnA ukaraDA. (ra) ukaraDAnI adhiSThAtrI melI devI. [. uThADhavI, 0 neAtaravI, . besADavI (bheMsADavI)(rU.pra.) lagna vagere mAMgalika prasaMge gharathI thoDe dUra ukaraDAnA sthAne e devInuM AvAhana karavAnI pUjana-vidhi. * dATavI (rU. pra.) evI vidhi vakhate ukaraDAmAM paiseA sepArI chAnAM mAnAM dATavAM, diamonds ne vadhatAM vAra nahi (rU. pra.) kanyA uMmara-lAyaka thAya tyAre ekadama vadhI jAya] ukaraNa huM. [saM. chah-> prA. meM- + gu. 'OM' svArthe ta. pra.] chANa tathA kacarA-pUMjo vagerenA karavAmAM AvatA Dhagale ane enuM sthAna. (ra) (lA.) gaMdavADa. [-De javuM (rU. pra.)
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ ukarAMTuM 274 UMti maLazuddhi karavA javuM, jhADe javuM, kharca javuM. 0 kara (rU.pra.) jeNe coLI ke kApaDuMkabaje nathI paheca tevI (sI), kAmakAja ke devAne ALasathI vadhavA devuM. (2) eka ja kAMcaLI vinAnI (strI) ThekANe cIjavastuo nAkhyA karavI.] ukAMTavuM a. kri. jio "ukA', nA. dhA.] romAMcita ukaraDuM vi. abhimAna, gavaluM. (2) (lA.) avaLA thavuM. (2) dhrujavuM, kaMpavuM prakAranuM, UMdhuM [tAlAvelI, AturatA, caTapaTI ukAMTo ! [saM. 3STa-> prA. phaTama-2vADAM UbhAM thavAM] ukarATe DuM. ukATe, utsAhAtmaka Aveza, uzakerATa. (2) (lA.) utsAha, ukarAMTo. (2) tAlAvelI. (3) abhAva, ukalata (-tya) strI, jie "UkalavuM".] UkalavuM e, ukela. kaMTALe. (4) prakopa (2) (lA.) sUjha. (3) zakti ukAMsaluM sa. kri. [saM. 3Lu- > prA. savArU-] khAdI kADhavuM, ukarAvavuM jae "UkaravuMmAM. bahAra kADhavuM. (3) (lA.) uttejana ApavuM. caDAvavuM, uzkeravuM. ukalAvavuM e "UkalavuM'mAM. (4) dhyAna para lAvavuM, bhulAyeluM tAju karavuM. (5) ukasAvavuM e "UkasamAM. najaramAM lAvavuM, pragaTa karI batAvavuM. ukAMsAvuM kamaNi, ukaLATa, - puM, maNa (-masya) strI. [e "UkaLavuM' .i ukasAvavuM che, sa. ki. + gu. aTa, To" "Ama" . pra.] (lA.) garamI ke ukAsaNu na. [saM. uRvarSaLa >prA. 3varasa], Na ii ., sUryanA tApane lIdhe thatI akaLAmaNa, kaThA. (2) saMtApa. zuM na. [ + gu. "u" - "I' svArthe ta. pra.] uttejana, (3) gusse. uzkeraNI. (2) unnati, caDatI, utkarSa ukaLAvavuM e "jIkaLavuM'mAM. (2) (lA.) gusse karavuM ukasAvavuM, ukAMsAvuM juo "kAMsavuM'mAM. ukaMda (ukanDa) vi. [saM. 3@1> mA. 31haM] [grA.] jenA ukIra chuM. [jae "ukero'.] AMkhane cepaDo. (2) khelI upara haju dhuMsaruM na nAkhyuM hoya tevI kAMdhavALuM. (2) mATInA DhagalA (lA.) palaTayA vinAnuM ukuNa DuM [. karavu > prA. 3 ] mAMkaDa. (2) ja ukaTa e "ukAMTe." ukuza chuM. eka prakArane sAthaLa ane paga upara thatAM ukANe pR. cerI cAThAMne reza, "ka" u-kAra chuM. [] "u" varNa. (2) "u" uccAraNa ukeDI . eka prakAranI bhAjI ukArAMta (rAnta) vi. [+saM. aa] jene cheDe hUsava ukAra ukere . [4 vallava-> prA. 3vavAma-] jamInamAMthI Ave che tevuM (pada zabda vagere) UdhaI vagere mATI bahAra kADhI nAnA moTA DhagalA kare che ukAriyuM na jue "UMkAriyuM.' e Dhagala. (2) kacarAne Dhagalo. (3) navAM vIMdhelAM nAkaukAvuM ja "ukajmAM. kAnanA vIdha AsapAsa lehIne bAjata popaDe-khare ukAsa chuM. [saM. 3 > prA. 3varU, 32Ata ] (lA) umeravuM sa. kri. [juo "ukere',-nA.dhA.] (lA.) kanaDavuM, uzkeraNI, uttejanA pajavavuM. ukerAvuM karmaNi, kiM. ukerAvavuM che., sa.ki. ukAsa chuM. [saM. avaro] khAlI jagyA. (2) khAlI ukerAvavuM, uzkerAvuM e "ukeramAM. samaya. (3) navakAMkarInI ramatamAM kAMkarInI eka cAla. ukela pu. [ de. prA. 34 ane juo "ukelavuM'.] najara (4) (lA.) sagavaDa, anukULatA pahoMcADavApaNuM, AvaData. (2) jhaDapathI kAma karavAnI zakti, ukAsaNI strI. [1e "ukAsavuM" + gu. "aNa' ku.pra.]. ukalata. (3) khulAse, nirNaya, nikAla, nirAkaraNa (4) uzkeraNI, uttejanA. (2) piravI, yukti. (3) mAgaNI sUjha, samajha. [0 ApavA, 0 kADhaze (2. pra.) nirAkaraNa ukAsavuM sa. kri. [saM. 36 > prA. 3rasa-] upara karI ApavuM. 0 5 (rU. pra.) sUjha paDavI, samajhAvuM]. pheMkavuM. (2) nasADavuM (javuM.) ukelI strI, juo "ukelavuM' + gu. "aNI u.pra.] ukALa . [saM. >prA. 30] AbAdI ke caDatIne khulAse, nirAkaraNa samaya, (2) sArA pAkane samaya, sukALa ukela-bAkI vi. [juo "ukela' + bAkI'.] jene hajI ukelaukALavuM jae "UkaLavuM'mAM. (2) (lA.) bagADavuM, kharAba nirNaya-nirAkaraNa nathI karavAmAM Avela tevuM, "baeNka-leMga' karavuM, nukasAna karavuM, (nukasAnanA arthamAM) lAbha kare. ukelavuM sa. kri. di. mA. 3vageruM; ane "UkalavuMnuM preraka rU5] uka(ka)LAvavuM punaH pre., sa.kri. bAMdhelI ke guMthelI yA gUMcavAyelI vastune chUTI yA khuhalI ukALa . [ja e "ukALavuM' + gu. "e' ku.pra.] 'ukALa- karavI. gUMca kADhavI. (2) akSara oLakhavA, spaSTa rIte vAnI-khadakhadAvavAnI kriyA. (2) auSadhane bhUke nAkhI vAMcI levuM. (3) khulAso karI apa. (4) (lA.) khAvuM, karavAmAM Avate kavAtha. (3) marI-suMTha adine ke nAkhI jamavuM. ukelAvuM karmaNi, kri. ukelAvavuM punaH pre., sa.phri. ukALelAM dUdha-pANI. (4) sonArUpAne jovA tathA hAthIdAMta ukelAvavuM, ukelAyuM juo "ukelavuM'mAM. ['ukela'. vagere khaTavavA mATe khATI cIjane karAto kavAtha. (5) ukelo chuM. jio "ukelavuM' + gu. " svArthe ta. pra.] juo (lA) krodha ke gussAthI jIvane thate saMtApa. [lehI-ukALo ukta vi. [saM] beleluM, kaheluM (2. pra.) mAnasika prabaLa saMtApa, kaleza]. ukti strI, si.bela, kathana, vacana. (2) nATaya racanAmAM te ukAMcaLI li., zrI. [sa, 3javu>i prA. 3ghavaDhimAM] te pAtrane vacana-vinyAsa. (nATatha) (3) prasAdaguNa. (kAvya) 2010_04
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhakti-prakAra 25 ukheLavuM sAMDha uktibbakAra chuM. [saM] balavAnI rIta, kahevAnI Dhaba ukhaDAvavuM, ukhADAvuM juo "UkhaDavuM" ane "ukhADavuMmAM. uktinjhayukti strI. [3] balavuM ane ene sAme ukhADe . jio "ukhADa' kyuM. "o svArthe ta...] javAba Ape e dUdhapAka ke bIje pAka karatAM vAsaNanI aMdaranI dIvAle ukti-rUDhi jI. [saM] rUDha zabdone pravega, chaDiyama' (ra.a.) cATatA edharALa-khare Te, ukhaDiyA ukti-vilAsa chuM. saM.] bolavAnI chaTA, reTarika" (2. ma.) ukhANuM na, - . [saM. rUpANAnava->prA. vavavavALama- UMti-saMgraha (sagraha) pR. [saM] ekaThAM karelAM vacanane 3vevAma-, na.] daSTAMta-kathana. (2) kAyaDo, samasyA saMgraha. (2) vAkayono saMgraha [bolavAnI AvaData ukhAmaNuM strI. jio "ukhANuM" dvArA.) lokokti, kahevata ukti-sAmarthya na. [saM.] kahevAnI zakti, vAkacAturya, chaTAthI ukhANuM na. bhUmi-zamyA, jamIna uparanI pathArI ukto pasaMhAra (saMhAra) pu. [saM. 3ra + -saMa] karelA ukhAriyuM na. reTiyAmAM be camarakhAM vacce mALa sarakhI bhASaNane ApavAnI kriyA eika prakAra. (4) jIvana rAkhavA temaja trAka AdhI pAchI na khase e mATe rAkhautha na. [saM.] vAkaya. (2) vaidika tetra. (3) sAmagAnano vAmAM Avato AkaDAne yA DAMDaliyA gharano ke eraDAnA usa(-kSA) . [. kakSA nuM 5.vi., e. 1. kakSA] khale, choDane palo kaTake, akhAriye | divA uikheDavAnuM mahenatANuM ukhAla (93) strI, UlaTI, bekArI, (2) UlaTI aTakAvavAnI ukhaDAmaNa na [o "UkhaDavuM + gu. "AmaNa ku. pra.] ukhAla-jalAba (ukhADyo . [+juo "julAba'.] kAgaLiyuM, ukhaDAvavuM juo "UkhaDavuM'mAM. kelerA' upaDhiye paM. [jue "UkhaDavuM' + gu "chayuM" ka. pra.] vAsaNa ukhAla-58-5-1)khAla (ya. haya) strI. [saM. 3rakSAsApha karavA vaparAtA lekhaMDane ke e capaTo kaTake, kakSA-] (lA.) UlaTI ane jhADA. (2) sakhata UlaTI ekhariye. (2) kharTe ukhalavuM a.kra. siM, har + kSaNa-kSA-> prA. lavalATa ukharaDuM-zuM na. bIjAnI vAta bahAra pADavApaNuM. (2) ("La" nathI thaya] UlaTI karavI. ukhAlavuM bhAve, ji. vi. ughADuM, khulluM, aDavuM. (3) kAMI pAtharyA vinAnuM ukhalAvavuM che., sakri. ukharaDe pR. juo 'ekharADe'. (2) eka jAtanuM dhAsa, ukhAlAvavuM, ukhalavuM juo "ukhAlavuM'mAM. kUtarI ghAsa ukhavuM jao "UkhavuM"mAM. ukhANuM juo "ukharaDuM." ukhALavuM sa. kri. [de.mA. 31] ukheLavuM, vIMTAyeluM ukharalo 5. sa. 4 g] ukhaLiyo, khAMDaNiye, Ukhalo ke saMkelAyeluM ukelavuM. (2) khulluM karavuM, udhADuM karavuM. (3) uparAya che. saMchAMvALe jamIna upara patharAte eka vela (lA.) bhulAyeluM tAjuM karavuM. ukhALAnuM karmaNi, kri. uparAdi ja ekhareDi', [khare, ukhaDiyo ukhaLAvavuM puna:pre., sakri. ukharaDuM na. vAsaNamAM dahIM dUdha ke anAjane jAmelo unALAvavuM, ukhALavuM "ukhALavuM'mAM. ukharaDuM vi. udhADuM, khulluM, aDavuM, ukharaDuM ukhALe DuM. jio "ukhALavuM' +gu. "e" ku.pra.] (lA.) ukharA . jao "ekharADo'-AgharALe.' dabAvI rAkhele vicAra ke vicAro samaya Avye bahAra ukharAvavuM juo "kharamAM. khullA mUkavAnI kriyA ukhaLAmaNa na. jio "UkhaLavuM + gu. "Ama" . pra.] ukhAMkhavuM a.kri. [2vA.] khAravuM. ukhAMkhavuM bhAve, phi. ukhaLAvavAnuM mahenatANuM ukhAMkhAvavuM che., sakri. ukhaLAvavuM ja "UkhaLavuM'mAM. ukhAMkhAvavuM, ukhAMkhavuM e "ukhAMkhavuM"mAM. ukhaLiyA . si. a> prA. 34 + ga. "yuM' ukhAMgavuM a. kri. AraDavuM, barADavuM. ukhAMgavuM bhAve., kri. svArthe ta. pra.] UkhaLe, khAMDaNiye, ukharale ukhAMgAvavuM che,, sa.ki. upaLiyAra chuM. rAMdhavA mATe vaparAtAM vAsaNa sApha karavAnuM ukhAMgAvavuM, ukhAMgA juo "ukhAMgavuM'mAM. loDhAnuM ojAra. (2) rasAImAM uparataLe karavAnuM sAdhana, ukheta paM. jio "ukheDavuM.] juo "ukhADa', tathA ukhevuM juo "UkhaDavuM'mAM. ukheDavuM karmaNi, ji. ukheukhAra 5. siM, sAta) prA. 3valAsa khedI nAkheluM; bhU.ka.] kAvavuM puna:pre., sakri. ukhaDI gayela pipaDe. (2) khADe. (3) vastI vinAnI uTAvavuM, ukheDAvuM e "ukheDavuMmAM. verAna jagyA, rAna ukhe !. [ja e "ukheDa' myu. "e" ka.pra.] jAo "ukhADe'. ukhATha-5chA (Da) strI. [+ juo "pachADavuM'-] dhamapachADa, ukheDhiye paM. jio "ukheDavuM" + gu, "yuM" ka.ma.] (2) UlaTa-palaTa. (3) goTALe, avyavasthA. (4) (lA.) okhADiye cADI khAvApaNuM ukhavavuM sa. kri. [saM. raste prA. savava, nA.dhA.] ukhAvuM ja "UkhaDavuM'mAM. (2) (lA.) kaMkAyelI vAta ke lepa karavA, arcA karavI. (2) saLagAvavuM. ukhevA karmaNi, evuM kAMI zarU karavuM, tAjuM karavuM. (3) padayuta karava, ke. ukhevAvavuM pre, sa.kri. uThADI mUkavuM. ukhAvuM karmaNi, ji. ukhATAvavuM pana - ukhevAvavuM, ukhevAvuM ja "ukhavavuM'mAM. che, sa. kri ukheLavuM ja "UkhaLavuMmAM. ukheLAvuM karmaNi, kri. ukhe 2010_04
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ ukheLAvavuM LAvavuM punaHpre., sakri ukheLAvavuM, ukheLAvuM jue 'ukheLavuM' mAM, ukheLA huM. [jue 'ukheLavuM + gu. e'phaeN. pra.] ukheLavuM e, (2) (lA.) kalaMka ughADuM pADavuM e, (3) manamAM AvelA vicAra bahAra kADhavA e ukhaiDhiyA puM. ekharADA, khareTo ugaDhaNuM na. 'UgaTanuM' + gu. prasaMge varakanyAne zarIre lagAvavAmAM haLadara, pIThI [ ugaTAvavuM jue 'UgaTanuM'mAM gaDhAvavuM jue 'ugADavuM'mAM, u(-U)gama puM. [saM. urdU-ma> prA. rUma] UgavuM e. (2) utpatti, janma. (3) utpattisthAna. (4) AraMbha, zarUAta u(-U)gama-kAla(-) puM. [+rsa.] AraMbha-kALa 26 aNuM' rR.pra.] lagna AvatI bhInI karelI ugamaNu (Nya) strI, [saM. mana>= prA. kamaLa, na.] ugama. (2) vaMdezA ugamaNuM vi. [saM. v-gamana > prA. manama] pUrva dizAnuM (-U)gamandAsta vi. [raa.] khaMtIluM. (2) kAmagaruM (-U)gamandAstI zrI. [phA.] khaMta, (2) kAmagarApaNuM u(-U)gamasthAna na. [+A.] utpatti-sthAna, mULa ugavaNI strI. leNAnI udharAI, udharAta, vasUlAta. (2) mahesUlanI vasUlAta. (3) udharANI ucaMTa (ugaTaya) strI, ugaTaNuM, pIThI ceALavAnI kriyA ugADha puM. [jue 'ugADavuM".] UgavAnI kriyA ugADhavuM jue 'UgavuM' mAM, ugADhAvuM karmaNi., kri. gaDhAvavuM ugADhAvavuM punaHpre., sa. kri ugADhAvavuM, ugADhavuM jae 'ugADavuM"mAM, gAmavuM sa.kri. [saM. gurU-samaya-> prA, [[ma-] mAravA mATe UMcuM karI khatAvavuM. ugAmAvuM karmaNi,, .i gAmAvavuM pre., sa. kri. _2010_04 ra] bakArI-UlaTImAMthI ugAmAyuM, gAmAthuM jue 'ugAmavuM'mAM. ugAra` puM. [saM. gurU-gAr> prA. bahAra nIkaLeluM pravAhI ugArane puM. [jue 'ugAravuM".] phasAyelI ke mUMjhAyelI sthitimAMthI bacAva-chUTakArA-rakSaNa, uddhAra ugAraNa vi. [jue 'ugAravuM + gu, 'aNu' katu vAcaka TTa, pra,] ugArI lenAra, acAvI lenAra [punaHpre., sa.kri. ugAravuM jue 'UgaravuM'mAM, ugarAnuM karmaNi, kri. ugArAvavuM ugArAvavuM, ugArAyuM jue 'ugAravuM'mAM, ugArA puM. jio 'ugAra' + gu. 'e' svArthe ta.pra.] ugAra, bacAva, chUTakA. (2) khacI javAnA upAya, [-re paDhavuM (rU. pra.) jame rahevuM. (ra) khAkI rahevuM, khacavuM. -re pADhavuM (rU. pra.) jamA rAkhavuM. (2) macAvavuM] ugArAne puM. [jue 'UgavuM' dvArA.] caiAmAsAmAM UgatA ane phAlatA nAnA cheDavAone jaththA, ugAve ugavuM jue 'UgavuM' mAM, ugAve huM. [jue UgavuM' dvArA.] UgavApaNuM, cAla, ugArA uca vi. [saM] AkaruM, pracaMDa, prakhara, sakhata, (2) tIkSNa, ugharALA dAhaka. (3) khaLavAna, majabUta, prakhaLa. (4) (lA.) kreAdhI, gussedAra ugrakA vi. [rsa, puM.] ugra kAma karanAruM ugna-tara vi. [saM.] vadhAre ugra [bhAva. (kAvya.) ugratA strI. [saM.] ugrapaNuM. (2) tiraskAra batAvanAra eka uthamata-Ada puM. [saM.] dharmamAM atyaMta vizuddhatA lAvavI joiye e prakArane mata-siddhAMta [dheAriTana' (saM. 2 bhaTTa.) ugramatavAdI va. [saM., puM.] ugramatAvAdamAM mAnanAruM, ugnAti-utha vi. [ + saM. mati-vra, saMdhi vinA] atyaMta ugra, ugrathI paNa kAMya ugra, pracaMDatama ugrAmsa pu. [a, mao] eka jAtIA pILe| pAsAdAra jherI padArtha, pikarika eNsiDa' ughaDAvavuM jue 'UghaDavuM'-'udhADavuM'mAM. udharavuM sa. kri. lAkaDAne saMghADe caDAvI nakhalAthI utAravuM. ugharAvuM karmaNi, kri. ugharaDhAvavuM ke, sakri ugharAvavuM, ugharaDAvuM e 'gharaDavuM'mAM. udharAI srI, jie udharAvyuM + gu. 'AI' kR.pra.] mahesUla-kara-sAMtha-devuM-dAna-phALA vagerenI vasUlAta ugharANiyA puM. jio 'ugharANuM' + gu. 'chyuM' kR. pra.] ugharANInuM kAma karanAre mANasa udharANI strI. [jue 'ugharANuM' +gu. I'svArthe, ta.pra.] leNAnI mAgaNI, leNuM ekaThuM karavAnuM kAma. (ra) kAI paNa vastu pAchI levAnI vAre ghaDIe karavAmAM AvatI mAMga. (3) e prakAranI yAdI ApavI e, rimAinDara', (4) e rIte AvelI vasUlAta ugharANI-pAgharANI strI. [jue 'ugharANI'nA hiMvi] udharANI ane vasUlAtane lagatuM kAmakAja ugharANuM na. z2ie 'UgharAvuM' + gu. 'aNu' ?. pra.] dhaNAM mANase pAsethI ugharAvIne ekaThuM karavAnI kriyA, phaMDaphALA. (ra) phALAmAM bharAyelI rakama ugarAta (5) srI. [jue 'UdharAyuM'dvArA.] ugharAvavAnI kriyA, dharAI. (2) e rIte thayelI vasUlAta ugharAta-dAra (udharAya-) puM. [ + phA. pratya] ugharAtanuM kAma karanAra mANasa, (2) mahesUlI amaladAra, vasUlAtI adhikArI, tahesIladAra udharAmaNI strI. [jae 'udharAvavuM' + gu. 'AmaNI' kR.pra.] udharAvavAnuM kAma, vasUlAta, (2) vasUla karavAnA dara ugharAmaNuM na. [jue 'udharAvavuM' +gu. 'AmaNuM' rR. pra.] udharAvavAnuM kArya, udharAvI bheguM karavAnI kriyA ugharAvatA(rA)vavuM jae 'udharAvavuM'mAM. ugharAvavuM sa. kri. saM. udghAe-> prA. ridrArA] jude jude ThekANethI judI judI vyakti pAsethI nANAM ke anAja vastra vagere meLavI ekaThAM karavAM, te te mAgIne ekaThuM karavuM. (2) cAMpatI mAgaNI karavI, takAdo karavA. ugharAvAyuM karmaNi, kri. ugharAvatA(-rA)vavuM che., sa.kri. ugharALA puM. [jue egharALA'.] pravAhI padArthanA athavA lAnA DAgha. (ra) vAsaNamAM aMdaranI dIvAle ceTale kharaTA. (3) pIrasavAnI paheALA meAMnI ane TUMkA dAMDAnI
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ ughalAvavuM 277 ucALe kaDachI, vaMdhe ucakAvavuM jao "UcakavuMmAM. (2) (lA.) chInavI levuM. (3) ughalAvavuM jue "ughalavuM'mAM.. khUba Thapake Apa. (4) keAInI mUDI ke thApaNu dabAvI ughalA . jio UghalavuM' + gu. "Avo' 'ka. pra.) lagna levI. (5) puruSa strInI AbarU levI thaI cUkyA pachI vaDe. (2) (lA.) AnaMdano uchALo, ucako kuM, juo UMcuM" dvArA.] cAravAnA IrAdAthI vastu umaLakAne Ubhare - upara najara rAkhanAro mANasa, cerInA irAdAvALo AdamI. ughADa chuM. [saM. ud-ghATa) prA. zA] UghaDI javApaNuM, (2) phATela magajane ke chakI gayelo mANasa. (3) harAmakhulluM thavAnI kriyA. (2) vAdaLAM haTI jatAM AkAzanuM khera, Thaga, lu , badamAza. (4) do, ThagAI, luccAI khuluM thavApaNuM. (3) (lA.) prakAza, teja, (4) na, lAbha ucakAI strI. [ + gu. "AI svArthe ta. pra.] uddhatapaNuM. ughADa-DhAMka (udhADaya-DhAMkaya) strI. jio "ughADavuM + DhAMkavuM'.] (2) avicAra [pADavuM. (4) vikheravuM. (5) mana khaseDavuM ughADavuM ane DhAMkI devuM e ughADavAnuM kAma ucaTAvavuM juo "UcaTamAM. (2) khalela nAkhavI. (3) 6 ughAThaNI strI. [ja "ughADavuM + gu. ANI" ka. pra.] ucaNAvavuM e "UcaNa'mAM. [(2) zuddha ughATha-5zuM vi. [juo "ughADuM + "paga' + gu. "u" ta. pra.] ucarala vi. [saM. 302 + dvArA'] ucca prakAranuM, eka. ughADA che paga jenA tevuM, khullA pagavALuM, jeDA nathI ucarAvavuM ja UcaravuMmAM. paheryA tevuM, aDavANuM ucalana na. [saM lagnana] anAja sUpaDe upaNavAnI kriyA ughATabAra vi. jio "ughADI + bAra + gu. "uM" ta...] ucala(-LA)vavuM ja "ucalamAM . (2) (lA.) chInavI levuM, ughADAM bAraNAMvALuM, (2) na. khullo mArga, nAThA-ArI, (3) paDAvI levuM varALa-yaMtramAM vadhArAnI varALa bahAra nIkaLI javA ane ucaliyuM vi. [juo "UMcuM' dvArA] UMce sAde bolanAruM havA AvavA devAnuM bAkuM ucalAvavuM jue "UcavavuMmAM. ughA-bhI (udhADa-bhISya) strI. [jue "ughADavuM + bhIDa.] ucaLavavuM juo "ucalamAM. juo "udhADa-vAsa' [ughADA mAthAvALuM ucaMta (ucata) vi. jio "UMcuM' dvArA.] upara-Tapake raheluM ughADanmathuM vi. [ja "udhADuM + saM. mastara-> prA. marathama-] ucaMta khAtuM (ucata- na. [+ jue khAtuM'.] Ucaka khAtuM, ughA-vAsa(ughADaya-vAsya) strI. [jae "ughADavuM'+vAsavuM'.] kAcuM nAmuM ughADavuM ane baMdha karavuM e, ughADa-bhIDa ucaMbaLavuM (ucabaLa- a. ji. UchaLavuM. ucaMbaLAnuM ughAhavuM e "UghaDavuM"mAM. [sa. ud-ghATa-> prA. kavAra (ucaba-) bhAve.ke. ucaMbaLAvavuM (ucakha) pre., sa. kri. maLe che ja.] ughADAvuM karmaNi, kri. ughA(-9)DhAvavuM ucaMbaLAvavuM, ucaMbaLAvuM (ucakha-) e "ucaMbaLavuMmAM. punaH pre, sa. kiM. ucAka(gara vi. nekarImAMthI chUTuM thayeluM, baratarapha ughADhAvavuM, ughADavuM ja "ughADavuM'mAM. ucATa puM. akaLAmaNa (2) citA, phikara. (3) (lA) ughADuM vi. [sa. 3 ghATita-> prA. vArika-khulluM thayeluM, adhIrAI jenA upara AvaraNa nathI tevuM, DhAMkeluM nathI tevuM. (2) ucATavuM a. kri. (juo "ucATa,'-nA.dhA.] ucATa thavo. vAsyA vinAnuM. (3) lugaDAM-ghareNAM -jeDA paheryA vinAnuM, ucATavuM bhAve, ji. ucaTAvavuM che., sa. kri. aDavuM. (4) pragaTa. (5) spaSTa, khulekhulluM, cAkhe 2AkhuM, ucATAvavuM, ucATavuM e "ucATavuM'mAM. [ucATavALuM -hAM hAMkayAM ApavAM (rU. pra.) mananI badhI vAta kahevI. ucariyuM vi. [ o "ucATavuM,' + gu. "yuM? ku.pra.] 0 karavuM, 0 kahevuM (kevuM) (rU. pra.) zarama rAkhyA vinA ucAhavuM e "UcaDavuM'mAM. spaSTa kahevuM, dabAyA vinA kahevuM. 0 thavuM, 0 paDhavuM (rU. pra.) ucApata (tya) strI. si 3 dvArA] khoTI rIte nANAM upADI chatuM thayuM. (2) phajeta thavuM. 0 pAThavuM (rU. pra.) jAheramAM sau javAnI kriyA, eLavavApaNuM. (2) uThAugIrI, cAvI jANe ema phajeta karavuM. phaTAka, phaMga (9) (rU. pra.) ucAravuM sa. kri. [ja uccAravuM'.] balavuM. ucArAnuM tadana ughADuM. (2) dhaNI dhArI vinAnuM. 0 belavuM (rU. pra.) karmaNi, kri. ucArAvavuM pre., sakiM. sApha sApha kahevuM. 3 ceka, De chege, - bAraNe (rU. pra) ucArAvavuM, ucAravuM juo "ucAravuMmAM. khulI rIte, taddana jAheramAM baraDe (rU. pra.) sahana ucALavuM a. kei. siM. 3--> prA. 3nA] ucALA karavAnI parNa taiyArI sAthe, ekalA hAthe. -De hisAba laI dUra thavuM. (2) sa. kri. dUra karavuM, kADhI mUkavuM, gharavakharI (rU. pra.) cAkhI vAta, e hisAba] sahita khaseDavuM. (3) upADavuM, UMcuM karavuM. ucALA ughADuM-purA-ghA DuM vi. jie "ughADuM ne dvirbhAva ] taddana bhAve, karmaNi, kri. ucALAvavuM che., sa, ki. DhAMkayA vinAnuM, nAguMguM [punaH pre., sa, kri. ucALAvavuM, ucALavuM jue "ucALavuM'mAM. ughehavuM jue "UghaDavuMmAM. uDAvuM karmaNi, kri. ugheTAvavuM ucALe !. [saM. uncA-> prA. pharnesTama-] gharane ugheDhAvavuM, ugheTAvuM e "uDavuMmAM. Tike lagate jaMgama. sAmAna, rAcaracIluM, gharavakharI. (sthAre makAna ucakaNa na. [ o "UMcakavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] aTakaNa, khAlI karavAnuM thAya tyAre ja "gharavakharI" mATe A zabda ucakAmaNa na, aNu strI. [ o "UcakavuM' + gu. AmaNa" vaparAya che.) [-LA bharavA (rU. pra.) makAna khAlI karI -AmaNI kR. pra.] upADavA badalanuM mahenatANuM bIje rahevA javuM. (2) baratarapha thavuM. (3) maravAnI aNI 2010_04
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ ucALA ra78 uracAra upara AvavI [UlaTInI hAjata, meLa uccatAMza (tAza) paM. [+saM. ro] keI paNa AkAzI ucALa paM. jio uchALo'.] koI cIja khAvAthI thatI padArthanI kSitijathI eTale ke daSTimaryAdAthI UMcAI, "osTiucita vi. [saM] pogya, prasaMgane baMdhabesatuM. (2) grAuM, svIkArI zakAya tevuM. (3) jarUratuM. (4) barAbara, vAjabI, ucca-tva na. [saM. e "ucca-tA, yathArtha. (5) sAruM, zebhItuM ucca-nIca vi. [saM.] UMcu ane nIcuM. (2) ucca jAtinuM ucita-jJa vi. [saM] sAruMnarasuM samajhanAruM ane UtaratI jAtinuM ucitatA strI. [saM] ucitapaNuM, gratA uccapadadhArI vi. si., pR.] UMcA hodo dharAvanAruM ucitAcaraNa na. [+ saM. zAvara] pogya rItabhAta, sArI uccapada-lobha . [saM.] UMcI padavInI-UMcA hoddAnI vateNuka [geravAjabI lAlasA ['eliyana'. (jo) ucitAnucita vi. [ + saM. manazvita] vyAyegya, vAjabI- ucca-bidu (-bindu) na, [sa., .] grahanuM saraca biMdu, ucitArtha chuM. [+ saM. saI1 egya tAtparya, (2) vi. yogya ucca-bhASI vi. [sa, 5.] UMce sAde belanAruM. (2) arthavALuM UMcA prakAranA vicAra maukhika rIte rajU karanAruM tivuM uce (Da) strI. jio "uceDavuM'.] ucaDavA-ukheDavApaNuM ucamAna-grAha vi. saM.] UMcA dRSTibiMduthI samajhI zakAya ucetavuM, uThAvavuM juo kacaDavuM'mAM. [sa, 3 -> uccaravuM sakri. [. 3t + vara saMdhithI, tatsama) uccAravuM, prA. 3ra maLe che.] uceTavuM karmaNi, ki. belavuM, vadhavuM. uccarAvuM karmaNi, kri. uccarAvavuM che, uceravuM sa. kri. [ja "UcaravuM'.]uccAravuM. ucerAvuM karmaNi, sakri. kri. ucerAvavuM che, sa. kri. ucarAvavuM, uccarAvuM ja "uccaravuMmAM. ucerAvavuM, ucerAvuM ja "uceravuM'mAM. uccarita vi. [saM.] uccAreluM, boleluM. (2) na. kathana, uce puM. [juo 'ukere'.] ukere. (2) anAja-esaDa kahevuM e. (3) maLa, jhADe. (4) kacare, paMjo jevI cIja bagaDI javAthI bAjhelo bAcake. (3) lIpaNanuM ucca-vakSa vi. [ + saM. vakSasa , ba. bI.] UMcI chAtIvALuM, UkhaDavApaNuM. (4) (lA) gaMdakI UpaselI chAtIvALuM . uriyuM na. vaMdAnA varganuM eka jAtanuM jIvaDuM, meMge uccavarNa vi. [sa, pR.], uccavarNa vi. [sa. unna ucela puMkaMThIne cheDe. (2) pAlava. (3) caMdaravo. (4) + gu. "uM ta. pra.] UMcA varNanuM, UMcI kemanuM, UMcI rUmAla, TADheDiyuM jJAtinuM, ujaLiyAta jJAtinuM dhirAvanAruM uceluM vi. vasUkI gayeluM, dUdha na ApatuM (ra) uca-vicAra-vAlI vi. [saM., ] UMcA prakAranA vicAra ucca vi. [saM.] UMcA sthAnamAM raheluM. (2) (lA.) uttama, zreSTha. uccavihAritA vi. [saM.] unnati tarapha gati. (2) caDatI (3) umadA, khAnadAna. (4) meTuM, mahAna. (5) pragativALa, uccavihArI vi. [saM., .] unnati tarapha jatuM, ucagAmI eDavAnDa ucca (uccaDa) vi. [saM. 3 3, saMdhithI] khUba ja ugra. uccaka kri. vi. [+]. "ka" svArthe ta.pra.] Asare, (2) khUba ja krodhI. (3) khuba ja bhayAnaka aDasaTTa, UdhaDuM, Ucaka, hisAba athavA vajananI vigata ke uccATana na. [saM.] jagyAethI UMcakIne khaseDavAnuM kAma, (2) ki mata tapAsyA vagara [pAyarIe paheluM manuSyanI upara duHkha nAkhavAne mATe karavAmAM Avate aMdu ucca-kakSa vi. [+se. kSA, ba.vI.] UMcA darajajAnuM, UMcI vagerethI mAraNa-prayoga, abhicAra, (3) kAmadevanAM pAMca ucca-gaNita na. [saM.] mAdhyamika kakSAthI laI zIkhavAtuM bANemAMnuM eka ucca paripATInuM gaNita, hAyara methemeTikasa' uccATana-vidyA zrI. saM.] melA maMtrAdikathI mAraNa vagere uccagAmi-tA strI, (saM.] caDatI tarapha javApaNuM kriyAone khyAla ApatuM zAstra uca-gAmI vi. [, .] caDatI-unnati tarapha janAruM ucATanI strI. [+gu. "I' ta...] ucATana-vidyA ucca-gAha pu. [.] UMce Adarza, "AiDiyala' (mA) uccATanIya vi. [saM.] maMtrataMtranA melA prayogathI jenA ucaDhAhiNI vi. strI [sa.]UMcI bhAvanA dharAvanArI strI upara prayoga karavA jevA ke karavAnuM che tevuM ucagrAhI vi. [sa, .] UMcA AdarzavALuM uccATita vi. [saM.] jene herAna karavA mATe maMtrataMtrane uccatama vi. [saM.] UMcAmAM UMcuM, (2) eka, sarvottama enA upara prayoga karavAmAM Ave che tenuM uccatamAkAra chuM. [+ saM. mAWAra] sauthI UMcA dara, bhAremAM uccAdhikAra chuM. [saM. 3 mAra] UMcA hodo, UMcI bhAre AkAraNI ['eDavAccha zaktimattA, UMcI sattA uccatara vi. [saM.] vadhAre UMcuM. (2) vadhAre uparanuM, uccAbhilASa puM. [sa sattAmiDhA), aSA strI. [..] UMcA ucatA strI. [saM.] upaNuM khuimArI prakAranI irachA, umadA hetu utAbhimAna na. [ + saM. mafmAna puM] ugratAnI | uccAbhilASI vi. [saM., pR.] ucca abhilASAvALuM ucatAbhimAnI vi. [ + sa, mamamanI, 5.] uccatAnI uccAra 5. [saM. 3+zvara, saMdhithI] meDhAmAMthI bela kADhakhumArI rAkhanAruM miITara vAnI kriyA, uccAraNa, bola, vani, avAja (2) grahonuM uccatAmApaka na. siM] UMcAI mApanAruM sAdhana, hiTa judI judI rAzio ane nakSatromAM javApaNuM. (.) (3) 2010_04
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ uccAra-kama 279 urichaSTatA maLatyAga. (4) maLa, viSTA, jhADe. (5) chANa, hagAra ucAlana-daMda (67) , uccAlanacaMdra (catra) na. uccAra-jama paM. [saM.] balavAnI Anuva, eka pachI eka [sa.] bhAra UMcakavA ke khaseDavAnuM sAdhana, ka' balavuM e [kADhavAnI kriyA, ucAra ucAlaya na. [saM khUba UMcuM makAna, bahu uccAraNa na. [saM. 3+vAraNa, saMdhithI] moDhAmAMthI bola mALI makAna, "maTi-sTerI biDiMga' mALa, uccAraNu-parIkSA mI. (sa.] maDhathI kevuM uccAraNa karavAmAM ucAvaca vi. [sa, hunna-kavana] ucca ane halakI koTinuM, Ave che enI kasoTI, "ArTikyulezana-TesTa uttamAma. (2) vividha prakAranuM uccAraNa-5AsavaNa . ba.va. [+ e "pAsavaNa'.] jhADe- uccAvacatA strI. (saM.] uccAvacapaNuM bhAvanA pezAba uccAzaya yuM. . 32+ mArA] UMcA hetu, umadA uccAraNa-bhUmi strI. [saM.] maLatyAga karavAnuM sthAna uccAzayI vi. [saM., pR.] UMcA hetuvALuM, umadA bhAvanAuccAraNabheda puM. [saM.] uccAraNa karavAmAM paDato taphAvata beiThaka, "DAyasa" uccAraNa-laya puM. [sa.] uccAraNa karavAnI saMgItane lagatI uccAsana na. [saM. 3q+ Asana] UMcuM Asana, UMcI halaka, inTaranezana'. (saMgIta.) uccAMza (uccAza) puM. saM. nyU+maM] UMcA prakAranA uccAraNaviSayaka vi. si.] uccArane lagatuM, jeneTika' hise. (2) UMcAmAM UMcI sthiti. (3) AkAzI uccAraNa-zakti strI. [saM.] bolavAnuM baLa golakanuM UMcAmAM UMcuM eTale ApaNA mAthA uparanuM madhyaucAraNuzAstra na. [saM] svara-svajanenAM uccAraNa kevI biMdu, jhenitha' rIte karavAM vagerene khyAla ApatuM zAstra, keneTikasa' ucI-karaNa na. [4] nIcAne UMce lAvavAnI kriyA. uccAra-bheda puM. [saM] balavAnI rItamAM rahelo taphAvata (2) unnata dazA, caDatI, paramAdarza, paramekarSa, "AIDiyAuccAravuM sa. ji. [saM. 3khyA, tatsama nA. dhA.] upacAra lijhama karavA, moDhAmAMthI varNane vyakta karavA, bAlavuM, vadhavuM, uccazravA 5. [sa, zravAH] e nAmane idranA Do. (saMjJA.) kahevuM. uccAravuM karmaNi, kri. uccArAvavuM che., sakri. u cca vi. siM, hava+3] UMcAmAM UMce raheluM, uccAra-zAstra na. [saM.] uccAraNa-zAstra, neTikasa' saraca. (2) atyuttama [thaI gayeluM uccAra-sAo na. [saM.] vargo ke zabdonA uccAraNamAMnuM uchanna vi. [sa. 3rjIna, saMdhithI] nAza pAmeluM, lupta maLatApaNuM uchala, 07 vi. [saM. 3cha, vA, saMdhithI] uchALA ucAra-sAkarya na. [saM.] bolavAnI saraLatA mAratuM. (2) puM. thAMbhalAnI upara UMcAI vadhAravA mATe uccAra-sthAna na. [sa.] mukhamAMnI te te varNane jyAMthI makelI nAnI thAMbhalI, vIra-kaMTha uccAra thAya che te jagyA uchalana na. si. har + ina, saMdhithI] UchaLavuM e, uchALo uccAra svarUpa na. [saM.] mukhamAMthI te te varNane jyAMthI uchalita vi. sa. 36 + chafsaMta, saMdhithI] uchaLeluM. (2) uccAra thAya che tenI thavI abhivyakti, te te varNanA khasI gayeluM. (3) DhoLAI gayeluM. uccAranI ekabIjAthI bhinna saMbhaLAtI lAkSaNika sthiti uchava . siM, sAra> prA. , prA. tatsama] utsava, uccArAnusAra kri.vi. [+rsa, manusAra] ucArane anusarIne, occhava, mAMgalika dhAmadhUma, tahevAranI ujavaNI uccAraNa pramANe uchavi chuM. [gu. 'iyuM" ta...] ucchavamAM bhAga lenAro uccArAnusArI vi. [sa, j] uccArane anusaranAruM, (mANasa) uccArane vaLagIne cAlanAruM uSTha(84)ga' (uccha(-9)) S. [saM. varasa> prA. 3eNna, uccArAvavuM, uccAravuM juo "uccAravuM'mAM. prA. tatsama jue "ullaMga.' [umaLake uccAriNI vi., strI. [saM. sad +vArI, saMdhithI] bela- uccha-chagara (u-7(-)4) 5. ucharaMga, AnaMda, harakhane vAvALI uchaMgI'( u gI ) vi. [ e "uchaMga' + gu. "I' ta. uccArita vi. [saM. utkrAMti, saMdhithI] uccAravAmAM pra.] khoLAne lagatuM AveluM. (2) maLa karela hoya tevuM uchaMgI (ucchakagI) 4i. [ja " uga '+ gu. I' ta. uccArya vi. [, 3nArthe, saMdhithI] ucAra karavA jevuM pra.1 uchaMgI, AnaMdI, utsAha, umaMgI uccAryamANa vi. saM "vArdhamAna, saMdhithI] uccAravAmAM uchAha !. [saM. utsAha>prA. 3jhAda tatsamaM] e AvatuM, bolAtuM "utsAha'. piAyamAlI uccAlaka vei, na. [saM. harSAR6] bhAre vajana sahelAIthI hachitti sI. [sa. 3 + fchafa, saMdhithI] ucheda, vinAza, UMcakavA athavA khaseDavA vaparAtuM sAdhana, uccAlana-yaMtra, china vi. [saM. 3r + fina, saMdhithI] uccheda pAmeluM, lIvara' [uccAlana-caMtra, lIvara UkhaDI paDI nAza pAmeluM, teDI nAkhI pAyamAla karI nAkheluM uccAlana na. [saM. 3Dha+brAjhana, saMdhithI] UMcuM karavApaNuM. (2) ucchiSTa vi. siM, 3 + fhANa, saMdhithI jamatAM iMDAyeluM, uccAlana-taMtra (-taMtra) na. [saM.] bhAre vajana sahelAIthI ajITha, e. (2) beTeluM. (3) bIjAe vApareluM UMcakavA ke khaseDavAne lagatI vyavasthA, "lIvara-sisTama" ucchiSTatA sI. [sa.] ajIThApaNuM 2010_04
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ UriSTa-bhAjI 280 uchALiye dAva 'usuka.' uchicha-bhejI vi. [sa, j] eThuM khAnAruM lIdhA che tevuM. (2) ne. ucchavAsa urichaTTAnna na. [+se anna] khAtAM thALI vageremAM paDI uchavAsa chuM. [saM. 3dra + vAsa, saMdhithI] UMDA zvAsa levAnI rahelo khorAka, eThuM anna kriya. (2) AkhyAyikA prakAranA saM, sAhityanuM pratyeka prakaraNa uchIrSaka vi. saM. 3 + razI, saMdhithI ] UMcA mAthAvALuM, ucharaNa (zya) strI, [ja e "UcharavuM' + gu. 'aNa" . pra.] UMcuM mAthuM rAkhI cAlanAruM. (2) na. ezIkuM, asInuM UcharavuM e, vadhavuM eka moTA thatA javApaNuM uchuka vi. [saM. su > prA. , saMdhithI juo ucharaMga (92) puM, umaMga, utsAha, ullAsa, uDaMga ucharaMgI (-2 gI) vi. [+ gu. 'I' ta. pra.] umaMgI, utsAhI u khala(La) (uchakhala -La) vi. siM. 3n + , AnaMda-dheluM saMdhithI; ba.bI.] aMkuza vinAnuM, niraMkuza. (2) uddhata, ucharAvavuM jae "UcharavuMmAM. svadI uchavaNI sI. [o "UchavavuM' + gu. aNI' ka. pra.] uzRMkhala(La)-tA (uccakakhala) strI. siM] ukhalapaNuM utsavane prasaMge AratI vagere mATe karavAmAM AvatI harAjI ucherA vi. si. 32 + chatA, saMdhithI, .) uracheda karanAra, uchaLaNa na. [o "UchaLavuM" + gu. aNu" ka. pra.] jaDamULathI ukheDI nAkhanAra [nAkhavApaNuM, nAza UchaLavuM e. (2) bahAra paDavApaNuM ucheda che. [sa. 32 + che, saMdhithI] jaDamULathI ukheDI uchaLATa muM. jio "UchaLavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] UchaLavuM ucchedaka vi. [sa. 36 + che, saMdhithI] ucheda karanAruM, e, uchALo vivaMsaka, DisTakaTiva' (pre.bha.) (2) bhAre parivartana uchALAmaNI strI. [juo "UchaLanuM + gu. "AmaNI" ka. pra.] lAvanAra, reDikala' (na.lA.), riyuzanarI' (ba.ka.ThA.) uchaLAvavAnI kriyA, uchALavuM e. (2) (lA) paisA virI uchedana na. [sa. 36 + Dena, saMdhithI ucchada, "eNbrogezana' nAkhavAnI kriyA. (3) lilAma, harAjI. (4) spardhA, harIphAI uchedanIya vi. si. sad + kekanI, saMdhithI ucchedana uchaLAvavuM e "UchaLavuMmAM. karavA jevuM, jaDamULamAMthI ukheDI nAkhavA jevuM uchaMga ? (ucha) puM, juo aMga.1-2 ucchedavAdI vi. siM, . bhAre parivartana lAvanAra, uche. uchaMgI 1-2 (-uchaga) jeo "uchaMgA.1-2, daka, 'Dikala" (A. bA.). uchA-udhAra kra. vi. jio "uchI-udhAruM.] (lA.) mAgI uchedavuM sa. ki. [ saM che, -nA. dhA. tatsama uccheda tAgIne [thAya enA AnaMdamAM karAtI ujavaNuM karo, jaDamULathI ukheDI nAkhavuM, nAza kare. uchedavuM uchAnIka na. [4e 'ucchava dvAra.] bALaka pAsuM pheravatuM kamaeNNi, kri. uchedAvavuM che.. sa. ji. uchAma-1)NI strI, jie "jIvavuM' + gu. "ama-(1)" uchedAvavuM, uchedavuM ja "uchedavuM'mAM. ku.pra.] jue "uchavaNI." uchedita li. [sa. mAM bha. ka. 3jinna, A 3 - uchAravuM sa.. [vAM. utA21-> praka. 329] chaNachaNatA p. uparathI bhU ka ] uccheda karavAmAM Avyo che tevuM, telamAM UMcuM nIcuM karIne halAvavuM. uchAravuM karmaNi, kiM. uchinna karavAmAM AveluM uchArAvavuM che., sa, ji. uchediyuM vi. [ja e "ucheda' + gu. thayuM" ka. pra.] uchArAvavuM, uchArAvuM e "uchAra"mAM. ucacheda karanAruM, samaLe nAza karanAruM. (2) nirvaza janAruM uchAvuM a. kri. si. kallA-> prA. 34T&+] usAhita ke karanAruM. [0 khAvuM (rU. pra.) nirvazanI milakatane bhe- thavuM, AnaMda anubhava gavaTa karo] uchAva(-ma)thI strI, juo "uchavaNI." ucherI vi. [saM., muM.] ucheda karanAruM uchALa paM. jio "uchALavuM. uchALo, kudake uchedya vi. [ saM 38 + che, saMdhithI ] udanIya uchALaNI strI. [e "uchALavuM' + gu. 'aNI" . pra.] uchASaNa na. [se dra + zoSaNa, saMdhithI] sukavI nAkhavAnI uchALe. (2) (lA) uchavaNI, utsava aMgenI harAjI kriyA, cUsI sUkuM karI nAkhavApaNuM, zeSaNa uchALavuM e "UchaLavuM'mAM. (2) (lA.) game tema kharacavuM. u -20)ya puM. [sa. 3 + 2(B), saMdhithI] jamIna- uchALavuM karmaNi, ji. uchaLAvavuM punaH pre., sa . taLathI makAna ke koI paNa padArthanI UMcAI. (2) trikoNanI uchALA-baMdha (-bandha) kri. vi. ji. 'uchALo' + sa.), UMcI bAja. (ga.) uchALA-bhera (-2) kri.vi. [+jue "bharavuM' dvArA anuga.] ucita vi. [saM. 3 + zrita, saMdhithI] UMcuM kareluM. (2) uchALAthI, jaladIthI, jesa-bhera na. e saMjJAthI makAnanA traNa prakAra. (ziha5.) uchALiyuM na. jio "uchALe" + gu. "" ta...] uchALau vasana na. [saM. 6 + zvasana, saMdhithI] ucchavAsa, UMDA vAnI kriyA, (2) (lA.) bagADa, barabAdI. (3) vi. nANAM zvAsa levAnI kriyA barabAda karanAruM. (4) bagADa karanAruM. [cAM karavAM ucacha vasavuM a. kri. [saM. + zva, saMdhithI, tatsama (rU. pra.) veDaphI nAkhavuM, nA barabAda karavuM]. | ucchavAsa levA. uzvasAvuM bhAve, kri. uchALiye dAva chuM. [ + juo "dAva'.] gillIdAMDAnI ramatane ucchavasita vi. [sa. karavatti, saMdhithI] jeNe UMDA zvAsa eka dAva, akarI bakarI nAmanI ramatane dAva 2010_04
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ uchALA uchALA puM. [jue uchALavuM' + gu. .e'kR. pra.] ADo kUdakA, (2) (lA.) jussA, Aveza, Avega, Umi', 'impasa' (ha. dvA.). (3) ekAeka vadhArA thavA e. (4) bhAvamAM ekAeka tejI. (5) UkhakA, khakArInI hera uchALuM vi. [de. prA, hajjuThThu abhimAnI] avicArI, utAvaLiyuM. (2) uddhata, teAphAnI, (3) AvavekI vartanavALuM uchAMchaLAI srI, [+]. AI' ta.pra.], uchAMchaLAveDhA puM., kha.va. [jjue 'veDA'.] uchAMchaLApaNuM uchI-udhAruM vi. [jue uchInuM' ane udhAra' + gu. uM' ta, pra.] UchInuM ane udhAra lIdheluM chIkuM, tuM, "nuM vi. thoDA vakhatamAM pAchuM ApavAnI zarate lIdheluM (jemAM vyAja ke harsI ApavAnAM nathI hatAM.) ucheTaluM sa. kri. dUra pheMkavuM. ucheTAnuM kamaNi, kri. ucheTAvavuM pre., sa. kri. ucheTAvavuM, ucheTAvuM e 'ucheTavuM'mAM ucheTI zrI. [jue 'uTanuM' + gu. 'I'rR. pra.] DhagalI uchedavuM sa.kri. jUe ucchedavuM'. udAnuM karmaNi, kri uchedAvavuM che., sa. kri. 201 uchedAvavuM, uchedAyuM jue 'uchedavuM'mAM, uchediyuM vi. jUe ucchediyuM'. [karavAnuM kAma uchera puM., (-ra1.) zrI. [jue 'ucheravuM'.] pALIpASI meDhuM uchera-kAma na. [+ jue 'kAma. '] ucheravAnI kriyA uchera-kAla(-La) puM. [+ saM.] ucheravAnA gALe uchera-keMdra (-kendra) na. [+ saM] jyAM pazue vagerene ucheravAmAM AvatAM hoya tevuM sthAna uchera-krama puM. [+ saM.] ucheravAnI prakriyA uzkeraNI srI. [jue 'ucheravuM'+gu. 'aNI'kuM. pra.] uchera uchera-maMDapa (-maDapa) puM. [+ saM.] jhADa velA vagere ucheravAnA mAMDavA ucheravuM jue 'karavuM'mAM. (ra) (lA.) keLavavuM, tAlIma ApavI. TherAvuM karmaNi, kri. ucherAvavuM punaHpre., sAkri uchera-saMbhALa (ucheratha-sambhALya) strI. [jue uchera + 'saMbhALa'.] uchera-kAmamAM levAmAM AvatI cIvaTa ucherAvavuM, ucherAyuM jue 'ucheravuM'mAM. ujjaka huM. [turkI.] meATI mahera ujaDAvavuM jue 'UjaDavuM'mAM, ujama(-)NI strI,, -hyuM na. [jue 'UjavavuM' + gu. 'aNI', aNuM' ku.pra.] UjavavuM e, udyApana. (ra) urjANI, jAphata (3) utsava, (4) samAraMbha ujamAta huM. [jue 'UjaLuM' dvArA.] usa, AchuM prakAzita hevApaNuM. (2) vi. UjaLuM ujamAvavuM sa. kri. [jue Ujama', nA. dhA.] umaMgamAM lAvanuM. utsAhita karavuM (lA.) rAjI, prasanna ujamALa. vi. [jue mALavuM.'] prakAzita, UjaLuM. (2) ujamALare [jue 'Ujama' + gu. ALa' ta. pra.] udyamI, udyogI. (2) umaMgI, utsAhI ujamALavuM sa. ke. [jue 'UjaLuM' dvArA nA. dhA.] UjaLuM karavuM, zeAbhAvavuM. ujamALAnuM karmaNi, kri. ujamALAvavuM _2010_04 pre., sa. kri. ujamALAvavuM, ujamALAnuM jue 'ujamALavuM'mAM. ujamaNuMda vi. [jue 'jama'+ gu. ALuM' ta.x] UjaLuM, prakAzita. (2) sApha kareluM, ajavALeluM, mela vinAnuM ujamALurai vi. [jue 'ujamALavuM' + gu. '*' kR* pra.] UjaLuM ujarna. [ara. ur] bahAnuM. (ra) vAMdheA, AnAkAnI, (3) lAcArI urjAmaNAvanuM ujaraDuM vi. [jue 'UjaLuM' + gu, 'Da' svArthe ta. pra.] UjaLA raMganuM, gArA vAnanuM. (2) na. sUryodaya pahelAMnuM AkhuM ajavALuM, bharabhAMkhaLuM ujarAvavuM jue UjaravuM'mAM, ujavaNI jue 'ujamaNI', ujavAvavuM jue UjavavuM'mAM. ujaLAI zrI. sI. [jue 'UjaLuM' + gu. AI' ta. pra.] UjaLApaNuM. (2) sApha karAvavAnuM mahenatANuM, (3) svacchatA, (4) paiseTake sukhI hovAnA dekhAva. (5) khAnadAnI. (6) saMskAritA [paNuM, prakAza, caLakATa ujaLATa puM. [jue 'UjaLuM.' + gu. ATa' ta..x,] UjaLAujaLAmaNu na., (ca) strI, [jue 'UjaLavuM' + gu. 'AmaNa'* kR. pra.] ujaLATa, uddeza [prakAza, uddeza ujaLAza (-ca) strI. [jue UjaLuM' + gu. 'Aza' ta.pra.] ujaLAvavuM jue 'UjaLavuM'mAM. ujaLiyAta vi. [jae 'UjaLuM" + gu. 'iyuM' ta. pra. dvArA] ucca gaNAtA varNomAM janmeluM (brAhmaNa-kSatriya-vaizya varNanuM) uktagaruM vi. saM. 31--> prA. unA[X-] ujAgarA karyAM che tevuM, nidrA nathI lIdhI tenuM, jAgatuM unagara puM. saM.unA-> prA. ugArAma-] rAtabhara jAgatA rahevApaNuM, jAgaraNa. (2) (lA.) ciMtA, phikara. [ 0 veThavA (rU. pra.) urjAgarAnuM duHkha sahana karavuM, (ra) ciMtA karavI ] unnaDhaNu vi. [jue 'ujjaDavuM' + gu. 'aNa' ka vAcaka fa.pra.] (lA.) ujjaDa karanAruM, pAyamAla karanAruM. (2) (lA.) apazukaniyuM, naThArAM pagalAMnuM urjAvuM sa. kri. [jue 'ujjaDa' dvArA, nA.dhA.] ujjaDa karavuM, pAyamAla karavuM. unAvuM karmaNi, kri. unnaDhAvavuM pre., sa. kri. unnaDAvavuM, unnaDAvuM jue 'ujAvuM mAM. unnaDhiyuM vi. jue 'ujADavuM' + gu. yuM' kuM. pra.] pAyamAla karanAra, nakhoda vALanAra, uDanAruM ujANI strI. [saM, dhAniA>= prA, kAmaLiyA, rAziprA] khuzAlI ke evA kAMIkane nimitta karI mitro ane/athavA sagAMsaMbaMdhIenI sAthe vana-vADI-maMdira jevA sthAnamAM jaI karatA AnaMdollAsa ane bheAjanasamAraMbha, jAphata uttamanuM sa. kri. [saM. cAna-> prA. unAmaLa-nA, dhA.] UjavavuM. (ra) UMcakavuM, upADavuM. (3) cheADavuM. (4) kADhI nAkhavuM, dUra karavuM. urjAmaNAnuM karmaNi, kra. uttamaNAvavuM pre., sa. kri. unnamAvavuM, unnamAvuM jue ujAmaNanuM'mAM
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ urjAyuM urjAyuM vi. saM. sughAta-> prA. utttAtra-] AgaLa vadheluM, (2) (lA.) utsAyukta ujAra na. [jue ujAravuM'.] ajavALuM ujAravuM sa. kri. [jue 'UjaLu" dvArA, nA.dhA.] ajavALu karavuM. uArAnuM karmaNi., kri. uttarAvavuM pre., sa. kri uttarAvavuM, uttarAvuM chu e 'ujAravuM'mAM, unnarI strI. [juo 'ujAra' + gu. I ' ta,pra.] (lA,) devane mATe juduM rAkheluM khetaranuM anAja uAruM vi. [jue 'urjAranuM' + gu. ''TTa, pra.] UjaLuM, prakAzita, (ra) (lA.) utsAhI, umaMgI. (3) na, ajavALu` urjAvuM a. kri. [saM, ra + thA> prA, unA] AgaLa vadhavuM, jaI pahoMcanuM ujAza, -sa puM. [jue ujAsanuM.] Ache prakAza ujAsa+-vi. [jue 'urjAsavuM' + saMskRtAbhAsI man E pra.] A prakAza karanAruM ujAsavuM a. kri. [jue UjaLuM dvArA, nA.dhA.] prakAzanuM, urjAsa karavaeN. (2) (lA.) hAMza karavI, urjAsAvuM karmaNi, kri. ujAsAvavuM che., sa. kri. unnasAvavuM, unnamAvuM jue 'ujAsanuM'mAM, unasI vi. [jue 'urjAsa' + gu, 'I' ta, pra.] urjAsavALuM unnasA yuM. [jue1'urjAsa' + gu. 'e' svArthe ta. pra.] ujAsa, A prakAza, AchuM ajavALu unnaLa puM. [jue ujALavuM'.] sAthaeN karI karavAmAM AvelA epa, dAgInA cakacakita karavAnI kriyA, (1) cakacakita karavA mATe vaparAtuM pravAhI (khaTAzavALu) uttaLavuM sa, kra. [saM, kaGavAy-> prAhakanA*] ujajavala karavuM. (ra) ghasI sAz karavuM. (3) (lA.) zaiAbhAvanuM, dIpAvavuM, (4) pratiSThA vadhAravI, ujALAvuM karmaNi, kri. ujALAvavuM pre., sa. kri. unaLAvavuM, naLAvuM jue ujaLavuM'mAM ujiyAra, "OM vi. [jue 'UjaLuM' dvArA.] prakAzita, kAMtimAna. (ra) na. ajavALu, prakAza urjiyALuM vi. [jue 'UjaLuM' dvArA.] prakAzita jekAra puM. [jue UjaLuM' dvArA.] ajavALu, urjAsa, prakAza ujeNI jue 'urjANI'. [ujjaina. (saMjJA.) ujeNI strI. [saM. rathanI] mALavAnI jUnI rAjadhAnI ujeravuM jue 'UjaranuMmAM. (2) dahIM` bhAMgI chAza karavI. (3) khaTArAthI dAgInA sArka karavA, ujerAvuM karmaNi, kri. ujerAvavuM punaHpre., sa.kri, ujerAvavuM, ujerAvuM jae ujeravuM'mAM. uddeza, sapuM. jue 'urjAza'. ujeza(-sa)kAra puM. [+ saM. degh] ujAza. (2) vi. urjAza karanAruM [UjaLuM, (2) (lA.) pavitra ujezI(-sI) vi. [jue'uddeza'+ gu. I`'ta. pra.] ujesArA puM. vaparAza vinAnI jagyA, avAvaru jagyA, ageAcara sALu vi. vaparAza vinAnuM, gokharuM _2010_04 ujheDAvavuM 'uddezI'. verAna ujesI ja ujjara vi. de. prA. tatsama] vastI ke raheThANa vinAnuM, ujjata-khaMkha (-khakakha) vi. [+ravA.] tadna ujjaDa ujjata srI. [ara. hu t] jiMduM, haTha, durAgraha. (ra) takarAra [janI rAjadhAnI, ujeNI nagarI. (saMjJA.) ujaja(-z2e)na strI. [saM. ravinI] e nAmanI mALavAnI ujjayaMta (-yata) puM. saM. ut > prA. unayaMtta, prA. tatsama] saurASTramAM jUnAgaDha pAse AvelA giranAra parvatanuM prAcIna nAma. (saMjJA.) [bagAsuM ujaja bahu (ujajanmaNa) na. [saM, jIv + rRkSmaLa, saMdhithI] ujjavala(-La) vi. [saM. chat va, saMdhithI] UjaLuM, prakAzita. (ra) gADhuM. (3) daidIpyamAna. (4)(lA.) paiseTake sukhI. (5) prAmANika, (6) niSi ujajavala(-La)-tA zrI. [rsa.] ujjavalapaNuM ujajavala(-La)-varNa' vi. [+ saM. van + gu. ' ' ta,pra,] UjaLA-gerA raMganuM (mANasa) ujvalita vi. [saM. T + varjita, saMdhithI] UjaLuM uSThita vi. [saM.] tajI dIdheluM ujhakAvavuM jue 'UjhakavuM'mAM, ujharavuM sa.kri. [ravA.] nakha athavA dhAravALI vastuthI utaraDavuM, (ra).DALAM pAMdaDAM pADI nAkhavAM, seAravuM. ujharaDAvuM karmaNi, kri. ujharaDAvavuM pre., sa, kri. ujharaDAvavuM, ujharaDAvuM jaA ujharaDavuM'mAM, ujharaza puM. [jue 'ujharaDavuM' + gu..'e'rR. pra.] ujharaDAvAnA liseATA, ujharaDAvAnA A kA jhADavuM sa.krika phADI nAkhavuM. ujhADhAvuM karmaNi, kri, ujhA DhAvavuM che., sa.kri. ujhADhAvavuM, jhADhAvuM jue 'jhADanuM'mAM 282 jhAravuM sakri. madhaDAmAMthI madhamAkhIne uDADI madha laI levuM. jhArAnuM karmaNi, kri. jhArAvavuM che. sa.ki. ujhArAvavuM jhArAvuM, jue 'jhAravuM'mAM, ujhAlavuM sakri. eka vAsaNamAMthI pravAhI bIjA vAsaNamAM reDavuM. ujhAlAnuM karmaNi, kri. ujhAlAvavuM pre., sa. kra. ujhAlAvavuM, jhAlAnuM jaA jhAlavuM'mAM. ujhe(-OM)vuM sa. kri. [jue 'ujharaDavuM'mAM, -pravAhI uccAraNa,] A 'ujharaDavuM'. u4(-jheDAvuM karmaNi, kri. use(-*)DhAvavuM pre., sa. kri. ujhe(jhe)DAvavuM, ujhe(-4)DhANuM jue 'ujhe(jhe)DavuM'mAM. ugneza puM. [jae 'ujheDavuM' + gu. 'e'ta, pra.] ujharaDo ujheravuM sa. kri. jhADa uparathI kuLa veDavuM. (2) dahI' halAvI ekasarakhuM karavuM, chAza valeAvavI. ujherAvuM karmaNi, kri. ujherAvavuM ke,, sa. kri ujherAvavuM, ujherAvuM jae jheravuM'mAM. ujhele puM. ArAma. (ra) madada, sahAya. (3) saraLatA jhemALA puM, kacarA, gaMdavADa. (ra) evA kacarA patho hAya te jagyA ujhevuM jue 'ujheDavuM". ujheDhAlavuM, ujhevuM jae 'jheDavuM'mAM.
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ ujholavuM 283 uDajaluM vuM ja 5] uche. A che. "AmaNa ulavuM a. kri. UchaLavuM. ulavuM bhAve, ki, ujhA- hiMduo temaja pArasIomAM vyaktinA thayelA maraNa pachInA lAvavuM che., sakri. najIkanA divase sagAMsaMbaMdhIonI sAthe nIkaLI dharmasthAnamAM ujhelAvavuM, ujhelAvuM juo "ujhelavemAM javAnI kriyA. [0karavuM (rU.pra) pAyamAla karavuM ke thavuM] uTa-kaTArI strI, ro muM, uTaka(-) (kanTo) 5. [saM. uThavaNa . jio "UThavuM" + gu. "avaNuM" pra.] caDAI, 3] eka jAtanI e nAmanI eSadhi-vanaspati, humalo UMTakaTa [kAma uThavaNuM juo "uThamaNuM. uTakaNa na. [jue "UTakavuM + gu. "aNu" ka. pra.] UTakavAnuM uThaMgavuM (66) a. ki. aDhelIne besavuM, ekaMgavuM, uTakaNuM na. [jue "uTakavuM' +gu "aNuM" ka. pra.] UTakavAnuM aThIMgavuM, uThaMgavuM (uThavuM) bhAve, kiM. uThaMgAvavuM (u. vaDavAI ke koI jhADanI DAMkhaLI cA nALiyeranA chAlAnuM ThAvavuM) pR., saM. kri. kareluM sAdhana uThaMgAvavuM, uThaMgANuM (uThI ja uThagavuM mAM. ukAI jI. [jao "UTakavuM' + gu. "AI' ka. pra.], uThAu, gIra vi. [ja UThavuM + gu "Au' kR. pra. uTakAmaNa na. [o UTakavuM + gu. "AmaNu" ka. pra.] + phA. pratyaya] najara cukAvI pArakI cIja uThAvI janAruM vAsaNa uTakavA-mAMjavAnuM mahenatANuM. uThAugIrI strI. [+ phA. pratyaya] uThAvagIrapaNuM, taphaDaMcI TakAravuM sa.kri. [2vA.] apamAna karavuM. (2) dhuM vALavuM, uThAvuM ja "UThavuM"mAM. (2) khaseDavuM, kADhI mUkavuM. (3) cUMthI nAkhavuM. (3) khedaNI-niMdA karavI. (4) yuktithI chAnI UMdhamAM rahelAne jagADavuM. [-DI devuM (rU.pra.) sAmAne vAta kaDhAvI levI. (5) lUMTI levuM. uTakAravuM karmaNi, kiM. kharcamAM utAravuM. -DI mUkavuM, DI melavuM (rU.pra.) karAtI uTakArAvavuM che, sa. kri. kriyAmAMthI aTakAvI kADhI mUkavuM. -DI levuM (rU. pra.) kAma usakArAvavuM, uTakArAvuM ja "uTakAravuM'mAM. karatatuM thaMbhAvI devuM] uTakAvavuM jue UTakavuM'mAM. [parNakuTI uThANa na. [saM. 3thAna > prA. phALa] UThI javAnI kriyA uTaja na. [sa., pR., na.] ghAsapAlAnuM banAveluM jhuMpaDuM, uThANuM ne, jio "uThANa + gu. " svArthe ta..] na phUTe uTapaTAMga vi. AdhAra vinAnuM, umaMga, gapathI bhareluM tevuM kAcuM gamaDuM, gamaDAnI UpasI AvelI kAcI gAMTha uTapa(-)NuM na. khuzabodAra cIjone zarIre lepa. (2) uThAmaNI strI [jao "uThavuM" + gu. "AmaNI" ku.pra.] uThAvavA-- evI cIjonuM pravAhI mizraNa, UTaNuM upADavAnuM mahenatANuM uTavAvavuM, uvAvAyuM juo "UMTavAvuM'mAM. uThAva chuM. [jae "UThavuM" + gu. "Ava' ku.pra.] UpasI Avele umaMga (uTa) vi. uTAMga, AdhAra vinAnuM (kathana) [gapI dekhAva, UpasI AvIne dekhAto bhAga ke aMza. (2) vaparAza. ugI (uTagI) vi. [+ gu. "I' ta. pra.] gaDuM mAranAra, (3) upADa, khapata TAMka chuM. jio "uTAMkavuM.] aDasaTTo, aMdAja, (2) tela, uThAvaNI strI, (saM. 3thAnikaI>prA. uThThAvAyA] uThAvavuM jakha, vajana. (3) (lA) kahapanA, taraMga, buddo e. (2) (lA) uzkeraNI. (3) baLa uTAMkavuM sa.kri siM. 36 + Ta = 3, TAMkaNethI khedI akSara uThAva-dAra vi. jio uThAva'+ phA. pratyaya] UpasI lakhavA] (lA.) aMdAje tela karo-mApa karavuM. uTAMkavuM Avelo dekhAva ApatuM, dekhAvavALuM karmaNi, ji. uTAMkAvavuM che.. sa. kri. uThAvavuM juo "UThavuM"mAM. ['uThADavuM' sivAyanA arthomAM.] uTAMkAvavuM, uTAMkAvuM ja "uTAMkavuMmAM upADI levuM, UMcakI levuM. (2) khaseDavuM, laI javuM. (3) uTAMke puM. [jao "uTAMka" + gu. 'A' svArthe ta...] uTAMka, pravartAvavuM. (4) cArathI vastu upADI cAlyA javuM. (5) aDasaTTo, aMdAja (kAma karavAnI javAbadArI upADavI TAMga vi. jio "uTAMga'.] ja "uTaMga'. uThAvuM juo "UThavuM'mAM. uTAMce puM. eka paga adhdhara rAkhI goLAkAre karavAmAM Ave uThAve che. jio uThAva' + gu. o' svArthe ta...] upADa, e eka nRtyaprakAra khapata. (2) (lA.) taraMga, budo, banAvaTI vAta uTAMTa vi. baMdha-besatuM na hoya tevuM. (2) uddhata, mAthAbhAre uThAMtarI sakI. [juo 'UThavuM'-'uThAvavuM' dvArA dhyAna cUkavIne uTAMTiyuM na., ye puM. meTI udharasane roga, haDakI vastu ke dhana upADI cAlyA javuM e. [ 9 karavI, bhaNavI udharasa, kUtarI (rU.pra.) ucApata karI dUra cAhayA javuM]. uTI-tIgaNa strI. e nAmanI eka vanaspati, eTIgaNa uThiyANa vi. [ja "UThavuM' dvArA.] (lA.) AbarU gumAvI udaMkana (udana) ne. [saM. 36 +Tana, saMdhithI] TAMkaNethI che tevuM. (2) naThAra, kharAba khodavAnI kriyA, evI rIte khodIne akSara pADavAnI kriyA. uDakaTa DuM kApaDa chApavAnA kAmamAM vaparAto eka jAtane (2) beMdhI levAnI kriyA, TAMkI levAnI kriyA. (3) lAkaDAne TukaDo ke bIjuM pri .] UDe tevuM TAMcaNa, noMdha ukaNuM (uDa'karNavi. [jao "uDavuM' gu. "ka" svArthe + "NuM" udaMkita (ukita) vi. [sa. s + ragi, saMdhithI] jenuM ukAvavuM ja "UDakavuMmAM, uraMkana karavAmAM AvyuM che tevuM. (2) nedheluM, TAMkeluM uda(Du) gaNuM chuM [sa 3Du] tArAone samUha uma(-4)NuM na jue UThavuM' +gu. "a(-)NuM u.pra.] ujaluM vi. [. "UDavuM dvAra.] pakSI, paMkhI 2010_04
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ uDataka 284 udarI uThataka ! ADa, Teka, ucakaNa uTAMga-tuTAMga strI, eka jAtanI e nAmanI bALa-ramata uThatAla(-LA) vi., pR. [ja "uDatALIsa".] kaI paNa eka uTiyAna na, baMdha (-bandha) muM. [4] yogI UDI zake e saikA(vikramanA)nA aLatALIsamA varSamAM thayelo ke vAyune baMdha dukALa, aDatALa. (2) maNanA aDatALIsa zeranA vajanane uriyAlA(-LA) ! 28 mAtrAno eka mAtrAmeLa chaMda. (piM) eka juna tela uDImAra chuM. khepiye, kAsada, dUta [(saMjJA.) uDatALIsa(-za) e "aDatALIsa(-za)'. uDIsA muM. erissA dezanI eka junI saMjJA, utkala deza. uDatALIsa(-)-muM jue "aDatALIsa(-2)-muM.' uDu chuM. [sa. nakSatro graha vagerene pratyeka tAre udAbezuM vi. capaLa, caMcaLa. (2) raghavATiyuM, ajaMpAvALuM. uDDa-gaNu chuM [sa.] tArAone AkAzI samUha (3) (lA.) mUrkha ugaNapati [saM.] caMdra, (2) sUrya urI strI. nAnA dANAvALA aDada uDupati ! si.] caMdra uddhavaDa vi. [juo 'UMDe dvAra.] UMDu, gahana uDu-patha ! si.] AkAza-mArga [samUha, uDu-gaNa uDhavANa vi. taDake rahI sukAyeluM (lAkaDuM). (2) na. divALI uDu-maMdala(La) (-maNDala, -La), uDu-cakra na. (saM.) tArAone pachI vaDhAyeluM ghAsa uDurAja ! si.] tArAone svAmI caMdramAM usAvavuM e "UDasa"mAM. [(2) ghaNuM, atizaya uvara 5. si, nakSatromAM zreSTa-caMdramA uThaMDI (uDaDI) vi. [saM 3 , .]lA.) pracaMDa, bhayAnaka uDUka-duDakiyuM jue "aka-dakiyuM'. uDAu, gIra vi. jio UDavuM + gu "Au' ku. pra. + phA. uDeca strI. adekhAI, IrSyA. (2) vakabhAva, vAMkAI, ADAI pratyaya] (lA.) kheATe mArge pasA kharacanAra, nakAmA paisA uDesavuM sa, kri, ghAMcavuM. (2) bharI devuM. (3) sAthe sIvI kharacanAra, avicArI rIte pasA uDAvanAra. (2) arada, levuM. (4) nAkhavuM. uDesavuM karmaNi, kri. usAvavuM che, ijheviDanTa'. (3) mudA vinAnuM, adhariyuM sa. kri. uThAugIrI strI. [ + phA. pratyaya | nakAme kharca karavApaNuM, uDesAvavuM, uDesavuM e "uDesavuM' mAM. tALapaNuM. [1khelavI (rU.pra.) paisA nakAmA kharacavA. uTiyA strI, eka jAtanI vanaspati uDhAka, kuMvi. [juo "UDavuM" dvArA UDanAruM, pAMkhavALuM, uddana na. [1] UDavuM e UDavAnI zaktivALuM uDDayana-mArga zuM siM.] UDavAno mArga uThavuM ja e "UDavuM' mAM. (2) 28 karavuM. (3) kelAvavuM, uthana- zAna, si.] UDavAne lagatI vidyA [vyakti prasarAvavuM. (4) uDAupaNe kharca karavo, khUba vAparavuM. uyana-zikSaka 5. siM.] vimAnI uDDayananI tAlIma ApanAra (5) DhAMcavuM, gaTagaTAvavuM. (6) AnaMda kare. (7) cheda ukAvavuM ja UDhaka'mAM. karA, kApavuM, alaga karavuM. (AnAthI "uDAvavuM" adA uTharaNuM na. IMDhoNI, uDhANuM arthanuM che: juo "uDAvavuM'.) uDhANa (-zca) strI. umeda, IcchA [udaraNuM, UDhaNa ukANu na [sa, kAna>prA, 3zmaLa] UDavuM e, uDavAnI uDhANa' , -NiyuM , NI strI. zuM na. IMDhoNI, kriyA (2) (lA.) humale, caDAI, (3) vi. jhaDapathI UDanAruM. uDhAlavuM sa, kri. vAsavuM, baMdha karavuM. uDhAlavuM karmaNi, phi. utANa-ghere DuM [+juo ghoDo'.] UDatuM hoya tevI cAle uThAlAvavuM che.. sa. kri. doDate ghoDo [adaDha mananuM uDhAlAvavuM, uDhAlAvuM juo "uDhAlavuM" mAM. uDhANa-pu vi. [+juo "Tapu'.] (lA.) asthira cittanuM, uDhAMTa, 0La vi. UMdhA khepa kare tevuM. (2) vagara vicAryuM uDhANa-zeha strI, [ + jue "zeha.'] zetaraMjane eka dAva karanAra. (3) bhUkhe. (4) ujajaDa, nirjana udAmaNI strI. ei "UDavuM + gu." "AmaNI' ku.pra.] uTikAvavuM, uDhikAvuM jue "uDhAMkavuM". uDAvavuM e. (2) (lA.) makarImAM banAvavuM e uThIka6 sa. kri, uDhAlavuM (bAraNuM), baMdha karavuM, vAsavuM. uDhAva 5. [juo 'uDAvavuM'.] kustImAM harIphane pITha uparathI uTikavuM karmaNi, kri. uTikAvavuM che.. sa. di. adhara uDAvI devAne dAva uDhe(-)Na strI.. zuM na. jae "uDhANI, chuM." uThAvavuM e "UDavuM" mAM (uDe ema karavuM-A eka artha uDheLavuM sa.phri. ujajaDa karavuM. (2) kuvA uparanuM maMDANa 'uDAvavuM" ne samAna che.) (2) (lA.) kApI nAkhavuM. (3) saMkelI levuM. (3) saMbhALa mUkI devI. uDheLAvuM karmaNi, makarImAM banAvavuM. (4) sArI rIte khAvuM. (5) meja ke. uDheLAvavuM che., sa.ji. mANavI. (1) bheMsI nAkhavuM. (7) gaLIthI ke geLAthI ThAra uDheLAvavuM, uDheLAvuM e "uLavuM'mAM. karavuM-nAza kare. (8) parIkSAmAM nApAsa karavuM. (9) uNI e "uNI' prasarAvavuM. (10) bahAnuM kADhavuM. [uThAvI devuM (rU. pra) uNapaDhiye paM. e nAmanI dukALamAM Dherane khavaDAvavAmAM veDaphI nAkhavuM. (2) (mAthuM vagere aMga) kApI nAkhavuM. avi eka jAtane cAra uThAvI kADhavuM, uThAvI na-nA)khavuM (u.pra.) kApI nAkhavuM] uNAvavuM, uNAvuM jue 'phINavuMmAM. uThAvuM e "DavuMmAM. [vAta, gapa udarI strI, [ saM. manovija1] e nAmanuM eka vrata ke uThAMgale DuM [aspaSTa + juo "Telo'. ] taddana khoTI jemAM badhuM ja ochuM chuM vAparavAnuM hoya che. (jaina) 2010_04
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ 285 utAre ut- upa. [sa. sad nI pachI aSa vyaMjana aAvatAM kaTu pataLavuM. utaLakAvuM bhAve., kri. utaLakAvavuM , sa.ki. thAya che.] juo "uda'. utaLakAvavuM, utaLAvuM ja "utaLakavuM'mAM. utarAvavuM jue "UtaDavuM'mAM. utaLake pu. zeraDI ghauM vageremAM Avato eka rega utapotiyuM vi. si. vaghAtano arvA. tadabhava + gu. "yuM" utAka strI. gulAmane chuTakAre 1.ma.) utpAta macAvanAra, dhAMdhaliyuM. (2) kAraNa vinA utANa-pATA pu. abhimAnI mANasa, magarUra puruSa udvega Ubho karanAruM utA5, pe 5. [sa. 3ttApa--], paNa na. [saM. uttApana] utaraDa (-DI . [8. prA. vattaravida] eka upara eka tApa, taDako. (2) ghAma, baphAra. (3) (lA.) ciMtA, phikara. ema ekabIjAthI nAnAM nAnAM vAsaNonI UbhI goThavaNa (4) duHkha, pIDA, saMtApa. (5) baLApa utaravuM sa. kri. rivA.] sIvelA TAMkA tUTI jAya e rIte utApiyuM vi. [+gu. "yuM ta. pra.] ciMtAtura. (2) vyAkuLa sAMdhe ja karavo. (2) chAla ke cAmaDI ukheDI kADhavI. (3) karatuM [saMtApa karanAruM kheMcI kADhavuM. utaravuM karmaNi, phi. utarAvavuM che., sakri. utApI vi. [+gu. 'I' ta. pra.] utApiyuM. (2) duHkhI, utarAvavuM, utarAvuM jue "utaraDa6mAM. utAra 5. jio "UtaravuM.'] UtaravApaNuM. (2) DhALa, utaradiyuM vi. [ jue "utaraDa' + gu. 'IyuM? ta.pra) utaraDane DhoLAva. (3) vanaspati mila vagerenI Upaja. (4) pANInI lagatuM. (2) na. utaraDamAM mUkavAnuM pratyeka vAsaNa, (3). eTa. (5) bhUtapreta vagerenI asara kADhavA daradIne mAthethI pANInA mATalA upara DhAMkavAnuM vAsaNa utAravAmAM AvelI cIje. (6) vi. (lA.) halakaTa mANasa, utaradiyuM na. jio "utaraDavuM' + gu "iyuM' ku. pra.) utaraDa- napAvaTa mANasa vAnuM ojAra [nAnI utaraDa utAraNa na. [ja "utAravuM' + "aNa" ka. pra.] utAravuM utaraDI sI. jio "utaraDa' + gu. "I' svArthe ta. pra.) e, nakala karavI. (2) nakala karavAnuM mahenatANuM. (3) utara puM. [jue "utaraDavuM' + gu. "e" ku.pra.] kapaDAnuM pAyarIthI nIce utAravAnuM, "DigreDezana" sIvaNa tUTI javAthI ke kAMI aNIdAra vAgavAthI kapaDAmAM utAraNa na. [ja "UtaravuM +gu. "a" . pra.] paDelo cIro. [ 0 bhara (rU.pra.) utaraDAne sIvI levA bIje pAra laI javuM e. (2) utAravAnuM mahenatANuM, utArautaraNa na. jio "UtaravuM' + gu. 'aNu" . pra.] vAnuM bhADuM. (3) vi. [ka. pra.] utAranAruM (4) ugAranAruM nisaraNI. (2) Utarato DhoLAvavALo rasto. (3) jyAM nadI utAraNa strI. [ o "utAravuM' + gu. ANI' ka. pra.] pAra karI zakAya te bhAga [nAgalA-dudhelI nakala karavAnI rIta. (2) nakala karavAnuM kAma. (3) lakhANanuM utaraNa (-zya) strI, eka jAtanI vela, camAra-dUdhalI, sATapaNuM utaraNI strI. [ o "UtaravuM' + gu. "aNa" ka. pra.] utArazuM na. [ja "utAravuM" + gu. " NuM" ka. pra.] UtaravuM e. (2) nadI pAra karavI e najara na lAge e mATe karavAmAM AvatA utArano vidhi, utara-paTa . [4, 32-paTTa-> prA. uttara-paTTa-] pathArI ( Tucake. (2) evI rIte utAranA vidhinI cIjavastuo upara pAtharavAnuM sutarAu kapaDuM, ochADa [DhALavALuM utAra-butAra pu. [ juo "utAranuM ddhitva. ] utAra. (2) utara-vaTa vi. [ "UtaravuM' dvArA. ] DhoLAvavALuM, vadhI paDeluM. (3) paherI sArI rIte vAparyA pachInuM UtareluM utarAI strI, jio UtaravuM' + gu. "AI' ku. pra.] utArata ,tha vi. [sa. 3vetArtha ] udAharaNarUpa, daSTAMta tarIke UtaravAnI kriyA. (2) kyAMthI pANI pAra karavA UtarAya kaheluM. (2) koI ekane lAgu na paDe e rItanuM, aMgata te Are. (3) pANI pAra karAvI ApanAranuM mahenatANuM nahi evuM (4) (lA.) rajodarzana baMdha thAya e divasa utAravuM jue "UMtaravuM 'mAM.[utArI pADavuM (rU.pra.) utarANa na. [ jue "UtaravuM' + gu. "ANa" ku pra.] halakI nIcenI gaNanAmAM mUkavuM, avajJA karavI. utArI DhoLAva, DhALa, (2) cAlIne javAya te nadImAMnA pANa- mUkavuM (rU. pra.)nIcalI pAyarIe goThavavuM] utarAvavuM-2 vALo ke pANI vinAne keDe che.. sa. . utarANa (-zya strI. [sa, uttarANa na. > prA. uttara- utAra-sutAra chuM. [ juo "utArIne dvirbhAva.] sAro yoga, maLa] sUryanuM makara rAzimAM AvI rahevuM e, uttarAyaNa, yogya avasara. (2) zAMti, sukha. (3) karajamAMthI mukti (atyAre sUryano makararAzi praveza pahelAM 22 divase utArA-pANI na, ba. va. [ juo "utAre' + "pANI"] tA. 22 mI Disembare uttarAyaNa thAya che. pRthvInA ayana- rahevAnI ane khAvApIvAnI sagavaDa calanane kAraNe A taphAvata paDI gayo che.) utAru vi. [ juo "utAravuM+gu. "u" ka. pra. ] vAhanamAM utaratuM,6 vi. [sa. 3ttara-tra-> prA. uttarama-] uttara besI musApharI karanAruM, caDiyuM, pravAsI, musAphara dizA taraphanuM, taratuM, etarAdu utAru-gADI strI. [ + juo "gADI'.] musApharo jemAM utarAvavuM-2 juo UtaravuM-mAM. musApharI karatAM hoya tevI relave gADI, pesenja2 TreIna'- utarAga kuM, siM, sattara na.] bArasAkha upalo bhAga keciMga TreIna" utare(01) (Da) jue "utaraDa'. utAre chuM. [ juo "utAravuM+gu. o' phema.] Upaja, utaLAvuM a. kri. bezarama thayuM, maryAdA mUkavI, lAja choDavI, pedAza. (2) nakala, avataraNa, TAMcaNa, (3) UtaravA mATenuM 2010_04
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ ulAla 286 uckama jyA sthaLa, mukAma. (4) bhUta preta Adi kADhavA mATe tene uka-vAI ( -vA ) vi. [ saM. 1:utkarSe-caDatInI icchA mAthethI utArelI cIja (moTe bhAge coTAmAM mUkavAmAM rAkhanAra Ave che te) utkarSazAlI-LI) vi. [se, muM. ] utkarSa caDatI-pApe jatuM, utA (-haya) strI. ghoDAnI e nAmanI eka jAta. (2) "presiva' (u.ke.) [unnatinI prAti jhaDapa, zIghatA. (3) vi. jhaDapI, zIghagAmI utkarSa-siddhi sI. [saM. ] UMcI dazAe jaI pahoMcavuM e, utAlI strI. [ + gu. "I' svArthe ta..] jhaDapa, zIghatA uka-sthAna na. [saM. ] caDatI pApe maLatI jagyA, UMco utAvaLa (-) strI. [8. prA. lattAvaTa na.] zIdhratA, haido tvarA, jhaTapaTa, tAkIda. (2) (lA.) adhIrAI, AturatA. ukaSI vi. [sa., pR. ] caDatI pAmanAruM, AbAda bananAruM (3) doDadhAma. (4) vicAra vagaranuM kAma utkalana na. [saM. 3 + thana, saudhithI; UbhuM karelo navA utAvaLiyuM vi. [+gu. IyuM' ta. pra.] utAvaLavALuM. (2) saMsakRtAbhAsI zabda] ukaLavuM e (lA.) dhAMdhaliyuM. (3) avicArI. (4) bAvaruM. (5) adhIru ukalanabiMdu (- bindu) na. [+ saM., pR. ], utkalanAMka utAvaLI vi, strI. [ juo 'utAvaLuM' + gu. "I' strI- (- nANuM) . [+saM. ma] pravAhI khadakhadavA mAMDe pratyaya. ] amadAvAda bAjunA thatA cokhAnI eka jAta, (2) ane varALa bane eTalI uSNatAnI hada, "boliMga piiTa" dakSiNa gujarAtamAM jhaDapathI vadhatI cAra mATenI juvAranI utkalikA strI. [saM.] uka, mAnasika Avega, uchALo, eka jAta - [vaLiyuM phArma, pravartana-baLa, preraNA, "impasa utAvaLe vi. [ juo utAvaLa + gu. "G" ta. pra.] utA- utakaMTha (uka8) vi. [saM] UMcI DokavALuM. (2) (lA.) Atura, utAvavuM, utaNuM juo tavuM'mAM. utsuka. (3) adhIruM utarANa puM. khalatA badAmI raMganI kaThaNa kAMTALAM bicAMvALI utkaMThA (utkaMThA) strI. si] (lA.) AturatA, utsukatA. (2) eka vanaspati, uTIgaNa hoMza, utsAha (3) adhIrAI utA-naivuM sa. kri. [ juo 'utaraDavuM-pravAhI uccAraNa] utkaMti (utkaMThita) vi. [3] utkaMThAvALuM utaDavuM. (2) ukelavuM. ukheLI nAkhavuM. utta(taiyuM karmaNi, utkaMpa (utka5) muM. [saM.] dhrujArI ki. uta(te)vavuM che, saji. utkAlika vi, [] utkalikAvALuM, 'impahisava' uta-tai)vavuM, uta-tai)tAvuM juo "uta-taiDamAM. utkIrNa vi. [saM.] aNIdAra sAdhanathI katareluM, "iskrAInDa" uDe !. [ juo 'uDavuM' + gu. ' ku. pra.] utaraDo utkRSTa vi. [4] uraca kerinuM, sarvottama, (2) suMdara, DuM. uttaranI strI. nAgalA-dudhelI nAmanI eka vanaspati (3) vakhANavA jevuM utaravuM juo uDavuM." utaiDAvuM karmaNi, ji. utaiDAvavuM utkRSTatA strI. [saM.] utkRSTa sevApaNuM D., sa. ki. utkRSNAvasthA strI. [+ saM. avasthA] sarvottama sthiti utarAvavuM, utaiTavuM ja "utaDavuM' mAM. udra (uskendra) vi. saM. ] madhyabiMduthI dUra rahevuM, "eksautailA che., ba.va. varasAdamAM thatA aDada ndrika. (2) vilakSaNa, asAdhAraNa ulanI strI. [saM. rastonI] uccAlana-yaMtra, 'lIvara ukadra-zakti (ukendra srI. [saM. ] je keMdranI AsapAsa ucka vi. [ saM. ] usuka, atura vastu pharatI hoya te keMdrathI dUra dhakelanAruM baLa utkaTa vi. [ saM ] UMcI keDa rAkhI raheluM, ubhaDaka. (2) utkaMdrANu (uskendra) pR. [ ] nocca lITIne vyAsa (lA.) ugra, tIvra, jalada, prabaLa, (3) zreSTha, uttama. (4) tarIke laI dorelA vartulane nIcocca rekhA upara grahamAMthI mehaM. (5) kaThaNa, mukela. (1) viSama dorelo laMba je biMdumAM kApe te biMdune nIceca lITInA utkaTatA strI. [sa.]ukaTa hevApaNuM [mAMnuM eka. (ga) madhyabiMdu sAthe joDanArI lITI sUryane nIcabiMdu sAthe joDanArI utkaTAsana na. [+saM. mAna] yogamAMnAM 84 Asana- rekhA sAthe banAve te khaNo, 'ekasenTrika eNgala' utpara chuM. [saM.] ukaraDe. (2) umero ukeMdraNa (uskendraNa) na. [saM. ] madhyabiMduthI bahAra javAutkarSa . [saM. 3 unnati, caDatI, AbAdAnI. (2) samRddhi. paNuM. (2) sattAnuM-adhikAranuM vidrIkaraNa (3) vikAsa, vRddhi, pragati, progresa" (u. ke.) ukeMdratA (ukedratA) . [ saM.] ulka sthiti utkarSaka vi. saM.1UMce tarapha kheMcanAruM. (2) utkarSa karanAruM ukedrIya (ukendrIya) vi.[ saM. ] ukeMdrane lagatuM, bhinna utakarSa-kArI vi, [ saM., pR.] utkarSa karanAruM ukarSavaMthi (grathi) strI. [sa, 5. pate vadhu meTA utkama chuM. [saM. ] UlaTe krama, UlaTasulaTa thaI javAnI kriyA. che evI jAtane graha, gurutAgraMthi, "supIriceriTI kaeNlekasa" (2) UMce javApaNuM. (3) unnati. (4) kramika vikAsa, utkarSavAcaka vi. [saM.] unnati batAvanAruM. (2) adhikatA ilyuzana. (5) ke batAvanAruM. (vyA.) ujama-kriyA strI. [saM.] bhUmitinA pratipAdyanI racanA zodhI utkarSavAda . [ saM. 1 vikAsa-vAda kADhavA javAbathI mAMDI UlaTA krame tapAsavAnI kriyA. (ga.) ukarSavAdI vi. [saM., pR. 3 vikAsa-vAdamAM mAnanAruM, "I- utkrama-guNettara 5. siM.] UlaTuM pramANa, vyasta pramANa. (ga.) yunisTa' (u.ke) utkrama-jyA sahI, siM.] trijyA ane reTikyAnuM aMtara, 2010_04
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ utkrama-jyA-piMDa 287 uttarakava-nivAsa varlDa sAIna' (ga) uttamAMga uttamA 9) na. [ + saM. ma] mastaka, mAthuM utkrama-jyApi (-piNDa) . r{.] aDadhA vyAsamAMthI uttamAMza (uttaramIza) paM. [saM. ] ucca prakArano bhAga, UlaTA krame kyA-kaMDe bAda karatAM Avate jyA-piMDa, tattva, sAra, (2) khAparImAM cetanAzayanI uparane bhAga, kavarDa sAina." (ga.) meTuM magaja "seribhrama' (ca. na.). ujamaNu na. siM] UlaTuM javuM e. (2) ulaMghana karavuM e. uttamottama vi. [+ saM. 3ttama] sarvottama, sarvazrejI, sarvotkRSTa (3) vikAsa tarapha javAnuM, " lyuzana" (2. vA.) uttara vi. [saM.] vadhu UMcu, uparanI bAjanuM. (2) pachInuM. utkramaNa-vAda 5. [saM.] jAtivizeSa ekadama tenA te (3) uttara dizAnuM. (4) DAbuM. (5) puM. [sa, na.] javAba, svarUpamAM ekI sAthe sarajAyA nathI-agAu pracalita evA khulAse. (1) puM. praznomAM ja javAba AvI rahyA hoya AkAra uparathI dhIme dhIme vikAsa pAmIne banyA che te eka arthAlaMkAra. (kAvya), (7) sI. [saM. uttarA] ane e prayA cAlu ja che e prakArane mata-siddhAMta uttara dizA. (8) ki.vi. [saM.] (samAsamAM) pachI utkramaNavAdI vi. [se, muM.] utkramaNa-vAdamAM mAnanAruM uttara akSAMza (-akSA) . [saM., saMdhi vinA] viSuvavRttathI ujamaNIya vi. [4] UlaTuM thaI zake tevuM. (2) vikasI uttara dizA tarapha harakoI jagyAnuM aMzamAM aMtara batAvanArI Ave tevuM rekhA. (ge.) ukama-niSpatti strI. [saM] UlaTuM pramANa, vyasta pramANa, uttara apabhraMza (-braza) puM, strI. [., . saMdhi vinA] apaI-varsa veriyezana" (ga.) [(ga) braza bhASAbhUmikAthI arvAcIna bhAratIya AryabhASAo utkama-pramANa na. [saM] UlaTuM pramANa, Ivase prepisaeNna. tarapha AvatAM enA janA svarUpa ane apabhraMza vaccenI utkrAMta (utkrAnta) vi. [saM] UMce gayeluM. (2) vaTAvAI bhASA-bhUmikA, pesTa-apabhraMza" gayeluM. (3) vaTAvI gayeluM. (4) vikAsane paMthe gayeluM, uttara avasthA strI. [saM., saMddhi vinA] uttarAvasthA, ghaDapaNa vikasita thayeluM uttara kathana na. [saM] chelle kaheluM kathana kathA utkrAMti (ukrAti) strI. [saM.] utkramaNa, UMce javApaNuM. uttara kathA zrI. saM] kavArtAne chelle bhAga, pAchaLanI (2) kramika vikAsa, khilavaNI, "hayuzana" uttarakAlIna vi. [saM.] pachInA samayanuM. (2) bhaviSyane lagatuM utkrAMti tava (ukrAnti-) na. [saM.] badhI vastuo vikAsanA uttara-kAMTha (-kAzta) chuM. [saM] vaidika sAhityane pAchaLano svabhAvanI che e prakAranI paristhiti evo bhAga ke jemAM jJAnanI vArtA che, jJAnakAMDa, upaniSadauckAMti-vAda (ukrAnti-) puM. [3] jAo "ukramaNa-vAda'. sAhitya (janAM codaka upaniSada), vedAMta. (2) rAmAyaNautkrAMtivAdI (utkrAnti) vi. [se, muM.] utkrAMti-vAdamAM mAna- kathAnA chele (sAta) khaMDa. (saMjJA.) nAruM, " IzyazanisTa' (a. bA.) uttara-kAMti (utkAnti) strI. [sa.].sUryanA uttara tarapha javAnA utkroza chuM. [saM.] cIsa, cikAra. (2) bumabarADA samaye viSuvavRtta sAthe thatA khUNe. (.) ukSipta vi. [saM.] UMce kevuM. (2) UMcuM ugAmeluM uttara kAMtyaMza (kAbheMza) che. [+ saM. maM] uttara kAMtirUpa ulle5 . [sa.] UMce pheMkavAnI kriyA. (2) UMce ugAma- khUNAne aMza vAnI-ulALavAnI kriyA uttara-kriyA zrI. siM.] maraNottara dhArmika vidhi, maraNottara ukSepaka vi. [saM.] ukSepa karanAruM 10-11-12-13 mA divasano zrAddha vidhi ane e nimittanuM ukSepaNa na. [saM] jue "ullepa', bhajana, dahADe, kAraja, kriyA ukhanaka vi. [saM.) itihAsane lagatAM bhUravarIya sAdhanAnI uttara-gAmI vi. [se, muM.] pAchaLa janAruM, anugAmI bhALa mATe jamInanuM khodakAma sAdhanAra, ekacyavaMTara' uttara gujarAta chuM. [+jae "gujarAta'.] sAbarakAMThA-mahesANA ukhanana na. [saM.] khodavuM e, dANa. (2) itihAsane banAsakAMThA e traNa jillAone banela gujarAtane uttara lagatAM bhUstarIya sAdhanenI bhALa mATenuM jamInanuM khodakAma, dizAne Abu sudhIne bhAga. (saMjJA.) 'ekavaeNzana" uttara-cara vi. [saM.] anuvatI, pariNAmatmaka, uttarasaMga, utpAta vi. saM.] khodI kADheluM. (2) ukheDI nAkheluM kaeNsikvanTa' (rA. vi.). uttapta vi. [saM.) khUba tapI UTheluM. (2) (lA.) gusse uttaraNa na. [saM.) tarI javuM e, pAra utaravuM e thayeluM. (3) duHkhI thayeluM uttaraNa-sthAna na. [saM.] nadIne Are, taDa (2) baMdara uttama vi. [saM.] UMcI kakSAnuM, sarvathI caDiyAtuM, utkRSTa uttara-dakSiNa kri.vi. [saM.] uttarathI laI dakSiNa sudhI uttama-tA strI. [saM.] uttamapaNuM, zreSThatA. (2) (lA.) bhalAI uttaradAtA vi. [sa, pR.], vaka vi. [saM.] javAba Apauttama puruSa chuM. [saM.] "huM" "ame" e pahele purUSa. nA, (2) javAbadAra, jamedAra (vya.) [UMDI samajha dharAvanAruM uttaradAyitA strI, -tva na. [saM.] javAbadArI, jImedArI uttama-prajJa vi. [saM.] uttama prajJA-buddhi-samajhavALuM, bahu uttara-dAthI vi. [sa, .] o "uttara-dAtA'. uttama-laka vi. siM] uttama kIrtivALuM uttarapravakalIna vi. [saM.] je kAlamAM uttara dhruvanA pradezamAM uttAdhikAra . [+ saM. adhikA2] ucca prakAranI lAyakAta ke vasI zake tevuM havAmAna hatuM tevA prAcIna kAlanuM uttamAdhikArI vi, [sa. puM] uttama lAyakAtavALuM uttaradhruva-nivAsa puM. uttara dhruvanA pradezamAM rahevAnuM 2010_04
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttaradhruvapradeza 288 uttara-hIna sudhI uttaradhruva-pradeza puM. [sa.] uttara dhruvane bhU-bhAga e, "ATara-ImeIja' uttaradhruvavRtta na. [saM.] viSuvavRttathI uttare 66o azAMza uttara bhAga 5. siM] be bhAgomAMno pachI bhAga, uttarArdha ane uttara dhruvathI nIcenA bhAgamAM 23 aMza upara pRthvInA uttara-bhAratIya vi. saM.] bhAratanA uttara bhU-bhAgane lagatuM. geLAne gherIne karavAmAM AvelI kAlpanika vartulAtmaka (2) e uttara bhU-bhAgamAM rahenAruM rekhA. (bhUge) uttara-maMdrA (mundrA) strI. [saM.] kharaja grAmanI sAta mAMhenI uttaradhruvIya vi. [saM.] uttara dhruvane lagatuM, uttara dhruva uparanuM pahelI mUchanA. (saMgIta.) (2) vINAnA tAra je thATamAM uttara-pakSa chuM. [4] sAmo pakSa ke samUha, pratipakSa. (2) meLavavAne hAtha te thAya. (saMgIta.) hiMdu mahinAomAM jyAM punamiyA mahinA hoya tyAM zukala uttara-mImAMsA (-mImIsA) zrI. [,] bAdarAyaNa vyAsanAM pakSa ke ajavALiyuM ane amAMta mahinA hoya tyAM kRSNa vidAMtasutromAM thayelI jIva-jagata-brahmanI vicAraNAnuM e pakSa ke aMdhAriyuM. (3) nyAyanI paribhASAmAM viSaya-saMzaya darzanazAstra. (saMjJA.). parvapakSauttarapakSa-saMgati e pAMca vibhAgevALA 'adhikaraNa'- uttara-mImAMsA-sUtra (-mImAMsA) na, ba. va. [saM.] zvAsana thI niruttara karanAra vAda-khaMDa. (tarka.) (4) samI- (bAdarAyaNa)nAM racelAM vedAMtasUtra. (saMjJA.). karaNamAM be bAjuomAMnI jamaNI bAju. (ga) uttara-mukhI vei, strI, [saM.] uttara dizA tarapha vahetI (nadI) uttarapakSa sAkSya na. [saM.] uttara pakSane purA uttara-rahita vi. saM.] javAba vinAnuM, mauna uttarapakSI vi. si., muM.] vAdInI dalIla toDanAruM, pratipakSI uttara-rAga kuM. saM.] rAtanA 12 thI pachInA baporanA 12 uttara-pacchama kri. vi. [+ jue "pacchama".] uttarathI dakSiNa vAgyA sudhI gavAtA rAgamAM pratyeka (saMgIta.). uttara-rAgaNI strI. [+saM. 2ifkALI], uttara-rAgiNI jI. uttara-patra ., na. [sa, na.] javAbarUpe lakhAyelo kAgaLa. (2) siM.] pAchalI rAte gAvAnI rAgiNuomAMnI pratyeka. (saMgIta.) parIkSAmAM parIkSArthIe lakhIne ApelI pustikA, "ensara-buka' uttara-rAtra na. [+saM. rAtrinuM samAsamAM.] rAtrine madharAta uttara-paMtha (pantha) S.[+jue "paMtha."]uttara dizAno mArga. (2) pachI savAra sudhIne bhAga (lA.) maraNanI taiyArI-rUpe karavAmAM AvatI yAtrA.(3) devayAna uttara leka puM. [saM.] uparanI duniyA, svarga uttara-pada na. [saM.) samAsamAM pAchaluM-pachI AvatuM zabdarUpa. uttara vaya strI. [+ saM. vAr na.] ghaDapaNa (vyA.) (2) padyanAM cAra caraNamAMnuM chelluM cothuM pada ke uttaravayaka vi. [saM. dharaDuM, jepha, vRddha (dizAmAM raheluM caraNa. (piM.) (3) pachIno darajajo ke sthAna uttara-vatI vi. [se, muM. pachI raheluM, pAchaLanuM, (2) uttara uttara-pazciAdgha chuM. [+ saM. pazca + arthI vAyavya khUNA taraphane uttara-vastra na. [4] zarIra upara paheravAnAM strI-puruSanAM bhAga [sudhI. (2) vAyavya khUNe vastromAMnuM te te sADI ke pacheDI. (2) paheraNa uttara-pazcima kri. vi. [saM] uttara-pacchama, uttarathI pazcima uttara-vahI strI. [+ ara.] uttarapatronA rUpanI bAMdhelI pustikA, uttara-pAda zuM [saM.] padyanAM cAra caraNemAMnuM chelluM caraNa, (Ni.) esa-buka' uttara-pAzcAtya vi. [4] uttara-pazcimanuM uttara-vAdI vi. [saM., ] prativAdI, pravipakSI [(nadI) uttara pASANayuga puM. [saM.] pUrva pASANayuga pachIne mAnava- uttara-vAhinI vi, strIsi] uttara dizA tarapha vahenArI saMskRtine vikAsa-kAla uttara-vAhI vi. [sa, 5. uttara dizAmAM vahetuM uttara-pIThikA zrI. [saM.] pAchalI beThaka uttara-vyavasthA strI. [saM.] kArya samApta thavA Ave te ane uttara-pUjA strI. [sa.] devanuM pUjAne aMte visarjana karavAnA pachInA samayanI goThavaNa. (2) mRtyu pachInI saMpatti-viSayaka samaye karavAmAM Avate pUjana-vidhi [IzAna khUNe goThavaNa uttara-pUrva kri. vi. [sa.] uttara dizAthI laI pUrva dizA sudhI, uttara-vyavasthApatra , na. [sa., na.] mRtyu pachI karavA uttara pradeza puM. [saM.] kaI paNa sthaLathI uttara dizA dhArelI saMpattinI goThavaNa, vasiyatanAmuM, 'vila' taraphane bhU-bhAga. (2) dilahIthI laI bihAranI sImA sudhIne uttara-eDhi(-DhI), -Ni(-NI) strI. [sa.] eka pachI ekane nIce madhyapradezanI sImAne aDato bhAratane vizALa pradeza. enA e AvatA te te guNAkArane guNatA javAne kama. (ga) (saMjJA.) uttara satra na. [saM.] varasanAM ke nizcita gALAnA kAryakramamAM uttara prastara-yuga 5. siM] jAo 'uttara pASANayuga.' be aDadhAMomAMnuM pachInuM ardha, pachInA e ardhane samaya uttara-aAMta (prAnta) , [] kaI paNa pradezanA uttaranI uttara-samAM strI [sa.] madhya grAmathI cAthI bharNane, (saMgIta.) sarahadane bhU-bhAga uttara saMpAta (sampati) 5. [sa.] vasaMta-saMpAta, sUryane meSa uttara biMdu (bindu) na. siM., pR.] dhruvanA tArAnI barobara rAzinA prAcIna samaya, (.) nIcenuM uttara dizAnI kSitijanuM biMdu uttara saMskRta-yuga puM. [saM] vaidika sAhityanI maryAdA purI uttara-pratyuttara puM, ba. va. [saM, na.] prazna ane ene javAba thaI tyAMthI zarU thayele saMskRta sAhityane sAhityika kAla e rIte paraMparA uttara-sAdhana na. [sa.] maraNa pachInA janamamAM upayogI uttara-biMba (bimba) na. si.] bhabhakAdAra ke prakAzavALuM thAya tevI kriyA [gayeluM kAMIka joyA bAda AMkhamAM enI pratikRtine bhAsa thAya uttara-hIna vi. [saM] javAba ApavAne azakta, cUpa thaI 2010_04
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ uttaraMga 1 uttaraMga' (uttara) na. [saM.] khArasAkhanA upaleA bhAga uttaraMga2 (uttara) (uttaragI) vi. [saM. havU+ttarTM, saMdhithI] UMce jatAM meAjAvALuM (samudra ke rela AvI hoya tevI nadI) uttaragI vi. [saM., puM., mAtra gu. a] (lA.) UMcI kalpanAvALuM uttarA srI, [saM.] uttara dizA, (2) phAlgunI ASADhA ane bhAdrapadA e traNa nakSatronAe khaMDAmAMnA bIjo bIjo khaMDa. (jyeA.) (3) aju na pAMDavanA subhadrAthI thayelA putra abhimanyunI patnI-rAjA virATanI putrI. (saMjJA.) uttarA-khaMDa (-khaNDa) puM. [saM. uttar + gu. nirarthaka 'A' + saM. s] bhArata-varSanA himAlaya najIkaneA pradeza. (saMjJA.) uttarAyana. [ + saM. pra] pRthvInA uttara dhruvanuM madhya biMdu uttarAdu jue 'utarAtuM'. uttarAdhara vi. [+saM. mara] uparanuM ane nIcenuM uttarAdhikAra puM. [saM. adhiSThAi] pAchaLathI maLanArA hakka. (2) vArasA-ha. vArasa uttarAdhikArI vi. [saM., puM.] uttarAdhikAra dharAvanAruM. (2) ['cit'nuM.) ] jaA 'uttarA-khaMDa,' uttarApatha puM. [saM. + gu. nirarthaka ' + saM. (samAsAMta rUpa uttarAbhAsa pu. [+ saM. mAmAsa] javAbanA AbhAsa mAtra, uDAu javAba [bAraNuM ke meAkharo che tevuM uttarAbhimukha vi. [ + saM. amimula] uttara dizA tarapha mAThuM uttarAyAsa puM. [ + saM. manthAn] zALA cheDayA pachI karavAmAM AvatuM adhyayana, nizALa cheDayA pachInuM zikSaNa uttarAcaNu na. [ + saM. mana, saMdhithI ''] prAcIna mate sUryanI pRthvInA viSuvavRttathI uttara dizA taraphe khasatA javAne lagatI kriyA--pachI vikaselA mata pramANe pRthvInA dakSiNa biMdu sudhI pahe McyA pachI uttara dizA tarapha lAgatI khasavAnI kriyA, (2) A kriyAnA cha mAsanA samaya. (saMjJA.) uttarAyaNa-biMdu (-bindu) na. [saM., puM.] sUryanuM pRthvInA uttara biMdu sudhI jatAM jyAMthI pAhe pharatA lAge tyAMnuM sthAna uttarAyatA zrI. [ + saM. bAvatA] SaDja grAmanI eka mUrkhanA. (saMgIta.) uttarAraNi(-NI) strI. [ + saM. aLi,-LI] yajJamAM agni utpanna karavAne vaparAtA araNi nAmanA vRkSanI be sUkI DAMkhaLIomAMnI uparanI DAMkhaLI uttarAcika puM. [ + saM. cita] sAmavedanA uttara khaMDa uttarArdha huM. [ + saM, marSa] kAI paNa vastu prasaMga ke graMthanA e bhAgAmAMnA pachInA bhAga uttarAlaMkAra (-la&kAra) puM. [saM.] praznomAM ja uttara samAI jAya e prakAranA eka arthAlaMkAra. (kAvya.) 289 uttarAvasthA strI. [ + saM. avasthA] dhaDapaNa, buDhApA uttarazAstrI. [ + saM. mArA] uttara dizA uttarAzramajuM. [ + saM. mAtrama] jIvanane pAchalA bhAganA kAla, pAkaTa uMmare maLele nivRttinA samaya (pUrvanI rIte dhvAnaprasthAzrama' ane 'saMnyastAzrama') uttarASADhA na. [ + saM. AvADhA srI.] sattAvIza nakSatromAMnuM ekavIsamuM nakSatra. (saMjJA.) (ye|.) la. kA. 19 _2010_04 utthAna-bhraMza uttarAsaMga (-sa) puM. [ + saM. mAlai] uttara dizAnA saMbaMdha (2) paheDI, khesa uttarAha puM. [+ saM. man na. tuM samAsamAM kArAMta puM.] pachInA divasa, AvatI kAlanA divasa utarAMga (5) na. [+ saM. #] pAchaLanA bhAga, (2) nitaMba, kalA, (3) svara-saptakanA pa-dha-ni-sA e cAra svara. (saMgIta.) (4) jue 'uttara-cara' (ca. na.). uttarI zrI. [ + gu. 'I' ta. pra.] gaLAmAM paheravAnA jUnA samayanA eka dAgInA uttarIya vi. [saM.] uttara dizAnuM. (ra) uttaranA dezanuM. (3) upara AveluM. (4) na. uparaNeA, pacheDI, khesa. (5) eDhaNuM, eDhaNI [svAmI uttaraiza huM. [ + saM. phairA] uttara dizAnA ke uttara pradezanA uttarAttara kra. vi. [+ saM. uttar] eka pachI eka Ave ema, krama pramANe uttarI (-2I)o puM. [+saM, oi] uparanA hoTha uttavuM a. kri, vasUkI javuM, UtavuM. uttAvuM bhAve, kra. 6. tAvavuM pre., saM. i utta'sa (uttasa) puM. [saM.] mugaTa. (2) kAnanuM eka ghareNuM uttaghna vi. [saM.] patharAyeluM. (2) cattuM paDeluM. (3) ughADuM kareluM uttAnapAda puM. [saM.] dhruva(bhakta)nA pitAnuM nAma. (saMjJA.) uttAnapAdAsana na. [ + saM. mAna] cattA sUI karAtuM eka Asana. (yAga.) [ttApa. (3) zAka, uzkeraNI uttApa puM. [saM.] saMtApa, duHkha, pIDA. (2) pastAvA, pazcAuttAvavuM, uttANuM jue 'uttavuM'mAM, uttIrNa vi. [saM.] pAra UtareluM. (2) parIkSAmAM saphaLa thayeluM uttuMga (uttu) vi. [saM.] kha ja UMcuM uttuMga-tA (uttargatA) strI. [saM.] uttuMga-paNuM, sArI evI UMcAI uttejaka vi. [saM.] uttejana ApanAruM. (ra) uddIpaka, jalada, 'sTimyulasa', (3) seA utpanna karanAruM uttejana na. [saM.] utsAha Apave e, utsAhaka preraNA. (2) TekA, Azraya. (3) uzkeraNI uttejanA zrI. [saM.] jAgRti, saMcalana. (2) vega vadhAravApaNuM. (3) Aveza, jassA, (4) puruSanI janane TriyanuM TaTTAra thavuM e. (5) khaLabhaLATa, caLavaLa, 'ejiTezana' uttejavuM sa. kri. [saM., tatsama] uttejana ApavuM. rojAnu~ karmaNi, kri. uttejAvavuM ke., sa. kri utteLavavuM, uttonavuM jae uttejanuM'mAM. uttejita vi. [saM.] preraNA pAmeluM. (2) utsAhita karavAmAM AveluM, 'eNkTiveiTeDa' (a. tri.). (3) uzkeravAmAM AveluM. (4) sajI tIkSNa dhAra karavAmAM AvI heAya tevuM ultha vi. [saM.](samAsane aMte) -mAMthI UbhuM thayeluM ('saMrakR tAttha" vagere) utthAna na. [saM.] UbhA thavuM e. (2) udaya, caDatI. (3) jAgRti [javAnuM-khaDI paDavAnuM, 'eNsTeziyA' utthAna-bhraMza (-bhraMza) puM. [saM.) caDhatI thavAmAMthI bhraSTa thaI
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ utthAnikA utsaraNa sthAnika sI. [saM.TIkA-vivecanano AraMbha bhAga. (2) keTesTrophI' nAnI prastAvanA ke upodaghAta nikAraka, negeTiva' u5tiyuM vi. [+ gu. IyuM" ta. pra. ], upAdI vi. [sa, utthApaka vi. saM.] uThADanAruM. (2) ukheDI nAkhanAruM. (3) pR.] (lA.) dhAMdhalakhera, tophAnI. (2) azAMti karanAruM. utthApana na. [3] uThADavAnI kriyA. (2) jagADavAnI kriyA. (3) jaMpIne na bese tevuM [karanAra (3) ukheDI nAkhavAnI kriyA. (4) samAti, cheDe. (5) utpAdaka vi. [saM.] utpanna karanAruM, janma ApanAra, pedA ekane uThADI ene sthaLe bIjAne mUkavuM e, "sasTiTyUzana.' utpAdakatA strI. [saM] utpAdakapaNuM (6) puSTimArgIya maMdiranI sevApraNAlImAM ATha sevAomAMnI upAdaka-zrama . [.] utpAdana karanArane karavI paDatI pAMcamI madhyAhana pachI ThArajIne jagADI karavAmAM AvatI mahenata, 'breDa-lebara' (ki. gha.) sevA. (puSTi.) utpAdana na. [4] utpana karavAnI kriyA. (2) utpanna, utthApanA sI. [saM.] uThADavuM e, jagADavuM e. (2) (sAmAnI pedAza, proDakazana,' 'preDaTa' ajJAnuM) ullaMghana. (3) (sAmAnuM) nikaMdana utpAdana-adhikArI vi. [sa, saMdhi vinA] kArakhAnAM vageremAM utthApanI strI, [saM. pharavAna + gu. "I' ta. pra.] chevaTanI utpanna karavAnA mAlasAmAnanI taiyArInA kAmanI dekharekha kaDI, chelI kaDI (pustaka ke graMthanI) rAkhanAra uparI, "proDakazana-phisara" utthApavuM sa. kra. [, vat + sthA=lyA, tatsama] uthApavuM, utpAdanakriyA strI, [saM.] utpanna karavAnuM kAma (AjJA na mAnavI. (2) uthAmavuM, dUra karavuM. utthA5nuM utpAdana-kharca puM, na[+ phA.) koI paNa vastu ke mAla karmaNi, kri. utthApAvavuM che., sa. ki. utpanna karavAne mATe thato nANAMne vyaya utthApAvavuM, utthApavuM ja "utthApavuMmAM. utpAdana-gaNatarI strI. [+juo 'gaNatarI.] utpanna utthApita vi. si.] uthApeluM, nahi mAneluM thayelA mAla-sAmAnanI AMkaDAnI daSTie nedha, "sensasa utthApya vi. saM.] uthApavA jevuM eka proDakazana' usthita vi. siM. k + sthira = 3cita] UbhuM thayeluM. (2) utpAdana-ghaTaka chuM. [saM.] utpAdanane lagato te te ekama, jAgeluM. (3) pedA thayeluM pheMTara opha proDakazana" utpatana na. [saM.] kUdavAnI kriyA. (2) uDavAnI kriyA, utpAdana-vega . siM.] mAla-sAmAna utpAdana karavAnI (3) UrvIkaraNa, kIrvagati, sattva-saMzuddhi, "saplimezana' utsAhayukta gati, Tempo opha proDakazana' (. go.) [(2) UMDavuM utpAdana-zakti strI. [saM.] pedA karavA mATe joItuM baLa upata a. ki. (saM. sat + va = 3rapatR-tatsama] kUdavuM. utpAdita vi. [saM] utpanna karAveluM utpatita vi. [saM.] kaceluM. (2) UDeluM [irachAvA upAdha vi. [saM.] utpanna karavA ke karAvAne pAtra. (2) utpatiSNu vi. [saM.] kaMdavAnI icchAvALuM. (2) UDavAnI kAhapanika (kathAvastu) utpatti strI, [sa. 3t + ra = 3rapatti] utpanna thavuM e, utpIDana na. siM] pIDA karavI e. (2) ekabIjAne dabAvI udbhava, janma. (2) pedAza, Upaja devAnI kriyA. (3) (lA.) nicAvavAnI kriyA Na na. [saM.] udbhava ke janama thavAnuM nimitta ukSaka vi. [saM.] uakSA karanAra. (2) pUrvasiddha. (3) utpatti (-kendra) na. siM.] jyAMthI utpatti thaI hoya sakaMTha, "ekapeTanTa (ke. ha.) [aTakaLa te bindu ke sthAna [thiyAMnI paraMparA ulTekSaNa na. [saM.] UMce jovAnI kriyA, (2) dhAraNA, utpati-jama kuM. [saM.] utpanna thavAnAM bhinna bhinana paga- ujhekSaNAtmaka vi. [+saM. yAtman + +] kalpanA-janya, utpatti-sthala(La), utpattisthAna na. siM.] utpatti-da, spekayuleTiva' (2. che. 5.) utpanna thavAnuM ThekANuM. (2) janma-sthAna, vatana ubhekSA strI. siM] dhAraNA, aTakaLa. (2) upameyamAM upau5tha chuM. [saM.] avaLo mArga, kharAba ke kharAbAvALo mArga mAnA dharmonuM AropaNa karavAnI aTakaLa-e prakAranA u5thaminatA strI., -tva na. [.] unmArge javApaNuM arthAlaMkAra. (kAvya.) utpatha-gAmI vi. [{., pR.]unamArge janAruM ubhekSita vi. siM] upekSA karAyeluM, jene vize anyanI utpadhamAna vi. [4] UpajatuM, utpanna thatuM, pedA thaye jatuM aTakaLa karavAmAM AvI che tevuM utpana vi. siM.] uddabhava pAmeluM, pedA thayeluM, jama pAmeluM, ulTekSI vi. [sa., pR.] jue "uprekSaka." (2) na. pedAza, Upaja, nIpaja ulava 5. na. si] kUdake, ThekaDo utpala na. [sa.] kamaLanuM phUla. (2) nIla kamaLa u luti sI. [saM. kada, kekaDe. (2) uDDayana utpAdana na. [saM.] mULamAMthI ukheDI nAkhavAnI kriyA utsula vi. [sa.] khaleluM, vikaseluM. (2) prakula, AnaMdautpaTaluM sa. ki. [. ud + q=3rapATe, tatsama] ukheDI vibhera nAkhavuM utsana vi. [saM.] UkhaDI gayeluM. (2) nAza pAmeluM utpAdita vi. [4] ukheDI nAkheluM utasaraNa na. [sa] upara javAnI kriyA. (2) garamI prakAza utpAta . [.] kudake, ThekaDa, (2) (lA.) upADe, dhAMdhala, vIjaLI vagerene grahaNa karI bIjAmAM laI javApaNuM, paritophAna. (3) vinAzakArI Apatti, azubhasUcaka Aphata, vahana, "kaMDakazana' 2010_04
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ ullaMga 291 uthApavuM utsarga kuM. [3] tajI devAnI kriyA, tyAga. (2) arpaNa, utsAhavardhaka vi. [sa.] utsAha vadhAranAruM devApaNuM. (3) pU karavApaNuM. (4) maLamUtrane tyAga. (5) utsAha-vardhana na. [saM.] utsAhane uttejana, umaMganuM vadhAravAvyutpatti-viSayaka sAdhAraNa niyamanI prakriyA. (vyA.) paNuM [usAhavALuM, umaMgI, zIluM utsargakArya na. [saM.] jhADe pezAba javAnI kriyA utsAhavaMta (navanta) vi. [+ saM. "vAna > pra. vaia] utsarga-mArga kuM. siM.1 gudAdvAra. (2) sAmAnya gheraNa. utsAha-vRtti sI. [saM.] umaMganI lAgaNI, hAMza, khaMta [kADhI nAkhavAnuM baLa utsAha-zakti strI. [saM.] umaMga vadhAravAnuM baLa utsargazakti strI. [saM] zarIramAMthI vagara khapanA padArtha utsAha-zAtya vi. [saM.] utsAha vinAnuM, nirutsAha, khaMta utsarga-samiti strI. [saM.] keI ne harakata na thAya tevA vinAnuM [hoMzIluM, khaMtIluM sthaLe maLamUtrAdi nAkhavAmAM levAnI saMbhALa. (jena) utsAha-saMpanna (-sampana) vi. [sa.] utsAhavALuM, umaMgI, utsarjana na. [saM] tyAga, (2) dvi mAM joI badalavAnI utsAhita vi. [saM.] jene umaMga thayuM che tevuM, utsAhavALuM. kriyA. (3) vedasAhityanuM paThana adhyayana mulatavI rAkhavAnI (2) jene utsAha ApavAmAM Avyo che tevuM kriyA. (4) maLamUtrane tyAga utsAhI vi. [sa, .] utsAhavALuM, umaMgI, hoMzIluM utsava chuM. sa.] AnaMdano ane utsAhano divasa, tahevAra. utsita vi. [saM.] chAMTeluM, siMceluM (2) maMdira vageremAM tahevArane kAraNe thate viziSTa vidhi, utsuka vi. [sa.] utkaMThAvALuM, talasatuM, 'kIna'. (2) adhI. eva. (3) (lA.) ujavaNI, samAraMbha, "selibrezana'. (4) (3) vyagra, ciMtAyukta. (4) utsAhI harSa, AnaMda utsukatA strI. [saM.] utsukapaNuM utsava-parva na. [.] AnaMdano divasa, saparame dahADe usUla vi. [saM.] jene koI jAtanuM baMdhana nathI rahyuM tevuM. utsavapriya vi. [sa.] jene utsava karavA-mANavAne zekha (2) avyavasthita, DhaMgadhaDA vinAnuM. (3) zAstranI AjJA che tevuM nathI tevuM, zAstrathI uparavaTa gayeluM. (jaina) [(jaina) utsaviye vi, puM. [guja, "yuM ta. pra.] utsava karanAra. utsutra-prarUpaNa DhI. [saM.] siddhAMtane bhaMga thAya te upadeza. (2) utsavane divase gAvA-bajAvavAnuM kAma karanAra utkRSTa vi. [saM.] tajeluM, jatuM kareluM. (2) dAna ApavAmAM utsavI vi. si., pR.] utsavane AnaMda lenAra AveluM ullaMga (utsa) puM. [saM.] uga, kheALe, goda. (2) utsuka chuM. [saM.] chaMTakAva, chAMTaNuM. (2) Ubhare, jeza madhyabhAga, vacagALe unsecaka vi. [saM.] utsucana karanAra. (2) pacAvanAruM, utsAda puM, -dana na. [saM.] uda, nAza pAcaka, ejIsa' (na. ma. zA.) utsAra 5. [saM] ukeMdratA. (ga.) usecana na. [saM.] chaMTakAva, chAMTaNuM, utsuka utsAraka vi. [saM] khaseDanAruM usedha (saM.] (makAnanI) UMcAI. (2) rikhara, Toca utsAraNa na. siM] khaseDavAnI kriyA uphuraNa na. [4] phuraNA, AMtarika preraNa utsAraNa strI. [saM.] "kha" "khase' e prakAranI kene u Taka vi. [sa.] phUTanAruM. (2) pheDanAra dUra karavAnI kriyA. (nATaya.) upheTana na. si.] kUTavuM e. (2) (lA.) khulAso utsAha puM. [saM] umaMga, ullAsa, harSane Avega. (2) usmaya puM. [saM.] malakATa, haLavuM hAsya khaMta, udhama. (3) vIrarasane e sthAyI bhAva. (kAvya) usvapna na. [sa, muM.] (lA.) na hoya tevI vastune anubhava [0 ANa, 0 lAva (rU. pra.) umaMganI lAgaNI UbhI kare che. (2) vicAramagna thaI rahevuM e teivuM karavI. 0 Ava (rU. pra) umaMga vadhava, hoMza thavI. * uthaka vi. upalaka, uparATiyuM, barAbara eTayuM na hoya re (rU. pra.) utsAhita karavuM]. uthaTakavuM a. kri. [4e "uthaDakI, nA. dhA.] Ucaka utsAhaka vi. [sa] utsAha ApanAruM, uttejana ApanAruM thavuM, adhIra thavuM. (2) gharabhaMga thavuM. (3) muratiye marI (2) zIluM, khaMtIluM jatAM kanyAnuM e sagapaNathI TA thavuM utsAhadAtA vi. [, ], -thaka vi. saM.3, -thI vi. uthAvavuM jue "thaDavuM'mAM, [, .] utsAha ApanAra uthAvaluM jue "UthatharvamAM. utsAha-5rvaka ki. vi. si.utsAhathI, utsAhabhera uthamIra (ra) li, zrI. vAMjhaNI (siMhaNa). utsAhapreraka vi. saM.] utsAha pUranAruM, UlaTa vadhAranAruM uthareTI zrI. khAtarano cAkI AkArane Dhagalo utsAha-ala-La) na. si.] utsAharUpI zakti, umaMganuM baLa uthalAvavuM jue "UthalavuM'mAM. utsAha-zaMga (bharu . [saM.] nAumedI, nAsIpAsI, uthali puM. jio "uthalavuM' +gu. IyuM" kuma.] sAmAna udAsInatA, mananuM bhAMgI paDavuM e pheravI nAkhavAnI jagyA utsAhabhera (ra) ki. vi. [ + gu. bhera". "bharavuM" dvArA uthAga (-9) vi, strI. baccAM na thatAM hoya tevI (gadheDI) sAthenA arthane anuga]. utsAhapUrvaka [utsAhathI pUrNa uthA5 5. si. karavA] uthApavuM e utsAha-mUrti vi.[sa., strI.] utsAha-khaMtanuM sAkSAta svarUpa, uthApavuM sa. kri. (saM. kathA dvArA (huka utsAha-yukta vi. [3] utsAhI, umaMgI, khaMtIluM, hoMzIluM karavuM, na mAnavuM, uthAmavuM. uthApavuM karmaNi, ji. uthA 2010_04
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ uthApAvavuM 292 uda(-dharAvo pAvavuM che., sa. kri. uda(-dha)mAtiyuM, uda-dha)mAtI-tuM) vi. [+gu. "yuM - uthApAvavuM, uthApAvuM juo 'uthApavuM'mAM. I'-'uM' ta..] dhAMdhala karanAruM, dhamAliyuM. (2) mastIkhera, uthAmaNu ii. jio "uthAmavuM" - gu. "aNI kR. pra.] tophAnI sAme pavane saphara karatA vahANanI sapakAra gati. (vahANa.) udamALe . IMTano dharI jevo bhAga [(3) utpatti uthAmavuM sa. ji. [sa. kathA->prA. havAma-] uthApavuM, udaya kuM. siM. 3mag] UgavAnI kriyA. (2) caDatI, unnati. anAdara karavo, nahi mAnavuM. (2) ekamAMthI bIjA vAsaNamAM udaya-kAla(-La) puM. [.] udayane samaya, UgavAnuM TANuM ke sthAnamAM nAkhavuM. (3) khAlI karavuM, ThAlavavuM. (4) udayamAna vi. siM.] UgatuM. (2) caDatI pAmatuM. (3) utpanna pheravI pheravIne jevuM (pAna). uthAmaNuM karmaNi, phi. thatuM, pragaTa thatuM uthAmAvavuM pre, sakri. udaya-lana na. [4] koI paNa dhArele samaye krAMtivRttanuM pUrva uthAmAvavuM, uthAmAvuM ja "uthAmavuM'mAM. kSitija uparanuM biMdu [caDatIne samaya uthAme . [saM. 3thApana->prA. rAmama- upADavAne udaya-velA(-LA) strI. [3] ugavAne samaya. (2) (lA.) cana, uthAmavAno prayAsa. (2) valakha, udhAme udayAcala(La) 5. [+ saM. ma] sUrya jyAMthI UgatA uthe chuM. [2. pra. deva biMdu, TapakuM] chAparAmAnuM kANuM, dekhAya che te nIce kAlpanika parvata. (saMjJA) chAparAmAMne cU udayAta vi. [sa. 3DhavAt pAM. vi.e. 1=udayathI sUryodaya uda- u5. siM; svara ane zeSa vyaMjananI pUrve t, bAkI samaye je tithi hoya tevI (tithi) aSa vacUMjana pUrve "tu'. jao "u".] saMskRta tatsama udayAdri puM. [+sa, badri ] juo "udayAcala'. zabdanI pUrve A upasarga. "upara" "e" "vikapa" "samu- udayAsta puM, ba. va. [+ saM. masta] udaya ane AthamavuM racaya' "adhikaraNa" "prazna" "saMzaya jevA artha Ape che. e, asteya udaka na. [saM.) pANI udabhukha vi. [+ saM. 3ramua ] UgavAnI taiyArI upara udaka-kuMbha (-kukSa) . [saM.] pANIne ghaDe AveluM. (2) (lA.) caDatI thavAnI taiyArI uparanuM udaka-kriyA strI, siM.] hiMduomAM marelAMnI pAchaLa pANIthI udara na. [saM.] peTa. (2) bakhala, pilANa pitRtarpaNa karavAnI kriyA, jala-dAna. (2) marI gayelAMonI udara-guhA zrI. [saM.] balanA AkAranuM piTanuM pilANa pAchaLa pIpaLe ke evA sthaLe pANI reDavAnI kriyA udaraNI strI. [gu.] sagarbhA strI, garbhavatI, bhArevAI udaka-cArI vi. [sa, pR.] jalacArI, jalacara udarata-AtuM ne. [gu. "udhAra' + juo "khAtuM.] upara-Tapake uda dAna na. [saM.] udaka-kriyA, jaladAna meLa, kAco meLa (kAro hisAba) udaka-meha chuM. [3] eka prakArane madhuprameha-mIThe pezAba udara-tRpti strI, [saM.] bhUkhanI zAMti, dharAIne jamavApaNuM udakAvavuM e "udakavuM'mAM. udara-nimitta na. [saM.] piTanuM kAraNa. (2) kri.vi peTane mATe, udakAMjali (kAjali) zrI. [+ saM. mannaDhipuM.] marelAnI paTane kAraNe, bharaNapoSaNa mATe pAchaLa ApavAmAM AvatA pANInA khAbe (pitR-tarpaNamAM) udaranirvAha kuM. [saM.] bharaNa-poSaNa, gujarAna, AjIvikA udagayana na. [saM. +mana saMdhithI] sUryanI pRthvInI dakSiNa udarapaTala na. [saM.] chAtI ane peTanA polANane ja dAM dizAthI uttara tarapha javAnI kriyA, uttarAyaNa pADato paDado udaya vi. [sa. 36 3] UMcI TocavALuM. (2) UMcuM. (3) udara-pIDA DhI. [saM.] peTamAM thatI pIDA ka vagere AgaLa paDatuM. (4) UbhuM hoya tevuM. (5) pracaMDa. (6) bhayAnaka udara-pUti zrI., udara-paSaNa na. [saM.] gujarAna uda-dhi chuM. [saM.] sAgara, samudra udara-deza chuM. [saM.] piTano bhAga udadhi-kanyA, udadhinatanayA, udadhisutA strI. [] (porA- udara-ga 5. [saM.1 piTane rega, ajIrNa vagere da Nika mAnyatA pramANe samudramAMthI utpanna thayelI) lakSamIdevI udara-vikAra chuM. [] peTane ajIrNa vagere prakArane bagADa. udanvatI strI. [saM.] nadI (2) garbhAzayanA roga uda-vAna chuM. [sa. 3vAnuM ] sAgara, samudra, udadhi udara-vRddhi strI. [saM.] peTanuM vadhavApaNuM. (2) jalodarano roga udapAtra na. (saM.] pANInuM ThAma udara-vyAdhi che, strI. [sa, .] peTanA roga uda-pAna na. [saM] pANI pIvuM e, jalapAna. (2) kamaMDaLa, udarazala(-La) na. siM] piTamAM cUMka AvavI e saMnyAsInuM jalapAtra. (3) vAva kUvA kuMDa vagere jalAya. udara-zotha chuM. [saM.] peTane seje (4) havADo udaraMbhara (udarambhara) vi. [sa. puM.] peTabharuM, udaraMbharI uda-bilADe kuM. [saM. + ja "bilADe.'] pANI ane jamIna udaraMbharitA (udaraznacitA) strI. [sa.] peTa bharavApaNuM uparanuM bilADAnA jevuM eka prANI udara-bharI (udarabharI) vi. [saM., muM.] peTabharuM. (2) (lA.) uda-biMdu (bindu) na. [3] pANInuM TIpuM, jala-biMdu svArthI uda(-dha)mAta chuM. [saM. 3 mAta - dhamadhamI UTheluM, vagA- udarakAza na. [+saM. mArA peTamAMnuM pilANa DeluM] (lA.) mastI, dhamAla, ghAMdhala. (2) tophAna, dhIMgANuM. udarAgni . [+saM. ma]i jaTharAgni (3) garva, ahaMkAra uda(-dhIrA !. [saM. lava-kUvA-2 prA. umaraama-] upadrava, 2010_04
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ udara La 293 uda-bhavAnI citA, phikara. (2) kALajI e nAmano eka phirake. (saMjJA) (3) zIkha saMpradAyano udALa puM, icchA eka phirake. (saMjJA.). [udAsInatA udarIya vi. saM.] peTane lagatuM [(3) bhaviSya udAsI* strI. [ o "udAsa" + gu. "I' strI pratyaya] udake 5. [saM.] aMta, pariNAma. (2) bhAvI phaLa, badale. udAsIna vi. [saM. 3mAlIna] udAsa, "ipesiva, pesiva' uda(-dha)vasa(sta) vi. [saM. 3-aa] udadhvasta thayeluM, (ke. ha.), "iDipharanTa'. (2) niSkriya, bina-asarakAraka ujajaDa thayeluM, nAza pAmeluM [vRttAMta udAsInatA strI. [saM.]udAsInapaNuM, "inDipharansa' (vi. 2.) udaMta (udanta) chuM. [saM. 3 a7] samAcAra, khabara, hakIkata, udAsI-paMtha (-5-) puM. [ juo 'udAsI" "paMtha.'] juo udAtta vi. [saM. 3+Ad] ucca, uttuMga, AlIzAna. (2) "udAsI (2-3 [anuyAyI mahAna, bhavya. (3) khAnadAna. (4) udAra. (5) ArehAvare- udAsIpathI (5thI) vi. [+ gu. "I' ta. pra.] udAsIpaMthanuM hAtmaka ke sAMgItika svarabhAramAMne UMcA (svara)-uccA- udAharaNa na. [ saM. san + mA-hULa] dAkhale, daSTAMta. [levuM 2NanA bAhya agiyAramAMno eka prayana(vyA.) (6)svaranA (rU. pra.) dhaDe levo, dAkhalA parathI zikhAmaNa levI] traNamAMne gAMdhAra ane niSAda maLIne tha (svara). (saMgIta.) udAharaNabhUta vi. [4] dAkhalA-rUpe raheluM (7) gAnanA mukhya sAtamAM eka gamaka eTale vara kaMpa. udAharaNa-vAkya na. [4] daSTAMtarUpa kathana (saMgIta.). (8) paM. e nAmano eka arthAlaMkAra. (kAvya.) udAharaNArtha vi., phi. vi. [+ saM. artha] udAharaNa- daSTAMta udAtta-citta vi. [saM] moTA manavALuM ke ulekha mATenuM, "ilasTreTiva' udAttatA strI. [saM.] udAttapaNuM, "sablimiTI' (da. bA), udAhata vi. [saM. sad + AhRta] viSaya tarIke sucita, udAharaNa lalinesa" Do. mAM) tarIke rajU karavAmAM AveluM udAtta-varga kuM. [saM.] ucca ke amIre samUha, "erisTokrasI' udAti strI, siM. rat + mAM-hRti] udAharaNa udAna puM. [saM. 3mAna] zarIramAMnA pAMca vAyuomAMne udALa paM. [saM. sA ] gujarAtamAM bhIla vagere kAmamAM UrdhvabAju gativALo vAyu. (2) buddha bhagavAne ane mahA kanyAnuM haraNa karavAno rivAja zrAvakoe bhinna bhinna samaye kADhelA uddagAra. (bI) udALavuM sa. kri. [saM. hAtha>prA. 3] haraNa karI udAyuddha vi. si DAvudha, ba.vI.] jeNe hathiyAra ugAmyuM che javuM, uThAvI laI javuM, kheMcI laI javuM. udALavuM karmaNi, tevuM, UMcakelA-tAkelA hathiyAravALuM ki. udALAvavuM che.. sa. kri. udAra vi. siM] meTA dilanuM, sukhI dilanuM, khuhalA mananuM, udALAvavuM, udALavuM "e" "udALavuM'mAM. libarala'. (2) dAna-zIla [dilanuM udita vi. [saM., 36 4ta bhU. kR] udaya pAmeluM, UgeluM. udAra-carita vi. [saM.] jenuM AcaraNa udAra che tevuM, meTA (2) jovAmAM AveluM. (3) khIleluM. (4) prakAzavaMtuM, caLakatuM udAra-citta vi. [saM.] udAra cittavALuM, moTA mananuM udita vi. [saM. venuM bhU. kR] kaheluM udAratA strI. [saM] udArapaNuM udIkSaNa na. [sa. 32kSaNa] UMcI najare jovuM e. (2). udAratApUrNa vi. [saM.] udAratAthI bhareluM vilaMbita tritAlanI saMjJA. (saMgIta.) udAra-dhI vi. [saM.] udAra buddhivALuM [ka. ThA.) udIcI vi, zrI. [saM.] uttara dizA udArapakSI vi. siM, muM.] udAramatavAdI, libarala' (ba. udIcIna, udIya vi. [saM.] uttara dizAnuM, uttara dizAne udAramatavAda . [saM.] rUDhicusta na rahetAM navA sudhArAne lagatuM, 'nardhana apanAvavAne mata-siddhAMta, "libarAlijhama' (da. bhA.) udayamAna vi. saM.] UgatuM AvatuM, vRddhi pAmatuM udAramatavAdI vi. [se, .] udAramata-vAdamAM mAnanAruM, urdu vi. khuDalA AsamAnI raMganuM libarala' (da. bhA.) udaMbara (udumba2) na. [, .] UMbarAMnuM jhADa. (2) puM. udAra-vAda puM. [saM.] jue "udAramata-vAda. (nA. da.) gujarAtamAM e nAmanI brAhmaNanI eka jJAti ane ene udArAtmA vi. [+ saM. mAraHI] udAra che AtmA jeno tevuM puruSa. (saMjJA) [ajavALuM udArAzaya paM. [+ saM. mArA] udAratAthI bharelI bhAvanA ude . [saM. 3] udaya. (2) caDatI. utkarSa. (3) prakAza, udArIkaraNa na. [saM.] udAra thavApaNuM, libarAli-jhezana' udetI vi, strI. [juo "udetuM" + gu. "I' zrIpracaya) udAya strI. kheTa bhapako, khaTATopa udayAta tithi [pAmeluM. (2) khIleluM udAvaja . [sa, hAvarta] peTanA geLo caDavA roga udetuM vi. [sa. 3 nuM uta' (1. ka) thaI] unnati udAharaNa na. [saM. 3r + avaro pANInuM AvaraNa udesAlama na. [ara. udesalIba] khriratI leke je jhADanA udAvarta puM. [sa. 3 + samAvarta] piTamAM gaLe caDavAno roga, lAkaDAmAMthI kresa banAve che te jhADamAMthI banAveluM eka udAvaja auSadha udAsa vi. [saM. karjhA ], siyuM vi. [+gu, "yuM" svArtha ude-ude ke. ke. ['udaya ne dvirbhAvAtmaka ugAra] "vIjayI ta. pra.] upekSAvRttivALuM, taTastha, (2) khinna, gamagIna, bane" e AzIrvAdaka ugAra zokAtura, dilagIra. (3) nirAza, nAsIpAsa uda-bhavAnI che. pra. ["bhavAnIne udaya thAo] bhavAnI udAsI vi. [sa., ] udAsa. (2) rAmAnaMdI sAdhuone pratyene ugAra. (2) (lA) chuM. hIjaDe, pAve 2010_04
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ ugata s uddagata vi. siM] UMce gayeluM, caDeluM. (2) bahAra nIkaLeluM. u Sa chuM. [saM.] UMcethI bolavAnI kriyA, meTA UMcA (3) udaya pAmeluM. (4) UgeluM, aMkuramAMthI kUTeluM. (5) UMcuM avAja. (2) jAheranAmuM, jAherAta, DhaMDhero(3) (lA.) udgati strI. [saM.] UMce javApaNuM. (2) bahAra nIkaLavApaNuM lokavAyakA, cAlatI-UDatI vAta udagama paM. [saM.] UMce javuM e, caDavAnI kriyA. (2) bahAra udgheSaNa na., -Na strI. [saM.] jAherAta, kaMre, "prekanIkaLavuM, e, utpatti. (3) utpattinuM sthAna, Ugama. (4) phAla. mezana' (5) AraMbha. (6) sRSTinA AraMbha, sRSTi-maMDANa, "jenIsisa' udUSaNu-citra na. [saM] jAherAta mATenuM chApeluM citarAmaNa, udagamana na. [sa.] UMce javuM e. (2) UgavuM-nIkaLavuM e u SavuM sa. kri. [saM. 3TU-gg-ghoLuM, tatsama] jAhera karavuM uddagamasthAna na. siM.] nadI-nALAnuM) nIkaLavAnuM mULa ThekANuM ura (u7) vi. [saM] UMcA karelA daMDavALuM, lAkaDI UMcI utpattisthAna, mULa [khaba, bahu rAkhI cAlanAruM. (2) (lA.) uddhata, zikSAnI paravA na uddagADha vi. [saM.] khUba ja ghATuM. (2) arthAta, atizaya, karanAruM, te chaDuM, niraMkuza uddagAtA . [saM.] yajJamAM sAmavedanI RcAo gAnAra brAhmaNa, udRDhatA (uDatA) strI. [saM.] uddhatapaNuM, dAMDAI, doMgAI yajJamAM varAyelA cAra prakAranA mukhya sthAnamAM sAmapAThI uddAma vi. [saM.] baMdhana vinAnuM, niraMkuza. (2) svachaMdI, AcArya bihAranI bAju tarapha janAruM u khala. (3) taddana svataMtra baLavAkhora vicAra ke mAnasa uddagAmI vi. [se, muM.] UMcI bAja tarapha janAruM. (2) dharAvanAra, jahAla, 'ekasTremisTa', DAberI (A, bA.), udgAra paM. [] (moDhAmAMthI kADhavAmAM Avato) vani, 'leTisTa' (a. .) uccAra, bela. (2) okI kADhelI cIja, ekANa. (3) uddAma-tA strI. [saM.] uddAmapaNuM ghUMka. (4) kapha uddAma-pakSa . [saM.] AkaLA svataMtra-baLavAra vicAra uddagAracihana na. [4] Azcartha vagere lAgaNI batAvatuM dharAvanAre eka rAjakIya pakSa, jahAla pakSa !' A prakAranuM virAmacihana. (bhA.) udAmapakSI vi. saM., muM.] uddAmapakSanuM anuyAyI udgArAtmaka vi. [ + saM. mAtman + ] ugArathI yukta, uddAma-vAda . [saM.] koI paNa jAtanuM rAjakIya baMdhana na udagAra-rUpe vyakta thayeluM mAnanAre mata-siddhAMta ugIta vi. siM.] UMcethI gAyeluM. (2) na. sAmagAna. (3) uddAmavAdI vi. [sa., pR.] udAma-vAdamAM mAnanAruM, bina chuM. saMgItanA ekAvana varNAlaMkAromAMne AThame varNAlaMkAra, javAbadArIvALI svataMtratA meLavavAne mata dharAvanAruM (saMgIta.) uddAma-vRtti strI. [saM.] uddAma-prakAranI lAgaNI, jahAla-valaNa ugItha na. siM] sAmavedanI RcAonuM gAna, sAmAna, uddAlaka kuM. [saM.] upaniSada-kAlane e nAmane eka RSi, (2) sAmavedane uttarAzcika-uttara khaMDa. (3) emU-kAra AruNi kavine e putra. (saMjJA.) udagItha-venA li., pR. siM] sAmavedanI gAnapaddhatine udiSTa vi. [saM] batAvavAmAM AveluM, cIdheluM. (2) jenA jANakAra brAhmaNa, ugAtA saMbaMdhamAM kahevAmAM AvyuM hoya tevuM, saMbadhita. (3) uddaprIva vi. [saM.] UMcI karelI DokavALuM, utkaMTha goThaveluM, raceluM, pajeluM. (4) manamAM dhAreluM. (5) na. udaghATaka vi. [saM] udaghATana karanAruM, ughADanAruM. (2) dhAraNA, mAnasika valaNa prasiddhimAM mUkanAruM uddIpaka vi. [saM.) dIpAvanAruM, jAgRti lAvanAruM. (2) uddaghATana na. siM.) baMdha ke DhAMkeluM ughADavAnI kriyA. (2) uttejita karanAruM, utsAhita karanAruM. (3) rasazAstranI prasiddhimAM mUkavAnI kriyA, Ina-garezana'. (3) AraMbhamAM daSTie rasane khaDo karavAmAM upayogI (sAdhana sAmagrI). paricaya Apavo e, "InTroDakazana' (ma. sU) (kAvya.) (4) uddIpta karanAruM, "kaeNlisTika (a. tri.) uddaghATanakriyA strI. [saM] uddhATana karavAnuM kArya uddIpana na. [4] jAgRti. (2) uttejanA, rasanI jAgRtimAM uddaghATana-samAraMbha (-2SNa) puM. [sa] kaI viziSTa makAna udIpaka sAdhana-sAmagrIe lAvI mukelI paristhiti. (kAvya). ke imAratane pahela-vahelo upayoga karavA nimitte karavAmAM (3) uttejanA, keTalIsisa (a. tri). Avate jAhera cA khAnagI meLAvaDe, "Ina-egarezana uddIpana-vibhAva 5. [saM.] rasamAM uddIpana karanArI sAdhanaphaMkazana' [jAhera kareluM sAmagrI (kAvya.) udghATita vi. [saM.] ughADuM kareluM. (2) prakAzita kareluM, udIpita vi. [saM.) jenuM uddIpana karavAmAM AvyuM che tevuM udRghAta !, [saM.] ghA, phaTake, prahAra. (2) athaDAmaNa, AghAta uddIpta vi. [sa.] prakAzI UTheluM, jhaLahaLI UTheluM. (2) uddaghAtaka vi. [saM.] ghA--phaTa mAranAra, prahAra karanAra. (lA) uzkerAyeluM (2) athaDAvanAra, AghAta karanAra. (3) AraMbha karanAra, udapti strI. [sa.] prakAza, jhaLahaLATa. (2) (lA.) uzkerATa (4) saMsakRta prakAranI nATaya-racanAonI prastAvanAnA chelA udeza . [saM] dhAraNA, lakSya, irAde, Azaca, meTiva. vAkayane bIjA ja saMdarbhamAM rajU karatA (pAtra-praveza). (nATa.) (2) hetu, kAraNa, " jekaTiva'. (3) pratijJA, siddha udghAtita vi. [saM.] nAza pAmeluM karavAnuM che teno ullekha, "TelioNjI' (tarka) udUgharSa vi. [saM.] nIrasa rIte kaMThamAMthI bahAra paDeluM. (2) uddezaka vi. [sa.] udeza karatuM, Azaya batAvatuM. (2) dAkhala . uccAraNane eka doSa, (vyA.) ApI samajhAvanAruM. (3) dAkhalA-rUpa. (4) paM. udAharaNa 2010_04
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ uddezana ubedhAvavuM (5) prazna. (ga) uddhata vi. [se, muM.] uddhAra karanAruM. (2) UMcakanAruM. (3) uddezana na. [4] nAma laIne bolAvavApaNuM bacAvanAruM udeza-patra S. [sa, na.] kAma saMbaMdhI hetu rIta praNAlI uddhava chuM. saM. 3t + hava, saMdhithI] mahAbhAratayugamAM vagere batAvanAra kAgaLa, yojanA-patra, prekTisa" yAdavakulane zrIkRSNanA kAkA ane eka bhakta. (saMjJA.) uddezalakSI vi. [se, muM.] uddezane yAnamAM rAkhI kareluM uddhavasaMpradAya (sampradAya) kuM. [saM.] zrI sahajAnaMda svAmIe udeza-vAda 5. [saM.] kudaratamAM badhuM saprayajana che e sthApelA svAminArAyaNa- paMtha. (saMjJA) mata-siddhAMta, TelioNjI uddhasita na. [saM. hat + dalita, saMdhithI] mAthuM ane bIjuM ude zavAdI vi. Fsa, .3 udezavAdamAM mAnanAruM aMga halAvIne karavAmAM AvatuM prabaLa hAsya. (nATya.) udezavuM sa. ke. siM, 3+DhirArA tatsama; gu. mAM "udezIne' uddhAra paM. [saM.] UMce upADI levAnI kriyA, uddharaNa, (2) e saM. bha. ka. ne ja pravega jIte che; kriyApada sArI sthitimAM AvavA ke lAvavApaNuM. (3) chuTakAro. tarIke pracalita nathI.]-ne lakSya karavuM [cAlavApaNuM (4) mukti, ekSa. (5) naSTa thaI gayelA graMtha ke graMthauddezAnusaraNa na. [+saM. ana-saraLa] uddezane pAlana karIne bhAgane naSTa dazAmAMthI punaHsaMskAra ApI samuddhAra karavAnI uddezya vi. [saM.] lapharca karI vicAravA jevuM. (2) na. uddeza, kiyA dhAraNA, lakSya, Azaya, IrAde. (2) hetu, kAraNa, (3) uddhAraka vi. [saM.] uddhAra karanAruM, uddhartA vAkayamAM kriyAne niyAmaka, kriyAnAtha. (kartari prayAgamAM uddhArakatA strI. [..] uddhAraka hovApaNuM kapakSa, karmaNi pragamAM karmapakSa; akarmaka kriyAnA yugamAM uddhArakAraka vi. [saM] uddhAra karanAruM, uddhAraka, udvartA mAtra bhAva kriyAnAtha hoya che.) (vyA.) uddhAra-gRha na. [saM.] ukhaDI paDelAone Azraya ApI uddezya-pakSa chuM. [saM.] jenA saMbaMdhamAM kahevAmAM AvyuM hoya- sudhAravAne mATe Azrama, "risakayU-hema" je kriyAne nAtha heya te pakSa (jae "udezya'.). (vyA.) uddhAraNa na. [4] uddhAra uddezya-vardhaka vi, na. siM.] vAkayamAM udyane vadhAre uddhAravuM sa. ke. [saM. 3t + "-vA, pre. tatsama] uddhAra karavA batAvanAra pratyeka vizeSaNa-zabda yA vizeSaNa-vAkayu. (vyA.) ugAravuM, bacAvavuM. (3) mikSa Apa, mukta karavuM. (3) uddezya-vAda che. [saM] ja "udeza-vAda', (2) kudaratamAM sArI sthitimAM mUkI devuM. uddhAravuM karmaNi, kri. uddhAsAdhanane hetu sAthe baMdhabesatuM karavAthI thatI bahu tINatA- rAvavuM punaHpre., sa. kri. vALA sarajanahAranA astitva vizene mata-siddhAMta, "Aththu uddhArAvavuM, uddhArAvuM e "uddhAravuM'mAM. menTa ma DijhAIna.' (tarka) uddhArtha vi. [saM.] uddhAra ke uddharaNa karavA jevuM udezyavidheya-bhAva 5. siM] vAkayamAM jenA vize vAta uddhara vi. siM. uddhurA, ba.TI.] ghesarI-bhArabeja vinAnuM karavAmAM AvI hoya (kriyAnAtha) ane je vAta karavAmAM uddhata vi. saM.] UMcakeluM, upADeluM. (2) ugAreluM, bacAveluM. AvI hoya (kriyA ane kriyAnAM vizeSaNa - kriyApuraka (3) utArA-avataraNa tarIke lIdheluM vagere vidheya) te baMne paraspara saMbaMdha. (bhA.) uta-pANi, uta-hasta vi. [saM.] UMcA karela hAthavALuM udyota muM. [saM.] prakAza, jhaLahaLATa udhRti zrI. siM.] uddharaNa, uddhAra udyotita vi. [saM.] khUba prakAzita thayeluM udRzvasta vi. [saM.] ukheDI nAkheluM, (2) khedAnamedAna karI uddhata vi. [saM. 3n + dRta, saMdhithI] u khala, uchAMchaLuM. nAkheluM, ujajaDa karI nAkheluM (2) umatta, ahaMkArI. (2) sAme thAya tevuM, avinayI, ubahu(ka) vi. si.] UMcA karelA hAthavALuM (4) AkarA svabhAvanuM, ugra uddabiMdu (-bindu) na. [sa, j]. uttara tarapha jatAM uddhatA puM, ba. va. [ + juo "vaDA."] uddhata rItabhAta, AkAzI padArthanI kakSA eTale mArga sUryamArgane kApe te te uchAMchaLuM vartana, uddhatAI biMdu, eseDiMga narDa' uddhatAI strI. [ + gu. "AI' ta. pra.] .uddhata AcaraNa udabuddha vi. [saM] bAdha pAmeluM, jJAna maLyuM che tevuM. uddharaNa na. siM.] uddhAra, UMce upADI levAnI kriyA, (2) (2) vikaseluM, praphullita thayeluM, pUruM khIleluM. (3) (lA) graMtha ke lekhanA koI bhAgamAMthI bIjA graMtha ke lekhamAM levAmAM jAgrata thayeluM, nageluM. (4) sateja thayeluM AvatuM avataraNa udUdha chuM. [saM.] samajhaNa, jJAna. (2) (lA.) jAgrata uddharaNI strI. [o "uddharavuM' + gu. 'aNI" ka...] pAThanuM karavApaNuM, udabodhana abhyAsa mATe pharI vAcana uddabedhaka vi. [sa.], kartA li. [sa, puM] ubedha karanAra uddharaNIya vi. [saM.] UMcakI levA jevuM. (2) mULa sahita u dhana na. siM.] kathanAtmaka upadeza. (2) vyAkhyAna, ukheDI levAya tevuM. (3) uddharaNa - avataraNa rUpe levA jevuM pravacana, (3) samajhaNa udvaravuM sa. kri. [saM. 3 + pRthara tatsama] UMcakavuM, upADI ubedhavuM sa.ji. [sa. 3t + kuSa vadhu, pre. tatsama] udabodha levuM. (2) ugAravuM, bacAvavuM. uddharaNuM karmaNi, phi. Apavo, samajhaNa ApavI. (2) pravacanarUpe kahevuM. uddhAnuM uddharAvavuM che., sa.ki. (saMskRtAnusArI) karmaNi, kiM. u dhAvavuM che., sa, kri. uddharAvavuM, uddharAvuM e "udvaravuMmAM. ubedhAvavuM, uddha vuM ja "uddhavuM'mAM. 2010_04
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ ubhaTa 296 ughoga-maMdira ubhaTa vi. [saM.] prabaLa, pracaMDa. (2) sarvotkRSTa, uttama. ughamI, khaMtIluM, ughogI (3) mukhya [(kAvya) ughatAyudha vi. [+saM. mAyuSa jeNe hathiyAra UMcuM karI ubhaTayauvanA strI. [saM] moDhA nAyikAo mAMhenI eka rAkhyuM che tevuM, laDavA mATe taiyAra thaI raheluM udubhaTaveza 5. [saM.] bhavya vizabhUSA udhama . [saM. 36+va+] pravRtti, kAma karavA lAgI javAnI uddabhava 5. [4] utpatti, janma, prAkaTa, prabhava. (2) kriyA, ughoga. (2) prayAsa, prayatna, 'tajavIja, (3) dhaMdhe, utpatti-sthAna, mULa, (3) vikAsa, chocazana' (ra..) rojagAra udubhavavuM a. kri. [, 3+ma-mavuM, tatsama utpanna thavuM, ughama-2ta vi. si.], ughama-vaMta (vakta) vi.saM. va>prA. pragaTa thavuM, jamavuM, pedA thavuM. udubhAvuM bhAve, kri. vata], udyamI vi. si., pR.] udyama karanAra, ughogI, uddabhavAvavuM, udubhAvavuM che., sa, phi. kAmagaruM. (2) khaMtIluM, mahenatu uddabhava-zakti strI. [saM.] utpanna thavAnuM baLa, enajI' ughAna na. [saM.) bAga bagIcA, upavana, vATikA, vADI (2.ma.). (2) caitanya, sattva ughAnakItA strI. [.] bAgamAM mukhya strIo sAthe uddabhava-sthAna na. [saM.] utpati-sthAna levAmAM AvatA AnaMda [ujANI, "gArDana pArTI udbhavAvavuM, udbhavAvuM e "udbhavavuMmAM. udyAna-bhejana na. [saM.) bAga-bagIcAmAM karavAmAM AvatI udRbhAva puM. [saM.] udabhava, utpatti, janma udyAna-rakSaka vi, puM. [saM.] bAganI rakhevALI karanAra, mALI uddabhavaka vi. [.] ud bhava karanAra, utpAdaka, "karkaTiva ughA5na na. [saM. 3+pApanI vatanI samAptie karavAmAM (gA.mAM) [ciMtana, vicAra. (4) uakSaNa Avata pUjAvidhi. (2) ujavaNuM udubhAvana na. [saM.] utpAdana. (2) dhAraNA, aTakaLa. (3) ughukta vi. [saM. 3yuvata] taiyAra thaI raheluM, kAmamAM joDAI uddabhAvanA strI. [saM.] dhAraNA, aTakaLa gayeluM (2) tatpara, taiyAra, udhata uddabhAvanIya vi. [saM.1 utpanna karI-karAvI zakAya tevuM. udyoga kuM. [saM. 3 ] pravRtti, hilacAla, udhama, enTara(2) jenI dhAraNA karI zakAya tevuM prAI*jha'. (2) hunnara, kasaba. (3) mahenata udabhAvayitA vi. [sa,, .] udabhAvaka udyoga-khAtuM na. [+juo "khAtuM'.] rAjya taraphathI hunnaraudabhavavuM jue "ubhavavuM"mAM. udyoganAM kArakhAnAonI pravRttinI dekhabhALa rAkhatuM sarakArI udabhAvita vi. si.) jene udabhAva karavAmAM Ave chetaMtra, "InDasTrI*jha DipArTamenTa' tevuM, utpana kareluM-karAveluM. (2) (lA.) banAvaTI, kRtrima udyoga-gRha na. [saM., , na.] udyoga-zALA, kArakhAnuM ubhAya vi. saM.] jue "udabhAvanIya'. udhoga taMtra (-tanna) na. [saM.] dezanA udhogo upara dekharekha udabhAsa chuM. [] kAMti, zobhA. (2) teja, camaka rAkhatuM sarakArI khAtuM, 'DirekaTareTa opha inDasTrIjha' ubhAsita vi. saM.] prakAzita, ajavALeluM. (2) batAva. ughoga-tAlIma-saMsthA strI. [ + juo "tAlIma' + saM.] vAmAM AveluM [thayelI vanaspati jue "udyoga-maMdira'. udalijaja na. si., pR. jamIna ke bIjane bhedIne utpanna udyoga-dhaMdhe (-dha ) muM. [ + ja e "dhaMdhe'.] udyogI ubhijavighA, strI, umijAja-zAna na. [saM.] vana- dhaMdho-rojagAra, udyoga-pravRtti spatizAstra, oSadhi-vidhA, baTenI" udyoga-dhUna strI. [+ ja "dhUna'.] (lA.) udyoge karavAnI udabhinna vi. [saM. toDIne bahAra AveluM, phATI nIkaLeluM. sabaLa pravRtti, InDasTriyAlijhama' (nA. da.) (2) UghaDeluM, khIleluM udyoga-niyAmaka chuM. [saM] dezanA udyogo upara dekharekha udabhUta vi. [4] udabhava pAmeluM, pragaTeluM, pedA thayeluM rAkhatA sarakArI udyoga-taMtrane uparI amaladAra, "DirekTara udabhUti strI. [sa.] e "udabhava'. opha InDasTrIjha' uda bheda puM. [saM.] utpatti. (2) vikAsa, Ikayuzana udyogapati muM. [saM.] bhinna bhinna prakAranA udyoga udabhrama chuM. [saM.] bhrAMti, bhramaNA. (2) ciMtA, phikara. (3) calAvavAmAM rapacyo rahenAra puruSa, InDasTriyAlisTa' gabharATa, vyAkuLatA udyoga-5ra, rAyaNa vi. [sa.] udhogamAM racyuM parphe rahenAra udabhramaNa na. [saM.] rakhaDapaTa ughogaparAyaNatA strI, siM.] udyogaparAyaNa hovApaNuM udabrAMta (-bhrAnta) vi. [saM.] bhramita thayeluM, bhrama thayuM cheudyoga-pradhAna 5. [sa,na.] rAjyataMtramAM udyoganuM khAtuM sAcavata tevuM. (2) gAbharuM, vyAkuLa.. (3) bhrAMtimAM bhamyA karatuM maMtrI, (2) vi. udyoganI jyAM mukhyatA che tevuM uda mata vi. [+ phA. saM. mAM A zabda nathI,] umA. udyoga-prasAraNa na. [saM.] udyogane phelAvo karavAnI pravRtti, (2) tephAnI. (3) raMDIbAja " Disparsala oNpha InDasTrIjha' udamastAI strI, [ + phA. + gu. "AI' ta. pra.] umasta- ughogaprasAraNa-nIti strI. [saM.] udyogane phelAvo karavAne paNuM, unmattatA. (2) dhamAliyA-veDA, tophAna siddhAMta, "inDasTrI-Disparsala polisI' uSmastI strI. [+ phA. 3 umastAI ughoga-maMdatA -bhedatA) strI, (saM.udyoganI pravRttimAM ughata vi. [sa. 3w] taiyAra thaI raheluM, tatpara, sajaja. aveluM DhIlApaNuM, "risesana Ina InDasTrIjha', (2) nizcaya karI UbhuM thayeluM, kRtanizcaya, Atura, (3) udyoga maMdira (-mandira) na. [saM.] juo "udyoga-gRha', 2010_04
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ udyoga-maMdI 297 udhamati ughoga-maMdI (-madI) strI. [+juo maMdI'.] juo "udyoga- udvigna vi. [saM.] udvega pAmeluM, khinna, bhAre dilagIra. maMdatA'. (2) kaMTALeluM udyoga-mAhitI-patra kuM. [ juo "mAhitI' + saMna.] udvignatA strI, (saM.) uddhimapaNuM, kheda, khinnatA (2) kaMTALe udyogane lagatI mAhitIne kAgaLa, inDasTrI-prospekaTa zITa' udvIkSaNa na. [sa.] UMcI karelI daSTi, UMcI bAja e udyoga-vAda kuM. [saM] dezanA arthataMtrane AdhAra ughogo karelI najara upara che e mata-siddhAMta, "inDasTriyAlijhama' utta vi. [saM.] UlaTuM thaI gayeluM. (2) pheMkAI gayeluM. (3). udyogavAdI vi. [saM., muM.] udyoga-vAdamAM mAnanAruM uzkerAyeluM. (4) UbharAI gayeluM udyoga-vibhAga 5. sa.1 dhaMdhA-rojagAra upara dekharekha uga 5. siM.1 kheda, khinnatA, uca rAkhanAruM sarakArI khAtuM karanAre puruSa vyAkuLatA. (3) dilagIrI, zoka. (4) vagratA, kSebha udyoga-vIra puM. [saM] hunnara-udyoganA ukarSa mATe kAma udvega-kara, ji. [saM.3, -rtA, vi. [saM., S], uddhajaka, uddhagaudyoga-vRtti strI. (saM.] kAmadhaMdho karavAnuM valaNa kAraka vi. [saM], udvega-kArI vi. [sa, puM] uga udyoga-zakti vi. [saM.] kAmadhaMdho calAvavA mATe joItuM baLa karAvanAruM, khinnatA karAvanAruM udyoga-zAlA(-LA) strI. [saM.] ja "udyoga maMdira'. uDhejana na, [.] uga karavApaNuM udyoga-saMgaThaka (.-saThaka) vi, puM. [+ jue "saMgaThaka'.] uDhejanIya vi. [saM.] uga karavA-karAvA jevuM udyogone uttejana ApI enI AjanA-yavasthA vagere uDhejita vi. [4] umi, citAgrasta karanAra, "InDasTrI-oNrgenAijhara' uDhejI vi. [, .] uga karanAruM udyoga-saMcAlana (-sacAlana) na. siM] udyogone vyavasthita uThela(La) vi. [saM. have, ba.vI.] maryAdA vaTAvI rIte calAvavAnI pravRtti gayeluM, kinArAne oLaMgI gayeluM udyogolaya na. [+ saM. ja "udhogazAlA', uddeza(-9) vi. siM] pozAka nathI paheryo tevuM, nagna, nAguM udyogitA strI [saM.] udhogIpaNuM uddhapTana na. [4] vIMTALavAnI kriyA, (2) vi. jenAM baMdhana udyoganI vi., strI. [saM.] udyogamAM paDelI (strI) TI gayAM che tevuM udyoga vi. siM, 5 3udyogamAM paDeluM, udyamI, pravRttizIla. uSTita vi. [saM.] vIMTeluM. (2) ne. [.haLI UMcI (2) hunnarI karavAno eka abhinaya. (kAvya.) ughogIkaraNa na. [saM.] udyoga na hoya tyAM udyoganI udhaka vi. jio UdhaDuM + gu. "ka" svArthe ta. pra.] UdhaDuM pravRtti karavApaNuM, iDariyAlijhezana' udhakavuM a. ji. jio "udhaDaka'-nA. ghA.] ekadama UbhA ughAta 5. [saM.] khadyota, Agiyo [dhAtu tu hAI hota thaI javuM. (2) camakavuM, jhabakavuM, cAMkavuM. (3) bebAkaLA, thavuM joie, chatAM saM.mAM 3tho paNa kAzomAM noMdhAyuM che, thaI javuM -jue "udghota.']. udhakI vistrI. jio "udhaDakuM' + gu. I" strI pratyaya ] udrakavuM a. kri. ucATamAM hovuM, dilagIra hovuM umAdavALI, saheja gAMDapaNavALI (strI). (2) eka sthaLethI ujana paM. prANavAyu, "sijana' mana UThI gayuM che tevI (strI). udrAva chuM. [saM.] bhAre me avAja, bhAre ghATa udhaDakuM vi. e "udhaDakavuM' +gu. "u" ku.pra.] unmAdavALuM. udvita vi. .] atizaya, ghaNuM. (2) nikhAlasa, khullA (2) eka sthaLethI mana UThI gayuM hoya tevuM dilanuM. (3) spaSTa, pragaTa, phuTa [(3) caDiyAtApaNuM udhariyuM vi. [4 o "udha' + gu. "dhayuM' ta.ka.] dainika uddhaka chuM. siM] atizayatA, bhAre vRddhi. (2) ubharATa. sAptAhika pAkSika mAsika ke vArSika badalo karAvyA vinA ukeka-vAda muM. [4] jemAM jIvananA ullAsanuM pratibi kAmanA pramANane paNa khyAla karyA sivAya Ucaka TharAvI paDeluM che te kavitAmAM 2ja thatuM AvikAra, raMgadaSTi, kAma karanAruM (maja2), UdhaDuM kAma karanAra. (2) bhAvatAla menTijhama' (u. je.) ke vajana karyA vagara rAkheluM ke ApeluM (kAma), (3) (lA.) uddhamana na. saM.] UlaTI, bekArI, ekaNa kALajI vagaranuM bedarakArIthI kareluM udvartaka vi. si.]. zarIranI zuddhi karI ApanAruM. (2) udhaDiyA vi. puM. jio "udhaDiyuM".] amuka badalo (Arthika paM. hisAbamAM dhArelI saMkhyA ke vastumAM levAnI zarate mudatanI paNa zarata vinA ekaudvartana na. [4] zarIranI zuddhi karavAnI kriyA. (2) zarIrane sAmaTuM kAma karanAra mANasa. (2) varSe amuka rakama ApavI mAliza karavAnI kriyA. (3) vadhAro, uchALo TharAvI rAkhele nokara, (3) varSe amuka rakama ApI ke udvahana na. [saM.] zarIra upara uThAvI bhAra vahana karavAnI bhAgIdArI karAvI khetI sAdhI Apato kheta, ubhaDa kheDUta kriyA, UMcakI laI javAnuM kAma udhaDiyA-ce)Na (-2) zrI. jio," udhaDiyuM' + gu. "audvAha !. [saM] udvahana. (2) vivAha, lagna (e)Na strI pratyaya] chUTaka kAma karanArI bAI, udhaDuM laI udvAhaka vi. [saM] udahana karanAra kAma karanArI majaNa udvAha-karma na. [i] lagna-kriyA udhamati vAMka paM. bhaMDAra pAse vAMkA pATiyAne lagatA udAhana na. [saM.] jue "uddhahana' kAthAnA eka bhAganuM nAma. (vahANa.) 2010_04
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ udhamAta 298 udhArUruM udhamAta ja "udamAta. hoya tevuM, casakela, gAMDA jevuM. (3) valavalatuM, adakapAMsaLiyuM. udhamatiyuM juo 'udabhAtiyuM. udhAnavAvuM a. phi. [ juo "udhAna".nA.dhA. ] mananI udhamAta juo "udamAtI." sthiti sArI na hevI. (2) gusse thavuM, kApavuM udhamAtuM ja "udamAtuM." udhAnI vi. jio "udhAna' + gu. I' ta. pra.] aTakacALuM. udharakavuM a. kri. [o "udhaDuM' dvArA.] udhaDakavuM. (2) aLavItaruM, udhAmI UMdhamAM babaDavuM. (3) kAdhe bharAvuM, gusse thavuM. (4) udhApe pR. tera, Aveza, juse, udhAme, (2) ciMtA, phikara phaDakI UThavuM udhA(-)lI strI, AMkhanA rogamAM upayogI evI eka udhara-bhAva 5. jio "udharavuM' + saM] uchera, ujeravuM e eSadhi-vanaspati, UMdhA-phalI. udharasa strI. [juo "udharasavuM'.] kaMThabArImAM bharAyelA udhAmo chuM. [ saM. uMdhAvava-> prA. 3SAvama- >apa. lIlA ke sUkA gaDaphAne avAja pUrvaka bahAra kADhavAnI "udhArvema-] dhamapachADA. (2) koI jAtanI pravRtti karavAne paristhiti, khAMsI. [ 9 khAvI (rU.pra.) avAjapurvaka Aveza. (3) valakhuM, upaDe. (4) prabaLa yatna. (5) kaMThanArImAMthI sUkA ke lIlA kaphane bahAra kADhavAnA prayatna laDAInI teyArI kare. (2) khAMsI khAvAno avAja karI hAjarI udhAra 5. [saM. 3yAra] uddhAra, chuTakAro. (2) uchera [sa.]. vyakta karavI] (3) ki. vi. bharapAI nahi thayeluM. (4) cApaDAmAM khAte udharasavuM a. kri. [saM. 3prati UMcenA bhAgamAM bahAra bAju. (5) khAte mAMDIne ApeluM. (1) (lA.) laIne pAchuM pheMke che.] khaDakhaDiyA avAjathI kapha bahAra kADhavAno prayatna na ApanAruM (mANasa), avizvAsya, aNa-bharosApAtra. karava, khAMsI khAvI. (2) (lA.) UMcAnIcA thavuM, pachaDAvuM. [ 9 karavuM, 0 rAkhavuM (rU. pra.) rAkaDuM nANuM na ApatAM udharasAvuM bhAve., kiM. udharasAvavuM pre, sa..i mAla kharIdavA, AbarU upara kharIdavuM. 50 khAvuM (rU. pra.) udharasAvavuM, udharasAvuM. juo "udharasamAM. [khAMsI khAnAruM khAte mAla laIne gujarAna karavuM. 0 devuM (rU. pra) khAte udharasiyuM vi. [ja e "udharasa + gu. 'iyuM" ta. pra.] vAraMvAra mAMDIne AbarU upara ApavuM. 0 levuM (rU. pra.) khAte maMDAvIne udharANe . tANane kAMjI ApatI vakhate TekavavAnI joDI AbarU upara kharIdavuM] udharApe 5. juo "udarA." udhAra-anusUci(-cI) strI. [ + saM. ] rASTra uparanAM udharAvavuM ja UdharavuM'> udhaTAvavuM, udhareTAvuM ja "udhareTajmAM. prA. uddhArama-] copaDAmAM jamaNI bAjunA saLamAM khAte udharasa(sta) juo "udavasa." bAju nedhavuM, khAte caDAvavuM. udhArAnuM karmaNi, kri. udhAI juo "UdhaI." [(2) saDI javuM udhArAvavuM punaH pre., sakri. udhAvuM a. kei. jio "udhaI" nA..] udhaIthI khavAtuM. udhAra-vecANa na. [ + jue "vicANa".] udhAra rAkhIne-rekaDethI udhAcaluM vi. [juo "UMdhuM' + cAlavuM' + gu. "G" ku.pra.] UMdhuM vecANa karyA vinA-karavAmAM AveluM vecANa, keDiTa sejala' cAlanAruM, avaLe raste janAruM. (2) (lA) kahyuM na mAnanAruM udhAra-vahevAra (-vevAra) . [+ saM. o "vahevAra'.], udhANa na. samudranI meTI bharatI (pUnama-amAsanI), udhAna. udhAra-vyavahAra kuM. [ + saM.] rekaDethI karavAne badale khAte (2) (lA.) tophAna, Aveza [mudati (tAva) mAMDIne karavAmAM AvatI levaDa-devaDa, keDiTa TrAnjhakarIna' udhaNiye vi., pR. [o "udhANa" + gu. IyuM ta. pra. uvAra-havAlo chuM [jue "havAlo.] udhAra pAsAnI udhAna na. pUnama ane amAsanI samudramAM AvatI maTI jamAkha [muzkelI bharatI. (2) tophAna, Aveza. (3) vAvAjhoDuM. (4) damane udhArA puM, ba.va. [jao "udhAre".] (lA.) sAMsA, taMgI, Ubhare. (5) jAnavaramAM saMbheganI irachA. [0 caha(8)vuM udhArAvavuM, udhAravuM juo "udhAravuM'mAM. (rU. pra.) bharatI AvavI. (2) AvezamAM AvavuM. (3) udhAriyuM vi. [ juo "udhAra+gu. IyuM' ta.ka.) khAte mAMDIne damane haphlo thave. (4) kAmAsakta thavuM]. ApavAmAM AvatuM hoya tevuM. (2) rekaDuM nahi cukavatAM udhAna-cakkara vi. [+ juo "cakkara.] vamaLamAM paDatuM, bhamarI khAte laI kharIdanAruM, zAkha upara kharIdanAruM khAtuM (pANI) [vaparAtI davA udhArI vi. [juo "udhAra + gu, "I' ta...] bAkI leNuM, udhAna-paDI strI. [+ juo paDI."] damanA dardamAM khAte Apela mAlanuM patyuM na hoya tevuM (nANuM) udhAna-pAyuM vi. [+ jue) pAyo' + gu. "ta. pra.] jene udhAra (2) vi. [ gu. "u" ane "u" ta. pra.] udhAra traNa pAyA hoya tevuM. (2) (lA.) jene magaja khasI ga lIdheluM ke ApeluM. (2) bharapAI na thayeluM. 2010_04
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ udhAra udhArA yuM. [saM. cAra-> prA. harSAZ-] uddhAra, chUTakA. (ra) vAyA. (3) vAra vilaMba, DhIla udhAMdhaLuM vi. jhAMkhuM udheI(-1) (-nya) jue 'UdhaI ', udheDa puM, bAMdheluM chaThThuM karavuM e, ukela udhevuM sa. kri. [jue 'udheDa,' nA. dhA.] vikheravuM, chUTuM karavuM. (2) ceDavuM, (3) ukelavuM, DheDavuM. (4) ujjaDa karavuM. (5) garIba anAvavuM. (6) chetaravuM, (7) bahu saMbhaMga karI thakavavuM. udheDAnuM karmaNi, kri. udheDhAvavuM pre., sa.kri. udheDhAvavuM, udheDAvuM jue 'udheDanuM'mAM. udheravuM sa. kri. [saM. udghArtha-> prA. dharma-] ghaMTInA thALAmAMthI chAlA vatI leTa mAkAmAMthI vAsaNamAM leve, UdharavuM. udherAvuM karmaNi, kri. udharAvavuM che., sa.kri. udherAvavuM, udherAyuM jue udheravuM'mAM, udheluM na. ekathI vadhu jAtanAM AkhAM--bhAMgyAM zAka telamAM pakAvI karelI vAnI, UMdhiyuM uSaeN jue. UdhaI". udhAra puM. cauda mAtrAnA eka mAtrAmeLa chaMda. (pi.) uddhata vi. saM. dhRtta > prA. upara, mA, tatsama] jue UpaDa', uddha<rDA. gu. talava] mathavuM, prayatnazIla thavuM. unamathAvuM bhAve, kri. unamathAvavuM pre., sa.kri. unamatuM vi. saM. 3nmanak + gu. 'g' ta. pra.] UMcA thayelA manavALuM, dilagIra, zAkagrasta unamulAvavuM, unamulAvuM jue 'unalanuMmAM. unamUna vi. saM. ummauna] dhaNuM zAMta. (2) na. dhaNI zAMti unamUnI srI. haThayeAganI 'umnI' nAmanI eka mudrA unamathavuM sa. kri. [saM. unmUtha-] unmUlana karavuM, ukheDI nAkhavuM. unamulAvuM karmaNi, kri. unamulAvavuM ke., sa.. unare-jala (u:nare-) na. zeASaNa unavAvavuM, unavAvAvuM (una-) jue 'UnavAnuM'mAM. unaMga (una ) vi.saM. 6] UMcA aMgavALuM, UMcuM unAravuM a. kri. [grA., saM. unnAtha-> prA. unnAi-] uThADavuM, jAgrata karavuM, jagADavuM [mIThuM phaLa unAkha na. [ara. unA auSadha tarIke vaparAtuM eka rAtuM unAba-dANA puM., ... [+ jue dANe.'] unAkha phaLanAM bIja [AraDI unAmaNu (unA) na. [jue UnuM' dvArA.] pANI UnuM karavAnI nAmaNiyuM (uM:nA-) nA, caiA puM. [+gu, yuM' ta. pra.] 299 _2010_04 unnata-mArga pANI UnuM karavAnuM vAsaNa [ta.pra.] nAnA unAmaNiyA unAmaNI (HnA-) strI, bheNuM na. [+gu, 'kSu' ane '' unAmaNNA (uHnA) puM. [+gu. e' ta. pra.] unAmaNiyA unAraNa (HnA-) na. [jue UnuM' dvArA.] leTa bAMdhavAnuM garama pANI UnAravuM (unA) sa.kri, juo 'UnuM', nA.dhA.] garama pANIe leTa bAMdhavA. unArAvuM (uM:nA-) karmaNi, kri. unarAvavuM, (u:nA-) pre., sa. kri. unArAvavuM, unArAvuM (FHnA-) jue 'unAravuM'mAM. unAvuM (HnA-) a. kri. [saM. hAtha (nA dhA.) >= prA, inphrAma-] garama thavuM, UThuM thavuM. (ra) (lA.) manamAM banyA karavuM, UnavAnuM unALa (bya) strI. [de. prA. unnami UMcuM ZAyeluM] pANI ke anAjanuM zvAsanaLImAM javuM e, aMtarAza unALu (unA-) vi. [jue'unALA'+ gu. 'u" ta.pra.] unALAne lagatuM, unALAmAM thatu ke pAkatuM unALA (unA) puM. [saM. 3LA-> prA. 7mAma", udbAma-] uSNakAla, phAgaNathI je sudhInI garamInI Rtu, [ esavaeNA (-eNsave) (rU.pra.) garamInI Rtu AvavIzarU thavI] unIza huM. ajavALuM, prakAza unevALa vi. ['UnuM" (UnA) gAma + gu. vALuM'ta.pra. dvArA] UnA gAmanA brAhmaNAnA eka kirake| ane ene lagatuM unnata vi. saM. v + nata, saMdhithI] UMce gayeluM, UMcuM. (2) sIdhuM, TaTTAra, UbhuM. (3) caDatI pAmeluM. (4) umadA UMcA AzayavALuM. (5) lanca, 'samlAima' (na.E.) unnata-kAya vi. [saM.] UMcI kAcAvALuM, paDachaMda unnata-kala(-La) puM. [saM.] madhyarAtrinA biMduthI pUrvamAM sUryanI dekhAtI gati ane e pramANe madhyAhna-biMduthI pazcimamAM dekhAtI gati eTaleA samaya unnata-kAlAMza (-kAlIza) puM. [+saM. aiza] graha ke tArAne dhruva sAthe joDanArI lITI ane e graha ke tArA jyAM UgyA hoya te sthAnane dhruva sAthe joDanArI lITI e e lITIe vaccenA khUNeA. (khagALa.) unnata-kANu chuM. [saM.] koI padArthane joDanAranI AMkha sAthe joDanArI sIdhI lITI ane AMkhamAMthI pasAra thatA kSitijane samAMtara tala e be vacceAA khUNeA, eMgala pha elivezana' unnata-tA zrI. [saM.] unnatapaNuM, UMcAI. (2) bhavyatA, 'salimiTI'(na.bhe!) [phUlelA peTavALuM unnata-nAbhi kavi. [saM.] jenI ghUMTI UpasI AvelI che tevuM, unnata-patha puM. [saM.] UMce! mArga. (2) caDatIne! mArge unnata-pada.na. [saM.] UMcI padavI, UMcA ho, UMcuM adhikAra sthAna unnata-pratibhA strI. [saM.] ucca krATie rahelI Atma-jhaLaka unnata-bhUmi strI. [saM.] UMcI jacIna, upara UpasI AveluM bhUmitaLa unnata-mArga chuM. [saM.] jue 'unnatapatha'.
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ unnata-cauvanA unnata-yauvanA vi. skrI. [saM.] madhyA prakAranI nAcikAnA eka bheda. (kAvya.) 300 unnatalakSI vi. [saM., puM] UMcuM lakSa dharAvatuM, mahattvAkAMkSI unnata-lensa puM. [ + jue aM. 'lensa'] vaccethI Upasele gALa kAca unnata-zira vi. [saM. unmattazirasa nuM pra. vi., e.va. unnatariArA: puM.] UMcA mAthAvALuM. (2) (lA.) abhimAnI, gIluM unnata-sthAna na. [saM.] UMce AvelI jagyA. (2) unnata-pada unnata-sthiti strI. [saM.] caDatI dazA, abhyudaya, caDatI unnata kI vi. [ + saM. mA| puM.] bhavyatAnI UMcAI tarapha kheMcatAra, 'eliveiTiMga' (na. bhA.) [sthiti unnatAvasthA strI, [ + saM. avasthA ] UMcI dazA, unnata unnatAMza (-tAza) puM. [+ saM. maM] UMcI bAjunA bhAga. (2) AkAzI padArtha kSitijathI-eTale AkAza ane pRthvI sAthe maLatA dekhAya che te kalpita rekhAthI-keTale UMcA che e batAvanArA khUNAnuM mApa. (khagALa.) unnatAMza-kANu (-tAza-) puM. [saM.] evA.unnatAMzathI vyakta thate khUNeA. (khagALa.) sthApanAra sarakArI amaladAra, unnati zrI. [saM., v + tti, saMdhithI] UMce jaI rahelI sthiti, caDatI. (ra) AbAdI. (3) mahattA unnati-adhikArI vi. [saM., saMdhi vinA, puM.] navuM navuM meLavI enI vyavasthA 'relamezana--oNphisara' unnatikara vi. [saM.], ~rtA vi. [saM., puM,], unnati-kAraka vi. [sa.] unnati tarapha laI janAruM, caDatI karanAruM unnati-yAda puM. [saM.] AzAvAda ane nirAzAvAda vaccenI samAdhAnakAraka vRttithI caDatInI saMbhAvanAnA mata-siddhAMta, 'meliyeArijhama' (a. ka.) unnativAdI vi. [saM., puM.] unnati-vAdyamAM mAnanAra unnati-saMpAdaka, (-sampAdaka), unnatisAdhaka vi. [saM.] unnati lAvI ApanAruM unnatedara vi. saM. ummatta + 3] UMcI kAMdavALuM, (2) jene cApa uparanI bAju UpaselA hoya tevuM. (ga.) (3) ahigaLa ['kaeNvekasa eNgala' unnatAdara-kANu chuM. [saM.] be kATaNA karatAM moTA khUNeA, unnayana na. [saM. vU+nathana, saMdhithI] UMce laI javAnI kriyA, (2) sarakhuM - sIdhuM karavApaNuM. (3) vizeSa vAta uparathI sAdhAraNa vAtanuM anumAna. (tarka.) unnAba na. [ara.] jue 'unAkha'. unnilekhana na. [x. uk + niolana, saMdhithI] dhAtu paththara vageremAM kAtarI kheADhela ke upasAvela akSara-lekhana, epigrAphI' (ra. va.) unnaya vi. [saM. v +bhaitra, saMdhithI] anumAna karavA jevuM unmajana na. [saM. 36 + manana, saMdhithI] tarI upara AvavuM e, tarI bahAra nIkaLI AvavuM e unmatta vi. saM. v + matta, saMdhithI] madane lIdhe chakeluM. (ra) gAMDuM. (3) madAMdha, ahaMkArI, madamasta. (4) uddhata, 2010_04 unmukha tAkAnI unmatta-tA strI, [saM.] unmatta hovApaNuM unmatta-pralApa puM. [saM.] gAMDapaNane laI karavAmAM AvatA babaDATa, pAgalanA ekavATa [karanAra unmatta-veza(-Sa) vi. [saM.] gAMDA jevA pezAka dhAraNa unmana vi. [rsa, k + manas = Gannanam nuM puM, e, va, unmanAH ane ta., e. va. unmatta:, unmanaka vi. [saM.], unmaniyuM vi. [+ gu. yuM' ta. pra.], unmanuM vi. [+ gu. " ta. pra.] jenuM mana UMcuM thayuM che tevuM, dilagIra,zAkAtura unmAda puM. [saM. r + mAr, saMdhithI] unmattapaNuM, gAMDapaNa, ghelachA. (2) tera, mada. (3) tekna. (4) saMnipAtanA eka prakAra, (5) eka vyabhicArI bhAva. (kAvya.) unmAdaka vi. [saM. v + mALa, saMdhithI], -kArI vi. [saM., puM.] unmAda karanAruM unmAda-grasta vi. [saM.] gAMDapaNathI gherAyeluM unmAda-cikitsA srI. [saM.] gAMDapazu maTADavAnA upacAra unmAda-dazA strI, [saM.] gAMDapaNanI hAlata unmAdana na. [sa. v + mAna, saMdhithI] kAmAsakta strIpuruSone unmatta dazAmAM nAkhI denAruM manAtuM kAmadevanA pAMca khANemAMnuM eka unmAdarega puM. [saM.] gAMDapaNanA rAga, citta-bhrama unmAda-za vi. [saM.] gAMDuM thayeluM. (ra) kri.vi. unmAdI unmAda-vAyu puM. [saM.] gAMDapaNa upajAvanArA zarIramAMnA vAyu unmAdAreAgya-bhavanana. [ + saM. mAroT + saM.] gAMDAM mANaseAne rAkhI sAravAra ane saMbhALa ApavAmAM Ave che tevI 'ispitAla', 'yunaeNTika esAilama' (gA. mA.) unmAdiyuM vi. [saM. 3mAr + gu. 'iyuM' ta. pra.], unmAdI vi. [saM., puM] matta, gAMDuM unmArga puM. [saM. hav + mA], saMdhithI] UlaTa mArga, kharAkha raste. (3) anItinA rastA nmArga-gamana na. [saM.] unmArga tarapha javAnuM unmArge-gAmI, unmArga-vatI, unmAgI vi. [saM., puM.] unmArge cAlanAruM (2) (lA.) kuchaMdI, viSayAsakta. (3) cera, lakhA, DAku unmiti zrI. [saM. hav +miti, saMdhithI] samIkaraNeAmAMthI ceDAM anyaktavALAM samIkaraNa banAvavAM e, 'eliminezana' (5.) [banAveluM samIkaraNa, 'eliminanTa' unmiti-j la(-La) na. [saM.] unmiti karIne anyakta vagaranuM umIlana na. [saM. vU+ mauna, saMdhithI] udhADuM karavAnI kriyA. (2) jAgrata thavAnI kriyA. (3) khIlavuM-vikasavuM e. (4) mukta thavuM (grahaNanuM) e hamIlita vi. saM. 36 + mauhita, saMdhithI] udhADuM thayeluM. (2) khIleluM. (3) puM, aMtarbhAvAlaMkAra. (kAvya.) unmukta vi. [saM. v + muddata, saMdhithI] tadna mukta, sAva chUTuM. (ra) (lA.) svacchaMdI, svecchAcArI unmukha vi. rsa, k + mula, saMdhithI), -khuM vi. [ + gu.
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ unmUla **' ta.pra.] "nA tarapha meDhuM rAkhI raheluM, utkaMThAthI jotuM, Atura, zaha zvetuM. (ra) tatpara, taiyAra. (3) nArAja, huM jotuM unmUla vi. [saM. v + mUha, saMdhithI] jaDathI UkhaDI paDeluM unmUlana vi. saM. v + mUna, saMdhithI] samULa nAza, barabAdI, sarvanAza, jaDamULamAMthI ukheDI nAkhavuM e, nikaMdana unmUlanIya vi. [saM. 30 + mUnItha, saMdhithI] jaDamULamAMthI ukheDI nAkhavAnAza karavA-karAvA pAtra 301 unmulita vi. [saM. v + mUrttita, saMdhithI] jaDamULamAMthI ukheDI nAkheluM. (ra) saMpUrNa rIte nAza karI nAkhavAmAM AveluM unmeSa, puM., SaNna. [saM. v + meSa, -La, saMdhithI] AMkhanA ughADa, (2) palakArA, AMkhanI ughADavAsa. (3) sphuraNa. (4) vikAsa, khilavaTa, (5) prasAraNa, kelAve unmeSa-paddhati zrI. [saM.] keDadrAnusArI paddhati, kaeNnsenTrika methaDa-plaeNna' (da. khA.) upa- upa. [saM.] pAse najIka gauNa AraMbha upara adhika vagere artha .batAvatA upasarga. (gujarAtImAM mukhyatve saM. zabdomAM, kavacit navA UbhA karelA gu. zabdamAM paNa; jemake upa-AnA vagere AnAnA seLamA bhAga') upa-kakSa vi. [sa.] khabhA sudhI pahoMcatuM [peTA-vAta upa-kathanI srI. [+ jae 'kathanI.' ] cAlu vAtamAMnI upa-kathA zrI. [saM.] ADakathA, gauNa kathA dIkarI upa-kanyA strI [saM. ] dIkarInI bahenapaNI, (2) pAlita ['eNpereTasa' (peA,geA.) upa-karaNa ... [saM. ] sAdhana-sAmagrI. (2) upakaraNI vi. saM., puM.] sahAyaka, madada-gAra upa-kalA(-LA) strI. [saM.] kalAnA aMgamAM samAI jatI gauNa kalA upa-kavi huM. [saM.] zikhAu kavi [pAse upa-kaMTha (-kaTa) kri. vi. [saM.] kAMThA najIka. (2) najIka, uparyuM-pradeza (-karNA) puM. [saM.] kAMThAnI najIkanA pradeza upaDI (kaNThI) na. [navA UbhA thayelA zabda] khATuM trAjavuM upa-kaMtha (kantha) *puM. [+ ja graMtha'.] upa-pati, Azaka, _2010_04 upa-gati upakAra karavAmAM AvyuM heAya tevuM, AbhArI, kRtajJa. (3) sAdhanarUpa, hathiyArarUpa upa-kArya vi. [saM.] upakAra karavA-karAvA jevuM upa-kulapati puM. [saM.] gurukula-vidyApITha-vizvavidyAlaya temaja svataMtra rAkhyuMmAM variSTha adhikArInI taratanI nIcenA adhikArI, vAisa-cAnselara' ( navI paribhASA pramANe 'kulapati'-cAnselara' mATe 'kulAdhipati' ane 'upakulapati'te mATe 'kulapati' zabdo pracAramAM AvyA che.) upa-kRta vi. [saM.] jenA upara upakAra karavAmAM AvyA che te, AbhArI, ezIMgaNa, ahesAna-maMda upa-kRti zrI. [saM.] upakAra, AbhAra, pADa upa-keza kuM., kha.va. [saM.] banAvaTI vALa upa-ke'dra (kendra) na. [saM.] gauNa ke'dra, sahAyaka keMdra, 'sekanDarI senTara' ['eDjesanTa eMgala'. (ga.) upa-kANa puM, [saM.] khuNAnI pAsene khUNe, Azrita khUNe, upa-keza(-Sa) puM. [saM.] kaLInuM bahAranuM DhAMkaNa, (ra) phUlanI AsapAsa aniyamita rIte UgelAM pAMdaDAMnA jaththA. (3) laghu zabdakAza, pokeTa DinerI' upa-keSTaka na. [saM., puM.] mukhya kASTakane sahAyaka nAme kAThI, peTA-phADA yAra upa-kAra puM. [saM.] AbhAra, ahesAna, pADa, sapADuM. (2) kRpA, maherabAnI. (3) badalAnI AzA vinAnI bhalAI, (4) sahakArI sAdhana, (tarka.) [karanAruM upakAraka, -kara vi. [saM.], -karto vi. [saM., puM.] upakAra upa-kAraNa na. [saM.].gauNa kAraNa [kRtajJatA upakAra-bhAnana. [saM.] bIjAe karelA upakAranA khyAla, upakAra-za vi. [saM.] AbhAra nIce dabAyeluM, AbhArI upakAravazatA zrI. [saM.] AbhArI heAvApaNuM upakArArthe, the kri.vi. saM. + gu. e' sA.vi., pra.] upakAra karavA mATe, bhaluM karavA mATe upakAriNI vi., strI. [saM.] upakAra karanArI (strI) upakAratA zrI. [saM.] upakArI hAvApaNuM upakArI vi. [saM., puM.] upakAra karanAruM. (2) jenA upara upa-krama huM. [saM.] AraMbha, zarUAta. (2) a zraya, 'oNspi sisa' (3) tAtparyaMnA nirNaya eTale kharA Azaya nakkI karanArAM sAta sAdhane mAMnuM paheluM sAdhana. (tarka.) upa-kramaNikA strI. [saM.] nAnI prastAvanA upa-kramaNIya vi. [saM,] upakrama karavA jevuM, kahevA yeAgya ejAra,upakrameApasaMhAra (-sahAra) puM., kha.va. [ + saM. 35-AeAra] viSayanA AraMbha karI eneA niyAtmaka aMta. (vedAMta.) upa-kriyApada na. [saM.] sahAyaka kriyApada, gauNa kriyArUpa upa-phreza huM. [saM.] niMdyA. (2) ThapaY=A. (3) tiraskAra upa-kSaya puM. [saM] ghaTADo, kSINatA . upa-kSipta vi. [saM.] sUcaveluM. (ra) AraMbheluM, zarU kareluM upa-kSepa puM. [saM.] sUcana. (2) AraMbha, zarUAta. (3) thApaNa, (4) tiraskAra. (5) dhamakI upa-khaMDha (-khaNDa) puM. [saM.] pRthvI uparanA khaMDomAMne pratyeka khaMDane! nAnA khaMDa, peTA-khaMDa ( jemake eziyAmAM bhArata vagere) [svIkAreluM upa-gata vi. [x.] najIka jaI raheluM. (2) meLaveluM. (3) upa-gati, strI,, -mana na. [saM.] najIka javApaNuM. (2) aMgIkAra. (3) jJAna, samajha [jevuM. (3) samajhavA jevuM upa-anya vi. [saM.] najIkamAM javA jevuM. (ra) svIkAravA upa-mA vi., zrI. [saM,] ApelA vAMkanI pAse ne pAse jatI hovA chatAM amuka nakkI karelA aMtara sudhImAM vAMkane pahoMce nahi tevI lITI, simTaTa', (ga.) upa-gAma na. [+ "A gAma'. ] gAmanI najIkamAM vaseluM paruM, upa-grAma, samarkha' upa-gAmI vi. saM., puM.] najIka janAruM upa-giri puM. [saM.] meATA pahADa pAsenA nAnA DuMgara upa-gIti strI. . '[saM.] AryAM chaMdanA uttarArdha-e mApanAM
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ upa-guNa 302 upaTAvavuM be ardhavALo mAtrAmeLa chaMda. piM) upacAra karo egya che tevuM upa-guNa chuM. [saM.] peTA-lakSaNa, gauNa lakSaNa. (2) koI upa-cita vi. [saM.] ekaThuM kareluM, bheguM kareluM. (2) zaktimAM rAzine saMkhyAtmaka ke varNAtmaka avayava, guNaka, vadheluM [rI ImeIja' (ma.na) ke-ephizanTa." (ga) [upa-zikSaka upa-citra na. [saM.) mULa citra uparathI lIdheluM citra, "ekaupa-guru chuM. [saM.] moTA zikSAgurunI sahAyamAM rahela gurU, upa-cIyamAna vi. [saM.] ekaThuM karavAmAM AvatuM, jamA upa-gUhana na. [saM] AliMgana, bheTavAnI kriyA karatuM [pegaMbrA'. (jo.) u5-gRha na. siM] mukhya makAnanI najIkamAM bAMdheluM makAna, upa-rachAyA strI. [saM.] oLAno eLo, jhAMkho oLo, AuTa hAusa" upa-jaThara na. [i, ., na] peDu uparano ane khAsa upagraha chuM. [saM.] meTA grahanI AsapAsa pharato ene te karIne peTa uparano bhAga, epigaeNTriama' te gauNa graha. (2) gauNa kaTine anaya te te AkAzIya upajaTharIya vi. [saM.] peTanA nIcenA bhAgane lagatuM, adhigraha (dhUmaketu jevo) [cheDe joDeluM lakhANa bastika, 'hiMpigesTrika upa-graMtha (grantha) 5. [saM.] puravaNI, pariziSTa, vadhArAnuM upajaNa na. jio "UpajavuM + gu. "aNa" ka. pra.] UpajavuM upa-grAma na. [saM. grAma paM] juo "upa-gAma'. e. (2) calaNa, kAma karavAno mukhya adhikAra upaghAta . siM] IjA, zArIrika ghavAvApaNuM. (2) upajata vi. [ja e "UpajavuM + "tuM" varta ka. nuM avikArI athaDAmaNa, (3) nAza [nAnuM cakra rUpa.] UpajatuM. (2) svayaMbhU, sahaja, "ponToniyasa' upa-cakra na. siM] mukhya cinI AsapAsa pharatuM te te (pA.go.). (3) tya) strI. calaNa, upajaNa upa-cakSu na. [ + saM. vakrut] upanetra, cakSu u5-jana na siM, puM] gharamAMnAM mukhya mANase sivAyanuM upa-caya puM. [saM.] ja, Dhagalo. (2) saMcaya, ekaThA sahAyaka ane gauNa te te mANasa karavApaNuM. (3) lAbha. (4) vRddhi, umero. (5) lagna- upa-janita vi. saM.] pedA kareluM. (2) jamInanI aMdaranA kuMDaLImAMnuM 3 6 10 ane 11 e cAramAMnuM te te bhAgamAM baneluM, hipajIna sthAna. (jo.) ['esAInDa upajAu vi. [ja "UpajavuM' + gu. "Au ku. pra] upacayankata vi. [saM.1 sepavAmAM AveluM, saupacayika, upaja ka2nA2, utpAdaka. (2) rasALa upacaya-bhAva puM[saM.] lagnakuMDaLImAMnA 3 6 10 11 u5-jIta vi. siM.] pedA thayeluM emAMnA te te sthAnane bhAva ke phaLa. (.) upa-jAta (2) strI. [+ saM. kA]i peTA-jAta upacaya-zakti strI. [saM.] vadhArAnuM baLa, kansTrakazana" (mana) upa-jAti strI. [4] piTA-jAti, gauNa jAti, pesisa upacaya-rasthAna na. [saM.] jAo "upacaya(5). (bha.2.). (2) triTubha prakAranA upeMdravajU tathA jagatIupacayApacaya puM. [+. ] vRddhi ane ghaTa, vadhAre- jAtinA vaMzastha ane idravaMzA e jeDakAMnAM caraNanA ghaTADe. (2) caDatI-paDatI saMmizraNathI thatI te te praderacanA. (piM). (3) bhinna upacaraNa na. [saM.] najIka jaI rahevuM e. (2) sevA bhinna prakAranAM vRtto ane dezanAM caraNanA mizraNathI thatI upa-carita vi. [saM.] seveluM, pUjeluM. (2) lakSaNAthI deracanA. (piM.) jANeluM (kAvya) upajAvavuM e "UpajavuM"mAM. piDajIbha, "yulA' upa-caryA strI, [3] najIka 2hI karavAmAM AvatI sevA, upajihavA zrI. [saM.] jIbhanA mULa pAsenI nAnI jIbha, paricaryA [' ka Tiva' (ma.na.) u5-jIva puM. saM.] nAnAM nAnAM jIvajaMtu upacAyaka vi. [saM.] upacaya karanAruM. (2) sarjanAtmaka, upa-jIvaka vi. [sa.1 anyane AdhAre jIvanAra, sevA-* upacAthI vi. [, .] unnati pAmatuM paricarcA karI jIvanAruM, nokara-cAkara upa-cAra chuM. [saM.] vidhisaranuM AcaraNa, "phermeliTI'. (2) upa-jIvikA strI. [saM.]keI ne AdhAre cAlate jIvananirvAha mAna ApavuM-satkAravuM e. (3) bahArano vinaya, (4) upajIvI vi. [saM., .] ja "upa-chavaka'. dardInI davA vagere hareka prakAranI sAravAra, verApI.' (5) upa-jaya vi. [4] bIjAne AdhAre jIvavA pAtra. (2) zarIre caMdana vagere paDavAnI kriyA. (6) lakSaNa dvArA gauNa. (3) Azrita thato arthabodha. (kAvya) upa-jJA strI. [4] svayaMpreraNAthI thatuM jJAna, svayaMbhU jJAna upacAraka vi. [saM.] upacAra karanAruM, cikitsaka, therA- upaTaNa, zuM na. [o "uparavuM + gu. "aNa"--aNuM" pisTa'. (2) sevA karanAruM. (3) paM. sevaka, paricAraka, ku. pra.] nAhavA pahelAM zarIre tela vagere cALavAnI kriyA. nekara (2) zarIre cALavAno padArtha upacAra-zAstra na. [saM.] dardInI davA vagerethI karavAnI sAra- u5TAmaNI strI. [jae "UpaTavuM' + gu. AmaNI" ka. pra.] saMbhALa kevI rIte levI enuM zAstra, "therApyuTisa" dastAveja. (2) lagna-khata. (3) surata bAju vevAInI upa-cArikA strI. [sa.] sevikA, paricArikA AgaLa vAMcavAmAM AvatI kanyAnAM sagAMnI yAdI (nAgarI upa-cArI vi. [saM., pR.] upacAra karanAra rivAja) [mAM nAkhavuM u5cArya vi. [saM.] upacAra karavA-karAvA megya, jene upaTAvavuM jue "UpaTavuM'mAM. (2) dilagIra karavuM, aphasa 2010_04
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ upaTALavuM 303 upa-dhi upeTALavuM sahi. tAravavuM, ke nIce rAkhI bIjo bhAga upa-devI zrI. [saM.) gauNa TinI te te devI (yakSI vidyAupara lAva [prakArane AdhAra dharI gaMdha nirI vagere) upa-Teke chuM. [ + ja Take'.] vadhArAne Teke, gauNa upadeza 5. [saM.] bedha, salAha, zikhAmaNa. (2) guruupahAI strI., maNa na. [e "UpaDavuM' + gu. "AI'- maMtranuM pradAna | [ApanAruM AmaNu" ka.pra.] upaDAvavAnuM kAma. (2) upaDAvavAnI upa-dezaka vi. [saM., -kartA, -dAtA vi. [se, muM.] upadeza majUrI, upADavAnuM mahenatANuM upadeza-dAna na. [saM.] upadeza devApaNuM [bedhanAM viNa upahAmaNI strI. jio "UpaDavuM' + gu. "AmaNI" ku.pra.] upadeza vacana, na., upadeza-vANI strI. si.] zikhAmaNa, upaDAvavAnuM mahenatANuM, upaDAI, upaDAmaNa upadeza-viSayaka vi. si.] upadezane lagatuM upakAvavuM ja "UpaDavuM-upADavuM'mAM, upadezavuM sakri. [saM.3parerA, nA. dhA., tatsama] upadeza ApavA. upariyA puM, ba.va. deNAmAM dahIM-dUdhano DhAmanI aMdaranI upadezAvuM karmaNi, phi. upadezAvavuM pre., sa.ki. dIvAlane eTele bhAga, ukhaDiyA, khareTA upadezAtmaka vi. [ + saM. mAtmAna + ] upadezathI bhareluM upaNAvavuM . juo 'upaNavuM'mAM. upadezAnusAra ki.vi. [ + saM. mana-sAra] upadezane anusarIne upaNiyuM na. [ja "upaNavuM + gu. badhayuM" ku.pra.] UpaNa- upadezAmRta na [ + saM. amRa] upadezarUpI amRta, amRta vAnuMvAvalavAnuM sAdhana-palo ke saMDale je hitakArI upadeza upa-taTa ji.vi. [sa.] kAMThAnI najIka. (2) na. nadImAM upadezAvavuM, upadezAvuM juo "upadezavuMmAM. caDavA UtaravAnA meTA ArAnI najIka nAne keDI upadezikA strI. [saM.] upadeza ApanArI strI, (2) upadeza je Are [pAmeluM ApanArI pustikA upa-tasa vi. [saM.] sArI rIte tapI UTheluM. (2) saMtApa upa-dezya vi. siM.] upadeza devA-devAvA jevuM upa- tamAna vi. [saM.] tayA karatuM, duHkhI thayA karatuM upadeza vi. [saM., 5.] upadezaka upa-taMtra (tantra) na. si.] peTA-kAryAlaya, piTA-kacerI upadrava 5. siM.] kanaDagata, pajavaNI, raMjADa, hAlAkI, upa-taMtrI (--tatrI) muM. [saM.] mukhya maMtrI-sAmayikanA saMpA- (2) upAdhi, jaMjALa. (3) Aphata, Apatti, utpAta. (4) dakane sahAyaka saMpAdaka, "saba-eDiTara" saMkaTa, duHkha. (5) trAsa, jalama. (6) dukhAve, darda. (7) upa-tApa . siM.] saMtApa, utApa bagADa, nukasAna. (8) daMge, baMDa, risAda, tophAna upa-tAraka muM, upa-tArA sa. [saM.] AMkhanI kIkI upadrava-kara vi. saM.], rtA vi, [sa., pR.], upadrava-kAraka pAchaLa enAthI jarA dUra AvelA vacalA paDadAne bhAga vi. [saM.], upadravI vi. [., .] upadrava karanAruM upa-tIra kri.vi. [saM.] kAMThAnI najIka upa-draSTA vi. [sa, .] najIka rahIne jenAra. (2) sAkSI. upatyaka strI, siM.] parvata ke DuMgara AsapAsanI nIcenI (3) nirIkSaka, tapAsa rAkhanAra DhoLAvavALI jagyA, taLeTI upa-dvAra na. [saM.] mukhya daravAjA sivAyanuM te te praveza: upa-tvacA strI. si.] cAmaDInuM upara AveluM paDa dvAra, makAnanI pAchaLa ke bAjae yA AgaLanA bhAgamAM upa-darzana na. [4] bhAratIya tatvajJAnanI prAcIna praNAlIne AveluM che te nAnuM gauNa bAra [te nA beTa ke TApu che darzana-graMtho uparAMtanI bIjI gauNa praNAlIomAMnI upa-dvIpa paM. [saM.1 meTA beTa ke beTa pAse Avele te pratyeka (zaiva zAkta cArvAka bauddha ane jena vagere) u5-dharma chuM. [3] mukhya dharma-saMpradAyo uparAMta te te upa-dala na. [4] phUlanI pAMkhaDI gauNa kaTine dharma-saMpradAya, (2) upa-lakSaNa upa-daMza (-daMza) puM. [4] pizAbamAM baLatarA thavAno upa-dhaMdhe (-dho) 5. [.] gauNa dhaMdho, "sAIDa bijhanesa' rega, Una-vA. (2) puruSanI jananeMdriyane cAMdIne roga, upa-dhA strI, [sa.] zabda ke padane aMte AvelA svara ke phiraMga rega vyaMjananI pahelAMnA svara ke vyaMjananuM sthAna, (vyA.). upadaMzI (-ndazI) vi, puM. [saM.] upadaMzanA rogavALuM upa-dhAtu sI. [saM.] dhAtu jevI cIja, bejhika meTala'. upadaMzIya (-dazIya) vi. [saM.] upadaMzanA raMgane lagatuM (2) mizrita dhAtu upa-dAna na. [saM] nekarImAMthI nivRtti letI vakhate Apa- upadhAna na. siM.] AdhAra, ke. (2) ozIkuM. (3) vAmAM AvatI haka uparAMtanI bakSisanI rakama, 'gregyuITI" dharmazAstra bhaNavAnI lAyakAta meLavavA karavAmAM AvatuM upa-dizA zrI. [saM.] te te banne dizAo vacce te tapa. (na.) te khUNe-IzAna agni neRtya ane vAyavya upa-dhAna na. [saM. 35-dhAra]] juo "upadhAnya." upa-dizyamAna vi. [4] upadeza karavAmAM AvatuM. upadhAnIya na. [saM.] ezIkuM (2) samajhAvAtuM upa-dhAnya na. [saM.] gauNa koTinuM che te kAMga baMTI sAbo upa-diSTa vi. si.] upadezeluM. (2) samajhAveluM rAjagare vagere, khaDadhAna-khaDadhAnya upa-deva DuM. [saM.3, -vatA strI, puM, siM, strI.] gauNa upa-dhAraNa strI. [saM.] manane eka bAbatamAM parovavAnI keTinI deva-kaTine te te deva (jevA ke yakSa vidyAdhara gaMdharva eka jAtanI kriyA, (ga.) kinara vagere) upAdhi strI. [4] paMDAmAM nArakhA ane khaTA-nAbhi ane 2010_04
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ upa-mAnIya uparanA pharatA pATA vaccenA bhAga (ArAnA rUpamAM haiya che te) upa-mAnIya vi., puM. [saM.] uccAraNamAM 'pa' ane 'ku' pUrve uccarita thatA visarga. (vyA.) [gauNa avAja upa-dhvani puM. [saM.] mukhya avAjanI bAjumAM saMbhaLAtA upa-nakSatra na. [saM.] AkAzamAMnAM azvinI vagere sattAvIsa nakSatro uparAMtanAM gaNAyelAM 729 nakSatromAMnuM e pratyeka gauNa nakSatra 304 upa-nakha huM. [saM.] nakhanI nIcenuM kAcuM paDe, nahiyuM upa-nagara na. [saM.] nagaranI pAse vaseluM te te paruM, 'sakhaba' upa-nadI strI, [saM.] veAkaLA, zAkhA-nadI upa-naya puM. [saM.] upanacana-saMskAra, dvija bALakane janAI devAnA vidhi. (2) anumAnamAMnA pAMca avayavavALA vAkathamAMnA ceAthA avayava. (tarka.) upanayana-vidhi, upanayana-saMskAra (-saMskAra) puM. [saM.] jamAI ApavAnA oine mATenA mAMgalika saMskAra-vividha upa-nahera (-naeN:ra) srI. [+jue nahera'.] naheramAMthI kADhelI nAnI nAnI te te zAkhA, 'TribyuTarI' upa-naLI strI, [+ jue 'naLI.] e naLIonA cheDA jemAM dAkhala thatA hoya tevI naLI upa-nagara puM. [saM.] apabhraMza bhASAnA traNa mukhya prakAramAMnA eka. (nyA.) upa-nAgarika vi., . [sa'.] phAnyanI traNa rItiomAMnI vaida rItine mammaTe kAvyaprakAzamAM ApelI saMjJA, (kAvya.) upanATaka na. [saM.] nATakanI aMdara bhajavAtuM peTA-nATaka, garbha-nATaka upa-nAma na. [saM.] cAlu nAma uparAMta vadhArAnuM hulAmaNAnuM ke pote pracAramAM mUkeluM khAnagI cA jAhera nAma, takhallusa, dhAraNa kareluM vadhArAnuM nAma upa-nAyaka huM. [saM.] nATaya-racanAmAMnA mukhya nAyakathI bIjI kakSAnA sahAyaka nAyaka. (nATaya.) upa-nAyikA strI, [saM.] nAtha-racanAmAMnI mukhya nAyikAthI bIjI kakSAnI sahAyaka nAyikA, (nATaya.) upa-nikSepa, upa-nidhi chuM. [saM.] nyAsa, thApaNa upa-nipAta puM. [saM.] AvI paDele acAnaka halle upatipAtI vi. saM., puM.] acAnaka AvI haphleA karanAruM upa-nibaMdhana (-nikha-dhana) na. [saM.] meLavavAnuM sAdhana upa-niyaMtraNa (--nima-traNa) na. [saM.] nAtaruM upa-niyama puM. [saM.] peTA-niyama [kriyA upa-niyaMtraNa (niyatraNa) na. [saM.] jarUrI kAmamAM joDavAnI upa-tiviSTa vi. [saM.] bIje ThekANethI AvI vaseluM. (ra) na. evI rIte AvI vaseluM (lazkara) upaniveza huM. [saM.] bahArathI AvIne karavAmAM AvatA vasavATa, kaleAnijhezana' (da. A,). (ra) evI vasAhata, kaeNlenI' _2010_04 upa-nayana na. [saM.] guru pAse jaI rakSaNa levAnA pahelA vidhi, janAI-saMskAra. (2) viSayanA AviSkAra, 'eNpli-upa-nihita vi. [saM.] thApaNa tarIke mUkeluM, anAmata rAkheluM kezana' (ma. sa.) upa-nIta vi. [saM.] jene janAI nA saMskAra thayA che tevuM upa-nRtya na. [x.] leAka-nRtya, Aka-DAnsa' upa-netA vi., puM, [saM.] upanayana-saMskAra karAvanAra guru. (2) mukhya netA ke agraNIthI bIjI kakSAnA netA upa-netra na. [saM,] upa-cakSu, cAmuM upa-zrcata vi. [saM.] likhita karavAmAM Avelu upa-nyAyAdhIza huM. [ + saM, sthAya + saM. madharA] vadhArAnA sahAyaka nyAyAdhIza, munasaz, 'sama-ja ja' upa-yAyAsana na. [+ saM. + saM. yAna] vadhArAnI sahAyaka nyAyAdhIzI, nyAyanI nIcalI kacerI upanyAsa puM. [saM.] badalA ke ADamAM mUkelI vastu, thApaNa, (2) ullekha, nirdeza, saMdarbha-kathana, reprejhenTezana' (vi. 2.). (3) AdhArabhUta vAkaya, anumAnanI kArTi, vidhAna. (4) upasiddhAMta, 'kaeNraeNlarI' (ma.ra.). (5) buddhiviveka, tarkavyApAra, vivekazakti, 'jajamenTa' (hI, tra.) (6) arthApanna kalpanA, saMbhAvanA, UDha, hAipethIsisa' (ba. ka. ThA.) (7) navalakathA (hiM. artha) upapada-samAsa upanivezita vi. [saM.] bahArathI khelAvI vasAveluM upaniSatkAra vi. [saM.nivar + dbAra, saMdhathI] vaidika sAhitya nA aMtabhAganAM upaniSadyAmAMnA te te upaniSadanA kartA upaniSatkAla(-La) puM. [saM. nivar + hAja, saMdhithI] vaidika sAhityanA aMtabhAgamAM racAyelAM prAcIna upaniSadezanA racanA-samaya (I. pU. bIjI sahasrAbdIne yuga) upaniSatkAlIna vi. saM.] upaniSatkAlane lagatuM, upaniSatkAlamAM thayeluM upa-niSada na. [sa, vanAir zrI.] vaidika sAhityanA aMtabhAganuM tattvajJAnanI carcAthI samRddha sAhitya rajU .karanArA te te graMtha, vedAMta (sa.artha--brahmavidyA meLavavA guru pAse jaI besavAnI kriyA) upaniSada-kAra, upaniSada-kAla(-), upa-niSadakAlIna [traNeya gu. samAsa] jue A uparanA seM. tatsama te te zabda. upanyAsakAra vi. [saM.] navalakathAkAra (hiM. artha) upa-pati puM. [saM.] paraNelA pati sivAyane avaizvika pati, cAra. (ra) pArakI strImAM magna rahenAra nAyaka. (kAvya.) upa-patti srI. [saM.] purAve, pramANa. (ra) upAya, ilAja. (3) siddhi, yukti. (4) sAbitImAM pramaNA ane udAharaNA khatAvavAnI prakriyA, 'jaTiphikezana'. (tarka.) (5) prakaraNathI maLatA arthane nirNaya karI ApanAruM vAkaya. (vedAMta.) rakhAta upa-patnI srI. [saM.] paraNelI patnI sivAyanI adhika upa-patra na. [.] pAnanA krITanA mULa pAsenI pAnanA ghATanI nakAmI pAMdaDI, 'sTila' [kaMdikA, 'lembyula' upa-patha puM. [x.] avayavanA gALAmAM Upasele bhAga, upa-pada na. [saM.] padavI, upAdhi. (ra) sAthe vyAkaraNI zabdanI pUrva vizeSaka zabda. (nyA.) upapada-samAsa puM, [saM.] uttara pada kriyAvAcaka evA zabda
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ upa-patna 305 upa- heya ke je ekalo pra jAte na hoya ane pUrva pada kAraka- upa...meya chuM. [., na.] sAbita karelA nirNaya uparathI saMbaMdhe joDAyuM hoya tevA samAsa. (vyA.) tarata nIkaLatuM anumAna, upa-siddhAMta, "kerolarI' u5-5nna vi. [saM.] meLaveluM, prApta kareluM. (2) dalIlathI upa-pravAha !. [saM.] moTA pravAhanI bAjumAM cAlatA bhareluM, yuktiyukta. (3) zakaya, saMbhavita. (4) baMdha-besatuM, nAne vaheLe [gauNa prazna, peTA-savAla yogya, (5) zaraNe AveluM upa-prazna puM. [sa.] eka praznamAMthI nIkaLato peTA-prazna, upa-parIkSaNa, na., upa-parIkSA strI. [saM.] gauNa tapAsa upa-prastAva muM. [saM.] mukhya prastAvane baLa Ape tevA ke kaseTI, mukhya kaTI pahelAMnI prAthamika tapAsa raju karavAmAM Avate gauNa prastAva-TharAva upa-parva na. [saM.] mahAbhArata jevA graMthanA mukhya parva- upa-prAMtarakSaka (-prAnta) vi, pR. [saM.] nAyaba polIsa svarUpanA vibhAgamAM AvatuM pratyeka piTA-parva, upAkhyAna adhIkSaka, nAyaba polIsa adhikArI, DI. esa. pI. upa-paMtha (-5-1) 5. [ + o paMtha'.] peTA-saMpradAya, upa-pallava chuM. [saM.] upadrava, saMkaTa, Aphata, utpAta. (2) peTA-paMtha, kaI paNa dharmasaMpradAyanA eka phirake jama, kera, pIDA. (3) AkramaNa, humale. (4) rAjyamAM upa-pAtaka na. [saM.] mukhya pAtAmAM na gaNAyelAM parastrI- pravartatI aMdhAdhUMdhI. (5) sUrya grahaNa ane caMdragrahaNa jevI gamana gurusevAtyAga Atmavikraya govadha jevAM gauNa pAtake ghaTanA. (6) adhI, tophAna -pApamAM te te pApa, gauNa pApa upaplava-kAraka vi. [saM], upaplava-kArI, u5havI vi. upapAtakI vi. saM., pR.] upapataka karanAruM [, j] upalava karanAruM, upadravI upa-pAtra na. [saM] nATayaracanAomAM ochI bhUmikA upa-phala-La) na. [saM.] gauNa utpanna, "bAya-kaTa' bhajavavAnI hoya tevuM te te pAtra. (nATa.) upa-baheNa na. siM.] ozIkuM upa-pAdaka vi. [saM] samarthana karanAruM. (2) saMgata, yukta upa-baMdha (-ba-5) puM. [saM.] joDANa u5pAdana na. [saM.] rajUAta, "reprejhenTezana." (2) samarthana. upa-bAhu 5. [saM.] keraNIthI nIce hatheLI sudhIno hAtha (3) saMgati, yegyatA upa-bu haka (-buka) vi. [saM.] vRddhi karanAra, vistAranAruM u55AdanIya vi. saM.] samarthana karavA-karAvA yogya. (2) upa-bRhaNa (-buhaNa) na. [saM.] vRddhi, vadhAre, vistAra siddha karavA-karavA yogya. (3) raju karavA-karAvA jevuM (2) pASaNa, (2) samarthana upa-pAdita vi. [3] samarthita kareluM. (2) siddha kareluM. upa-bUhita (-bahita) vi. [saM.] vRddhi pAmeluM, vistareluM. (3) rajU kareluM (2) pivita. (3) samarthita upa-pAgha vi. [saM.] juo "upa-pAdanIya'. upa-bhASA strI. [saM.] peTA-bhAvA, belI, DAyAlekaTa' (2. ma.) u5pAna na. [saM.] gauNa prakAranuM pINuM upa-mukta vi. [saM.] bhagaveluM, upagamAM lIdheluM, vApareluM. upa-pApa na. [saM.] jue "upa-pAtaka." (2) uchida, evuM upapITha strI, (saM., na.] AcAryonA mukhya gAdI-sthAna upabukti sI, [saM.] bhegavaTo ( [mANavA jevuM uparAMta koI anya sthaLoe sthApelI goNa pIThomAMnI upa-bhUjya vi. [saM.] bhegavaTo karavA jevuM, vAparavA jevuM, pratyeka pITha, gauNa pITha upa-bheda puM. [saM.] gauNa bheda-prakAra, peTAprakAra upapura na. [saM] paruM, upanagara, sabarba' upAya vi. [saM.] juo "upa-mukya'. upa-purANa na. [saM.] bhAratIya saM. bhASAnAM aDhAra purANe upa-betA vi. siM, puM.] upabhega karanAruM uparAMtanAM te te purANanA pariziSTa bhAga jevAM ke svataMtra upa-bega kuM. [saM.] bhegavA, vAparavuM e, mANavuM e. (2) gauNa purANomAMnuM evuM pratyeka purANa (AnI saMkhyA sukhane anubhava. (3) strI-saMga, maithuna [adhikAra aDhArathI paNa vadhu che.), laghu purANa upabhega-haka(-) puM. [+ jue "haka'.] bhegavaTe karavAne upaprakAra chuM. [saM.] gauNa prakAra, paTA-prakAra, peTA-bheda upabhega-haka(ka)-ga(-gI) vi. [+ e "gara'.] upa-prajA strI. [4] rASTramAM jene rASTriyatA nathI maLI upabhegane adhikAra koI ne tyAM girA mukavAmAM AvyuM tevI gaNu prajA hoya tevuM aidhikAra dharAvanAra upapradeza puM. [saM] pradezanI upagamAM na AvatI evI upabhega-haka(ka)dAra vi. [+ ja "hakadAra'.] bhogavaTAne pahADa ane jaMgalanI jamIna. (2) kAgaLa vageremAM upa- upaga-hakka-bakSisa sI. [+ja bakSisa'.] upabhegane gamAM na levAmAM Avato bhAga, hAMsiye adhikAra keI ne bheTa karI devAmAM Avyo hoya evI upapradhAna . [, na.] rAjyamAM mukhya pradhAnone pita- sthiti pitAnA khAtAmAM sahAya karanAre te te gauNa pradhAna, upabhegAdhikAra . [+ , adhikAra ja "upAga-haka." nAyaba pradhAna (have nAyaba maMtrI') upabhegAdhikArI vi. [+ saM. adhikArI, .] jue upaupapramukha kuM. [saM., vi] sAmAnya sabhAthI laI cheka bhega-hakadAra'. rASTranA saMcAlana-taMtra sudhInAM maMDaLanA mukhya puruSane upabhegI vi. [sa, ] upabhoga karanAruM sahAya karanAra gauNa pramukha (sAmAnya rIte upAdhyakSa" kahI upabhegechA strI. [+saM. chI] upabhega karavAnI marajI zakAya. jue "adhyakSa" ane "pramukha) upa-bhezya vi. saM.] upabhoga karavA-karAvA jevuM bha. ke 20 2010_04
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ upa-maTha 306 upara upa-maTha chuM. [saM] saMta-sAdhuonA mukhya maThanA tAbAno upameyApamAM strI. [ + saM. 35 ] jemAM upameya ane te te gauNa maTha upamAnanI paraspara sarakhAmaNI karavAmAM Ave che tevo upa-mana na. [+. mana[ ] AMtarika cetanA, vanamAnasa, arthAlaMkAra, (kAzya.) apara-mAnasa, sukSma mana, sijheziyansa" (po. ge.) upayaMtra (-canga) na. [saM.] mukhya yaMtrane sahAya karanAra upa-marda chuM. [4] cALI nAkhavuM e. (2) dabAvI devAnI peTA-yaMtra, DekI mazina'. (2) zastrakriyAmAM vaparAtAM gauNa kriyA. (3) apamAna, tiraskAra. (4) nAza yaMtomAMnuM pratyeka upa-mardaka vi. [saM.] upamardana karanAruM upa-yukta vi. [saM.] upayogamAM lIdheluM, vApareluM. (2) upa-mardana na. [saM.] juo upa-marda'. kAmanuM, upayogI, baMdhabesatuM Ave tevuM. (3) gya, upa-maMtrI (-manvI) 6. [saM] sahAyaka maMtrI, nAyaba pradhAna lAyaka, ucita, vAjabI upa-mAM strI. [saM.] sarakhAmaNI, tulanA. (2) dAkhala, upayukta-tA strI. [saM.] upayogIpaNuM udAharaNa, daSTAMta. (3) jemAM varNavavAmAM AvatI vyakti upayuktata-vAda che. [saM.] je kAMI upayogI che te ja sAruM ke kriyA vagerenI anya samAna dharmavALI vyakti ke kriyA e rIte samajhI janasevAmAM saunuM vadhAre bhaluM karavuM joIye sAthe aneka rIte tulanA karavAmAM Ave che te arthAlaMkAra. evA prakArano mata-siddhAMta, "yuTiliTerivenijhama (a. tri.) (kAvya), (4) pramANathI thatuM zabdazaktinuM jJAna. (tarka) upayuktatAvAdI vi. [sa., pR.] upayuktatAvAdamAM mAnaupa-mAtA strI. [saM.] oramAna mA, sAvakI mA. (2) nAruM, "yuTiliTeriyana' (da.bA.) dhAva, dhAtrI [thatI vAcika bhala. (kAvya.) upa-yega kuM. [saM.] vAparavuM e, vApara, vaparAza. (2) khapa, upamA-doSa chuM. [sa.] upamA alaMkAramAM upamA ApatAM jarUriyAta. (3) cetanAnI pravRtti, zabdAdi viSamAM upamA-dravya na. [saM] sarakhAmaNI mATe vaparAto padArtha idrinuM joDANa. (jaina), (4) saMbhALa, sAvacetI, darakAra, upanmAna na. [saM] varya vyakti dravya ke kriyA vagerenI je (jaina) anya sAthe sarakhAmaNI karavAmAM Ave te vyakti dravya upayoga-vAda 5[saM.] o "upayuktatA-vAda'. ke kriyA batAvanAre zabda. (kAvya) (2) cha pramANe mAnuM upagavAdI vi. saM. 5.] juo "upayuktatAvAdI'. (jemAM sAdAyathI vicAra karavAmAM Ave che tevuM) eka upagapekSI vi. [+ saM. marelI, puM.] upayoganI jarUra pramANa, "enelejI' (rA.vi.), (tarka) rAkhatuM, "sajekaTiva' (vi. ka) upamAna-56 na. [saM.] upamA mATe rajU thayeluM zabdarUpa upayogitA strI. [saM.] upayogI thavApaNuM upamAna pramANa na. [saM.] juo "upamAna(2). upayogitA-vAda 5. [saM.] juo "upayuktatA-vAda' (me.ko. upamAna-luptA vi, strI. [saM.] jemAM upamAna-pada pragaTa upayogitAvAdI vi. [se, muM.] e "upayuktatAvAdI'. 2ja thayuM nathI hotuM tevo upamA alaMkArane eka prakAra. upayogI vi, [sa., pR.1 upayogamAM Ave tevuM. (2) jarUrI (kAvya.) upara (-15) ke. je. [saM. 3pari>apa afqri] upalI upamAna-vyApti jI. [sa.] jANItA padArthanA bAkInA bAjue, mAthe, mathALe. (2) caDiyAtuM. (3) sapIe. guNa ajJAta padArthamAM che evuM batAvavAnI paristhiti. (adhikaraNavAcaka "nAmayogI' ke "anuga' tarIke enA bhinna bhinna arthabhAva che:) (4) "ghara upara'-uparanI bAjue. upa-mAnasa na. [saM.] o "upa-mana'. [(pa.ga.) (5) "ghara uparagharane udezIne. (6) "hajAra varSa upara'- upa-mAnasika vi. [saM.] upa-mAnasane lagatuM, "sapleziyasa' agAu, pUrve. (7) "zA upara kudAkuda - AdhAre, kAraNe. upa-mArga kuM. [saM.] mukhya mArgane pahoMcavAne te te piTA- (8) "ghara ke mAla upara--ADathI. (9) "khabara AvyA raste, "eproca reDa upara-(kRdaMtanA prayoge -kriyA thayA pachI. (10) gAya upamAlaMkAra (lara) puM. [saM.] juo "upama(3)'. upara nibaMdha'-viSayamAM, vize. (11) "sAbaramatI upara'- upamAvAcaka vi. saM.] upamA alakAramAM upameya ane nikaTatA. (12) "mArAmArI upara'-lagolaga. (13) "dukAna upamAna vacce samAnatAne khyAla ApavA vaparAtA ("jevuM upara-adhikaraNa. [0 uparathI, 0 uparanuM (rU. pra) UMDAM "samAna" "peThe' jevA zabda) (saM.mAM daiva prathA jevA). (kAvya) UtaryA sivAya. 0 karavuM (rU. pra.) dhamAla karavI. (2) pharI upa-mita vi. [] jenI sarakhAmaNI karavAmAM AvI che vaLavuM. 0 javuM (rU. pra.) hada vaTAvavI. (2) hallo karo. tevuM, sarakhAveluM 0 taLe karavuM (rU. pra.) uthalAvI nAkhavuM. (2) dhamAla karI upamiti zrI. [3] upamA, sarakhAmaNI pharI vaLavuM. 0 thaIne (2. pra.) gaNakAryA vinA, uparavaTa upamiti-samAsa S. [sa.] je samAjamAM samAsanAM be thaIne. 0 nIce karavuM (rU. pra.) saMbhaLa karavI. (2) padomAMnuM eka upameya ane bIja upamAna hoya tevA bhAre dhAMdhala macAvavI. 0 nIce thavuM (rU. pra.) AturatA ke karmadhAraya samAsane prakAra. (vyA.) adhIrAI batAvavI. 0 ne upara rAkhavuM (2) (rU. pra.) upameya na. [saM.] upamA alaMkAramAM je mukhya varyu che te lADa laDAvavAM. (2) pUrI saMbhALa rAkhavI. 0 paga mUka pada ke jenI anya upamAna sAthe sarakhAmaNI karavAmAM (rU. pra) avagaNanA karavI. (2) kacaDI nAkhavuM. 0pavuM Ave che, (kAvya.) (2. pra.) bhArarUpa thaI paDavuM. (2) guNene ke avaguNonA (tarka.). 2010_04
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ upara-keTa uparA(riyA)maNa anurUpa thavuM. 0 rahIne (02:o)(. pra.) jAta-dekharekhathI.(2) uparavADuM na. jio upara-vADa' + gu. "G" ta. pra.] pAsenA jANI bujhIne, 0 hAtha rAkhaje (rU. pra.) ahesAna karavuM] gAmanI kheDavAnI jamIna ( [majale upara-keTa kuM. [+ juo keTa'.] pahADI upara kaI paNa uparavADe !. [ juo "uparavA'.] uparanA mALa, uparano phile. (2) junAgaDha(saurASTra)mAMne evo eka kilo upara-vAza (-zya) jue "uparavAsa.' zaheramAM DuMgarA upara ane bIje giranAra uparanI uparavAsa-thI (-zya-thI) juo "uparavAsa-thI." pahelI TUMka uparanAM jaina derAsarevALo. (saMjJA.) uparavAziyuM juo "uparavAsiyuM.' [bahArane vasavATa upara-ca. upara-ceTiyuM, upara ceTuM vi. [+ ja . upara-vAsa' . [+ saM.] mALa upa2ne vasavATa. (2) gAmanI cATavuM? uparathI.] upara uparathI joyeluM, upalakiDyuM, UMDA upara-vAsa*(za) (-sya, ) kri. vi. [+ ja. gu.I' UtaryA vinAnuM cATiyuM, upalakiyuM >gu. tha" ladhuprayatna.] nadInA pravAhathI uparanI bAjue uparachalluM ) vi. [ jue chelavuM' uparathI.] upara- uparavAsa(-) thI (syathI, hathathI) ji. vi. [+guupara-5kiyuM, 0 Ta5kuM vi. [ jue. "TapakavuM' + gu. IyuM "thI pAM. vi. nA arthano anuga] nadInA pravAhanI -"u" ka. pra.] uparacoTiyuM uparanI bAjuethI upara-Tapake ki.vi. [juo. 'upara-TapakuM ? gu..e'. sA. vi., uparavAsa-bAMdhakAma na. [ juo "uparavAsa+bAMdhakAma.] pra] upara uparathI UMDA UtaryA vinA makAnanA uparanA majalAnuM bAMdhakAma uparaNI zrI. [saM. *rakArafna1>prA. * dhvAmafLamA- uparavAsi(-zi)yuM che. [+gu. "yuM' ta. pra.] gAmanI uparanI oDhaNI] upara eADhavAnuM kapaDuM, oDhaNuM bahAra rahenAruM (harijana vagere) vasavATa uparaNuM na, - . [saM. *3strAvaLa->prA.*rUpA rAma]. upara-vAse chuM. [+ saM. vAsa->prA. vAsa-] mALa upara pacheDI, khesa upara-vALe vi., pR. [+gu. "vALuM' ta. pra](lA.) paramezvara upa-rata vi. [4] thaMbhI gayeluM, zAMta thayeluM. (2) nirveda- upa-raMga (raMga) muM. [saM.mAM nANu nathI.] raMgata, gammata, vairAgya pAmeluM. (3) maraNa pAmeluM vida, meja upa-rati strI. [saM.] vairAgya, nirveda. (2) upekSA upa-raMjaka (-2jaka) viM siM.] AnaMda pamADanAra, rAjI uparathI (uparathI) ki.vi. [+ gu, "thI' pAM.vi.nA karanAra. (2) prabhAva pADanAra, asara karanAra. (3) pAsenI arthane anuga] sapATI uparathI vastu upara AbhAsa pADanAra (padArtha). (sAMkhya) upara-daLa na. [ + saM. ] makAna upara Ima, makAna upa-raMjana (2-jana) na. [saM.] AnaMda pamADavAnI kriyA. uparanuM bAMdhakAma [upara AveluM ke sUcavAyeluM (2) asara pADavAnI kriyA uparanuM (upara-nuM) vi. [+gu. "nuM che. vi. ne anuga] upa-raMjanIya (2janIya), upa-raMjya (- 2jya) vi. [4] upa-rama puM. [] juo "upa-ti'. upara jana karavA-karAvA jevuM upara-matuM vi. [ + saM. mata + gu. 'u ta...] uparavaTa uparA-upara (25) (-rI) kri. vi. jio "upa2,'-dvibhAva thaIne mata ApanAruM [masAle vATavAne paththara + gu. "I' ta, ma, ] eka upara eka goThavAyeluM ke AvI upara-laDhaNe muM. [+ "la8" + gu. "NuM" karUMvAcaka . pra.] raheluM hoya ema, uparA-chAparI upara-laNa na. [+ juo "laNavuM'.] upara uparathI mela uNu upa-rAga . [saM.] upadrava, Aphata. (2) sUrya-caMdranuM grahaNa, [upa2nuM. (2) bahAranuM (3) indriyanI vAsanA. (4) lAla raMganI jhAMI. (5) mukhya upara-luM (uparatha-luM) vi. [+gu. "luM' svArthe ta. pra.] upaluM, rAganA svaramAM samAviSTa thata gauNa rAga, peTAzaga. (saMgIta.) upara-vaTa (upara) kri.vi. [+gu. "vaTa ta. pra.] -nA kahyA uparA-gna-chAparI kri. vi. jio "upara" dvibhava. chatAM, ulaMghana karIne, avajJA karIne. (2) caDiyAtA thaI che. gu. "I' ta. pra.] uparA-uparI, lAgalagATa (3) uparAMta, adhikapaNe upa-rAjJI strI. [saM.] paTarANIthI UtaratA dara jajanI rANI upara-vaTa, upara-vaTe (-do) pR. [+ "vATavuM' + gu. "aNuM- upa-rAjaya na. [saM] khaMDiyuM ke tAbAnuM rAjya, "DipenDansI" u" ku. pra.] vATavAne paththara, khalane banne (na. lA) [adhikArI, "leTenanTa gavarnara upara-vATa (ca) strI, [ + jue "vATa- 2sta.] gAmamAMthI upa-rAjyapAla puM. [saM.] nAnA piTA-rAjyane zAsaka sarakArI pasAra na thatAM bArebAra nIkaLo rasto uparADuM jue "upharATuM.' upara-vATaNuM na..[+ juo. "vATavuM' + gu. "aNuM kartavAcaka upa-rAma kuM. [saM] o "upa-2ma.' ka. pra.] upara-vATaNa (paththara) uparANuM-na. [ "upara" dvArA.) taraphadArI. pakSapAta. upara-vATa (-Datha) , [+ juo "vADo'.] makAnanI sImA [ karavuM, 1 levuM (rU.pra.) taraphadArI karavI] upara AvelI dIvAlanI bAjune bhAga. (2) dhara phaLiyA upara-yiAmaNa na. uparAmaNI sI. [juo ke gAmanI najIkane khule bhAga "upara" dvArA.] vadhAre kiMmatavALI cIjane ochI kiMmatavALI uparavAriyuM vi. [+ gu. "yuMta. pra.] upara-vADe rahenAruM. cIja sAthenA sATAne vadhAre, "eNna'. (2) vepArI peDhI (ra) Azrita mANasa [hadamAM kheDato kheDUta ke kArakhAnA vagerenA vecANanI TharAvelI rakama uparAMtanI uparavADiyA vi., pR. [ja "uparavADiyuM'.] bIjA gAmanI zAkhanI 2kama, guDavila" 2010_04
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ uparA 308 upavananavidyA uparAye paM. jio upara dvArA.3 akSara-vaNe upara karavAmAM upara, uparA-upara [nAno-moTe kAMkare AvatI lITI, zirorekhA upala . [saM.] aNaghaDa paththara, paththarane gaDo. (2) uparAla ki. vi. [o "upara" dvAra.] UMce upalaka kiM.vi. jio upaluM" dvArA.] cepaDAmAM nAMkhyA uparAvatuM vi. [ja "upara" dvArA.] akkaDa, abhimAnI vinAnuM, adhdhara rAkheluM, upara-Tapake. uparAvarI vi. jio "upara" dvAra.] kajiyAkhora, laDakaNa, upalaka-khatuM na. [+juo "khAtuM.'] upara-Tapake rAkhavAmAM vaDhakaNuM Avato hisAbe, "sapAsa ekAunTa uparAvavuM sa.ki. jio "upa2',-nA. dhA.] kAMkarIvALI upalaka-hisAba !. [+ jue "hisAba.'] upara Tapake cIjane pANImAM nAkhI kAMkarI taLe besI jAya eTale vastune adharicA gaNatarI upara uparathI laI levI. (2) jhATakavuM, paNavuM upalakiyuM vi. [+gu..IyuM ta.pra.] adhdhariyuM, upara-ceTiyuM uparALa 5. jio, "upara" dvArA.] lAbha, phAyado upa-lakSa na. [ saM. 38rza ], -kya na. [ sA ] anuuparALuM ja "uparANuM. saMdhAnAtmaka dRSTi, anusaraNAtmaka najara [saMketa karatuM uparAMke juo "parAMThe', [(2) vaLI, bIjuM, sivAya upa-lakSaka vi. [saM.] batAvanAruM, jaNAvanAruM. (2) tuM, uparAMta ubha. [hiM, marA.) vadhArAmAM, adhikamAM, vizeSamAM. upa-lakSaNa na.. [saM] darzana, nirIkSaNa. (2) nirNatatA. upara avya. [sa, e. gu.mAM svIkArelA saM. tatsama zabdomAM (3) vyAkhyA, "Diskrizana' (rA. vi.). (4) hodo, padavI, pUrva padamAM pUrvaga jema upara artha Ape che.] upara sthAna. (5) ekathI bIjAne juduM pADanAruM cihna. (vedAMta.) upari-tana vi. [sa.] uparanI bAjue AveluM, upara (1) vAsthArtha sAthosAtha lakSyArthanuM jJAna. (kAvya) raheluM, uparanuM upa-lakSita vi. [saM.] upalakSaNathI darzAvAyeluM upari-nirdiSTa vi. [saM.] upara batAveluM upalabdha vi. [saM] maLeluM, meLaveluM. (2) (lA.) upariyAmaNa ja "uparAmaNa." jANavAmAM AveluM 'parzezana" (ma.2.) upariyuM na. jio "upara" + gu. "iDyuM." ta. pra.] gADAnA upa-labdhi strI. [saM.] prApti, lAbha. (2) (lA.) jJAna, ochADane upara bAjane bhAga upalabdhi -karaNa na. [saM.] anubhava ke samajha pAmatI uparisthita vi. [saM.] upara raheluM idriya, "senasa-sela' (vi. dhru.) uparI vi, pu. [ ja "upara" + gu. "I' ta. pra.] uparane upalabdhi -biMdu (-bindu) na. [sa., .] anubhavane samajha adhikArI. [0 adhikArI, 0 amaladAra, 0 sAheba e idriyanA je aMzamAM thAya che te biMdu, "sesa-senTara' rItanA prayoga]. [jANI-samajhI zakAya tevuM upa-28 vi. [saM.) rokavAmAM AveluM, aTakAvavAmAM AveluM upa-lalya vi. [saM.] maLI ke meLavI zakAya tevuM. (2) lA uparuM vi. [jue "upara"+ gu. "u" ta. pra.] Ubhu kareluM, UbhuM. upalInatA strI. strI. [saM.] prApta karavApaNuM (2) TaTAra UbheluM. (3) na. aDAyuM chANuM upa-layamAna vi. saM.] prApta thatuM -karavAmAM AvatuM upa-rUpaka na. [saM.] nATayazAstramAM sUcita dasa rUpake-nATa- upalasa(-sA)rI strI. [saM- kalpa-sAravA > prA. 3Spa prakAre uparAMtanA gauNa nATaya-prakAremAnuM pratyeka. (nATaya.) sAmA] eka vanaspati, kasaba, pUrI-madhurI upareka ki.vi. jio "upara" dvArA.] uparavaTa thaIne, sAmAnI upalANa, zuM na. [ja "upaluM'.] uparanI bAjune vAsa, marajI viruddha thaIne uparavAsa. (2) vi. uparanI bAjunuM, UMcenuM upa-rekhA strI. [.] gauNa rekhA ke lITI upalAvavuM, upalAvAvuM, e "UpalAvuMmAM. uparekhAMkita vi. [ + saM. ati] jenA upara gauNa rekhA upaliyuM na. meTI udharasa, uTAMTiyuM. (2) AMcakI, tANa, karavAmAM AvI che tevuM, ovara-lAInDa' (ki. gha.) kheMca [(2) nAnuM aDAyuM chANuM upareTavuM a.kra. khaNavuM, kheDavuM. upareTAvuM karmaNi, kri. upalI strI. jamInamAM nAkhelI khAMDaNI, khAMDaNiyo, le che. upareTAvavuM che., sa. ki. upaluM(-9yuM) vi. uparanI bAjue raheluM. (2) pUrve jaNAveluM upareTAvavuM, upareTA o "upareTa mAM. upaleka ki. vi. [jao "upalaka'.] upalaka, upara-Tapake upareTuM na. mIThAInI eka jAta upaleTa-ca) strI e nAmanI eka vanaspati, kaTha uparokta vi. siM. 3pari + 3 ==Avata., A saM. 3 ne upa-le5 paM. na. [saM.] lepa karavA-kharaDa karavo e. (2) 5. "upara" sAthe joDI Ubho karelo gu. zabda] upara kaheluM, lIMpavAnI kriyA, lIMpaNa [uparavALo uparyukta, pUrve kahevAmAM AveluM [aDacaNa. (2) ghere upale-9) vi., pR. [ "upaluM'.] (lA) paramezvara, upa-rAdha chuM. [saM.] avarodha, aTakAvavuM e, rokavuM e, upahayuM jue "upaluM'. uparodhaka vi. [saM], upAdhI vi. [se, muM.] uparodha u5ye ja "upalo." karanAruM peresAITa" (2ma.) upa-vaktA puM. [saM.] mukhya vaktAne sahAyaka thanAre gauNa upa-roha puM. [saM.] pArakAne AdhAre jIvavAnuM, paropajIvitA, vaktA [bagIce, "pArka uparyukta vi. [sa 35ri + 32] upara kaheluM, uparokata upa-vana na. [] vanano khyAla ApatuM ughAna, bAga, uparyapari si. kari ne bhiMva, saMdhithI] ekabIjA upavana-vighA strI. [sa.] bAga-bagIcA banAvavAnI vidyA 2010_04
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ upavana-vihAra upavana-vihAra puM. [saM.] bAga-bagIcAnI mAja mANavAnI kriyA [(karA) upa-vara puM. [saM.] paraNavA yeAgya, paraNavAnI uMmare Avela upa-varga puM. [saM.] peTA-varga, varganI aMdarane AMtarika'nAnA varga upa-vastra na. [saM.] vadhArAnuM kapaDuM, pacheDI, khesa, dupaTTo. (2) (lA.) rakhAta strI [vAkaya. (vyA.) upa-vAkaya na. [saM.] mukhya vAkayanuM sahAyaka vAkaya, peTAupa-vAsa puM. [saM.] vrata ke niyama tarIke cArvIsa kalAka ke enAthI vadhu samaya mATe kheArAka na levAnI kriyA, apavAsa, anazana. (2) muslima rIte sUryanI hAjarI daramyAna khArAka pANI na levAM e, rA upavAsa-dina puM. [saM., puM., na.] upavAsa karyA hoya te divasa upa-vAsana na. [saM.] najIka jaI rahevAnI kriyA, pAse rahevuM e upavAsI vi. [saM., puM.] jeNe upavAsa karyo che tenuM upavAse pacAra puM, [+rsa. upacAra] upavAsa dvArA roganI cikitsA karavAnuM kArya [gauNa te te vidyA upa-vidyA strI. [saM.] mukhya mukhya vidyAo uparAMtanI gauNa upavidyA-(0 )dhikArI vi. [+saM. vidyA + adhiSThAtrI] rAjyamAM zikSaNataMtranA upasaMcAlaka upa-virAdha puM. [saM.] be aMzeAnA amuka aMza vaccenA virodha, saba-kAntrI oNpeAnjhizana' (ma. na.) (tarka.) upa-viSa na. [x.] UtaratI kreTinuM echI asara karanAruM jhera (AkaDA vachanAga cAra kaNera jherakAcanuM vagere) upa-vIta na. [saM.] janAI, yajJasUtra, [. ApavuM, . devuM (3.pra.) zAstrokta rIte kriyA dvArA baTukane jateAI raherAvavAnA vidhi karave.. " levuM (rU. pra.) vidhipUrvaka guru dvArA yajJopavItanA saMskAra pAmave] upavIta-dhArI huM. [saM.] janAI dhAraNa karanAra (dvija) upavItI vi. [saM., puM.] jene janeAInA saMskAra karavAnA che tevuM. (2) jene teAInA saMkAra thaI gayA che tevuM, upavIta-dhArI upaveda puM. [saM.] Rgveda vagere cAra vedezanI saMhitA uparAMta dhanurveda gAMdharvaveda Ayurveda sthApatyaveda e cAra upavedezamAMnA te te veda upaveza puM. [saM.] banAvaTI veza upa-vezana na. [saM.] besavAnI kriyA upazama puM., mana na. [saM.] zAMta thavAnI kriyA. (ra) iMdriyA uparanA saMyama. (3) vairAgya. (4) sAMtvana. (5) rAganAM cihnanuM zamana, 'paeNliezana' upazaya puM. [saM.] amuka davA ke kheArAka levaDAvyA pachInI thatI asara uparathI roga nakkI karavAnI kriyA upa-zAkhA strI. [saM.] mukhya DALamAMthI ke saMsthAmAMthI nIkaLelI nAnI nAnI DALa, saba-brAnca'. (ra) vaMza, kuLa upa-zAstra na. [saM.] gauNa kArTinuM zAstra upa-zaU(-LA) zrI. [x.] peTAzALA, zAkhA-zALA, zAkhA-nizALa [(2) maraNa pAmeluM upa-zAMta (--zAta) vi. [saM] zAMta vRttivALuM, zamatAvALuM. upa-zAMti (-zAti) strI. [saM.] vRttienuM zAMta thaI javuM, 2010_04 309 upa-sAgara zamatA. (2) mRtyu, avasAna upa-zikSakapuM. [saM.] zALAnA mukhya zikSakanA pratyeka sahAyaka zikSaka, AsisTanTa TIcara.' (ra) vargamAMnA vaDA vidyArthI, moniTara' (ba. ka. ThA.) ['TaTyuToriyala sTApha' upazikSaka-varga puM. [saM.] sahAyaka zikSAnA samUha, upa-ziSTa tri. [rma.] ziSTathI UtaratA darajjAnuM (elI vagere, 'skreca', ke slaeNMga' prakAranuM). [gauNa paMkti upa-koNi(-NI) strI. [saM.] mukhya paMkti ke hAranI bAjunI upa-saciva chuM. [saM.] saciva(sekreTarI')nA hAtha nIce saciva, anDara-sekreTarI' [e upasaNu na. [jue UpasavuM + gu. 'aNa' rR. pra.] UpasavuM upasabhApati puM. [saM.] sabhApati ke adhyakSathI bIjI kakSAnA mANasa, pA yakSa [peTA-maMDaLI, zAkhAmaMDaLI upa-samiti strI. [saM.] mukhya samitinI te te peTA-samiti, upansarI puM, nAnI DaoNka-- nAnuM mAthuM--taravA mATe halesAM jevI iMdriya-AvI mesejheAipha' yugamAM jIvana dharAvatI prANInI eka jAta, plIsie sArasa' upa-saga puM, [saM.] maraNanuM cihana. (2) rega, mAMdagI, (3) IjA. (4) Aphata, Apatti. (5) kudaratI AkRta. (sUrya-caMdranuM) grahaNa. (7) umeraNa. saravALA..(8) mukhyatve kriyAvAcakra zabdonI pUrve AvI kriyAnA arthamAM nahivat cADuM ke jhAjhuM parivartana karanAra te te pUrvega. [saMskRtamAM parA apa sam anu ava nis-nir dus - dur vi A ni Si vi matti mu yU mami tti ri ane 35e 19 che te ja 'upasarga' kahevAya che, bIjA 'pUrvaga' kahevAya che, mAvit, ttir, zrutU vagere] (nyA.) upa-sarjana puM. [saM] tyAga, tajI devuM e. (2) upasarga, utpAta, upadrava, kudaratI Aphata upa-sa`khyA (-saphakhyA) strI. [saM.] mukhya saMkhyAne thatI sahAyaka saMkhyA, saMkhyAmAM samAI jatI saMkhyA, peTA-saMkhyA upa-saMgraha (-saphagraha) puM., huNu na. [a,] levuM-svIkAravuM e. (2) khuza rAkhavuM e. (3) mAna ApavAnI kriyA upa-saMgrAla (-sagrAU) vi. [saM.] saMgraha karavA jevuM, svIkAravA jevuM, (2) khuza rAkhavA jevuM, (3) mAna ApavA jevuM upa-saMcAlaka (-sacAlaka) puM. [saM.] mukhya saMcAlakane sahAyaka saMcAlaka, AsisTanTa maeNnejara' upa-saMpada (-sarpada) srI. [saM. suMvara ], "dA . [saM.] navA ziSyane bauddha mArgamAM dAkhala karavAnI kriyA. (bauddha.) upa-saMpAdaka (-sampAdaka) puM. [saM.] sahAyaka saMpAdaka, upa-taMtrI, sakha-eDiTara' upa-saMpradAya (-sapradAya) puM. [saM.] peTAsaMpradAya, upa-paMtha upa-saMsthA (-saMsthA) srI. [saM.] meATI saMsthA ke maMDaLInI peTA-saMsthA, brAnca [humalA upa-saMharaNa (-saharaNa) na. [saM.] pAchuM kheMcI levuM. (2) upa-saMhAra (-saMhAra) puM.[saM.] pUruM karI levuM e, saM kelI levuM e, chelle sArarUpa kahevuM e, sArarUpe ATopI levuM e, 'epile ga' upa-sAgara puM. [saM.] jenI traNa bAju kAMThA hoya tevA samudranA paheALAIvALA akhAta, zAkhA samudra, 'eN'
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ upasATa upasATa chuM., -jIna. [jue 'UpasanuM' + gu. 'ArTa' -ANa' kR. pra.] UpasavuM e, upasaNa upasAdhana na. [saM.] sahAyaka sAmagrI, 'eNsesarI' upa-sAmathI sI. [saM.] aTakaye saTakaye kAma lAge tevI vadhArAnI cIja-vastu, upa-sAdhana, 'eNsesarI' (na. bhA.) upa-sArathi puM. [saM.] sArathinA sahAyaka sArathi upasAvavuM ja UpasavuM'mAM. upa-sAhityana. [sa.] sahAyaka sAmagrI, (2) mukhya sAhityane pASaka evuM gauNa sAhitya, haLavuM vAMcana upa-siddhAMta (-siddhAnta) puM. [saM] mukhya siddhAMtamAMthI nIkaLI AvatA gauNa siddhAMta ke je mukhya siddhAMtane khaLa praratA hoya, 'kArelarI' (ha. prA.) upa-senApati puM. [saM.] senApatinA sahAyaka senApati, nAyaba senApati upa-sthAna na. [saM.] hAjarI, upasthiti. (2) namaskAra, namana, vaMdanA. (3) vinA saMdhyA karatI veLA maMtra ke stutithI beu hAtha UMcA rAkhI karavAmAM AvatA upAsanAvidhi. (4) rahevAnuM sthAna, raheThANa, (5) upasthApana, punarutpAdana, punarutpatti, 'ripreADakzana' (ke, ha.) upasthAna-gRha, ta., upasthAna-zAlA(-LA) strI. [saM.] rAjasabhA, kacerI. (ra) dIvAnakhAnuM upasthAnIya. vi. [saM.] sAthe rahevA jevuM. (2) khAtaraaradAsta karavA jevuM upa-sthApana na. [saM.] pharIthI rajUAta. (2) punarutpAdana, punarutpatti, upasthAna, 'ripresDakzana' upa-sthita vi. [sa.] najIka AvIne raheluM. (ra) hAjara raheluM. (3) (lA.) jenI khAtara-baradAsta karavAmAM AvI che tevuM. (4) jANavAmAM AveluM. (5) yAda AveluM upasthiti strI, [saM.] najIka AvI raheluM e. (2) hAjarI upasthiti-patraka na [saM] hAjarI-patraka, 'masTara-rAla' upastha'driya (upasthandriya) srI. [ + saM. phrandriya na ] gu - priya (yAni tema liMga) upa-snAtaka vi. [saM.] mahAvidyAlayanI snAtaka kakSAnI parIkSA mATene abhyAsa karatuM--hajI parIkSA ApI nathI tevuM, 'anDaragrejyueTa' upa-smRti zrI. [saM.] mukhya smRtinA graMthAnA aMgamAM upAkhyAna amuka ja viSaya mATenA te te smRtigraMtha, gauNa smRtigraMtha [tiraskAra pAmeluM upa-hata vi. [saM.] athaDAyeluM. (ra) IjA pAmeluM. (3) upa-hati zrI. [saM.] athaDAmaNa, (ra) IjA. (3) tiraskAra upa-hasanIya vi. [saM.] upahAsa thavAne pAtra, mazkarI karavA-karAvA jevuM _2010_04 310 upara puM. [saM.] sAdhana-sAmagrI, sAhitya. (ra) gharavakharI upa-strI zrI. [saM.] paraNelI patnI uparAMtanI apariNItA rakhAta strI upa-stha vi. [saM.] najIkamAM raheluM, aDIne raheluM. (2) puM, madhya bhAga, vacce AvelA bhAga. (3) kheALA, aMka, gAda (4) gADAM ratha vagere vAhanAnA AchADa beThaka vagerenI sapATIne bhAga. (5) na. puruSa-strInI jananeMdriyanA bhAga, (6) puruSanI dekhAtI jananeMdriya, iMdriya, liMga upastha-nigraha puM. [saM.] iMdriyanA saMyama upastha-mukha na. [saM.] yAnindvAra, (2) liMga-DhAra upastha-strAva puM..[saM.] ceAni-Ava, strInI caeNAnimAMthI rAgane upahAsa-vikRti zrI. [saM.] kAvya vagerenI racanAmAMthI. lIdhe sapheda pravAhI padArthanuM nIkaLavuM e UbhuM thatuM aticitra, atirekha varNana, DhoMga-sAMga, nyupahAsaka, 'kaeNrikecara' upahAsa-kavi huM. [saM.] kaTAkSa karatI kavitA ApanAro kavi upahAsa-qAnya strI. [saM] vyaMga-kavitA upahAsa-citra na. [a,] ThaThThAcitra, raja-citra, narmacitra, 'kAryuM na' [nisTa' upahAsa-citrakAra vi. [saM.] ThaThThA-citra cItaranAra, 'kATupahAsa-janaka vi. [saM.] upahAsa karAvanAruM upahAsa-pAtra vi. [saM.] upa-hAsa thavA yeAgya, upa-hasanIya upaddhasita vi. [saM.] upahAsa pAmeluM. (ra) na. mazkarIne bhAva batAvanAruM hAsya. (nATaya.) upahAra puM. [saM.] arpaNa, bheTa karavAnI kriyA (ra) arpaNa-bheMTanA padArtha. (3) sevA-pUjAnI sAmagrI-phUla-ne vedya vagere. upahAra-prati ii. [ + jue 'prati '.] bheTa ApavAnI graMthanI nakala, komplimenTarI kopI' upa-hAsa puM. [saM.] vyaMga-hAsya, TALa karanAruM hAsya, (2) mazkarI, hAMsI, mAka, TALa. (3) kaTAkSAkti, 'seTAcara' upahAsa-kathA strI. [saM.] hAsya upajAvanArI vyaMga-kathA, 'seTAyara' upahAsAtmaka vi. [ + saM. bAhman + ] upa-hAsathI bhareluM upahAsAspada vi. [+ saM. Apar na.] upa-hAsane lAyaka, mazkarI thavA yogya, upa-hasanIya upahAsikA strI. [saM.] 'jemAM hAsya rasanI pradhAnatA che tevI nATikA, 'kaoNmeDI'(rA.vi.) upa-hAsya vi. saM.] upa-hasanIya, upahAsa-pAtra. (2) na. jue 'upa-hAsa.' upa-hita vi. [saM.] najIkamAM mUkeluM, pAse AvIne raheluM, joDAjoDa raheluM. (2) upAdhivALuM. (vedAMta.) upaMga (upa) na. eka jAtanuM dezI vAgha, nasa-taraMga upAkarma na. [sa.] hinnene cAturmAsanI samAptie vedapATha zarU karavAnI kriyA. (2) zrAvaNa suda pUname janAI badalavAnA vidhi (RgvedIone zravaNa nakSatra joiye; sAmavedIe bhAdaravA sudi trIje A vidhi kare che.) upAkSa puM. [saM. 3q+akSa] jene lIdhe meTI dharI karI zake tevI nAnI gauNa dharI, 'mAinera eksala' upAkhya vi. saM. 3+mAvyA, khAsa karIne a, trI, samAsanA uttarapadamAM-zulepAkhya' vagere] upanAma ke avaTaMkavALuM upAkhyAna na. [saM. 35+mAthAna] AkhyAnanA nirUpaNadRSTAMtarUpe athavA anya nimittathI AvI upa-kathA,
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ upagra 311 upAyana ADa-kathA, epiDa (khAsa karIne mahAbhArata jevI muzkelI, "esiDanTa' (ma.na) (2) pIDA, ApadA. (3) AkhyAna-kathA(etihyamUlaka kathAnakamAM vacce vacce paMcAta. (4) bAhya lakSaNa ke cina. (5) khAsa lakSaNa, AvatI ADa-kathAo mATe A saMjJA vaparAI che.) guNadharma. (6) padavI, khitAba, ilakAba. (7) aTaka, avaTaMka. upAma na. [saM. 35+] Taca ke cheThAnI najIkane bhAga (8) upanAma, takhahalusa. [mAM AvavuM, bhAM AvI upAghANa na. [saM. 35mA-ghALa] suMdhavAnI kriyA. (2) pavuM (rU. pra.) muzkelImAM mukAvuM. 0 mAM paDuM (rU.pra.) cUmavAnI kriyA paMcAta karavI. 0 vaLagavI (rU.pra) nakAmI takalIpha ke upAcArya puM. [ 31 + mAtrA mukhya AcAryanI lapharuM AvI paDavuM. 0 vaheravI (- ravI) (rU.pra.) ApahAtha-taLene AcArya, vAIsanapransipAla' ttine bhoga banavuM] upATa kuM. jio "upADavuM'.] AraMbha, zarUAta. (2) upAdhi-janya vi. [sa.] Apattine laIne UbhuM thAya upasATa, se. (3) bharAupaNuM. (4) mUkelAM nANAMmAMthI tevuM, ApadA karAvanAruM [-rileTiviTI' (pre.bha.) 2kama upADavApaNuM. (5) vecANanA padArthomAMthI thatuM vecANa, upAdhi-taMtra-tA (-tannatA, strI. [saM] sApekSatA, anubaddhatva, khapata, uThAva upAdhi-dAna na. [] padava-pradAna, padavI ApavAnI kriyA upATha-adhikArI muM. [+{., puM] baka vageremAMthI upADa upAdhi-dhArI vi. [4, .] padavI-dhara karavAnI sattA dharAvanAre amaladAra, Dreiga, ophisara" upAdhi-patra puM, na. [sa, na] padavI ApyAnuM pramANapatra, upAmela ( Daya -kacastrI. [ juo "upADavuM' + melavuM'. "DigrI-sarTiphikeTa upADavuM ane mUkavuM e, le-mela, lenka upAdhi-bhata vi. siM] upAdhi-rUpa thaI paDeluM , upAhavuM .sa. ki. jao 'upaDavuMmAM. (2) beMkamAMthI upAdhi-rahita vi. [sa.] sarva prakAranI upAdhithI mukta, nANAM meLavavAM. upATavuM karmaNi, kri. upAThAvavuM puna - upAdhi vinAnuM [adhyAru pre, sa. ki. upAdhi chuM. [saM. vASpA5] zikSaka (janI paddhatine), upaDhiAvavuM, upahAvuM juo "upADavuM'mAM. upAdhi-rU5 vi. [saM] upAdhimaya [thiyarI' upADe 5. saM. [3sthAna->3wAma-] utpAta, upadrava, upAdhi-vAda 5. [saM] sApekSatAne siddhAMta, "rileTiviTI dhAMdhala. (2) nirvIza ja e. [0 kara, 0 kADha (rU.pra.) upAdhyakSa chuM. [saM. 35+gathyakSa] sabhAnuM saMcAlana karanAra khetaramAM belI 25 kariyuM vagere kADhatAM emAM bharAto adhyakSanI sahAyamAM kAma karanAra gauNa adhyakSa, "vAisakacaro sApha kara. jhAlA (rU. pra.) bIjAne ghaNI ceramena." (2) lokasabhAnA ke vidhAnasabhAnA adhyakSathI upAdhi karavI. * levo (rU. pra.) kaleza kaMkAsa kara, taratanA utaratA darajajAne adhyakSa, "DepyuTI spIkara'. dhAMdhala macAvavuM. (3) upa-niyAmaka, DepyuTI DirekaTara'. (4) mahAzALAmAM upANa vi. [saM. - [+mArA., khAsa karIne samAsanA te te viSayanA mukhya adhyApaka nIcene adhyApaka uttara-pade, jemake "prasaMgopAtta] prApta, AvI maLeluM. (2) upAdhyApaka chuM. [saM. 35+maththApa] mahAzALAmAMnA te te uThAveluM, upADeluM viSayanA mukhya adhyApakane sahAyaka adhyApaka, vyAkhyAtA, upAna-zAstra vi. [saM.] hathiyArathI sajaja thayeluM lekacarara' upAdAna na. [sa. 35+gADhAna] grahaNa, svIkAra. (2) upAdhyAya puM. [saM. 36+mAtha-zikSaNadAtA] (sarvasAmAnya) samAveza. (3) avayava, ghaTaka, kaeNsTiTayuanTa'. (4) zikSaka, zikSaNa ApanAra zikSaka. (3) kele. (4) jenAmAM kAryanuM evuM kAraNa ke je kAryamAM otaprota raheluM hoya, zAstra zIkhavanAra sAdhune ApavAmAM AvatI evI samavAyI kAraNa. (dAMta) (5) sukhanA sAdhananuM jJAna, upAdhi dharAvanAra sAdhu. (jaina). ke*jha' (rA. vi.) upAdhyAya-vRtti zrI. siM.] zikSakane dhaMdho. (2) zikSakanA upAdAna-kAraNa na. [saM] samavAyI kAraNa, meTIriyala bharaNapoSaNa mATe bAMdhI ApavAmAM AveluM anAja upAdAna-lakSaNa strI [saM.] vAsvArtha nathI gumAve evI vagerenA rUpanuM vatana rIte lakSaNAne saMbaMdha, ajahasvArthI lakSaNa. (kAvya.) upAkhyo juo "upAdhi." upAdAna-vastu strI. siM, na.] upAdAna tarIke rahelo upAna na. [saM. 3ghana, puM] pagarakhuM, jeDe, khAsaDuM mala padArtha, "meTIriyala" (A.bA.) upAna na. makAnanI aTa upAdAna-kaMdha (-skadha) muM. [4] rUpa vedanA saMjJA saMsakAra upAya puM. [saMkag+mAtha] ilAja, (2) yukti, tadabIra. ane vijJAna evA vAsanAvALA pAMca skaMdhamAM pratyeka (3) cikitsA. [0 cAla (rU.pra.) karelA upAyanI skaMdha. (bauddha) saphaLatA thavI. le (rU.pra. yukti ajamAvavI. (2) upAdeya vi. siM. 31khyA-re] svIkArI zakAya tevuM, laI upacAra karavA] [rAjanItinA cAra prakAra zakAya tevuM, svIkArya. (2) pasaMda karavA lAyaka. (3) upAya-catuya na. [saM.] sAma dAma daMDa ane bheda e (lA.) prazasta, uttama upAya-jJa vi. [saM] upAyanuM jJAna dharAvanAra upAdeyatA strI, -tva na. [saM] upAdeyapaNuM upAyana na. [ saM. 35 + ana] najarANuM, bheTa-sogAda (rAjA upAdhi strI [sa. 36+mAdhi, muM.] bahArathI AvI paDelI mahArAjAone ApavAmAM AvatuM te). (2) najarANA-bheTa 2010_04
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ upAyuM seAgAdanA te te padArtha upAyuM vi. saM, pAvitan-> prA. uCAma-] utpanna karyuM. (ja. gu. nuM bhUtakALe rUpa) upArja ke vi. saM. 35 + anai] upArjana karanAra, kAMI ka paNa dhaMdhA karI nANuM pedA karanAra yA mahenata karI vidyA meLavanAra [kamAI, kamANI upArjana na. [saM, 35 + ajjaina] kamAvuM e, meLavavuM. e, upArjanIya vi. [saM, 35 + anainItha] upArjana karavA jevuM, kamAIthI meLavavA jevuM [kamAIne meLavavuM upArjovuM sa, kri., [saM. 31+ ane tatsama] upArjana karavuM, upArjita vi. [rsa, 35+ ati] jenuM upArjana karavAmAM AvyuM che tevuM, kamAIne meLaveluM. (2) vArasAmAM maLeluM upAlaMbha (-lambha) [saM. sq+ mA-hamma] zikhAmaNa ke ThapakArUpe kAMI kahevuM e, ThapakA upAvavuM jue 'upAnuM'mAM, upAvuM1 a. kri. [saM. 3+mA~~A~ nA vikAsamAM] (khAsa karIne bakarInuM) RtumAM AvyuM upADuMra a. kri. [ jue 'upAyuM' uparathI dhAturUpa] utpanna thavuM. upAvavuM ke., sa. kri upAzraya puM. saM. 36 + mAtra] khAsa karIne jaina sAdhu- sAdhvIo vagerene mATenuM AzrayasthAna, apAsarA, zrAvaka zrAvikAo jyAM jaI dharmadhyAna kare tevuM sthAna, pauSadhazALa upAzrita vi. [saM. 35 + Azrita] jenA Azaro levAmAM AnyA hoya tevuM. (2) Azare AvIne raheluM, Azrita upAsaka vi. saM. 35 + mA] upAsanA karanAra upAsana na., "nA strI. [saM. 35 + Asana, nA] ArAdhanA sevA bhakti AdithI karavAmAM AvatI dhyAna vagere prakriyA upAsanI vi. [+]. I.' ta.pra.] upAsaka upAsanIya vi. saM. 35 + Asanautha] upAsanA karavA-karAvA jevuM, upAsya upAsavuM sa. kri. [saM. 3-mAska pAse besavuM, tatsama] upAsanA karavI, ArAdhanuM. (2) (lA.) khUba vAparavuM. (2) (3) teAkarI karavI, khidamatamAM rahevuM. upasAvuM karmaNi, kri. upAsAvavuM pre., sa. kri [bhArthe upasaMga (-sa) puM [saM. 71 + mA-sa] khANa rAkhavAnA upAsAvavuM, upAsANuM ja upAsanuMmAM. upAsikA strI, [saM. + 35 + mAttA] upAsanA karanArI, khidamata karanArI (strI) [karavAmAM AvI che tenuM upAsita vi. [saM. 35 + mati] jenI upAsanA-khidamata upAsitanya vi. saM. 3va + Asitath] upAsanA karavA jevuM, upAsanIya, upAsya [karanAra upAsI vi. [saM. 35 + mazIna ] upAsaka, upAsanA upAstrana. [saM. 3 + yajJa dUra pheMkavAnuM hathiyAra] te te nAnuM hathiyAra, sahAyaka nAnuM hathiyAra [hADakuM upAsthi na. [saM. 35+ma]i nAnuM kAcuM yA taruNa upasya vi. [saM. 35 + cArava] upAsanA karavA jevuM, upAsitanya, (2) iSTa (deva-devI te te vibhUti) upAsya-deva puM. [saM.] upAsanA karavA mATene iSTadeva _2010_04 kAra upadravajA upAsya-bhAva huM. [x.] iSTadeva taraphanI pyatAnI lAgaNI upAsya-bheda puM. [saM.] kayA devanI upAsanA karavI e vizeneA matabheda [henAthIjhama' (caM, na.) upAsyoHtA-vAda puM. [saM.] ekadeva-vAda, ekazvaravAda, upAsyoSTatAvAdI vi. [rsa, puM.] upAsyazreSThatA-vAdamAM mAnanAra, ekezvaravAdI, 'heneAthIisTa' (caM. na.) upAsya-sAkSAtkAra puM. [saM.] peAtAnA iSTadevanA peAtAne thayelA sAkSAt anubhava. (ra) rahasyavAda, 'misTisijhama' (na. .de) [ iSTadeva ane ene bhakta upAsyApAsaka vi. [ + saM. gurUttaTM] upAsya ane upAsaka, upAhAra puM. [saM. 35 + AhAra] haLavA khArAka, nAstA (jemAM pUruM jamaNa nathI.) upAhAra-gRha na. [saM.] cA-pANI nAstA vagere pUruM pADanAruM sthaLa, 'hATela,' 'resTArAM' ' phranTiMna', 'kApheTeriyA' upAMga (upA) na. [saM. sq+ ma[] aMganuM aMga, gauNa aMga, harakAI nAnuM aMga. (ra) peTA-vibhAga. (3) puravaNInI puravaNI. (4) vedanAM aMgAne pUraka evAM purANa nyAya mImAMsA ane dharmazAstramAMnuM te te zAstra. (5) jaina khAra aMga --sUtragraMtho uparAMtanA Agama-graMthAmAMnA te te. (jaina). (6) kri.vi. [saM.] najIka, pAse upAMga-lalitA (upA++-) strI. [saM.] ASADha sudi pAMcamane divase jenuM vrata karavAmAM Ave che te devI. (saMjJA.) upAMga-trirAya (upA~) puM. [saM.] sarvadeza vidhAna ane ekadeza vidhAna temaja sarvadeza niSedha ane ekadeza niSedha vaccenI viruddhatA, 'saba-eNkTinDa pojhizana' (ma. na.) (tarka.) [dhAra, kAra, kinAra upAMta (upAta) hu~. [rsa. 35 + mata] najIkane cheDA. (2) upAMtya (upAnDsa) vi. saM. 31 + ahtva] taddana chelle AvelAnI pahelAMnuM, penaTimeiTa' [beparavA, lAparavA upekSaka vi. [saM. 3+EkSa] upekSA karanAruM, bedarakAra, upekSaNa naM. [saM. 35 + La] upekSA, bedarakArI, eparavAI [upekSya upekSaNIya vi. [saM. 35 + kSaLI] upekSA karavA jevuM, upekSavuM sa. kri. [saM. 35 + kSa . tatsama] upekSA karavI, bedarakArI batAvavI. upekSAnuM karmaNi, kri, upekSAvaluM che. sa.. upekSA zrI. [saM. hav + kSA] bedarakArI, beparavAI, lAparavAI, (2) udAsInatA, virakti. (3) niHspRhatA. (4) madhyastha bhAva, zatru tarapha sarakhI lAgaNI hovApaNuM. (yAga.) (5) anAdara, tiraskAra upekSAvavuM, upekSAvuM jue 'upekSanuM'mAM. upekSita vi. saM. vRkSita] jenI upekSA karavAmAM AvI che tevuM [-karAvA jevuM upekSya vi. [saM. raghu + i] upekSIya, upekSA karavAupe'dra (upendra) puM. [saM, v + X] paurANika AkhyA cikA pramANe aditinA putra iMdra pachI aditimAM janmelA viSNunA avatAra, vAmana upedravajrA (upendra-) zrI. [saM.] triSTubha vargane agiyAra
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ upATa 313 ubAraNuM akSarane sAhityakAlIna gaNameLa chaMda. (piM) [paraNeluM Ubhare. (2) (lA.) Aveza, vega, joza, ukANe upoDha vi. [saM. 35 + kaDha] nikaTa AvI raheluM. (2) uphAMta(6) (tya, gha) strI. tophAna, mastI. (2) uDAupaNuM, upaghAta . [saM. 3 + 3-ghAta] AraMbha, zarUAta. (2) kharcALapaNuM. (3) (lA) meTAI ane zrImaMtAI ne graMthamAMnAM vijaya rUpa upaga vagere AMtarika bAbatano paricaya ADaMbara. (4) huMpada, magarUrI [ukAMta(6) bhareluM vartana Apa mukhabaMdha, prAstAvika, "inTroDakazana" ("prastAvanAmAM uphAMta (-)peTA (tya-, gha-) ., ba. va. [ + jue "viDA."] saMgata bahAranuM paNa hoI zake, "upadhAta" sAmAnya rIte uphAMdI, diyuM vi. jio "uphAMda' + gu. I'IyuM te.pra.] aMdaranAne paricaya Ape) (3) nATaya-racanAmAM AraMbhamAM uphAMda karanAruM ( [meLa, UlaTInI khaNasa cokkasa prakAranI prastAvanA ApatA sutradhAra naTI vagerenA ubakale pR. jio "ubaka' + gu. huM svArthe ta..] ubake, saMvAdavALA nAMdI pachI ane aMkAraMbha pahelAMne bhAga, ubakAvavuM jue "UbakavuM'mAM. (nATaya.) ubagAvavuM juo "ubagavuM'mAM. upeSaNa na. [saM. 3 + 3qT] upavAsa ubacubAvavuM, ubacubAvuM jue "ubabavuM'mAM. upasatha puM. si. 35a> pAli tatsama] upavAsanuM vrata. ubakyUbavuM a, kri. [ravA.] chellA zvAsa khAvA. (2) pANImAM (bauddha.) (2) upavAsane divasa. (bauddha.) (3) dhArmika batAM gaLakAM khAvAM. ubacubAvuM bhAve, ji. ubacubolavuM AjJA pramANenuM vartana. (bauddha). ., sa. kri. [LavAne pravAhI lepa, upaTaNa uphaTakavuM a. ji. [ravA.] phaDakIne jAgI javuM. uphaDakavuM ubaTaNa na. [saM. udvartana > prA. 3aTTa] zarIra upara bhAve., kri. upharakAvavuM che., sa. kri. ubaTaNa na. [juo "ubaTavuM' + gu. "ANa" ka. pra.] baTAI ukAvavuM, uTakavuM juo "uphaDakavuMmAM. [gabharATa gayAnI vAsa, UtarI gayAnI gaMdha. (2) phaMga vaLavI e, upha pu. [juo 'uphaDakavuM + gu. o' pha. pra] phaDake, ubAI javuM e. (3) saDI javuM e uphaNavavuM jao "UNavuM'mAM. ubaTAvavuM jue "ubaTavuM'mAM. upharake, huM vi. jio "pharuM' + gu. 'ka'-Da vArthe uba(ma)diyuM na. [juo "ubaTa-mIDuM + gu. "iyuM" ta...] ta. pra] varasAda paDyA pachI tarata sukAI jAya tevuM (jamInanuM pApaDI vagerene mATalAmAM mUkI ane mAM baMdha karI bAphavA [e, huMpaNuM, magapharI paNuM. (2) evI rIte taiyAra thayeluM UMdhiyuM upharATa puM. [juo "UpharuM' + gu. "ATa' ta. pra.] garva karo ubaDubAvavuM, ubaDubAvuM juo "ubaba6mAM. upharATa-supharATa ji.vi. [o "upharATa," dvirbhAva.] AgaLa ubabavuM a. kei. [ravA.] pANImAM DUbatAM gaLakAM khAvAM. pAchaLa ruparanuM (2) chelA zvAsa levA. ubaDubAvuM bhAve., ji. ubaDubAvavuM uparATiyuM vi, [+ gu. "yuM' ta. pra.] upara-TapakenuM, upara- pre., sa. kri. upara-rAM)huM vi. [juo "dIkaruM' dvAra.] pAsAbhera raheluM. ubaraNuM na. [grA.] tavethe (2) bAju uparavuM. (3) avaLuM, UMdhuM. (4) UbhuM. (5) ubarAu chuM. sapATI sAme raheluM, (5) parAkamukha. (7) aLaguM, dUra rahevuM ubarAvavuM sa. ji. bacatamAM rAkhavuM. ubarAvAvuM karmaNi, upharATa puM. jio upharATa' +gu. 'A' svArthe ta, pra.] ki. ubarAvAvavuM che., sa. kri. (lA.) zatru, duzamana ubarAvAvavuM, ubarAvavuM jue "ubarAvavuM"mAM. uparAMuM a. kri. [ja e "upharAMTa, nA-dhA.] pAsuM pheravavuM, ubalaka(-kha) jue "upalaka'. bAju badalavI. (2) mAM pheravavuM. uphAMTAvuM karmaNi, phi. ubasAvavuM juo "UbasavuM"mAM. upharAMTAvavuM che.. sa. kri. ubaLAvavuM juo "ubaLavuM'mAM. upharAMTAvavuM, upharAMTAvuM juo "upharAMTavuM'mAM. ubaLake puM. [juo "ubaLa dvArA.] (lA) umaLako upharAMTiyuM na. jio "upharAMTuM + gu. IyuM" svArthe ta. pra.] ubATa puM. [jue "ubaTavuM'.] ubAvAthI thatI kaMga, Uba. (lA.) lakhelA kAgaLanI sAmenI bAju [0 lAga, 0 1La (rU. pra.) kaMga vaLavI]. uparAMTiye puM. [o "upharAMTiyuM'.] (lA.) bhaya, bIka, dhAstI ubADiyuM na. ubaDiyuM, UMdhiyuM upharAMduM juo "upharATuM'. ubADiyuM juo "UMbADiyuM'. upharATe puM. [ e "upharATe.'] loMcI khAvI e. (2) ubANa na. avarajavarane jAhera rasto choDI ADe raste pharI javApaNuM. (3) dhrujAre, kaMpa. (4) juse, Aveza. javuM e. (2) khetaranI hada batAvavA karavAmAM AvatuM (5) (lA.) pavanane jhapATo. (1) vivAhanI dakSiNA, paDavADa mATInA Dhagale, bANa. (3) ke, vi, ADakeTa rasta, TUMkA uphaLAvavuM jue "zaphaLavuM'mAM, ADa-raste [(3) viruddha, sAmenuM uphaMTAI (uphasTAI) rukI. upharAMTa, huMpada, magarUrI ubAna vi[hiM.] juo "ubANa.' (2) chAtIcaluM, bahAdUra. ukaMTAI (uphaDAI) strI, meTAI, baDAI, (2) (lA.) halakAI ubAra chuM. [jue "ubAraNuM".] chuTakAro, udvAra, ugAra. (2) ukANa - . [jao 'UNavuM' + gu. 'o' ka. pra.] vadhAre. (3) silaka, (4) jherI havA, "kArbonika eNsiDa UkaLIne UbharavuM e. (2) (lA.) Ubhare, Aveza, jeza gesa'. (5) na. garbhe. (6) bALaka ukALa, - DuM [ja UphaLavuM' + gu. "e" ka. pra.] uchALo, ubAravuM sa, kri. chuTakAro kare, uddhAravuM, ugAravuM. (2) 2010_04
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ khArAvanuM svataMtra karavuM. (3) mAravuM. khArAvuM karmaNi, kri. ukhArAvavuM che., sakri ukharAvavuM, khArAvuM jue 'umAravuM'mAM, khAruM vi. [jue 'ubhAranuM' + gu. '*'a, pra.] Atura. (ra) AvezavALuM bAvavuM jue 'UkhavuM'mAM. (2) Uge ema karavuM. (3) vALavuM AvuM jue 'UkhavuM'mAM [ebALa ubALa huM. [jue 'ekhALe'.] UbharA, uDDANA. (2) baLataNa, ukhALavuM jue 'UbaLanuM'mAM. umALI puM. niALuM, nyabhicAra, jAra-karma ukhANuM na. tApeADiyuM, nAnI keADakI. (2) gUmaDuM ubALA huM, [jue ekhALA,'] UbharA, uphANA. (2) uzkeraNI. (3) garabaDa, tAphAna. (4) khAa, ukaLATa. (pa) bhaDakA, (6) hemALA, rASa. (7) havA bharI AkAzamAM caDAveluM nAnuM bala, gamAra. (8) carcA. (9) eka jaNathI upADI zakAya teTalA dhAsa ke kAMTAnA bhArA. (10) chANAM vagerenuM ekI sAthe saLagAvavApaNuM. (11) mAla-sAmAna, ghara-sAmAna. [. AvavA (rU. pra.) UbharAvyuM. 0UThavA (rU. pra.) tAphAna macavuM] uekanuM a. kri. [ravA.] UlaTI karavI, (ra) tajI devuM, kADhI mUkavuM. ekAvuM lAve, kri. ekAvavuM, pre., sa. kri ubekAvavuM, ekANuM jue 'ubekavuM'mAM, ulmeTa puM. vATa, ADA rastA ueTaluM sa. kri. ullaMghavuM, uvekhavuM. umeTAnuM karmaNi, kri. ubeTAvavuM che., sa. kri. umeTAvavuM, umeTAyuM jue 'ubeTanuM'mAM. uDhiyA puM. UkhakA, UlaTI, eka ukhetara na, unALAmAM kUvAnuM pANI pAI karelA pAka, pIta, (2) gaurava. (3) lagnamAM AvelA parANAone rajA ApI; vidAyagIrI [AvatI kAMsa, kasavADa umera (-ratha) zrI, haLamAM kAzane sakhata besADavA mAravAmAM ukhela jue 'uvela'. [AMkaDI ukhalA puM. caMka sAthe jhADAnI thatI hAjata. (2) cUMka, ue(-bhe)LavuM sa, kri. vaLa utArave, ukheLavuM. (2) vAveluM ukheDI nAkhavuM. (3) cheAlAmAMthI ceAkhAne chUTA pADavA, chaDavuM. (4) khetaravuM. (5) tANavuM, AmaLavuM. (6) gaI gujarI saMbhAravI. (7) roga pharIthI thAya ema karavuM. be(-bhe)LAvuM karmaNi, kri. ((-bhe)LAvavuM pre., sa. kri ube(-bhe)LAvavuM, ukhe(-bhe)LAvuM jue ukheLanuM 'mAM, bhagAvavuM jae UbhagavuM'mAM. bhAvavuM jue 'UbhajavuM'mAM, ubha(phU)ka [jae 'UbhuM' dvArA.] DhAMDhuM jamInane sparza na kare evI rIte beTheluM. (2) (lA.) ariyuM, aMta AnyA vagaranuM ubhaDAvavuM1 jue 'UbhaDavuM'mAM, ubhaDAvavuM jae 'ubhADanuM'mAM. ubhayiAta vi. [jue 'UbhaDa' dvArA.] (lA.) kheDUta na hoya tevuM ane khetImAM sahAyaka thAya tevuM (majUra), UbhaDa _2010_04 ubhaya-sAdhAraNa uDiyuM vi. [jue 'UlaDa' + gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] ubhaDaka beTheluM, (2) uDiyAta, UlaDa. (3) ukhaDiyuM, UMdhiyuM 314 uDhiyA puM. [jue 'urDiyuM'.] uDiyAta-UbhaDa majUra. (2) gharanI khetI na hoya teve| bhADe laI khetI karatA kheDUta. (3) kAyamI raheThANa vinAneA mANusa. (4) (lA.) sAdhu saMnyAsI, bhAveza sAdhu ubhaDUka jue 'ubhaDaka', ubhanArI vi., strI. [jue 'UbhuM' ane 'UlanAruM'.] ubhaterA prakAre bIjAnA gharamAM jaI rahelI strI ubhanerM vi. [jue 'UbhuM' dvArA.] sIdhesIdhuM, UbhuM. (2) chUTAcheTA thayA vinA kaeN karelA sagapaNanI uparavaTa thaI bIjA sAthe gharaghAvavA ke paraNAvavAmAM AvatuM. (3) na. ubhanerA prakAranuM nAtaruM ubhaya vi. [saM.] be jaNa, beu, baMne ubhaya-guNu vi. [saM.], -NI vi. [saM., puM.] baMne guNadharmavALuM, eNmpheTarika' (a. tri.) [karanAruM ubhayacara vi. [saM.] pANI ane pRthvI baMne upara cAlanAruMubhayata: kri. vi. [saM.] beu khAjuthI. (2) beu rIte ubhayataHpaNa puM. [saM.] beu bAjune phrAMsaleA, 'DAilemA' ubhayataH paza(-zA)-rajju, nyAya puM. [saM.] beu bAjuthI phrAMsalAnuM DharaDuM AvyuM heAya eveA prakAra, ubhayataHpAza ubhayatA Apatti zrI, saM. saMdhithI mathata mAtti thAya, paraMtu da,khA,e prayAga karyAM che.] jue 'ubhayataHpAzA-raja'. ubhayatA-daMta ('danta) vi. [saM., saMdhithI] beu paDakhe dAMta hAya tevuM (hAthI vagere prANI) [che tevuM, zukaniyALa ubhayatA-bhadra vi.saM., saMdhithI] beu bAjuthI jemAM kalyANa ubhayatA-mukha vi. [saM., saMdhithI], mA vi. [saM., puM.] beu bAju moDhuM che tevuM. (2) (lA.) sAga ubhayaMtra kri. vi. [saM.] beu bAjue ubhayathA kri. vi. [saM.] beu rIte ubhayadhamI vi. [saM., puM.] cAlavAnI ane UDavAnI ema beu prakAranI zakti dharAvanAruM ubhayapakSI vi. saM, puM.] sAmasAmenA beu pakSeAmAM raheluM, dvipakSI, bAi-leTarala.'. (2) beu pakSenA lAbhanI vAta karatuM, dahIM dUdhiyuM ubhayapadI vi. [saM., puM.] paramaipada ane Atmanepada evAM beu prakAranAM pada dharAvanArA kriyAvAcaka dhAtuomAMnA pratyeka (dhAtu). (nyA.) ['embiva' ubhayalakSI vi. [saM., muM.] beu bAja dhyAna rAkhanAruM, ubhayaliMga(ka) (li, ka) vi. [saM.], ubhaya-liMgI (-liphLI) vi. [sa,, puM,] puruSa ane strI ema beu prakAranAM lakSaNa dharAvanAruM. (2) baMne prakAranAM phUla bese tevuM. (1. vi.) (3) puM. hIjaDA, pAraiyA, kAtaDo ubhayatratA vi. [saM., puM.] baMne bAjunA sabaMdhavALuM, baMne bAjunuM, 'kAnkaranTa' ubhayavidha vi. [saM. + vidhA, kha.vI.] beu prakAranuM ubhaya-sAdhAraNa, ubhaya-sAmAnya vi. [saM.] eu rAzi
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ ubhayAtmaka 315 G(8) mara eTale rakama ke paremANamAM hoya tevuM. (ga). bharyA vagaranI pilI ghUgharI ubhayAtmaka vi. [ + saM. mAramana+] beu rUpe raheluM ubhAro paM. [jae "ubharAvuM' + gu. 'A' ka. pra.] uphANe, ubhayAnugAmI vi. [+ saM. anugAmI, muM] juo 'ubhayapakSI'. ubharo. (2) cUlAmAM lAkaDAM chANAM sAmAM nAkhavAM e, ubhayAnumata vi. [+ saM. anumata ] baMne pakSene mAnya raheluM ubALe. (3) (lA.) Aveza, jusso ubhayAnvayI vi. [+ saM. azvavI, puM] beu bAju saMbaMdha ubhAvaDhiye paM. AgevAna, agraNI, netA dharAvanAruM, beu vastune joDanAruM. (2) kaI paNa be pada ke ubhAvuM jue "UbhamAM. be vAkyone joDanAruM (56)-nazabdo ke padonA ATha prakAra ubhALa vi. [ o "hIzuM' + gu. ALa'. ta. pra.] ubheDuM, pADavAmAM AvyA che temAMno A eka prakAra) (vyA.) UbhuM hoya tevuM. (2) DhALa paDatuM. (3) na. kaDInuM pANI ubhayAvita vi.[ + saM. manvita] beu sAthe saMbaMdha dharAvyo javAnuM DhALa paDatuM maDha. (4) strI. caDAva hoya tevuM [beu rIte kAma ApanAruM ubhAMga, huM vi. akkaDa, abhimAnI ubhayArtha vi. [+ saM. artha] beu bAjunA hetuvALuM. (2) bhAMbharo chuM. aMtaranuM duHkha vyakta karavAnI icchA ubhayAlaMkAra (-lAra vi. [+rsa maoAra] jemAM zabda ubhidhAna (anya) zrI. vahANamAM haMjAne nIcene bhAga jemAM ane arya e beunA alaMkAra che tevuM (kAvya vagere) rahe che te gareDIovALuM saMthAmAM jaDeluM lAkaDuM. (vahANa.) ubhayAlA5 chuM. [+ saM. mahApa] be vacceno vArtAlApa, ume vi. [saM. 3mag] e "ubhaya'. saMvAda, "DAyAlega' (na. .) [oraDe ubheTe 5. khetaranI vADa teDIne paDele mArga. (2) be ubharake puM. [saM., juo "ubharAvuM' dvArA.] makAna vacceno mArga bheLA thatA hoya tevI jagyA ubharaNa na. [ juo "UbharAvuM' + gu. "aNa" ka. pra.] ubheDu vi., pR. jio "Ubhu + gu. "evu ta. pra.] ubhare, ubharAvuM e. (2) Atho AvavA e, khamIra caDavuM ubhaDiye, dahADiyo e. (3) (lA.) jeza, Aveza [ja "UbhaNI'. umehuM vi. jio "UbhuM' + gu. "eDuM ta. pra.] UbhuM raheluM, ubharaNI strI..[ e "UbharAvuM' + gu. "aNI" ka. pra.](lA.) sIdhuM ubheluM, TaTTAra. (2) DhALa vagaranuM. (3) ne. bhIMta ubharATa puM, zuM na. [juo "ubharAvuM' + gu. "ATa-ANa" ubhera(-2) vi. [juo "ubhuM' + gu. era-ruM' ta. pra.] ta. pra.] Ubharo. (2) khamIra AvavuM e. (3) (lA.) UbhuM raheluM jio "ubheDu'. za, Aveza ubhe, vi, pR. [jae "UbhuM + gu. eru' ta. pra.] ubharAmaNa na. [ jue "ubharAvuM' + gu. 'AmaNu" ka. pra.] ubhera juo "ubhera". UbharAvuM e, Ubhare. (2) (lA.) joza, Aveza, (3) TeLe ubheLavuM sa, ji. juo "ubeLavuM'. ubheLAvuM karmaNi, kri. maLavApaNuM. (4) gabharATa, garabaDa, avyavasthA ubheLavavuM che., sa. ki. ubharAvavuM, ubharAvAvuM e "UbharAvuM'mAM. ubheLAvavuM, ubheLavuM ja "ubheLamAM. ubhAvahiye . jio "UbhuM' dvArA.] bALakanI ramatamAM ubheLa chuM. [o "ubheLa + gu. "o' ku. pra.] aradhI dareka ToLIne AgevAna, mukhya ramanAro khaMDAyelI DAMgara, karaDa [raheluM ubhaLAvavuM ja UbhaLavuMmAM. bheDiyuM vi. jio "UbhuM' dvAra.] sIdhuM UbheluM, UbhuM ubhA . [4o UbhuM' dvArA.] UMcAI. (2) vRddhi, vadhAre. umakAvavuM ja "umakavuM'mAM. (3) lA. eja, prakAza [camakadAra umagAvavuM e "UMmagavuMmAM. ubhATidAra vi. [ + phA. pratyaya] UMcuM. (2) (lA.) umacADe . jio "UmacavuM' dvArA.] dabANamAMthI chUTavAnI ubhAhavuM e "UbhavuM'mAM. koziza. (2) sattAdhArI sAme mAthuM UMcuM karIne bolavAno ubhANa na. [de. prA. hemubhAi, vi. UbharAtuM ] Ubhare, prayAsa Atho Ave e umacAvavuM e "jamavuM'mAM. ubhANa strI. [jae "UbhavuM' kyu. ANI" ka. pra.] UMcAI umaka vi. DAhyuM, samag. (2) hoziyAra, cAlAka ubhAta vi. bhAta jhAMkhI paDI gaI hoya tevuM, bhAta vagaranuM umaTAvavuM jae UmaTamAM. ubhAra muM. [ juo "ubharAvuM."] ubharANa, Ubharo. (2) umadAvavuM ja 'umaDavuM mAM. khamIra, Atho. (3) (lA) Upasele bhAga umariyuM ja "ubADiyuM. ubhAraNI strI. jio "ubharaNI.) bhAga. (2) UMcAI umadA, -6 vi. [ara. 'ummaha + gu. "u" svArtha ta.ka.] ucca (3) lA. Upaja, pedAza koTinuM. (2) khAnadAna. (3) kiMmatI. (4) sAruM, zreSTha ubhAravuM sa. ji. [ rsa, 3mA-> prA. 3mAma-] umadAI strI. [+ gu. "AI ta. pra.] umadApaNuM caDAvavuM. (2) kulAvavuM. (3) samajhAvavuM. (4) rAkhamAM umadAvavuM e "UmadajmAM. bhArelA agnine teja karavo. ubharAvuM karmaNi, ji. umadhAra puM. [+ gu. o' svarge ta. pra. ] umaLake, ubhArAvavuM che., sa. mi. AMtarika harSanI lAgaNI, ulaTa, umaMga, hoza ubhArAvavuM, ubhArAvuM juo "ubhAravuMmAM. uta-uMmara (ummara) strI. [ara. umra ] vaya, avasthA. (2) ubhArI strI. [sa. 3mAritA > prA. 3mArA ] lAkha jiMdagI, AyuSkAla, jIvanakAla. [9 thavI (rU.pra.) ghaDapaNa sudhI 2010_04
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ (3)mara-bhara O mAM paheAMcavuM. sAmuM(-me) jevuM (sAsuM, -me) (rU. pra.) sAmAnI meTI uMmaraneA khyAla rAkhI vartavuM. AvavuM (rU. pra.) uMmara lAyaka thavuM, pukhta uMmaranuM thayuM. -re paheoMcavuM (pAMHcanuM) (rU.pra.) vRddha thavuM. (2) pariNIta vahune sAsare javAnI uMMmara thavI ] (-F*)mara-bhara (-25) kri.vi. [+gu. 'bharavuM' dvArA anuga] AkhI jiMdagI, jIvanakAla daramyAna, vRddha thayA sudhI u(-)mara-lAyaka vi. [+jue 'lAyaka',] pukhta uMmare pahoMceluM (18 yA 21 varSa paheAMceluM) umarakha puM., strI. UlaTa, umaMga, umaLakeA, harSa, hAMza umaraDI-dhumaraDI strI, [jue marI' + svArthe gu. 'OM' ta.pra. ane dvirbhAva] pheraphudaDInI ramata umarahuM na. [jue 'UmaruM' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.] UmarAnA jhADanuM aMjIra jevuM phaLa, UmaruM, UMkharuM umarA yuM. [jae 'UmA' + gu. '' svArthe ta.pra.] UmarAnuM jhADa, UMmara umaravaTe jue 'upara-vaTaNA'. [mATe mANasa umarAva puM. [ara. umarA] amIra, zrImaMta mANasa, umarAlAdo strI. [+zaa. jAha] amIra mANasane putra umarAvAdI zrI. [+ qA.] amIra mANasanI putrau umarAva-dora huM. [jue 'umarAva' + dera'.] thADA umarAveAthI calAvavAmAM AvatI rAy-paddhati, apajanasattAka rAjya, gAtrapati-zAsana, 'eNligAkI' (nA.i.) umarAva-zAhI srI. [ + qA.] amIravarga jemAM prabhutva dharAvatA heAya tevI rAjya-paripATI, 'ghuDala sisTama', 'yuDAlijhama'mAlavuM sa. kri. mULamAMthI ukheDavuM, ukheDI khaseDavuM. umA(2.3.) lAvuM karmaNi, kri, umalAvavuM ke., sakri umAlAvavuM, umAlAnuM jue 'mAlavuM'mAM. umA-mahezvara na. [saM.] (lA.) marI gayelAMnI pAchaLa pUra ghelAM teDAMne apAtuM vastronuM dAna [prakAranuM vastra umAmahezvarI strI, [saM. + gu, I 'ta.pra.] gaMgAjamanI umA-vAsaNa na. [saM. + saM. vana ] seAhAgI strInA maraNa pAchaLa zayyAdAna vakhate dIkarIone ane bhANejIene vaheMcavAmAM AvatAM kapaDAM umAI srI, upamA, (2) nAmanA, kIrti uSADha puM., diyuM na. -DI strI. UMbADiyuM [cIDiyuM mAruM na. UMbADiyuM. (2) (lA.) vi. caDela meDhAvALuM, umArA puM. [juo 'umADa'gu. 'o' svArthe ta. pra.]UMbADiyuM umAlI vi. hoMzIluM, umaMgau. (2) AnaMdI, laherI. (3) chUTe hAthe kharacanAruM, udAra [umaMga. (2) utkaMThA umAtra, ve puM. [ + gu, e'svArthe ta. pra. ] utsAha, umAvaLI strI, pacAsathI se! phUTa UMcI vadhatI e nAmanI eka vela, UmaLI [khare umarapTa puM. [jae 'UMbare' (UMbara)] gharanA uMbara, umalAvavuM jue 'UmalavuM'mAM. umaleTiyA puM., kha.va. kAkhamAM galI-galI karavI e. (2) cUMTalA, cUMTiyA, (3) peTamAM AvatI cUMka, AMkaDI umA yuM jue UMbADiyuM'. upasAvavuM jue UmasavuM"mAM, humahAvavuM jue 'UmahavuM'mAM. umaLakAI sI. [jue 'umaLakA' + gu. 'AI' svArthe ta. pra.] umaLakA [s, phaeN.] umaLakAvALuM umaLakA-bacu'* vi. [jue umaLakA' + 'bharanuM' + gu. yuM' umaLakA-bhera (-ratha) kri. vi. [jue 'umaLakA' + bharabhuM' dvArA anuga.] umaLakAthI, umaMgathI, utsAha bhera umaLakA dhuM. aMtaramAMthI UbhI thayelI lAgaNI, umaMga, utsAha, hAMza. [ . Ave, lAvavA, 0 AvavA (3.pra.) khUba utsAhita thavuM] umaLAvavuM1-2 jue UmaLavuM 1-2'mAM. umaMga (ma) puM. umaLakaiA, utsAha, hAMza, UlaTa. (2) AnaMda, harSa umaMgabhera (uma-bheraca) kri. vi. [ +juo 'bharavuM'dvArA anuga.] umaMgathI, utsAhathI, UlaTa-bhera umaMgavuM (ma) a. kri. [jue 'umaMga',-tA. dhA.] heAMza batAvavI. (2) AnaMda batAvave, rAjIkhuzI thayuM. umaMgAyuM _2010_04 31: umIya (umaGgA) bhAve., kri. umaMgAvavuM (umaGgA) che., sa. kri. bhaMgANuM, umaMgAvuM (uma -) jue 'umaMganuM'mAM. bhaMgI, -gIluM (umaGagI, gIluM) vi. [juo 'umaMga'+ gu. I'-'IluM' ta. pra.] umaMgavALuM [uchALA umaMgemiM (umaGagArsi) strI. [ + saM. maiiM, saMdhithI] umaMganA umaMravuM (umaNDanuM) a. kri. chalakAvuM, UbharAvuM. (ra) magarUra DhAnuM. [maMta umaMDa karIne revuM (umaDa bhramaNDa-) (rU. pra.) ba revuM] umAvuM (umaDA-) bhAve, kri. umaMDhAvavuM (umaNDA-) pre., sa. kri. umaMDhAvavuM, ukhaMDAvuM (ubhaNDA-) jue 'umaMDavuM'mAM. umA strI. [saM.] bhagavAna zaMkaranAM patnI, paurANika mAnyatA pramANe bIje janme himAlaya parvatanAM putrI, pArvatI. (saMjJA.) umA-kAMta (-kAnta), umAdhava, umApati puM. [rsa.] mahAdeva, ziva umAvADuM na. khaLatuM lAkaDuM, kheriyuM, umADiyuM umAsI vi. hAMzIluM, utsAhI. (ra) AnaMdI. (3) udAra umAha, leA, umAheA puM. [jue 'umAhavuM' + gu. e' . pra.] utsAha, umaMga umAhavuM a. kri. utsAhita thavuM, umaMgI banavuM. (ra) AnaMdita thayuM. (3) udAra thavuM. umAhAvuM bhAve., kri. umAhAvavuM pre., sa. kri. [vALuM umAhALavuM, umAhAvuM jae 'mAhavuM'mAM mAhiyuM vi. [jue 'mAha' + gu. 'iyuM' ta. pra.] mAhaumiyA srI. [saM. 3mA] jue 'umA'. umiyAdhIza huM. [ + saM. zrIrA], umiyA-pati, umiyAvara puM. [ + saM.] bhagavAna ziva, mahAdeva umi-valeNu` na. [saM. >=i prA. ummi + jue 'valeNuM'.] lAgaNIne khaLabhaLATa umIda jue 'umeda'. umIha puM. pazune thatA eka rAga
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ umedavuM 317 urAMga-uTaga umedavuM a.ji. pidA thavuM. umeTAvuM bhAve, ji. umeTAvavuM mAti ] sarSanA je ghATa, (2).vi. sarpanA jevA ghATavALuM pre., sa. . urameMdra (gendra) chuM. [saM. 3rA + %) jue "uga-pati', umeTAvavuM, umeTAvuM ja 'umeTa'mAM. [vaLa, peca urakAra (-06 2) 5. [ja "ura' + "TaMkAra'.] hadayane umeDana (nya) zrI. [ja "umeThavuM' + gu, "ana' ka. pra.] raNake, hayAno avAja umeThavuM sa. kri. vaLa deva, maraDavuM. umeThAvuM karmaNi, ji. urajhAvavuM jue "UMjhavuM -"UrajhAvuM"mAM. umeThAvavuM che.. sa. kri. urajhAvAyuM juo 'jIrajhAvuM'mAM. umakAvavuM, umeThAvuM jue "umeThavuM'mAM. uraNiyuM vi. [saM. 3-znana - > prA. '32nA-] RNa umeda sI. [ara. umI] AzA. (2) IchA, abhilASa. vinAnuM, karaja vinAnuM (3) harasa, umaMga ura-taMta,-tu (tanta, -nta) . [ "ura + saM. tanu] umedavAra vi. [+ phA. pratyaya] umeda rAkhanAruM. (2) tAlImI, hRdayane tAMtaNe. (2) (lA.) vicAraka zakti zikhAu, eprenTAisa', (3) nokarI ke cUMTaNI jevA kArca ura-taMtra (-tatra) na. (jue "ura' + saM.] hRdayanI racanA mATe UbhuM raheluM ura-taMtrI (tatrI) strI. [juo "ura' + saM.] hRdayarUpI vINA, umedavArI strI. [+ phA. 'I ' pra] umedavArIpaNuM hRdayane tAra [pAMjaruM umedavArI patra chuM. [+., na.] cUMTaNI mATe UbhA rahenAre ura-piMjara (-pija2) na. jio "ura' + saM.] hRdayarUpI bharavAnuM phorma, neminezana-pepara' uraphe jue "u. [bAMdhavAmAM Avato taMga umera che. [ja umeravuM'.] padArthanuM mApa ke tola karyA ura-baMdha (-badha) muM. jio "ura + saM.] laDAnI chAtIe pachI emAM karavAmAM AvatA vadhAre, umeraNa, umero ura-maNi puM. [jue "ura' + saM] chAtInA zaNagArarUpa hAra umeraNa na. jio "umeravuM' + gu. "aNa" ka. pra.] umera, ura-maMTana (-maDana) na. jio "ura' + saM.] chAtIne zobhA (2) meLavaNu, akharAmaNa (dudhanuM dahana karavA) entA AkharamANa dhanuM daha karavA) ApanAra - stana, thAna [vistAra, chAtI umeraNI strI. jio "umeravuM' + gu. "aNI' ku. pra.] umero, ura-maMtala(La) (bhaDDala,-La) na. [juo "ura' + saM.] chAtIne vadhAre. (2) vadhAravA padArtha, bheLa. (3) (lA.) vadhArIne ura-mALa strI. [jue "ura' + saM. mA] upara DhaLIne rahelI kahevApaNuM. (4) uzkeraNI mALA, hAra [bhAva umeravuM sa. di. umere kara, paraNI karavI. (2) mizraNa ura-rAga kuM. [o "ura' + saM.] hRdayane prema, aMtaHkaraNane karavuM. (3) (lA.) uzkeravuM. umerAvuM karmaNi, ji. umerAvavuM pharavarI strI, reMTiyAnI trAkamAMthI kADhelA be tAMtaNA che., sa. kri. urasa chuM. [ara. "urusa lagnaprasaMgane bhajana-samAraMbha. umerAvavuM umerAyuM juo "umeramAM. phA. ne] kaI pIranA mRtyu divase daravarSe yojAto bhojanaumera' na. kheDavAthI paDato lAMbe AMke, cAsa tsava, orasa umere chuM. [ja "umera' + gu. 'A' svArthe ta. pra.] urasAvavuM juo "usavuM'mAM. [ruvAMTInI paMkti umeraNa, puraNI. (2) meLavaNu. bheLavaNa, (3) (lA) hADa- ura-valI strI, jio "ura' + saM] daMTIthI chAtI tarapha jatI mArI, mukelI urastrANa na. siM. 32 + trALa] chAtInuM rakSaka-batara ume puM. jhADAnI hAjata vakhate peDumAM thatI cUMka, ura(-2)sthala(-La) na. [saM.] chAtI [(lA.) priyatama AMkaDI " [umApati ura-hAre 5. [jue "ura' + saM.] chAtI uparane hAra. (2) umeza paM. saM. 3mA + raM] umAnA pati mahAdeva, ziva, urAra kri. vi. [saM. 323> "ura', dvibha1] chAtI sAme umeLavuM sa. ji. vaLa devA. (2) macaDavuM. (3) (lA.) chAtI athaDAya e rIte, taddana sAmasAme bhaTakAI. (2) AmaLIne mULamAMthI ukheDI nAkhavuM. umeLavuM karmaNi, kri. (lA.) vegathI, purapATa [, harIphAI umeLavavuM che.sa.ki. urAurI sI. [ja "ura', dviva + gu. I' ta. pra.] (lA.) umeLAvavuM, umeLavuM juo 'umeLa'mAM. urAThavuM , sa, kiM. [o "UDavuM'mAM "uThADavuM'- bhASAmAM ura na. [saM 32] chAtI. (2) (lA.) hRdaya, citta. (3) "urADavuM' taddana maryAdita rIte vaparAya che.] jao uDADavuM'. (lA.) lakSa, thAna [dilarUpI evAre "UDavuM'mAM. ura-are ! [ + ja e "Are'.] hRdayarUpI kinAro, urAva chuM. umaMga, utsAha, heza ura-upasaNa na. [+ jue "upasaNa'.] chAtI upara UpasI urAva-TukA strI. gaLAnA mULamAM rahelI ekakI ane pahoLA Avela bhAga-stana, thAna [hadayarUpI gaDha pezI, thAireiDa masala" ura-kile pR. [+ ja e "kale.] dilarUpI kille, urAvavuM, urAvAyuM jue "urA'mAM. uraga kuM. [saM.] sarpa uravuM a. kri. bharAvuM, purAI javuM. urAvavuM bhAve, . uga-pati 5. siM.] nAgene rAjA-zeSanAga ke vAsuki urAvavuM che, sa. . uragI li., pR. [jao "ura' + 'gaLI'.] AgalA paganA urAMgauTAMga puM. [malAyAnI bhASAmAM "urAMga'-mANasa + maLamAM gaLI hoya tevo beDo uTAMga' jaMgala.] UbhA cAlI zake evI jAtano vAnareno uragAkAra chuM. [saM. 3ra + majA, ura AkRti strI. [+saM. eka jAti-prakAra 2010_04
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ urAMTa 318 ulALA-kacI urAMTa vi. [grA.] tamoguNI, krodhI ulajhAva chuM. [jao "UMjhavuM' + gu. "Ava" ka. pra.] jhaghaDe, urepha, -ba sI. [phA. "urI -khUNA trAMsa, DhALa paDatuM] trAMsI takarAra. (2) aTakAva. (3) cakka2, phera vitaraNa karI sIvelI eka jAtanI cAraNI ulajhAvavuM jao "UlajhavuM-UlajhAvuM'mAM. ureba-ghATa puM. [+ saM.] capocapa thAya evI kApaDanI trAMsI ulajhAvAvuM ja "ulajhAvuM'mAM. vetaraNa. (2) vi. trAMsuM sIvelI baMDI ulajhe (Da) strI, - . [+ gu. o' svArthe ta. pra.] ureba-aMDI (bakkI) strI. [ + jue baMDI'.] trAMsI vitaraNathI rasAkasI, tANakheMca. (2) dhAMdhala, tophAna, jhaghaDe. (3) ureba-lAdI sI. [ + ja "lAdI'] paththara ke simenTanI muzkelI, aDacaNa. (4) avyavasthA lAdIonI trAMsiyA ghATanI jaDatara ulaTANI strI, jio "UlaTuM" + gu. "A" ta..] ure-gAmI vi. sa. 323 +AmI, saMdhithI, zuM] chAtIthI cAmaDuM UlaTuM karavA vaparAtuM mecInuM eka sAdhana cAlanAruM sarSa jevuM (prANI) ulaTAva zuM jue "UlaTuM + gu. "Ava' ta. pra.] UlaTuM ura-guhA vi. [saM. sarasa + gullA, saMdhithI] chAtInuM pilANa karavuM e [viparIta karavuM. (4) pharI pharI bolavuM ura-ha, ure-ghAta puM. [saM. 3rar + praha, ghAta, saMdhithI] ulaTAvavuM jue "UlaTamAM. (2) (pAnuM) uthalAvavuM. (3) chAtIne eka jAtane roga ulaThAvavuM juo "ulaThavuM"mAM. uroja vi. [saM. 35 + 1 (na ), saMdhithI] hRdayamAMthI ke ulathAvavuM jao "dIlathavuM'mAM. chAtImAMthI utpanna thayeluM. (2)na. [j] stana. (3). kAmadeva upaDhiye paM. eka dezI ramata, cakabhilu, bhilu uredeza puM. [ 32 + rerA, saMdhithI] chAtInA bhAga ulaphata juo "udaphata'. ura-nala(-La) . [sa. karan + , saMdhithI chAtIne ulaphatAM na, ba. va. ajANyA mANasa daMDAkAra naLa [paDavuM, hatAza thavApaNuM ulalI strI. kuvADiyAnA choDa jevA e nAmano be-aDhI ure-bhaMga (-bha5) [sa. 32 + maja, saMdhithI] mananuM bhAMgI phUTa vadhate eka choDa u-bhagayuM. saM. 35r + marI, saMdhithI] chAtIne bhAga ula(-le)mAM chuM. [ara.] islAma dharmane paMDita ure-bhUSaNa na. [saM. 35t + asLa saMdhithI] alaMkArarUpa hAra ulamukha . [. 32ma*] aMgAre. (2) kAkaDe, mazAla. ura-vaMza 91) puM, [saM. 3rar + vA, saMdhithI] ure-naLa (3) (-M) strI. dAtaraDA jevI nAnI charI urasthi na. si. karan + asthi, saMdhithI] chAtInuM hADakuM ularAvavuM e "Ulara'mAM. [eThuM, jaThaNa u jI. tikamAM chAvaNa' artha megalAI yugamAM arabI ulaza na. [taka.] mANase athavA dharmopadezake khAdhela kherAkanuM -phArasI turkI vagerenA saMmizraNathI chAvaNImAM ubhI thayelI ulasAvavuM ja "Ulasavu'mAM. rThekaDe, kudako hiMdI bhASAnI eka zailI, jhabAne-hiTavI, jhabAne alle ulaLake puM. [ja "ulaLavuM" dvArA.] UlaLIne marAta u6. (A bhASA arabI lipimAM lakhAya che ane have eka ulaMga vi. saM. 3ranana> prA. 3nA ] nANuM, ughADuM svataMtra bhASAnuM sthAna pAmI che; pAkistAnanI te e rIja- ulaMghavuM (uladhaj) juo "ulaMdhavuM." ulaMghAvuM (uladhA-) bhASA che.) karmaNi, kiM. ulaMghAvavuM, (uladhA-) ., sa. kri. urdU-bhASI vi. [+ saM., S.] u6 mAtRbhASA-vALuM ulaMghAghavuM, ulaghAvuM(ulaghA- juo "ulaMghavuM'- ulaMghavuM'mAM. ure ubha. [ara. "upha'- nAma, saMjJA + gu. "e" vI. vi., ulaMca (ulagna) puM. [2. prA. 3o caMdara, cAMdanI ma] bIja vadhArAnA nAme, 'eliyAsa' ulaMDavuM (ulaDavuM) sa. ki. reDavuM. ulaMkAvuM (ulaDA-) urvazI zrI. (saM.] paurANika mAnyatA pramANe svarganI eka karmaNi, ji. ulaTAvavuM (ulaTuDA) pre, sa. ke. asarA. (saMjJA.) ulaMkAvavuM, ulaTAvuM (ulaDI) jue "ulaMDavuM'mAM. va-pati, havaza chuM. [ + . pherA ] rAjA ulaMbhaDa (ulambhaDe), ulaMbe (lo) pR. [saM. 35Amauva zrI. [saM] pRvI. (2) jamIna > havA4mama-] Thapake. (2) maheNuM ula-gabaraDI strI, mAthuM jamIna upara UMdhuM mUkI pagane UMcA ulAka DuM [ka] eka jAtanI nAnI heDI karI mAravAmAM AvatI gulAMTa-gAtha ulAdya pR. ghuvaDa ulagAvavuM jue UMlagajmAM. ulATa (ca) strI. UMdhe raste, unamArga. (2) (lA.) magarUrI ula-gulAMTa strI., ai na. [+gu. "iyuM' svArthe ta. pra.] ulAvakI strI. paMkhInI belI uparathI zubha azubha jANavAnA mAthuM jamIna upara UMdhuM mUkI pagane UMcA karI mAravAmAM zAstra sAme vAMdho karanAra vidyA AvatI geya, gulAMTiyuM ulAvavuM, ulAvuM e "UlavuM'mAM. ulacAvavuM e "UlacamAM. ulALa . jio "ulALavuM'.] be paiDAMvALA vAhanamAM ulachAvavuM jue "lavuM"mAM. pAchaLanA bhAgamAM vajana vadhI paDatAM AgaLane bhAga ulajhaNa, -ta, -na (zya, tya, nya) strI. [juo "UlajhavuM + gu. UlaLavAnI sthitimAM AvI javApaNuM, evA vAhananA ThAMThAmAM aNu ata" ane "ana" ka. pra.] maMjhavaNa, gaMcavaNa, ATI, bhAranuM vadhI javApaNuM. (2) pANInI vADha, meje mukelI. (2) keyaDo ulALavuM ja "UlaLavuM'mAM.. ulajhama vi. ghaNuM jarUrI ulALA-vRMcI sI. [juo "ulALa' + "kaMcI".] bAraNAMne 2010_04
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ ulALiyuM 319 ukalAsI ulALe pheravavA mATe karelI vAMkI saLI ukA-pAta 5. [saM.] AkAzamAMthI kharatA tArAonuM paDavuM ulALiyuM na. [juo "ulALavuM' + gu. IyuM" ka. pra.] (lA) e. (2) (lA) meTo utpAta, aNadhArI Apatti adhavaca mUkI devApaNuM. (2) kADhI nAkhavuM e, rada karavuM e. ukA-mukha na. [4] javALAmukhI parvatanuM jemAMthI agni (3) devALuM bahAra nIkaLe che te moTuM ulALiye muM. [jao "ulALiyuM.'] ulALo. (2) adhdhara ukA-vRSTi strI. [sa.] kharatA tArAonuM vizeSa pramANamAM pheMkavApaNuM. (3) (lA.) javAbadArI. pheMkI devApaNuM. (4) paDavuM e preima, sneha devALuM ukta strI. [ara.] maitrI, rastI. (2) mahobata, yAra, ulALI strI. [o "ulALo' + gu. "I' pratyaya] nA ubaNa vi. [saM.] dha6, jADuM, thIjeluM, dhATuM. (2) ghaNuM, ulALa (lAkaDAno yA loDhA-pittaLa vagere dhAtune) puSkaLa. (3) majabUta, prabaLa. (4) tejasvI, prakAzavALuM. ulALe puM. [juo "ulALavuM' + gu. "e" ka. pra.] bAraNAM (5) tIkSaNa, AkaruM. (6) ThaThArAvALuM, bhapakAdAra vAsavA ThekA upara UlaLatuM lAkaDAnuM bAraNAnI bahAra u9lara ja "ulera'. hAthAvALuM yaMtra. (A "AgaLa nathI.)(2) adhara pheMkAvA- ulavuM a. ki. baMdha paDavuM, pUruM thavuM. (2) kamI thaI javuM. paNuM. (3) pANInI vADha, mi. (4) (lA.) javAbadArI u9lavuM bhAve., kri. u9lAvavuM che., sa.kri. pheMkI devApaNuM. (5) devALuM usavuM [sa. 3t + s, saMdhithI, tasama] juo "ullAsaulAM puM. AMcako. (2) dhakko, helo [gaThImaDuM 4. ulasAnuM bhAve, phi. ulasAvavuM che., sa.ki. ulAMTa (3).strI. [juo "UlaTavuM. UlaTAI javApaNuM, gulAMTa, ulasAvavuM, ulasADuM juo "ulasavuM mAM. ulAMTa-gulAMTa strI, [+ e "gulAMTa.] goThImaDuM. (2) u9lasita vi. [sa. ud + sita, saMdhithI] uphalAsavALuM, e nAmanI eka ramata, gulagulATiyuM harSa pAmeluM uluka ne. [saM.) ghuvaDa ulaMghana (ulaghana) na. [saM. san + dAna, saMdhithI] ukhala(La) 5. [saM.] ukhaLiyo, khAMDaNiyo oLaMgI javAnI kriyA, vaLoTavuM e.(2) (lA.) hada bahAra upI jI. [saM.] mahAbhAratamAMnI eka nAgakanyA ke je javApaNuM, atikrama. (3) anAdara, (4) zAsana ke hukamane ajunane paraNuM kahI che. (saMjJA) bhaMga, AjJAbhaMga, brIca', 'inijamenTa, kaoNnTrAvezana'. ulekhe kri. vi. alekhe, nakAmuM, nirupayogI rIte. (2) (6) aparAdha, gune kAraNa vagara, nAhaka ulaMghavuM (uladha-) sa, jhiM. [saM. 3s + 4gha saMdhithI, uleca, pR. caMdara tatsama] ullaMghana karavuM. "huM ullaM" ane meM ullaM' uleca, , [jao "ulecavuM' + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] ema karmaNi ane kartari beu prakAre bha. che. ne praga ulecaNiye puM. [+ gu, "aNa' kRmi. + gu. IyuM ta..], thAya che.) u9laMghAvuM (ullaphaghA-) karmaNi, cA bhAve, ki. ulecaNI strI. [+gu. "aNI" ku.pra.], uleca . uladhAvaNuM (uladhA-) pre, sa.kri. [+ gu. "aNuM ke pra.] bharAyeluM pANI ulecavAnuM bahAra u9laMghAvavuM, ulaMghAvuM (ulakadhA-) jue "ullaMghavuMmAM. kADhavAnuM sAdhana ullavita (uladhita) vi. siM. us + DhAMgs, saMdhithI] ulecavuM sa. phi. [saM. 3-ratra prA. 3jIva- khAlI jenuM ullaMghana karavAmAM AvyuM che tevuM karavuM] bharAyeluM pANI raphate raphate bahAra kADhavuM, pANI u9lA5 chuM. [saM. 3t + DhA, saMdhithI] ghATa pADIne khAlI karavuM. ulecAvuM karmaNi, kri. ulecAvavuM che, sa. ki. bolavuM e. (2) kaTAkSa ke tiraskAranuM vacana, vakrokti. (3) ulecavANuM, ulecavuM ja "ulecamAM. duHkha bhaya zoka ke mAMdagIthI avAjamAM thatA pheraphAra, (4) ulle, muM. jio 'uleca + gu. "o svArthe ta. pra.] niMdA, badagaI juo uleca ['uleca. ullA5ka li. [saM. 3 + avA, saMdhithI] uhalApa karanAruM ulece chuM. [ "ulecavuM' + gu. o' ka. pra.] juo ulApana na. [saM. 3t + sAvana, saMdhithI] juo "ulApa'. uletuM vi. AthamatuM. (2) utaratuM ullAlavuM, ullavuM ja "uphala'mAM. ulemA juo 'ulamA'. u9lAsa che. [saM. 36 + DhAla, saMdhithI] harSa, prasannatA, ulera vi. vadhavAnA valaNavALuM. (2) umare uchALA mAratuM. khuzAlI, AnaMda. (2) bhabhako, prakAza. (3) eka arthAlaMkAra. (3) UMcuM thayeluM dekhAtuM (kAvya.). (4) saMskRta graMthamAM gadya kathAnakanA prakaraNanI uleMvuM (ulaeNDavuM) sa. kri. reDavuM. uleMTAvuM (ulaeNDA-) karmaNi, svIkAravAmAM AvelI saMjJA kiM. ulaMkAvavuM (ulaeNDA-) pre., sa. kri. ullAsavuM a. kri. [sa., 3raskAra, nA. dhA., tatsama] ukalAsa uleMDAvavuM, leMTAvuM (ulaeNDA- juo "uleMDavuMmAM. anubhava, praphula thavuM. (2) harakhAvuM. (3) jhaLakavuM ulakA strI. [sa.] saLagatuM lAkaTiyuM, UMbADiyuM, kheriyuM. u9lAsita vi. [saM.] AnaMdita, prakulita. (2) prakAzita. (2) AkAzamAM dekhAto kharasto tAre. (3) javALAmukhI- (3) phuluM, yAda AveluM mAMthI nIkaLatA aMgAre. (4) (lA.) meTo utpAta ulAsinI vi, strI. [saM.] ulAsI (strI) ukAgni puM. [+ se, marina] kharatA tArAnA prakAza ullAsI vi. [saM., .] ulAsavALuM, praphullita. (2) 2010_04
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ ulikhita 320 uze(-se)DAvavuM bhabhakAdAra. (3) addabhutarasAtmaka, mastaraMgadaza, raMgabhegI, uvAravuM sa. kiM. saM. 3 21-> prA. vAra-] AratInI menTika' (A. bA.) jema utAravuM. (2) ugAravuM, bacAvavuM. uvAravuM karmaNi, uhilakhita vi. saM. 3 + sthiti, saMdhithI] pUrve jene kri. uvArAvavuM che., sa. kri. ulekha thayuM che tevuM, jene TAMkavAmAM AvyuM hoya ke jeno uvArAvavuM, uvAravuM ja "uvAra'mAM. nirdeza karavAmAM Avela hoya tevuM [dArUkhAnAnI ramata uvA puM. [saM. sadbhAsa-> prA. vAsa-] nisAse, ullI-ulI strI. divALInA divasomAM nizALiyAonI duHkhane zvAsa ula vi. [hiM. ula] akkala vagaranuM, mUrkha, avicArI uvALa 5. Dhagalo ulalu-dAsa puM. [+saM.] (lA.) mUrkha, (2) bheLuM uvAM uvAM na. [ravA.] nAnAM bALakane raDavAne avAja ulekha . [sa. 36 + chea, saMdhithI] pUrvanA kazAnuM anu- uvAMce che. phurasada-navarAzane samaya saMdhAna rAkhI karavAmAM AvatA nirdeza. (2) nedha, lakhANa. uvekha , (-khya) strI. [saM. upekSA > prA. kavaivavA strI.] (3) eka jAtane e nAmane arthAlaMkAra. (kAvya.) upekSA, bedarakArI ulekhaka vi. saM. 3 + sevA, saMdhithI] nirdeza karanAra uvekhavuM saM. kri. [saM. 3--> prA. havea-] upekSitaulekhana na. [saM. 3 + sela, saMdhithI] ulekha, nirdeza karavuM, bedarakArI batAvavI. (2) avagaNita karavuM. vakhoDavuM ullekhanIya vi. siM. udaivanA, saMdhithI] ullekha karavA ukhANuM karmaNi, kri. uvekhAvavuM che., sa. ki. jevuM, nirdeza karavA-karAvA pAtra ukhAvavuM, ukhaluM ja "ukhavuM'mAM. ullekha-pAtra vi. [saM] juo "ullekhanIya'. utara na. paherAmaNI. (2) bheTa sogAda ApavAnI kriyA ulekhavuM sa, kri. [saM. 33,-nA. dhA., tatsama] ukli- uvela puM. [juo 'ulavuM'. ] eka bALaka pachI bIja bita karavuM, nirdiSTa karavuM. ulekhAvuM kamaNi, kri. ule. bALaka AvatAM sudhI vacce samaya, ubela khAvavuM che., sa. kri. ulavuM se, ji. [saM. 3-9.>prA. -] ugAravuM, ulekha-sUcaka vi. [saM.] cIMdhI batAvAya tevuM, "DemosTreTiva' bacAvavuM. (2) baMdha karI devuM. (3) maTADavuM. uvelAvuM u9lekhAvavuM, ulekhAvuM ja e "ullekhavuM'mAM. karmaNi, kri. ulAvavuM pre.sa. ji. ulahATa (ulATa) 5. choDavuM , vachoDavApaNuM ulAvavuM, ulavuM e "ulavuM'mAM. ulahAda (ulAi) ja "AhalAdavuM.' uLa puM. jio "uLavuM'.] vaLa UtarI javAnI kriyA ulahAdavuM (ulAda-) jue "allAdavuM." uLavuM sa. ji. [saM. 3 - > prA. 3bresTa-] pAra uvakAvavuM e "vaka'mAM. utAravuM. (2) ukheLavuM, avaLe vaLa Apavo. (3). uvaTaNa na. [sa, udvartana > prA. yuvakRLa] sugaMdhI padArtha ukelavuM, ukhANuM choDavuM. (4) dhyAnamAM na levuM. (5) zarIre avaLI ruvAMTIe cALavAnI kriyA. (2) zarIre haDaselavuM, dhakkelavuM. (6) sAMdhAmAMthI khaDI gayelA hADakAne cALavAne lepa [LavAnI kriyA besADavuM. uveLAvuM karmaNi, ji. uLAvavuM che, sa. ki. uvaTANuM na. [saM. 3DhartanakA- > prA. kabUTTana-] zarIre uveLAvavuM, uveLAvuM jae "uLavuM'mAM. ulaTaNe puM. [3. uDhatenA-> prA. havaTTanama-] zarIre uzanA puM. [ saM. 3rAna nuM 5.vi., e.va. 3rAnAH ] cALavAne sugaMdhI padArtha-lepa. (2) vAsaNa sApha karavAno paurANika mAnyatA pramANe asuranA guru-zukrAcArya. vanaspatine Do. (3) vATavA-laDhavAne paththara, upara- (saMjJA.) vaTANe thiye phaLone abhAva pAma uzI(-sI)kuM, zuM na. [ saM. 3Irve- > prA. zikSasa-] uvarAvuM a. ji. Rtumesamane vaTAvI javuM, Rtu purI ozIkuM, esIzuM. [ -kAM uthAmavAM (rU. pra.) mAMdAnI uvarAvavuM ja "havaravuM"mAM. sAravAra karavI ]. uvaLaka vi. hAtha-uchInuM, upara-TapakAnuM, upalaka, ubalaka uzIraDuM na. [jue "uzIsuM' + gu. De' svArthe ta. pra. ] uvaLAvavuM e "javaLavuM'mAM. ozIkuM [sUkA taMtu ulAkha ! zvAsa, dama [rasto, unamArga uzI-bI)ra ., na. siM.] vIraNane vALo, khasanA choDanA uvATa-Tatha) sI. siM. + va !.>prA. "kaa] ADa- uze(se)TaNuM na. [ ja e 'uze(-seTaluM' + gu. "aNuM" uvA pu. siM. 3ia>prA. 3SAya ne "upADa' thayA ka. pra.] usaraDI levuM e. (2) taLiyAjhATaka kADhavuM e pachI "paTeva'] vecANa karavuM e, mAla ThekANe pADavo e uo-se)TaluM sa. kri. usaraDI levuM. (2) ukheDI nAkhavuM, uvANuM vi. pagamAM jeDA paheryA na hoya tevuM, paganA aDavA kADhI nAkhavuM. (3) nAkhI devuM, pheMkI devuM. uze -se) -ughADA pajAvALuM, ughADApaNuM karmaNi, kri. u8-se-TAvavuM che., sa. ki. uvAdhavuM a. kra. [saM. TU-va-vadhU> prA. 3nvaya-] uza-se)TAvavuM, uze -se)TAvuM ja e "uTavuM'mAM. vadhavuM, caDiyAtA thavuM. uvAdhAvuM bhAve., kri. uvAdhAvavuM uze(-se) sa.. [vA.] usaraDavuM, bheguM karavuM, pre., sa, kiM. upADIne ekaThuM karavuM. uze -seDhAvuM karmaNi, ji. uvAdhAvavuM, uvAdhAvuM ja "uvAdhavuMmAM. uze(-se)vavuM che., sa. phi. uvAna . bArI bAraNAMnA aMdaranA bhAganI sapATI uza-se)vavuM, uze(sejhavuM ja e, "uDavuM'mAM. 2010_04
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ uze(-)vavuM 321 uSmA-mApaka uze(-se)vavuM sa. kiM. koI cIjane DhAMkaNa DhAMkaDyA vinA usNata-nayana na. [saM] garamIne vahana karavAnI kriyA pANImAM bAphavuM. uze -sevAvuM karmaNi, kiM. uze -se)- uNata-mAna na. [saM.] garamInuM pramANa, Temparecara' (na.ya.) vAvavuM che, sa, ki.. uSNatAmApaka vi., na. [saM. ] garamInuM mApa karanAruM uze(-se)vAvavuM, uza-sevAvuM ja "uzevavuM'mAM. ("tharmomITara') uzkeraNI strI. [ o "uzkeravuM + gu. "aNu" ka. pra.] uSaNatA-vahana na. [saM.] uSNatA-nayana keAdhe bharAya ke AkramaNa kare e rIte vANuthI preraNA uSNatA-vAhaka vi. [saM.], uSNatA-vAhI vi. [saM., pR.] ApavI. (2) (lA.) Aveza, jusse garamI vahana karanAruM uzkeravuM sa.. uzkeraNI karavI, uzkerAluM karmaNi, kri. uSaNatAsUcaka vi. [saM.] garamInuM pramANa batAvanAra uzkerAvavuM che., sa. kri. uNa-tva na. [saM.] jue "uSNatA'. uzkerATa kuM. [ ja "ukera + gu. ATa" ka. pra. ] uoNuka (uSNa 3) . [+ saM. mag .] garamInuM pramANa AkramaNAtmaka Aveza ke ja batAvato AMkaDe, "DigrI' che tevA-sUrya uzkerAvavuM, uzakerAvuM ja "ukeravuM'mAM. uNuza (uSNIzu) puM. [+ maMg ] jenAM kiraNa garama uSaH jio "uSAsaM. 3Sata ne samAsamAM upayoga thatAM u@oSa chuM.' na. [saM.] pAghaDI, sAke aSa vyaMjana pUrve] ciDatIne samaya uNaSi-mukuTaj, [sa.], usNaSi-mugaTa puM. [+{. mukuM] uSa:kAla(La) . [saM.] vaheluM pareDa, maLasakaM. (2) (lA.) mUrti uparane beThI pAghaDInA ghATano mugaTa (laMkI kAla uSa:kAlIna vi. saM.] vahelA paroDhanuM, maLasakAnuM pUrve A prakArano mugaTa pracAramAM hata) uSa:pAna na. [sa.] sUryodaya pahelAM pANI pIvAnI kriyA uSNadaka na. [ + saM. 3Dha] garama pANI [snAna uSa strI. [saM] vaheluM paroDha, maLasakuM. (2) maLasakAnuM ajavALuM, uSNadakAna na. [saM.] garama pANIthI karavAmAM AvatuM paroDhane pUrva dizAmAM rAtI jhAMIne prakAza. (3) vaidika uSNapacAra chuM. [ + saM. 3ghavAra] zarIramAM garamI Ave paripATIe uSaHkAlanI manAyelI Adhidaivika devI, uSA devI. e prakAranI sAravAra [prakAranI davA (saMjJA) (4) paurANika mAnyatA pramANe zivapatnI pArvatInI uNISadha na. [ + saM. mauSadha ] zarIramAM garamI Ape tevA putrI ke je zoNitapuranA bANAsurane tyAM pAlita putrI uSma- [ saM. 3SNan puM. pa. vi, e. va. 35 3iaa, hatI ane je zrIkRSNanA pautra aniruddhane varI hatI. samAsamAM 3-] garama, garamI. (2) uSmAkSara, (saMjJA) (5) khArI jamIna [(uSAnA pati) "sibilanTa' (za Sa sa ha varNa). (vyA.) uSAtkAMta (kAnta) chuM. [saM.] zrIkRSNanA pautra aniruddha umatA strI. [saM.] garamI uSAdevI zrI. [saM.] jae "uSA(3). uma-pada na. [saM.] garamIvALuM sthAna, "hITa-spaTa' (ke.ha.) uSA-nAtha, uSA ramaNa muM. [saM] o "uSA-kAMta'. uSma-varga kuM. [saM vyaMjanane uccAra karatAM meDhAmAM zeSa uSA maMDala(La) (-maDala La)na. [saM.] dvArakAnI AsapAsa paDe tevA vyaMjanane varga (zaSa-saha vyaMjana), sibilanTa" khAro pradeza, okhAmaMDaLa. (saMjJA.) uSAraMgI (-2ugI) vi. [-se, muM.] sarca UgyA pahelAM pUrvanA unma-varNa puM. [saM.]. uSya-vyaMjana ( jana) puM. (saM AkAzane je raMga hoya che tevA raMgavALuM na] unmavargane te te varNa (zaSa-sa-ha). (vyA. uSAharaNa na. [saM.] bANAsuranI pAlitA putrI uSA- uSma-saMghaSa sakadha) vi. [saM., pR. ] mahAprANa uSmAkSara (AkhA)ne aniruddha sAthe paurANika lagnaprasaMga rUpanuM (zaSa-sa-ha e vyaMjana), "spAdaranTa espireTeDa'. (emAM hakIkate haraNa aniruddhanuM thayeluM, uSAnuM nahi) (vyA.) giramI. (2) bApha, baphAre. (3) varALa upara juo "uzIra', uSmA ramI. [saM. 3SNan muMnuM 5. vi., e. va.] garamAve, uSya puM, na. [sa., j] UMTa, UMTiye, sAMDhiye umAkSara . [saM. 3 +akSara na.] uma varganA te te varNa uSTra-kaTaka na. [sa.] UMTasavAranuM sainya ke vyaMjana (za-ka-sa-ha). (vyA.) uSTrayAna na. [saM.] UMTa jeDyo hoya tevuM vAhana. (2) uSmA-niyaMtrita (-yatrita) vi. [+saM.] garamIne kAbUmAM UMTanI savArI karI javuM e rAkhavAmAM AvI che tevuM, vAtAnukulita, "era-kanDizanDa' ukei , uchI strI. [saM.] UMTaNuM, sAMDha, sAMDhaNI uSmA-kSepaka vi. [+saM] pAtAmAMthI garamI bahAra pheMkanAruM, uSNu vi. [saM.] UnuM, garamAvAvALuM, garama ekathirmika" (a. tri) uNu-kaTibaMdha (-ba-dha) muM. [saM.] viSuvavRttathI UMce 22 umA-gati-vighA sI. [+ saM.] umatAnI vadhaghaTa vizenuM 2 aMza ane nIce rAA aMza vaccenI pRthvInI sapATI zAstra, "tha-DAyanemikasa' (pe. go.). uSNakAla(La) puM. [] unALe, garamInI Rtu, tApanI uSmA-gRha na. [saM.] garamI sacavAI rahe tevuM makAna, mesama [garamI, Temparecara' heTa-hAusa' (ka. mA.) [(lA.) khaMtIluM, hoMzIluM uSNunA zrI. [saM.] garama hovApaNuM, UnApaNuM. (2) uSmAvita vi. [+sa. avi7] haMphavALuM, huMphALuM. (2) uSNutA-gamana na. [4] uSNatAnI gati [(tharmomITara) uSmA-mA5ka vi. [+saM.] garamI mApanAruM yaMtra, "meMuSNutA-darzaka vi. siM] garamIne pAra batAvanAruM mITara" (nA. 6) bha. ke.-21 2010_04
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ uSmA-zeSaka 322 umara-svIkAra uSmA-zeSaka Si. [+saM] garamInuM zoSaNa karanAruM, "enDo- usAsanisAsa chuM, ba, 1. [+sa. niHravAsa> prA. nIer] thamika' (a. tri) UMcA zvAsa ane nIce zvAsa. (2) nisAsA ulmAMka (uSmA )kuM. [ saM. 3manI eka grAma pANInI usAsa6 sa. ki. [jao "usAsa' (nA.dhA.)] (lA.) bhAMgI eka senTigreDa aMza uSNutA vadhAravA mATe joItI garamInuM nAkhavuM, ukheDI nAkhavuM. usAsAvuM karmaNi, kri. usAsAvavuM pramANa, kaeNlarI' che, sa. kri. umedaya chuM. [saM. 3mana + 3 ardhapAradarzaka padArthamAMthI usAsAvavuM, usAsAvuM ja "usAsa'mAM. pasAra thatI vakhate athavA pratibiMba paDatI vakhate adaya usIkuM-muM juo "uzIku'-esIku'. garamInAM kiraNomAMthI garamInAM prakAzita kiraNa utpanna usUla chuM. [ara.] mULa siddhAMta, tattava, (2) valaNa, svabhAva. thavApaNuM, "kailoresensa' (3) TharAva, niyama. (4) mata umepacAra chuM. [saM. [3Smana + 3ghavAra] zarIramAM garamI useTarNa ja e "uTaNuM'. Ape tevI sAravAra, uSNapacAra useTavuM, useTAvavuM, useTavuM ja "uzeTavuM'mAM. u pacAra-vighA jhI. [+ saM. ] garama pANInA useDavuM, useDhAvavuM, useTavuM e "usaDavuM'mAM snAnathI athavA bIjI rIte garamI ApIne roganI sAra- usevaNa na. jio "usevavuM' + gu. aNa" ka. pra.] raMgavAvAra karavA saMbaMdhI jJAna, tharmaTele' dhovAnA ukALAnuM kSAravALuM pANI, usaravaNa u pacArI vi. [sa., pR.] upacAra karanAra useva6 sa. ji. sUtara ke rezama upara raMga caDAvatAM pahelAM usakaNuM na. [ juo "usakavuM" + gu. aNuM kartavAcaka ene amuka jAtanA khAravALA ukALAmAM bALI rAkhavuM. (2) 5. pra.] vAsaNa mAMjavAne sIMdarIne ce bApha ApavI. (3) vadhArAnuM pANI kADhI nAkhavuM. (4)sUpaDethI usaTAvavuM juo "usaTavuM'mAM. sevuM. usevAvukarmaNi, kri. usevAvavuM, B., sa. ke. usake puM. [ravA.] sabaDakA bharatAM khAvuM e usevavuM, juo "uzeva"mAM. usevAnuM karmaNi, kiM. usarAvavuM e "usaDavuM'mAM. usevAvavuM che., sa. ki. usariyuM na. [juo "usaDavuM" gu. cha yu" kapra.] eka usevAvavuM, usevAvuM juo "useva'mAM. pAka laI ne tarata vAvelo mela usevAvavuM, usevAvuM jue "uvamAM. usadhAna na. vIraNanA vALa, khasa useDavuM [pravAhI uccAraNI o "usaraDavuM. ursarAvuM usapAvavuM jue "UpavuM'mAM. karmaNi, usarAvavuM pre., sa. ji. usaraDavuM sa. ki. rivA.3 nIce paDeluM ghasIne ekaThuM karavuM, uDAvavuM, utAvuM ja "usaDavuM'mAM. usaDavuM. (2) (lA.) badhuM khAI javuM. usavuM karmaNi, usake puM. (pravAhI uccAraNa) e "usaraDe', kiM. usaraDhAvavuM che., sa. kri. ustAda chuM. [phA.zikSaka, guru, (2) vi. kAbela, hoziyAra. usaraDhAvavuM, usarAvuM ja "usaraDavuMmAM. (3) (lA.) luccuM, dhUrta usaraDe ! jio "usaraDavuM' + gu. o' ka. pra.] usaDIne ustAdI strI. phi.] ustAdapaNuM ekaThuM karavuM. (2) ekaThe karelo Dhagale ke kacaro [ghaTADo utAnI strI. [vA. "ustAnuM ud-hiMdI' rU5] guru-patnI umaraNa na[saM. utsaraLa > prA. rasparana] kamI thavuM e, uhAra chuM. kAcaba. (2) taDakA ane varasAdathI bacAve tevA usara na. jio 'sara' + gu. "aNuM kartavAcaka gADI-bhiyAna-pAlakhIne paDade kR pra.] ekaThuM karavAnuM sAdhana uhArI rahI. [+gu. "I' pratyaya] kAcabI usarAvavuM ja "usaravuM'mAM. uhAbho . Apharo [khAMDaNiye usavaNa, zuM naIja "usa' dvArA.] khAravALuM pANI, usanuM uLakhaLe . si. 30va-nuM gu. uccAraNa] ukhaLo, pANI. (2) dhovA-raMgavAnA kAmamAM AvatuM ukALAnuM pANI chavRtti (u) sI. [saM.) khetaramAM paDelA dANu vINane ukANuM . pUnama ane amAsanI meTI bharatI enAthI calAvavAmAM AvatuM gujarAna utAra . e esAra'. GIla (u.] vi. saM.] khetaramAM paDelA dANA vINIne usAravuM sa. phi. [saM. 3stAra->prA. rastA-] ujajaDa enAthI gujarAna calAvavA TevAyeluM karavuM, nAza kare. (2) ukheDI nAkhavuM. (3) dUra karavuM, uMchita (uchita) vi. [saM.) khetaramAM paDeluM vINeluM pheMkI devuM. usAravuM karmaNi, ji. usArAvavuM che, sa.ki. uMdara ane samAsavALA zabdo mATe ja e "UMdara', [2'mAM. usArAvavuM, usArA jue "usAravuM'mAM. uMbara, De, uMbare vagere zabdo mATe ja e UMbara'-'bausAro chuM. [. apa-larava- > prA. evAma-] osarI, baLadiye jue "UMboTiya'. DiMDI parasALa. (2) taDake na Ave tevI jagyA bikA (UMbikA), habI (-uSNI) . (saM.] dhAnyanI usAvavuM sa. kri. sUpaDethI levuM. usAvAvuM karmaNi, kri. uMmara (ummara) "umara'. usAvAvavuM che, sa. ki. uMmara-bhara (ummara- e "umara-bhara'.. usAvAvavuM, usAvavuM e "usAvavuM"mAM. [UMDe zvAsa uMmaralAyaka (umara) e "umara-lAyaka'. [vidhi usAsa chuM. [. ucchavAsa>prA. jhA] upavAsa, umara-savIkAra (ummara) puM. [+saM.1 umara dAkhala karavAne 2010_04
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ E 55 OM OM UM brAhmI nAgarI gujarAtI U chuM. [saM.] bhAratIya-Arca varNamALAnA ejItha dIrgha svara (e asvarita dazAmAM teA hasta ja uccarita thAya che, paraMtu svarita dazAmAM paNa hasva uccarita thAya che. mukhyatve nyupAMttane kAraNe ane sagavaDa mATe joDaNImAM ene svIkAra asvAbhAvika rIte karavAmAM AvyuM che.) URNa vi. saM. rU -- U + saM.] anRNI, karaja vinAnuM UkaTavuM sarki, UMdhuM vALavuM. (2) apamAna karavuM. (3) khehavuM. (4) kaMTavuM. (pa) vAraMvAra kahevuM. (1) yuktithI chAnI vAta kaDhAvavI. (7) javAbadArInI yAdI ApavI, UTANuM karmaNi, kri. kaTAvavuM che., sakri UTa chuM. dukhavA AvelI AMkhanuM leAhI tADavA mATe AMjavAnI davAnA lepa ke malama, UMgaTA UkaDuM vi. [rsa. paTaY=-> prA. Dama] akaDuM, ubhaDaka UkaDA` puM. [ >=. prA. loka-rAjA vagerene ApavAmAM AvatuM dhana] varase ke amuka mudate nANAM ApavAnuM TherAvI vastu levAnI rIta. (2) varSAsana, varasaMda UkAra huM, senA cAMdInA dAgInAne sApha karavA mATe AmalI ke tejAbamAM ukALavApaNuM USNavuM .kri. nAsI javuM, bhAgI javuM, palAyana thayuM. UkaNAvuM karmaNi, kri. uNAvavuM pre., sakri Ukana vi. [saM. rALa > prA. na- UMcA kAnavALuM] (lA.) sajja, taiyAra, hAjara. (2) vivAha karavA joga uMmare paheAceluM UkaravuM akri. [saM. ut--- > prA. havara - kheAdavuM] (lA.) achatane kAraNe cAlI nIkaLavuM. UkarAvuM bhAve, kri. ukarAvavuM che., sa.kri. _2010_04 batAvatuM biMdu, beiliMga peiTa' (pa. vi.) UkaLavuM .kri. [ saM. v + vac dvArA. jue 'ukALe'.] pravAhInuM agnithI garama thatAM khadakhadevuM. (2) (lA.) gusse thayuM, kreAthe bharAvuM. (3) (arucinI rIte) khanavuM, thavuM. (4) saphaLa thavuM. [-tuM tela reDavuM (rU.pra.) chAtImAM cakaraDo paDaveA, dhrAsakA paDavA, UkaLeluM (rU.pra.) uzkerAI gayeluM] UkaLAvuM lAve., kra. ukALavuM pre,, sa,kri, ukaLAvavuM punaHpre., sa.kri. UkAra puM. [saM.] 'U' varNa, (2) 'U' uccAra UkArAMta (-rAta) vi. [ + saM, ta] jene cheDe 'U' svara che tevuM (pada ke zabda) UkhaDha-bhAkhara vi. [hiM.] khADAkhakhaDAvALuM, DhakADhaLiyAvALuM UkhaDavuM akri. [saM. CAta- > prA, udghATa. uparathI 'ukhADavuM' AvyA bAdR ene preraka gaNAtAM A kri, rUpa vikaseluM che.] vaLageluM ke ceTaluM hAca tyAMthI juduM UpaDI AvavuM. (2) kheAdAI javuM, nAza pAmavuM. (4) khiyeA judA paDave|. (pa) (lA.) vaMThI javuM, chakI javuM, bagaDI javuM. ukhADhavuM, ukheDavuM che., sa.kri. [UkhaDI javuM, UkhaDI paDhavuM (. pra.) sarvanAza pAmavuM. ukheDI nAkhavuM (rU. pra.) pAyamAla karavuM] Ukhata^ [saM. udghAta - prA. ravrutta] kheAdAyeluM. (ra) (lA.) UDela, chakela, uddhata Ukhatara (-5) strI. bhAna, samajha, (2) paheAMca, hoziyArI. (3) navAI, Azcarya, acA Ukhadara (--gha) strI. Ukhata, navAI, Azcarya, acaMbA Ukhara na. [saM. caudha] esaDa, davA Ukhara vi. [saM. var] khAravALuM, (ra) (lA.) ujjaDa, verAna (khAsa karI jamIna mATe) UkalavuM akri. [de. prA. 4-] lakheluM ke akSarAMkita thayeluM vaMcAvuM. (2) eka pachI eka AgaLa AgaLa najara pahoMcavI. (3) gAMTha ke gUMca UkhaLatI javI. (4) sUjha paDavI. (5) pUruM thayuM. [UkalI javuM. (rU. pra.) maraNa pAmavuM] ukelavuM ke, sa.kri. [de. prA. 3ve. uparathI 'ukelavuM' AvyA bAda ene preraka gaNI A kri. rUpa vikaseluM che.]. ukelAvuM bhAve, kri. ukelAvavuM punaHpre. sakri UkalavuM jue 'UkayuM'mAM, [UkavavuM che., sakri UkaluM sa.kri. bhUlI javuM, cUkI javuM. ukAvuM karmaNi, kri Usa vi. khAruM Ukasa.vAnI strI. [+ jue vAnI'.] mIThuM meLavela surakA UkasA-UkasI strI, [jue 'UkasavuM'.] belAcAlI, takarAra UsavuM a.kri. uzkerAyuM. (2) pragaTavuM. (2) sakri. halAvavAnI keziza karavI. UkasAvuM karmaNi, kri ukasAvavuM pre., sa.kri. UkharavuM sa.kri. [saM, v-kSara- >.prA. 31var-] kharI paDavuM. (2) lathaDI paDavuM, ThAkara khAI nIce paDI javuM. UkharAvuM bhAve, kri. kharAvavuM ke., sa.ki. [eka zvAsa Ukhala 1, (-ca), lI| strI. ghaNAM pAMdaDAMvALuM e nAmanuM Ukhala hai, (ca), lIjjai zrI. [saM. usUla puM. dvArA] (lA.) strInI ceni, AkhalI UkhaluM vi. bahoLuM, vizALa UkhavavuM jue UkhavuM'mAM, UkhavuM akri. meLuM paDavuM, narama thavuM, (ra) sAMdhA DhIlA thavA. khAvuM bhAve., kri. UkhavavuM ke., sa.kri. UkhaLa.na., (-Lya) sI., [saM. uphUla > prA. 31la puM.] khAMDaNiyA, UkhaLeA. (2) na. nAnuM sAMbeluM [tareluM UkaLabiMdu (-bindu)na. [jue UkaLavuM" + saM., puM.] kaI UkhaLa na. ceAkiyA gADAnA be AgaLanA khaLAnuM saruM, pravAhI garamIthI UkaLe enA AMka ke e garamInuM mApa UkhaLa na. pahelI vAra kheDavANa karelI jamIna
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ UkhaLavuM 324 UMcakI UkhaLavuM a.phri. [de. prA. 3vavAha ukheDavuM, umUlana karavuM rahevuM, avaziSTa rahevuM. UgarAvuM bhAve, ki. ugAravuM dvArA "ukheLavuM thayA pachI a.ji. ne vikAsa] vIMTAyeluM che. sa.ji. pAchuM UkalavuM, vaLanuM UkalavuM, vaLa Utara. (2) (lA) UgavavuM sa.ji. [ja, guja.] sUkavavuM, kAruM thavAM khullAmAM banAvanuM pharI banavuM. (3) lAMbo vakhata vAto thayA ja karavI. (vastrane) laTakAvavuM (4) gusse thaIne belavuM. UkhaLAvuM bhAve, kri. ukheLavuM UgavavuMpresa kri. "UgavuM AvyuM che. rUpe vaparAtuM che., sakri. nathI., "ugAvavuM paNa nahi; mAtra "ugADavuM ja vaparAya che. UkhaLI strI. jio "UkhaLe" + gu. "I' strI pratyaya.] UgavuM a.kra. [saM. karnAta- bhU.kR. > prA. kalAma, 31 nAne khAMDaNiye, nAne ukhALiye dvArA tA. dhA] UMce AvavuM, udita thavuM. (2) (bIjaUkhaLI strI. [o "UkhaLa'.] cAra baLadavALA gADAnA be mAMthI) kuTI bahAra AvavuM (3) udbhavavuM, utpanna thavuM. AgaLanA baLadanuM dhUsaruM, tareluM. (2) jenI vadhu vadhAre (4) kuravuM. [-tA jhAhanuM mULa chedavuM (rU. pra.) zarUthI hoya tevuM, nAnI vaya chatAM pramANamAM vadhAre UMcuM, ulera ja mArI nAkhavuM. --tAM AthamavuM (rU. pra.) janma thatAMnI UkhaLuM na. [saM. 39. > prA. laghara- ] khAMDaNiye, sAthe nAza pAmavuM. -nuM jhADha (rU. pra.) javAnI. -tuM UkhaLe. (2) sAMbeluM. (3) sUpaDuM DAmavuM (rU. pra.) vadhavA dIdhA pahelAM ja nArA kara. --te UkhaLe puM. siM. TUsTa- > prA. 38] khAMDaNiye sUraja (3. pra.) caDatAne samaya tevuM AthamavuM (rU. pra.) UkhaLAja . vacanA pramANa karatAM UMce vadhI gayela chokarI, kAmakAja vinA badhe samaya pasAra thavo. UgI AvavuM ulera kare (rU. pra.) sUjhavuM, bhaviSya jANavuM. UgI nIkaLavuM (rU. pra.) Uga'(ca) strI.[ja "ugavuM.']. UgavAnI prakriyA, UgaNuM UgavuM. UgI saravuM (rU.pra.) lekhe lAgavuM, pAra utaravuM. Ugara (-gya strI. [jue "UMgavuM.] gADAnI dharI upara UgyA AthamyAnI khabara (rU. pra.)duniyAdArInI khabara makela telavALAM cIMtharAne ane loDhAnA ghasArAne thate tailI hovI.] ugAvuM bhAve, kri. ugADavuM sa. ki. lade, maLI (gADAnI) UghaTa na. [jue UghaDavuM.'] UghaDavuM e, khulu thavApaNuM. UgaTa' () strI. jio "UgaTavuM.'] mAMjavApaNuM. (2) (ra) vi. ughADuM, khulluM pIThI coLavAmAM vaparAtuM sugaMdhIdAra padArthonuM pravAhI UghavuM a.ji. [sa. dra-ghaTa >prA. pharaghura -] (biDAyeUgaTa2 (-Tya) strI. UbhA rAkhelA vAhanane jatuM rahetuM rekavA lAnuM) khulluM thavuM, khUlavuM. (2) (lA.) udaya thavo, caDatI enAM paiDAM AgaLa ke pAchaLa mukAtuM aTakaNa thavI. (3) khIlI UThavuM (raMga vagerenuM). (4) spaSTa thayuM UgavuM sa.. UTakavuM, mAMjavuM. (2) lagna prasaMge varakanyAne (kaMTha vagerenuM). (5) artha saro, saphaLatA meLavI. (6) sugaMdhI padArthonuM banAveluM pravAhI cALavuM. UgaTAvuM karmaNi, (vA vagerene vega pakaDavo. (7) samajha paDavI. UgharAvuM kri. ugaTAvavuM che., sa.ki. bhAve., kri. ughADavuM, udhevuM che., sa.kri. ughaDAvavuM UgaTA' . [4e "ugaTavuM' + gu. "o' ku. pra.] mATInA punaHpre, sa. kri. vAsaNane caLakatAM karavA bIjI vAra cAkaDe caDAvatI vakhate UghaDuM vi. [jue "UghaDavuM+ gu. "u" ka. pra.] ughADuM, vaparAtuM mATInuM eka sAdhana khulluM, UdhaDa UgaTa juo "UkaTe." UgharavuM a.kri. [saM. 3DhuM-ghadu-UMcakAvuM >prA. 31-3 UgaTe chuM. ghoDAnA DaMganI vAdharI (lA) prakAza . (2) ukhaDavuM. (3) chuTAcheDA maLavA. Uga vi. saM. vAta- > prA. ra3] ubhaDaka, adhara page (4) cAmaDI UtaravI. (5) kaMgAla thaI javuM. UgharAvuM & TekavyA vinA beDeluM bhAve., kri. kuMvAruM UgaNI strI. [juo "UgavuM' + gu. "aNI" ka. pra.] Uga, UMgha, vi. [saM. TU- guja>prA. 3ragharama] ghara karyA vinAnuM, ugamaNa UghalavuM a.kri. (paraNyA pachI kanyAnAM mAbApa taraphathI Ugata (-tya) strI. jio "UgavuM' dvArA.] pedAza, Upaja jAnane) vidAya ApavI, (jAnanuM kanyA-sahita) ravAnA thavuM. Ugama jue "ugama'. UMghalAvuM bhAve., kri. ughalAvavuM che., sa. kri. Ugama-kAla-I) juo "ugama-kAla(-La). Ucaka ja "uccaka'. UgamavuM a.ji. [ 3- >prA. rAma, nA.dhA. dvArA] Uca-nIcaka na. jio "UMcuM e nIce UgavuM, bahAra AvavuM. (2) udita thavuM, bahAra dekhAvuM. jato phajeta-phALake, cakaDoLa (3) janma tha, peidA thavuM Ucaka-mela (ucaka-melya) strI. [ juo "UMcakavuM' + ugamasthAna juo "ugama-sthAna.' melavuM'.] UcakavuM ane pAchuM nIce mUkavuM e Ugara (-) strI. [jue "UgaravuM.'] UgaravuM e, ugAra, UcameLa chuM. [A "Ucaka' + meLa'.] Ucaka ApelI bacAva. (2) vadhAre, bacata. (3) cAvI rasarUpa banAvelI cIjo ane rakame AMdhavAnI pothI ke cA paDe vastu, ogALa UcakavuM juo "UMcakavuM.' UcakavuM karmaNi, kri ucAvavuM hAgaravuM a.kra. bacI javuM, saMkaTamAMthI salAmata nIkaLI che, sa.kri. AvavuM. (2) nukasAna ke kharcamAMthI bacI javuM. (3) bAkI UcakI strI [o "UMcuM' dvArA] heDakI, vAdhaNI mudde caka ApelI noMdhavAnI thiI UcakavuM e 2010_04
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ UMcakuM ( -daNDa) (rU.pra.) sAdaeNA daMDa pIlI-beThaka karI-U~cA UchaLo-nIce paDI karAtI eka kasarata] UcakuM vi. [jIe 'UMcuM' dvArA.] vagara vicArye udhAra lenAruM. (2) nAdAra, devALiyuM UMcake huM [jue 'UMcuM' dvArA.] ekasAmaTA ApavA ke levA nakkI karela AMkaDA, UdhaDI rakama, UdhaDa. (2) dukALanA vakhatamAM dANAnI khANa ughADavAmAM Ave tyAre enA upara levAtA kara. (3) badale, paiThaNa. (4) adhIrAI, utAvaLa UcaTaluM akri. [jue 'UMcu' dvArA.] UchaLavuM. (2) bhaDakavuM. khasI javuM. (4) virakta thavuM. (5) alaga paDavuM (ceTaluM hAya te). UMTAvuM bhAve, kri. ucaDhAvavuM che., sakri UcaDhavuM, a.kri di.prA. uttama UMcuM pheMkAyeluM.] ceTaluM chUTuM paDavuM, ceDAvuM. UcaDhAvuM bhAve, kri. cevuM, ucADhavuM pre., sa.kri. uceDhAvavuM punaHpre, sa.kri. UMcavuM sa.kri. [a, 7-cinu->prA. 3zvina cUMTavuM, ekaThuM karavuM.] ukelavuM, gUMca kADhavI, DhuM chUTuM karI rItasara geDavavuM. (2) tAMtaNA chUTA karavA. (3) gUMcavAyelI phALakIone paratI upara caDAvavI, UcaNAvuM karmaNi, kri. ucaNAvavuM che., sa.kri [vagara UMca-mUca kri.vi. amuca, ekAeka, acAnaka, khabara UcaravuM sa, kri, saM. v + ca -> prA. 32r-] uccaravuM, khelavuM, vavuM. UcarAvuM karmaNi., kri. ucarAvavuM che.,sa.kri Ucala-khAMgaDI zrI. ['UcalavuM' + AMzuM" judA paDelA hAthavALuM, dvArA] hAthapaga pakaDI laTakatuM upADI levAnI kriyA, TAMgAToLI UMcala(~La)luM a.kri. [saM. vU + 7->prA. 3varSe, hra] uMcALA laI cAlyA javuM. (2) (lA.) RtumAM AvavuM, rajasvalA thavuM. (3) sa.kri. UMcakavuM, upADavuM, (4) kAma karavAnuM mAthe levuM. UMcala(-LA)vuM bhAve., kri. ucalA(~LA)valuM ke,, sa.kri. UcalA-Ucala (-ya), -lI strI. [jue 'UcalavuM' dvirbhAva, + gu. + * * ta.pra.] hAcaiAhAtha cIja levApaNuM. (2) heraphera, keravaNI, adalAkhadalI. (3) de|DAdeADa, khaLabhaLATa, hAlakahalaka UMcala(-LA)vuM jue 'UcalanuM'mAM. UcavavuM sa.kri, uchInuM ApavuM, dhIravuM. UMcavAnuM karmaNi, kri. ucavAvavuM che., sa.kri UcavuM .di. [jue 'UMcuM',tA.dhA.] (lA.) dUdha detuM baMdha thayuM, vasakavuM. (2) maLatuM hoya te baMdha thayuM. [UMcI javuM (6.pra.) vasUkI javuM] UcaLavuM, UMcaLAvuM jue 'UcalavuM'mAM. Uchara-bhAva puM. [jao UcharavuM' + saM, ] meATA thatA javApaNuM, uchera. (ra) vRddhi pAmavAnI zakti Uchara-vuM a. kri. [jue ucheravuM'; e sa.kri. uparathI A. a.kri. vikasyuM che.] vikasavuM, vRddhi pAmavuM, pAlanapASaNathI meATA thavuM. UcharAvuM bhAve, kra. ucheravuM ke, sa.kri urAvavuM, ucherAvavuM punaHpre., sakri 325 _2010_04 UjavuM? Ucharela-pArela, UryuM pAyuM. vi. [Ucharela' ane 'UryuM 'nA krame dvirbhAva. jue UcharavuM' + gu. 'ela' bI. bhUTTa, gu. 'cuM' bhU. phaeN.] sArI rIte UchareluM UchaLavuM a.kri. [saM. v + rAz2a > prA. raja-] uchALA mArave, nIcethI UMce pheMkAvuM. (2) kUchyuM, chalaMga mAravI, (3) DheLA AvatI heAya ema thavuM. (4) (bhAva-tAlanuM) UMce AvavuM. (5) (lA.) gusse thaI ne khelavuM. (6) phulAvuM, harakhAvuM. UchaLAvuM bhAve, kri. uchALavuM pre., sakri uchaLAvavuM punaHpre., kri. UMAi puM. [jue uchInuM.'] uchInI lIdhelI rakama, kara4. (2) uchInI cIjanI bharI ApavAnI rakama UciAra huM. [jue 'echuM.] tAlamAM ochuM rahetuM hoya tyAre teAla sarakhA karavA mATe callAmAM mukAtuM sAMdhaNa. (ra) pravAhI cIja ApavAnI hoya temAM adhUrA rahetA jaththA UrjA chuM. khetaramAM rAkhavAmAM AvatA cADiyA Ujaya vi. jue 'ujjaDa ' UjaDha-kha(-khaM)kha, (-khakha) vi. [+ravA.] tadna verAna Ujata-na-rAta (-Daya) vi. [ + jue 'na' + 'rA'.] kAI rADa paNa na sAMbhaLe evuM verAna [navamInA divasa Uja-neAma (-nAmya) strI. [+ jue 'neAma'.] ASADha vide UjavuM akri. [jue 'ujjaDa', -nA. dhA.] ujajaDa thaI javuM, verAna thaI javuM. UjaDAvuM bhAve., kri. ujaDhAvavuM pre., sa.kri, UjahuM na, jhAMkhuM ajavALuM, jhaLajhaLuM. (2) bhaLabhAkhaLuM, paraDha UjaNI strI. [ jue 'UMjavuM' + gu. aI' kR. pra.] regIne ArAma karavA mATe maMtra jANanArathI maMtra bhaNIne rAgInA mAthA upara pAMca sAta vAra lUgaDuM khaMkheravAnI karAtI kriyA Ujama puM. [saM. thama > prA. unama] (lA.) utsAha, umaMga, hAMza. (2) AnaMda, harSa Ujama-jaLa na. [ + saM. na] (lA.) paraseve, sveda Ujama-dara vi. [ + phA. pratyaya], Ujama-bharyu vi. [+gu. 'bharavuM' + gu. 'huM' bha. kR.] utsAhI, umaMgI. (ra) AnaMdI, harakhabharyuM UjamAvuM akri. [jue 'Ujama', nA. dhA.] umaMgamAM AvavuM, hAMzIlA banavuM. (2) AnaMdita thavuM, harSita thavuM. (3) khaMtIlA thavuM Uja(rUjha)ravuM a.kri. bALapaNa vaTAvI javuM, UcharI AvavuM. Uja(-jha)rAvuM bhAve., kri, uje(-jhe)ravuM pre., sa.kri. uje(-jhe)rAvavuM punaH pre., sa.kri. UjalaDuM vi. [jue 'UjaLuM' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.] UjaLuM, prakAzita. (ra) goruM UjavavuM sa.kri. [saM, 36 - thAva- > prA. OMnava-] vrata pUruM thaye ujavaNI karavI. (2) utsava karaveA, (3) ( pAchaLa) sArA kharce karaveA. UjavAvuM karmaNi, kri. ujavAvavuM che., sa.phri UjavuMda a.kri. [saM. p-thA > prA. unA-] doDavuM UjavuM? jue UMjavuM.'
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ UjaLanuM 326 UDa UjaLavuM a.kri. [saM. 36-34- > prA. 34.] UjaLuM UTha na. avaLe rasto. (2) (lA.) chetarapIMDI thavuM, prakAzita thavuM. (2) zobhAyamAna thavuM, dIpavuM. UjaLAvuM Uka-UDa(UThatha - haThaya) strI. [jue "UThavuM, kirbhAva.] vAraMvAra bhAve., kri. ujaLAvavuM che., sa.kri. UThavAnI kriyA UjaLI nema (-mya) zrI. jio "ujaLa + gu. " UThaka-beThaka (UThaka-baeNTheka) strI, jio "UThavuM-besavuM.] strI pratyaya + juo "ema".] aSADha sudi navamIne divasa vAraMvAra UThavuM besavuM e. (2) (lA.) vyAkuLatA, mAnasika UjaLI-5raja sI. [juo "UjaLa + gu. 'I' pratyaya azAMti, ciMtAturapaNuM + juoparaja."] UjaLI prA. (2) bhIlanI eka jAta UThaNa 5. divasa, vAse UjaLuM vi. [saM3ssa- > prA. 30-] ujAzavALuM, UThaNI vi, strI. [juo "UThavuM" + gu. "aNuM kRpri.+ "I' ajavALuM batAvatuM. (2) gaura varNanuM, goruM. (3) (lA.) kalaMka strI pratya] (lA.) vAraMvAra dukhavA AvI che tevI (AMkha) vagaranuM, nirmaLa. (4) ucca varNanuM, UMcI jJAtinuM. (5) paise UThatAM-vaMta, UThatAM-vAMta ki.vi. [+gu. 'tuM' va. u. + 'veMta Take sukhI, sAhukAra. (6) zubha, maMgaLa. (7) na. vRddhanA maraNa "vAMta' nirarthaka umeraNa] UThIne tarata ja pAchaLa karavAmAM AvatuM kAraja. [LA paganuM, -LAM pagalAMnuM UThabeTha (uTha-baeNThaya) strI. ['UThavuM + beThuM' dvArA] vAraMvAra (2.pra) zukaniyALa. (2) (kaTAkSamAM) apazukaniyALa. -LAM UbhA thavuM ane besI javuM, UTha-esa. (2) sAthe besavAne kapaDAM, -LAM lugaDAM (rU.pra.) sArI pratiSThA-AbarU. 0karavuM mitrAcArIne vyavahAra. (3) phikarane lIdhe vAraMvAra UbhA thavuM (rU.pra.) AbarU vadhAravI. (2) phAyado karI Apo . (3) -besavuM e. (4) (lA.) ajaMpa, becenI, akaLAmaNa. (5) sAruM kAma karavuM. kharaca (rU.pra.) gharaDA mANasanA maraNa suvAvaDanI gabharAmaNa pAchaLa karAte vare. 0 phaTa(ka), kaTAka (rU.pra.) sAva sapheda. UThabeza,-sa (uThavA-bezya,-sya) strI, jio "uThavuM' + hala (rU.pra.) phUla jevuM sAva sapheda. 0bAMga (u.pra.) tadana besavuM'.] UbhA thavuM ane besI javuM e. (2) (lA.) ajaMpa, sapheda. (2) cakacakatuM. TameTuM (rU.pra.) hasato cahere. vAjaLuM becenI (3.pra.) prakAzita, tejadAra. vALavuM (rU.pra.) phAyade kADho. UThavavuM sa. kri. [saM. hatyAna-> prA. 30-du] uThADIne -Le lUgaDe (rU.pra.) AbarUthI.-Le baga(rU.pra.) kapaTI mANasa. daDAvavuM, uzkerIne deDAvavuM. (2) hallo karo, caDAI -LA dahADe(-dA:DAM) (rU.pra.) zubha avasara, AnaMda maMgaLane karI javuM prasaMga] bhapako UThavuM a, kri. [saM. 38-sthA=vAtha->prA. ] UbhA thavuM, Ujhaka-tUjhaka ('Ujhakatha-tujhakatha) strI. [ravA.] TApaTIpa, bhavyatA, beThA thavuM. (2) nidrAmAMthI jAgavuM. (3) UpasI AvavuM, UMjhavuM a.ji. uchALo mAra, laMga mAravI, kadavuM. (2) (4) nabaLuM thavuM, maMda thavuM. (5) (lA.) nukasAna thavuM. (6) (lA.) caMcaLa hovuM. UjhakAvuM bhAve., kri. ujhakAvavuM che., spaSTa thavuM, khIlavuM. (7) nIvaDavuM. ukAvuM bhAve, kiM. sa. kri. uThADavuM, uThAvavuM pre., sakri. e. nAM baMne rUpamAM arthaUjharavuM, UjharAyuM "juo "ujaramAM. bheda che, juo te tenA sthAna upara. [UThI cAlavuM (rU.pra.) Ujharela-5jharela vi. ['UjharelanuM dvitva. jeo UjavuM' + maraNa pAmavuM. UThI javuM (rU.pra.) khasI javuM, cAlyA javuM. gu. 'ela' bI. bhU.ka] ucherIne moTuM karavAmAM AveluM, (2) bhaNavAnuM choDI devuM. UThIne (rU.pra.) jAta, pite. UcharIne moTuM thayeluM UThIne beThuM thavuM (beThuM) (rU..) maMdavADamAMthI sAjA thavuM. UjhalavuM sa ji. pANI athavA bInuM pravAhI eka vAsaNa. -nI UMDavI (rU.pra.) nukasAna thavuM] mAMthI bIjAmAM reDavuM. UjhalAvuM karmaNi, kiM. UDavuM-besavuM-besavuM) a.ki. [+ jue besavuM'.] vAraMvAra UMjhavavuM sa.kri. [saM. 3rA-] tyAga kare, cheDI devuM uThavuM -besavuM. (2) kudakA mAravA. (3) (lA.) ciMtAtura thavuM. UTa, 03 paM. [+gu. 'DuM svArthe ta. pra.] gADAno dhaMsarI [UDatAM-besatAM (besatAM) (rU.pra.) vAraMvAra, vAre ghaDIe. baMdhAya che te nIceno Teke, UMTa (2) nakkI karavAno niradhAra karatAM]. UTaka- naka ., na. [o "nATaka"ne dvirbhAva.] (lA.) ahIM UThaveTha (kATha-veThetha) strI. [jue "UTha-beTha; apa Tu-vaTuM tahInuM kAma, anizcita kAma maLe che.] UThabeTha. (2) (lA) sevA-cAkarI, sAravAra. (3) UTakavuM sakri. mAMjavuM, sApha karavuM, ajavALavuM. UTakAvuM vaitaruM. (4) saMbhALa letAM paDatuM duHkha karmaNi, kri. uTakAvavuM pre., sa.ki. UDAM na, ba.va. [jue "ThuM'.] "sADAtraNanA pADA ke UTaNuM na. juo "ugaTaNuM'. ghaDiyA. [bhaNAvavAM (rU.5.) bhramamAM nAkhavuM, chetaravuM] UTavAvuM a.kri. cALavuM, capaDAvuM, madiMta thavuM. (2) (lA) huM na. [saM. ardha caturtha-> prA. maya-mara sADA traNanI nAza thA, marI javuM. uTavAvAyuM bhAve., ki, uTAvavuM saMkhyA. (2) UThAMne ghaDiye. [-DAM sudhI bhaNavuM (rU.pra.) ., sa.ki. taddana abhaNa hovuM. UDela (rU.pra.) vaMThI gayeluM (mANasa). UTe- pu. jio "kone dvibhava.] anAjane khAMDayA ukela pAniyuM (rU.pra.) pAnA uparathI-sajajanenI jhATakathA pachI rahelAM ketarAM. (2) (lA.) sarvanAza yAdapathImAMthI jenuM nAma nIkaLI gayuM che tevuM patita] UThavuM, na. [juo UTha'.] sADA traNa AMka. (2) vi. UTha (Da) strI. [juo 'UDavuM.'] UDavAnI kriyA ke rIta. sADA traNa (2) uDavAnI jhaDapa 2010_04
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ uDaI 327 UMDAra aLathI bahu capaLa + ca UTa (83) aiI. jio "UDavuM' dvArA] pataMga, kanakavo UDI jAya te kSAra Ura-U8 (UDagra-UDaya) strI. jio "UDavuM',-tibhava.](lA.) kaNa-zeha , jio "UDarNa + zeha'.] zetaraMjanI sUnuM, aDavuM pri., sa. kri. ramatamAM pitAnuM mAruM upADI pitAnA bIjA maherAthI UTakavuM sa. kri. UTakavuM. UThekANuM karmaNi, kri. ukAvavuM sAmAvALAnA pAdazAhane apAtI zeha UM-jhUta (UMDatha-yDaya) ji. vi. jio "jhUDavuM,' kirbhAva.] UTaNuM vi. [o "UDavuM' + gu. "aNuM kartAvAcaka kAma.] ADuM avaLuM, artha vagaranuM, jema tema UDanAruM, UDavAnA svabhAvanuM, UDaNa UTha-diyuM vi. [+ gu"yuM' ta. pra.] ADuM avaLuM karanAruM, Urata-kAMvarI strI, pavanane pAchaLathI AvavAthI thato avAja niyama vagara kAma karanAruM [.] UDavAnI kriyA Unma vi. UMDa-muMDa, UMdhuM ghAlIne. (2) ekAeka, chAnuM UDhaNa na. [ja "UDavuM' + gu. aNa" kriyAvAcaka 5. mAnuM uThaNa vi. [o "UDavuM+ gu. "aNa" kavAcaka ku. u .a. ji. [saM. -TI-3 = 3g>prA. 3NuM] jamInathI pra.] UDanAruM, UDe tevuM. (3) (lA.) jhaDapI, vagavALuM. adhara rahI UMce avakAzamAM pharavuM. (2) chalaMga mAravI, (5) taraMgI, laherI. (1) cepI kUdavuM. (3) (lA.) zakuM paDavuM, jhAkhuM thavuM. (4) varALa thaI UDhaNu-khATalI strI. jio "UDaNa+ khATalI".] (lA.) javuM. (5) jhaTakAthI juduM thavuM. (6) dUra thavuM. (7) re UDavAnuM jAdUI vAhana bharAI bhaDabhaDavuM. (8) niSphaLa javuM. (9) saMsAI javuM. UDhaNa-khisakelI strI. [juo UDaNa'+ "khisakelI'.] eka (10) adazya thavuM. (11) phelAvuM. [tA kAga jhAlA, jAtanI uDatI khisakolI -tAM paMkhI pATavAM (rU.pra.) game tema karI pahoMcI vaLavuM. UTaNu-guTake . [juo "UDaNa' + "Take.] hAthamAM rAkha- -tI allA (rU.pra.) aNadhArI pIDA. (2) upakArane badale vAthI UDI zakAya tevuM bAMdheluM pADyuM [lijharDa apakArathI vaLAve e. -tIpUratI khabara (rU.pra.) aphavA, UNa-gho . [juo "UDaNa" + '.] caMdana , "lAiga gapa. -tI mulAkAta (ra.a.) TUMkA samaya mATe maLavA kaThaNu-gheDe yuM. jio "UDaNa + "Do'.] maMtra-taMtranA AvavAnuM. -tI vAta (.a.) karNopakarNa saMbhaLatI AvelI baLathI besanAranI IcchA pramANe AkAzamAM UtuM jAduI hakIkata. tuM (rU.pra.) [vartaka] acAnaka, aNadhAryuM, vAhana. (2) bahu capaLa ane jhaDapI beDa ociMtuM. (2) athira, AdhAra vinAnuM, khATuM. (3) cepI. UDhaNa-cANana. [juo "UDaNa"+ "caDavuM+gu. aNa" ku.pra.] -te rega (rU.pra.) cepI rega. UDI javuM (rU.pra.) nAza UDavuM ane caDavuM e. (2) AMTA-pherA. (3) janama-maraNa pAmavuM, adazya thavuM. UDIne AMkhe bAjhavuM, UDIne AMkhe UThaNa-daMta (-daNDa) pR. [juo "UDaNa + saM] uDADI laI vaLagavuM (rU.pra.)(-Ape- ekadama suMdara dekhAvuM. UDI paravuM javAnI zaktivALI jAduI lAkaDI, pavana-lAkaDI (rU.pra.) sAmasAme laDI paDavuM. UMDela,-luM (rU.pra.) Ara na khAya UThaNa-dAva 5. jio "UDaNa+ "dAva'.] adharathI levAya tevuM. (2) phATela magajanuM. (3) laherI. (4) vaMTheluM. (5) te kustIne dAva. (2) ramanAranI munasaphI upara rAkha- asthira mananuM.] uThAvuM bhAve, udAravuM-pharavuM, uThAvavuM vAmAM Avate dAva pre, sa.ki. baMnenA arthamAM phera che; juo te tenA sthAne. UTaNu-pAvaDI strI. [ja uDaNapAvaDI....] je pahera- hasavuM sakri. loMcavuM, bheMkavuM. (2) sAthe sIvI levuM. (3) vAthI uDAya tevI jAduI paviDI-cAkhaDI bharI devuM. (4) nAkhavuM. UThasAvuM karmaNi, ji. uThasAvavuM UTaNu-pIpaLI strI. [o "UDaNa + pIpaLI'.] jhADa che, sakri . upara caDa-Utara karI ramavAmAM AvatI eka ramata, AMbalI- UTa-sUTa kri. vi. [ jAo "UDavuM,' -dvirbhAva.] (lA.) ekadama, pIpaLI ociMtuM, khabara ApyA vinA, teyArI vagaranI sthitimAM, TaNa-la(La) na. [o "UDaNa" + saM.] khAvAthI UDa- bhAna rAkhyA vagaranI sthitimAM. (2) ADuM avaLuM, jema vAnI zakti ApanAruM jAduI phaLa Ave tema bAtha UTaNu-bhamarI strI. [o "UDaNa' + "bhamarI'.] (lA.) UThaLa zrI. beu bAvaDAMthI vIMTI bheTI levAnI kriyA, batha, UMDA pANImAM thatuM vamaLa UThaLa vi. ramatiyALa (2) mUrkha, bevakUpha, akkala vinAnuM UTaNu-kaNa vi. jio "UDaNa+ "bhaMDuM dvArA.] (lA) U chuM UNapa, achata. (2) nAza, lepa, (3) kheTa, nukaguMcavaNa bhareluM. (2) baMdobasta vinAnuM, avyavasthita, sAna. (4) agya samaya, akAla adhdhariyuM uThA-U(-- tha), -DI sUkI. [jue "UMDane dvirbhAva +-gu. "I' UTaNu-mAchalI strI. jio "UMDANa + "mAchalI'.] UDI ka.pra.] vAraMvAra UDavAnI kriyA. (2) (lA.) dehAdeDa, ghaNI zake tevI dariyAI mAchalInI jAta utAvaLa. (3) garabaDa, aMdhAdhuMdhI. (4) mArAmArI UTaNu-ma(-bhAM)kaTa 5. jio "uDaNa + "mA(mAMkaDa'.] uDiyA strI. si. krUi>prA. moDhavA] erissA UDI zake te eka jAtane mAMkaDa pradezanI bhASA, utkalI bhASA. (saMjJA). UTaNu-raga [jue "UDaNa' + saM.] havA athavA pANI UDI strI, malakhaMbhanI eka ramata dvArA phelAto te te cepI roga, Iphekasasa DijhIjha' UDI strI, jenI upara vIMTAyelA sUtarane vaNakara keravIne UTaNu-lavaNa na. jio "UDaNa' + saM.] garama karavAthI paTTI upara caDAve te sAdhana, dutakalA. (2) rezama kADhavAnI 2010_04
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ UDhakavuM 328 uthale eka jAtanI carabI. (3) bakI utAravuM che., sa, kri. utarAvavuM punaH pre., sa. kri. UDhakavuM a. ji. UMdhuM vaLI javuM. UTakavuM bhAve., kri. uDha- UtaravuMsa. kri. [, 3-za->prA. uttara-] oLaMgavuM, kAvavuM che., sa.ki. vaTAvavuM. (2) pAra karavuM. (Ane bha.. mAM paNa kartari-artha UDhaNa na., -NI strI. IDhANI, uDhANuM che.) UtarAvuM? karmaNi, sa. kri. utAravuM che.. sa. UNapa (-4), -- (-bhya) strI. [saM. narava- >prA. kri. utarAvavuM punaH pre.. sa. ki. 3 na.], paNa na [saM. kanartana-> prA. kanaqLa] UtaravuM? juo "UtaravuM12mAM. yUnatA, echApaNuM, ochapa, apUrNatA, DephiziyansI' (na.mU. Utarmu-patayuM vi. jio "UtaravuM' + gu. "huM" bha. kuM, zA.) (2) (lA.) bhUla, cUka, eDa. (3) halakAI, nIcapaNuM dvirbhAva ghaNI vAra vaparAIne UtareluM, jIrNa thayeluM, ghasAyeluM UNavuM sakri. kapaDAmAM jyAMthI dorA ghasAI gayA hoya tyAM UtavuM a. kri. vasUkI javuM, uttavuM. (2) saDI javuM, bagaDI derA bharI levA, tRNavuM. (2) vaNATamAMne cheDe bhAga javuM. (3) bheja lAgavAthI vAMkuMcUkuM thaI javuM khAlI rahyo hoya te tAMtaNAo meLavI pUro karavo. ugvuM UtaLuM vi. [saM. uttara->prA. -] chAcharuM, chINuM, karmaNi, kri. uNAvavuM che., sakri. chabachabiyAM thAya teTaluM kaNAza (3) strI. [juo "uNuM + gu. Aza' ta. pra.] Uti strI. [saM] irachA, vAsanA, karma-vAsanA UNapa, yUnatA, (2) (lA.) halakAI (3) bhUla * Utha8 ki. vi. [juo "UthaDavuM'.] uthaDaka, upalaka. (2) UMcaka UNuM vi. [saM. kana->prA. kAma-] pUruM na bharAyeluM. (2) UthavuM a. ki. athaDAvuM, TicAvuM. (2) Thokara khAvI. (3) (lA.) kacAzavALuM. (3) na. (lA) eAchuM AvavApaNuM, khATuM bhaTakAIne pAchuM paDavuM. (4) (lA.) ADe raste javuM. (5) lAgavuM e. [peTa (rU.pra.) manamAM vAta na rAkhI zake sagAI karela vara ke kanyAmAMthI eka maraNa pAmatAM jIvanAre evI sthiti. (2) halakaTa mANasa]. chUTuM thavuM. UthavuM bhAve, kri. uthaDAvavuM che., sa. kri. UNe vi. saM. nava->prA kaItharama-] vadhAre UNuM UtharDa vi. [o "uthaDavuM' + gu. "u" kavAcaka pra.] Uta8 (Da) strI. jio "UtaDavuM'.] sIvelo bhAga uthaDAvanAruM (bA ke evI vAsaNanI khAmI) upADanAruM. utaraDavAnI kriyA (2) na. upaDele ghATa UtavuM sakri. "juo "utaraDavuM UtAvuM karmaNi, ji. UthathavuM a. kri. UkhaDavuM. (2) devuM. ApavuM (ja.). Uthana utAravuM .sa.ki. thAvuM bhAve, 4i. UthathAvavuM che., sakri. Utara (-2) strI. [juo "UtaravuM] UtaravAnI kriyA. UthamI strI. [o "utham' + gu. 'I' strI pratyaya (lA) (2) (lA.) padArtha. (3) pAka, Upaja vAMjhaNI-siMhaNa Utara-caDa(-) (UMtaraya-caDaya-Dhaya) strI. [ja "UtaravuM UthamI jIruM na. hathameM jIruM, ethamI jIruM, isabagula + "caDa(-)vuM.'] vAraMvAra utaravA-caDavAnI kriyA. (2) UthayuM vi. avaLuM, UlaTa thayeluM, UMdhuM (lA.) vi. bhAre halakuM. (3) jADuM-pAtaLuM. (4) narama-garama UthayuM jIruM nAM UthamI ke ethamI jIruM, isabagula Utara-pItara (Utara-pAtaraya) srarI. [juo "Utara'no dvibhava.] Uthala (-ya) sI. (de. prA. ra7, parivartana] khetaranA karajanuM cukavaNuM, hisAbanI cekhavaTa ekathI bIjA zeDhA sudhI sAMtI calAvavAnA kere. (2) vi. Utara-bAjI (utaraya) strI. [+ juo bAjI'.] gaMjIphAnAM pAnAM upara-nIce thayeluM, UlaTapAlaTa thayeluM, UMdhuM thatuM khasI paDeluM eka pachI eka pheMkAtAM hoya evI ramata Uthala-5-5)thala (utha-pa(-)thalya) strI. [de, mA. UtaravuM a.kra. (saM. aA upa.> prA. go> gu. "'+ hatyag-GrayA] (padArthanI) UMdhuM-catuM thaI javAnI kriyA. (2) taravuM; ene saM. rakta sAthe saMbaMdha nathI.] upara ke UMcethI (lA) mATe pheraphAra, AkaruM parivartana. (3) nANAMne nIcenI bAjue javuM yA AvavuM. (2) asta pAmavA javuM, zarAphI prabaLa vahIvaTa-jemAM bhAvanI caDa-UtaranA palaTA AthamavuM. (3) UpajavuM, pedA thavuM. (4) ochuM thavuM, ghaTa AvyA kare. (4) TALe, dhAMdhala, aMdhAdhUMdhI, arAjakatA. thavI. (5) (lA.) kAma karavA maMDavuM. (6) (kepha) che [1 thavuM (u.pra.) UbakA AvavA. (2) avyavarita hAlata tha. (7) phIkAza AvavI. (8) (ramatamAM pAnuM ke sAgaThI thavI. (3) palaTAI javuM]. [(2) asthira cA kAMkarIthI) dAva khelA. (9) gaMdha cAlI javI. (10) Uthala-me (utha) vi. [+ jue "bhe'.] bhayathI uthalI paDeluM. gharaDuM thavuM. (11) narama paDavuM. (12) (hoddA ke adhikAra UthalavuM a. kri. [de.prA. kaceruM] parivartana thavuM, UlaTI paDavuM, ke nokarImAMthI) phoreka thavuM. (13) (telamAM barAbara thavuM. UMdhuM-catuM thaI paDavuM. (2) gabaDI paDavuM. UthalAvuM bhAve., kiM. (14) nirupayegI thavuM. (15) vAsI thatAM saDavAnI dizAmAM uthalAvavuM che.. sa. kri. mukAvuM. (16) utAro kare, vAse kare. (17) harIphAI Uthala S. [de prA. hatyama-] uthalI paDavAnI kriyA. (2) karavI. (18) dhyAnamAM AvavuM, samajhAvuM. (19) khaDI javuM gabaDI paDavAnI kriyA. (3) punarAvRtti, bevaDAvApaNuM. (4) (20) ghATa maLave. [UtarI AvavuM (rU.pra.) vaMzamAM pedA pratyAghAta, sAmI kriyA. (5) sAme humalo. (6) pazuthavuM, janmavuM. UtarI javuM (rU.pra.) rasahIna thavuM. (2) kamI emAM thato garbhapAta. (7) rAgamAM ke enI tarajamAM karathavuM, phAreka thavuM. UtarI paheluM (rU.pra.) gusse thavuM.] (bha. vAmAM AvatA pheraphAra. (saMgIta.) (8) madhyakAlIna AkhyAnaka.mAM ane kartari praga.) UtaravuM bhAve, ki. kAvyomAM kaDavAnA aMtabhAgamAM AvatuM valaNa (jemAM 2010_04
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ utha 329 Upaja * "G] chelI kaDInuM ceAthuM caraNa UthalAnI-valaNanI kaDInA pahelA UdhaLavuM a.ji. dhaNIne cheDI para puruSa sAthe (strInuM) nAsI caraNamAM AvI rahetuM hoya) [-le khA, -le mAra javuM. (2) patita thavuM, vaMThI javuM (rU.pra.) rAganuM pharI UpaDI AvavuM. -le vALa (rU.pra.) UdhaLI, -ola () vei, strI. [e "UMdhaLavuM' + gu. "yuM' caTake lAge tevA sAme javAba vALo] bhUkoI ' strIpratyaya,+ "ela bI. bha. kR] UMdhaLI gayelI strI Uthe chuM. UnanA kapaDAMmAMne saDe lAvanAra jaMtu. (2) lAka- UMdhiye puM. [juo "udha' + gu. ghaNuM svArthe ta...] juo DAMne saDAvato jaMtu. (3) unanA kApaDano saDe. [lAga UMdha'. (3.pra.) UnI kApaDanuM saDI javuM] U . [saM. 3thava- > prA. 3yama- (ja. gu.) zrIkRSNanA Uthenka yuM. [juo "Ugho'-dvirbhAva.] (lA) nAnI moTI eka e nAmanA kAkA, uddhava yAdava (je kRSNanA parama bhakta kacuMbara. (2) kaMTALA bhareluM kAma, (3) kaMTALo Ape tevuM hatA.) vaitaruM. (4) nakAmI mahenatanuM paracUraNa kAma Una vi. saM.] ochuM, UNuM UMda na. [ara.] agaranuM sugaMdhIdAra lAkaDuM Una strI. na. [saM. kALa > prA. 31nA strI.](khAsa karIne) uda-battI strI. [+jue "battI'.] agarabattI gheTAMnA vALa. (2) UMTa-bakarAM vagere vALavALAM prANIonAM udakavuM sa. kri. IcchavuM. (2) kadavuM, ThekaDA mAravA, alaMga kapaDAM banAvavAmAM AvatA vALa mAravI. UdakAvuM bhAve., .i udakAvavuM che, sa. ki. UnatA strI. [saM.] UNapa, ochapa, nyUnatA U6 vi. [ara. + gu. "u" ta. pra.] agaranA raMganuM, bhurA- UnatA-pUraka vi. [4] UNapanI pUraNI karanAruM rAkheDI raMganuM Unata-pUti strI. [3] UNapanI purANI Udha (-ca) strI. gADAnA eAchADanI AgaLanAM bahAra tANelAM Una-tela na. [+ juo tela'.] pIMchAMvALa-Una jevAmAMthI be lAkaDAnI mAMDaNI-UMTaDA sudhInI, gADAne dhoriye nIkaLato pitta ane carabIvALAM amyuko banelo telI UdhaI (u) strI, jamInamAM thatI sapheda prakAranI kIDI (ke padArtha, 'laeNnelina' je kAcuM lAkaDuM ane anya padArthone khAI jaI mATImaca Una-donuM na. [o "Una' dvArA.] Una utAravA mATe ane banAvI nAkhe che.), udhAI, UdhI. leMTAM-bakarAM dehavA mATe bharavADa pAsethI levAto karI Udhai vi. sa. 36a> prA. harSa] bhAvatAla ke mApa- Unama (Unamya) strI. [saM. sana dvArA] nyUnatA vajana karyA vagara ema ne ema ApeluM ke rAkheluM, udhdhaDa Una-mAsika vi. (saM. mahinAmAM thoDA divasa ochA hoya UdhaDuM vi. saM. 38 vRta--> prA. 3Sama-] udhaDa, udhaDa, tevuM [sAbamAM thatI baLatarAne rega Ucaka rakame rAkheluM ke ApeluM. [-DuM levuM (rU.pra.) Ucaka unavA Una-] chuM. [saM. 3sC[-vAyu > prA. 3nda-vAvuM] pelekhe levuM. (2) sakhata dhamakAvavuM, dhaDadhaDAvI nAkhavuM, khUba UnavAvuM [6:navAvuM] a.kri. [saM. 3sU-> prA* 36,-ne, dhA.] Thapake Apa]. UnA zvAsa khAvA. (2) kaNAvuM, takalIpha bhegavavI. unaUdhata na. uttara dakSiNa pUrva bAju parasALa ane aMdara be vAvALuM (una) bhAve, phi. unavAvavuM (una) pre.. sa.kri, pATaDA ane cAra thAMbhalA hoya tevuM makAna. (zilpa.) unAI (unAI) strI. [jue "unuM' + gu. "AI' ta.pra.] UdharavuMsa.ki. [sa. 3-6-12->prA. 3yara-] uddhAra karavA, uSNatA, garamAve [ ochI rahyA hoya tevuM uddharavuM, uddhAravuM. UdharAvuM karmaNi, sAki, udharAvavuM UnAbdika vi. saM. kAna + a]i varSamAM joDA dI che., sa kei. UniyuM (janiyuM) . jio "jAnuM' + gu. "IyuMta...] UdharavuM a.phri. [saM. -dhAra-> prA. yathAra- e, sa.ki uSNatA. (2) tApa "udhAravuM ane pachI emAMthI a.ji. ne gu. vikAsa.] uddhAra kAni (jI:) . [ja "uniyuM'.] garamIvALe tAva tha, mekSa pAma. (2) cepaDAmAM udhAra bAjue khAte Uni . jio "hana"+ gu. "iyuM" ta.5] hanane pAra lakhAvuM, bIjA pAse leNu thatI rakama ke kharcAyelI vipArI rakama khAte pAra TAMkavI, UdharavuM? bhAve, phi. udhAravuM UnI vi. jio "una2+ gu. "I' ta. pra.] UnanuM banAveluM pre., sa.phri. udharavAvuMpunaH pre, sakri. UnuM (UnuM) vi. [saM. 3UT- > prA. vajana- ] tAtuM, garamAvAUdharAvuM ja "udharavuM1-2'mAM.. vALuM, dhagatuM. (2) (lA.) garama mijAjanuM, -nA devA Uthala vi. (guNalakSaNathI) bagaDI gayeluM, UtarI gayeluM (u.pra.) dhagadhagatA DAma devA, TADhA devA. -nI AMca (rU.pra.) UdhalI strI. [+gu. 'I' strI pratyaya] chinALa strI jokhama, muzkelI. -nI varALa (rU.pra.) haiyAnI dAjha. khAvuM udhalI vi. [+ gu. "I' svArthe ta...] viSayI, chinALavuM (rU.pra.) jAte kamAvuM. lehI (-loI) (rU.pra.)nA jusase.UdhavA chuM. avAja, garabaDa. (2) kajiye, TaMTo (bAuluM vA (rU.pra.) khama, mukelI. 0jhALa (rU.pra.) khUba kakaDatuM] Udhasana. [saM. kAyama ] gAya bheMsa vagerenuM Au, thAna, UIne (unA) kuM. [o "UnuM'.] Uniye tAva Udhasa' na. havADe, aveDe kanekti strI. [saM. kana+ 3vita ] apUrNa kathana, "anDaraUMdhaLavuM a.kra. [saM. 32-dhUru-> prA. 4-](khetaramAMnA sTeTamenTa' (a. rA.) kutarAMvALA dhAnyane) vAvalavuM, (emAMthI pavanane sahAre) sAM Upaja (-jya) [ "UpajavuM'.] utpatti, udabhava. (2) -ketarAM dura karavAM utpanna, pidAza. (3) Avaka, AmadAnI. (4) maLatara, na 2010_04
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ Upaja-nIpaja UpajanIpaja (Upajya--nIpajya) strI, [ + jue nIpajavuM' nirarthaka artha-tirbhAva] utpanna, pedArA UpajavuM .kri. [saM. vU-ya- > prA. uppanna- ] utpanna thavuM, pedA thavuM, nIpajavuM. (ra) kamANI tarIke maLavuM. (3) nIvaDavuM, (4) thavuM, banavuM. (5) AjJA manAvI. (6) saphaLa thavuM. upAvavuM pre., sa.kri 330 Upaja verA (Upajya-) puM. [+jue vere'.] kAI paNa prakAranA utpana upara levAmAM AvatA kara, vidyATI vagere Upaja-zakti (Upajya--zakti) zrI. [ + saM.] pedAza vadhAra vAnI tAkAta UparTI (-Ta) strI. nANAMtA upADa UpaOM (-Taya) strI. paiDA AThuM mukAtuM aTakaNa, UgaTa (jethI vAhana khasI na jAya.) UpaTavuM .kri. (raMganuM) jhAMkhuM thavuM. (2) jatuM rahevuM. (3) UtarI javuM. (4) nAza pAmavuM. (5) UbharAvuM. (6) sa.kri. zarIre nAhavA samaye tela ceALavuM, UgaTavuM. UpaDhAvuM lAve., karmaNi, kri. upaTAvavuM pre., sa.kri UpaTa-zULI strI. uparasAlanI vela UpaTA pu. dhAtunA ghATane epavA-UTakavAnI kriyA. (2) taMga tANavAnI cAmaDAnI vAdharI, taMga, (3) dukhavA AvelI AMkhanI AsapAsa ceADavAmAM AvatI davA, zaikaTA. (4) paiDAnuM aTakaNa, UpaTa UpaDhavuM akri. saM. Gar-pat`> prA. 3qg- ] UMcuM thayuM. (2) UMcakAvuM. (3) UpasavuM. (4) prayANa karavA nIkaLavuM, cAlavA maMDavuM. (5) ekAeka zarU thavuM. (6) cerAvuM. (7) upADa thave upADhavuM che., sa.kri. upaDAvavuM puna:pre., sakri UpaDhA-UpaDI strI. [jue 'UpaDavuM"nA DhirbhAva+gu, 'I' rR.pra.] vAraMvAra upADavApaNuM. (2) hAthAhAtha cIja upADI levApaNuM UpaDI strI, [jue 'UpaDavuM' + gu. 'I' kR.pra.] dheAkhA upADavAnuM kaMsArAnuM ejAra UpaNavuM sa. kri. [A. 7-punA-> prA. havana-] (anAjane pavanamAM) vAvalanuM. (ra) (sUpaDethI) jhATakavuM, UpaNAnuM karmaNi, kri. upAvavuM pre., sa.kri. UpaNI strI,, -NuM na. [jue 'UpaNavuM' + gu. 'aNI'aNuM' kR.pra.] UpaNavAnI kriyA, vAvalavAnuM kAma. (ra) vAvalavAnuM mahenatANuM UpanI strI, [jue nIce 'UpanyuM' + gu. 'I'srIpratyaya] Upaja. (2) Upaja upara UghaDI levAtI bAbata, jamInanI UpajanI levAtI rAjya hakkanI letarI UpanI verA puM [+ jue vere.'] kheDanI Upaja upara levAtA kara, mahesUla vagere UpajyuM bhU, kR. [saM. uttpanna-> prA.urdhvanta dvArA jU. gu. 'Upana'-e 'UpanyuM ' thaIne UpanavuM' 'UpanAmuM''upanAvavuM'-AvA prayAga arvAM. guja. mAM sarvathA nathI.) Upara. kri.vi. saM. ri> apa. vi>=ima.gu. 'Upara'gu.mAM mAMthI sIdhuM mAnI 'upara' svIkAryuM che, je vyutpattinI dRSTie asiddha chatAM uccAraNanI daSTie _2010_04 UbarAbarA sAcuM che, ' asvarita hAvAne kAraNe.] jue 'upara'. UparI vi., puM. [jue 'Upara' + gu.'I 'ta.pra.] nIcenAe uparatA adhikArI, uparI UpalAvuM akri. [jae 'upaluM', " nA,dhA.] UMce AvavuM. (ra) pANImAMthI bahAra nIkaLavuM. upalAvAnuM lAve., kri. upalAvavuM ke., sakri UpalI juo 'upalI'. UpaluM(~yuM) vi. [apa. vidyu3] jue 'upaDyuM.' Upale(-ye) puM. jue 'upale.' UpasavuM akri. sapATInuM UMcuM thavuM. (2) kulavuM. (3) sUjI AvavuM. UpasAvuM bhAve, kri. upasAvavuM pre., sa.kri UpaNuM na. khATalA-DholiyA-palaMga vagerenI cekaTanuM mAthA bAjunuM temaja pAMgata khAjunuM ADuM UNavuM akri. uddaNA AvavA, UbharAvuM. (2) UpasI AvavuM, sUjavuM. (3) kuMdakuMdI UThavuM, AthA Avave. (4) (lA.) chakI javuM. (5) manamAM phulAvuM, uSNAvavuM pre., sakri UpharuM vi. saM. u--ra4ra1-> prA. 3pur-4-] UMcuM AveluM, UbhuM lAgatuM. (ra) UlaTuM thaI gayeluM, UMdhuM vaLeluM, (4) uparAMtanuM, vadhArAnuM. (pa) paDakhAbhara, pAsAbhera ULavuM a.kri. [saM. ur+->prA. 3 phANA Avave, UbharAvuM. uphaLAvavuM che., sa.kri. Ukha (-ca) zrI. [ravA.] aruci, aNagame. (2) kherAza, (3) durgaMdha. (4) kUMga, ubhATa. (5) (lA.) udvega, gabharATa, dhrUjavuM] mananI gabharAmaNa Ukhaka (-katha) strI. [ravA.] UlaTI AvavAnI khaNasa, maiALa, UbakA. (ra) (lA.) bhAre kaMTALA UbakavuM a. phri [jue Ubaka'.] UbakA AvavA, meLa AvavI, UlaTI thavAnI khaNasa thavI, kri, ubakAvavuM che., sa. kri. UmA puM. [jue 'UbakavuM' + gu. A' TTa, pra.] UbakavAnI kriyA, Ukhaka, mALa UkhagavuM a. kra. aNagame thavA. magAvavuM pre., sa. kri. UkhaTa vi. [jue UkhaTavuM'.] UkhaTAI gayeluM, UtarI gayeluM. (ra) maMgAyeluM, kahI gayeluM, vAsa mAratuM, khaTAI gayeluM [baTAvavuM ke., sa, kri UkhaTavuM a. kri. vAsI thaI javuM, UtarI javuM, khaTAI javuM. Ukha++(-ss) vi. [jue UkhaTavuM".] UkhaTa, UkhaTAI gayeluM [ADuM avaLuM UbaDha-khAkhara vi. ['UkhaDa'nA dvirbhAva] khaDabacaDuM. (ra) UkhaDuM vi. [jue UbhuM'' + gu. ''svArthe ta. pra.] ubhaDaka raheluM, adhUkaDuM. (ra) UMcuM kareluM, (3) khulluM. (4) UMdhuM (su.) [02hIne (. pra.) peAtAnI meLe ja samajhI karIte, jakha mArIne] UkharavuM a. kri. UgaranuM, kheMcavuM, UkharavuM bhAve, kri. ubharAvavuM pre., sa. kri. UbarA-sUMbarA puM., a. va. jamyA pachI vadhelA eDa erAka, eThuM. (ra) nakAmeA vadhAre
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ UMbarI 331 ubhuM ubarI strI, jio "Ubara + gu. "I' ka. pra.] nAnI * UbhaNI strI, jio "UbhavuM' + gu. "aNI' ka. pra.] makAnanI eraDI [UgareluM, baceluM beThaka ke besaNI, litha" (2) taLiyAthI meDA lagInI jabaruM vi. [ja "Ubara + gu "G" ka. pra.] chUTuM thayeluM, makAnanI UMcAI kIbavuM a. ji. phivA.1 akaLAvuM, araci anubhavavI. (2) UbhaNI-kSetraphala(-La) na. [+ saM.] makAnanI beThaka ke besaNIne khAruM thaI javuM. (3) durgadha mAravI, gaMdhAvuM. (4) kaMgAbaM, erasa-cerasa vistAra, " litha-eriyA" baTAvuM. (5) gabharAvuM, mUMjhAvuM. ubAvuM bhAve, ji. Ubha-bhavana na. jio UbhavuM' + saM.] makAnanI najIkanuM ubAvavuM che.. sa. . vadhArAnuM makAna, upagraha, 'AuTa-hAusa' kabasavuM a. ji. saDavuM. ubasAvavuM pre., sa, ki. Ubhara na. bArasAkho taLapaTa, UMbarAnuM ADuM lAkaDuM UbaLavuM a. ji. UkaLavuM. (2) ukalavuM, vaLa utaravo. (3) UbharAvuM a. ji. [ juo "ubhare', -nA. ghA. ] bahAra (eka vAra rUjha AvyA pachI pharI raMganuM) UpaDI AvavuM vahI javuM, chalakAvuM, uchALAthI bahAra AvavuM. (2) jaththA(4) varavuM, sATuM vaLavuM. ubALAvavuM pre., sa, ji. baMdha bahAra AvavuM. (3) meTI saMkhyAmAM ToLe maLavuM. UbaLA kuM. [jue 'baLavuM' + gu. "e" ka. pra.] Ubake, ubharAvavuM che., sa. ji. maLa, hIbakA, Umaca Ubho chuM. [saM. taru-mara*-> prA. yamarana-] UbharAvAnI Ube puM. ubAra, bApha kriyA, uphANo. (2) (lA) lAgaNIno uchALo e Ubha (-bhya) strI. [jue "UbhavuM'.] UbhA rahevAnI paristhiti, AnaMda ke duHkha cA vizAdane paNa hoya) (2) caDAva, (3) khetaranI laMbAI (4) khetaramAM ubho UbhavuM a. ki. jio "UbhuM; "Ubhune bhU, kR che evI karelo cADiye. (5) vakI, saMbhava bhrAMtie sau. mAM a. di] UbhuM rahevuM, TaTTAra sthitimAM UbhagavuM a. ji. [saM. 3-mana- bhU..>prA. 3mI -] hovuM. (3) TakavuM, Takkara jhIlavI. ubhAvuM bhAve, phri. trAsI UThavuM. ubhagAvavuM che.. sa. ji. ubhAhavuM ., sa. ki. UbhajavuM sa. kri. [saM. 3rU-mana-> prA. rUmana-] jatuM UbhaLavuM a. kri. [jue "UbhuM + gu. "La" svArthe ta. pra.] karavuM. UbhajAvuM karmaNi, ki, ubhajAvavuM che., sa. kri. UbhuM thavuM. (2) bahAra nIkaLavuM. (3) rUjha AvyA pachI UbhaTakuM. [jue "UbhuM' dvArA Ubha, caDAva. (2) vi. pAchuM vakaravuM, UbaLavuM. (4) (vaLanuM) UkhaLavuM. ubhaLAvavuM hIzuM. (3) sIdhuM, pAMsaruM D., sa. ke. Ubha0 vi. [juo "UbhuM dvArA.] bhaTakatuM, jene raheThANa nathI UbhAUbhI kri.vi. [juo UbhuMne dvibhava. + gu. "I' tevuM. (2) kheDuta nathI tevuM khetInA kAmamAM sahAya karanAruM ta. pra.] UbhAM ne UbhAM, khaDe page, jhaTapaTa, ekadama ( 2) UbhA-beDI strI. [juo "ubhuM + "beDI'.] UbhA ja rahevuM Ubha-bhAle kri. vi. [ + juo "bhAluM' + gu. e vI. paDe evI kedIne paherAvavAmAM AvatI beDI (eka jelavi, pra.] (lA.) anumAne, aTakaLe, Azare zikSA) Ubha-maiye 5. [ja e "UbhaDa' + "bhe'.] (lA) asthira, UbhA-beluM vi.[jue UbhuM' + 'belivuM' + gu. 'uM' ku.pra.] mananA ThekANA vagarano, akkasa prakRtine mANasa (lA.) AkhA-beluM, sApha sApha vAta karanAruM Ubhaha-make kri. vi. [+ saM. + gu. e trI, vi, pra.1 UbhI-rAsa (sya) strI. [ja "UbhuM' + "sa" prakAra.] (lA.) (lA.) ubhaha-bhAle, aTakaLe, anumAne, Azare khetaramAM bhAgIdAre e nahi vaheMcele pAka ubhavuM a. ki. [saM. 2-maTa->prA. rUma, nA. dhA. UbhuM vi. si. karveja->prA. 31-] jamInathI AkAza juvAnI AvavI. (2) upasI AvavuM, phUlavuM. ubharAvavuM bhaNuM sIdhuM raheluM, khaDuM. (2) sthira thaI raheluM. (3) che., sa. di. TaTTAra. (4) karADa. (5) (lA) cAlu raheluM. (6) lAMbe ene Ubhare chuM. jio "ubhaDa' + vara'.1 khetI nahi karanAra raheluM. (7) sIdhuM patharAyeluM paDeluM. (8) hayAta, majada. vasAhatIo pAsethI levAmAM Avate kara [-bhA thavA na pAmavuM (rU. 1) hiMmata na rahevI. -bhA ubhaDI strI. [ja "UbhuM' dvArA.] eka bharamAMthI karavAmAM thavuM (rU. pra.) hiMmata AvavI. -bhA rahevuM (26) (rU. pra.) AvatI cAra ke pAMca UbhI DhagalI, (2)(mela) vADhayA pachI vATa jevI. (2) sabUra karavuM. -bhAM hATakanuM (rU. pra.) karavAmAM AvatI UbhI DhagalI, (3) magaphaLInI eka jAta, kAmanuM kAyara. bhI AbarUe (rU. pra.) AbarU jokhamAyA magaDI, maThaDI vinA. -bhI ()chaDIe (rU. pra.) pAchuM joyA vinA. -bhI ubhaDuM vi. [o "UbhuM" + gu. "3"ta.pra..] Ubhu, TaTAra, sIdhuM. vATa 5hI (rU. pra.) maraNanI dizAmAM AvavuM. -bhI sUkavavI (2) UbhA caDAvanuM, DhoLAva vagaranuM. (3) laNyApADayA-teDayA (rU. pra.) ghaNue paraNetara strIne belAvavI nahi. 0 karavuM vagaranuM. (4) lAMbe page AveluM. (5) na, mela vADhI (2. pra.) sAme lAvI mUkavuM. (2) navuM taiyAra karavuM. (3) karavAmAM AvatA te te nAnA nAno Dhagalo. (1) lIlAM prativAdI ke umedavAra tarIke taiyAra karavuM. 0 thaI rahevuM naLiyAM sukAI gayA pachI UMdhAM goThavavAM e (26) (rU. pra.) aTakI paDavuM. (2) sUjha na paDavI. (3) Ubho chuM. [ja e "UbhaDuM'.] baLadagADImAM kaTheDAnA cAra AbhA banI rahevuM. 0 thavuM (rU. pra.) prativAdI ke umedavAra mAMhenI pratyeka thAMbhalI. (2) magaphaLInI eka vAta tarIke taiyAra thayuM. (2) himatamAM AvI javuM. (3) maLanI 2010_04
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ Umaka 332 UrusaMdhi gura sArI sthiti pAchI AvI rahelI. 0rahevuM (2) (rU.pra.) UmalavuM a. ki. UghaDavuM, khIlavuM. (2) kaLIcUnAnuM pIgaLavuM. thiMbhI javuM, aTakI javuM. (2) umedavArI karavI. (3) (3) viyAvAne samaya thavo (herane). (4) bhUke tho. vAdI ke prativAdI tarIke taiyAra thaI javuM. (4) rAha jovI. umalAvavuM che, sa. ji. 0rAkhavuM (rU. pra.) aTakAvavuM (2) umedavArI karAvavI. (3) Umasa (sya) strI. aMdarane uttApa. (ra) tiraskAra. (3) vATa jevaDAvavI, bhe dhaNIe, bhAyaDe (rU. pra.) jIvatA aruci, kaMTALe. (4) ghAma. (5) vAI, phepharuM. (6) mU dhaNIe. -bhe page (rU. pra.) ghaNI AturatAthI. -bhe bhAle Umasa(-sAvuM akri. [jue Umasa",-nA.dhA. aMdara garamI (rU. pra.) trAsa-bhera. be bhAlo (rU. pra.) ciMtA, phikara. thavI. (2) kehAvuM, saDavuM. (3) cAre korathI UlaTa-bhera ghasavuM. -bhe melIne (rU. pra.) jIvato dhaNa mUkIne. -bhe sULa (2) chalakAI javuM. (4) umaMgamAM AvavuM. upasAvavuM (rU. pra.) harAma hADakAMnuM. -bhe mola (rU. pra.) laNyA che., sa.ki. vinAne mela-pAka. -bhe raste (rU. pra.) sIdho rasto UmahAvuM a. phi. cAre korathI UlaTa-bhera dhasavuM. (2) chalakAI Umaka(ka) sI. [2vA.] Ubake, UMmaca, meLa. (2) (lA.) javuM. (3) umaMgamAM AvavuM. umahAvavuM che, sa.kri, abhimAna, ahaMkAra UmaLavuM sa. 4i. vaLa caDAvavuM, (khAsa karIne baLadanA UmakavuM a. kri. [juo Umaka', -nA.dhA.] juo "umakavuM. pachaDAne umeLavuM. UmaLavuM karmaNi, kri. umaLAvavuM (2) khUba AnaMda thavo. (3) vistAra pAmavA. UmakAvuM pre., saM. ki. bhAve., kiM. umakAvavuM che, sa. kri. UmaLavuM a. kri. bharatI AvavI, uchaLavuM. UbhaLAvuM? UmakAM-camAM na, ba. va.. jio Umaka"ne dvibhava + bhAve, ji. umaLAvavuM che, sa. ki. baMnene "uM'ta. pra.] (lA. maraDAkInA bola, garvanAM vacana. (2) UmI jue "umAvaLI,' marma-vAkatha, deNe UmAM strI. [ke. kA. 3ro, 3yA ] pAkelA ghauM. (2) Umake nA UmakAnuM-umarAnuM phaLa, umaraDuM java ane ghauMnA choDamAMnI ThaMDI upara thatA vALa jevA Umake pu. umarAnuM jhADa Umake puM. [o UmakAvuM'.] umaLake UmI vi. ajANya, (2) paradezI Umaga (-gya) strI. ati AnaMda. (2) tIvra IcchA Ura' (ra) zrI. eka jagyAe bI vAvIne amuka vakhata UmagavuM a. kri. [o Umaga', nA. dhA.] kuravuM, pachI enA choDane upADI bIje repavAnI kriyA UpajavuM. (2) phulavuM. (3) vistAra pAmavA. umarAvavuM che., Uravi. naNuM. eka AMkhavALuM sa. ki. UrajhavuM a. kri. UpasavuM, AgaLa AvavuM. (2) UMcuM thavuM. Umaca (3) strI, [2vA.] meLa, UbakA, Umaka (3) phaphaDavuM. (4) laTakavuM. UrajhAvuM bhAve, ji. uraUmacavuM sa. ji. [jao Umaca', nA. dhA.] vastune ukALA- jhavavuM prema, sakri. mAMthI kADhI retIthI dhovI. UmacAvuM karmaNi, kri. umacAvavuM pharajhAvura a. kri. gaMcavAvuM, maMjhAvuM. (2) pAchA 5DavuM. D., sa. kri (3) khIjavavuM. rijhAvAvuM bhAve, ji. rijhAvavuM UmaTa (2) strI, heta, prema. (2) umaMga, utsAha pre., sa. ki. UmaTavuM a. ki. jio "UmaTa'-nA. dhA] UlaTabhera ghasavuM. UrajhI strI, jio, UrajhAvuM' gu. 'I' ku. pra.) maMjhavaNa. (2) juvALa AvavA, hele caDavuM. (3) phelAvuM, UbharAvuM. gUMcavaNa [pADavAno yatna (4) UMTavuM, UDI javuM (raMga vagerenuM). umaTAvavuM che, UravA 5. apakIti, badanAmI. (2) mANasane halake Umaka vi. kaMjasa [javuM. (3) lazkarI ghare Urasa chuM. mAMkaDa UmaTa (-DathI strI. UmaDavAnI kriyA, UmaTa. (2) paM. chavAI UrasavuM saM. kri. Uthala-pAthala karavI. (2) uzakeravuM. rasAvuM Uma-maDha puM. [ja "umaDavuM', dvirbhAva.] gaDagaDATa. (2) karmaNi, ki, urasAvavuM che, sa. kri, ghummaTa jema chavAI raheluM UrI muM. khaLAmAM pAkanA DhagalAmAMthI pasAyatA vagere umaravuM a. kri. [juo "UmaDI, nA. dhA.] ulaTabhera gAmaDAMnA nekarane ApavA mATe kAle bhAga dhasavuM, jamavuM. (2) phelAvuM, UbharAvuM. (3) chalakAvuM. (4) Uru puM, strI. [saM., muM] sAthaLa, jaMghA, jAMgha phaLa AvavAM. (5) AMsu pADavAM. umaDhAvavuM che, sa. ki. (-2) na. kuvAmAMthI kesa kheMcatI vakhate baLadane UmadavuM a. kri. [saM. 3mA->prA. uMmadda-] umAdamAM cAlavAnI DhALavALI jagyA, piyuM AvavuM. (2) uzkerAvuM. umadAvavuM che., sa, ki. Uru-kAha . [saM] sAthaLa ja kaDAI javAno eka roga UmaruM' na. [sa. 3 -> mA. 31ma-] udubara-UMbarAnA Uru-lani strI, [sa.] baMdhanI-sAthaLanI nabaLAI jhADanuM phaLa, UMbaruM Uru-daM (daDa) puM. [saM.] sAthaLane dAMDe, sAthaLane bhAga umara na., - . be cAsa vaccenI jamIna Uru-daMdrikA (daDika) sAthaLanI AgaLa madhya bhAgamAM Umaro chuM. [saM. 39a->prA. paMraka-] urdubara AvelI e nAmanI pizI, "rekaTasa seTisa' nAmanuM vRkSa, UmarAMnuM jhADa. (2) bArasAkha vaccenuM nIcenuM Uru-bhaMga (-bhas) 5. [saM] sAthaLanAM hADakAMnI bhAMgatUTa ADuM lAkaDuM, UMbaro Uru-sAdha (-sadhi) strI [se, muM.] sAthaLanAM hADakAMno 2010_04
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ Uru-staMbha uparanI bAjune DhagarAnI vATakImAMnA sAMdhA, vakSaNa-sAdha Uru-staMbha (tambha) puM. [saM.] sAthaLa sahitanA AkhA paga pakaDAI javAnA rega, sAthaLane lakavA Urdu-nAyu-zUla (-La) na. [saM.] sAthaLanA snAyuemAM zULa bheAMkAtAM hoya e prakAranuM hU~, sAthaLanA najale, 'miralajiyA' UDuM jue 'Urura' Urjasa na. [ saM. naik] ejasa. (ra) aLa, tAkAta Urjasvi-tA strI, [saM.] tejasvi-tA, ejasa. (2) bhavyatA. (3) baLa, tAkAta [(3) baLavAna UrjasvI vi. [saM., puM.]. ejasavALuM, tejasvI. (ra) anya, UrjA strI. [saM.] Urjasa, esa. (2) baLa, tAkAta Urjita vi. [saM.] tejasvI, ejasvI, UrjasvI. (ra) bhavya, 'maeNTika'. (3) maLavAna [(u.je.) Urjita-tA zrI. [saM.] tejasvitA, bhavyatA, sablimiTI' UNuM na. [saM.] gheTAMnA vALa, Una. (ra) UMTa khakarAM vagerenA jemAMthI kApaDa banAvI zakAya tevA-vALa. .(3) karoLiyAnI jALanA tAMtaNA UrNanAbha(-bhi)puM.[ saM. LanAma., * nAmi nuM . nAma ba.nI. samAsamAM ] jenA peTamAM jALa che tevuM prANI--karALiyA UrjA strI. [saM.] Una. (2) AMkhanI beu bhamarA vaccenI 333 nAka UparanI ruvAMTI. (3) kAmaLI, dhAbaLI UrjAyu vi. [saM.] UnanuM, UnI. (2) puM. [saM.] gheTA. (3) karoLiye!. (4) kAmaLA, dhAbaLA [raheluM Urdhva vi. [saM.] UMcuM kareluM-raheluM, unnata. (ra) UbhuM Urdhva-gati zrI., -mana na. [saM.] AkAza tarapha UDavuM e. (2) saddagati. (3) meAkSa-dazA, 'sablimezana' UrdhvagAmI vi. [saM., puM.] AkAza tarapha UDanAruM. (ra) (3) (lA.) sati pAmanAruM. (4) mekSa pAmanAruM Urdhva-STi strI, [saM.] AkAza tarapha najara. (2) (lA.) meTA thavAnI bhAvanA, mahattvAkAMkSA, (3) vi. mahattvAkAMkSI Urdhva-patra na. [saM.], UrdhvapI naM. [saM., puM.] tIDanI jAtanuM eka jIvaDuM. (ra) UDavA mATe sIdhI ane capaTI e pAMkhavALuM eka yaMtra., 'thaeNpTira' Urdhva-patha puM. [saM.] avakAza, AkAza. (2) maraNa pachI UMcA leAkeA tarapha javAneA mArga, svargamArga Urdhva-pANi vi. [saM.] beu hAtha UMcA rAkhIne raheluM Urdhva-piMDha ( -piNDa) puM. [saM.] mUtrAzayanI uparamAM AvelI sanI pAtaLI cAmaDIvALI kAthaLI, syuprarInala kaeNpsyUla' Urdhva-puM, ( -puNDu) na. [saM., puM.] caraNanA ke maMdiranA paDakhAnA khyAla ApatuM aMgrejI U AkAranuM kapALamAM karavAmAM AvatuM vaiSNavI tilaka Urdhva-bAhu vi. [saM.] jue 'Urdhva-pANi' Urdhva-bhAga puM. [saM.] uparanA bhAga-sAmenA bhAga Urbsa-rekhA strI. [sa. hatheLI ke paganA paMjAmAMnI nasIbadAra gaNAtI UbhI rekhA Urdhva-reta, "tA, "tasa puM, saM. rdhvaretaC nuM pa.vi., e. 1. jJA: ] jenA vIcenuM kadI patana na thayuM hoya _2010_04 Urmi-pratibhAsa tevA puruSa, akhaMDa brahmacaryavALA puruSa Urdhva-rahaNa 1. [saM.] jue 'Urdhvagati', UkhyuM-leAkapuM. [saM.] uparanI duniyA, UMcI gati pAmanArAMone rahevAnI manAtI duniyA. (2) svarga-leAka, (3) vaikuMTha, gAlAka [kare evA rAga Urdhva-vAyu puM. [saM.] udAna vAyu, ghaNA oDakAra AvyA UrdhvavAhinI vi., zrI. [saM.] mULiyAMe cUsele rasa upara tarapha laI janArI zirA, 'jhAilena' (pa.vi.) Urdhva-zAkhA strI. [saM.] UbhI DALa. (2) hAMsaDInuM hADakuM Urdhva-zvAsa puM. [saM.] upara caDatA zvAsa. (2) kesAMnuM zvAsa adhdhara rahe evA prakAranuM da UrjA vi., strI [saM.] UMcenI dizA. (2) batrIsa hAMtha lAMbI -sALa hAtha pahALI--sALa hAtha UMcI eka jAtanI jUnA samayanI hoDI UrvAkAMkSI ( kAkakSI ) vi. [a, + ahrAkSI huM. ] UMcI umedavALuM, mahattvAkAMkSI [UMcI AMkhavALuM UrjAkSa' vi. [ + saM. akSa (akSin'nuM kha.trI. samAsamAM)] UrjA vi. saM. akSa ] kATakhUNe traNa aNasarakhI dharAvALuM, maeNiTika' UI "karaNa na. [saM.] ArehaNa, UMce caDAvavuM e. (2) varALathI zuddha karavuM e, khApI-bhavana. (3) caDatI dazAe laI javApaNuM, UMcA hoddAnI prApti. (4) AdhyAtmika rIte uccatA tarapha javuM e, 'saplimezana" Urmi skrI. [a., kuM., strI.] meAjuM, taraMga, laharI. (2) lAgaNIne taraMga, lAgaNIne uchALA, umaLakA, 'isa' (6. khA.), 'imezana' .(ma.na.) (3) mananA cha prakAranA Avega (je 'janma- maraNa- bhUkha- tarasa- harSa- zAka' athavA bhUkha- tarasa- TADha- garamI- harya- zeka' F'bhUkha- tarasa- ghaDapaNu-mRtyu zAka mAha'cA 'garamI- lAla- meAha- bhUkha- tarasa' e rItanA che.) Urmika na. [saM., gu.mAM artha ] Urmi-kAvya, lIrika' Urmi-kavitA zrI. [ saM. ] jue 'Urmi-kAvya.'[( kha, ke. Dha.) UrmikA strI, [saMskRtAbhAA navA zabda] juo 'Urmika', Urmi-kAvya na. [saM.] jemAM hudacanA sIdhA AvegonuM Alekhana hAya che tevA AtmalakSI kAvyaprakAra (je pATheca paNa hAI zake, geya paNa hAI zake), 'lIrika' Urmi-gIta na. [saM.] geya prakAranuM urmikAvya, lIrikala sAMga'. ( ba. ka. ThA. ) Urmi-janya vi. sa.] hRdayanA umaLakA ke AvegamAMthI utpanna thAya tevuM, paeNtheTika'(DaoN. mAM. ) Urmi-tattva na. [saM.] Urmi-kAvyamAM rahelA hRdayanA bhAva, hRdayanI utkaTa lAgaNI, AtmalakSitA, 'sabjekaTiviTI' UrmindAsya na. [saM.] hradayanI durbaLatA, eNnTimenTalijhama' [TemparAmenTa' ( ma, na, ) Urmi-prakRti strI. [saM.] AvegAtmaka svabhAva, imezanala Urmi-pragharSa puM. [saM.] UrminI athaDAmaNa, imezanala zaeNki' (ma. na.) (vi. ma.) Urmi-pratibhrakha puM. [saM.] hRdayanA umaLakA ke AveganuM
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ UrmipradhAna 334 UlaTa-savAla vyaktIkaraNa, imezanala ekaprezana' (ma. na.) UlacavuM sa, kri. jao "ulecavuM'. UlacAvuM karmaNi, UrmipradhAna vi. saM.] je kAvyamAM UrminI mukhyatA che kri. ulacAvavuM che., sa. kri. tevuM, Urmimaya, "lIrikala' (ba.ka.ThA.) UlachavuM sa. kri. UlacavuM, khAlI karavuM. (2) hAthathI uDADavuM, Urmimaya vi. [3] juo "urmi-pradhAna'. vikheravuM. (3) hAthathI chAMTIne vAvavuM. UlachAvuM karmaNi, ji. UrmisAlA (-LA) strI. [4] taraMganI hAranI hAra, me ulachAvavuM che, sa. ki. upara AvatAM ja UlachA strI, jio "UlachavuM' + gu. A ku. pra.] hAthathI mimAlI 5. si.] sAgara, samudra chAMTIne bI vAvavAnI rIta umi-mAMdya ( mAnya) na. [saM] hRdayanA umaLakAne badale Ulajha-pUlajha vi. [UlajhanuM dviva.o jalavuM'.]gabharAyeluM bhAvanAno atireka, maMbriDiTI' (u.je.) Ulajha(-jhA)vuM a. kri. guMcavAvuM, geTavAvuM. (2) pica paDavA, umiMyukataka na. siM] UrmikAvyanI ekama-rUpa kaDI ke gotha khAvI (pataMga vize). (3) vAda kara, carcA karavI. zloka, lIrika (ba.ka.ThA.) (4) jhaghaDavuM. (5) cakkaramAM paDavuM. (6) vIMTAvuM. (7) lIna UmikSa kuM. [saM.] hRdayanA AvegAtmaka bhAvamAMthI mukta na rahevuM. ulajhAvAvuM bhAve, ki, ulajhAvavuM pre.. sa. ki. thavAnI kriyA, " brI-ekazana (bha. go) UlaTa() zrI. jio "UlaTavuM".] (lA,) hAMza, umaMga, UmiyogyatA strI. [saM.] hadayanA Avega ke umaLakAnI utsAha. (2) AnaMdanI lAgaNI, harakha. (3) usukatA, jAgRti ke sabhAnatA, "Imozanala sesibiliTI' (ma. na.) AturatA urmila vi. + gu. mAM svArthe "lathI vyApaka thayelo zabda] UlaTI vi. juo "ulaTuM [samAsamAM "UlaTuM, "UlaTa' jene hRdayamAM Urmio UbharAya che tevuM, utkaTa lAgaNIvALuM, thAya che.] UlaTuM, avaLuM, pharIne ulaTAvavAnuM lAgaNIpradhAna, "senTimenTala" (ba.ka.ThA.) UlaTa-gAmI vi. [ +se,, .] UlaTI dizAmAM jatuM, pratiUmilatA jI. [+ saM, ta, pra.] Urmila hovApaNuM gAmI kasarata. (vyAyAma.) UrmilA sI. [saM] rAmacaMdrajInA bhAI lakSmaNanI e nAmanI UlaTa-cAra na. [+juo "cakkara'.] magadaLanI eka prakAranI patnI. (saMjJA.). [pitRone eka varga UlaTa-cakAsaNI jhI. [+ jue "cakAsaNuM'.] eka pakSanI jIva chuM. [sa-] vaDavAnala. (2) vAdaLa. (3) sAgara. (4) cakAsavAnI kriyA pachI sAmA pakSa taraphanI cakAsaNI, Ula (-ca) strI. [8. prA. 3chI ] lAMbA ghATanA bevaDA UlaTa-tapAsa, pheratapAsa. (2) hisAba vagerenI phera-tapAsa, calAmAM pAchaLano bhAga, ele. [0mAMthI cUlamAM(-) "kAunTara ceka' (rU. pra.) eka ThekANethI nIkaLI bIje ThekANe jaine paNa UlaTapAla strI. [+ ja e "TapAla'.] vaLatI TapAla, lakhelA evuM ja duHkha thavAnuM] javAbane TapAlamAM AvatA vaLate javAba Ula (ya) sI. [. prA. 3NI ] jIbha uparanI chArI ke UlaTatapAsa, saNI jI. [ + ja e "tapAsa, saNI] mela, eLa. [0 utAravI (2. pra.) jIbhane mela jali- adAlatamAM sAmA pakSa taraphathI karavAmAM AvatI tapAsa, yAthI ke dAtaNanI cIrIthI dUra karo] * jesa ejhAminezana" Ulaka (ka) strI. [ravA.] ulaTI, vamana, bekArI UlaTa-dA chuM. [+ ja dAve.] maMDAyelA dAvAnI sAme UlakuM na. [ravA. ] ociMtI deDAdoDa thatAM lokomAM phelAto mAMDavAmAM Avelo dAvo, sAme dAvo gabharATa ane doDAdeDI. (2) bumarANa, ghAMTAghAMTa. [0 5NuM UlaTa-5-5)laTa vi. [juo "UlaTavuM" ane "pAlaTavuM' (. pra) khAlI bumarANa ne nAsabhAga thavo] vaLI de, prA. samakSa4, 3ruTTa-paTTa; A uparad-paradUla, be pu. nALiyerane garbha ke uparanAM chAlAM vinA mAMthI svAbhAvika] UlaTasUlaTa thayeluM, avaLAsavaLI thayeluM. sUko eka kANAvALA khAlI gaLe, De. (2) hukkAnI (2) ADuMavaLuM, a-vyavasthita. (3) adalabadala kareluM. AkhI nALiyeranI kAcalI. (3) jhADe javA mATe (4) strI. a-vyavasthA, goTALe kaLaziyo, laTako (e nALiyeranI AkhI kAcalI paNa UlaTalsa(-bhe) [UlaTaya-bha (bheraca] kri. vi. [ juo "UlaTa hoya, dhAtune paNa hoya ane mATIne karaDo paNa,) + "bharavuM" uparathI beu anuga] UlaTathI, umaMgathI, hoMzathI UlakheS. dezI nI sALamAM tera mUkavA mATe vaNa UlaTa-2kama strI. [ juo UlaTa' + "rakama'.] ulaTAvelI karanA DAbA hAthamAM raheto goLa khAMcAvALo hAtha rakama, vyutkamapada. (ga) [vyAkti Ulama (-2) sI. [ja oLaga".] sevA-pUjA. (2) UlaTa-vANI strI. [ juo "UlaTara+.] avaLavANI, sevA-cAkarI UlaTavuM akri. [2. prA. aTTa paNa che, paNa sa, upayaMa-> UgavuM sa. kri. [de. prA. mo -sevA, bhakti-nA.dhA.] prA. 3chuTTa svAbhAvika, sarakhA saM. paryarata-> prA. oLaga karavI, sevA-cAkarI karavI. (2) a.kri, vAre vAre ghaTTa-] UMdhuM thaI javuM, palaTAvuM. (2) (lA.) dhasI AvavuM. AvavuM. UlagAvuM karmaNi, bhAve, kri, ulagAvavuM .sa.i (3) TeLe maLavuM. UbharAvuM. UlaTAvuM bhAve, ji. ulaTAvavuM Ulaca-vAlaca (UlavAla) sI. ['Ulacane dvirbhAva. che., sa. phi. ja halacalapeTamAM thatI becenI, damAM thatI peTanI UlaTa-savAla puM. [ja "UlaTa' + savAla'.] avaLAvaLA akaLAmaNa savAla pUchI levAmAM AvatI jubAnI 2010_04
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ ulaTa-saMdarbha 36pa usakavuM UlaTa-saMdarbha-sandarbha) 5. jio 'UlaTara + .] sAmasAmA utarAvavuM che.. sa. ke. anusaMdhAnanI rIte graMthAdi pramANanI cokasAI - UlavuM a, ji. [sa. 3TU-thU-=34 -> prA. 34- laya thavo] " [o "UlaTa-pAlaTa'. pUruM thaI javuM. (2) kamI thavuM, khUTI javuM. (3) mosamanuM UlaTasUlaTa vi. jio "UlaTuMnA sAthe "sUlaTuM.] khalAsa thavuM. ulAvuM bhAve, kri. ulAvavuM che, sa. ki. UlaTahukama chuM. [o 'ulaTa'+ "hukama'.] viruddha prakAranI Ulasa-khAlasa (Ulasya-khAlasya) strI. ALasa, pramAda AjJA [jao "UlaTa-pAlaTa'. UlasavuM A. ke. [saM. 3-4 = -] ullasita thavuM, UlaTA-pAlaTI strI. [ "UlaTa-pAlaTa' + gu. 'I' ta. pra.]. praphulita thavuM. (2) harakhAvuM. (3) (lA.) prakAzavuM. UlaUlaTAyuM juo "UlaTavuM'mAM. sAvuM bhAve, kra. ulasAvavuM che., sa. kei. ulaTA-sUlaTI zrI, jio ulaTasulaTa' + gu. "I'ta, pra.] UlaLa-pANe (-pANe) 5. jie "UlaLavuM' + "pANe".] UlaTA-pAlaTI, avaLA-savaLI, UMdhuM-catuM (lA.) pArakI vahorI lIdhelI takarAra, uchIne kajiyo UlaTasUlaTuM li. jio UlaTasUlaTa' + gu, "u" ta, pra.] UlaLavuM a. kri [sa. 3-4 =3-] UchaLavuM, kadavuM. UlaTasUlaTa, UlaTa-palaTa. (2) ekabIjAnI sAthe meLa na khAtuM (2) UMdhuM paDavuM, UMdhuM vaLI javuM. (3) ThAMThA bAju vajana UlaTI strI, jio "UlaTavuM'; saM. 3qsta-->prA. paTTa vadhavAthI gADAnI Udho bhAga UMco thavo. (4).lA.) + gu. I' ta. pra.] peTamAMthI anAjanuM UlaTAIne kaMTha dvArA harakhamAM UMcA UMcA thaI rahevuM. UlaLavuM bhAve, kri. bahAra AvavuM e, bakarI, vamana, ekArI, eka. (2) ulALavuM che., sa. kri. ulALAvavuM puna:pre., sa. I. malakhamanI ramatane eka dAva UliyuM na. [ o 'jala+ gu. "chayuM' ta. pra.] jIbhanI UlaTuM vi. [saM. kArata-> prA. 3ruma-] UMdhuM vaLeluM, Ula-eLa utAravAnuM dhAtunuM ke palAsTika vagere padArthanuM palaTo khAI gayeluM. (2) sAmI bAjunuM, bIjI taraphanuM, [lavAruM vAIsevai." (3) kudaratanA kAyadA viruddhanuM. [rA cAlavuM UluM na. gheTAnuM baccuM, gidaravuM. (2) bakarInuM baccuM, badIluM, (u. pra.) vira vartana karavuM. -TAnuM (rU. pra.).viruddha jaIne. AvakavuM sa. kri. bolavuM. UbakAluM karmaNi, kri. uvakavavuM (2) jaduM thaIne. -TI ahalA (rU. )pIDA, naDatara, TI pre, sa. ki. [tevuM. (3) UlaTuM, avaLuM. (4) ADuM Aga (vya) (rU. pra.) viparIta kiyA. -TI khepara (rU. pra.) UvaTa . ja "uvATa'. (2) vi. jyAM mArga na hoya viparIta buddhinuM.-TI gaMgA(gA) (u.pra.)viruddha bAjI. (2) UvaTara -Tatha) , [sa, 3-vRtti >prA. havaTTI gaTa, anyAya. -TI paTTI (2. pra.) UMdhI samajhaNa. (2) bhedabuddhi. pIThI -TI pAghaDI bAMdhavI (rU. pra.) pharI javuM. (2) nAmukkara UvaTa (2) strI, ApadA. (2) herAnagatI, aDacaNa javuM. -rI bagalI (rU. pra.) magadaLanI eka kasarata. -TI UvaTa chuM. [saM. 3 vRttA>prA. 3naMdRma-] UgaTa, pIThI mata (9), -TI samajha (-jha) (u.pra.) bhUlabharelI samajha. kava . aNaghaDa mANasa -TI mAra 21) (rU. pra.) pAchaLano ghA. TI mALA pheravavI UvaTara chuM. saMbaMdhI, nehI mANasa (u. pra.) zApa devo. -TI sIdhI saMbhaLAvavI (rU. pra.) jIvana vi. rAkha meLavI na hoya tevuM (anAja vagere kaNe4) gALa devI. (2) apamAna karavuM. 0 kareluM(2. pra.) nukasAna UvaravuM a. kri. [saM. 23--va >prA. have:] bAkI rahevuM. karavuM. (2) muzkelImAM mUkavuM. 0 cAlavuM (rU. pra.) viruddha (2) cukavaNuM mApha thavuM. UvarAvuM bhAve, kei. ugharAvavuM vartana karavuM. 0 pUchavuM (rU. pra.) UMdho ke ADo savAla che, sa. . . 0 samajhavuM (rU. pra.) kheTe artha kara. gerasamajha Uvasa vi. [saM. 3a] ujajaDa karavI. (2) bhUla karavI. - kAMTe (rU. pra.) vajanamAM thoDuM UvaLavuM a. kri. [saM. 3 . >prA. 3a8-, pAchuM vaLavuM]. chuM. - javAba deve (rU. pra) maheNuM mAravuM. - vaLa UtarI ja. (2) saDakamAMthI patharA-kAMkarAo khasI ghaDe bAMdha (rU. pra.) sAme dAvo calAvavo. - mAra javuM. (3) maTI gayelo rAga pharI tho. uvaLAvavuM che, sa. ke. (rU. pra.) nukasAna]. UziyuM na. dAtaraDuM UlaDavuM sakri. uthalAvavuM, UMdhuM vALavuM, pheraravuM, ulaTAvavuM. USa na. [sa, puM] khArAza chalakAvuM karmaNi, kri. ulaDAvavuM che., sakri. USara vi. [saM.] khArAzavALuM UlathavuM a. ji. hiloLe caDavuM. UlathAvuM bhAve, ji. USaratA strI. si.] khArAza uthAvavuM che., sa. ke. USma ane e AdimAM che tevA zabda e "uSma'thI. UlathApa (-) strI. bhUlathApa, phareba Usa' puM, na. [saM. 3g>prA. 33, tatsama, ] sarvaUlathayuM jue "UlathavuM mAM. sAmAnya kSAra. (2) sAjI khAra Ula puM. tame Usa puM. [8. prA. 3Nya] esa, jhAkaLa jiAtanuM Ula5 5. DALIo ane pAMdaDAMnA jaththAvALe vile UsaTa vi. gajamAM besatuM na Ave tevuM, bhinna prakAra ke Ula puM. pagAra, vetana [vanaspati umaTavuM sa, kri. usaDavuM, ekaThuM karavuM. (2) usaDIne pheMkI Ulara-gUlara (Ularayalara) sI, eka jAtanI e nAmanI devuM. (3) badhuM khAI javuM. (4) bheLavavuM. UlaTAvuM karmaNi, UlaravuM a. kri. ArAma le. UlarAvuM bhAve, kri. kri. usaTAvavuM che, sa, ji. 2010_04
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ UDa-rasaDa 336 UMca usaDasaTha (hasaDa-saDa) strI. [jue "UDavuM' + UMkA-TUMkaro ! ['' ane 'cuM (2vA) + saM. zADhasaDavuM'.] vadhyuM ghaTayuM bheguM karavAnI kriyA >prA. zarama-] "" "cuM' evo avAja, sAme thavAno usavuM sa, ji. [o "usaraDavuM'--lAghava.] usaraDavuM, dhasI ke dabAI ne bolavAno avAja ekaThuM karI levuM. UsavuM karmaNi, phi. usaDhAvavuM che, UMgaNa na. [ja e "UMgavuM' + gu. "a" ka. pra.] UMjaNa, sa. ke. [utAvaLathI, jaladIthI, ekadama UgavAnI-yaMtromAM tela pUravAnI kriyA. (2) paiDAMmAMnA telausaDasaTa ki. vi. jio "usaDavuM+ "saTa' ravA.] (lA.) dhULanA kharce TA, maLI. [0 gherI (rU. 4) deDhaDAhyuM] UsaTaluM ja 'usaDavuM'mAM. UMgavuM sa. kri. [saM. 3-> prA. raMga- siMcavuM-chAMTavuM.] Usana che. eka jAtanI vanaspatine cheDa (jemAMthI bALavAnuM ghasAro ocho karavA yaMtramAM tela ke e snigdha padArtha tela nIkaLe che.) pra, UMjavuM, UgavuM karmaNi, ji. UMgAvavuM ke, sa, .i upavuM sa. kri. [saM. 3-1- > prA. rasmag-3 pheMkI UMgAvavuM, UMgavuM e "UgavuMmAM. va, nAkhI devuM. (2) khAlI karavuM, (3) (myAnamAMthI) bahAra UMgha strI. [ja "UMdhavuM'.] nidrA, nIMdara. (2) (lA.) ajJAna, kADhavuM. UsapAvuM karmaNi, kri. upAvavuM che., sa. kri. [ AvavI (rU. pra.) UMdhavAnI asara anubhavAvI. phIsa puM. lehI sudhAravAnA kAmamAM AvatI e nAmanI 0 utAravI (rU. pra.) ajJAna dUra karavuM, samajha AvavI. eka oSadhi-vanaspati, upalasarI 0 uvI 0UDI javI, 0UtaravI (rU. pra.) ajJAna Usara vi. [saM. 9 > prA. sara, tatsama e "USara'. dUra thavuM, samajha AvavI. kADhavI (u.pra.) (rU. pra.) sArI Utara-pATe puM. jio "osaravuM' + "pATe'.] (lA) pAya- rIte UMghavuM. 0eN cI kADhavI -kheMcI) (rU. 4) UMgha dvArA mAlI, nikaMdana, nAza. (2) nukasAna, bagADa sArI rIte ArAma levA. 0 caha(8)vI (rU. pra.) UMdha UtaravuM a. kri. [3. apa-3-1->prA.mAra, 3-). AvavI. (2) ajJAna vadhavuM. 0 javI (rU. pra.) UMdha khasI javuM, osaravuM UDI javI. (2) samajha AvavI. 0 bharAvI (rU. pra) UsarI vi, pR. jio UMsaravuM' +gu. "I' ka. pra.] eka AMkhamAM UMghanAM nizAna thavAM. 0 mAM javuM (rU. pra.) gapha gAmamAM rahe ane bIje gAma jaI khetI kare tevo kheDUta lata karavI. 0 mAM 506 (rU. pra.) UMdhI javuM. 0 vecavI (rU. UhI . [] tarka, dhAraNA, anumAna. (2) amuka sAdhyane pra.) hAthe karI Aphata vahoravI. 0 mAMthI UThavuM (rU. pra.) sAbita karavA mAnI lIdhela siddhAMta ke vAya, "hAIpa- samajha AvavI] pri.] UMghathI gherAyeluM thIptisa' (ma. na.) (3) vicAra UMgha-chalI(-luM) vi. [+ jeo "chalavuM' + gu. 'I'-'u' ku. Uha ke. pra. [saM. maro] Azcarya batAvanAre ugAra UMghaTiyuM vi. jio UMdhayuM' + gu. "yuM" ta. pra.] bahu UMhakAro chuM. [+ saM. vAra-> prA. vIrama-] "u" e UMghavAnI TevavALuM, UMghaNazI. (2) UMghathI bharAyeluM. (2) udagAra, dIrgha niHzvAsa. (2) garvanA udagAra (lA.) susta, edI kaha-gana na. [saM.] sAmagAnane eka prakAra UMghahuM vi. jie "UMdha' dvArA.) bahu UMdhavAnI TevavALuM UhanIya vi. [{] vicAravA jevuM UMghaNa na. [ja "UMdhavuM" + gu. "aNa' kR. pra.] UMdhavuM euhApeha chuM. si. kahyuM-apa ] tarka ane prati-tarka, zaMkA (2) bahu UMghavAnI Teva ane samAdhAna. (2) jorazorathI thatI carcA UMdhaNaroga . [+ saM.] satata UMgha AvyA karavAnuM darda Ugha vi. [saM.] juo "dIhanIya'. UMghaNazI vi. [+ saM. hiMda>prA. sIdda vizeSa nAmane Udha-gAna na. [saM] sAmagAnane eka bIjo prakAra aMte AvatA A "zI'nA sAda] lAMbA samaya sudhI UM ke.. [ravA.] becenI-anicchA-asahyatA-3SNutA UMdhavAnI TevavALuM. (2) (lA.) susta, edI vagere batAvato ugAra, UMha UMgharA(-)a vi. jie "UMgha" dvArA. UMve bharAyeluM UMA-vAM) (uvAM) ke, pra. [ravA.] taratanA jamelA UMghavuM a. . [de. prA. saMgha] nidrA levI, nIMdara karavI. bALakane avAja (2) (lA.) ajJAnamAM rahevuM, bedhyAna rahevuM. (3) ALasu UMA -vAra (uvAM) kri. vi. [ sara0 hiM. "vahAM', sau. "vAM.']. thaIne paDayA rahevuM. [UMdhI UThavuM (rU. pra.) ajJAna dUra vAM, tyAM, paNe, sAme sthaLe thavuM. UMdhI gayuM (rU. pra.) eka bAju rahyuM.] UMghavuM bhAve, UM-UM (uu) ke, pra. [2vA.] uDavAne avAja kri. UMghAyuM che, sa. ki. UMkahuM vi. [sa. 3 R->prA. havaDhaMThama-] utkaMTha, Atura. UMghAka(kha)LuM vi. [ja e "UMghavuM' dvArA.] bahu UMghavAnI (2) ubhaDaka beTheluM, adhakaDuM beTheluM TevavALuM. (2) (lA.) susta, edI UMkarATe DuM. rivA.] ruvADAM UbhAM thaI javAM e, remAMca. UMghAvuM, UMghAvuM e "UMdhavuM'mAM. (2) kaMpArI, dhrujArI. (3) (lA.) juse, Aveza UMghALa, 0vuM vi. jio "UMgha" + gu. "ALa', + ' ta. UMkAriyuM na. jio 'kAre' + gu. "chayuM" ta. pra.] jemAM pra.] saheja sahejamAM UMdhI jAya tevuM. (2) bahu UMdhavAnI UMkArA karavAmAM Ave che tevA gADara-bakarAMne thato eka roga TevavALuM UMkAre chuM [ravA. saM. ra4->prA. -] u evo UMghe vi. jio UMdha' dvArA.] UMdhayuiM, UMdha8 uracAra, duHkhane ke kaNachavAne udagAra, UMhakAre UMca vi. [sa. 3khya] uraca, UMcuM, unnata. (2) prazasta, 2010_04
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ UMcaka-ka(-kA)nuM 337 UMcuMnIcuM gauravavavuM. (3) kulIna, uttama jAti ke varNanuM, ujaLiyAta nIcANavALuM, samathaLa nahi tevuM. (2) (lA.) AturatAUMcaka(-kA)nuM vi. [ + saM. vAja-> prA. zana-] (lA.) vALuM, talapApaDa. (3) khaLabhaLI UTheluM sAMbhaLyuM na sAMbhaLyuM karanAruM, sAMgala. (2) ei sAMbhaLa- UMcAla . [ juo "UMcuM' + gu. "Ava' ta, pra.] UMcApaNuM, nAruM. (3) baheruM UMcA hovApaNuM, UMcAI UMcakamela na. (UMcakya-megha) [jao"UMcakavuM" "mela.] UMcAza-sa) (-, sya) strI. [jue "UMcuM" + gu. Aza. upADIne nIce mUkI devuM e (-sa) ta. pra.] UMcAI [UMcApaNuM, UMcAI UMcakavuM te, ji. jio "UMcuM;" enA uparathI vArthe "ka" UMcAhaTa, -ta (-Taya. -tya) sI. [jae "UMcuM" dvAra'.]. lAgI nA. dhA.] UMcuM levuM, upADI levuM, uThAvavuM. (2) UMcI vi, strI. [o "UMcuM' + gu. I' strI pratyaya] hAtha upara levuM. (3) (lA.) dhamakAvavuM. (4) saMbhoga kare (lA.) tAranA cheDA sAmasAmA sAthe mukI vALelo AmaLo UMcakavuM karmaNi, ji. UMcakAvavuM che.. sa. kri. UMcuM vi. [saM. 3va8- > prA. 3khyama-] (ubhA mApamAM) UMcakoI strI., -maNa na., -maNI strI. [jue "UMcakavuM unnata, ucca. (2) (guNamAM) umadA, prazasta, gauravavALuM. + gu. "AI'-AmaNa'-'AmaNI' ku. pra.] UMcakavAnuM (3) (varNa-jAtimAM kulIna, uttamavarNa, ujaLiyAta. (4) mahenatANuM, upaDAmaNuM (bhAva-kiMmata-guNamAM) caDiyAtuM. (5) (avAjamAM) UMcI UMcakAvavuM, UMcakAvuM jue UMcakavuMmAM. mAtrAmAM raheluM. [cA keLA rAkhavA (u. pra.) dhyAna na UMcakI-haMcakI strI. [ja e "UMcakavuM' dvArA ane e "UMca- ApavuM. -cA nIcA 5sA pATavA (rU. pra.) dAvapeca karAkI'ne dvibhaM] (lA.) navIna vAta, avanavuM 2ma. (2) bheLavIne potAnA matanuM karavuM. -cA bAla (rU. UMcakI-daMDa () puM. [+ saM.] UMcA UchaLIne pachI pra.) magarUrInA zabda. 0 cAmAM UMcuM (rU. pra.) khUba ja nIce paDI karAtI daMDa pIlavAnI eka kasarata. (vyAyAma) kiMmatI. cAM mana (rU.pra.) duzmanAvaTa, (2) aNabanAva. cI UMca-nIca vi. [ + saM.] UMcI ane nIcI jAti ke varNanuM AMkha karavI(-AMkhya)(rU. pra.) dhyAna bIje javA devuM. (2) UMca-nIca-bhAva chuM. [+ saM.] UMcA ane nIcA varNanuM virodha kara.-cI AMkhana karavI( -) (u.pra.) kAmamAM hovAnI mAnyatA sakhata. khyA rahevuM.-cI AMkha karAvavI. (- (rU.pra.) UMcamanuM vi. [+ juo 'mana' + gu, "G" ta. pra.] UMcA khUba rAha jovarAvavI. -zI cAla (-phaya) (rU.) abhimAna. manavALuM, udAtta cittavALuM. (2) (lA.) khinna, dilagIra, -cI ke besavuM (besavuM) (rU.pra.) AturatAthI jovuM. -cI aprasanna mUcha (rU. pra.) vaTa, ghamaMDa. 0 AvavuM (rU. pra.) sakhata kAmaUMcamuca ki. vi. [juo, UMcano dvibhava.] (lA)ocituM, gIrImAMthI mukta thavuM. 0 karavuM (rU. pra.) beja caDAvavAmAM ekAeka, acabUca UiMcuM, ucca kakSAnuM madada karavI. (2) strIne garbhavatI karI nAkhavI. 0 kula(La), UMca-reDuM vi. [ + juo reDavuM' + gu. "uM' ku. ta.pra.] (lA.) 0 ghara (rU. pra.) AbarUdAra kuLa. 0 caDa(-)vuM (rU. pra) UMcalavuM sa. kri. [jue "ca" + svArthe "la pra., -nA. dhA.] garvIlA thavuM. 0 capa(-DhA)vavuM (rU. pra.) khoTAM vakhANa UMcakavuM, upADavuM, uThAvavuM. UMcalAvuM karmaNi, kri. UMca. karavAM, garvathI phulAya ema karavuM. 0.cAlavuM (2. pra.) lAvavuM che.. sa. kri. roka ke garvathI cAlavuM. 0 javuM (rU. pra.) maraNa pAmavuM. UMcalAvavuM, UMcalavuM juo "UMcalavuM'mAM. [bhAga 0 jevuM (rU. pra.) kAma ke rokANamAMthI samaya kADhavo. (2) UMcavaTe huM. [jue UMca + gu. 'va' ta. pra.] Upasele kayAnamAM levuM. 0 ne UMcuM mAthuM rAkhavuM (rU. pra.) garvathI UMca-varNa, 7, -vi. [+saM. vaLa + gu. "I' ane chakeluM rahevuM. 0mAthuM na thavuM (rU. pra.) kAmamAM sakhata G' ta. pra.) ucca varNa ke jAtinuM, ujaLiyAta garakAva thavuM. 0mUkavuM, melavuM (rU. pra.) kAmane bAjue UMca-vAse chuM. [ + jAo "vAse', 'upara vAsa-raheThANa.] rAkhI vacce ArAma karo. (2) kAmane pUruM thayA (lA.) je bAdathI pANI Ave te taraphane bhAga, upara-vAsa pahelAM labaDAvavuM. (3) vastu ke kiyAnI maryAdA teDIne UMcAI strI. [jue "UMcuM' + gu. "AI. ta. pra.] UMcA- rahevuM. 0 me (mo) (rU. 4) ahaMkAra. -ce UMce rahevuM paNuM, ucca-tA. (2) UMcApaNAnuM mApa, UbhuM mApa (2vuM) (rU.pra.) sthira na thavuM. (2) garvathI chakeluM rahevuM. UMcA-kAnI vi. [e "UMcuM' + "kAna" + gu. "I' ta...], -ce zvAse (rU. pra.) ArAma vagara. (2) utAvaLe. - svare -nuM vi. [+gu. "" ta, pra.] jue "UMca-kanuM'. (u. pra.) bUma pADIne. - jIva (rU. pra.) asvasthatA. (2) UMcAyuM vi. [ ja "UMcuM + ' kriyAmala + gu. "yuM' (2) kaMTALo. - nIce paga paTa (rU. pra.) vyabhicAra ku. pra.] UMce tarapha najara rAkhI cAlanAruM karavA. -nIce hAtha 5 (rU. pra.) UMdhAcatAM karI UMcADha (-0tha) zrI. [o UMcu' + gu. "A ta. pra.] kamAvuM. (2) cArIthI meLavavuM. (3) eLavavuM. -co hAtha UMcAI para AvelI jamIna, TekarAnI jamIna rahe (2 ) (3. pra.) caDiyAtA nIvaDavuM. (2) bIjA UMcANa na. [jao "UMcuM' + gu. ANu ta. pra.] UMcA karatAM vadhu phatehamaMda thavuM]. hovApaNuM, UMcAI. (2) caDAva. (3) UMcAI para AvelI UMcuMnIcuM vi. [juo 'UMcuM + "nIcuM'.] khADAkhaDabAvALuM, jamIna sapATa nahiM tevuM. (2) (lA.) khaLabhaLI UTheluM, vyagra. UMcA-nIcuM vi. [juo "UMcuM' + "nIcuM'.] UMcANa ane [0 karavuM (rU. pra) vyavasthita karavuM. (3) sAmAne herAna Jain Educat.. Rational 2010_04
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ UMca parezAna karavuM. (3) julama karane, riAvavuM. . thavuM (rU. pra) adhIrA banavuM] UMce kri.vi. [ + gu. 'e' sA.vi., pra. ] UMcI jagyAe, U~cANa upara. (2) AkAzamAM. [. thI (rU. pra.) meTA avAjathI ] [UMceruM. (padmamAM.) UMceraDuM vi. [ jue 'UMceruM' + gu. svArthe Da' ta. pra.] UMceru vi. saM. unnAra > prA, unnayara-] vadhAre UMcuM. (2) kulIna, kuLavAna UMja(-z)Nu na. [ jue 'UMja(jha)vuM,' + gu, 'aNa' kRx, ] UMjavA-UMgavAnI kriyA. (2) UMgavAnA padArtha-tela vagere. (3) bhUta-bharama kADhavA UMjaNI nAkhavAnI kriyA UMja(-jha)NI strI. [jae 'UMja(jha)nuM' + gu, 'aNI' rR. ma.] UMjaNa. (2) tela UMjavAnuM vAsaNa. (3) bhUta-bharamavALAMne sAvaraNInI pIMchIthI maMtra bhaNI emAMthI mukta karavAnA vidhi. [. (-nAM)khavI (rU. pra.) maMtra bhaNI bhUta-bharamavALAMne sAvaraNInI pIMchI ke mArapIMchathI jhADavAM. (2) maMtra bhaNI darada upara leADhuM pheravavuM] UMja(-3)huM na. [jue 'for(-jha)nuM + gu, 'aNuM' rR. pra.] (lA.) paraNelAM vara-kanyAnuM pAMkhaNuM karavuM, (2) rANI ke rAjakuMvarInA rasAlA UMja<-jha)rI strI, khaLAM bharatI vakhate kherAta mATe judI rAkhavAmAM AvatI anAjanI DhagalI, dharmAMdA-bhAganuM anAja UMja(-pru)vuM sa. kri. [saM. La-> prA. OMna, siMcavuM, chAMTavuM] ( yaMtranA gatizIla bhAgeAmAM tela) pUravuM. (ra) bhUta-bharamavALAMne maMtra bhaNI sAvaraNI pIMchI athavA mArapIMcha ke leADhAnA TukaDAthI sparza karavA. UMnna(-jhA)vuM karmaNi, kriTiyuM U~na(-jha)vavuM che., sa. kri. UMjA(-jha)vavuM, UMjA(-)vuM jue UMja(-jha)nuM'mAM. UMTa puM., na. [saM. 30 > prA. chuTTa, keMTa, puM.] retImAM susApharI mATe upayegI eka ceApaNuM savArInuM prANI, sAMDhiyo. [. AgaLa karavuM (rU. pra.) mA~ne AgaLa dharI devuM. .gAMgaratAM palANu (rU. pra.) sAme mANasa icchatA na hoya chatAM enI pAsethI kAma levuM. 0 ghaDInI vAvaDI . (rU. pra.) raNamAM pANI na hoya tyAM UMTanuM pANI (enA peTamAMthI cIrIne levAtuM) jIvanarakSaka. 0 jevuM., . jevaDuM (jaM:-) (rU. pra.) evaka. 0 nAM aDhAra vAMkAM (rU.pra.) svabhAve vAMkApaNuM, dAdhArigApaNuM, 0 nAM UMTa gaLI javAM (rU. pra.) meATI rakameAnI ucApata karavI. 0nAM zi(-zIM)gaDhAM (rU. pra.) asaMbhavita vAta. 0 nuM pagaluM na bhaNavuM (2. pra.) sahelI sIdhI ughADI vAtaneAya khyAla na haveA. 0 ne mevAsA nahAya (nAya) (rU.pra.) duSTa mANasane prAmANikatA na hAya. ne mAMe jhAMkharAM (-mAM-e-) (rU. pra.) kamanasIba jyAM jAya tyAM duHkha bhAgave. -Te caDI(DhI)ne AvavuM (rU. pra.) badhA dekhe ema AvavuM, hAhA karatA AvavuM, -Dhe caDI(-DhI)ne UMghavuM (rU. pra.) mUrkhAI karavI] UMTakaTe(-31), UMTakaMTA (-kaNNA ) puM, sa, uTA strI.] eka jAtanI edhi, uTakaTArI, uTakaTA UMTa-gADI strI, [ja'UMTa' + 'gADI', UMTa joDavAmAM 2010_04 33. UMDANa AvyA hoya tenuM vAhana, UMTa-vela UMTaDI, -NI strI, [ saM, ulTrA-> prA. TTimA'TimA] [ UMTanI mAdA, sAMDhaNI. (ra) (lA.) ghaDavAnA kAmamAM AvatuM seAnInuM eka ejanara UMTa| puM. [jue 'UMTa' + gu. svArthe ''ta. pra. ] (lA.) gADAM tha vagerenI UMdhatA bhAga jamInathI UMcA rahevA cheDe rAkhavAmAM AvatuM UbhuM lAkaDuM, hA. (2) vA ane DArA sAthe ADuM bAMdhavAmAM AvatuM lAkaDuM. (vahANa.) (3) bhAre vajana UMcakavAne mATenuM yAMtrika sAdhana, 'kreina', [. chaavA (rU. pra.) kAma phatehamaMda thavuM, (ra) kanyAnuM vevizALa nakkI thayuM ] UMTa-pagalI strI. [ jue'UMTa' + 'pagalI'.] (lA.) eka dezI ramata, ulAMTa-gulAMTa [game tevuM eka ghAsa UMTa-lAMpA puM., -NuM na. [jue 'UMTa' dvArA ] UMTane khAvuM UMTa-vaDha(-) vi. [jue UMTa' + 'vADhavuM'. ] cAlatA UMTa samAI jAya teTaluM jamInanI sapATIthI kheAdAI gayela (rastA vagere) [ratha] UMTathI cAlatI gADI, UMTagADI UMTa-vela (--ya) strI, [ jue! 'UMTa' + 'vela'- mAphAvALA UMTa-vaida puM. [ jue 'UMTa' + vaida.'], "dya puM. [ +rsa. ] vaidyaka zAstranA abhyAsa karyAM vinA adha-kacarA jJAnathI vaidu karatA lebhAgu vaidya, (ra) (lA.) DaMphAsamAruM, dhUrta mANasa UMTa-vaiduM na. [jue 'UMTa--vaida' + gu. '' ta, pra.] UMTa-ve ghanuM kArya, lebhAgu vaidu UMmiTayuM jue 'uTAMTiyuM'. UMTiyA-jIruM na. jue 'UthamI jIruM'. [UMDuM, UMDANavALuM na. [ jue 'UMTa' + gu. 'iyuM' ravArthe ta. pra. ] jue 'UMTa,. (2) UMTaDA (yaMtra). (3). (lA.) kAtila jhera UMTiyA huM. [jue UMTiyuM'.] jue U~Ta'. (2) UMTaDA (yaMtra). (3) (lA.) UMTiyA jevA UMcA mANasa . (4) mUrkha, maMda-buddhivALA (lA.) siMha UMTiyA-vAgha puM. [ + jue 'vAdha' UMcAIne kAraNe. ] UMDa-lAMpa jaA U'TalAMpaDA'. UMThAM, UMDuM jue UThAM-huM', UMcaNiyuM vi. [jue UMDuM + gu. aNu' + yuM' ta, pra.] UMDhaLa srI, [ae, prA. OMOM7 na. samUha] bAthamAM bharAya teTalI vastu. (2) beu hAtha sAmAne vATIne bheTavAnI kriyA, mAtha. (3) bhara eka tarapha DhaLI na paDe e mATe rakhAtuM ADuM nADuM [caDatA gALA, AMkaDI, caMka UMDhaLa na. [de. prA. OMTI srI. gALAkAra vastu] peTamAM UMDhaLa-cUMDhaLa vi. [jue UMDaLa', durbhAva] AMTIghUMTIvALuM (ra) ghATalUTa vinAnuM, kheDALa. (3) UlaTuM-sUlaTuM, UMdhuMcatuM. (4) (lA.) avanavuM. (pa) deza-videzanuM UMDhaLATa puM. juA 'UMDaLa? + gu. 'ATa' ta. pra.] (lA.) khaLabhaLATa [ta. pra.] kAvAdAvA, khaTapaTa UMDhaLAM-gUMcaLAM na., kha.va. [jue 'UMDaLa-guMDaLa' + gu, '*' UMDhAI srI. [ja'UMDuM' + gu. AI ' ta. pra. ] UMDApaNuM. (2) UMDApaNAnuM mApa. (3) UMDANavALA bhAga UMDhANu na. [jue 'UMhu" + gu. 'ANu ta. pra. ]
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ UMDAmaNa 339 UMdhaNiyAM UMDApaNuM, UMDAI. (2) (lA.) jJAnanI IcattA, jJAnazakti jADuM ne bIjI bAjuM pAtaLuM, zeDa-utAra UMmaNa na. [juo, UMDuM' + gu. "AmaNa' ta. pra.] udarapUE)chaDuM vi. [+juo "pUchaDuM .3(lA. zaMku AkAranuM UMDApaNuM, UMDANa -~(5)chuM vi. [+ "pUcha' + gu. "UMta. pra.] UMdara-pIdhuM, UMTALI gUMDhaLI cI, jio 'UMDALuM-guMDALuM', + beu sthaLe UMdarapUchaDuM, zeDa-utAra [nAmanI eka ramata gu. 'I' ta. ma], UMTaNuM-cUMTaLuM na. jio "UMDaLa-gaMDaLa' UMdara-bilADI strI. [ + juo "bilADI."] (lA.) e + gu. beune "u" ta..] kAvAdAvA, khaTapaTa, UDaLa guMDaLAM, UMdara-vaLa kuM. [+ e "vaLe. ] makAna upara varaNa phasAvaTa nAkhatI vakhate vAMsa ke vaLIo sarakhAM rahevA mATe baMdhAtI UMThAM na, bava. [o "UMDu'.] (lA.) muThiyAM kaLAM be khapATa [dariyuM, kALavAI UMDI samI. [2. prA. vaMhimA, goLAkAra vastu, piMDa, UMdara-vAI strI. [ja "UMdara' dvArA.] UMdara-NiyuM, pIMDI, pizI. (2) Dhela vagADavAnI dAMDI. [0 pheravavI UMdariyuM na. [ + gu. chaThuM' ta. pra.] UMdara pakaDavAnuM (u. pra.) dAMDI piTAvavI, DhaDhere piTAvavo, jAherAta karavI] pAMjaruM, keLavAI. [0 kAma (rU.pra.) dhuM kAma ] UMDI strI, e nAmanI eka vanaspati, punAga UMdariyA-paMtha (panya) [jue "UMdariyuM' + "paMtha'.] (lA.) UMDuM vi. [2. prA. uMma-] sapATIthI ThIka ThIka nIcenA prANanAtha svAmIe aDhAramI sadImAM sthApele paraNAmI bhAgamAM raheluM, gahana, agAdha, (2) aMdaranA bhAgamAM lAMbe paMtha ke saMpradAya. (saMjJA.) [bAjhavAne roga sudhI ThIka ThIka vistarI raheluM. 3 (lA. gaMbhIra, adharuM. UMdarI strI. mAthA upara keTalI kelI thaI kacakacIne poDAM (4) kArastAnI, dhutAruM. [rA pANImAM UtaravuM (ke pesavuM) UMdha strI. [juo 'dhuM'.] UMdhApaNuM. (2) UMdhuM -samAsanA (-pesavuM) (rU.pra.meTuM jokhama kheDavuM, moTI javAbadArI levI. pUrvapade.) - pesavuM pesavuM) (rU.pra.) jokhama vahoravuM.-rAmAM UtaravuM - UMdha-kapariyA strI. [ juo, "UMdha-' dvArA.] vahANamAM (rU. pra.) bArIkIthI vicAra karo. DAM mULa nA(nAMkhavAM pAchalA merA pAse jaDavAmAM AvatA avaLA vAMkAvALI (rU.pra.)kAyamane mATe cATI rahevuM. (2) pAkuM calaNa hovuM raDI tADI gaNatarI (rU. pra.) lAMbA vicAra. -DI tapAsa (rU. pra.) UMdha-kapALiyuM vi. [ + jue "kapALa' + gu, iyuM" sArI rIte cokkasAIthI karavAmAM AvatI jAMca, "preba.' ta. pra.] lA.) avaLA vicAranuM. (2) avaLA dhaMdhA -DI najara (rU.pra.) suphalma rIte nirIkSaNa, jhINAmAM jhINuM karanAruM tapAsa. 0UtaravuM (rU. pra.) khUba vicAra karavo. - UMdha-kapALuM vi. [+ ja "kapALa' + gu. 'uM' ta. pra.] abhyAsa (rU. pra.) viSayanA hArdamAM UtarIne karavAmAM UpasI AvelA kapALavALuM. (2) (lA.) bhAgyahIna, AvatuM adhyayana. - ghATa (rU. pra.) pAkI goThavaNa, - abhAgiyuM tAga (rU. pra.) viSayamAM khUba aMdara sudhI pesavuM. - UMdha-karamuM vi. [+ juo "karama' + gu. "uM' ta. pra.] UMdhA meha-5 (rU.pra.) mAyArUpI UMDe kuvo] karmanuM, cIMdhyAthI ulaTuM karanAruM. (2) ziSTAcArathI viruddha UMDera vi. [ + gu. e ta. ka,, saM. 1 - > prA. vartanAruM. (3) abhAgiyuM, bhAgyahIna, kamanasIba degAra dvArA ] vadhu UMDuM UMdha-khediyuM vi. [+ jue chedavuM - gu. "chayuM" ka. pra.], UMTaNiyAM naM, ba. va. ziMgaDAM kUTavAnI jagyA, du-muM avaLAM kAma karanAruM. (2) hukamano anAdara karanAruM. (3) mAravuM (rU. pra.) mAthuM mAravuM] (lA.) akaramI, bhAgyahIna [kAma UMdara 5. [ saM. haju > prA. yaMtra ] eka gharALa UMdha-5 chuM. [+jao khepa'.] murkhAI bhareluM jokhamI cepanuM paMchaDIvALuM prANI, muSaka, ca, uMdara [UMdariyuM UMdhApariyuM vi. [+ jue "kheTa' + gu. "iyuM' ta. pra.], UMdara-kaNiyuM na, UMdara-kaNI strI. dara pakaDavAnuM pAMjaruM, UMdhakhepiyuM vi. [+ juo pa' + gu. IyuM' ta...] UMdhA UMdara-karaNI strI. [+ saM. vaLa] e nAmanI eka khepa karanAruM, mUrkhAI bhareluM jokhamI sAhasa karanAruM vanaspati [pagadaMDI UMdha-ghaluM vi. [+juo "ghAlavuM' + gu. "uM' ka. pra.] moTuM UMdara-keDI strI. [+ juo keDI'.] sAMkaDI keDI, sAMkaDI UMdhuM nIcuM rAkhI cAlanAruM [UMdhuM-catuM, avaLA-savaLuM UMdara-kharI strI. [ + juo "kharI'. ] gAya bheMsa baLada UMdha-catuM-nuM) vi. [+ e "cata'-catta' + gu. 'uM' ta. pra.] vagerene cAre page kharI pAse jarA UMce laTakatI nAnI kharI UMdha-caluM vi. [+ ja A "cAlavuM' + gu. 'uM' ka. pra.] nIcI UMdara-khAda, -dha (dha, Sa) strI. [+juo "khAdha'.] UMdaranA najara rAkhI cAlanAruM. (2) nIca joIne kAma karanAruM. khAvAthI anAjamAM thatuM nukasAna UMdha-chatuM vi. [ o UMdha-catuM'-"cha" - "ca"] UMdhuMcatuM, UMdara-UMdaraDI strI. [ja "UMdaraDe' + "UMdaraDI'.] avaLA-savaLuM [svabhAvanuM, avaLacaMDuM (la.) e nAmanI eka dezI ramata UMdhaNa vi. [ja e "UMdhuM' + gu. "aNa' ta. pra.] UMdhA UMdaraDI strI. [ jue "UMdaraDe' + gu. 'I' strI pratya] UMdhaNavuM sakri. anAjane pavanathI sApha karavuM, vAvalavuM, UMdaranI eka nAnI jAta [UMdara U5NavuM. UMdhaNavuM karmaNi, kri. UdhaNAvavuM che., sa. ki. UMdaraDe !. [ juo "UMdara' + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] UMdhaNAvavuM, UMdhaNavuM jue UMdhaNamAM. UMdara-pI(pa)vi. [+ja e "pIchuM'.](lA.) eka ja bAja UMdhaNiyAM ja "UMDhaNiyAM'. 2010_04
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ UMdhapUtaLiyuM 340 UMbaruM UMdha-putaLiyuM vi. [ja samAsamAM "UMdha-' + "pUtaLI' + gu. UlaTA svabhAvanuM. [dhA ekaTa (rU. pra.) avaLA prayatna. iyuM' ta. pra.] AMkhamAM UMdhI pUtaLI-kIkavALuM -dhA ekaThA thApavA(rU. pra.) sthApita racanA ane vyavasthA UMdha(-dhA)-lI strI. [+ jue "kUla" + gu. "I' strI pratyaya]. ulaTAvI nAkhavI. dhA pATA baMdhAvavA (badhAvavA) (rU. pra.) UMdhA vaLelAM phUlavALo e nAmane eka velo khoTuM samajhAvavuM, avaLe raste doravuM. -ghA pATA bAMdhavA UMdha-matiyuM vi. [+ jue "mati' + gu, iyuM' ta. pra.] (rU.pra.) AgaLa pAchaLanuM kAMI sUjhe nahi ema karavuM. (2) - UMdhI mativALuM, U dhI buddhivALuM, kama-akkala. (2) (lA.) dhaLiyAM karavAM. (3) satya chupAvI asatya vAta ThasAvavI. -dhAM tephAnI, aLavItaruM camAM (rU. pra.) beTI daSTi, bhrama, dhAM pagalAMnuM (2. pra.) UMdha-mukhI vi. [+ juo "mukha' + gu. 'I' ta. pra.] UMdhA apazukaniyALa, (2) bhAgyahIna. dhAM vAjA vAgavAM (rU. pra.) meDhAvALuM. (2) (la.) labaDatuM, jhUlatuM joiye te karatAM UlaTuM thayuM. (2) kharAbI thavI. dhI akkala UMdhamdha kri. vi. [jae "UM chuM', bhiM] UMdhe mAthe (ke mata) (-tya) (rU.pra.) buddhine abhAva. dhI pAghaDI mUkavI (2) (lA.) bebhAnImAM. (3) vicAryA vinA (2. pra.) devALuM kADhavuM. -bI pAlI (u. pra.) , nahi UMdha-ra)vuM sa. ki. (jue "UMdhuM, -nA.dhA.] Uthala- jevuM. (2) mAla vagaranuM. 0 karavuM (rU. pra.) kAma bagADavuM. pAthala karavuM. (2) UlaTuM samajhAvavuM. (3) (lA.) bagADavuM, (2) nAza kara. 0 ghAlavuM (u. pra.) zaramAvuM. 0 cAlavuM avaLuM karavuM. UMdha-re)TavuM karmaNi, ki. UMdha-ra)- (2. pra.) viparIta vartana rAkhavuM. (2) sAmA thayuM. 0 thaIne TAvavuM che.. sa. ki. paDavuM(u. pra.) regana bhegA thavuM. 0 5vuM, vaLavuM (rU.pra.) UMdhA -ro)TAvavuM, UMdhare(ra)TaluM ja "UMdhareTa'mAM. bagaDavuM. 0 bAphavuM (. pra.) bagADavuM. 0 mAravuM (2. pra.) UMjali-lelADu vi. [ saM. + sATa> prA. DhisTAra > nukasAna karavuM. (2) bagADI nAkhavuM. vaLI javuM (rU. pra.) unA] (lA.) UMdhA kapALanuM, UMdhI khoparInuM, UlaTA pAyamAla thavuM, bagaDI javuM. 0 vATavuM (rU. pra.) viruddha vicAranuM. (2) kama-akkala, mUrkha. (3) akaramI bolavuM. (2) niMdA karavI. 7 vALavuM (rU. pra.) bagADI nAkhavuM. UMdhAI strI. jio "UMdhuM + gu. AI' ta. pra.] UMdhApaNuM. 0 vetaravuM (rU. pra.) karavuM joIye te karatAM bIjuM ja karavuM. (2) (lA.) kahe enAthI UMdhuM karavApaNuM, viruddha AcaraNa (2) nukasAna karI besavuM che ave mUkavuM (rU. pra.) bhAre UMdhA-2cI)tuM, UMdhA-catuM oi. jae "UMdha-catuM. muzkelImAM mUkavuM. 0 che atre mahAvavuM (rU. pra.) kAMI UMdhA-chatI strI. [juo 'UMdhuM ke "tuM" + gu. "I' strI pratyaya kAma na patavuM. -dhe kAMdha (- daya) (rU.pra.) sakhata zrama laIne. eka vanaspati, vadhAre dhe khATale A vuM (rU. pra.) bahu herAna karavuM. -be ghaDe UMdhAyuM vi. vi. [juo "UMdhuM' t "jovuM+ gu, "huM" ku.pra.] pANI (rU. pra.) kAMI paNa asara na thavI, niSphaLa javuM. pra.] nIcuM mAthuM rAkhIne cAlanAruM -be pAye (rU. pra.) agya raste, khoTe raste. dhe mULa UMdhAdhaLa (-Lya) strI. tophAna, mastI. (2) beparavAI (-Lya) (rU.pra.) pAyamAla, khuvAra. -dhe meDha (3. pra) mAMdA UMdhAdhaLuM vi. tophAnI, mastIkhora. (2) beparavA paDavuM. dhaMdhA (rU.pra.) nukasAnIvALo dhaMdho. (2) apakRtya. UMdhA-phUlI strI, juo "UMdha-phUlI', - vepAra (rU. pra.) kheTane vepA2] [catI. UMdhAlo chuM. [o "UMdhuM" ne "la' + gu. "uM' ta. pra.] UMdhuM-cata-cI)tuM, UMdhuMcatuM, UMdhuM-chatuM jue UMdhaUMdhAM phala dharAvato e nAmano eka cheDa UMdho puM. khetInuM eka ejara, samAra UMdhAma (nasya) strI.[jue 'dhuM' + gu. AmaNa" ta. pra.] UMbariyuM na. juo "UMdhiyuM'. UMdhuM karanArI strI. (gALamAM A zabda vaparAya che.) UMbara chuM. [saM. 3yuva>prA. kaMva6] bArasAkhanI baMne UMdhAmaNa-nuM (-ca-nuM) vi. [+ gu. 'nuM che. vi. ne anuga] sAkhe vaccenuM nIcalI bAjunuM ADuM, UMbare UMdhAmaNa strImAM janmeluM (gALane zabda). (2) (lA.) kA UMbara . [sa, kaTura>prA. huM varasa + svArthe DuM' ta. karatAM avaLI rIte cAlanAruM pra.] UMbarAM-marAMnuM jhADa, Umaro UMdhALavuM vi. [jao UMdhuM' dvAra.] UMdhuM vaLI jAya tevuM. (2) UMbara-5dI strI. [+ ja e "pI.](lA.)UMbara-vero, ghara-vero Udha tarapha bhAravALuM (gADuM) UMbara-vero chuM. [ + ja vare'] UMbara-paTTI, ghara-vere UMdhAMdhaLuM vi. jio "UMdhuM' + "AMdhaLuM'.3(lA) Apa-caluM UMbarA-UMbara (-2) kri. vi. [jue "UMbara'nuM dvita.] eka ane mukha. (2) jhAMkhuM, nisteja, (3) khaDabacaDuM, khADA- bIjAnAM pravezadvAra tad najIka hoya e rIte aDoaDa. kesaravALuM. (4) uDAu, kharcALa (2) cheka pAse, sAva paDakhe UMdhiyuM na. [ja "UMdhuM' + gu. IyuM" ta. pra.] bhinna bhinna UMbariyuM na. [jue UMbaro' + gu. IyuM' - ta...] UMbaro jAtanA kaMda ane zAka AkhAM ne AkhAM jamInamAM vAsaNamAM banAvavA mATe lAkaDAne TukaDe. (2) paga-lUMchaNiyuM bharI UMdhuM mUkI upara anithI pakavavAmAM AvatI vAnI, UMbariye muM. [jao "UMbAriyuM'.] bAraNAnA UMbara nIce UMbaDiyuM [nArane lAgatuM sati nAmanuM paDa mukAto paththara [UMmare, UmarAnuM nAnI jAtanuM jhADa UMdhiyA . jio UMdhiyuM.'] gaMjIphAnI ramatamAM sara pADa- UMbarI strI, [ja UMbaro + gu. "I' pratyaya.] nAno UMdhuM . uparane bhAga nIce ane nIcenA bhAga upara UMbaruM na. [saM. laTumbara>prA. yaMvarama-] umarAnuM phaLa, jAya e prakAranuM UlaTAyeluM, cattAthI UlaTuM. (2) (lA.) umaruM 2010_04
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ UMbare 341 UMbare puM. [saM. Tuvara-> prA. 31-] aMjIranA prakAranuM UMbelo chuM. jhADa pizAba karatAM ke bALaka jamatAM duHkhathI phaLa ApatuM eka vRkSa umare. (2) bArasAkhanI nIcenuM AMcakA khAvAnI kriyA. (2) jhADAnI hAjata, cuMka ADuM, UMbara. [0 ghasave (u. pra.) bIjAne tyAM vAraMvAra UMbeLavuM sa. ki. vaLa deve, AmaLavuM, umeLavuM. UMbaLAnuM javuM ane khuzAmata karavI. 1 Teca (rU. pra.) bhIkha karmaNi, kri. UM meLAvavuM pre, sa, ki mAgavA javuM. 0 dekhADa (rU.pra) ghera belAvavuM. 0 bhAMgatA baLAvavuM, UMLAvuM jue "UMbeLavuM'mAM. besavuM (eNsavuM) (rU. pra.) nakAme vakhata gALavA] UMvA juo . UMbaLeTiyA . paherelA lugaDAnI piDu upara vALelI gAMTha UMvAra juo . UMbA jao "aMbADa. UMsa ne. e nAmanuM eka jAtanuM jhADa' UMbADiyuM na. [ba "UMbADuM + gu. "yuM' svArthe che. pra.] UMha ke. pra. [2vA.] duHkha tarachakAra ke abhimAnane ugAra baLatuM lAkaDuM, beyaNuM, umADiyuM. [0 karavuM (rU. pra.) UMhakAro chuM [+saM. #Ara)prA. "Ara-] "ha' e takalIpha ApavI. 0 mUkavuM (rU. pra.) vAMka kADhIne vacce avAja TApasI pUravI. (2) kajiyo karAvavA maheNAM belavAM] UMDuM-haM) ke. pra. rivA.] nAkabUla karavAne ke nakAra UMbADuM jue UMbADiyuM'. batAvavAne udagAra. (2) na. haThIlAI, ADAI UMbare muM. upADe, utpAta cimarI-DaMDI UMhu-haMkAriyuM na. [+ saM. 2 + gu. "iya' ta. pra.] UMbI strI. [saM. vaikrA> prA. vaMfmA] ghauM java vagerenI nakAra, nA pADavApaNuM + pa % che nAgarI brAhmI gujarAtI puM. [saM.] bhAratIya-Arya varNamALAno mUrdhanya hRsva aghedakAla(-La) puM. [sa.] kada je kAlamAM racAyo te samaya svara (jenuM uccAraNa Aje sarvathA naSTa thaI cUkyuM che; apedakAlIna vi. [saM.] kadanI je kAlamAM racanA thayelI ri' ' 2' AvA uccAra kevaLa vyaMjanAtmaka ja che. te kAlane lagatuM, kadanA samayanuM saM. tatsama zabdo pUrato lekhanamAM e svIkAravAmAM mada-saMhitA (-saMhitA) strI. siM] jAo "kasaMhitA.' AvyuM che.). [macA, maMtra saravedI vi., pa. siM] paraMparAthI jene veda Rda che aka sI. (saM. zrad > zra1] (vaidika saMhitAonI) te brAhmaNa [. alvedI brAhmaNa *-kAra chuM. [saM.] "ka" varNa. (2) jha' uccAra sadIya vi. [saM.] kadane lagatuM, kada saMbaMdhI. (2) trAkArAMta (-rAnta) vi. [+sa, aa] jenA cheDe ' svara zrAvaNa sI. [sa.] dI brAddAne zrAvaNa mahinAmAM che tevuM (pada zabda vagere) zravaNa nakSatra je divase hoya te divase jaI badalavAne RkSa puM, na. (saM., pR.] rIMcha. (2) chuM. madhya pradezane eka divasa (e sudi caudasa ke pUnama hoya.) paurANika kALane parvata. (saMjJA.) (3) na. nakSatra. (4) puM., RcA strI. [saM.] kaka, udika maMtra [narama ba.va. saptarSinA tArA, sAtabhAyA Aja li. [saM.] saraLa, sIdhA svabhAvanuM. (2) kamaLa, akSa-pati muM. [saM.] nakSatrone svAmI -caMdra, (2) zrI kRSNane trAjatA zrI. [saM.] saraLatA. (2) kamaLatA eka sasara-jAMbavAna rIcha. (saMjJA.) ju-kAya vi. [saM.] sukomaLa zarIravALuM sakSa-rAja ! [..] caMdra. (2) jAMbavAna. (saMjJA.) ja-ja8 vi. [sa.] saraLa svabhAvanuM chatAM maMda buddhivALuM. akSAMga (kakSA $) na. [+saM. ma] e nAmanI eka vanaspati pahelA tIrthakara RSabhadevajInA sAdhuo mATe A vizeSaNa RkSI strI. [4] rIMchaNI rUDha.) (jena.) [saraLa-kemaLa svabhAvavALuM akasaMhitA (-saMhitA) [4] strI. kadanI maMtrasaMhitA aja-prakRti strI, (saM.) saraLa-kamaLa svabhAva, (2) vi. saka-sAma puM, ba.va. [sa.] veda ane sAmaveda Rju-bhAva 5. [saM.] saraLatA. (2) kamaLatA maMtra ( 2) pu. siM] saMhitAnI cA bAju-vyAdhI muM. siM.] kapaTa vinA laDanAra peDho RvidhAna na. siM] TvedanI RcAone pATha karI karavAmAM aNu na. siM] devuM, kara ja. (2) ahesAna, pATha, upakAra. AvatI eka dhArmika kriyA [(saMjJA) (3) bAda karavAnI nizAnI, ochAnI nizAnI. (ga.) (4) sada kuM. [saM.] cAra vedomAM pahelo-prAcInatama veda. vadhu vIjaLIka athavA cuMbakIya baLanI vadhumAM vadhu tIvratAnuM 2010_04
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaNa-kartA 342 Rtu-prApta biMdu, negeTiva pila" karela ane A jamanA sukhaduHkhanA kAraNarUpa karajanuM baMdhana aNuka vi. [se, muM.] karaja karanAra, devAdAra RNAnuNaya na. [+ se. mAnap]] kaNamAMthI mukti aNu-grasta vi. [saM.] karajathI gherAyeluM, karajadAra, devAdAra jaNAyana na. [+ saM, ana] vighata- vicchedana eTale ilekaRNa-traya na. si.] hiMdu dharmazAstra pramANe deva-zaNa adhi. TrelisisamAM jhaNa-dvAra AgaLa bhege thate mULa padArtha, "kezana' kaNa ane pitR-RNa baraNAMta (9NAna) [+ saM. mata] jhaNa-vidyutavALe cheDe, aNudAyitva na. [saM.] RNa bharI ApavAnI javAbadArI vIjaLInA pravAhano RNa-cheDe riNiyuM *Na-dvAra na. [sa.] vIja LIne pravAha laI janAra sAhitya. RNiyuM vi. [+ gu. thayuM che. pra.] karajavALuM, devAdAra, nA je cheDethI vIjaLIno pravAha emAMthI nIkaLI jAya RNI vi. [4, 5.] karajavALuM, devAdAra, raNiyuM. (2) (lA) te cheDe, "kethoDa' AbhArI, ahesAnamaMda, upakRta aNadhruva chuM. siM] vIjaLIne pravAha utpanna karanAra tarIke zvata vi. [sa.] satya. (2) prAmANika, vAjabI, kharuM. (4) gaNAtAM jasatanAM ke tAMbAnAM pAtronI zreNIne ghana-zravathI ne. devI acaLa niyama. (5) devI satya, (6) IzvarasaMbaMdhI viruddha dharma batAvanAro dhruva, negeTiva pila', ketheDa aNu-pheNI strI, jio keDa' + gu aNI' ka. pra.1 Rtata1 na. [4] veda-vighAnuM rahasya, satya-jJAna RNanI patAvaTa, 'DeTa-riDezana' RtaMbhara (RtaSkara) . [saM.] satyane TakAvI rAkhanAra aNu-baMDaLa (-bharaDaLa) na. [+juo "bhaMDaLa'.] DUbI paramezvara janAruM phaMDa, batI mUDI, sikiMga phaMDa' [(a. ni.) sataMbharA (RtahAra) sI. (saM.] misyAjJAna vinAnI yathArtha saNa-bhAra muM. [saM.] nakArAtmaka beja, 'megeTiva cArja jJAnarUpa cittanI vRtti, eka prajJA, "inTaTyUzana" (hI. va.) RNa-bhUta vi. [4] saNa-vidyutathI bhareluM ati strI. siM] AbAdI, samRddhi. (2) vAstavikatA. -mukta vi. [] karajamAMthI chuTeluM (3) gati. (4) humale. (5) kharAbI, kamanasIbI. (6) aNu-mukti strI. [saM.] karajamAMthI chuTakAro [(ga.) apakIrti, niMdA aNu-rAzi chuM. saM.] chAnuM cihana hoya tevuM parimANa, Rtu jI. [sa, ] varSanI vasaMta grIma varSA zarada zizira aNu-rAhata strI. [+ ja e "rAhata.'] karajamAM mUkavAmAM ane hemaMta emAMnI pratyeka mesama. (2) ziyALe comAsuM AvatI chUTachATa, DeTa-rilIpha unALe e pratyeka mAsama. (3) havA-pANI. (4) na. [sa, vi. [saM.) karajane beja vinAnuM vuiM.] raja srAva, Artava. (5) (lA.) rajasvalAnA RtustrAvana traNa-vAhI vi. [se, muM.] kaNa jAtanI vIjaLI laI janAruM divasene samaya aNa-vidhuta strI. [+vita), aNu-vIjaLI rahI. jio Rtu-kAla(-La) chuM. [4] mesama. (2) mAnava-pazu-pakSI vagerene vIjaLI'.] dhana-vIjaLIthI UlaTI vIjaLI, RNAtmaka vIjaLI svAbhAvika prajanana-irachAne-garbhAdhAnane samaya [saMga RNa-samApti strI. [saM] devAmAMthI mukti, "meIijhezana' Rtu-gamana na. [sa.] garbhAdhAnanA samaye mAdA ke strI sAtheno jaNa-saMketa (sAta) . siM] e chAnI nizAnI. (ga) Rtu-gAmI vi., pR. [saM. puM] RtukALamAM ja satasaMga aNu-saMkhyA (-saphakhyA) sI. [saM. jenI AgaLa e chAnI karanAra (puruSa) [RtumAM madamasta baneluM nizAnI che tevA AMka. (ga). Rtu-gheluM (-gheluM) vi. [+ jue "veluM'.] khAsa karI vasaMta *Nu-saMbaMdha (-sambandha) muM. [saM.] leNAdeNI, RNAnubaMdha Rtu-caka na. .] varSanI cha RtuonuM vartuLa (pUrva janamanuM devuM cUkavavAnA prakArane) | Rtudarzana na. [saM.] mAdA ke strIne rajastrAvanuM khAvApaNuM aNurUvIkAra kuM, siM] (lA.) AbhAra-upakAra mAnavApaNuM Rtu-dAna na. siM.] juo "Rtu-gamana'. RNAma puM[+ saM. samagra vi.] lohacuMbakane dakSiNa dizAno Rtu-doSa chuM. [saM.] regane laI strIne acAla AvavAnI jasata sAthe joDAyelo cheDo, kaNa-cheDe, negeTiva Tarminala' aniyamitatA. (2) atyAdva-anArtava-pIDitAlaivane roga RNAtmaka vi. [+ saM. mAhmana + ] maNa-vighatavALuM. (2) Rtu-dharma muM. si.) te te RtunAM guNa-lakSaNa. (2) jue "RtujenI pahelAM e chAnI nizAnI hoya tevuM. (ga.) darzana.' RNAtmakaNa . [saM.] harimaryAdAnA samAMtara talanI RtunAtha . [saM.) cha Rtuone svAmI vasaMta, RturAja eTale horijhonTalanI nIce mapAte khUNe, negeTiva Rtu-nivRtti strI. [saM.] mAdA ke strIne uMmare pahoMcatAM te eMgala'. (ga) ['geTiva InDekasa'. Na.) rajodarzanano abhAva jaNAtmaka-cihana na [saM.] ochAnI nizAnIvA ghAtacihana, Rtu-pati 5. [saM.] juo Rtu-nAtha' jaNAtmaka-dhruva 5. [saM] ja "RNa-prava'. RtupaNuM chuM. [saM] paurANika kAlane IvAku vaMzane jaNAtmaka-vIjaLI strI, [ + juo "vIjaLI'.] RNavighata, ayodhyAnA rAjA (naiSadhanA nalane samakAlIna kahelo).(saMjJA) negeTiva ilekaTrisiTI' Rtu-paryAya ! [1] samamAM AvatA palaTe RNAnubaddha ti, [+ sa, anu vaSa] pUrva janamamAM karela Rtu-pAMDu (-pADu) puM. [saM.] garbhasthAnane eka roga, suvAane A janmanAM sukhadu:khane kAraNarUpa karajathI baMdhAyeluM roga, pradara [thayuM che tevuM aNAnubaMdha (badha) muM. [+saM. manu-anya] pUrvajanmamAM Rtu-prApta vi. [saM.] te te mosamamAM thatuM. (2) rajodarzana 2010_04
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ Rtu-prApta 343 RgyAzrama Rtu-prApti strI. [sa.] e 'Rtu-darzana'. Rtu-bheda puM. [saM.] RtuonuM badalavApaNuM, Rtu-paryAya RtumatI vi, zrI. [saM.] jene RtukALa Avyo che- rajodarzana thayuM che tevI mAdA ke strI Rtu-mAna na. [.] havApANI, A havA atu-rAjapuM. [saM.1, pR. [+juo "rAya'.] juo "RtunAtha'. Rtu-rodha chuM. [saM]rajo-darzanamAM thatI aTakAyata, anArtava rAga Rtu-varNana na. [saM.) te te RtunI lAkSaNikatAonuM khyAna tulA (-LA) strI. [saM.] jue "Rtu-kAla'. atu-zAMti (zAti) strI, [saM.] strIne prathama vAranA rodarzana pachI dharmazAstrAnusAra karAvavAne zAMti-prayoga Rtu-samaya . [saM.] jue "tu-kAla'. Rtu-saMgama (-sama) muM. [4] jue "Rta-gamana". Rtu-saMgrAma saMgrAma) . siM] kAmakrIDA, surata-saMgrAma, mathuna-kArya, saMjoga-krIDA RtusnAtA vi, sI. [saM.] rajodarzananA divasa pUrA thaye nAhI zuddha thayelI prI atustrAva chuM. siM] strIne rajane thatuM Ava, rajo-darzana tati sI. [+sa, vita] satya ane prAmANika kathana Rtvika, -ja . saM. kavinanuM 5.li., e. 1. kavivA] yajJa karAvanArA bahANa, yajJamAM varAyela bAhANa 48 vi. [4] samRddha, saMpattivALuM, AbAda ahi sI. [saM.] vRddhi, (2) samRddhi. (3) AbAdI, ukarSa. (4) siddhi. (5) lakSmIdevI RddhimAna vi. [sa. jAna puM] RddhivALuM, samRddha addhi-vRddhi sI. [saM.] AbAdImAM vadhAro addhi-zAlI-LI) vi. [saM., pR.], dvi-saMpanna vi. [saM] RddhivALuM, samRddha addhisiddhi sI. [saM.] AbAdI ane irachelI vastunI prAti, prabaLa samRddhi, AbAdI. (2) ba. va. paurANika mAnyatA pramANe gaNezanI e nAmanI beu panI. (saMjJA.) asthamaka puM. (saM.] rAmAyaNamAM vaNita eka bhAratIya parvata. (saMjJA.) zyazRMga (za3) pR. [saM.] paurANika yugano eka RSi (dazarathanA rAjyamAM bAra varSanA dukALa pachI jenA AvavAthI varasAda paDayo kahevAya che.) (saMjJA.) aSabha puM. (saM.] vRSabha, baLada, Akhale. (2) svara-saptakamAMne bIje rI' svara. (saMgIta.) (3) samAsamAM uttarapada tarIke zreSTha' (bharatabha' vagere) artha RSabhadeva puM, siM] viSNunA cAvIsa avatAramAM eka ane jene mAnyatA pramANe vartamAna covIsInA cAvIsa tIrtha kareAmAMnA pahelA-AdinAtha. (saMjJA.) aSabhadhvaja . saM.] jenI havAmAM ke jenA vAhana tarIke naMdI, che tevA mahAdeva, ziva kaSi yuM. [saM] navuM darzana-jJAna prApta karanAra puruSa, maMtradraSTA. (2) tapasvI, muni, tApasa. (3) jenA nAmathI gotra ke kuLane AraMbha thato hoya tevo te te vaidika brAhmaNa. RSiRNa na. [saM., saMdhi nathI karI] RSio pratyenuM RNa, RSio pratyenuM manuSyanuM kartavya RSi-kanyA strI. [saM.] RSinI putrI, tApasa-kanyA RSikumAra paM. [saM.] RSine putra, tApasa-bAla RSikumArikA strI. [saM.] juo "RSi-kanyA'. RSi-kula(La) na. [saM.] RSine vaMza. (2) RSine Azrama, (3) vidyArthIone abhyAsa karavAnuM sthaLa RSi-gaNuM chuM. [saM.] RSione samuha RSi-jana puM, na. [saM.] RSi RSi-tarpaNa na. [saM.] brAhANe jaI badalAve che tyAre karavAnAM traNa jAtanAM tapaNemAMne RSione udezI karavAmAM Avate tarpaNa-vidhi dhirma. (jaina) RSi-dharma chuM. saM.1 vaidika dharma. (2) jana-parivajayA levAne RSi-patnI strI. [saM.] RSinI pariNItA strI RSi-5da na. [saM.] RSine dara jaje aSi-paMcamI (-5khyamI) sI. [saM.] bhAdaravA suda pAMcamane divasa, rakha-pAMcama, sAma-pAMcama. (saMjJA) RSi-putra puM. [saM.] jue "RSikumAra". RSi-muMgava (51) puM. [+ saM., artha baLada = zreSTha]. RSiomAM uttama, zreSTha RSi RSi-maNIta vi. [saM.] adhie jenI racanA karI che tevuM RSi-preta, RSi-bhASita vi. [saM.] RSie kaheluM RSi-yajJa chuM. [saM.] jemAM jJAna dvArA RSinuM tarpaNa karavAne hoya che tevA paMcamahAbhUta yamAMnA eka yajJa, brahA-ajJa RSi-rAja . siM], ya . [+ jue "rAya'.], RSi-vara puM. [saM.] zreSTha RSi, meTe RSi, kavi-sattama RSi-zrAddha na. siM] RSione udezI karavAmAM AvatI zrAddhakrayA RSi-sattama vi. [saM.] zreSTha RSi, moTo karSi, RSi-rAja pi-saMgha (sagha) muM. [saM.] kathione saha RSIzvara 5. si] meTA RSi. (2) (sau.) harijana-jAti mAM bhaMgI, rakhesara, jhAMpaDe agAzrama puM[ + saM. mAzraH] kavinuM nivAsasthAna 2010_04
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ e kuM. si] bhAratIya-Arya varNamALAne prAcIna kaMThatAla sthAnano dIrdha vAreta svara, gu.mAM e uccAraNanI daSTie svarita chatAM dIrdha rahyo nathI. e svara asvarita dazAmAM svathI AgaLa vadhI laghuprayatna paNa banI rahe che. e paM. gu.mAM ma> maLa dvArA ane mad dvArA vikasI Avela svarita vikRta dIdhe svara anaMtya dizAmAM madhya gujarAtamAM vyApakatAthI-jhAlAvADamAM ane keTaleka aMze kRtrima rIte gohIlavADamAM paNa, jyAre dakSiNa gujarAtanA apavAde gujarAta-saurASTramAM zabdane aMte ardha kiMvA hasva vikRta uccarita thAya che; joDaNImAM to mAtra aMgrejI tatsama zabdo pUrato ja UMdhI mAtrAthI batAvAya che. e sarva. vi. [saM. gi>prA. gaoTa apa. ge>jazu. eha"] sAmenA 'A'thI thoDA ke dUranA padArthane cIMdhI batAvanAruM darzaka sarvanAma, pele, e . (2) vAkathamAM eka vAra koI zabda ke kriyA prAyA pachI enuM pratinidhipaNuM batAvanAruM sarvanAma khoTuM che ema mAnI lekhanamAM ane suratI lAkSaNikatA pramANe sarvatra ene badale te prajavAnuM kRtrima valaNa che, je asvAbhAvika che. enAM rUpAkhyAnamAM "thI' ane "mAM" anuga tathA nAmagI pUrva "nA" madhyaga umeravAnuM valaNa che; "enAthI' enAmAM 'enA vatI-vaDe-mATe-vize' vagere. e rIte sA.vi.mAM ja, gu. nA pratyayane kAraNe "enI sAru' 'enI khAtara' "enI joDe enI sAthe enI upara enI mAthe vagere je paNa prayoga che. sAmAnya rIte e.va.mAM "e" pratyaya enAM badhAM rUpamAM prayojAya che, kavacita nathI paNa Avate. ba.va.nI enI khAsa viziSTatA "ma'nA pravezanI che. trI. vi., ba.va. emaNe'. anugovALAM emanuM, paraMtu bIja anugo ane nAmagIe pUrva emanA' aMga Ave che. emanAthI" "emanAmAM' "emanA vaDe-vatI-sAru-mATe-vAte-khAtara"kAje-thI-vize-upara" vagere. dayAnamAM rAkhavA jevuM e che ke mAna ApavAnA arthamAM ane sarvasAmAnya arthe mAnavAne mATe Avato hoya tyAre mavALAM rUpa svAbhAvika bhASAmAM prayojAya che. Ane khyAla na hovAne kAraNe pazupakSIe-nAnAM jaMtuo ane jaDa padArthone mATe paNa "mavALAM rUpa prajAtAM jovA maLe che. (2) nI rUDhi che tyAM hiMduomAM pati-patnI ekabIjAne mATe A sarvanAmano upayoga kare che. eNe ene enuM' "mAM" "ema"--aMga-A rUpamAM svara mahAprANita vivRta che: "eNe" "ene "e" "emAM eNma'; e "thI ane bIjA nAmagIonI parve nathI thatuM eka ke. pra. [saM. ma>iprA. g>gu. "e'] are , che, elA-elI, ahayA-alI e ubha. (saM. a>iprA. ma apa. Tu ja, gu. i' ane "e" > arvA. gu. "ya ane asvarita uccAravALo laghuprayatana "e'] paNa, ya, bI. (A e' pUrvanA zabdanA aMgamAM ekAtmaka thaI jAya che: "me Avaze' rAma paNa Avaze, rAmeya Avaze) [are , he eI (e-I) ke.pra. jio "e' + svArthe "i"nuM umeraNa e- sarva, ba.va. [ja e + ba.va.no pratyaya laghuprayatnAtmaka taddana asvarita ane tethI pUrvanA e' sAthe saMdhisvarAtmaka.] pelA eka vi. [saMkhyA ; saM, ga>prA. , vasa>ja. gu. 'eka'] saMkhyAmAM pahelA aMkanuM. (2) ekAtmaka, ananya. (3) ajoDa, advitIya. (4) amuka game te I. (5) (punaravRtti prasaMge) bI. (6) (samAsane uttara padamAM) Azare ("koI eka, pAMceka, beka, traNeka soeka vagerenI rIte), (7) (samAsanA svarUpamAM "sA'nI pahelAM sAmUhika (eka sAthe) eka-aSTamAMza (mIza) vi. [+ , aSTama-maMrA (AraMbha saMdhi vinAne)] kaI paNa eka padArtha ke saMkhyAnA AThamA bhAganuM : 1/8 [akeka, akeka, ekeka eka-eka vi. [o 'eka' dvirbhAva.] eka pachI eka, ekakSika vi. [saM] samAna kakSA-kramamAM raheluM ekakakSika-samIkaraNa na. [saM] "zina opha dha pharsTa oNrDara'. (ga.) [javAne kavAyatI hukama eka-katAra ke. pra. [+arakitA2] eka hAramAM thaI eka-kartaka vi. [sa.] je kartA eka ja vyakti che tenuM eka kAlAvachaMda vi. [sa, i-4+ avaDho ekI sAthe eka ja samayanuM, samakAlanuM simayanuM ekakAlika, ekakAlIna vi. [saM] samakAlIna. eka ja ekakulotpanna vi. saM. i-kuruSaw] samAna vaMzamAM utpana thayeluM hioya tevuM ekakesarI vi. [saM. 5] jemAM eka ja puMkesara ke kesara eka (kendra), 06, dvita vi. [saM.) samAna keMdramAM raheluM. (ga) (2) ekIkaraNa pAmeluM, "InTIgreTeDa' (u. je.) ekakezI(jI) vi. [sa., pR.], (-thI)ya vi. saM.] eka keza-kocalAvALuM (prANa) (cepaguM pazu) ekakhurI vi. [sa, j], rIya vi. [saM.).eka ja kharIvALuM ekagarbha-kezI(pI) vi. [3, 5, zI(SI-)ya vi. [saM.] jae ekakezI'. ekagAMTha (6) vi. [ juo "gAMTha'.] eka gAMThe baMdhAyeluM, ekasUtra [gucchavALuM, "menaDephasa ekazuchI vi. [rAM, pR.], "chIya vi. [saM.] eka ja ekalaka vi. siM.] eka goLAvALa, yuni-gopyulara' 2010_04
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekagrAmINa ekagrAmINa vi. [saM.] eka ja gAmanuM--samAna gAmanuM rahIza ekthAtapadI vi. saM., puM.] je rAzinA kAI paNa padamAM eka karatAM vadhAre akSara na hoya ane e akSaranA ghAta eka hAya athavA e pada saMkhyAvAcaka hoya teneA (rAzi). (ga.) ekaghAta-samIkaraNa na, [saM,] jemAM eka karatAM vadhu ghAta na hoya tevuM samIkaraNa, 'lIniyara ikvezana'. (ga.) ekacUkave kri. vi. [jue 'cakavA'+ gu. 'e' zrI. vi., pra.] eka ja jaNanA hAthamAM badhI sattA rAkhIne, sarvopari rIte pradhAnapaNe ekatra eca-sattA strI. [saM] eka jaNanA hAthamAM badhI sattA hevApaNuM, adhirAja-ttva, 'TokrasI' ekacakrasattA-dhArI vi. [saM.] ekahaththu sattA dhAraNa karanAruM, saramukhatyAra, 'TokreTa' (nA. 6.) ekacakrI| sI. [saM.] eka paiDAvALuM vAhana ekacakrIO vi. [saM., puM.] ekacakra rAjya karanAra, cakravartI ekacakrIya vi. [saM.] ekaja vartuLamAM raheluM kaoNnsI klika' eka-caturthAMza (-rthAMza) vi. [ + saM. caturtha-i[] kAI paNa padArtha ke saMkhyAnA ceAthA bhAganuM : 1/4 eka-cara vi. [saM.] ekaluM vicaranAruM, ekaluM karanAruM ekacitta vi. [saM.] jenuM mana eka ja khAbatamAM lAgeluM hAya tevuM, taphlIna, dhyAna-stha [nIce AveluM, cakravatI ekacchatra, ekatra vi. [saM. +chatra, saMdhithI] eka ja katra ekajathu(-yu) vi. [ + jue 'jajgyA, zaiA' + gu. '' ta, pra.] eka ja sthaLe ekaThuM kareluM, eka ja sthaLe gADhavAI gayeluM, 'kompekTa' 345 ekajathe(-the) kri. vi. [+jue 'jgyA, zthA' + gu. 'e' sA. vi., pra.] ekasAmaTuM, ekasAthe badhuM sAthe ekajAti-vAda puM. [saM.] pRthvI upara bhinna bhinna jAti ke varNana hoya enuM maMtavya ekannativAdI vi. [saM., puM] ekajAti-vAdamAM mAnanAruM ennatIya vi. [saM.] samAna jAtinuM, santatIya. (2) ekAtmaka, ekapAtmaka, saeNniTezanasa' (mana. hari.) eka-jIbhe kri. vi. [ jue 'jIbha' + e' trI. vi, pra.] ekI avAje, saunI sAmaTI saMmatithI eka-jIva vi. [saM.] ekabIjAne manamAM bhedabhAva na hoya tevuM, arasaparasa bhedabhAva vinAnuM, eka-prANa, jigara ona, jAnI eka-jora vi. [ jue 'jora'.] eka-khaLa ekaTaMga (8), giyuM, -zuM vi. [ + jajue 'TAMga'- enuM hiM. rUpa + gu. 'iyuM', 'u' ta. pra.] eka pagavALuM ekaTANuM na. [+jue 'TANuM'.] ceAvIsa kalAkamAM ekavAranuM bhejana [ekaThuM thayuM e ekANu na. [jue 'ekaDhAyuM' + gu. 'ANa'rR.pra.] ekaThAvuM a. ki. [jue ekaThu',--nA. dhA,] ekaThuM thayuM, bheguM maLavuM ekaThuM vi. [rsa, stha-> prA. laTTala-] eka ThekANe bheguM raheluM-kareluM, ekatra kareluM, bheguM, bheLuM. (2) mizrita thayeluM _2010_04 ekataMtra -kareluM. [. karavuM (rU. pra.) samAdhAna karavuM. . thavuM (rU. pra.) saMpa thavuM] [tevuM, ekala ekata vi. [jue eka' dvArA.] keAInI sAthe bhaLe nahi ekadra-eka jue ekaDe-eka', ekaDha-eka ki.vi. [jue ekaDa', dgirbhAva] chUTaka chUTaka ekaDha-mahala(1) puM. [ + jue mahala(-la)'.] (lA.) svAminArAyaNa saMpradAyanA eka phrikA, (saMjJA.) eka- MghA (DaaA) puM. [jue 'eka' dvArA.] eka dAMtavALA hAthI. (2) (lA.) gaNapatideva ekakriyA .puM., .kha.va., nyAM na., a.va. [jue 'ekaDA' + gu. yuM' ta. pra.].ekaDA bagaDe zIkhavAne prAthamika varga, khALapeAthIOA varga ekaDe eka na. [jue ekaDA' + gu. 'e' trI. vi., pra. + eka'.] 'eka'neA pADo kheAlatAM pahele udagAra, eka'nA dhaDiyAne pahelA ela. (ra) (lA.) AraMbha, zarUAta eko puM. [ + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] ekanI saMkhyA saMta, ekanI saMjJA batAvanArA AMkaDA. (ra) jJAtine peTA phirakI, gALanA bheda. [ -DhA para aMgo kADhavA (rU. pra.) bhaNavAnA AraMbha karavA. hA. vagaranuM mIThuM (rU. pra,) tadna nakAmuM. . karavA (rU. pra.) kalAtanI sahI ApavI. . kADhavA (rU.pra.) ekaDo lakhavA. . kADhI na(-nAM)khavA (rU.pra.) gaNatarImAMthI rada karavuM, hAMkI kADhavuM. 0 kApavA (rU.pra.) gaNatarImAM na levuM. (2) nAtabahAra mUkavuM. . ghUMTayA (rU.pra.) rAAta karavI, . vA (rU.pra) nAma devuM. 0 nIkaLI javA (rU.pra.) nirmAya thavuM, kiMmata vinAnuM thayuM. noMdhAvavA (noMdhA) (rU.pra.) zarUAta karAvavI. 0 pAThave (rU.pra.) sahI karI kabUlAta ApavI. 0ca nahi (rU.pra.) gaNatarImAM ke hisAbamAM nahi, tuccha, * levA (rU.pra.) saMmati levI- saMmatinI sahI levI] ekaDhALiyuM na. [+jue DhALa' + gu. yuM'ta. pra.] eka ja DALavALuM nAnuM makAna eka-tAke kri. vi. [ + jue 'taDAkA' + gu. 'e' trI. vi., pra.] eka jhapATe, ekadama ekatA huM. [+jue 'ta' + gu. 'iyuM' ta. pra.] (lA.) sIMdarIthI bharelI khATa ekatattva-tA strI. [saM.] advaitavastu-vAda ekatattva-vAda puM. [saM.] jaDa cetana sarvemAM eka ja brahma tattvayA tattva raheluM che teve vAda, advaitavAda, 'maeNnijhama' (6.bhA.) ekataraphI vi. [+ jue 'tarapha' + gu. 'I"' ta. pra.] eka tarapha DhaLI paDeluM, ekapakSI, 'eksa-pArTI' ekatalI vi. [saM., huM.], -lIya vi. [x.] eka ja sapATI upara raheluM [(ra) vi. AgrahI, haThIluM, jiddI ekataMta (tanta) chuM.[ + jae taMta'.] Agraha, haTha, jind, eka-taMtu (-tag), . * vi. [saM.] eka ja tAravALuM. (2) eka ja resAvALuM eka-taMtra (-tantra)na. [saM.] *ekasarakhI vyavasthA. (ra, saramukhatyArI. (3). vi. eka ja vyavasthA nIcenuM),
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekataMtrAdhIna 346 ekadilI ekahaththu, yuniTarI'. (4) badhAMnI eka saMmativALuM, (5) ekadezI, "parTikayulara' ekataMtrAdhIna (-tannA-) vi. [ + saM. madhana] ekataMtrI (-tannI) vi. [ sa., muM. ] saramukhatyAra sattA nIcenuM, ekahaththu sattAvALuM, ekahaththu zAsana nIcenuM, ekataMtrIya, yuniTarI' ekataMtrI (-tatrI) sI. [saM.] eka tAranuM vAva, ekatAre ekataMtrIya (-tatrIya) vi. (saM.] juo ekataMtrI.' ekatA strI, [ saM. ] ekapaNuM, eka, abheda-bhAva, hamaoNjiniTI' (A.bA.) (2) saMpa, meLa, yuniTI' eka-tAna na. [saM.] cittavRttinI tallInatA. (2) saMgItanA tAnanI ekarUpatA. (3) vi. taddIna, cAna-magna. (4) mazagula, racyuMpacyuM raheluM ekatAnatA strI, (saM.] ekatAnapaNuM, keherasa' (ka.mA.) eka-tAra vi. saM.] (lA.) eka-tAna, taklIna, ekacitta. (2) mazagUla, racyuMpacyuM. (3) ekAkAra, samAna, sarakhuM, ekarasa ekatAruM vi. [+ gu. "G' ta. pra. ] eka tAravALuM, eka tAMtaNAnuM. (2) na. eka tAravALuM vAjiMtra ekatAre chuM. jio "ekatA".] eka tAravALo taMbUro eka-tAla puM. siM.] ATha mAtrAne saMgItane ekatAla, (saMgIta.) (2) vi, eka tAlavALuM. (3) saMpIluM ekatALIsa(-2) vi. [saMkhyA. saM. -svArit > prA. parvatamattAtrIsa ] cALIsa ane eka : 41 ekatALIsa(-)-muM vi. [+gu. muM ta. pra.] 41 nI saMkhyAe paheAMceluM ekatALA . [ ja e "ekatALIsa' dvAre.] koI paNa saikAnA ekatALIsamA varSe paDelo dukALa. (2) maNanA ekatALIsa zerano eka ja tela eka-tIrtha vi. sa.]. -thI vi. kasa,, 5.] samAna gurUvALuM, gurubhAI-gurubahena ekatIsa(-za) vi. [saMkhyA. saM. -trirAta >prA.thaka raso vIsa ane eka, ekatrIsa 31 [pahoMceluM ekatIsa(-za)-muM vi. [+ gu. "muM" ta. pra.] 31nI saMkhyAe ekatImAM naba. va. [jao "ekatIsa' dvArA.] 131 paDe-ghaDiye, ekatrIsA eka-tRtIyAMza (cAra) vi. [ saM. tRtIya + baM] koI paNa eka padArtha ke saMkhyAnA trIjA bhAganuM : 1/3 eka-tela chuM. [4] prAmANika vajana, (2) vi. sarakhA vajananuM eka-tra kri. vi. [saM.] eka sthaLe. (2) badhAM eka ja ThekANe sAthe hoya ema (3) saMlagna. [0karavuM (rU.pra.) eka sthaLe karavuM, ke liDeITa"] ekatrita vi. [saM.] ekatra kareluM, ekaThuM kareluM, bheguM kareluM, keliDeITeDa.' (2) joDeluM, "kambAinDa'. (3) saMgaThita, 'kesarTaDa [kiyA. (2) dhanIkaraNa, ke liDezana' ekatrIkaraNa na. [saM.] ekaThuM karavAnI kriyA. bheguM karavAnI ekatrIkRta vi. [saM.) ekaThuM kareluM, bheguM karI rAkheluM, keliDeITeDa' eka-trIsa(-za) vi. [saMkhyA. jAo "ekatIsa'; ahIM vikape "tra' sacavAye che.] ekatIsa H 31 [tIsamuM'. ekatrIsa(-)-muM vi. [ + gu. "zuM' ta. pra.] jao ekaekatrIsa juo "ekatIsA'. eka tatva na. [{] eka-tA, aikya, abheda-bhAva. (2) saMpa, meLa eka-buddhi strI. [saM.] ekatAnI bhAvanA ekathaDuM vi. [ + juo "thaDa' + gu. 'uM' ta. pra.] eka ja thaDamAMthI kotarI kADheluM (sAMdhA vinAnuM-haDakuM vagere). ekathaMbha (thaNuM) vi. [ + jue "bha' + gu. "u" ta. pra.] eka thAMbhalAvALuM. (2) (lA.) majabUta eruM vi. jio eka' dvArA.] eka bAju nameluM, ekabAja DhaLeluM ekadama kri. vi. [phA. "ya(eka)-dama=eka svAsa) (lA.) satvara, tAbaDatoba, jaladI. (2) tadana, sAva ekadarzana-tarka che. siM.] daSTi ke samajhane lagate ekAMgI vicAra, preblema oNpha vijhana' (ma, na.) eka-dala(La) vi. [saM.], LiyuM vi. [ gu. iyuM' ta.pra.], -LI vi. [+saM. TrasTa, muM.] je vanaspati-prakAramAM vArSika cakra nathI paDatAM tevuM (dhAsa vagere). (2) jemAM dALa nathI paDatI tevuM (dhAnya). (3) jemAM kulane eka ja pAMkhaDI hoya tevuM ekadastI aDI. [ kA. 'caka dastu" + u6. "I' pra.] kustIne eka dAva (ke jemAM khelADI bIjA hAthe harIphanA paganI pIMDI uparano bhAga pakaDI vaccethI paganI AMTI mArIne ene pachADI nAkhe che.) ekadaMDiyuM vi. [sa. gha e + gu. IyuM pra.] ekathaMbhe. (2) na. maraNa vakhata Ubhe zvAsa, ghareDe ekadaMDiyA li., muM. jio ekadaMDiyuM".] ekathaMbhe mahela. (2) maraNa vakhata Ubhe zvAsa, ghareDe, ekadaDiyuM ekadaMDI -daDDI) vi. [, .] ekathaMbha. (2) 5. maratI vakhata zvAsa, ghareDe. (3) traNa daMDane badale eka ja daMDa dhAraNa karanAra (saMnyAsI, daMDI saMnyAsI) ekadaMre (dara) 5. [+gu. 'uM' ta. pra.) e "eka daMDiyo'. eka-daMta (kanta) vi. [saM.], -tI (-dI) vi. [sa, .] eka dAMtavALuM. (2) puM. gaNeza, gaNapati, gajAnana eka-dA ja. vi. saM.] eka samaye. (2) kAI samaye. eka vAra. (3) parvanA samayamAM eka-dANa ji. vi. [+ "hA" (=dAva')mAMthI vikaselo zabda] eka vAra, eka vakhata ekadANiyuM na. [+juo "dANe' + gu. iyuMta. pra.] jemAM eka dANA-pArAonI eka ja sera che tevI kaMTha-mALA ekadANI vi. [ + gu. "I' ta. pra.] eka eka dANAnI sera hoya tevuM (kaMThI-mALA vagere), sarakhA dANA-pArA hoya tevuM (kaMThanuM ghareNuM) eka-dila na. [ + juo "dila".] be vyakitao vaccenA vicAranI ekarUpatA, ekadilI, mAnI ekatA. (2) vi. mananA meLavALuM, ekAtmaka, nehathI ekarUpa baneluM ekadilI strI, [+gu. I' ta. pra.] eka-dilapaNuM, mananI 2010_04
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ eka-dha 347 ekapaDiyuM ekarUpatA, manane meLa ekayethI vi. [saM., .] jene mAtra eka ja lakSya hoya eka-dUdha vi. [+ juo "dUdha'.] ekra ja mAtA ke dhAvane tevuM. (2) samAna lakSya ke hetuvALuM dhAvelAM bALakomAMnuM e pratyeka ekabIjAne, dUdhabhAIbahena) ekadhuvI vi. [saM., pR., -vIya vi. [] jeno eka prava eka-daSTi strI. siM] sthira najarathI jovAnI kriyA, sthira-daSTi. -pila' hoya tevuM, eka ja dhruvanA AdhAre kAma karatuM, (2) mata-abhiprAyanI ekatA, ekasarakhA hetu heva e. "yuni-pilara' (3) samadarzitA. (4) sarvamAM paramAtmA havAne khyAla. eka-najara sI. [+ ja najara'-daSTi.] eka-daSTi, eka-vicAra. (5) vi. samadaza (2) eka ja Azaya, eka ja hetu. (3) baMne jaNa ekadeva-vAda 5. siM.1 eka ja Izvara che bIjuM koI devI sAmasAmuM jotAM baMnenI daSTinuM eka thavApaNuM tatva nathI e mata-siddhAMta, ekezvaravAda eNnathI-jhama' ekanaDuM vi. [saM - niSTha-> mA. - nima-] eka ja (a. ke.) "hene thI-jhama' (vi. ma.) ThekANe ekaThuM thaI raheluM. (2) ekanA upara ja zraddhA rAkhanAruM ekadevavAdI vi. [sa, .] ekezvaravAdI eka-navamAMza (bhAza) vi. [+ saM. navamargaMrA] koI paNa eka-deza puM. [saM.] kaI paNa AkhA padArtha ke viSayane padArtha ke saMkhyAnA navamAM bhAgaH 1/9 keAI eka bhAga, avayava ekanasiyuM vi. [ + juo "nasa' + gu. " ta. pra.], ekadeza-stha vi. si.] eka ja bhAgamAM raheluM, ekadezI ekanasIluM vi. [+ juo "nasa' + gu. I luM' ta.ka.] (lA.) ekadezAvayava chuM [+saM. ava4] be ekadezI nirdezo je vastu ke vAta mana upara lIdhI te make ja nahi tevuM, parathI kADheluM nigamana, kaeNlasI oNpha parTikyulara prImAIsisa" ja do, haThIluM, jakkI, AgrahI ekadezitA sI. siM.1 ekadezI hevA paNuM ekanAdI vi. [, .] eka ja avAjavALa ekadezI vi. siM, , -zIya vi. [saM.1 kaI paNa padArtha ekanAbhika vi. [saM] je vakenAM ke vartuLonAM keMdra eka ja ke viSayanA eka mAtra bhAgane lagatuM, ekadazastha, "parTikyulara' hoya tevuM, eka ja keMdravALuM. (ga.) ekadezayitA strI, - na, siM.] ekadezI hevApaNuM, eka-nAma vi. [saM.] samAna nAmavALuM hiya tevuM "esTekaTanesa' (prA. vi.) ekanasAradhI (20dhI) vi. [, .] nAkanuM eka ja kANuM ekadezI-lakSI vi. [sa. be zabdone gu. samAsa + gu. eka-nizcaya puM. [saM.] badalAya nahi te TharAva, daDha nizcaya. I' ta. pra. saMskRtAbhAsI] ekadezane ja dhyAnamAM rAkhI (2) (lA.) sAmAnya maLatApaNuM thayeluM, "esTeTa ekanizcayI vi. [4, pR.1 Dhi nizcayavALuM, makkama vicAranuM. ekadezI-samAsa puM. [saM.] SaSThI tapuruSa samAsane eka (2) (lA.) sarakhA vicAravALuM evA prakAra ke jemAM pUrva pada uttara padano bhAga ke aMza ekaniSTha vi. [saM] ananya zraddhAvALuM, ekamAM ja jene batAvatuM hoya(jema ke mAna" "aha"(divasa)ne madhya saMpUrNa zraddhA-AsthA-vizvAsa che tevuM. (2) nimakahalAla, bhAga bapora, vagere) (3) acaLa, sthira, daDha eka deha vi. [saM] jemanA dehenI ekarUpatA che tevuM, eka-dila ekaniSThatA strI, -1 na. [e.] ekaniSTha hovApaNuM ekadvitIyAMza (cAza) vi. [+ saM. hitI + ] kaI paNa eka-niSThA , (saM.] ananya zraddhA. (2) nimakahalAlI, padArtha ke saMkhyAnA bIjA eTale ke ardha bhAga : 1/2 vaphAdArI eka-dvAra vi. [], -rI vi. saM., S.], rIya vi. [sa.] ekaniSThita vi. [saM] ekaniSThAvALuM, ekaniSTha eka bAraNAvALuM (makAna) ekanetrI vi. si., ] eka AMkhavALuM, ekAkSa ekama vi. [saM. 5.] ekasarakhA dharma-saMpradAyavALuM, ekAMdhI (AMdhI) vi. [+ juo "dha" +gu. 'I' ta. pra.] samAna-dhama. (2) sarakhAM guNalakSaNavALuM jame khAte beu na lakhatAM eka nIce bIjuM ema jame ne eka-dha kri. vi. [saM.] eka prakAre, eka rIte khAtenI mAMdha jemAM thatI hoya tevuM ThesiyAnA prakAranuM ekadhAtu-vAda . [saM] pRthvI upara eka ja dhAtunA sikakA- "siMgala enTI sisTama'-vALuM (nAmuM) enuM calaNa hoya evuM mAnavAno siddhAMta, momeTAlijhama' ekapakSa vi. [saM] eka pAMkhavALuM (pakSI). (2) eka ekapAtuvAdI vi. [sa, ] ekadhAtu-vAdamAM mAnanAruM pakSavALuM, samAna pakSanuM ekadhAna strI. [+ jue "dhAna'-anAja.] varSamAM eka ja ekapakSI vi. [sa, vi.], -kSIya vi. [4] eka ja bAjunA pAka ApanArI jamIna valaNavALuM, eka-taraphI, ekasa-pArTI ekadhAriye [ juo "eka-dhAra + gu. IyuM? ta. pra.] eka ekapaNuM vi. [+juo paga' + gu. "u" che. pra.) eka bAja dhAravALuM sutAra lekenuM eka ojAra paga-vALuM. [-ge (rU. pra.) adhIruM, talapAparuM thatuM, ati ekavAra vi. saM. bAra + ga. *u' ta, pra.] akhalita, Atura, khaDe page tatpara] [eka paDavALuM aTake nahi tevuM, atUTa, satata cAlu, "kensemiTanTa' (ke. ha.) ekapaTalI vi. [+ jue "paTala' + gu. "I' ta. pra.] (2) ekasarakhuM, pheraphAra vinAnuM [vartanAra eka-pado chuM. [+jao "pa' + gu. "e" ta. pra.] (lA.) eka-dhoyuM vi. jio eka" dvArA.] eka ja vicAra pramANe kustIne eka dAva [paravALuM, eka-paTalI eka-gAna vi. [saM.] eka-citta, ekAgra, talIna ekapariyuM vi. [+ ja paDa' + gu. "chayuM ta. pra.] eka 2010_04
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekatika 348 ekama' ekapatika vi. [saM] eka ja savAmI-dhaNI-mAlika hoya tevuM ekapatikA strI. [saM.] eka ja pati hoya tevI strI ekapati-tva na. siM], ekapati-vrata na. siM] eka ja patine vaphAdAra rahevAnI pratijJA ke vartana ekapatnIka vi. saM.] eka ja patnIne vaphAdAra rahenAra (puruSa) ekapatnIkatA strI,, tvanA, ekapatnItA strI., tva na. [sa.] jeo "ekapatnIkapaNuM, "managamI' aikapatnIvrata na. [saM.] eka ja patnIne vaphAdAra rahevAnI pratijJA ke vartana [sthiti, aikapagha eka padikatA strI. siM] jemAM mAtra eka ja pada hoya tevI ekapadI vi. [se, muM.] jemAM eka pada ke caraNa heya tevuM. (2) eka padavALuM, 'menomiyala', (3) je kAvya eka ja geya pada(ekathI vadhu kaDIo)vALuM hoya tevuM eka-padI strI, [saM] keDI, ekadaMDI [satvara, tatkAla eka-5de . ta. [ + gu. "e' trI, vi, pra.] ekAeka, ekapaniyuM vi. [ + jao "pana' + gu. iyuM'.ta. pra.] jene eka ja pAne-pATa hoya tevuM (sADalo vagere, vacce sAMdhA- vALA deDhiyA panAnuM nahi tevuM) ekapanuM vi. [+ jue "pano' + gu. "u" ta.pra.] ekapAniyuM eka-12, 07 vi. [saM.] eka ja mAtra Azaya che tevuM, ekamAM ja parAyaNa [hovApaNuM ekapara(ka)-tA strI, -tva na. [saM.] ekamAM ja parAyaNa eka paramANuka vi. [saM.1 eka paramANuvALuM (jene have bhAga paDI zake ema nathI tevuM bArIka) ekaparichadI vi. [se, muM.] eka ja DhAMkaNavALuM eka-parNa vi., [saM.], arNa vi. [, .] je(vanaspati)- mAM eka ja pAMdaDuM thAya che tevuM eka-paMcamAMza (5mIza) vi. [+ saM. zvama- rA] kaI paNa padArtha ke saMkhyAnA pAMcamA bhAganuM : 1/5 epAThI vi. [se, .) eka ja vAra sAMbhaLavAthI ke vAMcavAthI yAda rAkhI belI janAruM eka-pArtha vi. [] jemAM sajIva AkRtinuM DAbuM yA jamANe koI paNa eka ja paDakhuM Alikhita ke mudrita thayuM hoya AzAkhata ke mudrita thayu hAya tevuM, prophAIla" (ba. ka. ThA.) ekayuTa vi. [saM, .] je auSadhanI taiyArImAM mAtra zeAdhaka dravyano eka ja puTa ApavAmAM Avyo hoya tevuM (auSadha) ekayupI vi. [sa, muM] je(vanaspati)ne mAtra eka ja phUla Ave tevuM. (2) eka ja bIjakezavALuM ekapelI vi. [saM., pR.], -lIya vi. [saM.] eka ja vRSaNa che tevuM, eka aMDavALuM, ekAMDI eka pazIya vi. [saM] eka pazIvALuM eka prakAra che. [sa, . eka ja prakAra ke rItanuM ekaprabhutva na. [3] ekahaththu sattA eka-prANa vi. [saM.1 kaI paNa be ke vadhu vyaktinA saneha- saMbaMdhanuM gADhapaNuM hoya tevuM, jigara-jana, eka-jIva, jAnI eka-khurda, nadI vi. [. cakra + arapha6 + gu. 'I' ta, pra.] eka pAnAvALuM. (2) varSamAM eka ja pAka thato hoya tevuM (khetara) ekasalI vi. [+ juo "phasala' + gu. I' ta. pra.] varSamAM eka ja phasala (tu)-pAka Ape tevuM ekalI vi. [ + ja "phAla' + gu. daI' ta. pra.] varSamAM eka ja phAla Ape tevuM (vRkSa vagere). [jora eka-bala(La) vi. saM.] ekatrita thayelA baLavALuM, ekaeka-balya vi. [saM.] eka zaktivALuM, "yuni-velanTa eka-baLa ja 'ekabala'. eka-bahirgola(La) vi, pR. [saM.] eka bAjue bahAra paDatI gALa sapATIvALo kAca, "ane- ke sa lensa' eka-baMdhana (badhA) vi. (saM.] ekanI saMjita zaktivALuM, "moneDa" [tAkI jANanAra ekabANI vi. [sa, .] eka ja bANathI nizAna AbAda eka-ba6, 07 (-bindu,ka) vi. [4] eka ja biMdumAM thaIne pasAra thanAruM, eka ja biMdumAM maLanAruM, 'kekaranTa'. (ga.) ekabiMdagAmitA (ba) strI., - ne. [sa.] ekabiMduka hevApaNuM, "kempharasa (ga) [unTa'. (ga.) ekabindu-gAmI (-bindu) vi. [sa., pR.]ekabiMduka, 'kekaekabijutA (-bindu-) zrI., -va na. [saM.] ekabiMdugAmitA, kaeNnkara" (ga.) eka-bIja vi. saM.1 je kuLamAM mAtra eka ja bI thatuM hoya tevuM, eka bI-vALuM, "mane-sparmasa' (va.vi) piraspara eka-bIja li. (saM.+ juo bI.] a nya, mahemAMhenuM, eka-buddhi sI. (saM.1 mata ke abhiprAyanI ekarUpatA, ekamati, ekamatI. (2) che. sarakhA mata ke abhiprAyavALuM, sahamata, sarakhA vicAravALuM thayeluM, homa-oNsTika" ekabaeNjika vi. [saM.] eka ja bIja ke piMDamAMthI utpanna eka-bhakti strI. [saM.] ananya bhakti. (2). nimakahalAlI, vaphAdArI [patnI che te (puruSa) eka-bhArya vi., pR. [+sa, mA, ba. trI.] jene eka mAtra eka-bhAryA . siM.1 pativratA strI [ke vartana ekabhAryA-trata na. siM.] eka ja mAtra patnI hovAnI pratijJA eka-bhAva 5. [sa.] ananya bhAva, ananya prema. (2) vi. (lA.) gu.) eka ja kiMmatanuM (vAraMvAra kimata nathI badalatI tevuM) (3) sarakhI kiMmatanuM [paNuM ekabhAva-tA zrI. (saM.) badhA tarapha sarakhI lAgaNI hovAekamAvuM vi. [ja e "bhAva'ne gu. artha + gu. 'uM' ta. pra.] eka ja bhAva-kiMmata-mUyanuM. (2) sarakhI kimatanuM eka-bhASA strI, siM.] anekabhASI rASTramAM badhAnA vayavahAra mATe svIkAravAmAM AvelI cA pracalita bhASA, livA kAkA' | [AvatuM bhejana, ekaTANuM eka-bhakta na. [saM.] covIsa kalAkamAM eka ja vAra karavAmAM eka bhuta-vrata na. [saM.] eka ja TANuM bhejana levAnI pratijJA yA vartana ekabhujI vi. [,,i] eka hAthavALuM eka-bhajana na. [saM.] juo 'eka-bhuta." ekama chuM[saM. prama-mADhama-5khyama vagerenA sAda zakayA saM. "gjhama)prA. *gvasamadvArA] ekathI vadhu AMkaDAonI saMkhyAmAM jamaNA hAthe phalI saMkhyA. (2) puM, na. [5.] 2010_04
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekamara 349 eka-rasa pramANa tarIke nakkI kareluM cokakasa mApa ke kada, "yuniTa' ekama (3) strI, si. pUnUnI sattanI adamI vagerenA sAda saM. *gvAmI>prA. *gvAmI dvArA zaka vikAsa] hiMdu varSanI pakhavADiyAMnI pahelI tithi, pratipadA, paDavA eka-maga(-gAM) kri. vi. [maga' ke 'bhaga' e beu bAja', nI jema svataMtra nAmayogI nathI. 'eka' 'aNI" "pelI e sarvanAmenI sAthe prAyela sAMbhaLavAmAM Ave che. sarakhAve evAM "gama" ane "mera" nAmayogI.] eka bAjue ekama-gaNita na. [+.saM.] ekama-rIti, "yuniTarI methaDa' ekamajalI vi. [+ juo "majale'+ . "I' ta. pra.] eka majalA-mALavALuM, ekamALI (makAna ke vAhana) eka-mata chuM. [, na.] samAna mata, samAna abhiprAya, sarva-saMmati. (2) (lA.) saMmati. (3) vi. samAna matavALuM ekamata-tA strI., - na. [saM.] ekamatI eka-mati strI. [saM.] ekabuddhi, samAna vicAra. (2) vi. samAnabuddhi-vicAravALe. ( eka-mati' strI. mAM "saMmati'ne bhAva nathI, jyAre nIcenA "eka matImAM saMmatino bhAva spaSTa che.) [matane vaLagI rahenAruM, jiddI, taMtIluM ekamatiyuM vi. [+rsa, mata' + gu. "IyuM" ta.ka.] eka ja ekamatI strI. [+ saM. "mata' + gu. 'I' ta. pra.] ekamata hovApaNuM, sarvasaMmati, yurenimiTa" ekamatIluM vi. [+ saM. "mata' + gu. IluM? ta...] pitAnA ja mata ke abhiprAyane vaLagI rahenA, durAgrahI, eka- matiyuM, jiddI, taMtIluM eka-mana vi. [saM. "mana na., ba. trI.] sarakhA vicAravALuM. (2) ekamanuM [nAra(2) daDhanizcayI ekamanuM vi. [+gu. 'uM' ta...] sarvatra samAna bhAva rAkhaekama paddhati strI. [+{.] juo ekama-gaNita." ekamaya vi. [saM.] ekAmaka, ekarUpa, ananyatAvALuM ekAkAra ekamayatA strI. [saM.] ekAtmakatA ekama-rIti jI. [+saM] juo "ekama-gaNita." eka mAtra vi. saM.1 phakta eka ja, anaya, sela,' ekadhujhiva ekamAtrika vi. [saM.] uccAraNamAM eka mAtrA (hrasva- svarAtmakatA eTale samaya lenAra. (pi, saMgIta.) ekamAtrI vi. [saM. 5] meLa mAtrA (velansI') eka ja hoya tevuM, "moneDa" (2.vi.) eka-mAna vi. siM] jemAM parimANanI kiMmata kADhavAnI heya che tevuM (ekama-paddhati' prakAranuM gaNita) ekamAgI vi. [saM., pR.], -gIya vi. [1] ADIavaLI prApaMcika bAbatamAM mAthuM na mAratAM amuka eka ja rIte ja vartanAra. (2) nikhAlasa, saraLa, sIdhuM. (3) eka ja dizA tarapha janAruM. (rasto "ekamAga hoya tyAM batAvelI dizA tarapha vAhana jaI zake, e raste pAchAM vALIne ke sAmI bAjuthI vAhanone AvavAnI manAI hoya che.) ekamAga-5NuM na. [+]. "paNuM ta.pra.] ekAtmakatA, naTanI" (2. ma.) ekamALiyuM vi. [+juo "mALa + gu. "yuM ta. pra.], ekamALI vi. [+ juo "mALa + gu. "I' ta...] jene eka ja mALa ke majalo hoya tevuM (makAna ke vAhana) eka-mukha vi. [saM] eka meDhAvALuM. (2) eka pravezadvAra vALa, [be (rU. pra.) matabheda vinA sau sAthe maLIne belatAM hoya ema]. ekamukha-vijaya [.] sarakAra taraphathI bAMdhelA bhAve karavAmAM AvatuM mAlasAmAna-khAdyAdi padArthonuM vecANa ekamukhI vi. [saM., muM] jemAM eka ja moTuM hoya tevuM. (2) jene eka ja mukha-dvAra hoya tevuM (makAna). (3) eka ja phAMkAvALuM. (4) eka ja dizAmAM jatuM, "yuniTarI'. [0 sattA (rU. pra.) pitAnI marajI pramANe calAvavAmAM Avato adhiMkAra, saramukhatyArI] [ekamukhI'. ekamukhuM li. [ saM. +gu. 'u' svArthe ta. pra. ] e ekamudra vi. [saM.ba. zrI. mudrA] eka ja jAtanI chApavALuM, samAna chApa ke AkRtivALa ekamulakI vi. [+ juo "mulaka' + gu. "I' ta...] eka ja mulaka dezamAM rahenAruM, samAna dezavAsI eka-mUTha (-4) ki.vi. [+ ja mUTha".] (lA.) badhAMnI saMmatithI sarvAnumate eka-mala(La) vi. saM.] eka ja maLa ke utpattisthAnavALuM. (2) jene eka ja mULADuM hoya tevuM (vanaspati) ekalika vi. [saM.] eka ja muLa hoya tevuM (vanaspati). (2) eka ja hAIDrojanane paramANu hoya te (tejAba) ekamUlya na. [saM.] nakkI karelo bhAva, nizcita kiMmata. (2) sthAyI ekama, daDha saMkhyA, (3) vi. jenA bhAva baMdhAyelo hoya tevuM. (I sarakhI kiMmatanuM eka-mULa A eka-mUla.' ekameka vi. [saM. -ghava >prA. gvavA , pratyeka] ekabIjuM, a nya, paripa2nuM. (2) ekanI aMdara bIjuM bhaLI ke samAI gayuM hoya tevuM, ekAtmaka, ananya. (3) kri. vi. seLabheLa, saMmizrita ekameka-tA zrI. + saM, ta. pra.] saMmizraNa, bheLaseLa eka-era (27) kri.vi. [+mera" e "bhaga' jema 'bAja'nA arthanuM nAmayogI; juo 'eka-maga(ga)'.] eka bAju ekameLa chuM. [+juo meLa'-] meLa, saMvAda, suleha-saMpa, saMpa-salAha, (2) vi. paraspara meLa khAya tevuM, saMvAdI, ekarUpa, pIluM eka-mevaDhiyA vi., . [+juo mevaDi'.] pUratI pachATa vinAne eka meDha ghaDI zakAya te paththara ekara muM. [a.) 4840 corasa vAranuM mApa (jamInanuM) ekara-vistAra chuM. [+saM] 'eka'ne ekama gaNI gaNavAmAM Avato kelA, ekareja' ekaraLiyuM vi. [+juo "uga' + gu. "IyuM" ta...], eka zuM vi. [+jao raga' + gu. "G" ta. pra.] (lA.) barAbara maLI gayeluM, eka-rasa, ekasarakhuM eka-rasa vi. [ saM.] (lA.) judApaNuM TaLI jaI ekapaNe thaI raheluM, "hArmoniyasa' (hI. gha.). (2) gulatAna, maza 2010_04
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekarasatA 3pa0 ekala-mala(la) gula, etapreta, ekAgra, tamaya hArmanI" bIjAMone bAjue rAkhI ekaluM ekaluM ja khAnAra. (2). ekarasata strI. [saM] ekarasa thavApaNuM. (2) saMpa, sumeLa, (lA.) svAtha, ApamatalabI eka-raMga (24) vi. [sa, vaLI phA. vyaraMga], -gI (2gI) ekala-gAmI vi. [se, muM. ] ekaluM pharanAruM, ekala-cara vi. [saM., pR.] (lA.) eka sarakhA vicAranuM. (2) maLatA ekalagAmuM vi. [+ ja "gAma' + gu. uM' ta. pra.] svabhAvanuM. (3) saMpIluM. (4) eka ja prakAranuM, ne- ekAda gAmanuM dhaNI nasa' ekalavAyuM [ + sa AmanuM "nAma zakya rUpa + gu. eka rAga . [saM.] (lA.) sumeLa. (2) vi. juo "eka-raMga", "u" ta. pra.] ekala-gAmI, ekala-cArI ekarAga-tA, ekarAgitA strI. [8,] ekaraMgIpaNuM, eka-zuM vi. [ja lAganuM + gu. 'uM' ku. ma.] eka ja eka-rAga vaLagI rahenAruM, eka-lagna. (2) sAthe-lanuM ekarAja-zAsana na. [saM.], ekarAjAdhipatya [sa, dAna eka-lagna vi. [saM.] ekane ja vaLagI rahenAruM. (2) na. + mAgig] eka ja vyaktinA hAthamAM rahelI sattA, ekapatnIka-tva, mane gamI' (2. vA.) saramukhatyArI, mainAka,' 'DikaTeTara-zipa' ekalacara vi. [ + ] ekaluM pharanAruM, ekala-gAmI ekatrika vi. saM.1 eka rAtri cAle teTaluM [ya tevuM ekala-caya strI. [+ saM. ] ekalA javApaNuM, ekalA ekarAtri-parimANu vi. [saM.] eka rAtrinI mudata jenI pharavApaNuM ekarAra chuM. [ara. IkarAra ] ThakarAra, kabUlAta. (2) prati- ekalacarI vi. [ + se, muM. ] ekalacara, ekala-gAmAM jJApUrvaka karelo athavA lakhAyela majakura, kephiyata, sTeITa- ekalaDuM (-ThuM) vi. [ja e eka' dvArA.] ekamenTa, Deklerezana' [pratijJApatra, ephiDeviTa sAmaTuM. (2) bhega vinAnuM, cAkhe cokhuM ekarAraznAmuM na. [+ juo "nAmuM.] kabUlAtanAmuM. (2) ekalA che, -, -dokala vi. [ juo "ekala', dvirbhAva ] eka-rAza(-sa) (-zya, sya) vi. [+ juo "rAza".] rUpa guNa taddana ekaluM, aluM paDI gayeluM vageremAM sarakhuM hoya tevuM, samAna guNa-lakSaNavALuM ekala-taLI vi. [ + saM, tI, pR. 3 eka ja taLayAvALuM ekarASTriyatA strI. nava na. siM.] eka ja rASTranA ekalatA satI. [ saM, pra.] ekalA-aTulA rahevApaNuM, vatanI hovApaNuM, samAna-rASTriyatA sekayujhana' ekarIti sevana na. [saM.1 kAryamAM ke vartanamAM eka ja ekalatA vi. [+ja tAra' + gu. "uM' ta. pra. ](lA.) jAtanI rIta athavA paddhatine vAraMvAra anusaravApaNuM, ekalakSI. (2) ekalapeThuM. (3) eluM, sAtha vinAnuM menarijhama" ekala-dazA strI. [+ saM.] ekalavAyApaNuM, ekalApaNuM eka-rUkhI, -khuM vi. [+juo rUkha+ gu. I" ane "u" ekaladaMDI (daDI) vi. [se, muM.] ekaluM, sAtha vinAnuM 1.pra.] (lA.) eka-citta, tahalIna, eka-manuM ekala-dhAriyA jao "eka-dhAriye'. eka-rUpa vi. [saM.] leza paNa bhedabhAva na hoya tevuM, ekA- ekalapaMgI (-pagI) zrI. [+saM.14) + gu. "I' ta.pra.] maka, eka ja svarUpanuM, yuniphorma (lA.) varasAdane aTeka chAMTe be cAra kalAka sudhI ekarUpatA, ekarUpatA strI. [sa.] ekAtmakatA, ananyatA, paDayA karavApaNuM yuniphomiMTI" (caM.naM.), "kasisTansI' (ma.na.), moneTanI ekalapaMDuM paDuM) vi. [+ ja "paMDa' + gu. "uM' ta. pra.] (na..) (2) saMvAditA, homejiniTI' potAnI jAtane ja mAtra vicAra karanAruM, svArthI, e()khika vi. [4] eka ja lITI upara AveluM, Apa-matalakhI ekarekhIya, keliniyara'. (2) na. eka ja surekhA upara ekalapaMtha (-panya) puM. [ + ja patha'.] sAtha vinAne AvelAM traNa ke enAthI vadhAre biMdu ekalapaMthI, -thuM (pathI, -nyuM) vi. [ + gu, "I' ane eka rekhIya, ekakhika vi. [saM.] eka ja rekhA upara "u" ta. pra. ] sAtha vinAnA mArga upara ekaluM janAruM AveluM, ekakhika, kesinIyara" ekalapIchuM vi. [ ja "pITha' bajAra + gu. 'uM' ta. pra.] ekala vi. saM. [4-4 > apa. *gvAjhu (apa. "' jene bajAramAM keAI harIpha na hoya tevuM, binaharIpha pra.)] ekaluM, eka ja, jeDI vinAnuM, aluM. (2) puM, na. ekalapeTuM vi. [+ juo peTa... gu. "uM' ta. pra.] pitAnA phATI gayela ane ekaluM pharatuM Dukkara. [0 ekala (rU. pra.) paTanI paDI che tevuM, kevaLa svAtha, Apa-matalabI chUTuM cha8 [(lA.) kustIne eka dAva ekalapeTAI jI. [ + gu. AI' ta, pra.] svArthamayatA, ekala-kUTa kuM. [+ juo "kUTavuM' + gu. "u" ka. pra. ] Apa-matalabIpaNuM ekalakSitA zrI. [sa.] eka ja bAju lakSya hoya evI ekala-bArI sI. [+ ja bArI'.] jemAMthI ekAda sthiti, siMgala-mAInDeDanesa' (u.je.) mANasa mAMDa nIkaLI zake tevI bArI ekalakSI vi. [se, muM.] eka ja bAja jenuM lakSya che tevuM ekalabAruM vi. [+ e bAra'=bAraNuM + gu. "G" ta. pra.] (2) samAna lavALuM rgyeyaniSTha jene nIkaLavAnuM eka ja bAraNuM hoya tevuM (makAna) ekalakSya-gAmI vi. [sa, .] eka ja lakSya tarapha janAruM, ekalamala-la) vi., pR. [+ saM. mag] jenI sAthe ekala-khAyuM vi. [+ jue "khAvuM' + gu. "huM" ka. pra. ] harIphAImAM kaMI UtarI na zake te (malla). (2) puM. ghaNe 2010_04
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaka nA ekala-mUDiyuM 351 ekavAriyuM jabaro mANasa hoya tevuM (phUlanI eka jAta). (2) pitAnI aMdarathI navuM ekala-mUDiyuM, ekala-mUDuM vi. [+ jue mUDI + gu. utpanna karavAnI zaktivALuM, aMtarSiNa "thayuM'-'uM' ta...] jae ekala-pIThuM'. ekaluM vi. [saM. ga> apa. *NavavuM ] eka mAtra ekala-rAma paM. [ + saM.] (lA.) bAIDI chokarAM vinA hoya tevuM, ekala, ekAkI, aTaluM. (2) alaga paDI ekale puruSa gayeluM, juduM thaI gayeluM. (3) mAtra, khAlI, "bera'. [5vuM ekala-variyuM juo ekavaDiyuM'. (rU.pra.) sAtha vinAnA thavuM, madada vinAnA thavuM. -le paMDe, ekalavAI jI. [ jAo "ekalavAyuM' + gu. "I' strI pratyaya] (-paDe), -le hAthe (rU. pra.) madada vinA] ekalI aTalI strI ke pazu-pakSInI mAdA. (2) jenI eka ekaluM-bekaluM, ekaluM chuM, ekaluM-ekaluM vi. [ja bAju UMcI hoya tevI gADAvaTa-cIlo. (3) sAnInuM eka 'ekaluM', dvirbhAva] taddana ekaluM sAdhana ekalohiyuM vi. [ + e "lehI' + gu. IyuM' ta. pra.] ekala-vAyuM vi. [ saM. "vAhila. > prA. vAhima-1 ekaluM eka ja lohInuM, eka ja vaMzanuM, (2) (lA.) jigarajAna aTaluM cAlyuM jatuM, ekaluM paDI gayeluM. (2) sahAyamAM eka-vanuM vi. [ + juo "vaga' + gu. 'uM' ta. pra.] eka bAju kaI na hoya tevuM hoya tevuM. (2) sAmaTuM, ekaja raheluM. (3) eciMtuM ekalavAsa puM. [ + saM. ] ekalA rahevApaNuM ekavacana na. [saM.] aphara bela. (2) eka ja vastu-kriyA ekalavAsI vi. [saM., muM. ] ekaluM ja mAtra vAsa karIne guNabhAvane baMdha karanAruM pada. (vyA.) raheluM [pharavApaNuM ekavacanI vi. [sa, .] bekayA pachI ene pALanAruM. (2) ekala-vihAra 5. [ + saM. ] ekaluM viharaNa, ekaluM kharuM, sAcuM. (3) ekavacana batAvanA (bhA.) ekalavihArI vi. saM., .] ekaluM pharanAruM, ekala-cArI eka-vaTa vi. [ + ja "vaTa'.] vaTavALuM, TekIluM. (2) satyaekala-vIra puM. [ + saM. ] yuddhamAM eka laDanAro yoddho vAdI, prAmANika [ekavaDuM ekalaveNuM (navaNuM) vi. [+ juo "vaNa' + gu. "u" ekavaDa vi. [. i-puTa > prA, ivara-vu] eka puTavALuM, ta. pra. ], NIluM (veNIluM ) [+gu. "IluM' ta... ] ekavaDiyuM vi. [+ gu. "yuM' ta. ma] pAtaLA bAMdhAnuM, sukakIdhI-lIdhI vAta na mUkanAra lakadiyuM, ekalavADiyuM. (2) ekavaDuM ekala-za(sU)2, DuM, ekala-za(sIriyuM, ekala--- ekavaDuM (ekavaDuM) vi. [sa. #puTa->mA, vaivavuDama-] (-)2, vi. [+ saM. "rAra' + gu. "huM', "yuM "u" svArthe eka puTavALuM, eka vIMTAvALuM, eka paDavALuM. [0 paMtyALuM ta. pra.] ekala-vIra (2) (lA.) sebata vinAnuM. (3) panyALuM) (rU. pra.) badhA bhAgIdAronI mUDI sarakhI mudata ekalapeThuM, svAtha ['ekala-DUkalI. mATe rokAI hoya te sahiyAre vepAra ke vahIvaTa] ekalosekala vi. [ juo "ekala' dvirbhAva.] juo ekavata kri. vi. [saM.) ekAtmakatAthI,ekarUpatAthI, ananyatAthI eka-eyuM vi. jao "ekalaDuM." ekavana vi. ., .], gaya vi. saM.] eka ja varga ke ekalahatha, yu, -thuM, tha, yu, ththu vi. saM. hRsta() jAtinuM, (2) jemAM mAtra eka ja acata pada hoya tevuM. (ga.) > prA. (0ma-) dvArA + gu. 'u-uM' ta. pra.] eka-varNa vi. [saM.), . [saM., muM] samAna raMgavALuM. eka ja mANasanA hAthamAM hoya tevuM, ekasattAka (2) samAna varNa ke jAtinuM. (3) nyAta-jAtane jemAM bheda ekala-hArI vi. [ + saM. mahAramAM mAne lApa, .] nathI tevuM, ekasarakhuM. (4) jemAM eka ja vanighaTaka che eka vakhata AhAra karanAruM. (jena) tevuM, ekAkSarI. (vyA.) ekalaMgA (la) puM. [+ urdU liMga=paga], -gI (-lagI) ekavarSIya vi. [saM.] eka varSanA samayanuM, ekavarSanuM puM. [ + gu. I' ta. pra.] kustIne eka dAva eka-vastra vi. si.], strI vi. [4, 5. eka mAtra lUgaDuM ekalatarase (-lanara sa ) vi. [ + saM. chottara-> prA. aMga upara che tevuM, eka vastravALuM vottara+ja e "so'.] aMkanA ghaDiyAmAM eka eka 101 ekavArthatA . saM.] jude jude sthaLethI AvelA mataekaliyuM vi, na. [ja e "ekala' + gu, iyuM' ta. pra.] abhiprAya-artha vagerenuM taddana sarakhApaNuM-taddana samAnatA, eka ja mANasa sUI zake tevuM godaDuM ke nAnuM gAdaluM. (2) samAnArthatA, "hArmanI'. (2) samanvaya, ekIbhAva. (3) meLa (2) khetInA kAmanuM nAnuM sAMtIDuM. (3) jemAM mAtra eka hovApaNuM "kasisTansI' sAMtIne pAka rAkhavAmAM Ave tevuM khaLuM ekavAghiyuM vi. [+juo "vAgha=lagAma + gu. "iyuM" ta. ekaliye vi,5.[jao ekaliyuM'.](lA.) svAminArAyaNa- pra. lagAma kheMcavAthI mAtra eka ja bAju vaLe tevuM (bIjI saMpradAyano pALe (e ekale pravAsa karI zake che mATe). bAja kadI na vaLe tenuM ghoDuM) (2) carakhAnI eka jAta ekavAra-kuM vi. [+juo "vAra' strI. vAre, phare + gu. "kuM ekaliMga(0) (- lithuM, ba. va. [sa. + gu. "jI" mAnArthe). ta. pra.] pahelI vAranuM mevADa(rAjasthAna)mAM udepura najIkanA mahAdeva (gehalota ekavAriyuM vi. [+jao "vAra' strI. vAre, kere + gu. rAjapUta ane mevADA brAhmaNanA kuladeva). (sA.) chayuM" ta. pra.] ekavAra kuM. (2) na. eka vAra khAMDelI bara, ekaliMgI ligI) vi. [saM5.] jemAM eka ja jananeMdriya kAraDa "3i 2010_04
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekavAriyuM upara eka-saMpa ekavAriyuM vi. [+ja e "vAra' puM. traNa phUTanuM mApa + gu. che tenuM, ananyAzrayI IyuM' ta. pra.] eka vAranA mApanA panAnuM (dhotiyuM vagere) eka-zAkha, 07 vi. [sa.] jene vidanI samAna zAkhA che tevuM ekavAra vi. [+]. 'u' ta. pra.] juo "ekavAra-kuM', ekazaTika vi. [4] sAMdhA vinAnuM eka pita che tevuM ekavArSika vi. saM.] ekavarSIya, eka varSanI mudatanuM. (2) ( dhotiyuM' phALiyuM' "sADI vagere). varSa daramyAna eka ja vAra prasiddha thatuM (sAmayika ke anya eka-zAsana na. [saM. saramukhatyArI rAjya-amala, ekahaththu prakAzana). sattAvALI rAjyapaddhati, maoNnAka' (2) vi. ekahaththu eka-vAsA muM. [+ vAsaNa, 5. vi., e. va. vAsaT:] sattAvALuM, saramukhatyArIvALuM, DikaTeriyala' eka vastradhArI sAdhu. (2) eka prakArane digaMbara jaina sAdhu ekazAsanI vi. [saM, .] ekahaththu sattAvALuM, "DikaTeriyala" eka vidyAzAkhIya vi. [saM.] jemAM eka ja vidyA zIkhavavAmAM eka-zikha vi. [saM.] eka saga-vATavALuM Ave che tevuM, "yuniphekaTI" ekalI vi. [sa, 5.] eka kAMTAvALuM ekavidha vi. [+sa. viSA, ba. zrI.] eka ja prakAranuM, eka-ga (- ) vi. [], -gI (phagI) vi. [sa, pR.] vividhatA vinAnuM. (2) ekadhAruM eka zikharavALuM. (2) eka ziMgaDAvALuM ekavidhatA strI. [saM. eka ja prakAra hovApaNuM, vividhatAne eka-zeSa vi. [saM] jemAM cheDe eka vadhe tevuM. (2) vi, abhAva, "menaTenI 5. daMDha samAsane eka bheda (ke jemAM be zabdomAMthI ekaviSayaka vi. siM], eka viSathI vi. [4, 5. eka ja strIliMga zabdano lopa thaye puMliMga zabda saM. mAM hiM. va.mAM viSaya dharAvatuM, keI eka ja viSaya uparanuM. (2) samAna AvI rahe che; jemake mAtA ca pitA va=virA. gu. mAM viSayavALuM. A samAsa nathI ba.) (vyA.) ekavItA-nuM vi. [+ "vItavuM-pasAra thavuM + gu. "yuM bhU. 7, ekamuti, 07 vi. [saM. jemAM eka ja akSara- "silebala' + "I' strI pratyaya + gu. chaThThI vibhaktinA arthane "tuM" che tevuM (e zabda paNa hoya ane vAkatha paNa hoya; jemake anuga] eka ja vAra banyuM hoya tevuM bane tevuM (nyAtanuM "jA" A eka sAthe svara paNa hoI zake, vyaMjanavALo jamaNa) paNa jemake "A" "ja" "strI' "ja' vagere).' menasilebika". ekavIsa(-za) vi. siMkhyA saM. iva-vizafa> prA. isavIsa] "sinTekaTikala'. (vyA.) vIsa ane eka : 21 [pahoMceluM ekazruti(ka)tA strI. [saM.] ekarUpatA, "menaTenI ekavIsa(-zam vi. [+ gu. "zuM" ta. pra.] 21nI saMkhyAe eka-saTa vi. [+ jue "saTa'-e. "seTa] eka ja prakAranA ekavIsA puM, ba, va, sAM na.,ba. . ekavIsanA AMkano jaththAnuM ghaDiye-pADe [ane ekavIsaH 121 ekasaTha (-) vi. [sa. -ghaSTi>prA. DhaLaafTrI sAThane ekavIsa-se (-) vi. [+ juo "se'.] ghaDiyAmAM eka eka : 61 [saMkhyAe pahoMceluM ekavRtta-bidu (-bindu) na, ba. va. [saM] eka ja vartuLane ekasaTha-muM (-5-muM) vi. [+ gu. 'muM' ta. pra.] ekasaThanI paridha upara AvelAM biMdu, kaeNnsalika Isa'. (ga) ekasakiyuM vi. [+gu. 'iyuM"ta. pra.] ekasaThamA varSamAM pahoMceluM ekavRttastha vi. [saM.] eka ja vartula upara AveluM, ekasattAka vi. saM.] jyAM ekahaththu sattA-adhikAra che ekacakrIya, " kensIkalika'. (ga.) tenuM, saramukhatyArIvALuM eka-vRMda (-9-6) na. [saM.] gaLAnA sattara ragomAMne eka roga ekasattA-vAda puM. [.] ekahaththu rAjyasattA hovI joie ekaNiyuM -NiyuM) vi. [ + sa, veLa + gu. "chayuM te pra.] e prakArane mata-siddhAMta, saramukhatyArI AkhI bArasAkha na hoya tevuM eka bAju eka ja veNane ekasatAvAdI vi. [sa, puM] ekasattA-vAdamAM mAnanAruM lagAveluM (bAraNuM) ekasada 5. botera naMganuM mApa ekaluM -veNIluM) ]i vi. [+ juo "veNu' + gu. eka samanvita vi. [saM.] ekaThuM thayeluM, e kaThuM raheluM, ekatrita IzuM' ta. pra.) ekaveNu-vacanavALuM, ekavacanI, beryuM pALa- ekasarakhuM vi. [+ ja sarakhuM'.] rUpa guNa vageremAM samAna. nAruM. (2) lIdhI vAta na mUke tevuM, mamatI, haThIluM, jiddI (2) ekadhAruM, akhaMDita, cAlu eka-vyakti vi. [saM.] jemAM eka ja mANasa nimAyela ekasarI strI. [+ juo 'sara'-'sera' + gu. "I' strIhoya ke che tenuM (paMca" vagere) [khyAla ApanAruM prasthaya] eka saravALI mALA ke kaMThI, ekAvaLa hAra eka vyakti-vAcaka vi. r] eka ja jaDa ne cetana drazyane ekasarI, -2 vi. [+ juo 'sara'-'sera + gu. "I'-'uM' ekavyavasAyI vi. si., .]eka sarakho-samAna dhaMdho karanAruM ta, pra.] ekasara-seravAnuM ekatI vi. [se, muM.] daDha vratavALuM, daDha pratijJAvALuM eka-saMdhi (sabdhi) vi. [saM.] jemAM eka mAtra sAMdhe che eka-zapha vi. [saM.], phI vi. [saM., pR.] AkhI eka tevuM (vastra). (2) jemAM sAMdhe nathI tevuM saLaMga, AkhuM kharIvALuM ('pazu' cheDe vagere), ekaburI ekasaMpa (-sampa) paM. [+ jue "saMpa".] ekabIjA sAthe ekazayana-bhaginI strI. [saM.] eka ja zayyAmAM sUvAne haLImaLIne rahevApaNuM, ekeya, e katA. (2) che. Apasa adhikAra dharAvatI dharmapatnI Apasa bhedabhAva nathI tevuM, paraspara vicArabheda ke zatrutA eka zaraNI vi. [sa., pR.] jene kaI paNa ekano Azraya nathI tevuM 2010_04
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekasapo ekasaMpa (-sampI) strI. [+gu, 'I'ta, pra.] saMpIlA havApaNuM ekasapAO. (-sampI) vi. [+ gu. I ' vi., ta. pra.], pIluM (sapIluM) vi. [+ gu. 'ItuM' ta. pra.] badhA maLI eka ja avAja ke abhiprAya Ape tevuM, kaeNnsaTa' [ raheluM eka-saMstha (-saMstha) vi. [saM.] eka ja sthAnamAM ke vyaktimAM eka-sAtha, -the kri.vi. [ + ju'sAtha' + gu. e' sA. vi., pra.] sau saMdhAtamAM maLIne, ekasAthe, ata blAka.' (2) ekI vakhate eka-sAta vi. [phrA. 'yak-sAn'eka rivAja, cAla, rIta, prakAra, AkAra, maLatApaNuM] ekAkAra, ekarUpa, ekasarakhuM. (ra) dhyAnamAM ekacittavALu", ekatAra ekasAmaTuM vi. [ + jue sAmaTuM'.] ekI sAthe badhu eka-sAlI vi. [ + jue 'sAla' + gu. 'I' ta, pra.] ekavArSika, ekavarSIya, varSamAM eka ja vAra thatuM eka-mAM jue ekasAna'. ekasUtra vi. [saM.] sIdhI derImAM AveluM, saLaMga eka-sUra vi. [+jue 'sUra'], OM vi. [+]. '*' ta. pra.] (lA.) ekasarakhA mata dharAvanAruM, samAna mata dharAvanAruM eka-seruM vi. jue 'ekasaruM'. ekanse (Aaa) vi. [+jue 'se'.] pUrA seA 100 ekastarI vi. [saM., puM.], "rIya vi. [saM.]eka ja tharavALuM eka-stha vi. [saM.] eka sthaLamAM ke eka vyaktimAM raheluM, 'yuniTarI' [raheluM, 'yuniTarI' (ja. bha.) ekasthAnI vi. [saM., puM.], -nIya vi. [saM.] eka ja sthAnamAM ekasthita vi. [saM.] jue 'eka-stha'. [vagere jaMtu) ekanAyuka vi.sa.] eka ja snAyuvALu' (aLasiyAM ekavarI vi. saM., puM.] jemAM eka mAtra svara-- 'silebala' che tevuM, ekazrutika, maeNnA-silebika', 'sinTeTikala' ekahaththu,-thuM,-chyu,-chyuM vi. [+saM. hasta> prA. havana-] eka ja mANasanA hAthamAM raheluM. (2) eka ja mANasanI sattA nIce thayeluM ekanharI dvI, [hiM.] kustInA eka dAva [saramukhatyArI ekahastAdhikAra juM. [+ saMdhiAra] ekahathu sattA, ekaMdara (ekandara), -re kri. vi. [jue eka' dvArA.] kula saravALe, badhuM maLIne, ekasAmaTuM letAM, gaeNsa'. (ra) badhI bAbatane vicAra karIne, 'kacumyuleTiva' [eka ekA puM., ba.va., -kAM na., ba.va. 'ekuM'nA ghaDiye-pADe--AMka, ekAI sI. [ + gu. AI ' ta, pra.] ekapaNuM, ekatA. (2) saMpa, meLa vyaktinuM hisAbanuM khAtuM ekAunTa (-uSTa) puM. [aM.] hisAba. (2) baeNMkamAM rahetuM ekAunTanTa (-uTaTa) puM. [aM.] hisAba rAkhanAra, hisAba navIsa, nAmAkhAtAneA adhikArI [ sarvocca amaladAra ekAunTanTa-janarala (')puM. [aM.] keMdra ke rAjyanA hiMsAkho ekAeka kri. vi. aai. yak-A-yak] eciMtuM, acAnaka, aNadhAryuM, 'brI' ekAkAra vi. [ saM. + mA, kha. trI.] eka AkAradhATa-svarUpAtmaka, 'kansisTanTa.' (ra) seLabheLa, saMmizrita ekAkAra-tA strI. (saM.] ekAkAra heAvApaNuM, 'kansisTansI' ja. kA.23 _2010_04 ekAtma ekAkAruM vi. [+ gu, ''' .svArthe ta. x.] ekAkAra, abhina kansisTanTa' ekaki-tA strI, [saM.] ekAkIpaNuM, ekalavAyApaNuM ekAkinI vi., zrI. [saM.] ekalI paDI gayelI (sI) ekaki-vihAra puM. [saM.] ekalAnuM haravuM-pharavuM e, ekaluM vicaravuM e 353 ekAkI vi. [saM., puM.] ekaluM. (ra) (lA.) nirAdhAra ekAkSa vi. [saM. hra+kSi; a. trI.mAM zrRkSa], ekAkSI, eka AMkhavALu', kANuM ekAkSaka vi. [ + saM. akSa-] je vaDhDhA ke cakreAnI dharI eka eTale ke samAna che tevuM ekAkSara yuM. [saM. 6 + akSara na.] eka akSara, eka svara, eka zruti, dhvana silebala', (2) eka varNa- e svara paNa hAya ke vyaMjana paNa hoya, eka dhvanighaTaka, 'vana keAnIma' ekAkSara-maMtra (-ma-tra) srI. [saM.] eka akSaranI pADelI chApa, AAnA grAma'. (2) OMkAra ekAkSarI vi. [saM., puM.] jemAM eka akSara ke zruti-svara hAya che tevuM, 'mAne-silebika'. (2) ekavI ekAkSI` vi. [saM. hrAkSa + gu. I ' ta.pra.] jue 'ekAkSa'. ekAkSA` vi. [saM., puM.] eka dharIvALuM eka-gADI strI. jue 'ekA' + gADI'.] eka gheADA ke baLadanI gADI, TAMgeA. (2) (lA.) hAlAramAM ramAtI eka ramata, kheADI-khamacI ekaya vi. [saM. + agra] eka ja biMdu upara cuMTADelI najara-vALuM. (2) ekacitta, eka-dhyAna, tallIna, ekalakSI ema-citta vi. [saM.] eka-citta, ekadhyAna, tallIna ekama-tA zrI. [saM.] ekAgrapaNuM, 'DAyarekaTa-taisa' (DA. mAM.) ekAmaha puM. [saM, + mAmrai] sabaLa Agraha, atyAgraha ekAc vi. [saM. '% + ar' pANinie svIkArelI svarasaMjJA] jemAM eka svaraccAraNa che tevuM, ekAkSarI ekAcAra puM. [saM. namA2ArI] ekasarakhA AcAra-vyavahAra, ekasarakhI rItabhAta ekacArI vi. [saM, huM.]ekasarakhuM' vartana dharAvanAruM, khIjAnI sAthe rahI ekasarakhe AcAra pALatuM ekA-jate kri. vi. [sa. + hajue bhUtavuM'+ gu. e' trI. vi., pra.], ekA-jUthe kri. vi. [+jue 'jUtha' + gu. e' sA. vi., pra.] (lA.) saMyukta rIte joDAIne, eka samUhamAM maLIne, sAthelaguM ekANu,-NuM vi. [saMkhyA; saM. navati> prA. vaLava-gu. mAM vikalpe AgaMtuka anunAsika uccAraNa] nevuM ane eka * * [saMkhyAe pahoMceluM ekANuM(-chuM)-muM vi. [+gu. muM' ta.pra.] ekANunI ekAMtapatra vi. saM. hra + Atapa-tra] ekacchatra, cakravartI, sarvopari sattAvALuM (rAjya) ekAtIta vi. saM. % + mIta] ekanI saMkhyAne paNa vaTAvI gayeluM (brA, paramAtma-tattva). (vedAMta.) ekAtma, 0 3 vi. [saM. sAman, . ] ananya-AtmarUpa, ekapa, eka-svarUpa, ananyAtmaka. (vedAMta.) . -
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekAtma-jJAna 354 ekAzramI ekAtma-jJAna na. [4.] jaDa cetana samagra sRSTi eka-rUpa che evI samajha, sarvAtmabhAva, brahmajJAna. (dAMta.) ekatmi(kA visiM] ekAtmapaNuM, (2) ekIkaraNa, saMvitti, 'inTigrezana" ekatmi-bhAva 5. [saM.] juo "ekAtma-jJAna.' ekAtma-vAda . siM] jaDa cetana samagra sRSTi eka parama tasvarUpa che evA brokayane mata-siddhAMta, sarvAtma-vAda, akhaMDa brahmavAda. (vedAMta.) ekAtmavAdI vi. [, .] ekAma-vAdamAM mAnanAruM ekAtma-saMbaMdha (sambanadha) che. [saM. 2 + mAtma saM] abheda-bhAva, tarAtmakatA, tAdAmya ekAda vi. [saM. * + ardha> prA. matha> ja. gu. "adha" dvArA eka aDadhuM (lA) Azare eka, ekAduM, ekAdha ekAdaza vi. [saMkhyA; saM.] dasa ane eka, agiyAra H 11. (2) agiyAramuM ekAdaza strI. [sa. ivarAha, pR.1 -zAha muM. [saM.] maraNa pachIno 11mo divasa. (2) e divase karAtI zrAdrakriyA ekAdazI strI. [saM] hiMduonA cAMdra mahinAnI zukala ane kRSNapakSa-ajavALiyA aMdhAkSyiAnI agiyAramI tithi. [0 karavI, 0 2hevI (navI) (rU. pra.) ekAdazInuM vrata karavuM] ekAdazaMdriya (dazendriya) strI, ba. va. [+ saM. rudrA , na.] dasa kameMdriya-dasa jJAneMdriya ane mana maLI agiyAra idriya ekAdu vi. [ja ekAda' + gu, 'u' svArthe ta. pra.] juo ekAda'. [bhAgyeja eka ekAdeka vi. jio ekAMduM eka".] juo ekAda'. (2) ekAdeza paM. siM, gii + mAra] na kare te eka hukama, eka jJA. (2) eka raMpa ke vikArane sthAne saMbaMdha vinAnA rUpa ke vikAranuM AvI rahevuM e. (vyA.) ekAdha juo "ekAda'-'ekA. ekAdhika vi. siM, + adhi8] ekathI vadhu ekAdhika-guttara na. [saM.] jemAM prathama pada uttara padathI moTuM hoya tevuM guNottara, "za oNpha greITa Ina-ikvAliTI' ekAdhikAra chuM. [sa. prakA + adhikaIR] ekahaththu sattA, saramukha tyArI. (2) IjAre, Theke ekAdhikAra-vAda 5. sa.]rAjya upara eka vyaktinI ja ekahathu sattA rahevI joIye evo mata-siddhAMta, saramukhatyArIne siddhAMta, "ipIriyAlijhama" ekAdhikAravAdI vi. se, muM. ekAdhikAra-vAdamAM mAnanAruM ekAdhikArAbhAsa chuM. [+ saM. mAmAsa] vastu-sthitie ekathI vadhu mANase cUMTAIne maLI rAjya karatA hoya chatAM rAjyanA vaDAno ja adhikAra che evuM lAgavuM e ekAdhikAritA strI. [saM.] ekAdhikAra ekAdhikArI vi. [sa. 6.] ekAdhikAravALuM, saramukhatyAra, DiTeTara'. (2) IjAradAra, ThekedAra ekAdhinAyaka chuM. [sa, ivI + maSinAvala), ekAdhipati chuM. [+ saM. mafSa-ga] ekAdhikArI, saramukhatyAra, "DiTara' ekAdhipatya na. [sa. ghI + mAthA] ekatra rAjaya, cakravartIpaNuM ekAgyAthI vi. [se, ila + maththAthI pR.1eka adhyAyavALuM, (2) samAna guru pAse sAthe abhyAsa karanAruM, satIrtha ekAneka vi. saM. [ + ane] aneka, ghaNuM (sakhyAmAM) ekAnta-vrata na. [saM. iLa + anna-vrata] amuka samaya sudhI kaI paNa eka ja anAja khAvAnI vrata-pratijJA ekAnvaya puM. [. g + 4] samAna vaMza, sagotratA, bhAyAtapaNuM [sagotra, bhAyAta ekA-vathI vi. [sa, ] eka ja vaMzamAM utarI AveluM, ekAyana na. [saM. + ana] ekamAtra gati, ekamAtra hetu. (2) ekAMta sthaLa. (3) vicArone meLa. (4) samAna mArga. (5) nItizAstra. (6) vi. eka AzcaravALuM. (7) ekAgra e-kAra chuM. saM.e varNa. (2) "e uccAra ekArAMta (rAta) vi. [+ saM. ata] "e vArNa jenA aMtamAM che tevuM (pada ke zabda) ekartha chuM. [. dava + artha] ekasarakhuM prajana, samAna hatu. (2) vi. ekasarakhA prajanavALuM, samAna hetuvALuM, (4) eka mAtra artha thato hoya tevuM. (4) samAna-sarakhA arthavALuM, ekAryaka, paryAyarUpa ekarthaka vi. [saM.] samAna arthavALI ekArthatA strI. [sa.] ekArSaka hevApaNuM ekArtha-nirdezakuM. [sa.] eka artha ke samAna arthavALA zabda kahI batAvavA e [samAna arthane bodha karanAruM ekartha-vAcaka li. saM., ekAI-vAcI vi. siM, 5] ekAthI vi. si., .] ekasarakhA arthavALuM, paryAyarUpa ekAvatArI vi. [ + saM. avatArI, muM.] jeno eka ja mAtra avatAra bAkI rahyo che tevuM, mRtyu pachI mekSa pAmanAruM ekAvana uiM, siMkhyA; saM. gva-vakhyArA > prA. ghaa-vanasa >parvaI-vanAra] pacAsa ane eka H 51 [pahoceluM ekAvanamuM che. [+gu. "muM' ta. pra.] ekAvananI saMkhyAe ekAvayavI vi. [sa, .] eka avayava ke aMgavALuM (prANI) ekAvali(-lI, Li -LI) strI. [ saM. + Avari, jI] eka seranI mALA ke kaMThI, ekasarI. (2) eka arthAlaMkAra. (kAvya) (3) eka samavRtta varNameLa chaMda. (Ni) ekAvaLa vi. [saM. bhAvari sI.] eka seravALuM ("ekAvaLa" hAra) ekAvaLi,-LI e "ekAvali'. ekAvAI jI. jio ekavAyuM" + gu. "I' satIpratyaya gADAmArgamAM eka bAjane ghasAIne UMDe gayelo cIlo. ekalavAI ekaza(-saNa, -zuM na. [saM. chArAna()-> prA. gvAsa(A)-] AkhA divasamAM eka TANuM ja jamavuM e, ekaTANuM ekanika vi. [saM. gha% + mAna], ekAzI vi. [ + saM. riAna nuM 5. vi., e. 1, 5.] eka vAra bhejana karanAruM eka (kathA) ja ekAsI'. eka-kathA) nuM ja ekAsI-muM'. ekAzramI vi. [ saM. [ + aAzrama, muM.] eka oraDA ke 2010_04
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekAzraya 355 ekAMta khaMDamAM ekalAne ja rahevAnI sagavaDa hoya tevuM ekAya che. mi. i% + mAmI eka mAtra Azare. (2) vi. eka ja mAtra Azare hoya tevuM, ekAkacI ekADhathI vi. [ + saM., S.] eka mAtra AzrayavALuM. (2) raheNAka, "resiDeniyala' (ja. bha.). ekAsana na. [saM. 1 + Asana] daDha Asana, lAMbA samaya sudhI eka ja prakAre besavAnI rIta. (2) khurazI (jenA upara eka ja jaNa besI zake.) ekAsaNa,-hyuM juo 'ekAsaNuM. eka-kyAsI(-zI) vi. [saMkhyA; saM. g ra> prA. pANI] eMsI ane eka : 81 eka(-kathA)sIzI)-muM vi. [ + gu. "muM ta. pra.) ekAsInI saMkhyAe pahoMceluM ekAha puM. [. iva + a nuM mahU !] eka divasa. (2) vi. eka divasamAM pUruM thAya tevuM (ekAha' yA) ekAhavAga kuM. [saM.] eka divasamAM pa thaI jAya tevo eka yajJa [ja vAra levAmAM AvatuM bhajana ekAhAra chuM. sa. pu + mANAnI covIsa kalAkamAM eka ekAhArI vi. [sa, puM] grevIsa kalAkamAM eka ja vAra bhajana karanAruM ekahika vi. [saM.] eka divasane lagatuM, eka divasanuM. (2) eka divasamAM pUruM thaI janAruM ekAMka (ekA) 5. [saM. ijA + ] "1no AMkaDo. (2) nATaya-racanAmAM ekAMkI kRtine e saMjJAna ekama ekAMkI vi. si., muM] "1'nA aMkavALuM. (2) strI, na. [5] jemAM eka ja "aMka (racanAnA ekama) che tevI nATayakRti ekAMga (ekA) na. [saM. ghaNA + aa] zarIra ke padArthane eka avayava, eka bhAga. (2) (vi.) eka aMgavALuM. (3) khetavALuM, apaMga [vAnI sajA ekAMga-vadha ekA) S. (saM.) eka aMga chedI nAMkha- ekAMga-vAta, yu (ekA) . saM.] zarIranA koI paNa eka aMgamAM vAyunuM darda.(2) zarIranA eka paDakhAnuM rahI javuM e, pakSAghAta, lakavo ekAMgika (ekAugika) vi. [saM. 2 + mA]i eka aMgane lagatuM, ekAMgI ekAMgitA ekAgitA) vi. [saM.] ekAMgI hovApaNuM ekAMgI (ekAugI) vi. [saMpuM] eka aMgavALuM. (2) epriya. (3) eka taraphanA valaNavALuM, eka vastu pakaDI rAkhanAruM ekAMgula (eka gula) vi. [saM. da + a8] eka AMgaLI- vALuM. (2) eka AMgaLanA mApanuM ekAMTI rahI. e nAmanI eka vanaspati ekAMta (ekADa) vi, puM [sa. gvI + ma0], hiya vi., pR. [gu. "chayuM' ta.ka.] eka. vRSaNavALo (Do) ekAMDI (ekAThI) vi. [sa, muM.] eka zikharavALuM (maMdira). (sthApatya) ekAMta (ekAnta) strI. [3, ga + aa j] jyAM koInI avarajavara na hoya tevI jagyA. [ karavI, 0 vicAravI (2. pra) khAnagImAM vAtacIta ke masalata karavI, -besavuM (-besavuM) (rU. pra.) duniyAdArInI bhAMjaghaDamAMthI mukta thavI ekAMta-kArAvAsa (ekAta-) puM. [saM.], ekAMta-ketu-keda) sI. [jue "keda'.] ekAMtamAM ekalA rahevAnI sajA ekAMta-kavA ekAnta) na. [3] A jIvanamAM ja muktine anubhava, ivamukti ekAMta-gRha (ekAta) na. [sa.] ekalA besI prArthanA ke khAnagI vAta karI zakAya te makAnano aMdarano bhAga ekAMtamAhI (ekAnta) vi. [sa., pR.] eka tarapha vajana ApatuM, ekataraphI, ekapakSIya, pakSapAtI ekAMta-cArI (ekAnta-) vi. [+ saM., muM.] ekalA rahevAnuM pasaMda karanAru [ekaluM pharanAru ekAMta-gheluM (ekAta-dhaluM) vi. [+ jue "dheluM.] (lA.) ekAMta-tA (ekAnta-tA) strI. [sa.] ekAMtapaNuM. (2) nirjanatA, avara-javara na hovI e [game che tevuM ekAMtapriya (ekAnta) vi. [sa.] jene ekAMtamAM rahevuM ekAMtapriyatA (ekAnta, strI, siM] ekAMtapriya hovApaNuM ekAMtabheda-vAda (ekAnta-) 5. [saM.] sarvathA badhuM bhinna bhinna che evo mata-siddhAMta [mAnanAruM ekAMtabhedavAdI (ekAnta-) vi. [se, muM.] ekAMtabheda-vAdamAM ekAMtara (ekAntara) vi. [saM. pa + antara] eka pachI AvatuM bIjuM choDIne trIjuM. (3) dara trIje divase AvatuM ke thatuM. (3) sAmasAme, bukamAM, "kaTaraneTa ekAMtara-koNa (ekAtara). [saM.] sAmasAmA te te khaNe, vyakramo khaNe, "eNhiTaraneiTa eMgala'. (ga) ekAMtara-krama (ekAnta) . [saM.] vyutkrama, paryAya-krama ekAMtara-kriyA ekAntara- sI. [saM.] juo ekAMtaraniSpatti." ekAMtara-javara (ekAtara) . [saM.] eka divasa Ave ne bIje divase na AvatAM trIje divase pAcho Ave tevo tAva, ekAMtarita ekAMtara-niSpatti (ekAntara) sI. [saM.] koI paNa pramANamAM be madhya padenI arasaparasa badalI karavAthI AvatuM pariNAma. (ga) ekAMtara-pramANa (ekAntara-) na. [4] "ka: ca: DhaH 5" hoya te "ka: TaH ca: 5' thAya evo siddhAMta, "eNkTara-De'. (ga) ekAMtara-vRttakhaMDha (ekAntara-vRttakhalDa) puM. [saM] vartuLane eka bhAga, 'ekTaraneTa segamenTa oNpha eN sarkala." (ga) ekAMtarika (ekAnta) vi. [saM.1 ekAMtarane lagatuM ekAMtariyuM vi. [sa. ijanatari*>prA. tami ., gu. mAM uccAraNa "anunAsikanuM utarI AvyuM che, e have ekA tariyuM' nathI ja.] ekAMtare divase AvatuM ekAMtariyA (ekAnta-) vi, pR. jio "ekAMtariyuM".] eka divasa vacce vacce choDIne Avato meleriyA tAvane eka prakAra ekAMtaruM vi. sa. g&AtA-> prA. pravatavana, gu. mAM anunAsika uccAraNa eka cheDI eka divasane aMtare 2010_04
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekAMtare AvatuM thatuM-raheluM ekAMtare kri. vi. [jue 'ekAMtaruM' + gu. 'e' trI, vi., pra.] eka eka divasanA AMtarA pADIne ekAMta-vAda (ekAnta) puM. [rsa,] vastunuM svarUpa amuka ja ceAkkasa prakAranuM che evuM batAvatA mata-siddhAMta ekAMtavAdI (ekAnta-) vi. [saM., puM.] ekAMtavAdamAM mAnanAruM ekAMta-vAsa (ekAnta-) puM. [saM.] ekAMtamAM-jyAM kAInI avara-javara na hoya tevA sthAnamAM-jaI raheluM e ekAMtavAsI (ekAnta-) vi. [saM., puM.] ekAMtavAsamAM jaI rahenAruM ekAMta-sthAna (ekAnta-) na. [saM.] jyAM kAInIye avara-javara na hoya tevuM khAlI sthAna, vivikta sthaLa, ekAMta ekAMtika (ekAntika) vi. [saM.] chelluM, aMtima, ekAMtika. 'ekAMtika'nA bIjo artha 'ekAMtika'mAM nathI; ja 'ekAMtika'. 351 ekAMtikatA (ekAntika-) strI, ntya na. [saM.] cheDA, aMta ekrAMti-tva (ekAnti-) na. [saM.] kAI paNa eka viSayamAMnI laganI ekAMtI (ekA-tA-) vi. [saM., puM.] kAI paNa eka viSayamAM laganIvALuM, eka dhyeyavALuM. (2) ekAMtamAM rahenAruM ekAMza (ekAza) puM. [saM. + maM] eka bhAga, eka hissA ekI. vi. jue 'eka' + gu. I' ta. pra.] be'thI niHzeSa na bhAgI zakAya tevI koI paNa saMkhyAnuM ekIra zrI. [jue eka' + gu. I " ta. pra.] ekAtmakatA, ekarUpatA, ananyatA. (ra) (lA.) pezAbanI rajA levA prAthamika zALAomAM jamaNA hAthanI tarjanI AMgaLI khatAvavAnA saMketa. [. karavI (rU. pra.) pezAba karaveA, javuM (6, pra.) pezAma karavA javuM. thavI (rU. pra.) pezAba thaI jave. * ekI ramavuM (rU. pra.) hiMduomAM lagna thayA pachI varavadhU varane ghera Ave tyAM pAMkhAyA pachI gaNeza-mATalI samakSa sikkAthI ramavuM. (ra) peTamAM sakhata bhUkha lAgavI. 0 lAgavI (rU. pra.) pezAbanI hAjata thavI] ekI [jue eka' + gu. I ' ta. pra., trI, vi, ke sA, vinuM vizeSaNAtmaka rUpa evAM vizeSya sAthe Ave che. ekI kalame' ekI Taze' ekI najare'ekI mate' ekI-pA' 'ekI vAre''ekI sAthe' A strIliMgI rUpa sarvathA nathI.] ekI-karaNu na. [saM.]eka na hoya tene ekAtmaka karavuM, e, judAMone ekarUpa karI nAkhavApaNuM, kaeNnsoliDezana,' (2) saMkalana, saMzleSaNa, samanvaya, saMyeAgI-karaNa, sinthesisa, eNsimilezana' _2010_04 ekAnAttara pANI nAkhI emAM rUpiyA mUkI khelAvavAmAM AvatI ramata. (ra) (lA.) bhaya. (3) bhUkha ekI-bhavana na., ekI-bhAva huM. [saM.] ekarUpa thavAnI kriyA anekanuM ekarUpa thavApaNuM [thaI gayAM hoya tevuM ekI-bhUta vi. [saM.] ekarUpa thaI gayeluM, aneka ekarUpa ekuDI-cArI huM., strI [saM. + gu. 'uThuM' ta. pra. + juo cArI'.] nRtya-nRttaneA eka prakAra, (nAya.) [ekAM ekuM na. [saM. + gu. '' ta. pra.]1' te ghaDiyA-pADA, ekkuM vi. [juo eka'-eka'+ gu. u" ta, pra.] eka eka alaga, juduM juduM dareka, vArApharatI eka ekeeka vi. [eka'+ gu. e' trI, vi., pra. + eka] eka eka ema karatAM jeTalAM hAca teTalAM badhAMya ekreka vi. ['eka'+'eka] vArApharatI eka, dareka, pratyeka ekekuM . [jue ekeka + gu, u''svArthe ta. pra.] ekeka ekemika vi. [aM.] rakSaNane lagatuM eNkeDemI zrI. [aM.] juo 'akAdamI'. ekezvara-yajana na. [saM. 9 + [zvara + saM.] Izvara eka ja che e bhAvanAthI karavAmAM AvatuM upAsana-cajJayAgAdi vagere. (2) ekezvara-vAda, 'mAnAthIjhama' (gA.mA.), 'thIjhama' (na.bhA.) ekI-kRta vi. [saM.] jenuM ekIkaraNa karavAmAM AvyuM che tevuM ekI-khASA puM. [jue ekIra + kheAkhe'.] (lA.) hiMduonI kAI kAI jJAtimAM lagnane ceAthe divase gALAne divase vara taraphanA jamaNa vakhate thALImAM vAmAM AvatA rUpiyA nAkhaekI-bekI strI. [juo kI'+ekI'.] eka bALaramata. (2). hiMdu lagnanA aMte gaNeza-mATalI samakSa thALImAM ekazvara-vAda puM. [saM.] Izvara eka ja mAtra che (ghaNA nahi) e prakAranA mata-siddhAMta, 'maeNAnAthIjhama' (na. bhe) ekezvaravAdI vi. [sa.,puM] ekezvaravAdamAM mAnanAruM,'mAtA thI', 'thIisTa' (na..la.) ekendriya (ekendriya). [saM. +caeNndriya na.] eka mAtra iMdriya, (2) vi. jene eka ja mAtra iMdriya che tevuM. (3) (lA.) kheM eka huM. [saM. -> prA. -] juo ekAtarI'. (2) (lA.) eka gheADo ke eka baLada joDavAmAM AvyA hoya tevuM vAhana. (3) damaNiyuM. (4) gaMjIphAnAM pAnAMonuM 'eka' dANAnuM pAnuM eka karIne badhAM ja ekeeka vi. jue, saM. +va+ 'eka', dirzAva] eka[reluM vacana ekekti srI. [saM. ha+vita] eka ja mANase uccAekAtarI strI. [saM.H-kattarinA-DhorA > prA. votta[] ekathI laI se| sudhInI saMkhyAne varga batAvanAra AMka, vaDo ekA. (ga.) [sittera ane eka : 71 ekotera vi. [saMkhyA saM. + saptati> prA. lasuttari] eketera-khuM vi. [+]. 'muM' ta. pra.] 01 nI saMkhyAe paheAMceluM ekAka vi. [saM. + ] sAtamI peDhIthI laI caudamI peDhI sudhImAM AvatuM (bhAyAta), samAneAdaka [AveluM ekeSTi vi. [saM. hra + uddiSTa] ekane uddezIne karavAmAM mAMDava-ena-guNuttara na. [saM. ha+ta-guLa-ttara] prathama padma uttara padathI nAnuM hoya tevuM guNettara, reziyA oNpha lesa ina-IkavaoNliTI'. (ga.) ekAnekAttara puM. [saM. jo uttara] ekamAM aneka praznonA uttara AvI jatA hoya tevA zabdAlaMkAra. (kAya.)
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ ekaDa 3pa7 eTaluM eka vi. [saM. i-> prA. gvama + svArthe "3" ta. pra.) ejhikaryuTara . [aM] kAyadAzAstra mujaba sarakAre jAhera ekaluM rahevAnA svabhAvanuM, ekAMtapriya, ochuM milanasAra karela dastAveja ke vyaktie karela vasiyatanAmAno vahIvaTa ekake li.,-kake vi, pR. [saM. i-->prA. gvAma-] (lA.) karavA nakkI karavAmAM Avela vyakti advitIya, ajoDa. (2) bahu ja kuzaLa, bAhoza egrikalacara na. [.) khetI, kRSi, khetIvADI ekaTa muM. [aM.] lokasabhA ke vidhAnasabhAomAM sarvAnumatI adhikacarala vi. [.] khetIne lagatuM ke bahumatIthI pasAra thayele kAyade, vidheyaka egrImenTa na. [.] kabUlAtanAmuM, karAranAmuM, kabUlAtaekaTara chuM. [.] nATayanI bhajavaNImAM bhAga lenAra te te karArane dastAveja vyakti, pAtra, abhinetA ecaM-ecA (-ema-eca) zrI. [2vA.) kheca-kheMcA, kheMcAekaTiMga (-Ti) vi. [.] kaI paNa adhikAra upara kheMcI, tANItANa, (2) DelaMDelA, haMsAtuMsI. (3)(lATIkAyamI na thayela hoya ane haMgAmI kAma karatuM hoya tevuM, nI) nAkhAnAkha-pheMkApheMka kAmacalAu. (2) strI, nATayanI bhajavaNamAM karavAmAM eruM vi. vAMkI najaravALuM Avane anurUpa kriyA, abhinaya ejana (jana) vi. [ara. aidat] tenuM te pharIthI AvatuM, ekasa strI. [aM.] strI abhinetA, abhinetrI [pAvana uparyukta, e ja, sadara, "IbiDa' enele janmaTa na. [aM] svIkAra. (2) pahoMca, rasIda, ejanTa (ejayuM [.] pratinidhi, ADati. (2) aMgrejI ekyAsI(-zI) juo "ekAsI." amala vakhate vaDI sattAne nAnA prAMtane pratinidhi. (3) ekyAsI(-zI)-muM juo ekAsI-muM. be kenI zAkhAno mukhya adhikArI ekaIja (ceInja) 5. [.] adalA-badalo, vinimaya. eja(je)hA (eja(-)SThA) jeo "ejaMDA". (ra) haMDIne bhAvaphera. (3) badalAne vepAra thato hoya ejansI DhI. [aM] pratinidhitva, AData. (2) ADatanI tevuM sthaLa dukAna ke piDhI. (3) zAkhA-kAryAlaya. (4) janA aMgrejI ekasTenzana na. [aM.] phelAvo, vistAra, vyAti. (2) rAjyamAM ejanTanI sattA nIce pradeza vadhAre (keI paNa kAmagIrI ke nokarInI mudatane) ejansI-kharca puM, na. [+ juo kharca'.],. ejansI cArja ekasparTa vi. [] niSNAta, kuzaLa, nipuNa puM. [4] ADatane kharca ekasperTa . [aM.] bahAra paraprAMta ke dezAvaramAM mAla ejavuM sa. kri. [saM. putra, tatsama] -ne bharoso karavo. mekalavAnI kriyA, nikAsa (bhU. kR. mAM kartA upara AdhAra). ejavuM karmaNi, ki. ekaspesa vi. [.] jhaDapavALuM, jhaDapI (saMdeza vAhana ejAvavuM che, sa. ki. vagere; jemake tAra TapAla Trena sTImara vagere) ejAvavuM, ejAvuM e "ejavuM'mAM. ekasa-re pu. [e.] bahAranA paDane pAradarzaka banAvI aMdaranA ejaM(-) (eja(-)DA) kuM. [2] sabhA-samitiomAM bhAganI pratikRti pADavAnI yAMtrika pejanA carcA vicAraNA mATenAM kAmanI vigata, kAryakrama, kAmakAja ekasa-re Tekaniziyana yuM. [.] "ekasa-renA yaMtra upara ejiTezana na [aM] caLavaLa kAma karanAre niSNAta ejayukezana na. [.3 zikSaNa, keLavaNI, tAlIma tAlImI ekasala strI. [.] kaI paNa prakAranA cakaDA)nI dharI ejyukezanala vi. [] zikSaNane lagatuM, keLavaNI-viSayaka, ekasAIjha strI. [aM] dezamAM UpajatA ke sudharAInA ejyukezanisTa vi. [e.] rikSaNazAstrI, keLavaNIkAra hadamAM AvatA mAla uparanI sarakArI sudharAInI jagAta eTa-eTaluM vi. [ jue eTaluM', dvirbhAva.] eTaluM badhuM esiDaMTa (DaTa) . [4] akasmAta, aNadhAryo banAva eTakI strI. [ juo "heDakI'. ] eDakI, vAdhANI eka vi. [.] vadhArAnuM eTaNuM na. reTiyAnI trAka uparathI sUtara vIMTI levAnuM ekhanI strI, [pha. mAMsane lonca lAkaDAnuM sAdhana ekhara . [juo "ekhare.] (lA) kacarA-paje eTama na. [.] aNu padArtha, paramANu ekharAja puM. [ara.] bahiSkAra, nAta bahAra mukavApaNuM eNma-eNmba puM, [.] juo "aNuo, ekhare puM. [saM. zag-> prA. zahurama-] jeno lehIvA eTanI muM. [aM.] mukhatyAra. (2) rAjyataMtrane salAha upara upaga thAya che tevI eka vanaspati. (2) (lA.) ApanAre dhArAzAstrI kacare-pa [mitratA. (3) gADha saMbaMdha, saMpa eTanI -janarala S. [.] rAjayakakSAe mukhya dhArAzAstrI ekhalAsa chuM. [ara. ikhalAsa] nirmaLa prema. (2) dostI, eTaluM vi. [saM. utAvat > prA. sima-,ttisu > apa. e-jhAminara vi. [] parIkSaka [4] saMkhyA keda ke jaththo batAvavA sAmAne mATe e-jhAminezana . [aM] parIkSA, kaTI, tapAsa vaparAtuM sArvAmika vizeSaNa e saMkhyAnuM- e kada ke ejhibiTa kuM. [.] pradarzanamAM batAvavA lAyaka padArtha. (2) mApanuM- e jaththAnuM. [lA kAje-khAtara-mATe-sAra-vAte nyAyanI kacerImAM kaI kAmamAM pramANa tarIke batAvavAnI (rU.pra) upara pramANenI hakIkata hovAne kAraNe, e uparathI. kaI paNa vastu -lAmAM (rU.pra.) eTalA samayamAM. (2) AsapAsanAsthaLamAM. ejhibizana na. [aM] pradarzanI (3) eTaluM thayuM emAM -lA sAra (rU. pra.) eTalA mATe. 2010_04
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ eTaluMka 358 etadAba -le ki.vi. (2. pra.) matalaba ke, arthAt. (2) e uparathI. eDI-TaheDI (eDI-DI) strI. [ juo ADuM-Tahe.] -le ke, le je (rU.pra.) eTale, arthAt . -lethI (rU.pra.) ADI TaheDI vAta ke vartana. (2) vAMkuM ke avivekI eTalA mAtrathI. (2) sAme, dekhAya che teTalA sthAnathI. -le besIne karavAmAM Avato mijAja [aMgarakSaka lagaNalagI-sudhI (rU.pra.) sAme dekhAya che tyAMsudhI] e. DI. sI. 6. [. saMkSepa ] meTA adhikArIne eTaluMka li. [ + gu. "ka' svArtha ta. pra. ] mAtra eTaluM, eDuM (e) vi. [ juo "ADuM. ] ADAI karanAruM, jakkI, DuMka jiddI. (2) lA. duSTa, halakuM eTike(I)strI. [aM.] ziSTAcAra, ziSTa rItabhAta eDe(eDo vi., pR.[ e "ADuM'.] kharAba-duSTa mANasa e. TI. ke. TI. strI [aM] parIkSAnA amuka viSayamAM ke eDe* (eDo) 5. [ ja heDa'. ] neDe, prabaLa sneha viSayamAM nApAsa thatAM paNa uparanA vargamAM AgaLa abhyAsa (khAsa karIne bALakane enAM svajano taraphane). cAlu rAkhavAnI yunivarsiTInI anumati emirala DuM. [aM] dariyAI senAne avipati eTecI muM. [aM] rAjyanA pratinidhina sahAyaka amaladAra, eNminisTara chuM. (e) kArabhArI, vahIvaTa karanAra (2) strI. navA prakAranI cAmaDA vagerenI bagalathelI amaladAra elAsa chuM. [e. ] nakazA-pathI eminisTrezana na. [4] kArabhAra, vahIvaTa, saMcAlana ehema sI. [e. ] mahemAna vagerene dharane AMgaNe emizana na. [ aM. ] dAkhala thavAnI paravAnagI ApavAmAM AvatI mijabAnI esa na. [aM] saranAmuM. (2) saMbodhita karI apAtuM eka na, (-) jI. [saM. 3 -> prA. 3fTTa-] vyAkhyAna bhajana karatI veLA chAMDelo padArtha, jaThaNa, iMDAmaNa. (2) eNDavAnsa na. [] agAuthI ApavAmAM AvatI rakama moDhathI pItAM pAtramAM vadheluM pINuM-pANI dUdha vagere sodA kharIda vageremAM), pezagI eka-eka kri. vi. anumAne, aTakaLe eNkeTa kuM. [] dhArAzAstrI, sanadI vakIla eTharuM vi. nIcenuM ekaTa-janarala muM. [] rAjyane sauthI vaDe dhArAzAstrI ekavATa puM, (Da) strI. pu. [ juo eTha' + "vADI eNe (eN) sarva, jI. [ juo e sarva. 3 e Do'.] eThuM paDavuM hoya tevo gaMdavADe (strI mATenuM sarvanAma)-sAhityika bhASAmAM pracalita nathI. eThavADiyuM na. [+ gu. "iyuM" ta...] eThAM vAsaNa dhoyelAM eNI (aM) sI, jio e + 2. vi., e. 1. nuM hoya tevuM pANI rAkhavAnuM kaDuM ja. gu. "eNa' dvArA ] u.ta. "eNI pera (ra), re evuM vi. [ o eTha'. ane saM. 3-44ma-afma-] eNa(e) sarva. [ja "e + sA. vi. e. va. nuM. ja. khAtAM ke pItAM vadheluM, chAMDeluM-beTeluM, ajavuM. (2) gu. eNaI' dvArA. ] u. ta. juo nIce 'e kera' vagere. (lA.) vApareluM. [0 pAMdaDuM (2 pra) saheja vAtamAM UtarI eNI kera (-25), eNu gama (mya), eNo che, eNI maga paDanAruM mANasa ] (-gya), eNI mera (23) (badhe eNI'.) vi. [e te te eThuM-huM vi. [+juo "jaThara, samAnArthInA dvibhava, eThuM zabda tyAM tyAM] e bAju, e tarapha (A pAMce ne "thI' eTa Da) strI. baLada ane vAcharaDAnuM chuM. (2) anugathI e bAjuthI', "" anugathI e bAjunuM) gAya-bheMsa dehatI vakhate mastI karatAM Dhorane rAMjhaNuM eNI pera ( NI-oNraya) kri. vi. [ + juo "para'bAMdhavAnI kriyA. (3) (lA.) ADakhIlIrUpa mANasa prakAra.] e prakAre (jUnA padyamAM) eDakI (eDakI) sI. [juo heDakI'.] heDakI, vAdhaNI eNI vigate (-)(-) kiM. vi. [+ jue "vigata' + gu. eDalTa vi. [aM] pukhta uMmaranuM e' trI. vi., pra.] e hakIkate eNTa-phrencAI- puM. [saM.] pukhta uMmarane matAdhikAra eNuM (eNuM na. [saM. mana- > prA. mAna- ] (lA.) eDavavuM sa. ki. sAmela karavuM, ghusADavuM. (2) goThavI devuM. DhoranuM vasUkI javuM e. (2) vi. dujhANA vagaranuM evAvuM karmaNi, kri. evAvavuM che, sa. phi. eNe (eNNe) sarva. jio "e' ja. gu. nuM eNaI eDavAvavuM, eThavAvuM jao eDavavuM'mAM. rUpa saM. > prA. > apa. , guchuM] e eDiTara chuM. [aM.] vartamAnapatra ke sAmayika saMpAdaka. (vyaktie). (2) e (sAdhana) vatI (2) graMthamAlA ke graMthane saMpAdaka eNe (eNe sarva. [ja eNuM A sA.vi. nuM e eDiTiMga (-Ti9) na. [aM] saMpAdana-kriyA rItanuM ja, gu. eNa' rUpa u.ta. juo "eNe avasara' eDI sI. mANasanA paganI pAnIne nIcenA bhAga, paganA eNe avasara (-2) . vi. [+ ja e avasara' ja. taLiyAne pAchaLa bhAga, (2) DA-pagarakhAMTane pAnI + gu. sA. vi. nuM lupta pra. rUpa.]eve samaye, evA prasaMge nIcene bahAra dekhAte TekArUpa bhAga. (3) eDImAM etatkAla puM. [saM] vartamAna samaya, hAlane samaya lagAvAtI dhoDesavAranA bUTanI Ara. [0 taLe (2.5.) etatkAlIna vi. [4] vartamAnakAlIna, vartamAna samayanuM, pUrA kabajAmAM. 0 mAravI (rU.pra.) cheDAne nI Ara sAMpratika, hAlanuM, hamaNAMnuM peTa upara khaMcavavI. (2) saMmati ApavAne IzAro karo] etadartha ki. vi. [saM. ittara + artha eTalA mATe, ethI eDI-dAra vi. [+. pratyaya] eDIvALuM bUTa-caMpala vagere) etadAba ! [ara. iatidA] sAdhAraNapaNuM, sAmAnyatA, 2010_04
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ etadAla madhyamatA etadAla vi. [ara. itidAs] hu garamI ke bahu ThaMDI nahi tevuM, samadhAta, samazIte, mAphakasaranA havAmAnavALuM etadIya vi. [saM.] ene lagatuM, e saMbaMdhI, enuM etaddezIya vi. [saM. tar +azI] A dezane lagatuM, A dezanuM etAna kri. vi. [saMskRta paddhatinA patrane AraMbha karI lakhanAra peAtAnA gAmanA nirdeza karatAM tyAM tAvAn thI zarU Ata thatI; enuM laghurUpa gu, mAM.] Ave. huM (gAma amukathI) ethI, ethI karIne, enAthI (eN:nA-thI) kri.vi. [jue 53, + gu. 'thI' mAM. vi., anu., 'tuM'o. vi. anu., ane + jue 'karavuM' + gu. I, 0' saM. bhU.kR. + gu. 'tuM' che. vi. nA arthanA anuga + 'thI' pAM. vi. nA arthanA anuga] ene laI, ene lIdhe, tethI ediyuM na. sapheda 35 enrI vi. [ara. 'ahaMdu' + phA, I ' pra, meAgala jamAnAnA eka lazkarI adhikArI] (lA.) susta, nirudhamI. [.nuM pAtharaNuM (rU. pra.) enrI peThe paDayA rahevAnuM. 7 ne akhA (rU.pra.) edIkhAnuM. (ra) ALasunA pIra, meTe ALasu] edI-khanuM na. [+jue khAnuM'.] ALasuone rahevAnuM sthAna ke makAna ene (eNHne) kra. vi. [+ gu. 'nuM' + e' sA. vi., nA pra. lAgyuM.] e (vyakti ke padArtha)ne anaTAmI zrI. [saM.] zarIra-vidyA enemala puM. [] bahArane! Apa ApanArA padArtha (e raMga dhAtu vagerenA rUpamAM hoya tema dAMta vageremAM che tema kudaratI paNa hAya), 'ine mala' enestheTika vi. [aM.] cAmaDInI baherAza lAvI ApanAra, nizcetaka, saMvedanAhAraka (davA vagere) [DaoNkaTara enestheTisTa vi., puM. [aM.] cAmaDInI baherAza ApanAra edhANu,-NI juo eMdhANa, NI'. ena+ (eNna) vi. [ara. en'-mULa vastu, asala vastu] enelisa puM. [aM.] jenA karaDavAthI TADhiyA (meleriyA) kharuM, asala. (ra) khAsa, mukhya, (3) sarasa, suMdara. (4) zrI., na. zAlA. (5) AbarU, zAkha. (6) aNI -kaTokaTI(neA samaya), [. Upaja (rU. pra.) khAsa Upaja (ra) jamInanuM mahesUla, 0 karaja (rU. pra.) vyAja vagaranuM devuM. kI(-ki)mata (kimmata) (rU. pra.) asala kiMmata, paDatara kiMmata, kaeNsTa prAisa'. 0 kharca, 0 kharaca (rU. pra.) khAsa kharca. (2) jamIna pAchaLaneA kharca. 0 dhena (-baeNna) (rU.pra.) cheAkarAMenI eka ramata. 0 cAmAsu` (-cA-) (rU. pra.) kharuM ceAmAsuM, bharacAmAsuM. 0 jamA (rU. pra.) jamIna-mahesUlanI Avaka. 0 jamIna (rU.pra.) uttama kasadAra jamIna. (2) khAsa vAvetaravALI jamIna. 0 ja(-ju)vAnI (rU. pra.) bharayauvana, bhara-javAnI. * tarka (rU. pra.) kharekharI taka. 0 majA(-jhA)nuM (rU.pra.) bahu majAnuM, bahu suMdara. * lAvaNI(rU.pra.) lalakArI zakAya tevuM lAvaNI-gIta. 0 vasUla (rU.pra.) kharI Upaja nakkI mahesUla, vAvetara (rU.pra.) uttama pedAza. (2) khetInI pedAza, veLA (rU. pra.) aNI-epaTInA samaya] enara (eNna) na. eka jhADa ke enuM lAkaDuM ena.sI.sI. na. [aM., saMkSepa] vidyArthIone prAthamika lazkarI tAlIma ApatuM rASTriya sipAIdaLa, 'naeNzanala keDeTa kaeNpsa' enAthI, enAmAM, enuM, ene (eN) jue e mAM, enAyata (eN-) strI. [jue inAyata'.] bakSisa, [. karavuM (3. pra.) padavI-ikAba vagere ApavAM] eNkisTa vi. [aM.] aMdhAdhUMdhI phelAvanAra, arAjakatA phelAvanAra, viplavakArI. (ra) e prakAranA eka rAjadvArI pakSa anAkI strI. [aM.] aMdhAdhUMdhI, arAjakatA enI (eM: nI) sarva. [jue'eka' ja gu. mAM enai' tAva Ave che te jAtane macchara [karanAra engrevara (egre-)vi. [aM.] dhAtu paththara vageremAM kAtaraNI enjina (enjina-) na. [aM.]vega ApanAruM yaMtra, cAlaka yaMtra enjina-khAtuM (enjina) na. [aM. + juo 'khAtuM'.] kArakhAnAne enjina goThavyuM hoya che te bhAga enjina-nDrAivara (enjina) vi. [aM.] cAlaka yaMtra calAvanAra enjiniyara (enjini) puM. [aM.] bhinna bhinna prakAranI cAMtrika vidyAnA jJAtA--jevA ke 'mikenikala''ilekTrika' nevala' 'marIna' 'relave' mAiniMga' seniTarI' irigezana' 'sivila' ane 'ArkiTekaTa' vagere, ijanera enjiniyariMga (enjiniyari) na. [aM.] enjiniyaranI bhinna bhinna te te vidyA, ijanerI eNnTimanI srI., na. [aM] eka dhAtu ke jenA chApakhAnAnAM sIsAnAM bImAM manAvavAmAM sIsA sAthe mizraNa karavAmAM upayoga thAya che . _2010_04 epeMDikasa trI. vi., ane sA. vi., e. va. nA rUpaneA saMkA][. mete, diamonds meLe (rU. pra.) svAbhAvika rIte, saheje, peAtAnI meLe. 0 upara, . vize, . mAthe e rItaneA prayAga hAla nA upara, "nA vize, nA mAthe' e rUpamAM pracalita thatA jAya che.] enImA puM., strI. [aM.) gudA vATe auSadha ke sAbu meLavela pANInI apAtI picakArI. [. ApavA (rU. pra.)khIjAne enImAnuM pravAhI caDAvavuM. levA (rU. pra.) vyaktie peAte enImAnuM pravAhI caDAvavuM] enImiyA puM. [aM.] lehInuM pANI thavAnA roga, pAMDuraMga enI-mITara na. [aM,] pavananI gati mApavAnuM yaMtra enuM (e: nuM) vi. [ jue eOM' + cha.vi. nA arthanA anuga] e (vyakti ke padArtha)nuM enjarsa puM. [a.] huMDI ke ceka upara karavAmAM Avata sahI enyuiTI srI. [aM.] AMdhI mudata sudhIne mATe nakkI karelI nyAje mUkelI rakama enlArja vi. [aM.] meTuM kareluM enlArja-kepTa puM. [+juo breTa'.], enlArjamenTa (-meSTi) na. [aM.] nAnA uparathI meTuM karavAmAM AveluM keTA-citra envalapa na. [aM.] TapAla vagere mATenuM parabIDiyuM, 'kavara'. (ra) mukapeAsTa vagere mATenuM 'repara' ensAiklepIDiyA puM. [a.] jJAnakAza, sarvavidyA-kArA eNpeMksi (eNpeDiksa) na. [aM.] graMtha ke lakhANa pUrAM thaye vadhArAnI jarUrI vigateAnI tapasIla, pariziSTa. (2) jamaNI
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ eNpeMDisAiTisa bAjue peDumAM meTuM ane nAnuM AMtaraDuM maLe che tyAM vadhatA pucchAkAra bhAga [sAjo perisAiTisa (epenDi-) na. [aM] peDumAMnA eNpeMDikArA pelA puM. [grI,] prAcIna grIka leAkAneA eka deva, sUryaM. (saMjJA) apeAlAjI strI, [,] dilagIrI darzAvavApaNuM, kSamA, mAphI e pramANe kri. vi. [+ saM. + gu. e' tro. vi., pra.] evI rIte eprila puM. [aM.] IsvIsananA cothA mahine, (saMjJA.) eprilaphUla puM. [aM.] eprila mahinAnI pahelI tArIkhe mAkarI karavAne pazcimI rivAja 3ra. eNmUvara puM. [] nyAyanI adAlatamAM ArapIemAMnA sarakAra-pakSe aneleA sAkSI, merApI agreTisa (epreSTisa) vi. [ N.] amuka mudata sudhI nAkarI mATenI umedavArI karanAra umedavAra eNplikezana strI. [aM.] araja-patra, arajI eNphiDeviTa phrI, [aM.] seArganlR upara lakhavAmAM AvelA nivedananuM sarakAra-pramANita patra uparanuM lakhANa, segaMdanAmuM eba (eNba) sI. [ara. ek] rArIramAMnI khoDa-khAMpaNa khAmI. (ra) (lA.) duSaNa, kalaMka, lAMchana. (3) duzrutA. [. ughADavI (rU. pra.) kalaMka ke dUSaNa kahI batAvavuM. * DhAMkavI (rU. pra.) guhya bhAgane vajrathI DhAMkavA. cha jevI (rU. pra.) vAMka kADhavA. . lagADavI (rU.pra.) doSa devA. lAgavI (3.pra.) kalaMka vaherAvuM] ekha-dAra (akha-) vi. [+phA pratyaya ] ebavALuM, kheADakhApaNavALuM. (2) deSapAtra, kalaMkavALuM [pre., ebadArI (eNkha-) strI, [+ *aa. I ' pratyaya.] ebadAra hovApaNuM ekha-lagAmaNuM (eNba) vi. [+ juo lagAvavuM'+ gu. 'AmaNuM' 'rR. pra.] peAtAne ema lagADe tevuM, kalaMka caDAvanAruM (pAtA upara) [ebavALuM, kalaMkI abiyala (eNkhi-) vi. [ +gu. 'iyu' + 'ala' va. pra.] eNprerzana na. [aM.] garbhapAta (akudaratI rIte zastrakriyAthI cA bIjI rIte karAvavAmAM AvatA) ebhaka strI. jIe 'hamaka'. ebhakavuM jue 'hamakavuM'. ebhakAvuM bhAve, kri. eNakAvavuM ebhakAvavuM, ebhakAvuM jao 'ebhakavuM'mAM, ema' (eNma) kri.vi. [saM. vam > apa, tUM, maiM tasama] e pramANe, e rIte, evI rIte. (ra) e bAju, e tarapha. (3) evuM. (4) ke,pra. huM samayo ke samajhI' e bhAva batAvanArA udgAra. [. karatAM (rU.pra.) evuM karavAthI, 0 chatAM (rU. pra.) evuM hovA chatAM, tApaNa. 0 huM ema (.eNma) (rU.pra.) jevuM heAya tevuM ne tevuM. (2) kAMI karyAM vinA, kAMI pheraphAra karyAM vinA. ne ema (-eNma) (rU.pra.)ThANuM, emaruM huM. [aM,] chApakhAnAmAM vaparAtuM bIbAMenuM mAra pATanI paheALAInuM eka mApa [e khAja emaNuM (eNHmaNuM) kri. vi. [juo 'ema' + gu, hyuM' ta. pra.] emanuM (eNmanuM) vi. [jue eOM" + ba. va. nA 'ma' + nuM'cha. vi nA arthanA anuga.] eenuM (ba. va.ne bhAva.) (emanA-' aMga tarIke thaI ene anugA nAmayogIe vagere lAge.) _2010_04 araNa-mala emarI pu. [aM.] dhAtune sApha karI epa devAnA eka ghaNI kaThaNa dhAtunA bhUkA, rekhamALa emarI-pepara puM. [aM.] emarInuM paDa caDAvelA kAgaLa ema.pI. puM. [aM membara oNk dha pArlAmenTa' nuM AdyAkSarI TUMkuM rUpa] bhAratIya vagere leAkasabhAneA sabhya ema. sI. sI. na. [aM. saMkSepa]vidyArthIone prAthamika lazkarI tAlIma ApatuM rASTriya sipAIdaLa, ena. sI. sI. thI UtaratI kakSAnuM evuM daLa [yaMtra, ep mITara' eN- mITara [aM.] empa-mApaka, vIjaLInA pravAha mApanAruM emIbA na. [aM.] eka kArAvALuM eka jAtanuM nAnAmAM nAnu jaMtu [karatuM (kalAkAra) eNmeccera vi. [aM] svecchAe sevAbhAve kAma zIkhatuM ke emeniyA puM. [aM.] eka prakAranA gaeNsavAyu (pa. va.) eNmpa, pera puM. [aM] vIjaLInA pravAha mApavAnA ekama eNmpereja na. [aM.] vIjaLInA pravAhanuM mApa emmITara na. [aM.] jae 'eNmITara' eNeNsiMga (-siOM) na. [aM.] dhAtunAM patarAM temaja vastra kAgaLa vagere upara UpasI Ave e prakAranuM Alekhana-citraNa -AkAraNI vagere eNmbara puM. [aM.] sugaMdhI gaMdara jevA eka padArtha, kerabe eNmbesI strI. [aM.] videzI elacI khAtuM abaeNsaeNra puM. [aM.] jue. 'elacA'. eNmbyulansa sI. [.] mAMdA ke ghAyala mATenuM vAhana, mAMdA-gADI [calAvanAra eNmbyulansanTrAikara vi., puM. [aM.] mAMdA-gADInA eya 3.pra. [jue e-' + gu. svArthe '.] elA ke elI (udagAra) eNra-kanDizanDa (-kaNDiANDa) vi. [aM.] havAnI bAbatamAM joitI ThaMDaka ApatuM [jayeza erakA strI, [saM.] dhAradAra pattIvALuM pANImAM thatuM eka ghAsa, eNra-gana strI. [aM.] havAnA jerathI keADavAnI baMdUka sa..erageriyA(gaeNriyA) vi., strI. [ravA. 'era' + ara'A', bIjuM + gu. iyuM' ta. pra.] nAmanA ke vagara sarakAra dhArAnI inAmI (jamIna). (ra) bIjAne havAle sAMpelI, bArakhalI (jamIna) [havA-baMdha eNra-TAiTa vi. [aM.] havA na jaI zake tevuM, vAyu-pratibaMdhaka, eDhiyuM jue. 'eraMDiyuM.' eraDI ja 'eraMDI.' erA ja eraMDA,' eraNu (eraNya) srI, cerasa mathALa-sapATInuM lekhaMDanuM gaciyuM ke jenA upara dhAtunI ghaDatara karavAmAM Ave che. (ra) kAnamAM AveluM eraNanA ghATanuM eka hADakuM. [. upara caDha(DhA-)1huM, -nge car3hADhA-)vavuM (rU. pra.) kasI jevuM, parIkSA karavI] eraNu-kAkaDI strI. [saM.3+ jUe kAkaDI'.] pApaiyuM, papaiyuM (e nAmanuM phaLa), amRta-mULa eraNa-khurI zra, zaMkhAvalInA jevAM phaLa ane DoDavA dharAvatA ghauMnA vAvetaramAM thatA eka cheDa eraNu-sUla na. araNInuM jhADavuM
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ eraNiyuM eriyuM na. kAza chUTA hoya tyAre varata kUvAmAM na jatI rahe e mATe paiDA sAthe varatane joDI rAkhanArA deraDAne TukaDA eradAsa puM. mIThA ajame eNra-phArsa strI, [aM.] vimAnI daLa, havAIdaLa eramaDI zrI. e nAmanuM eka jhADa ramavuM` na. emaDInuM phaLa eramasphura na. abeTamAM paheravAnuM jADuM zaNiyuM, cIkaTo eNra-me(04)-la strI. [aM.] havAI vimAna mAraphata jatIAvatI TapAla, vimAnI TapAla eNra-meTara zrI. [aM.] vAyuthI cAlatuM UMcakavAnuM yaMtra, pavanacakkI eNra-lAinsa zrI. [aM.] vimAnI kaMpanI eravada puM. [ave. aeza-khetI > pehe. harakhada] dAvaranI dIkSA pAmela jaraceAstrI-pArasI' (pArasI.) 311 eraMDI (eraDDI) strI. [saM, figh1>prAM. TiMbA] nAnI jAtane eraMDA, (2) eraMDAnuM khI, eraDI era (eraDo) puM. [rAM, Taga + gu. 'uM' svArtha ta, pra.] areMDavRkSa, eraDA, diveleA. (2) (lA.) lITAMga jevI eka dezI ramata erA puM., a. va. nahAra, paMjA erAra strI, kamo, (ra) paheAMca. (3) pakaDa, cAMpa. (4) hadda erAka, jnma puM. [ara. erAk'-svarga ane narakanI vaccenI jagyA] (lA.) jahAja-vahANane nIcaleA bhAga erAvavuM, erAvAyuM juo, 'erAvuM'mAM. erAvuM (eNrAvuM) a, kra, kheMcavuM. (2) gherAvuM, vIMTaLAyuM. (3) (caNiyArAmAMthI) chUTuM paDI javuM. (4) DagamagavuM, (5) vadhu paDatuM thavuM, vistaravuM. erAvAvuM bhAve., kri. erAvavuM pre, sa. kri. eravAsa na. eka eSidhanuM upayAgI bI, khAdiyAna eNra-zip na. [aM.] havAI vimAna eNra-sarvisa strI. [aM.] havAI vimAnA dvArA thate vyavahAra erasA srI. eka jAtanA jhADanI sugaMdhI chAla. (pArasI.) eraMga (era ) strI. [saM., puM.] eka jAtanI mAchalI, heriMga'eza eraMDa(. ka) (eraDa) puM. [saM.] eraDAnA breDa, eraDA, divele era-kAkaDI (eraDa-) strI, [+juo. kAkaDI'.] (eraMDA jevAM pAMdaDAM thatAM hAvAne kAraNe) papaiyAnuM jhADa. (2) papaiyuM, amRta-phaLa, eraNa kAkaDI era-mUla(-La) (eraNDa) na. [saM.] eraMDAnA DanuM mULiyuM era-viSa (eNDa-) na. [saM.] eraMDAnA phreDamAM raheluM eka prakAranuM jhera [divelA era-vRkSa (eraNDa-) na. [saM.,puM.] eraMDAnA cheADa, eraDo, erahiyuM (eraDiyuM)na. [saM. si> prA. ma~diya-nna-] eraMDAnAM bIjamAMthI kADhavAmAM AvatuM tailI pravAhI, eraDiyuM, divela, [. ApavuM (rU.pra.) julAkha-reca Apaveza, (2) dhamakAvavuM, . pIdhA jevuM (7:muM) (rU. pra.) meDhA upara* gamagInI-aruci jevA bhAva batAvatuM. * pIvuM (rU. pra.) aruciaNagamA zarama vagere batAvavAM] riyala na. [aM.] reDiyAnA dhvani jhIlavAnA tAranI mAMDaNI eriyA-kheriyA huM. [juo. 'kheriyA', dvirbhAva.] paracUraNa 2010_04 lAkaDuM, ATakATa riAsI strI, [aM.] amIre ke zrImaMtAnA prAdhAnyavALuM rAjya. (2) (grIka bhASAmAM prAcIna sArA artha, AjanI paribhASAmAM) garIbene cUsanArA mUDIvAdIonuM rAjya eriMga+ (eriGga) puM. [aM.] vahANanA saDhane paheALA yA sAMkaDe karavA mATe DhAraDA vaDe je bhAgamAMthI kheMcI bAMdhavAmAM Ave che te elacI gIrI eriMgara (eri) na. [aM. iyar-riMga'] kAnanI bUTamAM paheravAnuM eka prakAranuM ghareNuM erI-kerI kri. vi. [ravA.] hacuDacu, anizcita erI-rezama na. [jue 'rezama' dvArA.] eraMDAnAM pAna khAI jIvanAra kIDAe banAveluM rezama eru (aru) puM. [saM. anAra > prA. aprara, mAr-] sarpa era-jhAMjhara (eN:ru-) na. [ + jue 'jhAMjharara.] sarpa vagere jherI janAvara evuM (eNruM) na. juo 'eru'. era-jhAMjhara (eNruM-) juo. 'eru-jhAMjhara.' (eN) puM. [saM. mati--- > prA. ak-a-] Avare-jAvarA, avara-javara. (2) koI cIjanI zakti. (3) nukasAna, jokheA. (4) (lA.) janAvaranA IjA karavAnA nahera [nizAna eNrera na. [aM.] bhANu (2) khANanuM nizAna, mArgadarzananuM eresa-kha(-khe)re| puM. [juo. 'khera,' dvirbhAva.] senA athavA cAMdInA kharI paDele bhUkA, seAnArUpAne jhINA bhaMgAra areAyAma strI, [aM.] vimAnI TapAla medAna, vimAnI mathaka eNra-gAma na. [aM.] havAI vimAneAne caDavA UtaravA mATenuM arA-ple(04)na na. [aM.] havAI vimAna, havAI jahAja eNrATa na. [aM.]e nAmanA breDanAM mULiyAMmAMthI banAvAtA sapheda leTa jevA padArtha, ArArUTa, tapakhIra, abIla ela ela. ema. vi. [aM. mAsTara oNk lAnuM TUMkAkSarI rUpa] yunivarsiTInI kAyadAnI anusnAtaka parIkSA pAsa karI cUkela mANasa ela ela. DI. vi. [aM. DokTara k lo'nuM TUMkAkSarI rUpa] kAyadAnA ucca prakAranA jJAna mATe jene yunivarsiTI taraphathI mAnada padavI maLI che tevuM ela ela. bI. va. [aM. 'becalar ph lA"nuM TUMkAkSarI rUpa] kAcadAnA viSayamAM yunivarsiTInA snAtaka elakI strI. [care.] juo elacI'. elacI strI. [jue 'elacI' + gu. ''svArthe ta. pra.] ilAyacI, elacI. (padyamAM.) elacA strI. [saM. ichA, phA. ilAyacI] jue 'ilAyacI,' elacI huM. [turkI, icI'=pegAma laI janAra] eka rAjyanA bIjA rAjyamAM mekalelA pratinidhi, 'eNplaeNsaeNDara', konsula' [eka svAdiSTa keLuM elacI-keLuM na. [trae 'elacI' + keLuM'.] nAnI jAtanuM elacI-khAtuM na. [jue 'elacI' + khAtuM'.] videzamAMnuM elacInuM kAryAlaya, rAjadUta-bhavana, 'eNeMsI,' 'oNnsyuleTa' elacI-gIrI strI. [jue 'elacAra'+ kA. pratyaya] videzamAMnI
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ elacI-ghara 2 epIya elacInI kAmagIrI [rahevAnuM kAma karavAnuM makAna e temAza strI. juo "hitamAsa'. [nukasAnakAraka padArtha elacI-vara na. [o elaca2+ "ghara'.] videzamAM elacIne emyumana na. [.] mAMdA mANasanA pezAbamAM jato elacI-De(-) S. [juo "elacI + "De ) Do.'] elyuminiyama strI, na. [e.] khalatA rAkhoDI raMganI elacIne bIjArelo keza ke piopaTa vajanamAM haLavI eka dhAtu. (2) vi. AsamAnI jhAMyavALe elace puM. [e 'elacI.] meTI elacIno cheDa. (2) dhoLo (raMga) sirahadane lagatuM elacAne DeDa eralAI sI. (tAmi. "elA =takAra + gu. "AI' ta...] elaTI zrI. e nAmano eka velo evaheluM vi. jio 'evaDuM' + "la' vAthe ta. ., paNa elatemAsa ja 'itimAsa'. uccAraNe elaDuM svAbhAvika.] evaDuM. (padyamAM). ela-phela (ela-phela vi. [phela' = DhAMgane dvirbhAva] game evaDuM vi. siM. ctAvata-> apa. gvasarakhAvo "AvaDuM tevuM asatAvALuM. (2) na. asabhya cenacALA jevaDuM 'tevaDuM kevaDuM'.] eTalA kadanuM mApanuM elaLavuM a. kri. vAtAvaraNamAM bhInAza AvatAM kSAravALI evaDuMka vi. [+gu. "ka" svArthe ta. pra. mAtra evaDuM, jhINakuM vastunuM bhInuM thavuM, kSAravALI vastumAMthI pANI chUTavuM. elaLavuM evaNa sarva. [juo "e; pArasI lekanI bolImAM] e, pelo bhAve, kei. elaLAvavuM che., sa. kri. evama kri. vi. [4] hAjI, hAsto. (2) ThIka che elaLAvavuM, elaLavuM juo elaLavuM'mAM. evameva ki. vi. rUiM , 3, saMdhithI] e pramANe ja, e rIte ja elAsTI . [saM.] ilAyacI, elacI evarata na. divAsAnuM vrata, jAgaraNanuM eka vrata, etrata * elA ja "alyA'. [helI (varasAdanI) evaDuM ja evaDaluM'. elATI (elA DI) strI, huM na. jio helI - elI] evasu strI, saubhAgyavatI strI, sahAsaNa elANa vi. agAdha, amApa, tAga vagaranuM evAtaNa, -na na. patinI hayAtI sudhInuM strInuM saubhAgya elAna (elAna) na. [ara. eNalAna] jaherAta, re, evAna (vAna) puM. phi. ayavAnuM ] dIvAnakhAnuM, besavAcheSaNa, (2) nimaMtraNa, hakAruM UThavAne khaMDa. (2) mahela, bheTI havelI, meTuM makAna elAyacI sUkI. juo "ilAyacI'. evAmAM ekavAmAM) ki. vi. [o evuM' + gu. "mAM" sA. eNlAmuM chuM, aM.] bhayanI cetavaNI. (2) cetavaNI-pe vAgate vi. nA arthano anuga.] e samaya daramyAna, eTalA dhaMTa ke (ghaDiyALanI) TekarI, elArAma ne Dabo samayamAM, daramyAna elArma-pIsa na. [.] TakorI-dhaMTIvALuM ghaDiyALa, ghaDiyALa- evuM (evuM) vi. [sa. tAva>prA. gha4- "sAdathI ne alAunsa na. [.] koI paNa prakAranI kAmagIrIne mATe arthe. .gu. 'ehevau'] enA jevuM. (2) enA prakAranuM cAlu uparAMta maLatuM vetana, bhaththu, Ucaka musAra ke rItanuM elibI strI. [] guno banyA hoya te samaye ApInuM eve (e va) ki. vi. priA. vaDa maLe che; tema evuM gu. sthAna upara gerahAjara hovuM batAvatI sAbitI e" sA. vi. ne pra.] e samaya daramyAna, daramyAna, eliveTara na. [aM.] vajanadAra vastuone UMce caDAvavA evAmAM [batAvanAra puraskAra vaparAte saM, UMTaDe, "keina' evArDa kuM. [aM.] cukAde, nirNaya, pheMsalo. (2) mAna elIke. pra. jio 'ayo'.] strIne mATe saMbodhanamAM mAtra evrata na. juo evarata'. vaparAte ugAra, alI eza () strI. [ara. aiza-jiMdagI, jIvikA, kherAka. elI (elI) juo vahelI.' phA. mAM moja-majA] mejamajA, sukhacena, raMgabAjI elI elI ke. pra. maheramanA samayamAM kUTatAM ke phula khAtAM eza-ArAma ( -) puM. [ara. "e'-1+ phA. athavA AvezamAM bolAto zabda. (2) yuddhamAM musalamAna taraphathI eze-' phA.] bhegavilAsa ane ArAma vaparAta zurAtanabharyo ugAra eza-ArAmI (eza- strI. [ + gu. I' ta..] ezaeluM gheluM (-, gheDa vi. jio "dheluM', bhiva bahu sAna ArAmamAM paheluM, vilAsI -sUjha na hoya tevuM, gAMDuM-gheluM eziyA kuM. [aM] parva raziyAthI madhya eziyA-arabaeleta, tuM jue "aletuM'. stAna-IrAna-aphaghAnistAna-pAkistAna -bhArata-silonaela-ghe(-)lo (-, ghe, be) muM. jio "eluM gheluM.'] brahmadeza-hiMda eziyA-cIna-jApAna sahitanA pRthvIne meInTaMDAnI eka jAtanI ramata vizALa khaMDa [eziyA khaMDanuM elopathI . [.] cikitsAnI yuropIya upacAra paddhati eziyAI vi. [+]. "AI' ta. pra.] eziyAne lagatuM, ('Ayurveda yunAnI" ane "homiyopathIthI judA prakAranI, eSaNa strI. [3] icchA, vAMchanA, (2) vAsane jemAM ragane ekadama dabAvI devAnA upacArane prAdhAnya eSaNA-samiti zrI. siM] betALIsa prakAranA deva vinAnI hoya che.) bhikSAnuM anna munie levuM e. (jana.). egAra 5. [taka. IdyAr] uThAva. (2) caDAI, hallo eSaNA-vyApAra chuM. [saM.] icchAnI kaI prakAranI hila(-)kija(-)brAna. [ara. "e-jabU-bhAMgeluM jaDavuM, cAla, irachA-vyApAra, kAmanA-vyApAra, "oNlizana' (ke.ha.) hAlata sudhAravI dvArA e.] akSara-gaNita, bIjagaNita eSaNIya vi. [4] IcchavA yogya, vAMchavA yogya 2010_04
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ 363 esaNuM eTaluM esaNuM na. sanInI nAnI sagaDI eha sarva [ja. e] e. (padyamAM.) bevakUpha esaravuM (eNsara-a. kri. [3. ati~-sara->prA. a-kSara -]. ehamaka (eha.) vi. [ara. ahamaka] mUrkha, akkala vagaranuM, patharAvuM. (2) parasevo chUTavo. (3) elaLavuM. (4) pAtaLA eLacI, eLo (eNLa-) e elacI' ane elacA'. thavuM, sukAvuM, osaravuM. (5) gumaDA ke ghAmAMthI pANI eLavaNI (La) zrI. eLavavuM e, bhALavavuM e, bhALavaNuM nIkaLavuM. (6) pAchA haThavuM. (3) nIce javuM, ochuM thavuM. eLavavuM (eLa-) e "eLavuMmAM. esarAvuM (esarA) bhAve, phi. esarAvavuM (eNsarA) eLavuM (eLa- a. kiM. haLavuM, paricita thavuM. eLAvuM (eNne) bhAve, ki. eLavavuM (e) pre., sa. ji. esarAvavuM, esarAvuM (esarA-) jue "esaravuMmAM. eLavuM (eNLA-) "eLavuMmAM. esAInara vi. [aM.] koI anyane nAme karI ApanAra eLiye (eNLa-5 S. kuMvArapAThAnA rasamAMthI thato padArtha, eNsAinI vi. [e. jenA nAma upara karavAmAM Ave che te kuMvArapAThAno sUkavela rasa esAImeTa (meTa na. [4] kAI ne nAme karavAnI kriyA, eLe, vege (eLe, ve) kri. vi. [e eLe," dvirbhAva.] suparata-nAmuM keTa, vyartha, nirarthaka, alekhe emAyalama na. [aM] gAMDAnI haiDipaTala eLa-seLe (eLaseLe) ki. vi. jio "eLe'-rbhAiva.] esiTeTa kuM. [.] eseTika esiDano kSAra (2. vi.) meLe meLe, sahaja, (2) bArIkIthI. (3) juktithI eNsiDa . [aM. eka rAsAyaNika ugra sattva, tejAba e (eN) ke. pra. rivA.] Azcarya ke kheda batAvanAre ugAra. esiDika vi. [e.] esiDavALuM, eNsiDane lagatuM (2) dhamakI ApavAnuM ke bhaya dekhADavAne ugAra. (3) esikriTI strI. aM.] AMtaraDAmAM thatI regAtmaka khaTAza hAM, pachI e. sI. puM. [e. ephaTaraneITa karanTanuM TUMkuM rUpa pravAhanI eMgala (ela) j[,] khUNe. (ga) (2) khUNAnA AkArane dizA badale tevo e nAmano vIjaLInA pravAha. (5. vi.] lokhaMDane ghATa (chAparAM vagere banAvavAnA kAmamAM Avato) e. sI. hAyanemo chuM. [.] e. sI. pravAha utpanana eMglo-iDiyana (oNpha glo-daDiyana) vi. [e. aMgreja karanAruM yaMtra, esTaroiTara ane bhAratIyanA saMmizraNathI thayeluM, gla-bhAratIya esItesI strI. [hi. aisI-taisI>rAM. pharA-tArA- e gho (e be . zi. "haga" uparathI tucchakAramAM] vANiye mAMthI. sarakhA madhya. gu. ese-tenuM (lA.) azlIla gALa e caNiye (eMcaNiye, vi,puM. [jue "eca + gu. tarIke vaparAto zabda aNa' ku.pra. + "IyuM' ta.ka.] pataMganA peca thatAM rItasara eseTika esiDa kuM. [aM. sarakAno tejAba nahi ramatAM aMcaI karI pataMga kheMcI pADavAnI TevavALe eseTilIna kuM. [aM. baLe te eka vAyu (pra. vi) eca-tANe (eca-tANe) muM. jio "kheMcavuM' + "tANe'.] esensa na. [e.] satva, tatta, arka (lA.) TUMkI dRSTino mANasa eselphI . aM. sabhA (2) (rAjyanI jUnI) vidhAna- ecavuM (eNcavuM) sa. kri. (pataMgane) kheMcavo, tANavuM. (2) sabhA, dhArAsabhA (lapeTI) pheMkavI, nAkhavuM, IcavuM. cAvuM (e cA-) karmaNi, esesara 5. [.] aMkaNuM karanAra amaladAra. (2) phoja- ki. aMcAvavuM (eNcA-> B., sa. kri. dArI adAlatane salAha ApavA nimA prajAjana ecaM-ecA (eca-eM:cA) zrI. jio " cavuM', eseziyezana na. [aM] maMDaLa, samAja dvibhavI. eca-ecI(-cAe cIstrI.[o "cavuMekimo chuM. [e.1 uttara pravanA pradezamAM vasatI eka dvibhava, + 9, "I' ku.pra.] kheMcAkheMcI, tANAvANa (pataMganI) vanavAsI prajo ane ene puruSa kheMcatANuM ( cA-nANuM) vi. jie "cavuM + esTime(I)Ta na. [4] aMdAja. (2) gaNatarI. (3) "tANanuM' + gu. "u" ka.pra.] (lA.) AMkha vAMkI ane jhINI AMkaNI, kiMmata. (4) kharcanuM aMdAjapatraka karI jenAruM, trAMsI AMkhavALuM. (2) TUMkI najaranuM. (3) esTe(I), strI, [.] mAla-milakata. (2) jAgIra bADuM esTe(I)thaTI strI. aM.] maraNa pachI milakata upara acAvavuM, eNcavuM (eNcA-) jue "eNcamAM. levAmAM Avato sarakArI kara ejina (ejina" juo "erijana'. esTe(I)Ta-saMpAdana (-sampAdana) na. aM.] vArasAmAM maLelI ejina-hAivara (ejina-ve ja "erijanaDrAIvara'. makAna vagere sthAvara milakata meLavavAnI kriyA bicAva-paDadI eMjiniyara (eMjini-) jAo "eka janiyara'. eske(I)5-vAva . [.] bacAva mATenI paDadI, eMjiniyariMga (enjiniyari9) ja e enjiniyariMga'. esTepala vi. [] pitAnI meLe pratibaMdhaka, vAM-bAdhaka eTa ( ) strI. mamata, ji. (2) maraDa, magarUrI. (3) eperenTo sI. [aM] badhA loka upayogamAM lAvI zake Teka. (4) sAhukArI tevI eka kRtrima vahevAru bhASA eTadAra (eMTa-) vi. [+ kA. pratya] eMTavALuM ebeTesa na. [] jemAMthI saLage nahi tevAM resAdAra eTavuM (eTa) a. ji. jio "eTa, -nA.dhA.] jida vastu patarAM vagere banAvavAmAM Ave che tevA padArtha hatAM karavI. (2) magarUra rahevuM. aMTAvuM (eNTA) bhAve, kri. ane simenTanA mizraNathI banI e TAvavuM (eTA) pre., sa. phi. 2010_04
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ eMTAvavuM aTAvavuM, eMTAvuM (eNMTA) jae eTaluM'mAM. aMTALa (meM TALa) vi. [jue eTaluM' + gu. 'ALa' kR.pra.] jue 'eTI'. 364 hAya evA lAgatA eka jAtanA kAgaLa eN'Tika-pepara (eNTika) puM. [aM.] dArAnI bhAta paDI gaI. [jiddI. (2) magarUra aTI (eMTI)vi. [+ jue 'e TanuM + gu. 'I' kR.x.] haThIluM, aMtakATaluM (eNgleMDa-) vi. [jue eMDaluM' + kATaluM'.] (lA.) gaLI gayela hAthapagavALuM ane vadhI gayela peTa-vALuM, (2) durbheLa, zaktihIna aMDhavuM (eNDavuM) a, kri. durmaLa thayuM, zaktihIna thavuM avA (eN'DavA) puM. [jae 'eMDanuM'.] (lA.) tadna nirdoSa _2010_04 ane jhera vinAnA sApa eMThI-geMDI (eN DI-gaeN DI) strI, vaDedarA bAju ramAtI eka ramata eDA (eN Do) puM. eka jAtanuM cApaguM prANI aMdarakha(oN*-) puM. [saM. phandra-vRkSa > prA.va-vala] e nAmanI e e huM. [saM.] bhAratIya-Arya varNamALAnA kaMThe-tAlu dIrthaM saMdhisvara. (2) gu. mAM '-dya'nA prasaMgeAmAM thatuM saMdhi svarAtmaka uccAraNa-(sadA pUrvAMgamAM alAtmaka svarabhAra sAcave che.) ekapatya na. [saM.] ekapati-trata. (2) ekAdhipatya, ekazAsana, ekarAjya, kula sattA, sArseloma sattA, cakravartIpaNuM ekapadika vi. [saM.] jemAM eka ja pada (zabda) .che tevuM, vibhakatyAtmaka (rUpa). (nyA.) (2) phreMca bhASAmAM thAya che tema rAmdo maLI thatuM (vAkaya). (vyA.) (3) jemAM eka geya pada ke cIja che tevuM (vA) ekagha ta. [sa.] eka-pardikatA, jemAM mAtra eka ja pada che tevI sthiti. (nyA.) [matabhedane abhAva ekamatya na. [saM.] ekamata hovApaNuM, sarvathA saMmati, akarAjya na. [saM.]ekAdhipatya, ekapatya, sArvalauma sattA, cakravartIpaNuM [monoTonI' (ma.ra.) ekaviSya 1. [saM.] eka ja prakAra heAvApaNuM, ekavidhatA, ekAgya na. [saM.] ekAgra-tA ekAtmya na. [saM.] ekAtmaka-tA, ekarUpatA, ananya-tA ekAtmya-vAta huM. [saM.] AtmA ja sarva kAMI che eve mata-siddhAMta, (ra) eka mAtra AtmA sivAya bIjuM kazuM ja nathI eve! mata-siddhAMta ekAtmyavAdI vi. [saM., puM.] ekAtmavAdamAM mAnanAruM e-kAra puM. [x.] 'e' varNa. (ra) 'e' uccAra aikArAMta (rAta) vi. [+saM. anta] jene cheDe e'svara che tevuM (pada ke zabda) ekAsthya na. [sa.] ekAthaeNtA, eka prayeAjana-hetu hovApaNuM. (2) ekamAtra artha heAvApaNuM. (3) samAna arthane kAraNe ekarUpa-tA [(vrata, yajJa,, sabhA, nATaya vagere) ekahika vi. [saM.] eka divasa mAtrane lagatuM, eka divasanuM aitihAsika eka vanaspati aMdha-kATaluM (eN dha-) jue 'eDa-kATaluM'. eMdhANa (eMdhANa) na., -NI strI. jue 'edhANa'-'edhANI', eMsI(zI) (eNM) vi. [saMkhyA; saM. mIEi> prA. zrI] sittera anedasaH 80 eMsI(zI)-khuM (eN) vi [+]. muM' ta, pra.] eMzInI saMkhyAe pahoMceluM aikAMtika (ekAntika) vi. [saM.] aeka aeDAnA bhAgamAMnuM, ekAMtika. (2) paripUrNa, pUrepUruM. (3) nirapavAda nirNaya sudhI paheAMceluM, nizcayAtmaka. (4) bhAgavata-sAvata -pAMcarAtra saMpradAyanuM bhagavAna sAthe ananyatAnI bhAvanA sudhI paheAMceluM, parama bhakta-pa ekAMtikatA (ekAntika-) . [saM.] ekAMtika heAvApaNuM ekAMtikI (-akAntikI) vi., strI. [x.] ananya (bhakti), ekAMtika (bhakti), anyabhicAriNI (bhakti-bhAvanA) aikaya [saM.] ekaNuM, ekatA, ekatva, ekIbhAva. (2) saMpa, meLa [sAdhavA mATenI sabhA ekayapariSada ii. [ + saM. vid ] ekatA-pariSada, ekatA ekaca-preraka pi. [saM.] ekatAnI preraNA karanAruM ekathaAAdhaka vi. [saM.] ekatA batAvanAruM aicchika vi. [saM.] icchA mujabanuM, marajiyAta, volanTarI'. (2) vaikaDhipaka, oNpzanala'. (3) vivekAdhIna (gI vagere), 'DikzanarI' 4. aMDha vi. haThIluM, jiddI, AgrahI, jakkI aMta-jaMtara (-jantara) vi. [+jue 'jaMtara'.] (lA.) tadna eDa, sAva jakkI aitadAtmya na. [saM.] sarva kAMI A AtmA (parama brahma) ja che evI paristhiti, akhaMDa adbhuta, (vedAMta.) aMtarraya vi. [saM.] itara ke itarA nAmanA RSine lagatuM, itara nAmanA RSie jenA AviSkAra karyAM che tevuM. (2) puM. e nAmane eka prAcIna vaidika RSi (ke jeNe e nAmanI eka vaidika saMhitA tema brAhmaNa AraNyaka ane upaniSadanA AviSkAra karyA.) (saMjJA.) aitihAsika vi. [saM.] itihAsane lagatuM, itihAsa sAthe saMbaMdha che tevuM. hisTArTikala'. (ra) itihAsanA bhAga anI rahyuM hoya tevuM, itihAsamAM noMdhavA jevuM. (3) puM. itihAsanA
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ etihAsika-tA cAM jJAtA, ItihAsane lekhaka bhaMDArI. (saMjJA.) aitihAsikatA sI., tva na. [3] etihAsika hovApaNuM aizAnI sI. saM.jenA adhideva IzAna-mahAdeva che aitiha vi. [saM.] kharekhara banelA banAvAne lagatuM. (2) tevo cAra khUNAomAM uttara-pUrva vaccene khUNe. (saMjJA.) na. kharekhara banela banAva, itihAsa. (3) e nAmane (2) IzAna-patnI pArvatI-dugara eka arthAlaMkAra. (kAvya) (4) ATha prakAranAM pramANamAMnuM aizvarI strI, siM] pArvatI, durgA tarkazAstranuM eka pramANa. (tarka) aizvarI vi. siM, puM] Izvarane lagatuM. (2) mAyAvI aitiha-mUlaka li. [saM.] jenA mULamAM ItihAsanI satya aizvarya na. [saM.] IzvarapaNuM, svAmIpaNuM, IzvarIya guNahakIkata rahelI che tevuM, " hisTorikala lakSaNa, prabhutva. (2) daivI prabhAva. (3) ATha prakAranI enA, 0 chAla (ca) strI. eka vanaspati [jAtane sApa IzvarIya mahAsiddhi (aNimAM mahimA garimA ladhimA prApti yara chuM. [saM. magara> prA. amara, avara tatsama eka prAkAmya Izitva ane varitva. (4) aizvarya vIrya thaza aiyAma puM. [ara.-divase; phA. mAM "kALa" "samaya"] samaya. zrI jJAna ane vairAgya evA cha devI guNadharma. (5) sAhyabI, (2) Rtu. (3) havAmAna, (4) prasaMga moTAI. () AbAdI [dharAvanAruM aiyAmI vi. [+ phA. "I' pratyaya lAMbo samaya Take tevuM ezvaryazAlI-LI) vi. [saM5] ezvaryavALuM, aizvarya aiyAra juo "accAra'. ezvaryA rachA sI. [+sa, chaI] ezvarya prApta karavAnI vAMchanA aiyArI juo "accAragI'. ha-lakika vi. [saM.] A loka-pRthvI uparanI duniyAne eyAraNa juo 'abhyAraNuM'. lagatuM aiyArI juo 'ayyArI'. aihika vi. [sa.] A leka-pRthvI uparanI A duniyAne aiyAza juo 'ayyAza'. lagatuM, laukika, bhautika, sAMsArika. (2) kevaLa sAmAjika, aiyAzI jao abhyAzI'. [asura (saMjJA.) "sekayulara' (caM.na.) [ sekyularijhama' (1. .) airAvaNayuM. [saM. hirAvaLa) e nAmane eka paurANika aihikatA strI. [saM.] ekipaNuM. (2) kevaLa sAmAjikapaNuM, airAvaNa . juo "rAvata'. eMTa na. eka jAtano e nAmane choDa airAvata 5. saM.1 porANika rIte svargapati idranA devI eThalAvavuM, e ThalAvAvuM ja "e ThalAvaM'. hAthI. (saMjJA.) (2) pUrva dizAno adhiSThAtA devI hAthI. e ThalavuM a. ji. totaDuM bolavuM. (2) nakharAMthI cAlavuM. (saMjJA) (3) eka nAga (kahu mAtAthI thayelo) (saMjJA) (3) ADe javAba Apa, asabhyatAthI bolavuM. (4) airAvatakula(-La) na. [saM.] kadranA putromAMnA eka airAvata ajJAnane DhoMga kara. kalAvAvuM bhAve, ji. ekalAvavuM nAgane vaMza. (saMjJA). pre, sa. phi. airAvatI strI. si.] vIjaLI evuM a. ji. akkaDa thavuM. (2) magarUra thavuM. (3) uddhata ela puM. siM.] paurANika dRSTie caMdravaMza sthApaka budhathI thavuM. (4) jhadhaDo karavo. (5) ThassAthI cAlavuM. (6) nAkhuza ilAmAM thayelo putra, purUravA. (saMjJA.) (2) maMgaLa graha thavuM. (7) paDakAra karavo. (8) karacalI vaLavI. ekavuM (e IlA-pRthvIne putra kahevAya che.) (saMjJA.) bhAve, ji. aiThAvavuM . sa. ki. lavila chuM. [] kubera nAmane yone svAmI, svargane aiThAvavuM, ekaluM juo "eMThavuMmAM. A e paM. siM.] bhAratIya-Arya varNamALAne prAcIna kaMThaka sthAnane dIrdha svarita svara. gu. mAM uccAraNanI daSTie svarita chatAM e dIrdha rahyo nathI; e svara asvarita dazAmAM hrasvathI paNa AgaLa vadhI laghuprayatna paNa banI rahe che-hakIkate pUrvanA svarita svara sAthe saMdhisvarAtmaka banI rahe che, jenuM uccAraNa lagabhaga ladhumayAna "va'zrutinuM saMbhaLAya che: jAo-jAva, thAo-thAva, karA-karAva vagere era kema, siM] belAvavA-smaraNa karavA-Azcarya bhaya vagere batAvavA vaparAte ugAra, are, e, hA, aho e sarva. si. ala-aDhaH > prA. "amo apa. "mara]. (sau.) je, peluM. enAM enA prakAranA mAtra ekavacananAM ja rUpa pracAramAM che. eka chuM. [..] prabhAva, zeha, vajana. [ pa (rU. pra.) prabhAvavALI asara thavI] eiyAM ( IyAMja ohiyAM'. 2010_04
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ oila okhariyuM bhAvi oila na. aM.1 badhA ja prakAranA tailI pravAhI padArtha, tela che. pra.] ekavAne avAja oila eMjina (-enijana) na.saM.]krUDa telathI cAlatuM yaMtra ekAvavuM, ekAvuM (kA-) e "okavaramAM. oila-mila sI. [.] magaphaLI vageremAMthI tela ane e. ke. ke.jha. [ . lu karekaTa ] badhuM barAbara, "ola vila" kheLa kADhanAruM kArakhAnuM okaTobara chuM. [4] IsvI varSane dasamo mahino. (saMjJA). eila-mena puM. [] yaMtromAM tela UMjanAro kAmadAra ekaTo, ya akI. [aM.] kaI hada ke sImAmAM praveza e-e ke.pra. rivA] maraNa pAchaLa moTA sAthe karavAmAM karatAM mAlane ApavAmAM Avato ka2, nAkA-vere AvatI rokakaLa koI(-2)-nAkuM na. [+ juo 'nA'. ] ebreI eka chuM. [saM.] jaththo, samudAya ugharAvavAmAM AvatI hoya evuM thANuM eka na. [4 mosA ] ghara, raheThANa [vamana ekazana na. [aM] lilAma, harAjI [(2. vi.) eka ( 5) strI. jio "ekavuM'.] bekArI, UlaTI, ekasAiDa kuM. [aM] okasijanano eka saMyukta padArtha eka* na. [.] ThaMDA pradezamAM thatuM eka jAtanuM majabUta okasijana puM. [.] prANavAyu (2. vi) vRkSa ane enuM lAkaDuM ekha (Da) strI. unALAnA divasomAM vAtI garama ekaNa (okaNa) ne jio ekavuM + gu. "aNu havA, lU [egaTha. (2) gaMdavADe ta. pra.] ekavuM e, eka, vamana, UlaTI, bekArI ekha2 (Da) strI. Dhorane khAtAM vadheluM khaDa ke cAra, karavuM a. kri. sArI rIte tRpta thavuM, dharAI javuM. (2) e khaha-vAho (ekharA) . [+juo "vADo', kacarA-paMjAne kAyara thaI javuM Dhagalo, ukaraDe karI strI. dAMtAvALuM jhADanI DALI kApavAnuM ojAra khaNavuM ( khaNa-) sa. kri. [3 ana- > prA. 3 ] ekavuM (kavuM) sa. kri. [saM. 3-34tra (meDhAmAMthI UMce khAMDavuM, kaDavuM. (2) kotarI vagere dUra karI sApha karavuM. (3) AvanAruM ) uparathI prA. 3:va* kri, kAvavA (lA.) pajavavuM, herAna karavuM. ekhaNavuM ( kha) karmaNi, bhU, ku, zvavivuM che, kR de. pra. moviya-UlaTI, vamana, ki, ekhaNAvavuM ( kha) pre., sa. ki. na.] vamana karavuM, UlaTI karavI. (2) (lA) anicchAthI ekhaNakhaNa (khaNakhaNa) na. jio 'okhaNake dabANathI yA gusasAmAM bolI-bakI nAkhavuM. (3) dvirbhAva.] lAkaDAnuM nAnA ghATanuM sAMbeluM okhaNavA mATenuM) anichAthI pAchuM ApI devuM. (anA bhu. ka.no kartA okhaNavavuM, ekhaNAvuM (khaNA) ja "okhaNamAM. upara AdhAra) [ ekI kADhavuM (rU.pra.) anicchAe ke AkhadAvaDA(rA)vavuM jue 'e khadAvavuM'mAM. dabANathI yA gussAmAM bolI nAkhavuM. (2) anicchAthI ekhadAvavuM sa. ki. DheranI kharI vaDe jamIna khedIne pAchuM ApI devuM. ekathA dhAna jevuM (rU.pra.) jatAM ja khetaravuM. ekhadAvAvuM karmaNi, ji. ekhadAvaThA(rA)vavuM kaMTALo Ave tevuM, aLakhAmaNuM. ] ekavuM (ka) pre., sa.phri. karmaNi, kiM. ekAvavuM ( kA-) B., sa. ki. ekhara ( khara) na. [saM. mahara > prA. vavavara, movavA ekasI sI. sutAranuM eka ojAra puM] sarvasAmAnya gaMdakI, gaMdavADa. [ 9 karavuM (rU. pra.) ekaLI (kaLA) strI. [saM. vADha> =aa. 3vesTigA, TaeNranuM viThA vagerenuM khAvuM. (2) ajugatuM bhogavavuM]. laharI ] lIMpaNanI caDa-Utara taraMga jevI eka ardhacaMdrAkAra ekhare-vADe ( khara-) . [+ juo "vADe'.] gaMdakIthI bhAta. [ 0 pADavI (rU.pra.) lIMpaNamAM ekaLInI bhAta bharelI jamIna, gaMdavADe karavI ] ekharavuM ( kha) sa. kiM. (saM. ave raNa- prA. ekAta (kAya) strI. [ara. "avakA'- samaya, avasara, vA-] (Dhere) khara khAvuM avasare, urdUmAM "tAkAta vagere ] tAkAta, ga, guMjAza, ekharA (Da) strI, eka jAtanI vanaspati, vajadaMtI, hesiyata.(2)mAmalata,bisAta. [0 khATI karI nA(nAMkha jhIMjhavaNI vI, bagaDI devI (ke nA(nAkhavI) (rU. pra.) khUba mAra ekhara i ( kha) muM. [ jAo " kharADo' + gu. mArA ] iyuM" ta. pra.] mATInA vAsaNamAM dahIM-dUdha-khIcaDI vagerenAM ekA paM. 2hI sAmAna dAjhelAM paDa kADhavAnuM lokhaMDanuM sAdhana AkAba na. [ara. artha garuDa', umAM "gIdha)] gIdha ekharADe (-) puM[ "okhA-vA". (2) mATInA jAtanuM phADI khAnAruM eka pakSI, garuDa vAsaNanI aMdara dUdha-dahIM-khIcaDI vagerenuM dAjheluM paDa, e-kAra 5. [saM.] "e" varNa. (2) "o" uccAra gharaDe, e gharALa ekarAMta (rAnta) vi. [+ se. mara] jene cheDe 'A' savara ekharAyeluM (okha-) vi. [jao "ekharAvuM + gu. 'eluM Ape che tevuM (pada ke zabda). bI. bha. ka] jeNe ekhara karyuM che tevuM (Dhora) ekArI (o) strI. [ juo ekavuM' + gu. "ArI' ekharALa (kha) na. gArAnA mAMDaNamAM thato ane bhIMta ku. pra.] UlaTI, bekArI, vamana, eka upara patharAI rahete laMbagoLa pAnavALo choDa e kAra (o) paM. [juo ekavuM' + gu. "Are' ekhariyuM (kha) vi. na. [juo ekhara' + gu thayuM thA 2010_04
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ AkharI 367 dhaNIsa(-) ka. pra.], ekharI(-) vi. jio " kharavuM' + gu. ekhAra ( khAraca) strI. eALakha, (2) aTaka, "saraneIma' I' ku. pra.] ekhara karavAnI TevavALuM (ra) (3) kitAba, cApaDI, pustaka ekharI2 jI. juo "ekhalI'. (2) (lA.) amInI jana- okhAvavuM, khAvuM juo 'okhavuM'mAM. meMdriya. [0 mArava (rU. pra.) strIsaMga karo] emAMga strI. rivA.] AkhalAnI trADa ekharepuM. [o "Ukhalo'.] jADA lAkaDAmAMthI khetarIne ekhAMgavuM a. kri. [juo okhAMga,'-nAdhA] trADa pADavI, karavAmAM Avelo khAMDaNiye barADavuM. (2) (lA.) tADakavuM. khAMgANuM bhAve, ki. Akhare (-) puM. e 'okharaDo'. khAMgAvavuM che., sa. ki. khala 5. jio UkhaLe'.] khAMDaNiye. (2) mAthuM. (3) okhAMgAvavuM, khAMgavuM juo okhAMgamAM. (Hya) strI. sInI jananeMdriya, ekhalI. [0 mAravI AkhI strI. jhADIthI gherAyelI vanamAMnI ekAMta ane bhayA(rU. pra.) DhoranuM ziMgaDAMthI trAMsuM rahI dhIke mAravuM. (2) strI- naka jagyA saMbhoga karavo]. okhI . [ja e che ke gu. "I' ta...] okhAekhalavuM ( kha) a. kri. (saM. mava-rasva-prA. ava]i maMDaLamAM pahelAM cAlate dhAtuno eka nAnA sikko sArI hAlatamAMthI nabaLI hAlatamAM jaI paDavuM. (2) (lA.) AkhuM na., khe' puM. tAva sAthe zarIramAM zILI evI bagaDI javuM. ekhalAvuM ( kha) bhAve, ji. ekhalAvavuM achabaDA narabIkhI raMgIluM chabIluM vagerenuM nIkaLavuM e ( kha) pre., sa. kri. ekhuM vi. telamAM che. (2) kaThaNa, vasamuM ekhalAvavuM, okhalavuM (kha) jIo epala'mAM. AkhuM na. [ja "okhA'.] okhA baMdara ekhalI strI, jio "UkhaLA'.] nA khAMDaNiye. (2) e paM. okhAmaMDaLa pradeza. (saMjJA) (2) (lA.) (lA.) strInI jananeMdriya. (3) chokarI. [ mAravI (rU.pra.) vasamI jA [e .' strIsaMbhega karo] o-mokhA . [ ja 'okho', bhiM] ja ekhale-khale . eka jAtanuM e nAmanuM ghAsa ega kuM. nAhyA vinAnA zarIra upara paDatA parasevAnA DAgha ekhavavuM ( kha-) sa. kri. chAla utAravI, chINavuM. (2) ekaThuM egaTa Tya), -(6) sI. Dhorane khAtAM vadheluM katarAyeluM karavuM, bheguM karavuM. (3) (lA.) yAda karavuM, ekhavAvuM, ghAsa cAra vagere ( kha) karmaNi, kri. okhavAvavuM ( kha) che, sa. kiM. egaTa-)vuM a. kri. dharAI javuM. egaTA(DA)vuM bhAve, ekhavA ( kha) muM. juo kharavADe'. phi. egaTa8-ThA)vavuM che, sa. ji. khavAvavuM, okhavAvuM ( kha) juo khavavuM"mAM. egaTa(-ThA)vavuM, egaTA(-DA)vuM jue " gaTa(8)"mAM. ekhavuM sa. ki. ukheDavuM. (2) cArI javuM. ekhavuM karmaNi, egaNa-vi. siM, gNa-kana-=uona-> prA. 7-; eka ocho' ki. okhAvavuM , sa. kri. e arthamAM te te dasakAnI pUrI saMkhyA pUrve gu. mAM okhaLa . [o "khale'.] UkhaLe, khAMDaNiya. (2). egaNa-cALIsa(-za) vi. siMkhyA; + ja "cALIsa'.] (lA.) (-ca) strI. strInI jananeMdriya. [0 mAravI (3.ma.) cALIsamAM eka ochuM: 39 saMjoga karo] ogaNacALIsa(-za)-muM vi. [saMkhyA-AvRtti; + gu. muM' ekhaLavuM ( kha) a, kiM. . sava-Q-> prA.kavavea] ta...] egaNa-cALIsanI saMkhyAe pahoMceluM paDI javuM, bagaDI paDavuM. okhaLAvuM ( kha-) bhAve, ji. egaNa javuM a. kri. (rU.pra.) (taLAvanuM) chalI javuM okhaLAvavuM, ( kha) pre., sa. ki. egaNa-tI(-)4(za) vi. [saMkhyA. juo 'egaNa ekhaLAvavuM, okhaLavuM (kha) jeo "okhaLavuM'mAM. + "tI-trI)sa'.] trIsamAM eka eg: 29 okhA strI. (saM. hag] pArvatInI putrI (bANAsurane tyAM gaNata-trI)sa(-)-muM vi. [+gu. muM" ta.pra.] eUcharelI), aniruddhanI patnI. (saMjJA.) gaNatIsanI saMkhyAe pahoMceluM okhAna. [. 3-> prA. kalama- ekhuM-atyAranI egaNa-pacAsa(-) vi. [saMkhyA; + ja pacAsa'.] paddhatie 'okhA-khArI jamInavALo bhAga] dvArakAnA pacAsamAM eka evuM 49 pradezamAM zaMkhoddhAra beTanA akhAtane dakSiNa nAke AveluM ogaNapacAsa(-)-muM vi. [+ gu. muM' ta..] ogaNae nAmanuM baMdara, ekhuM. (saMjJA.) pacAsanI saMkhyAe pahoMceluM khAI vi. [jue AkhuM + gu. AI' ta. pra.] egaNa-paDhAyuM vi. ekadama sAnabhAna bhalIne cAlyuM jatuM okhAmaMDaLane lagatuM ke okhAmaMDaLamAM thayeluM. (2). egaNa-5 , egaNa-5 puM. kAra, praNavamaMtra okhAmaMtaLamAM jANItA ghATanA DAnA prakAranuM egaNa sATha (-4) vi. [saMkhyA; e "ogaNasATha.] okhANa ja "ukhANuM.' sAThamAM eka eIH 59 sikanI saMkhyAe pahoMceluM akhAta(da) (khAtya,gha) strI, juo "ekAta." ogaNasADa-muM (0tha-muM) vi. [+ gu. muM ta.pra.] egaNaokhA-maMDala(La) (-maNDala -La)na. [ juo saM] gaNiyuM (ga-) na. jio 'egaNuM+ gu. "IyuM svArthe jenuM mukhya baMdara okhA che tevA bAreDInI pazcime Avela . .] enuM kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM, AMgaNuM dvArakA tAlukAne khArAzavALa pradeza. (saMjJA.) ogaNIsa(-za) vi. [saMkhyA; saM. zona-viMzati->prA. 2010_04
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ ogaNIsa(-)-muM 368 evuM dALa-] vIsamAM eka ochuM : 19 (gaLA- bhAve, ji. e gALavuM(gALa) pre, sa. kri. ogaNIsa(-2)-muM vi. [+ gu. "muM ta.ka.] ogaNasanI egaLAvavuM (ogaLA-) punaHpre., sa. kri. saMkhyAe pahoMceluM egaLAvavuM, ogaLAvuM (ogaLA) jao ogaLamAM. ogaNIsA , ba.va., -sAM na, ba.va. jio ega- egaTa (8), -4 (9) jao ogaTa. sa'. ogaNIsane ghaDiye giNiyuM egANa puM. kinAre, kAMThe egaNu (oNga-) na. strIonuM kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM, egAna puM. pANInuM moja. (2) taLAvamAMthI vadhArAnuM pANI egaNe (ga) muM. dhANI zakatAM pure na zakAye heya nIkaLI javAno karelo mArga, ogana tevo dANe. (2) anAja daLatAM daLatAM rahI gayelo dANo, egA(ghA-ma (sya) sI. ogaTha gAMgaDu, DaLa AgaLa (gALa) chuM. [2. 3tra prA. 37, egaNetara juo "egaNatere'. mAru] ghAsa khAdhA pachI gAya-bheMsa-haraNa vagere prANIo egaNetera, esittera vi. [saMkhyA. saM. gona- sara paTamAMthI moDhAmAM lAvI pharI cAle che te khorAka. (2) > prA. gonLasatta] siramAM eka ochuMH 69, agaNatara nadI ke samudrane kAMThe jAmelo kacarAne ghara, ovALa. (3) ogAra-muM, egaNesinera-muM vi. [+ gu. muM" te.pra.] (lA.) ciMtana, manana, 0i gaLI javuM (rU.pra.) bolIne pharI ogaNetaranI saMkhyAe pahoMceluM javuM] egata(ta) puM. [juo 'egaNetara' + gu. "e" egaLavuM (gALa) juo 'egaLavuM'mAM. ta.ka.] saMvata 1869mAM paDelo mATe dukALa, agaNetaro- ogALavuM (gALa) sa, kri. [jue "gALa', nA.dhA.] agaNetaro (kALa) ogALa vALa, vALavuM egayA(0 )(-zI) vi. [saMkhyA; se. prajAna- gIdhuM na. ogaTha [saMskAra. "momenTama' (ki.gha.) mIti=AnAra > prA. zALAkI, eMzImAM gha chuM. (saM.] Dhagalo. (2) samUha, jo. (3) vegastha eka eAchuM : 79, agaNyAsI ghaTa (ghaTa) vi. ghATa vinAnuM, aNadhaDa. (2) oLaMgAya egaya0 )sITI-muM vi. [saMkhyA-Asi; + gu. nahi tevuM [vinAnuM. (3) udAsIna muM ta.pra.] egaNyAsInI saMkhyAe pahoMceluM gha8 vi. bheTa, bethaDa, buddhihIna, (2) bhayanA bhAna egadA(dhA)LavuM a. . [ravA] (lA.) baLade ziMgaDAMthI gha-nAtha 5. [ + saM.] (lA.) sukhaduHkhanI lAgaNI vinAne jamIna kheDavI. (2) maTA cA bharI khAvuM, meTA keLiyA paraSa, bheTa mANasa [pramANe vartavuM e. (jena.) bharI khAvuM, enALavuM [prakAra eAgha-daSTi jI. [saM.] samajha vagara pitAnA manamAM taraMga egadhAM ke.. rivA.] baLada ke AkhalAne bhAMbharavAne eka egharATa vi. ga6-gobaruM, meluM. (2) vAvyA vagaranuM egana puM, taLAva bharAI gayA pachI jyAMthI pANI chalI gharA 5. jao kharaDo'. jatuM hoya te bhAga. (2) na. tRti, nirAMta. (3) chalakAI gharA vi. gaMduM, mevuM, DAghAvALuM. (2) pANInA relAvALuM javuM. [0 nA-nAMkhavuM (rU.pra.) joIe te karatAM vadhAre paDatuM gharALA puM. pANI ke parasevAnA DAdha. (2) UMghamAMthI karI pADavuM] UThatAM AMkha nIce jAmele mele lITe. (3) zarIra ke e navuM a. kri. [jao "egana',-nA. dho.] chalakAI javuM. vAsaNa upara DAdha. (4) rAMdhavAnA vAsaNamAM padArtha dAjhatAM eganAvuM bhAve., kri. eganAvavuM ., sa, kiM. paDato khareTa, dharADo, kharADe, (5) pravAhI khorAka eganAvavuM, eganAvuM juo eganajmAM. [kAMjI pIrasavAne pahoLA mane TUMkA dAMDAno gho ogarI muM. saM. 3-> prA. 31] (lA.) eka jAtanI egharI jI. kapaDAne cheDe chUTA rahelA tAMtaNuM, AMtarI egara na. sutAranuM eka ojAra, zAraDI gharuM vi. gaMdu-gobaruM, meluM egarAI DhI. [ja gara' + gu. "AI' ta...] eghare . kacare, mela, bagADa. (2) gaMdI vastune DAgha, meM vATe avAja sAthe vAyunuM bahAra AvavuM, oDakAra dharALa. [ kADho (rU.pra.) mAra mAravo]. egale (ga) muM. rAMdhavAnA ThAmamAM eka tarapha kAcuM eghalI strI. [saM. "mogha' + gu. "huM' + gu. "I' pratyaya] rahI gayeluM anAja nAno evo (khetaramAMnI sAMThI vagerene karelo) egalora (ga) . tAke, hATiyuM. (2) galakuM ghauM na. [saM. madha + gu, "huM' svArthe tA. pra.] nAnA o. ogasavuM a. kri. AvavuM. ogasAvuM bhAve, ji. ega- (2) naLiyAM baMne bAju sarakhAM sukAya e mATe enAM cArasAvavuM che., sa. kri. pAMca bhUgaLAM UbhAM karIne TekavIne karelA pratyeka galo ogasAvavuM, gAvuM ja "ogasa'mAM. [(saMjJA) ethale pR. jio "odhaluM'.] nAne o. (2) jamaegasTa chuM. [.IsvI varSane AThamo mahine, agasta. nArAne moTo samUha. (3) phagaphaLatA vALane jaththo. (4) egaLa (ga) pR. juo ogALa'. rAMdhavAmAM rahI gayele eka tarapha kAca bhAga, bagalo ogaLavuM (gaLa- a. kri. [saM. sava-4 (nIce paDI javuM) e ghAvavuM juo "odhavuM'mAM. >3 ] (lA) ghaTTamAMthI pravAhI prakAranuM narama thavuM, oghavuM sa. kri. [saM. cova, tatsama] o kare, Dagale pIgaLavuM. (2) (lA.) DhIlA paDavuM, dayA AvavI. ogaLavuM kara. (2) khaDakavuM, thapI karavI. ghAvuM karmaNi, phi. 2010_04
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ odha-vRtti 369 ochAvavuM thavuM evAvavuM pre., sa, kiM. ki. cAvavuM , sa. kri. eva-vRtti stra. [saM.] bhAna vinA thato manane vyApAra. (jaina) ecaMbA (cabA) puM, ba.va. gAlapacoLAM gha-saMjJA (sa-jJA) strI [saM.] samajhaNa vinAnuM bhAna. (2) ecaMbe (2) 5. juo "acaMbo', sAmAnya bedha. (jaina). cAra puM. anAja rAkhavAnI mATInI keDI ghA-chUTa zrI. jio ' + bUTa'. amuka mudatane cAvavuM, ecavuM juo "ecamAM. mATenuM kabajAvALuM gIre-khata ociMtuM (cinha) kri.vi. [saM. mavattita-> prA. viMtima-] ghA-bArasa(-za) (-ca,ca) strI. [jao "odho' + aNa-ciMtavyuM, acAnaka, ekAeka, aNadhAryuM, aciMtyuM bArasa'.] (lA) mAthAnA vALa oLyA vinAnI, oghA chava chuM. [saM. 3stava>prA. 3 ] utsava, AnaMdamaMgaLa jevA avyavasthita vALa hoya tevI sI. (2) kuvaDa strI ane khuzAlIne divasa, ucchava, tahevAra. [0 thI (3.pra.) ghA-bhUluM vi. jio evo' + "bhaluM'.] yAdazakti na Aphata UtaravI] hoya tevuM, bhulakaNuM, bhAna vagaranuM ecachavi vi., pR. [+ gu. "yuM' ta..] utsava karanAra, ghAmaNa (3) strI. jio edha + gu. "Ama" utsavamAM bhAga lenAre. (2) bhavAyo ku.pra.] (lA) kaMTALe, tiraskAra. (2) trAsa, bhaya, gabharA- eka (tha) strI. [juo ochuM'.] chApaNuM, kamIpaNuM, maNa (3) harakata, muzkelI, (4) zarama ochapa, ghaTa, khUTa, UNapa. [mUkavI (rU.pra.) pAchI pAnI ghAmaNa* na. [ja "odhAvavuM' + gu. "Ama" pra.] karavI] [-ma' ta.pra.] echa, chApaNuM, UNapa eghAvavAnuM kAma. (2) odhAvavA badala apAtuM mahenatANuM ochapa (-4), -ma (-mya) strI. [jue "ochuM'+ gu. "pa" ghAvavuM che., sa, ji. [ja "odhavuM'mAM.] o karAva. ochare chuM. dhIMgANuM karatAM sAmAvALAnI geLAthI bacavA (2) khaDakAvavuM. (3) dhokA ke baMdhAthI ThekavuM, jhaDavuM. (4) mATe karavAmAM Avato ethavALo bhAga, maracAno otha chaThavuM, khAMDavuM. (5) mAravuM, pITavuM. (6) (lA.) kharAba kAma ochaluM vi. [o echuM' + gu. "la" svArthe ta.pra.] (padyamAM) karavuM. (7) khUba khAvuM eAchuM ghAvuM karmaNi, ji. jio "odhavuMmAM.] o karAvo. echava jue "occhava'. (2) khaDakAvuM. (2) (lA.) gabharAvavuM. (3) pIDAvuM, dukhI chava-mahochava . [+saM. mahotsava> prA. moa] sAmAnya utsava ane mATe utsava ghAsa puM, na. juo ogAsa'. chaMga (ocha8) puM. juo "uchaMga'. evI strI, jio o'+ gu. "I' pratyaya.](lA.) gheDAne eiDyuM cha76) sa. kri, chAMDavuM. TALavuM, (2) ka karavuM. paleTatAM vAparavAmAM AvatuM lAMbuM zeDa-utAra doraDuM, vagara (3) toDI nAkhavuM. ochAvuM (eDA) karmaNi, kri. dAMDIvALo cAbuka. (2) mudata. (3) TharAva eiDAvavuM (eiDA) pre., sakri. e kuM. [saM. mogha + gu. "o savA ta...] DAM sahita ke , eiDAvuM (ochappA) jue ThaMDavuMmAM. ThaMDAM vagaranI kaDaba ke cArane Dhagale. (2) jena sAdhuo ekADha(chADa-) puM. [juo 'e chADavuM.'] DhAMkavA ke pAtharavAnuM vApare che te unanA derAnI moTI paMjaNI, haraNa, gaDuM, AcchAdana. (2) gADAmAM mANasa bese che ke mAla rajoNe, royaNe. -ghA jevuM ghara (rU.pra.) (lA) aMdara mUkavAmAM Ave che te jagyA. (3) baLadagADImAM mAravA veraNa-cheraNa sthitivALuM makAna. -ghA jevuM mAthuM(jevuM) (rU.pra.) uparane lekhaMDanI paTTIne baMdha. (4) (lA.) echAyo, oLyA vagaranuM mAthuM. -ghA bhegI(-LI ULa (tha) (rU.pra.) eLe, ejhaTa moTA sAthe nAnuM. 0 Apa (rU.pra.) jaina dIkSA ApavI. eAchADavuM(chADa-saM.ji. [saM. savaccha->prA. chaa-] 0 bALa (rU.pra) nukasAna karavuM. (2) bheda bhAMga, AcchAdana karavuM, haMkAya ema lugaDuM pAtharavuM. (2) (lA.) bhepALuM udhADuM pADavuM, chAnI vAta khulI karavI. (3) chAMyaDe kara, chAvuM. chATavuM (ochADA karmaNi, ki. phasAvavuM. 0 saLaga (rU.pra.) kaMkAsa jevI sthiti thavI] eAchADhAvavuM (chaDA-) pre, sa. kri. e kuM. [jao "o', dvibhaM] (lA.) chokarAMnI ekADhAvavuM, ochADhavuM (chADA- juo 'ochADavuM'mAM. e nAmanI eka ramata, aDa-daDo ochAdiyuM (chADiyuM) . [ja "ochADa' gu. IyuM ecaravuM (cara) sa. kiM. saM. 3vara -] uccAravuM, bolavuM. svArthe ta...] nAnA ochADa (bha.phane AdhAra kartA upara). ecarAvuM (carA-) karmaNi, ochA5 chuM. Dara, bhaya bIka kri. ecarAvavuM (carA-) ., sa. ki. ochA-beluM vi. [ja "ochuM'+ bolavuM' + gu. "G" ka. ecarAvavuM, ecarAvuM (carA) juo AcaravuM'mAM. pra.] chuM ke jarUra pUratuM bolavAnI TevavALuM, mitabhASI ecariyuM ( cariyuM) . [, "vAucara' + gu. "yuM' svArtha chAyA (chAye) . [. mavaTTADhava-> prA. mAchImata, pra.] AdhAra-rUpa hisAbI kAgaLa (e "bila" heya, zera TUMkAvAnI paristhiti] e, ejhaTa, paDachAye. (2) (lA) ane sarakArI vagere jAmanagIrInAM pramANapatra paNa hoya.) saMkoca, bha. (3) bIka, dhAstI ecare puM. etha, ADaca ochA-vadhu vi. jio 'echuM' + "va".] thoDuM-jhAjhuM cavuM sa. kri. khUba ThAMsIne khAvuM, IcavuM evuM karmaNi, ekAvavuM (ekAva) che. sa. kri. [. mava-chAtA-> bha. ke.-24 2010_04
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ ochAvavuM 370 ejhapAvuM prA. mo -] DhaMkAya ema lugaDuM pAtharavuM-bichAvavuM. DhAMkaNa gu. "I' ta. pra.] kAlAvAlA,vinavaNI. (2) bahAnuM kADhavuMke AcchAdana-rUpe karavuM, khAvuM. ekAvAvuM (chA) (3) kSamA, mAphI bhAve, kri. ejavavuM ja javuM"mAM. echAvavuM, e chAvAvuM juo ochAvuM mAM. e javuM a. kri. [sa. mona tatsama vadhavuM. evuM bhAve, ochAvuM ( chA) a. kri. [ juo "ochAvavuM A kri. ejavavuM che., sa. ki enA parathI vikaseluM] patharAyuM ejavuM sa. ke. jio Aja.] nAhavA mATe pANI ochAvuM a. . [4 ochuM', nA. dha.] ochuM thavuM. kADhavuM. jAvuM? karmaNi, ji. (2) (lA.) halakuM thavuM, naThAruM banavuM. (3) zaramAvuM, saMkocAvuM, ekasa na. [saM. 1] zArIrika baLa, tAkAta, zakti lajavAya. e chAvAvuM bhAve., ji. ochAvavuM? pre., sa, kri. (2) zArIrika tejasvitA. (3) pratibhA, "eM'. (4) e ochAza (2) strI. [jao "eg + gu, "Aza' ta. pra.] ' nAmane kavitAno eka guNa. (kAvya). (5) prANa-saMcAra, ocha, ochapa, UNapa eNnimezana" (2. ma.) ochALa vi. [4 o "ochuM' + gu, "ALa' ta. pra.](lA.) gaMduM ojasvitA strI. [saM.] ojasvIpaNuM echiyuM vi. [juo "echuM' + gu. "iyuM' ta. pra.] (ochuM ojasvinI vi, strI. [saM.] ojasvI strI ochuM thavuM-uparathI) vArI jAuM evA bhAvanuM. (2) kSaka, ejasvI vi. si., pR.] ojasavALuM kulaka. (3) na. UNapa, ochapa, khATa. (4) (lA.) na. eja(-jhA)havuM a. phi. Dhere zarIra uparanAM bagAI vagere acho acho karavuM e, lADa laDAvavuM e uDADavA mAthuM halAvavuM [ 1.] hathiyAra, sAdhana echi 5. [o "e .'] eAchA, eLe ejAra (aMjAra) na. [ara. ojhAra' ba 1, udumAM e. echiyAra chuM. jio ochiyuM.'] (lA.) a a vAnAM ejAvavuM, ejAvuM juo "ojajmAM. karavAM. (co.) (2) saMbhALa. (3) pitAne ghera sAro avasara ejara ja "oja'mAM. hoya te bIjAne tyAM maraNane kharakhare karavA na javuM e ejALuM vi. [juo ja8 + gu. "ALuM ta. pra.] buddhinI ochuM che. di. prA. 34] mApamAM UNuM-adharuM. (2) sUkSmatAvALuM. (2) tArkika. (3) dalIlavALuM saMkhyAmAM joIe tenA karatAM thoDuM, kama. -chA peTanuM (rU. pra.) ejika vi. [4] khuba ja ojasvI piTamAM-manamAM vAta chAnI rAkhI na zake tevuM. -chI pAMsaLI e . vaNakara [karaja-mukta (rU. pra.) ghelachAvALuM, aDadhuM gAMDuM. 0 ANavuM, 0 AvavuM, 0 era vi. [saM. -> prA. 3 -3(okhAmaMDaLamAM lAgavuM (rU. pra.) khoTuM lagADavuM, duHkhane bhAva batAvavo, 0 ejI(-jhI)sAre chuM. nakAmI ke kharAba vastune avyavasthita ochuM thavuM (rU. pra.) vahAlathI vArI javuM, acho acho vAnAM saMgraha, kacare-paMje [guNemAM eka guNa. (kAvya.) karavAM, prANa pAtharavA. 0 thavuM (rU. pra.) kAza javI, kaMTaka eje-guNa . [sa. monasa + guNa, saMdhithI] kavitAnA traNa TaLavuM. na UtaravuM (rU. pra.) bane teTale sAmane karavo. 0 e meha chuM. [4. sonasa + meda, saMdhithI] pizAbanuM eka paDavuM (rU. pra.) duHkha lAgavuM. 05tri (rU. pra.) halakuM mANasa. darda, elyumineriyama 0 lAgavuM (rU. pra.) apamAnane anubhava kare che pATale ejhaTa (8) strI. [2.] haDapheTa, dhakko, haDasele. (2) besavuM (-besavuM) (rU. pra.) hada mukI bolavuM. (2) lokeAnI (2) (su.) tamAro. (3) (lA.) karaDI najare. (4) mukelI. najaramAM halakuM jaNAvyuM [0 lAgavI (2. pra.) bhUtapreta jevAMnI jhapaTamAM Avavo ochuM-adake vi. [+ juo adakuM'.], ochuM-adhik vi. ejha (Da) strI. [ravA.] jhaTa, dhakko, haDaselo, haDapheTa. [ + juo . adhika"+gu. "u" ta. pra.], ochuM-vatuM vi. [0 lAgavI. (rU. pra.) e "ejhaTa lAgavI....] [+ juo "vadhatuM'-enuM lAghava-], ochuM-vadhu vi. [+ juo ejha-vA ! [ja "ojhaDa' ke 'vA*'.] (lA.) bhUtapreta va".] vadhughATuM, DuMjhAjhuM, thoDuMghaNuM vagerenI jhapaTa lAgavI e chera vi. [+ gu. e tula. pra.] vadhu ochuM, vadhAre adhUruM ejhaTavAyuM vi. [juo "ojhaDavAnuM' + gu. "yuM' bhu. ka.] Aja1 5. si. karna na., pANI] jamIna ke caNataramAM aspaSTa dekhAIne cAlyuM gayeluM, jhAMkhuM dekhAyeluM aMdarathI nIkaLate bheja. (2) maraNa samaye moMmAMthI nIkaLI AjhavAvuM a ki. acAnaka ADe AvavuM, vacce athaDAvuM paDatuM phINa ejhaNuM (jhaNuM ) na. [saM. ujjuna-> prA. hakakSAja ejasa." [(2) tarka. (3) dalIla parityAga] (lA.) dAya, kariyAvara (kanyAne maLatA). (2) eka strI. [saM. kaM, baLa, zakti] (lA.) buddhinI sUphamatA, garAsiyAnI kanyAne paraNI teDI lAvavA mATe jatuM khAMDa eja chuM. [hiM.] mana, aMtara sAthenuM velaDuM eja5 (3) strI. ujAza ejhapavuM a. ki. juo ojhapAvuM." ekapAvavuM, eja pAvAvuM juo japAvuM'mAM. ejhapAI vi. jio "ojapavuM'-zaramAvuM-zeha khAvI.] ekapAvuM a. phi. zaibhavuM, suMdara lAgavuM. japAvAvuM (lA.) jhAMkhuM, teja vagaranuM bhAve, ji. japAvavuM che., sa. kiM. ejhapAvavuM, ejhapAvAvuM jao ojhapAvuMmAM. ejara-khAte-vA)hI strI. [ara. "u" + pha. khA' + ojhapA(-5)vuM a..i zaramAvuM, zeha khAvI. (2) DaravuM, dabAI 2010_04
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ ojhaba eTAvuM jAva. ojhapAvAvuM bhAve, ji. ejhapAvavuM che, sakri. ejhaba (-bhya) strI- juo "okaTa.' ojhama (jhimya) sI. nAnAM jhADe ke choDavAo upara paDato meTA jhADanA chAMyaDe ejhara (2) strI. tamAco ejharavuM a. ji. [sa, prA. 3ksa- moDasara, jharaNA-pe. vahevuM] TapakavuM, nItaravuM ejharI strI. juo "hajarI.' jharuM na. juo hajaruM.' ejhala (jhala) strI. [hi.] strIonI maryAdA sAcavavA rAkhavAmAM Avate aMtarAya, parade, malAje. [0 karavI (rU. pra.) malAjo rAkhavo. 0 mAM rahevuM (-2vuM) (2. pra.) zaramAvuM]. ojhalaDI strI. [o "ojhI' + gu. svArthe "la" + 'De' ta. pra. + gu. "I' strI pratyaya] (tucchakAranA arthamAM) kuMbhAraNa ejhala-pahada 5. jio ojhala' + paDade'; ekarthazabdane virbhAva ojhala, malAjo [ojhalavALuM, paradanazIna ejhala-vAyuM vi. jio ojhala' + gu. "vAyuM" ta. pra.) ejhavAvuM a. ji. tharAvuM [pre., sa. kri. ejhavuM sa. ki. reDavuM. ejhAvuM karmaNi, kri. ojhAvavuM epe ( pa) puM. ajaMpa. (2) (lA.) zarama, saMkoca ejhA puM, ba. va. (mAnArthe) [sa. savAdhyAya-> prA. ullAma-, saMskRta paripATIne adhyApaka-guru-zikSaka-e uparathI] nAgara (brAhmaNa) ane zrImALI brAhmaNemAM eka avaTaMka, ojho ejhAI strI. jio ojho' + gu. AI' ta. pra.] ojhAne dhaMdhe, kuMbhArano dhaMdho ejhADa paM. ochAyo, oLo ejhAvavuM, ejhAvuM juo ojhavuM'mAM. ejhAvuM a. kri. zaramAvuM. (2) UbhuM rahevuM. (3) sAmuM thavuM ejhAhavuM juo "ojADavuMmAM. ejhiyuM na. pADuM ejhI strI. jio "ojho' + gu. ' pratyaya ojhA -kuMbhAranI strI, kuMbhAraNa ejhIsA juo "osAra'. e paM. jio "ojhA.'] juo "ojhA'. (2) kuMbhAra e-jhena puM[.] eka jAtane prANapoSaka vAyu (perene jaMgalamAM anubhavAto) (2. vi.) eTa (eTaya) strI. (saM. mA-vRtti prA. mafTTI samudranAM pANInI bharatInuM pAchuM vaLavuM e. (2) ochuM thavApaNuM, ghaTADe. (3) (lA.) paDatI dazA eTa(eNTa) strI. [saM. sAvRtti> prA. yATTi] Avartana, vaLAMka vALavo. e. (2) AdhAra, Teka. (3) chA, paDachAye. (4) saMtAvAnI jagyA, jazuM. (5) paiDA nIce mukAtuM lAkaDuM vagere eTara na. [] java jevuM e nAmanuM eka videzI dhAnya eTa-kAma na. jio oTa' "kAma.'] dhAtune oTavAnuM kAma, ota-kAma eTakAra che. rivA.1 juo 'oDakAra." eTa-keTa na. [vA.] yukti-prayukti eTahA-keTa puM, ba.va. [o "keTaDo', dvirbhAva]lA.) lAbha-hAni, phAyadA-geraphAyado eTaNa na. jio "eTaluM + gu. "aNu" ka. pra.] oTavAnI kriyA, oTaNI. (2) oTavAnI Dhaba. (3) oTavAnI majarI, eTavAnuM mahenatANuM eTaNI strI. [4 o "oTaluM gu. "aNI' ku. pra.] oTavAnI kriyA, oTaNa. (2) oTavAnI Dhaba, eTaNa eTaNaghATaNa vi. [jae "eTaNa, dvibhava.] (lA.) ekabIjAmAM gUMcavAyeluM [sAdhana, carabI eTaranI strI. 2 ane kapAsiyA judA pADavA mATe vaparAtuM eTa-phala(La) na. eka jAtanuM meTuM jhADa, karacala eTalI strI, jie "oTalo' + gu. "I' strI pratyaya] nAne ele, pahelI eTalI-poTalI strI.[jao piTalI'dvirbhAva, eTaluM poTaluM na. jio "peTaluM', dvibhava.) pATaluM, piTaka, bacake eTale zuM. jio "e"+gu. "la" vArthe ta..] makAnanA bAraNA pAse bahAra beu bAju jamInathI jarA UMcI karelI mATI paththara ke IMTanI caNelI beThaka, oTo. [lA berisTara (rU. pra.) eTale besI gapasapa ane vAto karanAra navaruM mANasa. -lA bhAMgavA (rU. pra.) niMdA ke beTI vAta karavI. (2) daMpatImAM kalaha karAvo. -le besavuM (-besavuM) (rU.pra.) kaMgAla thaI javuM, darabAra gumAvavAM. (2) nirlajaja thavuM. (3) takAdo karavo. 0UTho (rU. pra.) pAyamAla thavuM. (2) vaMzanI samApti thavI, nirvaza javuM. 0ghasI nA(-nAM) (rU. pra.) khUba khuzAmata karavI. beso (-esa) (rU. pra.) ghaNuM ja nukasAna thavuM. (2) durdazAmAM AvI paDavuM. 0 bhAMga (rU. pra.) nidA ke khoTI vAto karavI. (2) daMpatImAM kalaha karAvo. 0 1La, vaLI ja (rU. pra.) bUruM thavuM. (2) khedAnamedAna thaI javuM. 0 thALa (rU. pra.) ghaNuM nukasAna karavuM]. eTavuM (o)sa.krisiM.ma-vRtta->prA.maTTa] phATelA lugaDAnI phATane bakhiye laI karelI paTTInI kinArI vALI ene AMTI mAratA bakhiyA bharavA. (2) (sau.) kapAsamAMthI kapAsiyA kADhavA. (3) (sau.) dANA levA mATe kapaDuM pAtharavuM. (4)(sau.) halAvI ukALI ke ghasIne kaI vastu pANImAM bheLavI devI. eTavuM karmaNi, kiM. eTAvavuM che, sa.ki. eTAI jI. jio "eTavuM' + gu. "AI' ku. pra.) e oTaNa." chipanI vAta TArgeTa kuM., ba.va. [jae "geTe dvirbhAva.] (lA) chAnI eTAmaNa na., NI strI. [juo "eTavuM' + gu. "Ama" . pra.) e "eTaNa'. oTAvavuM' eTaluM juo e TavuM'mAM. TAvavuM eTAvAyuM juo ATAvuM'mAM. eTaluM a,ji. jio "eTe',nA. dhA.](lA.)oTa AvavI, ochuM thavuM. eTAvALuM bhAve, kri. TAvavuM? presa.ki. 2010_04
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ ArTiyA bhamarakhANa eTiyA bhramarakhANa puM, jae Arye bhamaramANu,' (vahANa.) 372 eTI (TI) strI. [saM.mAvRttinA > prA. mATTiA, Avartana] dhAdharA ijAra ke dhAtiyA-kaeNALiyAnI keDa AgaLanI vALelI dhAra. [. mAra (rU. pra.) nakheda kADhI nAkhanAra. (2) kRtaniyuM, 0 mAM ghAlavuM (rU. pra.) kabaje levuM, tAbe karavuM. vALa (rU. pra.) chAnI vAta bahAra pADavAnI AdatavALuM. (2) dhArelAthI UMdha karanAra, bagADanAra. (3) rajhaLu, rakhaDu. (4) bahu-kheluM, vArtADiyuM. vALavI (rU. pra.) keDanI AsapAsa dheAtiyAnI kinArI kheAsavI] eTIgaNa strI. e nAmanI eka vanaspati, uTIMgaNa eTIlA puM. [jue 'eTale'.] eTalA ADuM-koThuM vi, jue ' kADhuM', dvirbhAva], vAMkuMcUkuM ATA puM. [de. prA. moTTamo'AvaraNa'] jue'oTale.'(2) k vRkSanI AsapAsa karelA peDhA Te-kAra zrI. [aM.] yAMtrika baLathI cAlatI gADI eTa-geTe huM. [juo gaiATA,' dvirbhAva.] spaSTa nahi tevuM kAma, gaeNTALe. [ vALavuM (rU. pra.) jema tema karIne kAma patAvavuM] oNTogrApha puM. [aM.] yAdagIrI mATe darajje UMcA mAnelA mANasanA peAtAnA hastAkSaranI lIdhelI TUMkI ke lAMbI sahI oNTe-niSNAta vi. [aM + saM.] peAtAnI meLe cAlatAM yaMtronA kAmanuM jJAna dharAvanAra, aeTo-ekspa' oNTomaeNTika vi. [aM] pAtAnI meLe jenuM saMcAlana thatuM hoya tevuM, svayaM-saMcAlita. (ra) kri. vi. svAbhAvika kramamAM, enI meLe vAhananA prakAra a-mebAila na. [aM.] meTaragADI vagere svayaM-saMcAlita [nAnI gADI epTe-rikazA strI. [aM.] traNa paiDAMnI svayaM-saMcAlita yAMtrika eTha (eN:) puM. juo heTha'. eDaNu (-) na. [saM. nava-sthAna) prA. moTALa] navANa pAsenI DhArane besavAnI jagyA AvavuM (eN-) sa. kri, [saM. mava-sthApa> prA. mavadbhava-] samuMnamuM karI mUkavuM, goThavavuM. (ra) pAMdaDAmAM lUgaDAmAM ke chANamATI karI devatAmAM cIja mukIne zekavuM, auSadhane lagaDAmAM ke reTalAnuM kAcuM paDa vIMTI ene chANa ke mATI cADI devatAmAM aMdra nAkhI pakavavuM. (3) (lA.) cAMpI khAvIne khAvuM. (4) ghAlamela karavI, ghusADavuM. ADavAvuM (-) karmaNi, kri. eDavAvavuM (-) ke., sa, kri. eDavAvavuM, eThavAvuM (oDhavA-) juo 'oDhavuM'mAM. e Mga (eNGga) puM, kheALA, uchaMga e MgavuM (oNDhaGga-) sa. kri aginuM, aDhelavuM,AdhAre esavuM. e gAvuM (e) bhAve., kri. e gALavuM (ThA) ke., sakri eDaMgAvavuM, A MgAvuM (ThaI-) jue 'eNDaMganuM'mAM. eDaMgiyuM (o.-) na. [jue, 'eDaMgAvuM' + gu, 'yuM' kR.pra.] ahiMgaNa ernArDa(-DIM)gaNu (-), -zuM na. [jue eThuM(-))gayuM' +gu. 'aNa'-aNuM' kR. pra.] aDiMgaNa, AdhAra, TekA _2010_04 eDavA (vAMse aDhelI besavAne) essi(-DIM)galuM (o) juo oDaMgavuM' eThiM(DI)gANuM (-) karmaNi., kri. eDiM(-DI)gAvavuM (-) pre., sa.kri. eDi(-DI)gAvavuM, eDi(DI)gAvuM(-)juo olDiMganuM'mAM, ehI srI. TharAvelA mApanA namUnAnI cIpa eThIMgaNu, -NuM juo oDiMgaNa,' DhIMgaluM (-) juo ThaMgavuM.' eDIMgANuM (-) karmaNi, kri. eDDIMgAvavuM (-) ke., sa.kri. eDIMgAvavuM, eDIMgAvuM (-) juo orDi'(-DI')gavuM'mAM, eThuM (ATha) na. [saM. ava-stuta> prA. eAthama*] ochuM, paDade, AMtare. (2) chupAvAnI ke Azaro levAnI AMtarAvALI jagyA. (3) chAyA, paDachAyA, oLA. (4) pUtaLuM oDhuM. (5) bIbuM, nanA. (6) (lA.) ekane badale bIjI nakAmI vastunI rajUAta. (7) udAharaNa, daSTAMta, dAkhale. (8) vi. jhAMkhuM. (9) jenA uparathI raMga UkhaDI gayA che ke ukheDI nAkhavAmAM AvyA che tevuM A. vi. [da. prA. borDe] kUvA vagere kheAdavAnuM kAma karanArI e nAmanI eka hiMdu bhaTakatI kAmanuM Ara (Da) puM. pavana rAkavAnA paDado. (2) ADuM. [i cADha karavuM ( ke vetaravuM) (-cA-) (rU. pra.) kAMInuM kAMI karI nAkhavuM, UMdhuM-catuM karI nAkhavuM, bagADI nAkhavuM. nuM cADha thavuM (-cau-) (rU. pra.) bagaDavuM. tuM cADha bAphavuM, (-cA-), tuM dAha karavuM (-ddo-) (rU. pra.) oDanuM ceADa karavuM, bagADavuM] e. (eNDava) strI. khecI, gaLAnI pAchalI kAMdha. (ra) gheADAnA gaLAnA phUlelA bhAga. [UMcI karavI (6. pra.) svArtha sivAya bIjI vAta upara dhyAna na ApavuM. vALavI (rU. pra.) DhAranA eka rAgamAM mAthuM DhALI DhAranuM goTA vaLIne sUvuM] [aa khedavAnuM kAma eha-kAma na. [juo oDara' + kAra.] oDa lekAnuM eDkAra puM. [ravA.] peTanA vAyu meAMmAMthI nIkaLatAM thatA DakAra jevA avAja, oTakAra, DakAra [maTIse eDakI-dAkI zrI. e nAmanI eka dezI ramata, aTIseApaNu (-Nya), paNI strI. [juo orDara + gu, 'aNa''aNI' zrIpratyaya.] oDa jAtinI strI eDa-paMtha (eNDa-pantha) puM. [juo oDhuM'+ paMtha'.] ADA cADo ane ajANyA mArga eDhava puM. [x.] 'ri' ane 'pa' sivAyanA gAnanA pAMca svarene sAMcavavI rAgajAti, Dava, (saMgIta.) eva-bilAvala puM. [ + juo 'bilAvala'.] khilAvala thAnA eka prakAranA e nAmanA rAga. (saMgIta.) AvuM. na. hADaku AvuMra na. eka phaLa, karapaduM evuM? sa. kri. (hAtha lAMkheJa karI) cAcanuM, mAgavuM. (ra) aTakAvavuM, thaMbhAvavuM, rekavuM. (3) kheMcavuM. eDhAvuM karmaNi kri. eDhAvavuM. che.. sa. phri AvuMja A. kri. muzkelIthI khelI peAtAneA artha samajhAvavA, eDhAvuM? bhAve., kri. eDhAvavuMra pre., sa. kri. evA puM. othamAM besAya tevA khADo. (ra) cAkaDA
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ eDasa 373 oNasAla uparane cAka pheravavA mATeno khADe. (3) ghaMTaDe haLavo (5) nizAnI, eMdhANa. (1)(paMcamahAlamAM mAMDe. [bAMdhacalAvavA khIlaDA nI AsapAsa vIMTeluM kapaDuM. (4) talavAranI ve, 0 lagAva (rU. pra.) rastAmAM vacce AMtarI levuM) mUThamAM jyAM AMgaLAM rahe che tenI ADe loDhAnI paTTI e muM. melane bALI make te samudrane khAre pavana ceDavAmAM Ave che te bhAga. (5) Tekaro DA-vA esa 5. aMdhakAra e81 na. dariyAnuM nAnuM meja, nAnI laDha eka strI. zarata. (2) anukaraNa, nakala e8 () strI, valaNa, vRtti oDhAra puM, juo ojhA-vA." eADhaka 5. egiNa. (2) Azraya, ethI eha TapalI eADhaNana. [de. prA. DhaLa, oDhaNuM; tatsama oDhavuM e.(2) ekATa (DATa) puM, (su) oDAmaNa, takalIpha oDhavAnuM vastra. (3) oDhavAnI kriyA oDhANa vi. [juo "oDa'+ gu. "ANI' ta. pra.] oDhaNa na. uttarottara cAha avato rivAja. (2) jAnA eDane lagatuM. (2) (lA.) mUrkha, hevAna khAtAmAM bAkI raheluM leNuM navuM khAtuM pADIne copaDAmAM eThAmaNu na. madada khAtara hAtha ApanAra mANasa. (2) kheMcavApaNuM vi. sahAyaka, madadagAra. (3) kharcALa. (4) udAra oDha-bAkI strI, jio oDhaNa+ bAkI'.] kheDUta pAse eThAmaNuNya) strI, takalIpha [pavana, ATI-vA varasovarasa kheMcAtI AvatI leNI rakama eADhA-vA puM. [juo "oDA' 'vA.2'] dariyAkAMThAne khAre oDhaNI strI, jie oDhaNuM + gu, "I' strI pratyaya] nAnI DhAvavuM-2, eDAvuM-2 juo oDamAM . uMmaranI strI ke chokarInuM nAnuM oDhaNuM. [0phADavI (rU.pra.) jIvavuM] hiTa na. [e.] hisAba tapAsavAne lagatuM kAma, hisAba- oDhaNuM na. jio "oDhaNa' + 'uM' vArthe te. pra.] pUrI tapAsaNI sADalo na hoya tevuM strIonuM oDhavAnuM- mAthuM DhAMkavAnuM lUgaDuM oDiTa-ceka kuM. [], oDiTa(tapAsa) mudde puM. [0utAravuM (rU. pra.) AbarU levI, lAja levI. 0 eTaluM [e. + juo "tapAsaNI" + "mudo'.] hisAbo tapAsyA J hisAbA tapAsyA (2. pra.) paraNavuM. (2) rakSaNa nIce AvavuM. (3) mAthe levuM. pachI eDiTarane agya ke aniyamita jaNAyelI je te (4) nAmazI vahoravI. (5) nAdArI batAvavI] bAbata e85hera (oDhava-peraya) strI. [ja e "oDhavuM' + "paherahiraneTa strI. [], dira-nedha (noMdhya) strI. [e. + 4.1 oDhavuM ane paheravuM e juo." "noMdha.'] hisAbe tapAsAyA pachI hisAba-tapAsa- - ekavavuM sa. 4i. AgaLa dharavuM, kurabAna karavuM. eDhavavuM navIse hisAbone lagatI abhiprAyavALI ApelI bhAve, kei. eTalAvavuM, pre.. sa. ke. tapasIla, oNDiTa riperTa oDhavAvavuM, eThavAvuM juo 'oDhavamAM. AMdira vi. [.] hisAba tapAsanAra sanaMdI mANasa, evuM na. athANAmAM nAkhavAnuM eka phaLa hisAba-tapAsanIsa, hisAba-esI hu sa. kiM. [ja "oDhaNI', nA, dhA] mAthuM DhaMkAya e eDiTa-riporTa muM, [], eNnTi -hevAla 5. [e. + rIte zarIra upara lugaDuM ke sADalo oDhaNuM vagere AvaravuM. (2) jao hevAla."] e "oDiTa-neTa'. (lA.) mAthe levuM, vahorI levuM. (3) devALuM kADhavuM. [oDhAI eDhiyA-bAjI strI. [r "oDi' + 'bAjI'-] oDiyo patharAI javuM (rU. pra.) khuza khuza thaI javuM eDhiI racavAnI yukti (rU.pra.) guno vaherI le. eDhe ne pAthare eTaluM (rU.pra.) eTiyAM (-)na, ba.va. jio "oDara + gu. "" ta...] sa")" .* Ai ADa ' + gu. 'yuM te.pra.] ghaNuM ja. (2) lAMbuM paheluM. evuM karmaNi, phi. ekADhavuM eDano bhAga DhaMkAya tevA mAthAnA vadhelA vALa. [ekiyuM che. sa. ki. [(3) AcchAdana, ochADa vALavuM (-) (. pra.) gAMThaDIne vAvaca phALiyuM bAMdhI AhADa . jio oDhADavuM'.] eDho, DhAMkaNa. (2) pacheDI. kapALamAM bheravIne vajana upADavuM] [nAmanI kema puraSa oDhADavuM, eDhAvuM ja. "oDhamAM. 14 epiM . [jue "eDa gu. "yuM' ta. pra.] oDa epriya che. ji o "oDhanuM + gu, "yuM" ku.pra.) eDhavAnuM eThiyA (oNDi) paM. pratipakSI game tema varte toye eDhI strI, paMkti, zreNI. (ga.) pitAne ja phAve tevI yukti. (2) navaThaMDInI ramatamAM ADAM A 5 jio oDha' + gu. "o' ku. pra.] oDhavAne avaLAM be bharata. (3) kacaDe cerase(2) baLadane oDhADavAnI jhala. (3) khetaranI chAparI evuM () na. [de. prA. mavama-] (khetaramAM melanuM pazu- ke mAMDavo. (4) (lA.) vi., pR. bevakUpha mukhe pakSIthI rakSaNa karavAne mATe mANasanA AkArano besADelo) eNi (raNa) kri. vi. [saM. madhunA> prA. yaduLA-apa. cADIke, (khetarane) cADiye. (2) kAMI na karI zake tevo aA- hamaNAM A varase, cAlu varase cetana-hIna namUne, (3) pUtaLuM. (4) ghoDiyAmAM ADA lAkaDAmAM e vuM sa. kri. (saM. moLa tatsama - khaseDavuM, dUra dhakelavuM.] besADeluM pAyAnuM sAla. (5) (lA.) bahAnuM reMTiyAnI trAka uparathI sUtaranuM kokaDuM phALakA upara vIMTavuM. e ( Do) pR. [juo "eDuM.3(lA.) aDacaNa, naDatara, eNavuM karmaNi, kri. eNAvavuM pre., sa. kri. ADaca, aTakAyata. (2) pANI aTakAvavAnI pALa, (3) oNasAla (kaNa-) kri. vi. [jue "eNa" + "sAla".] pAsale. (4) kara ugharAvavAne rastAmAM mUkeluM ja kAtI thANuM. A cAlu varase, eNa 2010_04
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ eNasuM 374 ethavAvavuM eNasu (eNasaM na devatA pADavAnuM eka sAdhana (lekhaMDanI etaDuM (o) vi. jAhera mArge na hetAM aDa- vastu kaDI ane cakamaka) AveluM, ADapheTuM. (2) viSaya bahAranuM, ADa-pakhuM. (3) eNavavuM, eNavuM jao "eNavuM'mAM. aparicita, ajANyuM - [juo "otAI." eNuku (-) vi. [ja oNa" dvArA.] A cAlu sAlanuM eAtAmaNa na. [juo "otavuM' + gu. "AmaNa ku. pra] eNuMka (-) kri. vi. [ja "ohyuM + gu, 'A' sA. etAra ( ) . [juo "utAra'.] (lA.) zarIramAM deva vi. nA arthane pra.] cAlu varase, eNa AvavAthI Upaja kaMpantharatharATa, (2) (lA) taddana nakAmuM ke eta' (-) strI. karakasara. (2) vadhAre, bacata. (3) na. bhaMDAmAM bhaMDuM mANasa, utAra (4) rakSaNa, bacAva, (5) sAjA thavuM e, (6) paDadA tArI vi Se, jio otavuM' dvArA.) otavAnuM kAma eta na. kapaDuM. (2) haLa [ottArInI karanAra (vyakti), bIbAmAMthI dhAtunA judA judA dhATa banAvanAra etake. pra [ottArInI'nuM lAIva] Azcaryano eka udugAra, etAvavuM, evuM juo 'tavuM'mAM. eta-kAma na. [1 e eta' + "kAma] etavAnuM kAma etiyArI chuM. mane uparI, mahaMta etaNI strI. [ja e "otavuM' + gu. 'aNI" ka. pra.) dhAtu eti eAtayA 5. [ puM. [ A 'ati5 + gu. "yuM o "ota' + gu. jIyuM" . pra.] kuMbhAra gALI ene ghATa ApavAnI kriyA. (2) dhAtu gALIne DhALa jevI jAtine mATInAM ramakaDAM vagere banAvanAre mANasa pADavAnI majUrI. (3) dhAtu gALavAnI bhaThThI. (4) dhAtu etI vi. zreSTha, uttama gALavAnuM pAtra etu puM. [saM] bilADe, mIMdaDe.(2) strI [saM.] bilADI, mIMdaDI ota-preta vi. saM.] ekabIjA sAthe vaNAI gayeluM, eka. enu-pucha na. [saM.] bhInAzavALI jamInamAM ke pANImAM bIjAmAM parovAI gayeluM. (2) badhe ThekANe vyApI gayeluM. UgatuM e nAmanuM eka ghAsa (3) ekAgra, ekatAna, taklIna, tamaya enuM na. siM. mAtA-vi.) (kApaDamAMne) vANe etapreta-tA strI. [saM.] otaprota hovApaNuM enuM na. chAparuM AtAta-vRtti strI. si] haLIbhaLI javAnuM valaNa, 'spiriTa AtAjana (ati-jana) na. [sa, mota +11] tejana (ota-jana) na. [ra, bota +ana] sapheda sura eNka esimilezana" tArI, 0nI che. pra. [o tArI bhalI" jevA vAkayanuM eta-phaLa na. e nAmanuM eka vRkSa lAghava] Azcarya batAvanAro udagAra, vAha, oha, Ata etaraNa (otaraNya) strI vAsaNanI caDa-Utara ghATanI trA-citrA jao etarA cItarA'. mAMDaNI, utaraDa [uparanuM eAtha ( zya) sI. . mava-skRti- > prA, moratha-], etaraMga ( taraMga) puM, na. siM. uttara na.] bArasAkhanuM 0 DI strI. [ + gu. 'DuM' svArthe ta. pra. + "I' strI pratyaya] etarA-ncItarA (tarA) na., ba. 1. [3, 36I ( gunA) AdhAra mATe karelo ghAsapAlAnA paDade. (2) TADha taDakAthI + citra strI, e be nakSatro] uttarA phAgunI ane citrA rakSaNa thavA bAMdheluM kAmacalAu rAdhana. (3) (lA.) Azaro, nakSatra. (2) e be nakSatramAM sUrya Avyo hoya te samaya zaraNa. (4) madada, sahAya (bhAdaravA mahinAno). [2nA takA (rU. pra.) bhAdaravAmAM ethatuM na chAluM, ketaruM. (2) tala khaMkherI lIdhA pachI paDatA tA5] talane choDa, talanI sAMThI, talasaruM taratuM, -6 (tarA) vi. jio 'utaratuM'.] uttara ethamI vi. ALasu, edI dizAnuM, uttara dizAmAM AveluM ethamIjIruM juo "UthayuM jIruM. etarAza (-15) strI. e "aMtarAza." ethamIra (otha-) puM. ("akkalano othamIra' eve otarALuM (tarA) vi. juo etaratuM-utarAtuM'. . pra.) (lA.) kama-akkala [lekha-nibaMdhane kartA etavuM sa. didhAtune ogALI bAbA ke eThAmAM reDavuM, ethara vi, puM. [e.] praNetA, racanA, graMtha ke dhAtune DhALa pADa. (2) dhAtunA rasane ghATa Apavo. thara-zipa strI. [e.] graMthanuM racanAra hovApaNuM, graMtha-katatva dhAtunuM bharatakAma karavuM. etAvuM karmaNi, ji. etAvavuM etharavuM ( tha-) a. ji. [. prA. rijha jenA che., sa. ki. upara AkramaNa thayuM che tevuM] svapnamAM AvI paDelI etaLavuM (taLa-) a. ji. bAkI rahevuM, bacavuM. (2) AphatathI dabAI-gaMgaLAI-gabharAI javuM. (2) bhayaMkara svapna A javuM. (3) nAsI javuM. (4) guma thavuM. taLAvuM AvavuM. (3) bIvuM. (4) katarAvuM, gusse thavuM. tharAvuM bhAve, ji. etaLAvavuM che, sa. ki. (tharA-) bhAva, kri. etharAvavuM (tharA) pre.sa.ji. etaLavuM(taLa-) sa. kri. bhUlI javuM, vIsaravuM. taLA- etharAvavuM, etharAvuM (tharA-) e "etharavuM'mAM. vuM? karmaNi, kri, etaLAvavuMpre., sakri. etharo () , [ juo 'etha' dvArA. etha, ADaza taLAvavuM-2 etaLAvuM-2 juo otaLa2mAM. ethavavuM (thava6) jukha ethavuMmAM. (2) saMtADavuM, chupAvavuM. etAI strI.[jue etavuM' gu. "AI' ku. pra.] otavAnuM athANuM (eNthavAnuM) karmaNi, ki. ethavAvavuM (thamahenatANuM (2) keLAmAM mAla bharavA mATe keLanuM vAva) ., sa. kri. moDhuM khulluM rAkhavA sudhInuM apAtuM mahenatANuM ethalAvavuM, ethavANuM (thavA) jue ekavavuM'mAM. 2010_04
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ ethavuM 35 enararI ethavuM thayuM) a. kri. (saM. mava-tRa-> prA. cima-, e-6 vi. [sau.] jevuM tevuM halakuM. (2) na. kUcA-kacarA DhaMkAyeluM ] ethe bharAI javuM. (2) aTakavuM, thaMbhI javuM. jevuM bhejuM kareluM mizraNa (3) cemAsAmAM meTA jhADa nIce (3) (lA.) nAhiMmata thavuM, harerI javuM. (4) sa. ki. chAMyaDAmAM khUba UgatuM eka jAtanuM ghAsa chone sarakhI rIte UbhA goThavIne cAre taraphathI sAMkaLI e . [saM. maDhI-] (tucchakAramAM) audIcya brAhmaNa levA. ethAvuM (thAvuM) bhAve, karmaNi, ki. ethavavuM do-kadamI e "kAda-kadamI'. (vivuM) che., sa, kri. (vadhumAM ja e upara thava'. e-keda puM. [so.] juo "eka6. ethavo (tha) S. [ juo '' + gu. " svArthe do-phoda 5. chokarIonI chANathI ramAtI eka ramata ta. pra. ] AdhAra, Azare. (2) tala ke talIne vADhI enI eddhava 5. [saM. 3 thaa] zrIkRSNane eka bhakta (emane e khaLAvADamAM ke khetaramAM karelI ubhaDI kake thato hata), uddhava ethI vi. jambara, jakhara, moTuM eskedAra o "ekvedAra'. epathAra (thAra) puM. [saM. -ratA> prA. mothAra] eskedArI o "epedArI'. savanamAM AvI paDelI AphatathI gabharAI javuM e, savapnamAM eka ja 'edho'.. [vagerenuM sthAna keI chAtI upara caDI beThuM hoya ema lAgavuM e. (2) e na. [ saM. moSaNa ] Au, aDaNa, gAya-bheMsa bharthakara svaM. (3) AdhAra, Azare. (4) (lA.) mUrkha, edha* (tha) strI, vaMza, kuLa, (2) vArase. [ dhe UtaravuM ( -) (rU. pra.) bApadAdAnA guNonuM vArasAmAM utarI thAri ( thAriye) 5. [ juo, "othAra' + gu. AvavuM ] IyuM' ta. pra. ] namAlAM pustaka lakhe javAno eka e (-tha) jAo "udha' (gaDAnI). [dhe levuM (e ) prakArane haDakavA (na.la.) (rU. pra.) kAMI dhakelavA khAMdha devI-Teke Apa ] othAra (thAro) pR. [ ja "othAra' + gu. "e" edharavuM (dharavuM) a. ki. [saM. sarpRtha>prA. 39] svArthe ta. pra. ] AdhAra, Azraya, etha uddhAra tha, mukta thavuM, mokSa pAmavuM. (2) saphaLatA maLavI. thavuM (thAvuM) ja etha'mAM. (3) thALe paDavuM, sudharavuM. edharAvuM (-) bhAve, kri. ethI (ethI) sI. [ juo otha + gu. I' ta. pra.] edhAravuM (-) pre., sa. kri. (juo "odhAravuM.') lAkaDI ke bIjI koI vastu nAkhyA vagara phakta sUtarane dharavuM (o.) juo "dharavuM'mAM. gaMThIne banAvelI cAbuka jevI zeDa-utAra seTI edhava, 0jI puM. [sa, 360 + juo 'jI'.] jao "uddhava'. ethuM (ozuM na. [ juo orDa'.] juo 'oThuM. [0jI AvavuM (rU. pra.) dALa ke cAkhA dAjhI javA] ethI (eN) 5. [ juo etha' + gu. "o' ta. pra.] edha-vADo 5. jo "dha" (2) olAda, saMtati UMdhamAM chAtI upara hAtha rahI javAthI thatI akaLAmaNa. evuM a. kri. goThavuM, gamavuM. (2) gama paDavI (2) juA "otha'. [0 Ava, 05 (rU. pra.) esa . [sa. moSaNa ] juo "dha" chAMyaDe thavA ke ADamAM AvavuM. 0ma (rU. pra.) chAMyaDo edhAna (odhAna) [saM. yAyAnI strIne garbha rahe e ke otha haTAvavAM ] [(2) mukhatyAra sattA edhAra(dhAra) puM. [sa. 3yAra] uddhAra. (2) niveDo, otheriTI zrI. [aM] pramANapura:sara hevApaNuM, pramANitatA. chuTakAre [(aDhelIne levAmAM Ave che te) edana che. [ saM, puM, na. ] rAMdhelA cekhA, bhAta edhAradhAra) kuM. [saM. sAdhAra] AdhAra, otha, Teke edamaNI (damaNa) strI. khATalAnA bharatane TaTTAra edhAraNa (dhAraNa) vi. [sa. varSALa] uddhAra karanAruM rAkhanAruM dera DuM, pAMgata edhAravuM (dhAra-sa. ki. [sa, 3-6-1>prA. 3yA:] odaravuM a. ji. [(sau.) saM. 3tra uparathI nA. dhA.] peTamAM uddhAra kare, mekSa Apa, janmamaraNane phere TALavo. pacI javuM. (2) (lA.) sukhethI bhegavavuM. edarAvuM bhAve., edhArAvuM karmaNi, ki. edhArAvavuM che., sa. kri. di. edarAvavuM che., sa, ki. dhArAvavuM, edhArAvuM juo evadhAravuM'mAM. eAdarAvavuM, edarAvuM ja edaravuM'mAM. edhiyo (dhi) 5. [saM. avadhi .] avadhi, mudata, (2) edarI strI, [sa, hari! ] peTamAM thato eka roga. (2). tAkaDe, lAga, (3) (lA.) phajetI, badanAmI khAdhAthI thate saMteSa, sedarI edhedAra vi. [juo hadedAra.] hedo dharAvanAra edA ., ba. 1. gADAnA cIlAmAM paDelA khADA, rodA AipedArI strI. [ja hodedArI'.] hedo dharAvavApaNuM edAra strI, saM. [mArA] Apatti, duHkha e kuM. [jao "do.'] adhikAravALuM sthAna, dara jo dAravuM (dAravuM, sa, ji. [sa, mava--DhAra, ardha tatsama] onada . piTalAda tarapha vavAtI bAjarInI e nAmanI cIravuM, phADavuM. (2) jamInamAM haLathI cAsa pADavA, jamIna eka jAta hiMdu tahevAra, (saMjJA) kheDavI. e dArAvuM karmaNi, ji. dArAvavuM che., sa, ki. enama (3) strI. vAmana dvAdazI--bhAdaravA sudi bArazana eka dArAvavuM, dArAvuM juo "dAra'mAM. onararI vi. [e.] jemAM pagAra levAnuM nathI hoto tevI edI strI. pANIkAMThAnA UMcA bhAgamAM saMtAI rahevAne sevA ApanAruM, mAnAI, saMmAnya (AvAne mAnada vetana banAvela khacake maLI zake.) (2) evuM mAnada (sthAna) 2010_04
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ oNpha-seTa-muk Apana-polisI strI, [aM.] jemAM vIme utArelI milaktanI kiMmata na neAMdhI hoya tevuM karAranAmuM [khullo Da epana-vegana na. [aM.] relave gADInA mAla bharavAnA Apana-sarkiTa zrI. [aM.] tArane saMdezA badhAM sTezane e ekI sAthe maLI zake evI goThavaNa opaniMga-baeNTsa-maeNna (eni ) puM. [aM.] krikeTanI ramatamAM baeNTanA dAva pahelA laI ramata zarU karanArA khelADI ApaniMga-baeNlara (epaniI*) puM. [aM.] krikeTanI ramatamAM pahele daDo pheMkI ramata zarU karanAra khelADI epa-baMdha ( -andha) vi. [jue 'epa'+ fA. 'bandu'.] vi. epavALuM, Apa caDAveluM zastrakriyA enALavuM (eNnALavuM) sa. kri, de. prA, inphrAhima, UMcuM kekeluM.] dANAne pANImAM taratA rAkhIne dhAvA. (2) (tira-oNpareTara vi. [a.] petAne soMpavAmAM AveluM kAma asara skAramAM) khAvuM, jhAMsaTanuM, jhAkharavuM. enALAvuM (nALAnuM) upajAve e prakAranI vRttithI (Telikezana vagere) karanara. kamANa, kri. enALAvavuM (eNnALAvavuM) ke., sa. kri (2) vIjaLInA caitra uparanuM kAma karanAra enALAvavuM, enALAnuM (nALA-) jue 'enALavuM"mAM, oNparezana na. [aM.] dardInA zarIra upara karavAmAM AvatI enuM-senuM (eNpnuM-sAnuM) na. [4e seAnuM',-dvirbhAva ] zastrakriyA, (sarjyana kare che te) vADhakApa (lA.) ThapakA, TANA, maheNuM oNparezana-thiyeTara na. [aM.] ispitAlamAM Anereriyama jue nareriyama'. karavAnuM sthaLa epala puM. [cyuM.] lIlA pILA ane rAtA raMganA kiMmatI naMga tarIke vaparAtA khanija paththara ApavuM sa. kri. [de, prA, mAlpa vi. sarANa upara ghasI caLakATa lAvavAmAM Avyo che tevuM; nA. dhA.] mAMcha ghasIne caLakatuM karavuM. (2) senA-rUpAnA DhALa caDAvave. (3) caNeADInI ramatamAM dhULanA DhagalA karI aMdara nAkhelI caNeADI zeAdhI kADhavI, (4) a. kri. tejasvI dekhAvuM, caLakavuM. (5) ze|bhavuM, dIpavuM. ApaNuM karmaNi,, bhAve., kri. ApAvavuM che., sa. kra. ApAvavuM, ApAvuM jue 'epavuM'mAM. eSita vi. [ + saM. jJa bhU. rR. nA pra. ] epeluM, zeAbhInuM epIkuM, huM vi. [jue 'epa' + gu. 'IkuM'-IluM' ta, pra.] epavALuM, caLakatuM epa puM. [3. prA. meLa vi., megA srI. sarANa upara karavAmAM AvatuM hIza vagerenuM gharSaNa] .gharSaNathI lAvavAmAM AvatA caLakATa. . (2) cakacakita paDa caDAvavAnI kriyA. (3) zeAbhA, suMdaratA. [ . ApavA, . cA(-DhA)vave, * devA (rU. pra.) prAbakSya jamAvavuM] epa-abhyAsakrama puM. [+ saM.] (lA.) jUnA karelA abhyAsa tAjo karAvavAnI dRSTie karavA mATenA abhyAsa vizenAM pAThya pustakAnI yAdI ane parIkSAe krama, rikezarakA narebala eNnarebala vi. [aM.] mAnanuM pratiSThita, AbhAra adhikArI, mAnavaMta. (ra) vatana na(-ne)reriyama na. [aM.] mAnArha sevA ApanArane maLatuM oNnarsa vi. [aM.]. mAna sAthe ucca guNAMkathI pAsa karAnArI (parIkSA) [abhyAsakrama (snAtaka kakSAe) oNnarsa kArsa puM. [e.] mAnavALA ucca guNAMkanA AnADhapuM. gaMjIphAnI matamAM hukama pADanAra pakSane ja satiyA kivA saMpUrNa hAra lAge evI sthiti. (ra) vi. akkala vagaranuM, mUrkha, (3) saMskAra vagaranuM. (4) orAvara, baLavAna 376 epacI puM. kavacadhArI rakSaka ye|ddho ApacI-khAnuM na. [ + z2ae khAnuM'. ] hathiyAradhArI sainikAne rahevAnuM sthaLa. (2) lazkarI cekI ApaTA puM., a. va. DaeNALa vagerenI be cAra dANAvALI ziMga, pepaTA ApatI strI. [saM, mApatti-h1] Apatti, muzkelI. (2) raja, Rtu, aTakAvanuM lehI. (3) suvAvaDa, (4) nukasAna, geralAbha, (5) agastya, jarUra. [. kADhavI (rU.pra.) muzkelI TALavI.nA mANasa (rU.pa.) khare vakhate kAma ApanAra mANasa, 0 mAM AvavuM (rU. pra.) sapaDAI javuM, saMkaDAmaNamAM AvavuM. . sA<-sAM)cavavI (rU.pra.) aNIne vakhate madada karavI ] [Apatti ApaDI-se paDhI strI. [jue epI,-dvirbhAva.] muzkelI, epa. vi. murkha, kamaakkala [(lA.) murkha, kamaakkala ApaDha-bhaMga (sa ) vi. [ + saM, Ei > prA. [iT] ApaNI strI. [jue 'epavuM + gu. ANI E. pra.'] epa ApavAnI kriyA. [2) epa ApavAnI kaLA. (3) epa ApavAnuM mahenatANuM. (4) epa, caLakATa ApandAra vi. [+ phA. pratyaya ] epavALuM, caLakATavALuM Apana-DilivarI strI, [aM.] mAlane paeNkiMgamAMthI khulle karI kharIdanArane sAMpavAnI kriyA _2010_04 AperA puM. [aM.] saMgIta-nATayazALA. (2) saMgItamaya nATyaracanA. (3) nATakanAM gAyaneAnI pustikA oNpha strI. [aM.] krikeTanI ramatamAM dAva lenAranA mAM tarapha UbhA rahevAnI jagyA [kriyA eNpha-hrAiva puM. [aM.] eNpha-sAiDa(bAju)mAM daDo pheMkavAnI AphanAka (nAka) vi. bhayAnaka, khataranAka, kAphanAka eNpha-breka huM. [aM.] krikeTanI ramatamAM eNpha-sAiDa(bAju)mAMthI pharI daDA vikeTamAM pheMkavAnI kriyA oNra sI. [aM] mAMga, mAgaNI eNpha-sAi, strI. [...] krikeTanI ramatamAM jamaNe hAthe dAva lenAranI jamaNI bAju ane DAbe hAthe dAva lenAranI DAbI khAx. (ra) relave sTezanamAM sTezananA makAnanI sAmenA pATA pachInA pATAvALI bAju eNpha seTa-prinTiMga (prinTi) na. [aM.] lithA-grAphInI paddhatie thatuM pustako vagerenuM eka khAsa prakAranuM chApakAma ek-seTa-mudraka-vi. [aM. + saM.] lithogrAphInI paddhatie pustakA vagerenuM khAsa prakAranuM eka chApakAma karanAra kAmadAra
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ pha-seTa-mudraNa era 2 epha-seTa-mudraNa na. [e. + saM.] juo "phaseTa prinTiMga'. salavAvuM, phasAvuM. ebhAvavuM. bhAve., kri. ebhAvavuM epha-senTara na. [a] krikeTanI ramatamAM phe-sAIDa- pre.. sa. zi. (bApu)nI sTampa dabAvavA mATe senTara mAgavAnI kriyA ebhAsa (bhAsa) chuM. [saM. sava-mAsa] juo "ava-bhAsa. epha-sTa5 zrI. [e.] krikeTanI ramatamAM dAva lenArathI ema, 3 5. siM] vaidika maMtroccAranA AraMbhamAMnA vikeTanI trIjI lAkaDI udagAra, kAra ephiziyala vi. [aM] kacerIne lagatuM. (2) sattAnI rUe ema ( ma) kri. vi. [sau. bIjI rIte, (2) pelI bAja ghoraNa pramANe karavAmAM AveluM. (3) (lA.) sarakArI ema puM. [.] vighata-pratiredhanuM eka mApa amaladAra, "ophisara emaNuM (eNmaNuM) vi. [(sau) juo "ema" dvArA.] pelI ophiziyeTiMga (-Ti) vi. [aM.] adhikArapada upara bAja e raheluM avejImAM kAma karanAra kAmacalAu amaladAra e mA re ke pra. jio "' + "mA" + saM] "mA"ne eksi strI. [aM] kacerI, kAryAlaya. (2) (lA) padavI, yAda karI karAto duHkha ke pIDAno uddagAra hedo, adhikAra [nizcita karelo samaya e mAlavuM (mAlavuM) sa. kri. ukALavuM. (2) leTa gaMdA, oNphisa-TAima puM. [aM] kacerI-kAryAlayamAM kAma karavAne mAlAvuM (mAlAvuM) karmaNi, kei. emAlAvavuM oNphisara vi. puM. [aM] kacerIne adhikAra-sthAnane te (mAlAvavuM) pR., sa. ki. te adhikArI, amaladAra emAlAvavuM,emAlAvuM (mAlA o emAlavuM'mAM. ephisarI strI. [ + gu. "I' ta. pra.] oNphisaranuM kAma, omega . [.] grIka lipine chello vyaMjana. (2) (lA.) adhikArInuM kAma. (2) adhikArIne darajajo aMta, cheDe oNphisa-rUma chuM. [aM] kacerIne oraDo (jemAM adhikArI emenTama (meTama)na, (aM.] hAjara nIce laTakatuM ane ane kArakane besI kAma karatA hoya che.) AMtaraDAne DhAMkatuM rasa-paDanuM bevaDuM paDa, aMtara paDado ebabaDa vi. [ravA.] khADAkhaDabAvALuM, aghaDa-ghaTe egni-basa strI. e. ghaNAM mANasa besI zake tevI ebaruM vi, svAda vagaranuM, bhAve nahi tevuM. (2) ghaNuM, cAra paiDAMvALI yAMtrika gADI, "ba" vadhAre, behada eya, eya ke.pra. [ravA] hAya hAya re, ararara" e ebare muM. eAraDe arthanA udagAra duHkha vedanA vagere prasaMge ebale . muchane vibhiya eyakAre . [+ . - > prA. zAma-] 'ya' ebANuM . baLatA lAmAM goThavela chANAM lAkaDAM vagere evo avAja, hAyakAre, arerATa baLataNa, UbaLo, bALa eya dhADenA ke.pra. [ + ja "dhADa' + "e" sA. vi. + e bApa re ke.. [ ja "o3 + "bApa' + saM. ] "nA". che. vi. anuga] "oho' 'tyAre zuM' e arthano ugAra bApa ne yAda karI karAte duHkha ke pIDAno udagAra oya mA ke.pra. [+"mA" nI yAda sAtha] duHkhaebaLa, be puM. [ + gu. "e" svArthe ta. pra.] juo, vedanA thatAM hoya tyArane ugAra obANa'. (2) nadInA pANImAM taNAI Avela kAdava. eya re ke..... [ + saM. ] eyakArAne uddagAra [pUra (rU. pra.) culAmAMthI bahAra kharI paDela azcine eyaya ke, pra, jio 'ya',- dviva.] A prakArane pAcho cUlAmAM mUka] du:khavAcaka ugAra [ugAra, dhata eberAna chuM. AkAzamAMnA prajApati tArA samUha mAMhene e ke... [juo "ya" dvArA.] tucchakAradarzaka eka cotho upagraha. (saMjJA.) era (era) vi. di. prA. mora, hiM. aura "cAru, suMdara'] ebe puM. duHkha, pIDA. [ bA levA (rU. pra.) duHkhI thavuM] nirALuM, asAdhAraNa, asAmAnya ebhA strI. [ juo bhAvuM'.] ApadA, duHkha, (2) era (oraya) strI garbhanA rakSaNa mATe enA upara rahetuM harakata, muzkelI. (3) sAla, phAMsa. (4) dilagIrI, aphasosa. pAtaLI sapheda cAmaDInuM paDa (5) taMgI, tANa era (2) 6. kerIne ghAsamAM athavA parALamAM pAkavA ebhAmaNa (-Nya), - strI. [ juo "ebhAvuM' + gu. nAkhavI e. (2) chAyA, prabhAva. (3) cheDane pharatI mATI "Ama"--"AmaNI" ku pra. ] ukela na sUjhavAthI thatI caDAvavAnI kriyA. (4) vakhata, jamAne. [0 lAge gabharAmaNa, (2) upAdhikAraka pIDA. (3) prasutinI - (rU. pra.) asara thavI ] pIDAmAMthI chUTavA valakhAM mAravAM e. (4) pazcAttApa, era (raya) strI. caDasAcaDasA, spardhA, harIphAI pastAvo era na. cheDe, (2) nizAnI, bhALa. (3) hita, lAbha. AbhAra (bhAra) paM. bahArane damAma [ 0AvavuM (rU. pra.) nAza thA. 0 ne jora (rU. pra.) ebhAvavuM, ebhAvAvuM juo "ebhAvuMmAM. zarUAte nahi ane cheDAya nahi. nibhAvavuM (rU. pra.) ebhAvuM a. kri. ukela na sUjhavAthI gabharAvuM. (2) pIDAvuM, TheTha sudhI pUruM karavuM. (2) pitAnI pharaja bajAvavI. (3) du:khamAMthI chUTava valakhAM mAravAM. (4) prasUtinI pIDAmAMthI rakSaNa karavuM ] . TavA valakhAM mAravAM. (5) pazcAttApa anubhavo. (6) era* . nadInA kAMThA upara karavAmAM Avato nadI bAja 2010_04
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ara-asita khullo, eriye (jemAM pANI nadImAMthI vALavAmAM AvyuM hoya che.) Ara-asita (-tya) zrI, sarake evI gAMTha erakI na. e nAmanuM eka phaLajhADa eNrakesTrA na. [aM.] nATakazALAmAM vAjiMtra vagADanArAone besavAnI jagyA. (2) nATakazALAmAM pahelI hAranI beThaka Ara-kArAmaNI strI, e nAmanI eka dezI ramata eragaMDI ( -gaDI ) jue 'avaragaMDI'. eragANe! puM. bhaMgI harijana 378 egA puM. kustIneA eka dAva Ara-ghera kri.vi. evArI nAkhavuM ema AraDI strI, [ jue 'ero' + gu. 'I' zrIpratyaya ] makAnanI aMdarane nAJA eraDA, kheAlI, phATaDI ADhiyA puM. [jue 'eraDe' + gu. 'yuM' svArthe ta. pra.] jue 'eraDo'. (padmamAM.) oraDo huM. [ saM. raNa-7-] gharanI aMdaranA te te meTo khaMDa (parasALa ke gAra sivAyanA). [DhAnuM dhana eTale AvavuM (rU. pra.) paisAnA dekhAva karavA. nAne pUchyuM (rU. pra) kAMI kharca karatAM pahelAM peAtAnI sthiti tapAsavI. DhA sAmuM jovu (-sAsuM) (rU. pra.) dravya saMbaMdhI hAlata vicAravI, -De ajavALuM hevuM (2. pra.) dhanavAna thavuM ke hovuM. (ra) saMtAna thavAM. -De besavu" ( -savuM ) (rU. pra. ) patinA mRtyu pachI vidhavA strIe gharaneA khUNA pALave. . karaza (rU. pra.) uMmare AvelAM vara-vahune sAthe rAkhavAM. (ra) ekAMtamAM besavuM. tapAsarvA (rU. pra.) paisA kharcavAnA viSayamAM peAtAnI zakti jevI. 0 devA, vasavA (3. pra.) niveza ja. 0 sA(-mAM)cave (3. pra.) dravyanI tapAsa rAkhavI ] Ara ( -Nya ) strI. [ juo eravuM' + gu. aNu' rR. pra.] eravAnI kriyA, (ra) ghaMTInuM meAM, (3) eravAnuM sAdhana (daMtALamAM tripAMkhiyAvALuM-calama-dhATanA meDhAvALuM). (4) (lA.) khA khA karavuM e ANiye puM. [jue 'eraNuM' + gu. iyuM' ta. x, ] AravAnuM kAma karanArA puruSa [jue 'eraNa', AraNI strI. [ jue eraNuM' + gu. 'I' zrIpratyaya] AraNI-aMdhaNuM na. [ + saM. vana > prA. sa~dhAma-] daMtALanA sAMkhaDA sAthe eraNIne majabUta bAMdhI rAkhavAnuM deraDuM ke kAthAnI sadI eraNuM na. [jue 'eravuM' + gu. 'aNuM' rR. pra.] eravAnI kriyA, eraNI. (ra) anAja bI vagere evAnI vastu. (3) (lA.) kheArAka Arata (rata) strI. [ ara. 'avat', -mANasanA DUMTIthI ghUMTaNa sudhIte DhAMkavA pAtra bhAga, kAramAM lA. patnI' 'zrI']. patnI, dhaNiyANI. (ra) strI, nArI [sInnati Arata-jAta ( eNrata-jAtya) strI, [ jue 'jAta'] AratA (Arata'oN) puM. [jue erate' + gu. '' svArthe ta. pra.] jue 'erate'. (padmamAM.) Arata-parasta (eNrata-) vi. jue 'erata' + phA.] _2010_04 evuM a. strIvarganuM saMmAna karanAra, nArI-pUjaka era-tarehanuM (eNra-taranuM) [ jue+ 'tarah' + gu. nuM' vi. nA arthane anuga] asAmAnya, asAdhAraNa, apratima, apUrva AratA (AratA-) puM. [ saM. mAtuvardhana. > prA. mArttama, 'AturatA' ] utkaMThA. (ra) eriyA, abhilASa, mahAlavAnI umeda, (3) dheAkhe!. (4) pastAve. [. karavA (3. pra.) duHkha lagADavuM, 0 rahI javA (2) (3. pra.) izkelI vastune upabhega karavAnA na rahevA. (2) dhAkhA rahI javA. * vItave. (rU. pra.) icchA pUrI thavI] esthenuM vi. [ jue 'eruM' + nirthaka 'tha' + gu. 'eruM' tula. pra.] vadhAre AduM, vadhAre najIka. (2) kri, vi. nikaTa, pAse [ dera. (2) abhimAna, gave, magarUrI era-dera (eNra-dAra) puM. [ jue 'eraM' + dAra'.] ajaba erapa puM. e nAmane ceAmAsAmAM UgatA eka velA erapavu. sa. kri. ujharaDavuM, erapAvuM karmaNi, kri. erpAvavuM pre., sa. kri. erapAvavuM, erapAtuM jue erapavuM'mAM. era-pAMjaruM na. [saM. apara > prA. vara, mar> hiM 'era' ( 'ane'-bIjuM') +'pAMjaruM'] (lA.) khIrjAnA khetaramAM nukasAna karanAra mANasa Ape| puM, [haiM. prA. moRvitra, pAtaLuM kareluM, leluM ] jamIna upara lIMpaNa karatAM deravAmAM AvI hAra ke lITI, oLape erama ta. seAnuM eramuM (ArathamuM) na. ghauMnAM nAnAM phADAMne ghImAM sekI khAMDa sAkara ke geLavALA pANImAM bAphI banAvavAmAM AvatuM miSTAnna, taradhArI lApasI eramAI, na, -yuM (-) vi.[saM. avara-mAtR- > prA. vara-nAma, ar-mAphka dvArA ] sAvakI mAtAne lagatuM, sAvakuM, [zuM karavuM (. pra.) jUnI patnI marI jatAM navuM lagna karavuM] [vase. (ra) vaDa-khAkharA AralA geralA chuM..jamIna upara patharAtA eka velA, eravaNI strI. [jue eravaNuM.' + gu. 'I ' skrIpratyaya ] bhInAM vastra sUkavavAne vAMsa ke derI AravaNu| na. [jue 'eravavuM' + gu. aNuM' rR. pra.] kAsanA ke sAraNanA pANIthI jamInane bhInI karavAnI kriyA. (2) jamIna pocI karavA mATe pANI kheMcavA mATenA krAsa evaNuthai na. [jue 'eravuM' + gu., pre. 'ava' + gu. 'aNuM" ka vAcaka TTa, pra.] kheDunuM bI vAvavAnuM ejAra. (2) kaMsArAnuM raNa devAnuM eka sAdhana eravavuM sa. kri, kapaDAMne chUTAM chUTAM karIne sUkavavAM. (2) kUvAnA pANIthI khetarane pANI pAvuM, pANIthI bhIMjavavuM. eravAluM karmaNi, kri. eravAvavuM pre., sa, kri. eravAvavu', evALu' jue 'eravavuM'mAM. AravuM sa. kri. ghaMTInA gALAmAM daLavA anAja nAkhavuM. (2) cUlA uparanA dharaNamAM cAkhA kaThoLa vagere nAkhavA,
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ era 379 elavavuM (3) jamInamAM bI vAvavAM. (4) (lA) peTamAM nAkhavuM "arahuM] najIkamAM AveluM, kaDuM, pAsenuM (tucchakAramAM. evuM karmaNi, kra. erAvavuM che, enuMpaNuM (kuM chuM) kri. vi. [ juo ochuM' + ju. sa, kri, " [gAdI, laMgaravADe gu. "parahaM.'] are-paruM, najIkamAM, thaDamAM, pAse [arere e paM. vahANe AgabeTa vagere nAMgaravAnI jagyA, e che ke, pra. [ jAo ' + saM. ] du:khane ugAra, ezi8-si)o . [de. mA. morisa-] sukhaDa ghasI ere-gekhale (e re) kri. vi. [ juo "eruM' + caMdana utAravAne zilA-paTTa. [vA jevuM kapALa (rU. 5.) " khalo' + gu. baMnene e sA. vi. pra.](lA.) jyAM bhAgyarekhA vinAnuM kapALa. -yA jevuM sApha (rU. pra.) tyAM, khUNe khAMcare AgaLa pAchaLa kAMI vaMza-vistAra na hoya tevuM] re ( reruM) vi. [ juo "eruM' + gu. "eruM' erasa na. [sau.] svarga tula. pra. ] vadhu najIka [kriyA karanAra puruSa orasa-rasa (rasa-cerasa) ki. vi. [ jue "cArasa', eAre . jio era + gu. "o' . pra.] eravAnI dvirbhAva ] laMbAI-pahoLAImAM sarakhuM, samarasa organa na. [e. ] avayava, aMga. (2) hArmoniyamanA esaDI strI, [ juo raziyA'. ] nAne eziyA prakAranuM eka yupIya vAgha [(3) niyamabaddhatA erasaMguM (rasaguM) kesa ane varata e bene jeDanA erTara . ['aM. 1 AjJA, hukama. (2) kharIdInuM kaheNa. lAkaDAne khIlA jevo kakaDa, bharaDa erTa-eka puM. [4] jenA nAmane ceka lakhAyA hoya erasiyo juo eriye'. tenI ja sahIthI beMkamAMthI nANAM upADI zakAya te ceka eraMga (era) paM. viza erTaralI, ola vi. [e. sarakArI adhikArInI eraMge (orago) . kustIne dAva. [ gA pheMkavA sevAmAM raheluM, aDadalI, caparAsI (-pheMkavA) (rU. pra.) gapa mAravI, tukkA lagAvavA ] eNninsa S. [4] sakhata jarUra jaNAtAM lokasabhA ke erAThavuM e "oDhADavuM'. (re.) vidhAnasabhAnI saMmati levA pUrvIya rASTrapramukha ke rAjyapAlane rAmaNI strI. kanyAne paraNAvIne vara sAthe vaLAvavAnI phatavo, vaTahukama (je cha mAsamAM te te sabhAmAM pasAra kiyA [(saMjJA) (khagaLa.) na thAya te rada jAya.) ['ekapresa' nathI tevuM erAyana na. [ii., .] mRgazIrSa nakSatra, haraNuM, haraNI. oNrDinarI vi. [e.] sAmAnya prakAranuM, rAbetA mujabanuM, rAvavuM, oravuM e eravuMmAM. ekne(0)ja na. [4] anAthAzrama, anAthAlaya, anAtha-gRha rALa sa. ki. anAjane pANImAM nAkhI halAvI ela (-) strI. [2. prA. yahuma, raMgeluM] nAgara kAMkarIthI ja pADI sApha karavuM. erALAvuM karmaNi, kiM. jJAtimAM varane mAthe bAMdhavAmAM Avate raMgIna paTake erALAvavuM che., sa. kei. ela(-15) strI. [de. prA. 3fjIma bhInuM thayeluM, adra] erALAvavuM, erALAvuM e "eraLajmAM. upasAgara ke akhAtanA meM AgaLa taNAIne AvI erAMDavuM sa. kiM. (telA mANasane) eLaMgavuM. e rAMDhAyuM jAmelo kAdava. (2) tophAnamAM vahANamAMthI dariyAmAM vAmele karmaNi, kri. erAMDhAvavuM che., sa. kri. kAMThe nIkaLI Ave te mAla-sAmAna (vahANa) [rAkhavuM e eraDhAvavuM, rAMDhavuM e eAraDavuMmAM. elara (-) . jAmIna tarIke zatrunuM mANasa pAse eriye (hi) puM. eArata, abhilASa, keDa (khAsa ela-kebI strI. [ nirarthaka ela + e. ke bIja] eka karIne garbhiNIne thato abhilASa) jAtanuM kaMda-zAka, Ala-la, keLakeLa eriyera (oriyo chuM. e era + gu. badhuM elaga (eNla) jue eLaga'. svArtha ta, pra. ] nadInA kAMThA upara nadI sAmenA elaTa 5. chAM. (2) paDade bhAgamAM khullAM traNa bAju dIvAlavALo kavo, era (jemAM olapAvavuM, olapAvAvuM e elapAyuMmAM. pANI nadImAMthI nIka dvArA vALavAmAM AvyuM hoya che.) elapAvuM a. kri. [ juo "lapAvuM] saMtAvuM, chupAvuM. erissA che. jemAM kaTaka ane jagannAthapurI AvelAM che elapAvAvuM bhAve, ji. elapAvavuM che., sa. ki. te bhAratane eka pUrva pradeza, utkala, uDiyA. (saMjJA.) elaphe- strI. [pArca.] e nAma paDyuMgI-jha amaladAre erI muM. gharanA chAparAnI pAMkha. (2) nAnA taLAva ke videzamAMthI lAvI vAvelA AMbAnuM e nAmanuM phaLa, nadInA pANI AgaLane kAMTho Akjho , hAphusa kerI erI muM. vakIla, (2) rakSaka, rakhevALa elamAla (oya) 5. [ ja ela + "mAla".] orI sI. garamInI RtumAM nAnAM meTAne thato cAmaDI upara tophAnamAM vahANamAMthI vAme kAMThe taNAI Avelo jhINI camakIne khataranAka cepI roga, gobaruM. (saMjJA.) mAla-sAmAna, (vahANa) [khuzImAM erI-kharI 5. jhINAmeTI seLabheLa karelI cIja, ka ela-rAiTa kiM.vi, ke.pra. [e. ] barekhara, (2) majhAmAM, erI-mAtA strI, jio karI + saM. 1 erI reganI olavaDe 5. sADalAne pAlava manAta mAtA (=rIne roga). (saMjJA.) elavaNa na. retInA vizALa raNamAM koI vakhata mAluma paDI ena. juo "erI. AvatI pANIvALI jagyA, raNopa, "eesisa' e (ruM) kri. 4i. [meM mArata-la > ja. gu. elavavuM (olavavuM) jue "elAvuMmAM[de. prA. 2010_04
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ elavANuM 38 evara-hola mohRva pre., maLe che.] eluM (-9yuM) sarva, vi. [de. prA. 4-pati, dhaNI, svAmI] elavANa ( lavANa ) ne. [ juo "elavavuM' + gu. peluM, sAmenuM. (2) (lA.) Aja-kAla-parama divasa pachInuM. ANa" ka. pra.] bujhAI javAnI sthiti [ le-) divase (rU. pra.) AjathI ceAthe divase] elavAyuM (elavAva) a. phi. [. prA. 39 uparathI eluM-doluM (luM-luM ja "olivuM-daliyuM'. "elAvuM" enuM bIja rUpa] juo "elAvuM'. eluM(9hyuM)-peluM vi. [ juo "eluM (-muM) + "peluM'' ela puM. [ ja. gu. ] AzrayasthAna. (2) saMtAvAnuM ThekANuM paryAyeno tribhuva] sAmenuM ne peluM, je te. (2) paracUraNa ela (labhe) . [. havAma- > prA. eledIna (le) vi. [ jue 'eliyuM' dvArA.] (lA.) 2vA4magra -] kapake helAla, gAMDA jevuM elA , ba. va. [2. prA. 34-Adra, bhInuM ] ALuM eTale (le) . [de. prA. kacchI strI, juo "Ula...] cAmaDuM, kAcuM cAmaDuM, tAjI khAla cUlAnI sAthe pAchaLanA bhAgane jude khacake. [ -lAmAMthI elADha dhuM. azakti, nabaLAI cUlAmAM (rU. pra.) UlamAMthI cUlamAM, cAlu duHkhI sthitimAM elANa ( lANa) na. [ juo "elAvuM' + gu. "aNa" bIja duHkhanI AvI paDelI sthiti] . ka. pra.] agninuM saLagatuM baMdha rahI javuM e. (2) (lA.) ele-cUle (lo) pR. [ juo 'ola' + "cUlo'.] kAmanuM aTakI paDavuM e [DhALabaMdha mArga, paiyuM mathALe AgaLa ane pAchaLa be khAMcA heca te bevaDiye elANa na. kesa kheMcatA baLadane UtaravAne banAvelo ple (pAchaLano goLa, AgaLane khullA mAMe khullo) elANuM (lANuM, juo "elANa', elyuM juo "eluM'. elapaNuM juo "elANa [saMtati. (2) vaMza, kuLa elyu- peluM jue "eluM peluM'. [uchavaNI elAda (oNlAda) strI. [ara. alAdde ] bALabaccAM, evI strI. pochAvara karI paisA uDADavAnI kriyA, emaNa vi. rakhaDu, rajhaLu. (2) (stha) strI. rajhaLu strI ovara chuM. [.] krikeTanI ramatamAM oNlare ekasAthe elAye juo eLAyo'. bela nAkhavAno samaya (cha vAra bola nAkhavAno gALo). elAravuM a. ki. maraNa pAchaLa revuM.kakaDavuM, raDavuM-kUTavuM (2) samApti. (3) vadhAre, uparAMta elAgu (oHlAva) a. kri. [2. prA. rahA ] bujhAI evara-ela na. [.] kArIgaro DhIlA prakAranuM je pahere javuM. (2) (lA.) rakhaDavuM, rajhaLavuM. elovAvuM (eNlAvavuM che te vastra, kArIgara-vastra bhAve., kri. elavavuM ( lavavuM) pR., sa, ki. evara-keTa kuM. [aM] badhAM kapaDAM upara paherAI jAya tevo elAsa, - . chAyAvALI jagyA lAMbe Dagalo (khAsa karI ThaMDImAM upayogamAM levAte lAMbo elAM na, ba. va. [de. prA. 34, bhInuM ] karA garama Dagalo) elAMDavuM juo 'erAMDavuM'. elAMDhavuM karmaNi, ki. ovaraTAIma paM. [aM.] cAlu karInA samaya uparAMta elAMDhAvavuM che.. sa. ki. kAma karavAno samaya. (2) (lA.) evA samaya mATenuM elAThavavuM, ekAMTAvuM je, "elAMDavuM'mAM. mahenatANuM eliya(-2)Na (liya(-peya) vi., strI ja "oli evara-hAphaTa kuM. aM] beMka ke zarAphanI peDhImAM jamA + gu. "a(e)Na strI pratya] oliyA svabhAvanI sI karAvelAM nANAMne upADa karI lIdhA pachI potAnA cAlu eliyuM ( livuM) vi. [ a. "avaliyAa" -mitra, khAtAmAM kevaLa khAte lakhAvI upADavAnI prakriyA madadagAra, priya, (lA)] sAdu', bheLuM, nikhAlasa evaraNa jue "oravaNa'. bAbudAilayu (Aliyu-dAliyu) vi. [ie 'eliyuM'- elara-bAunDarI strI. [aM.1 krikeTanI 2matamAM bolane dvirbhAva.] bheLuM, niSkapaTI phaTako mArI medAnanI nakkI karelI hadanI bahAra adhdhare eliye (liyo) 5. [ja e 'eliyuM".] khudAne adhara mokalavAnI kriyA bhakta, bhagavAnanA vicAramAM masta. (2) bheLa-nikhAlasa- evarabrija paM. [aM] nIcethI jatA rastAnA upara bhAge niSkapaTI mANasa pasAra thatA rastA mATe kATakhUNe ke evI rIte yA eliva na. [aM.] e nAmanuM eka videzI prakAranuM phaLajhADa sIdho upara bAMdhavAmAM Avele pula (caDANa-utarANa (enuM tela zarIre lagADavA vaparAya che.) DhaLAvavALAM hoya te vAhane jaI zake, pagathiyAMthI elI vi. strI. [ (sau.) e "eluM' + gu, 'I' strI- caDavA UtaravAnuM hoya to mAtra mANase upayoga karI zake.) pratyaya] pelI strI evarasiyara chuM. [.] koI paNa prakAranA IjanerI kAmamAM elIkera (-2) kri. vi. [(sau.) + ja gu. 'I' sA. vi. dekharekha rAkhanAre jarA UtaratI kakSAnA IjanerI amaladAra, pra. + juo "kera'. ], elI-5 ki. vi. [(sau.) ja e ovarsiyara' pa".], elI-mera (-15) kri. vi. [ sau. + ja e "mera'.] evara-hela, liMga, (-liy) , vi. [4] marAmatanI pelI bAju, sAmenI tarapha daSTie saMpUrNa rIte. [0 karavuM (rU. pra.) ukheDIne ke bhAge ela puM. [2. prA. morjimAM strI,, gumaDuM] gumaDAnI alaga karIne navesarathI phiTa karavA, navasaMdhAna karavuM, AsapAsane sojo, gumaDAne tADa jIrNoddhAra kara, kAyApalaTa karavI]. 2010_04
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ evarAvavuM 3i81 auSadhi-nAtha evarAvavuM juo "e vArevuM"mAM. (2) jue varALavuM'. eza (-)levuM. chAtI kaTavAnI kriyA, eza. [ phUTa evarAvuM jue "ovArajmAM. (2. pra.) bhaMDe IrachavuM, mUo jANuM rovuM]. vALavuM saM. kri. anAjane pANImAM nAkhI emAMthI eza(esa)lo chuM. uMdara karaDavAthI caDelA jherane utAravAnA kAMkarI kADhI nAkhavA cAkhuM karavuM guNavALI chAlavALuM eka jhADa evarI strI. [.] garbhAzaya eza(4)lo . rAMdhavAnI kriyA, rasoI evasiyara jue evarasiyara'. ezaka(ka) (za ) strI. [saM. mA-rAddA] AzaMkA, evela vi. [aM.] IDAnA AkAranuM kicare, evALa manane gabharATa, bha, (2) zaramALapaNuM, zarama-saMkeca evANa , nadImAM rela AvavAthI kAMThe nIkaLI Avato e zaMka(-kA)6 ( za (- )), a. kri. [ saM. mA-za: ] evAra paM. caNataramAM vALavAmAM Avato vAMka. [ levA AzaMkA karavI. (2) saMkecAvuM, zaramAvuM, khaMcAvuM (rU. pra.) caNatAM caNatAM jyAMthI caNatarane vALavAnuM Ave ozita (ozita) vi. [ saM. zrava-lita dvArA ] nAza pAmI tyAM caNatarane vaLAMka Apa ] gayeluM, naSTa thaI gayeluM evAraNuM na. [ juo 'evAravuM' + gu. 'aNu ku pra.] eziyALa (ziyALa) vi. [ juo eziyALuM'.] vaza vAravAnI kriyA, dukhaNuM. [ zuM levAM (rU. pra.) dukhaNa rahIne vartanAruM, eziyALuM, adhIna, paravaza. (2) (-Lya) levAM, priyajanane kAMI aniSTa na thAya e sadabhAve strIoe strI. vazitA, adhInatA, garaja be hAthethI sAmAne mAthe aDADI pachI pitAne mAthe oziyALuM (ziyALa) vi. [ se, yava-fsa - > prA. aDADI maThInA TAcakA levA ] [bAtala thayeluM mosama- jitAyeluM, parAbhava pAmeluM ] vaza rahIne vartanAruM, ovAra-navAra ve, lAgabhAga vagaranuM, vArasA-hakkamAMthI adhIna, paravaza. (2) garaja hoya tevuM, gara, pArakAnI evAravuM(o) sakri. [saM.mA-vAra -> prA. govAra DhAMkI AzA rAkhanAruM, bIjA upara bharoso rAkhIne jIvanAruM. devuM] kurabAna karavuM, vArI nAkhavuM, chAvara karavuM. (2) (3) (lA.) zaramiMduM, bheThuM. (4) na. oziyALA devAnI ovAraNAM-dukhaNAM levAM. (3) duHkha ochuM karavA saLagatI sthiti, vazitA, parAdhInatA. (5) garaja. (1) pADa, upakAra vATavALuM vAsaNa mAthe laI goLa pharavuM. ovArAvuM (-) ezi(-sika(-ga)La, eziM(-sigaNa vi. AbhArI, karmaNi, kri. evArAvavuM (-) D., sa. kri. ahesAnamaMda, upakRta evAra62 (-) sa, ji. [ saM. sarve-a > prA. mobAra -] ezi(rza, sa, sI)jALuM na. jIvajaMtu bharAI rahe trAka uparanA sutarane phALakA upara utAravuM, vIMTALavuM. evA- tevI avaDa jagyA. (2) jyAM hAtha nAkhatAM pahelAM vicAra rAvuM (-) karmaNi, kri. ovArAvavuM (-) pre., sa, ki, karavA paDe tevuM bhaya upajAvanAruM sthAna. (3) kacare, jANuM ovArAvavuM, ovArAvuM (o) jue "vAravuMmAM. ezI(sI)kahuM, nuM [ja "ozIkuM+gu. "Dala svArthe ovAre . [sa. ] nadIne Are, nAhavA jovAno ta. pra.), ezI(-sI)kuM-suM) ne. [saM. 3chIrSavA > prA. sAde ke bAMdhelo ghATa. (2) baMdarane dhakko risama-] sUtI vakhate mAthuM UMcuM rahe e mATe sAMkaDo evA puM. uchALe. (2) upAya, ilAja laMbacorasa ki. (2) ghaMTInI pATalI nIce mUkavAmAM evALa paM. [de. pA. mosA-, nAnA pravAha]. nadInA ke Avato lAkaDAne TukaDA. (3) je upara kareDA UbhA samudranA kAMThA upara taNAI AvI ekaTho thayelo kacaro, karavAmAM Ave che te reMTiyAne bhAga, meTI besaNI. evANa, 2) ubharANathI thato ke phAlate kacara. (3) (4) vAva ane thALA vacce pANI aTakAvanAre paththara. cUlAmAM mUkeluM baLataNa. (4) DhoranA moDhAmAMthI nIkaLatuM (5) vahANamAM pAchalA mArA upara paDate bhAga zarU thAya phINa tyAM rAkhavAmAM AvatAM jarA bahAra paDatAM pATiyAomAMnuM evALavuM (evALavuM, sa, kri. (saM. mA-vA- > prA. dareka Thebu. (vahANa) mogA- vAravuM. (2) duHkha-saMkaTa dura karavA thALImAM oh(sI)maDuM e "ozIkuM'. (padyamAM). saLagatI diveTa ane pa mUkI sAmA mANasanA mAthA ezI(-sI)nuM ja "ozIku'. uparathI utAravuM. (3) AratI utAravI ojALuM juo ezinALuM'. evI strI, puM. mirA.] mahArASTranA saMti ane kavioe oSaNa muM. [sa, tIvra vAyu ] "ojhona vAyu (5. vi.) projelo eka akSarameLa chaMda. (piM.) oSadhi-dhI) strI. [saM] sarvasAmAnya vanaspati. (2) e (eNne) ke. pra. [2vA. madhya-gujarAtamAM "hAjIne auSadha tarIke jene ke jemAMthI upayoga thaI zake tevI sthAne have prajAya che te mahAprANita svacAraNa- vanaspati vALuM] hove, hAjI ozo oSadhiguNa-kAza(-1) 5. siM] vanaspatinAM guNa-lakSaNo eza, sa (zya, -sya) strI. chAta karavAnI kriyA, ane enA upacArone khyAla Apate zabdakoza, meTIriyA ezakavuM a. 4. acakAvuM, khaMcAvuM meDikA' eza-(-sa)rI (eNsarI) strI. [8. prA., moramA1 oSadhiguNa-zAstra na. [saM] vanaspatinAM guNalakSaNo ane AgaLa dIvAla vinAnI makAnanI AgaLanI DhAMkelI enA upacAranI carcA-vicAraNAnuM zAstra, "meTIriyA meDikA" eTalA prakAranI paDasALa oSadhinAtha, oSadhipati chuM. [ saM.] caMdra 2010_04
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ Adhi [(2) unmAda eSadhI jue 'edhi', ASadhIza huM. [+ saM. phrA] caMdra eSTo(-sTe) puM. [ saM. mAviSTa- vi. ] bhUta pretanA vaLagADa, ejI puM. [saM.] hATha svara-vya' eSThasthAnI vi. [saM., puM.] -nIya vi. [sa.] je janAnA hoThanI madadathI uccAra thAya che tevA te te (svaravyaMjana). (vyA.) eSAkAra puM. [ + saM. mA~-Ar ], ekRti strI [ + saM. AvRtti] hAThanA ghATa. (2) vi. hoThanA AkAranuM ochI-gaNI strI, [ saM. zoghI nA gu. dvirbhAva] (lA.) lagna samaye chAbanAM lUgaDAM laI javAnA samaya ke e kriyA prutha vi. [saM.] jue 'eSThasthAnI'. esapai (sa) strI,, puM. [ saM. avarathA strI. > prA. mosA, saM. mavarAha puM. > prA, prossAma] savAramAM AkAzamAMthI paDatI jhAkaLa, (ra) (lA.) mRgajaLa. [ hatuM meAtI (rU. pra.) kSaNika svabhAvanuM. 0 paDhavI, 0 tharasavI, paDhaveA, varasavA (rU. pra.) jhAkaLa paDavI. (2) DhIlA thavuM. (3) kiMmata ochI thavI ] Asa` (-sya) jue 'eza'. esakAvuM a. kri. acakAvuM, kheMcAvuM, khacakAvuM esa, na. [saM, mauSaya - prA. mokSaka, prA. tatsama] vanaspatijanya auSadha, vanaspati-janya davA, (2) sarvasAmAnya davA, (3) ilAja, upAya, upacAra. [karavuM (rU. pra.) mArI nAkhavuM, kAsaLa kADhanuM. (2) kheADa bhulAvavI. . vATavuM (1. pra.). cADI karavI, (2) bhUMDuM khelavuM. (3) zikSA karavI, (4) sudhAravuM ] [davA vagere upacAra osa-vesa, na. [jue esaDa,-dvirbhAva ] auSadheApacAra, esiyuM na. [ + gu. 'iyuM' svArthe ta. pra. ] esaDa tarIke vaparAtI cIja, sarvasAmAnya esaDa osaNI strI. [ jue 'esAvanuM' + gu. 'aNI' rR. pra.] esAvavAnI kriyA. (2) raMganA ukALA, usavaNuM esa-nIra na. [jae esa+saM] jhAkaLanuM pANI osa- biMdu (bindu) na. [jue esa.' + saM., puM. ] jhAkaLanA pANInuM TIpuM sara1 (sara) puM. [saM. marva-ra, hiM] avasara, prasaMga esara (saraya) strI. [saM. 31-mRtta- > prA. moritranajIka AveluM] garbha dhAraNa karavA yeAgya thayelI chatAM hajI gAbhaNI na thaI hoya tevI bheMsa osaravuM (saravuM) a. kri. [saM. mapa-susa - prA. mokSarakhasI javuM] echuM thavuM, ghaTI javuM. (2) (lA.) dUbaLuM thaI javuM, leAhI UtarI javuM, sukAI javuM. (3) zaramAvuM. osarAvavuM (sarAvavuM) pre., sa. kri. osariyA (AsariyA) vi., strI. [jue 'iyuM' svArthe ta. pra.] esara bheMsa osariyALuM vi. [jue esarI' + gu. 'AchuM" ta. pra.] esarIvALuM (makAna) osarI juo 'ezarI'. osarA (sarA) puM, dararAja AvatA tAva _2010_04 382 2 sara + gu. AsAvavuM e esalAvuM"mAM, (ra) udhareTavuM, pAchuM osalAvavuM nAkhI devuM, mAravuM osalAvAyuM juo esalAmuM'mAM. osalAvuM a,kri. gADAmAMthI baLadanuM nIkaLI javuM. osalAvAvuM bhAve., kri. esalAvavuM pre., sa. kra. osalA1-2-3 jue ezale 12-3, osathavuM jue 'esAvavuM'. osavALa vi, [mAravADanA 'AsiyA' gAmamAMthI nIkaLelA hovAthI + seM, 0 11 > prA. 0 10] mAravADamAMthI gujarAtamAM AvelI jena viNaka ke manuM. (saMjJA.) esavAyuM a. kra.de. prA, momnima yuM. khedra ] kheda pAmavuM, duHkhI thavuM, mAnasika paritApa bhAgavave. (ra) (lA.) zASAne ochuM thavuM esavuM? a. kri. [jue 'esa', "nA. dhA.] TapakavuM, jharavuM, nIgaLavuM. (2) varALanuM pANI thayuM [kaNasalAM khAsavAM esavuM? a. kri. aMgIDImAM AganI aMdara zvAranAM osaMkAvuM (saSvuM) jue 'ezaMkAvuM'. [kheALA osaMga (-saGga) puM. [saM. uttarlR- > grA, 34] uchaMga, osaMga (-saGga) puM. saMzaya, khaTaka, AzaMkA esaMgAvuM (esavuM) a. phri [zna e 'AsaMge', "nA. dhA.] zaramAvuM, saMkrAcAvuM, kheMcAvuM. (ra) AbhAra nIce AvavuM osaMge (esaGage) puM. zarama, saMkoca osAka (-ka) strI. chetarapIMDI osANu. (sANa) na. [saM. mavasAna > prA. mosALa samIpatA, nikaTatA] (lA.) smaraNa, yAda. [.AvavuM, zuM caDha(-)vuM (3.pra.) yAda AvavuM, khyAlamAM AvavuM, smaraNamAM AvavuM] osANura (-) jue esAmaNa', osANa-cUka (sANa) zrI. [jue 'esANI, + cUkeluM.'] yAda na AvavApaNuM esANa-bhaMga ( bheMsANa-bha puM. [jue esANa pe' + saM. ] udbhAsane abhAva, nAsIpAsI esApha (sApha) puM. [ara. asAph] lakSaNa, DhaMga (ra) Teva, Adata osAmaNa (-) na. [jue 'esAvavuM' -rsa, mava-sAvaLa> prA, dhavarAvaLa, vai> meM] bhAta vageremAMthI vadhArAnuM tAravI kADheluM pANI. (2) raMdhAyelA kaDhALamAMthI tAravI laI kADhelA pANInuM vadhAra vagere ApI kareluM pAtaLI kaDhI jevuM pINuM osAra. (sAra) .puM. [saM, ma-sAra > prA. mokSAr] khasI javAnI kriyA. (ra) echuM thayuM e. (3) zarIre dUbaLA thavApaNuM, mAMdagInA latADa. [. deza (rU. pra.) pAchA haDI javuM] sArara (sAra) .puM. [ saM. mava-mArI > prA. mokSAr khakhIra ] etha, Azare. (2) bhIMtanI jADAI esArA (sAra) puM. [saM. apa-kSAran > prA. okSAtra-] zaramathI pAchA haThavuM e, saMkrAcAvuM e osAvavuM (sAvavuM) saM, kri. [sa, mapAvaya- > prA. mavattAvama''] ceAkhA vagere aphAI jatAM vadhArAnuM pANI
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ esAMka tAravI levuM AmAMka (eNsAY) [jue AsaO' + saM. ma ] je uSmatAe jhAkaLa paDavAnA Arala thAya te aMzA aMka, 'DayU-peAinTa' (pa. vi.) osAMkAmAM na., ba. va. ADI takarAra levAnAM vacana osAMgaLA jue asAMgaLA', esiyALa,zuM (-) jue 'eziyALa, -LuM', esiM(ga)La, osiMgaNu jue 'ezikaLa'. esi(sI, -sI)jALuM jue AziMjALuM. AsIkahuM, huM jue ezIkaDuM,huM'. esIkuM jue 'ezIkuM'. osIjANuM jue 'eziMjALuM'. osIsaDuM jue ezIsaDuM'. osIsu jue ezIkuM'. osIMjAzuM jue ezichuM'. esTa jue 'ebro', 383 [lagatuM eNci na. [aM.] zAhamRga nAmanuM pakSI oNsTriyana vi. [aM] yuropamAM AvelA sTriyA dezane oNoNsTriyA na. [aM.] yuropamAM e nAmane Avele eka [dezane lagatuM oNsTreliyA deza. (saMjJA.) oNsTreliyana vi. [aM,] prazAMta mahAsAgaranA oNsTreliyA huM. [aM.] e nAmanA prazAMta mahAsAgaramAM viSuvavRttathI dakSiNe Avele khaMDa. (saMjJA.) oNsTreleziyA puM. [aM.] oNsTreliyAneA ane prazAMta mahAsAgaranA enI AsapAsanA TApuonA samUhane pradeza. (saM.) AstAra jue 'ustavAra', esmiyama strI, [aM.] naukAzAstrIone heAkAyaMtra banAvavAmAM upayeAgI eka bhAre dhAtu. (. vi.) oha ke. pra. [ravA.] duHkha ke pIDA batAvanAra udagAra, nisAse| sUcavatA urdugAra ohaTavuM saM. kri. vIsaravuM ohaTA puM. eka jAtanA rAga, unmAda ohalAvavuM a. kri. nakAmI mahenata karavI. (2) nIkaLI javuM. (3) karatA rahevuM. (4) sa. kri. UpaNavuM ohuliyAta puM. [jue 'ehaleA' dvArA.] laNaNI pachI ThaMDAM vINI bhegAM karanAra mANasa, (2) (lA.) vi., huM maphatiyeA ohaleA puM. de. prA. moDhu zrI., samUha] laNaNI pachI ThaMDAM vINavAnI kriyA ehaMga-sela~ga ( eNhaseAha) puM. [ saM. som dvirjAva] soDhuM loTTa' nA japa, ajapA-ja5 ehArA (-) puM. [ saM. vArI- > prA. mohAna- bheLuM karavAnI kriyA] naLiyAM cAkaDA uparathI utArI najIkamAM ene karavAmAM AvelA Dhagale ehALavuM saM. kri. meATA kALiyA laine jhaTapaTa khAtuM, phAdAravuM, leAMdALanuM (tucchakAramAM) ohiyAM kai.pra. [ravA.] eDakAra AvatAM thatA ke karAtA tRptinA khyAla Apate udgAra. [. karavuM (rU. pra, ) _2010_04 sAmA mANasanuM laI peAtAnuM karI levuM] ehiyA puM. eka jAtanuM dAtaraDuM oLakhAtuM A he ke.pra. [ravA.] Dherane ADuM avaLuM jatuM rokavA govALathI karAtA avAja ehA ku.pra. [vA.] Azcarya sUcavanAra udgAra. (2) (lA.) vi. dhaNuM sAruM. (3) adbhuta. [. mAM kADhavuM (rU.pra.) avagaNanA ke upekSA karavI] ehera puM. DhArane pUravAnA sarakArI ke nagarapAlikAne Dae AhhA, heA ke.ma. [ravA.] dhaNuM Azcarya ke AnaMda batAvanArA udgAra eLa. (oNnya) srI. [saM. mAruiM > prA, mohI] paMkti, (2) zreNI, varga. (3) zerI, galI. (4) vAvetaranI hAra eLaOM (eMya) strI, [ rR. prA. patnI ] jabha uparanI chArI, Ula..(2) nadI ke samudranA kAMThA upara ekaThA thayelA kAdava, evALa eLa-kAmaLI (oLa-),. eLa-keLAmaNI (oLa-kaeN-) strI., -NuM na., -NeA, ALa-kALAMbaDA, oLa-kALAMbhA (LakaiM|-) puM. e nAmanI ramata, jhADa-pIpaLI, AMbalI-pIpaLI oLakha (Lakhya) strI. [jue 'eLakhavuM'.] eLakhANa, pichAna, paricaya. (2) aTaka, avaTaMka ALakha cihana (oNLakhya-) [na. + saM. ] A amuka ja vyakti che enI khAtarI mATe zarIramAMnA kAI viziSTa tala masA vagerenI eMdhANI. 'DiskriTiva mArke,' AiDenTiphikzana mA eLakha-pare. (ALakhya-) srI, jie ALakha' + aM, 'pereiDa' ] zaka uparathI pakaDavAmAM AvelAemAMthI kharA ArepIne pakaDI pADavA mATe karavAmAM AvatA vidhi, eLakha-vidhi, 'AIDenTiphikezana-pereiDa' oLakha-pALakha (oLakhya-pALakhya) strI. [jue 'eLakha', -dvirbhAva eLakhANa, paricaya. (ra) eLakhItA tarIke ApavAnI jAmInagIrI-mAMhedharI eLakha-vidhi (oLakhya-) puM., strI. [jue eLakha' + saM., puM.] jue 'eLakha-pareDa.' eLakhavuM (ALakhavuM) sa. kra. [saM. avaslR- > prA. mokSa- ] pichAnanuM, varatI levuM, pArakhavuM. oLakhAvuM (oLakhA-) karmaNi., kri. eLakhAvavuM (oNLakhA) ke., sa. kra. oLakhANa (LakhANya) strI. [jue 'eLakhavuM" + gu. 'ANa' kuM. pra.] eLakha, paricaya, pichAna eLakhANa-patra ( oLakhANya ) puM. [ jue 'eLakhANa' + saM., na.] umedavArane koI gRhastha eLakhe che. enI khAtarI ApatA patra, paricAyikA, 'leTara oNpha inTroDakzana' eLakhANa-pALakhANu. ( LakhANya-pALakhANya) strI, [jue 'oLakhANa',"dvirbhAva ] jue 'eLakha-pALakha', eLakhANa-pichANa(-na) (oLakhANya-pichANya, nya) srI. [ + ju'pichANa'.] oLakha, paricaya oLakhAvavuM, eLakhAvuM (oNLakhA-) jue eLakhanuM'mAM. oLakhItuM (eNLakhItuM) vi. [ 'eLakhavuM' + ja. gu. ItuM'
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ oLakhItuM-pALakhItuM 384 oLAmaNa karmaNi.. va. ka. ] jene oLakhavAmAM AvyuM hoya che (2) (lA.) ullaMghana karavuM, avagaNavuM. na mAnavuM (AjJAnuM), tevuM, paricita, jANItuM lepa karavo. eLaMgavuM (LavuM) karmaNi, phi. eLakhItuM pALakhItuM (oLakhItuM) vi. [ja e oLakhatuM', aLagAvavuM (LavavuM) ., sa. ki. -dvibhaMva] paricita, jANItuM eLagAvavuM, gaMgavuM (eLa9) juo, oLaMgavuMmAM. eLaga (eLagya strI. di. prA. moTaT] sevAcAkarI. ei(-LAM)havuM ( (-LAMDavuM) sa, kiM. [ke. prA. moDhaMDha-] (2) bAdhA nimitte devanA darzane javuM .e. (3) (lA.) oLaMgavuM, upara thaIne javuM, TapavuM. eLAvuM (eNLaDAvuM) najarANuM, bheTa, veLa. (4) mAnatA karmaNi, kri. oLaMDhAvavuM (oLaDAvavuM) pre.sa. kri. eLaga-5Laga (LiyapALagya) strI. [ ja "eLaga', elThAvavuM, elhAvuM (AMLaDA) jue "eALaMDavuM'mAM. -dvibhava] mAnatAne visa sudhI dararoja devapUjana e pe (La) puM. lIMpavAmAM lIMpaNa jeTalI caMdrAkAra karavuM e lAMbI jagyA eLagavuM (eNLaga) sa, ji. [ ja eLaga', vaLI saM. efbA (LambA) ., ba,va, [sa. 35Ama -> prA. ma-- > prA. mavAra, bAvana bhU. . ne nA, dhA. moma -] upAlaMbha, Thapake. (2) maheNuM praga] sevA-cAkarI karavI. (2) kezane ghera nekarI mATe el ( La ) . [ saM. ma4-4-> prA. kerA khAvA. (3) devamaMdire AMTApherA karavA moDhaMvama-] jamInathI dIvAla kATakhUNe hovAnI tapAsa eLagu, zuM vi. siM. sava-4-> prA. navarAtra, mATenuM kaDiyAnuM dorIvALuM laTakaNiyuM, eLe, eLi moTAma-] sevAcAkarI karanAra bhakata el (oLakhe) puM. AMbe oLagANu (oLagANI) strI. jio "eLagANe" + gu. elaMbha ( La ) strI, haTha I" prathaya] bhagiyaNa (strI) eLabhaNa (oLabhaNa) na. vAvAjhoDuM eLagA (-)puM. [ jue eLaga' dvArA. ] bhaMgI harijana e bhavuM (eNLabhuvuM) sa. ki. mApavuM. (2) dUra thavuM, eLa-ghoLa (eLa-vaeN ki. vi. [ja e "La", -dvibhava.] haThavuM. elbhAvuM (eNLahmAnaM) karmaNi, kri. efbhAvavuM ovArI javuM, chAvara karavuM, beLyuM karavuM (eNLaplAvavuM) pre., sa. kri. eLa-LAmaNI (eNLa-ghoLAmaNI) strI. jio "eLa-dhULa" ebha (oLabhA) puM, ba. va. juo oLaMbA'. [ levA + gu. 'AmaNI" ta. ka.] oLadhoLa karavAnI kriyA, ( 5 magarImAM cAlai1 kurabAnI efbhAvavuM, efbhavuM (eNLabhA- juo "oLaMbha'mAM. eLa-cALa ( ya-vaiSa) strI. [ juo eLavuM + (oLaple) e eLe.' cALavuM'.] eLavAnI ane cALavAnI kriyA elbhera (eNLamma) 5. [saM. 3pAkama-> moDhamaga-3 eLachaLa (eca-chAya) kri. vi. Te hAthe, udAratAthI upAlaMbha, Thapako. (2) kajiya eLa-DITarDa (oLa) eka jAtanuM DITaDuM oLabhA (oLakhkho) . gumaDu thayuM hoya tyAM ragana eNLa-paTiyuM (La) vi. hIMcaNa vALIne ane DhIMcaNa mULamAM thatI gAMTha, vaLa. (2) DhImaNuM sahita keDanI pharate khesa bAMdhIne beTheluM el (eNLambA) puM. paDachA, oLo oLo (La) jue "oLIpo'. eALA (oLA) puM, ba. va. caNAnA lIlA zekelA pipaTA. eLavaNuM (eLavaNya) strI. vaLagaNI (2) magaphaLInA lIlA zekelA DeDavA. (3) rIMgaNanuM bhaDathuM oLavavuM (oLavavuM) sa. kri. TI rIte potAnI mAlikInuM eLAeALa taLAva) kri. vi. [ "La" =hAra)ne hADa banAvI levuM, pacAvI pADayuM. eLavavuM (oLavAvuM) karmaNi, - kirbhAva] hArabaMdha, hAredera ji. eLavAvavuM (eNLavAvavuM) pre.. sa. kri. eALakheLa (ALA-khoLA) puM, ba. va. [ja kheALavuMoLavAvavuM, eLavAvuM (oNLavA-) jue "oLava.ma. dvi bhava.] khaLakhaLI, zodhAzodha, gotAgota eALavuM haLavuM na. etha, Azare eALA-cAMde (aa -) 5. chAnI vAtanI bIka eLa2 (oLavuM) sa.. mAthAnA vALa kAMsakI eLA-chAMTA (oNLA) paM. ba. va. bacAva karavo e dvAMsiyAthI vyavasthita karavA, haLavuM. eLavuM (daLAvuM) oLA-chAMdA ( LA-) puM, ba. va. [+ ja e 'chAMdavuMkarmaNi, ji. eLAvavuM (daLAvavuM) ., sa. ki. DhAMkavuM ] dIvAlamAM paDelAM phAMkAM chAMdavAnI kriyA. (2) eALa (La) puM. ghara, makAna. (2) vizrAma-sthAna. (3) (lA.) DhAMkapichoDA. (3) pakSapAta saMtAvAnI jagyA enANI (aMbANI) strI. [ + juo "eLavuM' + gu. esivuM (oLasa6) jue "oLAMtavuM'. 'aNI' ka. pra.] kAMsakI, kaMganI eLanaheLAmaNe (eLa-hALAmaNe) . e nAmanI eka eLata (LAta) vi. chupAvI rAkheluM dezI ramata, eLa-keLAmaNe | [AMTApherA oLAmaNa-dI (eLAmaNa-) puM. [saM. sarva-svamAna- > oLaMga () strI. mAnatA. (2) nekarI mATenA prA. moDhuMvamAna + juo "dI'.] lagna vakhate rAkhavAmAM oLaMgavuM (oLass) sa. kri. [saM. 3chuM- > prA. Avato dIvaDe, rAmaNa-dIvaDe [1LAmaNAM vaDhaMa-, rojhaMgha-] vaTAvI javuM, upara thaIne javuM, TapavuM. eLAmaNAM (eNLAmaNAM) na, ba. va. ovAraNAM. (2) 2010_04
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ ALAmaNI-kALAmaNI eLAmaNI-kALAmaNI (oNLAmaNI-keLAmaNI strI. e nAmanI eka ramata, jhADa-pIpaLI, eLa-kALAmaNeA ALAmaNuM (ALAmaNuM.) na. evAraNuM. (2) vaLAmaNuM. (3) eka ramata, eLa-keLAmaNA eLAyA (eNHLAyA) puM. AMka pUrNa batAvavA enI pachI ane nIce AvarI letI vaLAMkavALI rekhA, hALAyA, alAye. (ra) dhAriyuM eLAvavuM+, oLAvuM (LA-) jue eLavuM'mAM eLAvavuOM (eNLAvavuM) sa, kri. chAtImAM levuM. eLavAvuM (LA-) karmaNi,. kri. eLAvAvavuM (LA-) ke., sa. kri eLAvALavuM, oLAvAvuM (ALAvA-) jae eLAvavuMde'mAM. eLAsaNuM (eNLAsaNuM) na. eLAMsavAnI kriyA ALAsavuM (ALAsanuM) a. kri. UgavAnI taiyArI upara AvavuM. (2) sa. kri. garaja karavI, (3) saphAIdAra khanAvavuM, sApha karavuM. eLAsAvuM (ALAsAvuM) bhAve., karmaNi, kri. eLAsAvavuM (ALAsAvavuM) che. sa. kri ALAsAvavuM, eLAsAvuM (ALAsA-) ja e eLAsavuM'mAM. eLAM (LAMDaya) zrI. gharamAM lUgaDAM mUkavA mATenI vAMsanI ADI laTakAvelI vaLI, vaLagaNI, eLavaNa eLAMDavuM (ALAMDavuM) sa. kri. jue eLaMDavuM". eLAMDhAluM (oNLAMDAvuM) karmaNi., kri. eLAMDhAvavuM (ALAMDAvavuM) pre, sa. kri. eLAMDhAvavuM, eLAMDhAyuM (ALAMDA-) jae eLAMDavuM'mAM. eLAMkhA (ALAM) jue eLaMbe -2mAM, ALAMbhA (ALAMbhe) jue eLaMbhA-2-3-4'mAM. ALAMsa (LAMsa) puM. eLAMsavAnuM sAdhana, dAraDuM lIsuM karavA enA upara pheravavAnuM sAdhana ALAMsavuM+ (oLAMsavuM) za. kri. sUtaranI derI vaNIne enA upara bhInuM kapaDuM pheravavuM. (ra) hAthamAM tela laI jarA bhAra daI zarIre lagAvavuM, mAliza karavI. (3) (lA.) karagaravuM. (4) khuzAmata karavI. ALAMsAvu^(ALAMsAnuM) karmaNi., kri. ALAMsAvavuM. (eNLAMsAvavuM) pre., sa. kri. eLAMsavuM? ( LAMsannu ) a. kri. [grA.] AthamavuM, eLAMsAvuMruM (eNLAMsAnuM) bhAve., kri. ALasAvavuM? (LAMsAvavuM) pre., sa. kri ['eLAMsavuM'mAM. ALAMsAvavuM ? ALAMsAvuM1-2 (LAMsA-) jue eLiyA (ALiyA) puM., kha. 1. [4 eLiyA'] suratI prakAranI pApaDI ke pAMdaDImAM thatA vAla (eka kaDhALa) eLiyA ( LiyA.) puM., kha. va. [ jue eLa.'] sAdhAraNa rIte vAvavAmAM AvatI bI ke dANAnI traNa hAra. (2) kAgaLanA vITA, eLiyAM eLiyA (eNLiyA) sI. [jue eLa'. ] lITI kAravAnI paTTI barAbara eLiyA-paTI(-TTI) (ALiyA-.) zrI. DATe) besADavA mATe enI AjubAju vItelI kapaDAnI paTTI eLiyAM (ALiyAM) na., ba. va. [ jue 'eLiyuM'.] mAthAnA vALa ghATamAM UMcA nIcA dekhAya ema mAthAmAM pADelI AkRtie za. phA-25 2010_04 ejaNa eLiyuM (aLiyuM) na. [jue eLa' + gu, 'iyuM' ta. pra. ] gALa vIMTALelA. lAMbe kAra cA lakhele kAgaLa, laMgaLiyuM. (2) bhaMgaLiyA ghATanuM TIpaNuM-paMcAga. (3) khetaranA amuka bhAgamAM anAjanI karavAmAM AvatI eLa eLiyuM? (LiyuM) na. [jue eLa -(Ula)+ gu. 'chyuM' ta. ma. ] eLa utAravAnuM UliyuM ALiyA-dhALiyA (ALiyA-dhALiyA) puM. eka ramata aDhiyAdaDiyA 385 eLi bhA (eNLimbe!) 'jue eLaMbhA.' eLI (oLI) strI. [ saM. zrAvajjiA > prA. mohimA ] paMkti, hAra eLI-jhALI (oLI--OMALI) strI. [jue jhALI'nA dvirbhAva] nAnA bALakane pahelI vAra ghADiyAmAM suvADI jhulAvavAmAM Ave e ( khAsa karIne chaThThIne divase ) ALIpA (ALIpA) pu. [saM. bhava-vi > prA. mohiMqdvArA ] lIMpaNanI eka bhAta, ekaLI. (2)(lA.) kADhaDAhyo mANasa ALI bA (eNLI bhe) jue 'eLaMbhA', e (ochuM) [ saM. mA > prA. mohama] bhInuM ALa-DhALa (ALe-chALe) kri. vi. [jue 'DheLa'neA dvirbhAva + gu. 'e'sA. vi. ne pra. ] DhagalA-DhALa, DhagalA-aMdha, puSkaLa, chUTe hAthe eLayA (ALayA) ja e eTaLAyeA.' ALA (ALe) pu. paDachAyA, AchAyA. (2) (lA.) AzarA, zaraNa. (3) DhAMga. (4) bhUta-pizAcanI chAyA, [-Le UtaravuM (3, pra.) kharAba asara nIce AvavuM. 0 tajayA (rU. pra.) se|khata cheDI devI. dekhAvA (1. pra.) bhUtanA chAMyA dekhAve . 0 paDhavA (rU. pra.) kharAba asara thavI ] ALA (ALe) puM. caNAnA lIlA zekelA pApaTA. (ra) magaphaLInA lIlA zelA DADavA. (3) rIgaNAM ke bhUdA agni para zekI banAvavAmAM AvatuM bhaDathuM. [. pADhavA (rU, pra.) eLe taiyAra karavA, 0 bALavA (rU. pra.) pI vAta jAhera karavI ] ALA (ALe) puM. [jue 'eLanuM + gu. 'F' > . pra.] vALanI pATalI pADavI e, saMceA [SNeA-khAMcA ALA gokhalA (oLA-go-) puM. [ + jae 'gokhale.' ] ALA-gALA (ALe-goLe) puM. [jue gALA'nA dirjAva. ] garabaDagoTA. (2) (lA.) yukti, dAva ALA-baLA, ALayA, ALaLALA (ALA-mALA, ALA-) puM. [ravA.] karAMne hIMcakAvatAM khelAte zabda, abujI! e (ema) jue 'em.' ekAra (eDDara) puM. [saM] 3% evA varNa ejaNuM (AMjaNuM) na. [jae ejhaNuM.'] rAjapUtAmAM kanyAne tyAM khAMDA sAthe paraNavA nimitte jatuM temaja paraNyA pachI pAchuM vaLatuM velaDuM. (2) mAphAvALu DhAMkeluM velaDuM
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ajha jhu' (AMjhu) vi. kaThaNa, agharuM eTa na. (Ta) e nAmanuM eka jhADa AMTI-kAMTI (AMTI-kAMTI) strI, yukti-prayukti. (na. mA.) (ra) geravAjabI kArya AMTIpu, (AMTI) sUtaranA eka jAtamA mAla AMtara (Dara) vi. bAthamAM Ave teTaluM (ghAsa kaDaba vagere) AMDhAravuM (AMDAravuM) sa. kri eLaMgI javuM. eDhArAvuM (AMDArAvuM) karmaNi., kri. AMDhArAvavuM (AMDArAvavuM) pre., sa. kri. aucitya-bhaMga (-bha) puM. [saM.] ucitapaNAnA bhaMga, aviveki-tA, (2) kavisaMpradAya pramANe na hAtha tevI sthiti. (kAvya) aucitya-vijJAna na. [saM] nIti-niyama ane karmo kevA Adarza pramANe hAvAM joiye enA khyAla ApatI nItividyA, Adarza-vivecana-zAstra, 'nArmeTiva sAyansa' (ma. che. ) aucitya-viveka huM. [saM.] zuM yogya ane zuM yogya nathI e vaccenA tAratamyanI samajha, inDiskriminezana' vica na. [saM.] ujajavalatA he huM. [saM.] jue eDava.' zuddha tAnanA eka prakAra, pAMca svaravALA rAga-prakAra. (saMgIta.) kaDatha (-karNA) na. [saM.] utkaMThe-tA, utkaMThA tpattikavi. [x.] utpattine lagatuM. (ra) kudaratI, svAbhAvika kSutha naM. [x.] utsuka-tA,* utkaMThita-tA, Atura-tA. (2) e nAmanA eka vyabhicArI bhAva, (kAvya.) aupadezika AMDhArAvavuM, eDhArAvuM (AMDA-) jue 'eDAravuM'mAM. oDhavA (Dhave) puM. [care.] juvAra ceAkhA ane tuverane sarakhe bhAge laI bharaDI banAvelAM DhAkaLAM, hAMDavA, raDiyuM, raMgeluM etAvavuM, AMtAvAvuM (tA) jue 'etAnuM'mAM. etAvuM (AMtA-) .kri. (lAkaDAnuM) maraDAI javuM, rAMDhuM paDavuM. (2) dUbaLA thaI javuM. AMtAvAvuM (AMtAvAnuM) bhAve, kri AMtAvavuM (AMtAvavuM) pre., sa. kri. e au puM. [rsa,] bhAratIya-AryaM varNamALAne kaMTha-eSTha dIrdha saMdhisvara. (2) gu.mAM '-' 'a-U'nA prasaMgeAmAM thatuM saMdhisvarAtmaka uccAraNa-sadA pUrvAMgamAM khalAtmaka svarabhAra sAcave che. aukAra puM. [saM.] 'au' varSe. (2) 'au' uccAra aukArAMta (-rAnta) vi. [+ saM. anta] jene cheDe au' svara che tevuM (pada ke zabda) auktika vi. [saM.] uktine lagatuM. (2) na. vAkyavicArane khyAla ApatuM zAstra, vyAkaraNa aucitya na. [saM.] ucitapaNuM, ghaTitapaNuM, cogyatA. (2) ukta ke vacananI caiAnyatA nAmanA guNa, (kAnca.) aucitya-buddhi strI. [saM.] ucitapaNAnI samajha, viveka-buddhi, (2) pramANa-bhAna _2010_04 386 audarika vi. [saM.] ura-peTane lagatuM (2) akarAMtiyuM, khAudhara audArika vi., na. [saM.] udAra-uttama maneAhara pudgaleAnuM ucca kreATinA jIve -tIrthaMkara gaNadhara cakravartI baladeva vAsudeva vagerenuM zarIra. (jaina.) audArya na. [saM.] udAra-tA, kheladilI. (2) Arya-vRtti, khelADIpaNuM, 'spA maeNna-zipa' audAsInya, audAsya na. [sa. ] udAsInatA, udAsa hAvA-dhavApaNuM. (2) taTastha-vRtti, 'eNpathI.' audIca vi. [saM. maurInd] uttaramAMthI gujarAtamAM AvelA brAhmaNeAnA eka varga, audIcya. (saMjJA.) AdIcaNa (-Nya), AdIcANI strI. [ + gu. aNu'-'ANI' skrIpratyaya] audIcya brAhmaNa jAtinI strI. (saMjJA.) audIcya vi. [saM.] uttara dizAne lagatuM. (2) jue 'audIca.' (saMjJA.) duMbara (audumbara) vi. [saM.] dukhara-UmarAnA jhADa ke lAkaDAne lagatuM. (2) ubhuMkhara pradeza-sAbarakAMThAnA zAmaLAjInA pradezane lagatuM. (3) uduMbara pradezanI brAhmaNa jAtinuM. (saMjJA.) Ahatya na. [saM.] uddhRtapaNuM, uddhatAI audyogika vi. [saM.] udyogane lagatuM, 'inDasTriyala,' (2) udyogamAM pravRtta majUrIne lagatuM, "paTa iniMga OM lekhara' AdyAgI-karaNa na. [saM.] jyAM udyogAne lagatI pravRtti na hoya tyAM evI pravRtti karavApaNuM inDasTriyAlijhezana' aiddhAhika vi. [saM.] udbhAha--vivAhane lagatuM. (ra) vivAha [puratuM, 'phaeNArmela' aupacArika vi. [saM.] upacArane lagatuM. (ra) upacAra aupacArika-tA strI, [saM.] upacAra, phAme liTI' padezika vi. [saM.] upadezane lagatuM, (2) upadeza ApI samayanuM
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ opaniSada esa gujarAna calAvanAruM kanTrala eNDaminisTrezana' opaniSada vi. saM.] upaniSada ke upaniSadone lagatuM, oSadha-niyAmaka (vi., S. (saM.) auSadha-niyamana-taMtrano brAvidyA-saMbaMdhI. (2) muM. upaniSade jenA vize vicAraNA uparI adhikArI, 'Drajha-kanTrolara" kare che te parabrahma-paramAtmatattva-parama-puruSa ASadha-paMcAmRta ( pagA) na. [saM] saMka-kALI musaLIpapattika vi. [saM.] saraLatAthI prApya (2) regya, gaLe satva-zatAvarI-gokharu e pAMcanuM mizraNa, rasAyana-paMcaka samucita. (3) sahetuka, sakAraNa, (4) upapattivALuM, tarkazuddha. ASadha-rasAyaNazAstrI vipuM. saM.] auSadhe ane pAra (5) tarkathI siddha thayeluM, saiddhAMtika, "thiyereTikala' (ma. na.) vagere dhAtujanya davAo banAvanara vidvAna ke vagha, Apapattika-zAstra na. [saM.] jevI vastusthiti che tevI "phArmAsyuTikala kemisTa' viveka karI e zI rIte thAya che-thaI che ene vicAra aSadha-vijJAna na. [saM.] vanaspatijanya osaDiyAMnAM ApanAruM zAstra, tarkazAstra guNa lakSaNanuM zAstra Apattika-zarIra na. [saM. naisargika zarIra, hiMga-zarIra auSadhagha li., pR. [saM] vanaspatijanya auSanA patika vi. saM.] upapAtaka-gauNa pApa karyuM hoya upacAra karanAra vidvAna, phijhiziyana' tevuM(2) eka janmathI bIjA janmamAM janAruM. (3) ASadha-zAlA(-LA) sI. [3] dezI auSadhe banAvavAnuM garbhavAsa bhogavyA vinA utpanna thatuM (devI jamavALuM). sthaLa, dezI "phArmasI'. (2) "phArmasI' (sAmAnya) (4) na. e nAma na Agamano eka satra-graMtha (upAMga). ASadha-zAstra na. [saM] auSadho kevI rIte taiyAra karavAM (jena) enI vidhie batAvanAruM zAstra, "phArmA keleMjI. pampa na. [4] sarakhAmaNI, tulanA auSadha-zALA e "oSadha-zAlA'. opazleSika vi. [saM.]. upazleSa-lagalagapaNAvALuM, bheTIne auSadhAlaya na. [+sa, mAa] juo "oSadha-zAlA'. raheluM. (2) gADha saMbaMdhavALuM auSadhAzrama . [+sa, mAtra] dezI auSadha banAvavAnuM pAyika vi. saM.1 upAdhine lagata. (2) upAdhine kAraNe sthaLa, auSadha-zALA, "phArmasI' thayeluM. (3) zaratI. (4) ekAeka thayeluM, "eNkasiDenTala' ASadhi(-dhI) strI. siM.] ja eSadhi, -dhI'. (saMrakata rasa, - vi. [saM.] patithI pariNIta panImAM utpanna bhASAmAM "moSa' rUDha che.) thayeluM, svAbhAvika vArasa, lejiTameITa'. ASadhiguNa-keza ja e "eSadhiguNa-kAza." oraMgAbAdI (ra ) vi. ni. oraMgabAda' + gu. oSadhiguNa-zAstra evadhigaNa-zAstra'. I' ta. pra.] auraMgajhebe vasAvelA nagarane lagatuM (nagaranuM ASadhI ja "oSadhi'-auSadhi". vAsI)] (lA) kasI kasIne sedA karanAra. (2) luccuM, auSadhIya vi. [sa.] odhi-vanaspatine lagatuM. (2) oSadhakhaLa, harAmakhera esaDasaDane lagatuM ANuM vi. siM.] Unane lagatuM, UnI oSadhopacAra chuM. [ saM. auSadha + 35-] esaDa-vesaDa li, zrI. [saM.] Una jevA vALavALI strI vagerethI karavAmAM AvatI cikeilyA, sAravAra Akarvadehika li. (sa.1 pharvadaha athata maraNanI auSadhepagI vi. [ saM. varSa +3pat .] davAmAM kriyAne lagatuM (zrAddhakarma vagere). (2) na. maraNa pAchaLanuM kAma lAge tevuM kriyAkAMDa, uttarakriyA, dahADe chatha vi. siM.] eka-hoThane lagatuM. (2) heThamAMthI AvA . barADA, bUma nIkaLatuM, eThasthAnIya. (bhA.) Azanasa vi. [sa.] uzanA-zukrAcAryane lagatuM. (2) ASaya-varNa chuM. saM.pa pha ba bha ma e varganA pratyeka zukrAcAryuM jenI racanA karI che tevuM (zAstra) vyaMjana ane "u" svara AzIra na. [saM] uzIra-vALo -vIraNabhaLanuM banAveluM ke Aya na. [saM.] uSNatA, garamI ene lagatuM sAdhana, vALAne banAvelo vIMjhaNe. (2) omya na. [saM] uSNatA, garamAve. (2) huMpha vALAne paDade. (3) vALAne banAvela lepa savuM a, ji. saDavuM. sAhu bhAve. phi. sAvavuM auSadha na. siM] eSadhi-vanaspatimAMthI banAvelI davA, preraka, sa, kri. vanaspati-janya esaDa, ga.' (2) lA.) sudhAro karanAra sAvavuM, sAvuM ja e " sa"mAM. padArtha, "karekaTiva' (a. .) esa (uMsa) . [.] Azare aDhI telAnA junA ASadhaniyamana-taMtra-tantra) na. [saM.] auSadha taiyAra karanArAM mApanuM aMgrejI vajana ke mApa (pAunDa' ke ratalane kArakhAnAM upara dekharekha rAkhanAruM sarakArI khAtuM, "jha- seLabhe bhAga) 2010_04
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ + 5 ke jo te che ke ka brAhmI nAgarI gujarAtI ka chuM. [.] bhAratIya-Arya varNamALAne kaMThaya aghoSa kakaDI-kera strI. [+juo "kAra.'] kinArIethI kApele apaprANa nyUjana nAno kakaDe. (2) kri. vi. DuM ka, TukaDaka kara (saM. munnAnA vikAsane pUrvaga] "kharAba kutsita kakakakarA puM, ba.va. [ kakaDe-no ba. va. dvirbhAva ] niMdya duSTa nirbaLa' e vagere artha Apato pUrvaga; udA. nAnI nAnI kakaDIenA rUpamAM thaI javuM e. (2) kri.vi. ka-ta, ka-bhAta, kamaLa vagere aneka TukaDeTukaDA, cUrecarA ka-avasara , siM. 3 + saM.] ka-vakhata, kasamaya, kaTANuM, kakaDe-kakaDI ki. vi. [juo 'kakaDe-kakaDA' + gu. ' kharAba samaya, kaDe samaya laghutAvAcaka strI pratyaya ] TukaDe-TukaDe, ekeeka, kaNekaNa, kaI (ka) sarva, vi. jio "kayuM' + gu. "I' satI- rajeraja pratyaya strIliMgI rUpa (praznArthaka) keTalAya kakaDe-kaka kri. vi. [ e, kakaDe-kakaDA,'. ahIM e. va. nuM kaI (ke) vi. [sa. vivita > prA. vera > apara] rU5] nAne paNa TukaDe bAkI na rahe ema, TukaDe-TukaDe, kasatu strI. [saM. 3 + saM., .] kharAba Rtu, ka-mAsama. saMparNAze, badhuM ja (2) te te Rtune na hoya te samaya [keTalAya kakaDe muM. [ravA.] AkhAmAMthI paDele khaMDa, kaTake, TukaDo. kaI eka (ke eka) vi, [.jao "kaI' + gu. 'eka'.] [De kakaDe, - bacake (rU. pra.) eka eka kakaDA karIne. kakaI (kake ) strI. baMne bAju dAMtAvALo dAMtiyo (2) kAMdhAM karIne, hame hame. (3) dhIme dhIme, kakara-dhaja vi. [sa. subeTa-daana > prA. 13- gu. dhaja' aMtare AMtare ] vikAsa." siddharAjanA vajamAM kakaDAnuM nizAna hatuM, e kakaDe-ka vi. [ + gu. "ka" svArthe ta. pra.] jarAka, thoDuMka uparathI] (lA.) akakaDa UbhuM rahe tevuM, khakhaDadhaja, kakaDe-kera vi. [+ ja kera."] jue "kakaDI-kera." khakhaDadhaja. (2) khUba moTuM ane prAcIna. (2) khUba kakaDaLI strI, makAIno reTale majabUta ane tAkAtavALuM kakaNavuM a. kri. rivA.] duHkha athavA mAMdagIne laine kampasa, kakaDabhUsa che. vi. vi.] kAMI tUTI paDatAM kaNachATa kara. (2) (lA.) kecavAvuM. (3) manamAM babaDavuM thatA "kaDa kaDa' avAja sAthe (bhAve prayoga jANavAmAM nathI.) kakaNAvavuM che., sa. kri. kakaravuM a. kri. [2vA. ] e avAja tha. (2) evA kakaNATa,ro [ ja "kakaNavuM" + gu. "ATa' ka. pra. avAja sAthe ukaLavuM. (3) TADhathI dhrujavuM. (4) bIkathI + "e" svArthe ta. pra.] kaNachATa, UMhakArA. (2) (lA.) dhrujavuM. (5) gussAthI dAMta kacakacAvavA. [tuM (rU.pra.) kakaDa" kacavATa. (3) thara-tharATa, dhrujAre, kaMpAro avAja thAya eTaluM UkaLI gayeluM. (2) ghaNuM ja, sakhata. (3) kakaNAvavuM , "kakaNamAM . (2) (lA.) satAvavuM istrIvALuM. (4) taMga. kikaDI javuM (rU. pra.) "kakaDa" avAja kakaNe . [ja "kakaNavuM + gu. "o' . pra.] jAo sAthe UkaLI javuM. (2) puSkaLa hovuM. kakaDIne lAgavuM kakaNATa. (rU. pra.) bhUkha sakhata lAgavI.] (bhAve praga jANavAmAM kakanAsika na. eka jAtanuM e.vadhi-vRkSa nathI.) kakaDhAvavuM che, sa, kri. kakabA strI. eka ja bAjI dAMtAvALe dAMtiye, kAMsiye kakatavela (-15) strI, eka jAtanI vanaspati vela kakamu na. bhagavAM lUgaDAM kakarA-kakaDI strI. [ravA.] kacara-pacara, Acarakucara, kAcA-pAkA kakarATa puM, TI strI. [ravA. + gu. " svArthe strI pratyaya] game te padArtha hoziyArI, cAlAkI kakarATa 5. [ ja e "kakaDavuM' + gu. "ATa' ka. pra. ] karAmaNa na., (3) strI. [ja "kakarAvavuM' + gu. kakaDa' e avAja. (2) (lA.) kaMkAsa, kajiye, kakaLATa "AmaNa" ka. pra.] dAtaraDAM karavata vageremAM jhINA dAMtA kakaDATI zrI. [ ja "kakaDATa' + gu. "I' pratyaya] karAvavAnuM luhAranuM mahenatANuM kakaDa" evA ja kaNe avAja kakarAvavuM sa. kri. rivA.] dAtaraDAM karavata vagerenA dAMtA kakaDAlI strI, bagalamAM thatI gAMTha, bobalAI kaDhAvavA. (2) dAMtanI kaTakaTATI lAvavI kakaDhAvavuM e "kakaDavuM'mAM. [TukaDo kakarAvuM a. kri. [2vA.] gusse thavuM, kApavuM kakaDI strI. [jae "kakaDo" + gu. ' strI pratyaya nAno kakarALa puM, ba. 1. [ravA.] sALamAM sUtara upara-nIce kakaDI-ka vi. [gu. "ka' vArthe ta. pra. ] kakaDI jeTaluM, levA ane tAga TA pADavA mATe vaparAtAM lAkaDAnAM ghoDuMka, bahu ja thoDuM, kaDaka pAvalAM 2010_04
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ 389 kakSA- dIkSa kakaruM vi. [ravA, saM - > prA. vajanama-] kaThaNa, kakkAvArI sI. [jao 'kAkAvAra' + gu. I' ta. pra.] "ka" sakhata. (2) lIsuM nahiM tevuM, Achu kharabacaDuM. (3) (lA.) thI zarU karI "La" sudhIno vaNanukrama, "ka" thI "La" sudhInI AkarA svabhAvanuM. (4) caMcala, cAlAka. (5) baraDa varNAnuva kAkarejI strI, sutarAu kApaDane eka raMga. (2) vi. e kaTaka chuM. e nAmane eka vele nAmanA raMganuM [savAyAMne vaheMcavAnuM kAma kawo . "ka' vyaMjana (varNa ane uccAra). (2) "ka" thI "" kakaro chuM. rivA.] kALI caudasane divase pUrI vaDAM vagere sudhIne vyaMjana-samudAya, (3) "ka" thI "La" sudhInA vyaMjana kakarahiyA strI, sapheda jhINI kAMkarIvALI gorATa jamIna AraMbhanA akSara tarIke rAkhI racavAmAM AvelA kAvyaprakAra. (ITa banAvavAnA kAmamAM upayogI) -kAnAM pada (rU. pra.) kakAnI bArAkhaDI, -kAnI khabara na kakarela strI, mAsAmAM thatI eka jAtanI vanaspati hevI (rU. pra.) vidyA ke hunaranAM mULatattvanuM paNa ajJAna. kakalA(-LA)Na na. [ja "kakaLavuM' + gu. "ANu" ku. pra.] -kAne phUTI mAranAruM (rU. pra.) nirakSara, abhaNa, ajJAnI. re-kakaLa, AkaruM rudana -kethI mAMDhavuM (rU. pra.) pahelethI zarU karavuM -kakathI mAMDIne kakalo chuM. [ravA.] zera-bakAra, buma barADA (rU. pra.) pahelethI zarU karIne, kADho (rU.pra.) "ka" vyaMjana kakavaTa . [2vA.] eka jAtanuM e nAmanuM pakSI ke mULAkSara lakhavA. 0 kADhI jANa (rU. pra.) lakhatAM kekasi(-zi) puM. eka jAtane e nAmane AMbe vAMcatAM AvaDavuM. 0 kADhI nA(nA)kha (.pra.) nAmanizAna kakaLavuM a, kri. [ravA.] kaphapAMta karavuM, kakaLATa karavo. rada karavuM. 0TI mAra (rU. pra.) vAMcatAM lakhatAM na AvaDavuM. (2) (lA.) gusse thavuM. (3) rIsamAM belavuM. [ AMtaraDI khare karo (2. pra.) haTha karavI, haThIlA thavuM, potAnA kakaLI UThavI (rU. pra.) manamAM ghaNuM ja duHkha thayuM] bhA matane vaLagI rahevuM. 0 khare karAva (rU. pra.) pitAnuM praga vyApaka nathI.) kakaLAvavuM che, sakiM. dhAreluM bIjA pAse kabulAvavuM. 0ghUMTa (rU. 4) lakhatAM kakaLATa kuM. [jae "kakaLavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] kahapAMta, zIkhavuM. 0 TAva (rU. pra.) lakhatAM zIkhavavuM.0 calAva raDAroLa. (2) (lA.) rIsamAM bola bola karavuM e. (3) (rU. pra.) pitAnuM kaheNa sAcuM kabulAvavuM. 0 cAla (rU. pra.) zera-bAra, bumarANa, gokIre. (4) kajiye, kaMkAsa sattA cAlavI. 0 (-) (rU. pra.) khitAba Apavo. kakaLaTiyuM vi. [jae "kakaLATa' + gu. "NuM" ta. pra.] 0 ne he (rU. pra.) abhaNa hovuM. 0 bhaNa (rU. pra) kakaLATa karanAruM badha levA, zikhAmaNa levI. (2) hA-mAM hA karavI. bhaNAva kakaLANu jue "kakalANa." (rU. pra.) pitAnuM ja kharuM manAvavuM, hA paDAvavI). kakaLAmaNa na. jio "kakaLayuM' + gu. "AmaNa" ka. pra.] kakSa chuM. si.] kAkha, bagala. (2) eAraDe, kamare kapAMta, rudana, raDAroLa(2) (lA.) bumarANa kakSA strI. si.] kAkha, bagala. (2) makAnanI aMdara oraDe. kakaLAvavuM e kakaLavuM'mAM.. (2) ' (lA.) ribAvavuM. (3) meTA mahAlayamAM praveza karavA mATenI te te deDhI, (3) zekavuM [cIbhaDuM devaDI. (4) moTA makAnanI AsapAsano dIvAla vALI lIdhela kabara (kakamba2) na. [4] kAkaDI, cIbhaDA-kAkaDI. (2) khulI jamInavALe bhAga, "kampAunDa." (5) zreNI, dharaNa, kakaTiyo chuM. [vA.] cakamakane pathara, camaka-pahANuM varga, darajaje, "keTegarI,' 'greIDa.' (1) AkAzamAM grahone ka-kAra chuM. si] "ka" varNa. (2) "ka" uccAraNa, beune mATe "kakake.' pharavAnA vartulane bhAga. (ja.). (7) karacha, kacheTo, lAMga kakArAMta (rAta) vi. [ + saMmara] "ka' vyaMjana jene vALavI e, dhotiyAne pITha pAchaLa khasavAmAM AvatA cheDe AveluM hoya tevuM (pada zabda vagere) cheDe. (8) thaDa ne DALI yA pAna ne DALI vacce paDato khUNe kaka strI. nAnI chokarI, kIkI ke gALe, "ekasila' (5. vi.) (9) (lA.) guNavattA, kaka puM. nAnA chokara, kAke, gage kavoliTI." (10) kAryAlaya, "ophisa' (ge. mA), (11) kakubha strI. [sa. ma ] dizA sapATI, levala' kakubha-bilAvala [ + jio "bilAvala.] khamAja thATane kakSA- smRti (%) sI. [saM] AkAzI graha vagerenI bilAvala zagane eka prakAra, (saMgIta.) kakSAnA koI paNa biMdunuM amuka eka rithara biMdu sudhInA kakubhA strI, siM.] e nAmanI eka rAgiNI. (saMgIta.) aMtara ane e ja biMdunA amuka eka sthira lITI sudhInA kakuma puM. e nAmanI eka vanaspati, AsAvare aMtara vaccenuM guNottara. (khagoLa.) (2) kakSAnI dIrdhavartulAkAra kaketA strI, eka jAtanI e nAmanI vela AkRtithI pUrNa vartulAkAra AkRtine ghaTADe. (khagoLa). kakera na. e nAmanuM eka jAtanuM jhADa kakSAkSa chuM. [saM. vakSA + akSa] AkAzI grahAdinI dIrdhakaravuM sa. kri. [2vA davuM. karAvuM karmaNi, kri. vatelA kakSAnA be akSemAMnA koI paNa eka akSa. (khagoLa.) karAvavuM che., sa. ki. kakSAgni paM. siM, kSA + marina dAvAnaLa karAvavuM, karAvuM jue "karavuMmAM. kakSA-darI strI. [sa.] kAkha, bagala kakkAvAra kri. vi. juo "kakake' + gu. "vAra' AvRtti- kakSA-dIghakSa chuM. [+sa, DhIrgha + akSa] AkAzI grahAdinI darzaka zabda] 'ka' thI zarU karI "La" sudhInA kama sudhI, dIrdhavartula kakSAnAM koI paNa be biMduone joDanArI moTAmAM ka'thI "La" sudhInI varNAnupUrva pramANe meTI sIdhI lITI. (khagoLa) 2010_04
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ kakSA-dhumati(nA) kakSA-dhamani(-nI), kakSA-dharA strI. [saM.] zuddha leAhI vahAvI janArI bagalamAMnI meATI nasa kakSAnugA srI. [saM. kSA + anu-TM] bagalamAMnI pAchaLanI bAja AvelI nADI kakSA-paTa puM. [saM.] kalA, (ra) thApaiA, (3) laMgeATI kakSA-puTa puM. [a.] kAkha, bagala kakSA-miti strI, [saM.] asamAna trijyAnA lakhagALanuM gaNita karavAnI rIta. (ga.) kakSA-viSuvavRtta na. [saM.] koI paNa grahanI dharInA be cheDAthI sarakhe aMtare AveluM graha upara DhAreluM vartuLa, (khagALa.) kakSAsana na. [saM. kSA + Asana) siMhAsananA kaTheDA kakSA-saMdhAna (-sanmAna) na. [sa.] bagalanA sAMdhA kakSAMtara (kakSAntara) na. [saM, kSA-antara] kakSAnI aMdara AvelI bIjI kakSA, (2) eka kakSA choDIne bIjI kakSA kakSAMza (kSAza) puM. [saM. kSA + aMza] graheAnA mArga upara aMtara dekhADavAne mApasara kalpelA vibhAgeAmAMne te te bhAga. (khageALa.) 30 kakSIya vi. [saM.] kakSAne lagatuM kahyA zrI. [saM.] mahAlayanA taddana aMdaranA khaMDa, kakSA, aMtaHpura, janAnakhAnuM, rANIvAsa. (2) dIvAla. (3) hAthIne khAMdhavAnI DhArI kaThyA-kama~ na. [saM.] hAthIne keDethI bAMdhI ene paleATavAnI kriyA kakha (-mya) strI. [saM. kSA] (lA.) kAkha ane chAtI upara thatA keTalIe UpasI AvavAnA vAta-rAga kakha (-mya) srI, taraNuM, taNakhaluM kakhata-mAr-mAM)kaDI strI, eka jAtanI khaDa-mAMkaDI, jaMgalI ghAsa upara thatuM lAMbA paganuM eka jIvaDuM kakhavA huM [jue 'kaba.' + vA.2] kAkhamAM ane chAtI upara thatA keAlIe UpasI AvavAne vAta-roga, kakha kakhA strI. [sa, sthAti-> prA. lA] niMdA, gIlA kakhAOM zrI. [sa. nAAtha-] bhagavA raMga, ratAza paDatA raMga, (ra) bhagavuM vasra [halakApaNuM, adhamatA khAya huM. [saM. vA] ukALA, kADho. (2) (lA.) na kakhiyAlI strI, laNanArAMone ane gAmaDAMnA mAkarAne dastUrI tarIke ApavAmAM AvatAM kaNasalAM kakheluM sa. kri. vakhADavuM, niMdavuM. kakhAtAnuM karmaNi, kri. kakhAvavuM pre., sa. kri. kakhADhAvavuM, kakhoDAvuM jue 'kakheADavuM'mAM. gaTI zrI. eka jAtanA kamarapaTA kagaDuM vi. [jue 'kAgaDo.'] kAgaDAnA meDhAnA AkAranuM (jemake 'kagaDI' sAMDasI) kagaravA` puM. [jue 'kAgaDo.'] kAgaDo kagaravA puM. gaLAmAMnA kAkaDo ka(0ra)garavuM sa. kri. [ravA.] kAlAvAlA karavA, AjIjI karavI, kAkalUdI karavI. (kartari racanAmAM karma 'te' anuga le che, bhU. ku. mAM tethI kartari racanA.) ka(02)garAyuM bhAve., kri. *(02)garAvavuM pre., sa. kri. garasa (sya) zrI, dhAtunA chela, karagasa. (ra) karaca _2010_04 kacakAvavuM (02) garATa pu. [jue 'ka(02)garavuM' +gu 'A' . pra.] kAlAvAlA, AjIjI, kAkalUdI *(02)garAvavuM,. 3(02)garAvuM jue ka(02)garavuM'mAM. karavA yuM. [saM. hALa-> prA. h[l] kAgaDo gAra huM. UMcI kinAra kagI zrI. hAMsI, mazkarI. (ra) niMdA, gIlA, badagAI kaggA puM. [saM. -i> prA. ll-] kAgaDo. (padmamAM.) *ndhA puM. [saM. OM+jue 'dhA.'] kharAba ghA, na rUjhe tevA dhA. (2) marma bhAgamAM lAgeluM dhA. (3) kaveLAneA ghA, (4) (lA.) aDacaNa, aMtarAya ka-ghATIluM vi. [saM. OM + jue 'ghATIluM,'], ka-ghATuM vi. [rsa, - ghATa + gu. 'uM' ta, pra.] ghATa vinAnuM, beDoLa, kUbaDuM kaca. puM. [saM.] mAthAnA vALa, meAvALA, (2) beDI phreMca (-cca) strI. [ravA.] takarAra, kajiyA. (ra) haTha, chaThTha kacaOM vi. rivA, 'kacakacanuM' batAvavA vizeSaNa pachI; jemake 'lIluM ka] kacakacatuM, Ardra kacaka kri. vi. [ravA.] 'kaca' evA avAjathI kaca-kaca (kaca-kaccha) zrI. [ravA. juo 'kaca.'] nAnI Taka Taka, mAthA keDa. (ra) kajiyA, kaMkAsa. (3) mAthApheDavALI vAtacIta. (4) haTha, jI. (5) (lA.) TAMka TAMka, TAMkaNI kacakacathuM vi. [jue 'kaca-kaca' + gu. 'aNuM ta. pra.] kaca kaca karanAruM kacakacavuM . kri. [ravA.] gUmaDAM traNa vageremAM puru-pAcanuM bharAvuM. (2) khaLabhaLI javAthI 'kaca kaca' avAja thavA.(3) khela bela karavuM. (bhAve prayAga nathI.) kacakacAvavuM pre., sa.kri. kacakATa puM. [jue 'kaca-kaca' + gu. 'ATa' ta.pra.] kaca-kaca karavApaNuM. (2) khaTabaDATa, lavArA. (3) zera-khakAra. (4) (lA.) avaLI kheAlI. (5) aNu-khanAva kacakacATI srI. [+ gu. 'I 'zrIpratyaya] dAMtane ekabIjA sAthe jorathI kacakacAvatAM thatA avAja, 'kaca kaca' evA avAjanI paraMparA kacakacAvavuM jae 'kacaphacavuM"mAM, (2) kasIne bAMdhavuM. (3) kaca kaca' thAya ema dAMta bhIMsavA kacakaciyuM vi. [ja A 'kuca-kaca' + gu. 'iyuM' ta.pra.] 'kaca-kaca' karanAruM. (2) (lA.) kajiyAkheAra. (3) haThIluM, ddiI, mAthAkeDiyuM. (4) vAtArDiyuM. (5) cIkaNA svabhAvanuM kacakaDuM na., -` [rsa, va-> prA. vAJa- dvArA + gu. 'ka + huM' ta. pra.] kAcabAnI pIThanuM kAcanuM, kAcabAnA kATalA uparanI kaThaNa cAmaDInuM paDa kacakaDAne puM. seyulejha ne kapUra sAthe meLavI banAvavAmAM AvatA jaladI saLagI UThe teve kRtrima nakkara padArtha (grAmAphaeNna rekarDa, inDipena vagere banAvavA vaparAteA). (ra) (have) 'plAsTika' (paNa) kacakavuM a. kri. [ravA.] maraDAvuM, maraDa thayeA. (ra) (lA.) duHkha thayuM (lAve. jANItuM nathI.) kacakAvavuM che., sa, kra. kacANu na. [ravA.] gaMdA pANIthI thatA kacacatA gAra. gaMdA kAdava-kIcaDa phreMcakAvavuM. jue 'kacakavuM'mAM.
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ kacakAvavuM? 391 kacaro kacara kacakAvavuM?sa kri. [vA.] karIne khAvuM.(2) AMcakAthI kheMcavuM kacanAra na. eka jAtanI vanaspati (vadhanA krAmanI). kacakela (ya) strI, paracuraNa cApaDI. (2) bhikhArInuM bhIkha (2) eka jAtanuM phaLa mAgavAnuM vAsaNa kacanAla juo "kacanAra.1 kacakhAra (kacca) strI. [o "kaca + kA. pratyaya] kaca kaca na. ghAsa, khaDa, tRNa, (2) pAMdaDuM, pAna. (3) zAka-pAna karanAra, kaciyuM, kaMkAsiyuM [apamAna kaca-pakSa 5. [saM.] cATalo kaca-graha chuM. [saM] vALa ke cATalo pakaDIne karavAmAM AvatuM kaca-paca (kacca-pacca strI. (ravA.] kaca kaca, lava lava, (2) kaca-hiNI strI, [saM.] mAthAmAM vALane joDI rAkhavA kalabala, dhIre ghATa. (3) bhIDane lIdhe thato kalabalATa. bharAvavAmAM Avate cIpiye [khaMpALI (lA.) bhAMjagaDa. (5) dalIla, carcA. (6) belAcAlI, takakaca-gAhI strI, [sa, vana-ardya + gu. "I' strI pratyaya] kAMsakI, rAra. (7) khaTapaTa. (8) cheyAM-chokarAM kiranAruM kacaTI muM. rivA.] eka jAtanI bhAjI, DhImaDo kacaciyuM vi. [ja "kaca-paca" + gu, "iyuM? ta...] kaca-paca kaca0, 0 kaca0 ki. vi. [ravA., "kacaka kacaDa' e dvirbhAva- kacAza 5. [saM.) mAthAnA vALane samUha, cATalo vALo prayoga sAmAnya] hiMDoLAnAM kaDAM ke evI cIje kacabaDuM na. [o "kAcaba' + gu. 'DuM ta.pra.] kAcabAnuM ghasAvAthI avAja thatuM hoya ema. (2) retI jevI cIja hADakuM daLAvAthI avAja thato hoya ema kiraDIne khAvuM kacabaDuM na. [jAo "kAcuM" dvAra.] kerInuM cariyuM kacakAvavuM saM. kri. [2vA.] "kacaDa' avAja thAya e rIte kacabA zrI. kAMcaLI, kaMcukI, coLI kaca(-)4(2)-ghANuM chuM. [ravA. + jue "ghANa.'] taDa- kaca-bhAra 5. [saM.] mAthAnA vALAnuM vajana. (2) mAthAnA keDanuM nukasAna. [ kADho (rU.pra.) pAyamAla karI nAkhavuM. mevALAne samUha, eTale. (2) vALane vALela aMboDe 0 nIkaLave, vaLa(rU.pra.) pAyamAla thaI javuM. 0vALa kaca-bhUSaNa na. siM.] mAthAnA vALamAM bharAvavAmAM AvatuM (rU.pra) pAyamAla karI nAkhavuM]. te te alaMkaraNa. (2) gophaNe kaca(-2)-5ca(-2) vi, kri. vi. [ravA.] sAjAmAMdA jevuM kaca-mAlA(-LA) strI. [saM.] coTalA ke aMbeDAmAM bharAvakaca(2)vuM sa. kri. [ravA.] jorathI dabAvavuM, cagadavuM. (2) vAmAM AvatI phUla-veNI kaTo karavo (3) vATa, chaMdavuM. (4) pIlavuM. kicaDI(-rI) kacarA pu. athANuM. (2) eka jaMgalI kaDavuM phaLa ghAlavuM (rU.pra.) mArIjhaDI narama karavuM. (2) jorathI vaza kacara (-2) strI. [juo "kacaravuM."] kacarAyuM hoya evI karavuM. (3) keda karavuM. kacaDI(-rI) na-nAMkhavuM (rU.pra.) sthiti. (2) zarIranA koI bhAgamAM kacarAvAthI ke bIjA narama paDI devuM. (2) durdazAmAM mUkavuM. kacaDI-rI) mAravuM prakAranI IjA thavAthI phUTa na thatAM dukhAvA sAthe sAje () herAna karavuM, pIDavuM] kacaDA(rA)vuM kamANa, phi. caDI Ave e [thAya ema kacaDA(rA)vavuM che., sa. kri. kacara-kacara kri. vi. [ravA. kAcAM phaLa khAvAthI avAja kaca(-2)-kaca8(-2) (-, ratha), -DI-rI) strI. [e kaca-bhya)2-phUTa (kaca(-ca-)-kUTa) , [jue "kacaravuM "kacaDa(2)yuM "dvirbhAva + gu. "I' svArthe ta...] kacarAI + "TavuM] kacaravuM ane kUTavuM e. (2) (lA) mahenata. javAya evI sakhata bhIDa, bhacaraDA-bhacaraDI, sakhata giradI (3) mArAmArI, laDAlaDI kacATa muM. [jIe "kacaDavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] "kacaDa' kaca(-cca)ra-ghANu e "kacaDa-dhANa.' evo avAja thavAnI kriyA. (2) bhacaraDe, (3) kacaDA- kacaravuM sa. kri. [ravA.] "kacaraDa' e avAja thAya ema kacaDa, sakhata giradI karavuM. (2) jorathI kacaravuM-dAbavuM. (3) jorathI bAMdhavuM kacaDhA(rA)vavuM, kacaDA(rA)vuM juo "kacaDa(-2)mAM. kacarATa puM, TI strI, jio "kacaraDavuM + gu. "ATaku. kacaDuM vi. [jue "kAcuM' + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] kAcuM, pra. + "I' strI pratyaya] "kacaraDa' e avAja, vadhu paDatuM aparipaka, (2) kumaLuM, sukumAra kacaDavAthI thato avAja kacaDe kuM. [. prA. / strI.] kAcuM ke nAnuM tarabUca kacara-pacara vi. [juo "kacaravuM' + "pacavuM.'] kacarAyeluM, nahi kacaNa na. e nAmanuM eka jhADa (AsopAlavane maLatuM). paceluM, aparipakava. (2) kAcuM-koruM, Acara-kacara. (3) ji. kaca-dila vi. [jue "kAcuM' + "dila.'] kAcA mananuM. (2) vi. bagaDelI tabiyata hoya ema. (4) nA cheDe maMdavADa bIkaNa. (3) na. eka jAtanuM pakSI kacarapA58 paM. [juo "kacaravuM' + "pApa"] (lA.) kacarakacadilI sI. jio "kAcuM' + "dila'. "I' strI pratyaya] pacara, thoDe maMdavADa mananI nabaLAI. (2) bIkaNapaNuM [jnAga kacara-bacara na., ba. va. jio "kacAM-cAM.] kacAM-bacAM, kaca-nAga na. [saM. vAvanAra] eka jAtanuM jhADa, kAMcanAra, nAnAM nAnAM cheyAM chokarAM, vadhu saMkhyAnAM saMtAna kacanAra-la) puM[, mAnanAra] juo "kaca-nAga'. kacarA pe. hADakAMnA kakaDAono Dhagalo (2) eka jAtane choDa (zAka ane athANAMmAM kAma lAgatI kacara-bharama vi. [ juo "kAcuM' + "bharavuM."] kAcuM karuM, kaLavALo). Acarakucara kacanAra chuM. [saM. 1SyanAra; hiM.] rAtAM phUlane caMpa, kacaravuM ja "kacaDavuM.' kAMcanAra, punAga. (2) (-25) strI, gui. caMpAnI bhAjI kacarA-kacara, (25), -rI e "kacaDA-kacaDa, DI." 2010_04
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ kacarA-pI(-ThThI) kacarA-paTI(-TTI) strI. [jue 'kacarA' + 'paTI (-TTI.'] kacarApUMjAnA DhagalA. (2) jyAM kacarA nAkhavAmAM Ave che tevA myunisipAliTI'nA ukaraDA, kacarA-peTI. [.nuM kArakhAnuM (rU.pra.) myunisipAliTI', nagarapAlikA, sudharAI-khAtuM] kacarA-pI(-dI)-khAtuM na. [+jue 'khAtuM.'] sudharAI khAtAnA eka bhAga kacarApeTI srI. [e 'kacarA'+ peTI.'] sudharAI khAtA taraphathI kacarA nakhAvavA mATe rastAonA khAMcAmAM rAkhavAmAM AvatI peTI. (2) sudharAI nA DhAMkelA ukaraDA kacarAvavuM, kacarAvuM jue 'kacaDavuM'-'kacaravuM'mAM. kacariyuM na. [jue 'kacaravuM'+ gu. 'iyuM'kR.pra.] aDadhA pIlelA talanA telabharyAM lAM dA. (2) leAMdA jevA padArtha. (3) kacuMbara, kaTakA-aTakA. (4) kerInA AMdhelA chaMdA, (ra) (lA.) mAr [kastara kacaruM na. [rsa, jvara-> prA. catra] nakAme kacarA, kacarA puM. [saM. 676-> prA. ddazvarama-] malina-gaMdA padArtha. nakAmA pheMkI devA jevA padArtha. (2) (lA.) kharAbamAM kharAba mANasa, gAmane utAra. [-rAnI TApalIne svAdhIna karavuM (rU.pra.) tuccha gaNI rada karavuM. -re kacaro vadhe (rU.pra.) paisA paisAne kheMce, . kADhathA (rU.pra.) vyavasthA karavI. (2) kharAba mANasane dUra karavA] kacarA-chAlariyA vi., puM. [jue 'kacaro' + 'chAvaravuM' + gu. 'iyu' rR.pra.] (lA.) TekA TALavAvALA, raTaNapaTaNa kare eve (mANasa) [kacAM-bacAM, nAnAM nAnAM ghaNAM saMtAna kacarekharI puM,, ba. va. [jue 'kacarA' + 'are.'] (lA.) kacarA-dakharA puM. jamInanA sapATa niha tevA pradeza kacarA-pUjo puM. [jue 'kacarA'+ 'puMjo', beu samAnArtha] nakAmA ane nAkhI devA jevA padArtha, sava sAmAnya kacarA kacarcA-kacara (-raya) strI. [jue 'kacaravuM' + gu. 'yuM' bhU. kR ane dvirbhAva] jue 'kacarA-kacara.' kaca-laTa strI. [saM.+jue 'laTa.'] vALanI puNI, thADA vALanI sera. (2) veNI, ceTale [vAvavAmAM kAma lAgatuM) kacalA puM. pahADamAM thatuM eka jhADa (rastAnI baMne bAju kacalATa zrI. [a.] sittereka phrUTa lAMbuM ane bAvaneka phUTa paheALuM eka dariyAI prANI (bleilanI jAtanuM) kacavavuM sa. kri. kAcavavuM, dila dukhavavuM, nArAja karavuM. kacavAnuM karmaNi., kri. kacavAvavuM pre., sa. kri. kacavATa puM. [jue 'kacavavuM' + gu. 'ATa' rR.pra.] dila UMcu thavuM e, manaduHkha, khinnatA. (2) gabharATa, (3) cIDa, rIsa. (4) (lA.) ji, mAthAkUTa, kacakacATa kacavATiyuM vi. [+ gu. 'iyuM' ta.pra.] kacavATa karanAruM kacavANu na. [jue 'cavavuM' + gu. 'ANa' rR. pra.] kacavATa, (2) gabharAmaNa, amaMjhaNa, (3) (lA.) bheLaseLa, kharAkhI, (4) musIbata kacavA puM. nAnAM nAnAM bALaka, kAM-cAM kacavAvavuM, kacavAtuM jue 'kacavavuM'mAM, kacaluM vi. [jue 'kAcuM.'] (lA.) saphAI vinAnuM, meluM, gaMduM, (2) seLabheLavALuM, gaDabaDiyuM. (3) nukasAna thayuM hoya tevuM. _2010_04 kacI(-2 )kA (4) gabharAyeluM kaca-samUha puM. [saM.] mAthAnA vALanA jaththA, (2) ceATaleA kacAkaca (-cca) strI, jue 'kaca-kaca,' kacAkacivi. [saM,] ekabIjAnA vALa pakaDIne thayeluM. (ra) (lA.) na. tumula, dAruNa yuddha cAkacI strI, [e 'kacAkaca' + gu. 'I 'svArthe ta, pra.] kacAkaca. (ra) (lA.) saMbhoganI kriyA, (3) saMbheAganI kriyA vakhate thatA avAja [bhAga kacAya na. [saM. 7 + pra] mAthAnA mAvALAnA Agale kacATa puM. jue kacavATa.' kacATiyuM vi. jue 'cATa' + gu. 'iyuM' ta. pra.] kacATa karanAruM [kara svapna, (3) ethAra cArA puM. gabharATamAM nAkhe tevI asara. (2) naThAruM bhayaMka-cAla huM. [saMdhu + ja cAla.''] khoTA rivAja ka-cAla (ya) zrI. [saM. 6 + jue cAla.'] kharAkha cAlacalagata, naThArI rItabhAta, adacAla. (ra) kuTeva ka-calA huM. [4e kacAla. + gu. 'e' svArthe ta.pra.] kharAba cAla, ku-rivAja, (2) amuka vastu vagara na cAle evI sthiti, anivArya-tA kacAvaDI na. aLavI jevuM eka kaMda 32 kacAza (5) strI. [z2ae 'kAcu'+gu. Aza'ta. pra.] kAcApaNuM, apakvatA. (ra) kasara, nyUnatA, kamI, UNapa. (3) khAmI, kheATa kacAM-pa(-)cAMna., .va. [jue 'kAcuM' + khaccuM'.'] nAnAM nAnAM saMtAna, khALabaccAM ka-citra vi. saM. -citra + gu. ''' ta. pra.] (lA.) cUMthAI gayeluM. (2) seLabheLa, (3) gaMduM kaciyara vi. [jue 'kAcuM' + saM. gRhaiM>prA. degq>degr gAramATInuM, kAcI bAMdhaNInuM (dhara) kaciyala vi. [jue 'kacu' + gu. 'iMgala'ta.pra.] kAcI IMTA ane gArAthI caNeluM [bhADa, giradI kaciyALu puM. [ravA.] avAja, dhaeNAMdhATa. (2) na. kacaDAkacaDI, kaciyAruM vi. [ju kAcu'' + gu.'iyuM' + AruM' ta. pra.] kAcuM ane aparipUrNa, kacAzavALuM kaciyAOMOM vi. [jue kaciyuM'+gu.'svArthe 'AruM' ta. pra.] kaca karanAruM, ramatamAM jhaghaDA karanAruM kaciyA vi. juo kaliyAruM] ucheravAM paDe tevA nAnAM nAnAM kAM-cAM. (2) kAcAM phaLa. (3) kAcI hAlata. (4) kAcI IMTAne jathA kaciyAre huM. [jue 'kaciyAra]jue 'kacakacATa.' kaciyALuM vi. [jue kAcayuM'+gu. 'AchuM' ta. pra.] jue 'ciyuM.1 kaciyuM+ vi. [jue 'kacara' + gu thayuM' ta, pra.] kaca karanAruM, ramatamAM jhaghaDo karanAruM, (3) mAthAkUTa karanAruM, (4) haThIluM, jiddI kaciyuMreM na. kAcakInuM phaLa, kAcaku kaca strI. ja kare, [maNakA kaca(-c ) puM. AMbalInA ThaLiyA, AMbaliye . (2
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ kacIra 393 karAvI kacIra na. mATInuM kAma (2) calANuM kacurI strI, AsamAnI levALo eka suMdara cheDa kacca(2)ghANa ja e "kacaDadhANa.' kacuMbara (raya) strI, na. [hiM. "kacUmara'] nAnI ane pAtaLI kaccara puM, (raya) strI. e nAmanI eka vanaspati cIrIo athavA kaTakIo, jhINA jhINA TukaDA. (2) kaccarakUTa (ya) e "kacara-kaTa." evI cIrIonuM kareluM tAju athANuM. (3) (lA.) gera- kaccaraghANa jue "kacaDa-dhANa." samajha. (4) garabaDa-goTo. (5) kacAM banyAM. [karI kaccAI strI. [hi. "kacA' + gu. "AI' ta. pra.] kAcAnA-nAMkhavI (rU. pra.) sakhata mAra mAravo. 0 thavuM (rU. pra.) paNuM, kacAza. (2) (vA.) bina-anubhavIpaNuM bhAMgIne chuMdAI javuM. 0nIkaLavI.(rU. pra.) chaMdo thaI javo] karyuM na. jue "kacI(ca)ke." kacake juo "kacI ko. ka' . [saM.] pANIvALo pradeza, anUpa. (2) e kacUDa, kacUDa kri. vi. [ravA., dvirbhAvathI] hiMDoLA vagerenAM nAma gujarAta rAjyamAM saurASTranI uttare kacchanA akhAta kaDAMne jhulavAthI thato avAja uparane dvIpakalapa. (saMjJA.) kacariyuM vi. [ja e "kacUDa' + gu. "NuM" ta. pra.] "kacUDa kacha chuM. [sa, vakSa> prA. OM tatsama kA laMgATa. kacUDa' avAja karatuM [hiMDoLo, khUle (2) betiyAnA beu cheDA pITha upara besavAmAM Ave e, kacuM . [ja e "kacUDa' + gu. "e" ta. pra.] hIMcake, koDha, kAchoTa kacUmara (2) strI. [hiM.] jue "kacuMbara.' kachape che. [saM.) kAcabo kacU-ce) muM. [saM. nUra>prA. vajUrama- kekaNa ka75* pR. [sa. rathas ] kazyapa nAmane eka parAtarapha thatuM eka prakAranuM jhADa, jheracalAnuM jhADa. (2) Nika adhi. (saMjJA.) [putra-sUrya kapUrakAcalI jevuM eka sugaMdhI dravya kachapatana chuM. [. 25-na1] kazyapa RSine kacaMdanuM sa. kri. [2vA.] aMdara pANI nAkhIne cALavuM. ka275-yaMtra (ca ) na., . [., na.] gaMdhaka ane abhraka(2) gaMdavuM, masaLavuM. (3) (lA.) gaMdu karavuM, bagADavuM. nuM mAraNa karavAnA kAma mATenuM eka jalayaMtra (kAcabAkacuMdAvuM karmaNi, .i kacUMdAvavuM pre., sa. ki. nA dhATanuM) [sarya, kachapa-tana kacaMdAvavuM, kacuMdAvuM jue "kacaMdajmAM. kachapa-suta puM. [sa. varUvA-sud] kazyapa RSine putrakacerI strI. [hi, kacaharI'] kAryAlaya, daphatara, "ophisa.' kachapAvatAra chuM. [saM. vAdapa+avatAra] paurANika rIte viSNunA (2) rAjadarabAra ke vahIvaTI sattAdhArInuM sthAna. (3) dasa avatAromAM bIjo kamena-kAcabAne avatAra, adAlata, "kerTa. [ e ca(-)vuM (rU.pra.) phariyAda karavI, kacchapAvatAra dA mAMDa. 0 besavuM (-besavuM) (rU. pra.) kacerI najIka kacachapAsana na. [saM. 45 + mAsana yoganuM e nAmanuM eka besI dAvA vagere lakhI ApavAne baMdha kara. nA Asana. (ga) [jAtanuM taMta-vAdya, nAnI vINA kuttA (rU. pra.) jyAM amala cAlatuM hoya tyAM aMdhAruM, kachapI cI. [saM.] kAcabAnI mAdA, kAcabI. (2) e ahaMkArI amaladAre. 0mAM kacare (rU. pra.) geravahIvaTa] kacha-bhUmi strI, .] pANInA bharAvavALo pradeza, kacerI-makAna na. jio kacerI' + makAna."] vahIvaTI mArzalenDa' [eka jAtanuM taMtuvAdya makAna, "eDaminisTreTiva biDiMga' kaccha(-,-7) puM. [saM. chapa--> prA. vaya-] kacerI-mahekama -mekama) na. jio "kacerI + mahekama.] kAvatAra chuM. siM. chapAvara) jue "karachapAvatAra." kacerInI vyavasthA, 'ophisa esTAblizamenTa' kachI vi. saM. + gu. "I' ta. pra.] kaccha dezane lagatuM, ka . kalapena lAlapena ethi sAjaDa aba haLadaravo kacachanuM. (2) arI. siMdhInA kuLanI kacchanI belI. [ khera ane bAvaLa evAM jaMgalI lAkaDAnI jAta (. pra.) mukhe]. [(2) laMgATa ka-cekhuM vi. saM. 6 + ja khuM.'] ca khuM karyA che' . [saM. "kSa- prA 27ma-] kachoTe, lAMga. vagaranuM, azuddha. (2) bheLaseLavALuM. (3) kAMkarIvALuM ka * . [sa, a8->prA vachama-] eka jAtanI kacerI strI, [hiM, "kacaurI'] aTAnA vaNelA paDamAM mAchalI [pradeza. (padyamAM.) bAphelA tuverA vagere ghAlI vALI taLIne karavAmAM AvatI kai puM. [saM. 24 + gu. huM svArthe ta. pra.] kaccha khAvAnI vAnI kachanI strI. [sa. kSa>chanA vikAsamAM] sAthaLathI kacaro ja e "kyu." saheja nIce pahoMce tevI cI, kAchanI kalaDuM na. jio "kALu' + gu. 'DuM' svArthe ta. pra.] kampaSTa . muzkelI [kapaDAne bagalamAM Avato bhAga mAthAmAM nAkhavAnuM tela kADhavAnuM nAnuM mAluM, calANuM. karATI sI. [saM. lakSa> prA. varSo dvAra] paheravAnA (2) kaMku palALavAnI pyAlI, pIMgANuM kailADI strI, [, vakSa 1>prA. lachAne vikAsa] kALavuM (kaceLA) a. kri. [6e "kALuM.' nA. dhA.] bagalamAM thatuM gUmaDuM ke gAMTha, bobalAI (lA.) UbharAI javuM, chachala thaI javuM kachaluM vi. halakuM nIca, (2) duSTa, duHkhadAyaka kALa na. 6. mA, ghosTa-] kaMDA ghaTinuM nAnuM cAluM. ke ' sa. kri. [jue "karo,'nA, dhA. kachoTe mArave, 2010_04
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ kachavuM 394 kajiye kAchaDe mAra, kAchaDI vALavI (4) julama. (5) kajiye. (6) nukasAna, Ija kachavuM li. sapATa nahi tevuM, khADAkhaDabAvA, kALiyA- kejara strI. [ara.] kismata. (2) Aphata. (3) mata. (4) vALuM [-vA hAlara (rU. pra.) jamInane sapATa nahi te (lA.) azubhanI AzaMkA pradeza, kaca-dabaro] kajAka chuM. [tu. "kajhajhAka"] luTAre kacha juo "karavo.' [D., sa, ji. kAkI DhI. [turkI. kajhAkI] luTArApaNuM. (2) chaLa, kapaTa kachAravuM sa. jidevuM. kachArAvuM karmaNi, ji. kachArAvavuM kajA-ga vi. [juo "kaja + phA. "gara' pra. + gu. "G" kachArAvavuM, kachorANuM juo kachAravuM"mAM. svArthe ta. pra] yukti karanAruM, yuktibIja kachole pu. dIvAlane khUNe kajAgaru vi. [juo "kajAra + phA. "gara' pra. + gu. u" ka-chAMyo chuM. [saM. -cha-> prA. 3-chAma-] kharAba svArthe ta. pra.] nuksAna karanAruM. (2) mRtyu upajAve tevuM gaNAto chAMyaDe. (2) bAvaLane chAMyaDe kATha, huM vi. sIdhI rIte nahi cAlanAruM, aNuM, (2) kachiyAre zuM sAkha paDato hoya te AMbo kajiyAkhera, tephAnI. (3) muzkelIthI bhareluM, paheAMcatAM koTa . [saM. kakSA->prA. 91 uparathI saM, kaTikA, takalIpha paDe tevuM. (4) (lA) vAvetara na karI zakAya tevuM choTA zabdo saMskRtIkaraNa pAmyA che.] juo "kaTe." ka-jAta (tya) vi. [saM. 1-fa] halakA kuTuMbanuM, nIca kachoTA-baMdha (-bandha) vi. jio "kachoTe' + phA. "ba6.'] jAtinuM. (2) (lA.) avivekI, uddhata. (3) naThAruM, durguNa (lA.) kaDaka brahmacarya pALanAra (puruSa) kajA-rajA strI. [ara.] paramezvaranI marajI. (2) akasmAtu kacheTI jI. [jao kachaTa' + gu. 'I' pratyaya; 2. prA. thayeluM mRtyu. (3) mRtyu sAmAnya miDhe keDiyuM vhoTa, veTTInA kaTa, laMgoTI kArI strI, kAjaLa pADavAnuM mATInuM pAchaLa TecakAvALuM kachoTI-baMdha (ba) [+ phA. "bada'] juo "kachaTA-baMdha.' kejA puM. UMTanuM palANa [kTe, vaDhavADa, takarAra kacheTa kuM. [saM. kakSA>prA. lImAMthI divA, kajiyA-kaTakaTa (-kaTakeTaya) strI. [ie "kajiya+kaTa kaTa."] akoTA saMskRtIkaraNa thayA pachI; chatAM che. prA. vATI, kajiyA-kaMkAsa (-kag sa) puM, ba.va. [ja e "kajiyo'+ jaTTI paNa betiyuM sADI vagerenA cheDAne lAgavALI kaMkAsa'-baMne ba.va.mAM] TaTe-phisAda, bhAre jhaghaDe keDa pAchaLa khesavA e, kAchaDa, (ra) laMgoTa kisaMtAna kajiyA khera vi. jio "kajiya' + phA. pratyaya] kajiya kachoru(2) na, [sa. 3 + ja e "choru,re.'] kharAba cheka, karavAnI TevavALuM, kajiyALuM, takarArI. (2) mastIkhora, kachacha jao "kaccha." | [Ara tephAnI Teva, kaMkAsiyA-vaDA, takarArI svabhAva kajaka strI, [phA.hAthIne dAbamAM rAkhavAnuM hathiyAra, aMkuza, kajyiArI strI. [+ gu. 'I' ta,..] kajiye karavAnI ka-jaka vi. [sa. yu + juo jakaDavuM.'] kharAba rIte jaka- kajiyA-dalAla ! [ja "kajiyo' + dalAla."] kajiyADAyeluM, chUTI na zake tevuM. (2) baraDa kaMkAsa karAvI potAne svArtha sAdhanAra mANasa. (3) (lA.) ka-jaga-yA) strI. [saM. + juo jagA, -cA'.] kharAba vakIla (tiraskAranA arthamAM) prikriyA jagyA. (2) marmasthAna, guhyasthAna kajiyA-dalAlI strI. [+gu. "I' ta...] kajiyA-dalAlanI kajaDiyuM vi. [juo "kajADuM" gu. "iyuM' svArthe ta...] kajADuM, kajiyA-rayiA kuM., ba.1. jio "kajiyAne dvibhava] kajiyAkhera, TaMTAkhera kajiyA-kaMkAsa, TaMTa-phasAda (eka choDa paNa kajanajara vi. [saM. + ara. "na-jhara.'] gussAne lIdhe kajiyArI strI, eka jAtanuM jhADa, kaTa-gaMdI. (2) e nAmane bhavAM caDAvatuM. (2) (lA.) adekhuM [karavAnuM goranuM vrata kajiyALuM vi. jio "kajiye' + gu. "ALuM' ta...] kAraDI sI. zrAvaNa suda trIjanA divase kayAe kajiyo karavAnI TevavALuM, kajiyA-khAra kajarI strI, eka jAtanuM dhAnya. (2) khamAca thATanA eka kajiye puM. [ara. kajhiya] takarAra, Te, kaMkAsa, jhaghaDe. rAga. (saMgIta.) [ khelavI (rU.pra.) heDIne cakkara pheravavI] (2) IsApha mATenI phariyAda. [vAnuM(-) kalabUta,cAne kajala zrI. racanA, pejanA. (2) karAmata, tadabIra, yukti. pAyA (rU.pra.) kajiyAnuM mULa kAraNa. (2) kajiyAnI (3) segaThAnI eka prakAranI ramata sAkSAt mUrtirUpa. -yAnuM ghara (rU. pra.) vAraMvAra kajiya kejale pR. kapila nAmanuM eka paMkhI. (2) tetara karanAruM, bahu kajiyAkhara- pAnuM jhADa (. pra.) takarAranuM kALa(-LA)6 a. ji. [ 48 uparathI gu. "kAjaLa,'- mULa. (2) haMmezAM takarAra karavAnA svabhAvanuM. cAnuM meM nA. dhA.] aMgArAnuM TharI javuM, olavAI javuM. (2) jhAMkhuM kALuM (-mA~ -) (rU.pra.) kajiyAmAMthI naThAruM ja pariNAma paDI javuM. (3) (lA.) meLuM paDavuM. (4) gaMgaLAvuM. keja- Ave. 0e-ha)lava, (- lava), 0 ThAra, 05LAvavuM , sa. kri. tAva, 0 mAMDI vALA (3.pra.) thayelA jhaghaDAnuM samAdhAna kakaLAvavukajaLavuM ja "kALavuM'mAM. karavuM. 0 mAM (rU.pra.) adAlatamAM dAvo dAkhala karo. kakaLAvavuM, kajaLavuM jue "kALavuM'mAM, 0 vecAto levo (rU.pra.) pArako jhaghaDe vaherI le. kejaLI strI [, vaM>iprA. vIkana4i] pArA ane 0 saLagavo (rU.pra.) takarAra-jhaghaDAnI zarUAta thavI. * saLagaMdhakane dhaMTI kareluM mizraNa gAvavo (rU.pra.) laDAI zarU karavI, takarAra zarU karavI. kajA' strI, yukti, tadabIra, (2) luccAI. (3) kacavATa. uchIne kajiyo (rU.pra) vahorI lIdhela pArakI takarAra) 2010_04
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ 395 kaTaka-ka kajI strI. [3] vara, duzmanAvaTa. (2) vAMkApaNuM, ADAI. kaTakaTAvavuM jae "kakaTavuM." (2) dAMta kacakacAvavA. (3) (3) eba, deSa Dherane jaladIthI hAMkavAM kajarA, -nI strI, eka prakAranI uttama jAtanI mAchalI kaTakaTiyuM vi. [okaTakaTa' + gu. "dhayuM' ta. pra.] kaTakaTa ka-kAviza vi. vAMkuMcUkuM [(2) ka-samaya, ka-vakhata karanAruM, TakaTakiyuM. (2) takarArI, kajiyAkhera. (3) pAcha, ka-joga chuM. [sa. -tho] kharAba saMga, kharAba paristhiti. kabajo' (Da) strI. [saM. + ja e "jeDa.'] aghaTita kaTaka-DuM na. [. + gu. DuM svArthe ta. pra.] kaTaka, senA, jeDI, umara vacce meTA taphAvatavALAM pati-patnI, kajoDuM lazkara. (padyamAM.) (2) vi. jhadhaDe karavAnA svabhAvanuM, ka- 2 vi. [ saM. 3 + ja e "joDavuM."] asamAna, laDakaNuM aNasarakhuM, joDI na jAme tenuM kaTakaNuM vi. [ o "kaTakavuM' + gu. aNuM" ka. pra.] tarata ka-je juo "kajADa." aTakI jAya tevuM, baTakaNuM, baraDa [daLa, senA ka-jeDuM na. [sa, yu + juo 'DuM.'] umara uparAMta svabhAva kaTakabdala(La) na. [sa, samAnArthane dvirbhAva ] kaTaka, rUpa vageremAM samAna na hoya tevAM pati-patnI, koDa kaTaka-beTaka na. [.jae "ka " + baTako."] kaTako-baTako ke jera na. [saM. 3 + juo "jo.'] beTuM jora, na devAnA khAI le e, thADuM utAvaLe khAI levuM e. (2) nAste, ThaMge prakAranuM jora, aNachAjatuM batAvAtuM baLa. (2) vi. jera kaTaka-mukha na. [saM.] sainyane mokhare, senAne AgalI vinAnuM, nabaLuM haroLane bhAga. (2) aThThAvIsa prakAranA abhinayAmAM ka-jerI vi. [+gu. "I' ta.pra.] nabaLuM, tAkAta vinAnuM eka. (nATaya) ka-je vi. [+gu. "u" ta.ka.) kheThuM jora karanAruM. (2) kaTakavuM, baTakavuM a, kiM. [2vA. baTakavuM, (DALIonuM), tUTI nabaLuM, kamajora [kastaravALo bhAga paDavuM, vaccethI bhAgI paDavuM ("kaTa' avAja sAthe). kaTakAvavuM kosaNa na. daLavA mATe daLaNuM taiyAra karatAM vadhelo kAMkarI prema, sa. kri. [sainya, larakara. (padyamAM) kAjala na. [saM.] mesa. (2) AMjavAnI mesa, kAjaLa, kaTakAI strI. [saM. + gu. "AI' svArthe ta. pra. ] kaTaka, senA, AMjaNa [vALuM thayeluM. (2) (lA.) kALA raMganuM kaTaka-bUkalA puM, ba. va. [ja e "kaTake," dvirbhAva.] TukaDekarajalita vi. [saM] kALuM mesanA rUpamAM kareluM, kAjaLa- TukaDA thaI javA e, vinAza kajalI strI. [sa.] gaMdhaka ane pArAnuM kareluM mizraNa. (2) kaTakAyuM na. ghamaMDa, akaDAI, akkaDabAja paNuM. (2) karaDAkI. eka jAtanI mAchalI (3) marmavacana, vakrokti, vyAjastuti jajalI-gaurIvrata na. [saM.] zrAvaNa vadi trIjane divase kaTakAvavuM ja "kaTakavuMmAM. karavAmAM AvatuM hiMdu strIonuM eka vrata, (saMjJA) kaTakiyAla (-kaca) strI, eka jAtano kaThaNa vele kaTa' () strI. rivA.] bALake varacenI kAmacalAu kaTakiyuM vi. [saM. TakA + gu, iyuM" ta. pra. ] lazkarane zatrutA, kaze, kiTTA lagatuM kaTakI baTakI paDe tevuM, baraDa kaTara kri. vi. [ravA.] kaTa' evo avAja thato hoya kaTakiyuM vi. [ juo "kaTakavuM' + gu. muM" . pra.] ema. [1daIne, 7 laIne (rU.pra.) "kaTa' evA avAjathI] kaTakiyuM na. [ juo "kaTakuM' + gu. IyuM' vArthe ta. pra.] kaTara 5. [.] kApa. (2) vetaravAnI rIta thoDA bhAgamAM kareluM nAnuM chAparuM. (2) meTA makAnanA dhAbA kaTaka na. [saM] kaDuM, valaya, "AmaleTa. (2) sainya, laka2. upara eka bhAgamAM karelo nAne eraDe, keTaluM (3) lazkarI chAvaNa. 0nA gheTA (rU.pra.) duHkha upara kaTakiya kuM. [saM. vaTa + gu. "dhayuM' ta. pra..] sainika, duHkha. ne bhAganuM (rU.pra.) lazkaramAM bharatI karavA jevuM Dho, laDaye. (2) sainyanAM kAmakAja karanAra temaja (vakhANamAM). kIDI upara kaTaka (2. pra.) najIvI bAbatane dANApANa pUrAM pADanAra te te mANasa. (3) hemakaMda (choDa) mATe beTI dhAMdhala karavI e, nAnI vAtane bahu moTuM kaTakI . [saM. zaTa na. ] senA, lazkara. (padyamAM) svarUpa ApavuM e]. kaTakI strI, [ juo kaTakA + gu. "I' strI pratyaya ] taddana kaTa-kaTAkaTaya-kaTa) strI [ravA.] kaMTALAbharyo avAja, (2) nAno TukaDe. (2) sAgaThI, kAMkarI. [0 karavI (rU. pra.) dAMtanI kacakacATI. (3) (lA.) Taka Taka, ciDavaNuM. (4) khAyakI karavI-khAvI ] kri. vi. "kaTa kaTa' e avAja thAya ema kakuM na. [ juo kaTake.'] nAnA TukaDe. (2) nAnuM khetara kaTakavuM a. kri. rivA.] "kaTa kaTa' e avAja tha. kaTa- (3) makAnanA dhAbA upara ekAda khUNAne nAne kaTAvavuM che, sa, kiM. TikaTakATa oraDe, kaTakiyuM [(2) kaTaka-baTaka kaTakaTAka puM. [2vA.) "kaTa kaTa' evo avAja. (2) kaTakaTATa, kakuM-baTakuM na. [ jue "kaTakuM' + baTakuM.'] nAno TukaDe. kaTakaTATa puM. [ o 'kaTakaTavuM' + gu, "ATa' ku.pra.] "kaTa kaTa kaTake kuM. [ravA, "kaTa' evA avAjathI taTI chUTe paData evo avAja. (2) TakaTakATa, TekavuM e, TAMkaNuM hovAthI ] TukaDe, kakaDe, thADe khaMDita bhAga kaTakaTAre muM. jio 'kaTakaTavuM + gu. "Are' u.pra.] kaTakeka vi. [ o "kaTako' + gu. "ka" svArthe ta. pra.] juo 'kaTakaTATa." kaTakA jevaDuM thoDuMka hadra strIonuM eka vrata. :) ... 1 vi. [saM. vITI * : De teva, baraDa 2010_04
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaTobaca 39 kaTAmaNuM kaTaka-bacake ! [ juo kaTake'ne dvirbhAva.], kaTaka-baTake dhAravALe bhAga. (vahANa). . [ + jue "baTake.) e "kaTakuM baTakuM.' kaTarazevarI na. zemaLAnuM jhADa kaTakera na. [ja "kaTako' dvArA.) kaTake baTake kadaMba (kaTaba) [saM 19] kuTuMba kaTAra nI eka jAtanuM pakSI kaTuMba-kaLe (kaTambakALo) pR. [saM. guru + ] kuTuMbakaTagara na. [ saM. 18-Jdda > prAM, ghara ] lAkaDAnuM kajiye, kuTuMba-kaleza pAMjaruM [prakAra, jaMgalI gaMdI kaIbI (kaTabI) vi. [sa. TuvI muM, 5. vi, e. va.] kaTa(3)-cUMdI strI. [+ "gaMdI.'] gaMdInA jhADane eka kaTAI strI, ubhI bhagiNI kaTa(-4)-guM chuM. [+ juo "de.'] gaMdAnA jhADane eka kaTAkaTa, TI juo "kaTokaTI." prakAra, jaMgalI gaMde, athANAM karavAmAM kAma na lAge kaTAkSa ! si. jhaTa + akSa, ba.vI.mAM 4] trAMsI tevAM nAnAM nakhAM gaMdA ApanAra gaMda AMkhathI jevuM che, AMkhane khUNethI jevApaNuM. (2) vAMkI kaTa-lAsa . [.] nakazIvALe jADe kAca najarathI sAna karavI e. (3) trAMsI AMkhane IzAre. kaTa-chAlI strI, malAI utArI lIdhelA dadhanA dahIMmAMthI (lA.) caMgati , vakrokti, marmavacana, TAyara' (ki.gha.) banAvelI chAsa sAkajhama.' (5) niMdA, (6) AkSepa kaTa-5kana, (-Daya) strI. [saM. > prA. BTTa + juo kaTAkSa-kAra vi., pR. [saM] marmALA kaTAkSa karanAra (lekhaka pakaDavuM.'] kApavA ane pakaDavAnuM sanI vagerenuM eka ke vaktA), "seTAyarisTa' enara kaTAkSakAvya na. (saM.vakroktivALI kavitA, "peDI" kaTa-pIsa puM. [.] kApaDa vaNatI vakhate nukasAna pAmelA kaTAkSa-kathana na. siM] kaTAkSavALuM kathana, mati , "seTAyara' tAkAmAMthI sArA sArA kApI lIdhelA TukaDA, kApaDanA (ra..). (2) upahAsa-kathana. (3) anyokti, pereDI" nukasAnIvALA TukaDA kaTAkSa-kRti strI, siM.] mA~ktivALI racanA (gadya padya ke kaTaphala na. [saM. ] kAyaphaLa (vanaspatinuM eka phaLa) citranA rUpanI, pereDI" ['kATuna' kaTa-bAjI strI. [e. + juo bAi.'] gaMjIphAnI kaI kaTAkSacitra na. [ ] marmabhareluM citarAmaNa ThaThThAcitra, jAta kapAI jatAM nava hukama thAya evI mata kaTAkSacitrakAra vi si.] vyaMgacitrakAra, ThaThThAcitranuM citraNa kaTa-bAvaLa puM. [+ juo bAvaLa.'] bAvaLanI bahu na vadhatI karanAra, "kAnisTa' [(na. .) eka jAta, beThI bAvalaDI kaTAkSa-TIkA strI. siM.] marmokti, vyaMga-vacana, "seTAyara' kaTara' nA, (925) strI. [saM. zarIra puM, na.] tADa ke kaTAkSamaya vi. [4] kaTAkSathI bhareluM, mamaeNktivALuM kharIne thaDane vaccethI karIne banAvavAmAM AvatI hoDI kaTAkSamaya-tA strI. [sa.] kaTAkSathI bhareluM hovApaNuM kaTara vi. [aM.] kAtaranAra, vetaranAra, (2) na., zrI. kaTAkSa-vacana na. siM.] kaTAkSa-kathana, ma kApavAnI moTI kAtara kaTAkSa-sAhitya na. [sa.] jemAM kaTAkSa karavAmAM Avela kaTa-cUlI strI. pANImAM UgatA eka choDa hoya tevuM sAhitya, "seTAyara' (na. le.) kaTara-5Tara na. [vA.] nAnI ane paracUraNa cIjo kaTAkSita vi. si] kaTAkSathI jenA tarapha jovAmAM AvyuM kaTala-lerI strI. [aM] sUDI cAku kAtara vagere lokhaMDane hoya tevuM, kaTAkSane viSaya baneluM. (2) kaTAkSathI bhareluM, sAmAna. (2) (bhAratamAM) sarvasAmAnya lekene me jazokha mArmika temaja nityanI jarUrI sAdhana-sAmagrI talavAra kaTATa vi. takarArI, kajiyAra keTalasa strI. strI. [.] moTe bhAge khalAsIo rAkhe che te kaTANu na. [saM. zarta - prA. TTa dvArA.] jaMgalamAM kaThuM na. (saM. puM, "sAdaDI' + gu. "huM" vAthe ta. pra. lAkaDAM kApavAnuM kAma sAMThIo gUMthIne banAveluM chAyA ke ADaca mATenuM sAdhana, kaTANuM vi. [e kaTAvuM (kATa khA) + gu. "aNuM" kaDataluM. (2) karAMThIne khapeDe. (3) karAMThI ke ghAsanuM kapra.] (lA.) nApasaMdagI darzAvatuM, aruci batAvatuM. nAnuM jhuMpaDuM, bo. (4) karAMThInuM jhAMpAnuM kamADa. (5) (2) dilagIrI bhareluM, khinna kUvAnuM DhAMkaNa kaTANuM* na. siM. yu + jue TANuM.] kharAba TANuM, kaTalerI "juo kaTalarI.' kharAba samaya, kasamaya, ka-vakhata, kaLA kaTalesa na. [aM.] "kaTaleTa'] khImAmAM masAle nAkhI baTA- kaTA5 5. gaMjIphAnAM pAnAMmAM sAta hAtha, beDIsa, bArIsa, TAmAM meLavI meMdAmAM lapeTI taLIne banAvAtI parI jevI DhagalI dAva (na. mA.) [dAva eka musalamAnI vAnI kaTApa-bAjI strI. [+ juo bAjI.] kaTApane dAva, DhagalIkaravuM a. ji. [sa. kR3-1-> prA. zaTTa "kApavuM] (lA.) katAba . [hiM.] regita lUgaDAnA kaTakA vagere banAvI krodhe bharAvuM, gusse thavuM. (2) duzmanAvaTa batAvavI bhareluM bharata, kaTAva. (2) rezamI kamakhAmAM I-paTTI kaTavaTara zrI. [.] nALAmAM pANInA bhAga pADavA mATe vagere mUkIne bhAta pADavI e. (3) gaMjIphAne eka dAva, karavAmAM AvatuM aNIvALuM caNatara. (2) pulanA macchanI kaTAya (na. mA.) Aga, (3) vahANanI nALane pANI kApavA mATe kAmaNuM vi. [ jue "kaTAvuM' + gu. "AmaNuM chuM. pra.] 2010_04
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaTAra kaTI-58 kATa caDAve tevuM. (2) kATa caDe tevuM. (3) jue kaTANuM." tAvaDo kaTAra strI. [de. prA. TTAra] eka nAnuM kAtila be-dhAruM kaTAhAkAra chuM. [saM. vaTahuM + mAra], kaTAhAkRti strI, hathiyAra, kaTArI. (2) chApakAmamAM lakhANamAM vaparAtuM { [ + saM. yAti] kaDAyAne AkAra, (2) vi. kaDAyAnA AvuM cihna AkAranuM, "kaDiyAnA ghATanuM kaTAra strI. [ara. kitAra ] lazkarI paddhatie hArabaMdha kaTi(TI) strI. [saM] zarIrane madhya bhAga, keDa, kaha, kamara, UbhA rahevuM e (2) vartamAnapatra vageremAMnuM ubhuM kelama, (2) hAthInuM lamaNuM. (3) makAnanI UbhaNI, "pilabdha" (3) koika, kaThe - kamiTI)-taTa na. [saM.] keDane bhAga, kamara, kalAne uparane bhAga kaTAra-DI strI, [ juo "kaTAra" - gu. "DI' svArthe ta, pra.] kaTi(-TI)-traNa na. [saM.] kamara-paTe, kamarabaMdha. (2) keDa nAnI kaTAra. (2) (lA.) vAMkAI, vakratA, ADAI upara bAMdhavAnuM lUgaDuM kaTAra-(sprabaMdha (prabaMdha) muM. [ja kaTAra' + saM. ] citra- kaTi(-TI) deza chuM. [saM.] keDano bhAga, kamara, kaTi-taTa kAvyanA kaTAranA AkAramAM samAI jAya te prakAranI kaTi-TI-paTa . [. keDa upa2nuM vastra yojanAvALI loka-racanA. (kAvya.). kaTi(-TI-pradeza, kaTi(-TI-prAMta (prAnta) chuM. [saM.] juo kaTArabUTI strI, jie "kaTAra + "bI."] kaTAranA dhATanA "kaTi-za.' [(lA.) sajaja, taiyAra, ughatA buTTA upADathA hoya tevI amadAvAdI kApaDanI eka jAta, kaTi(-TIbaddha vi. [saM.] keDa bAMdhIne taiyAra thayeluM. (2) amadAvAdI mazarU (atyAre have nathI thatI.) kaTibaddhatA strI. [saM.] kaTibaddha hevApaNuM kaTAra-lekhaka vi, puM. [o "kaTAra + se, muM. vartamAna- kaTibaMdha (bandha) muM. [saM.] kamarabaMdha, kamarapaTo. patranI kaTAramAM lakhANa ApanAra, kelimiTa (2) sAraNagAMTha mATe paTTo. (3) garamI ane ThaMDI kaTAriyuM vi. [ jue "kaTAra + gu. IyuM" ta. pra.] kaTAranA khyAla batAvavA vInA geLA upara ADI goLa lITIjevA AkAranuM, aNIvALuM. (2) na. kaTArInA AkAranA ethI pADelA pAMca mAMhene pratyeka bhAga, pavIne jhona" paTAvALuM ghAgharA ke caNiyA banAvavAnuM eka rezamI kaTi-TI)-baMdhana (-bandhana) na. siM] keDa upara bAMdhavAnuM kApaDa ( atyAre have nathI thatuM.) vastra ke deraDuM kaTArI strI [de. prA. TTAramAM] jue "kaTAra.' (2) kaTi(-TI)-bhAga kuM. [saM] juo "kaTi-taTa." (lA.) kaTArInA ghATanuM sahelANa mATenuM nAnuM vahANa. kaTi(-)-bhUSaNa na. [saM.) keDanuM ghareNuM, kaTi-mekhalA, kaMdore (3) heke banAvanAranuM e nAmanuM eka sAdhana kaTi-TI)-mekhala-LA) strI, si.] keDa upara bAMdhavAnI derI, kaTArI-dAra che. jio 'kaTArI' + phA. pratyaya. kaTArIvALuM. kaMdare, razanA (2) . kaTArInA AkAranA paTAvALuM eka rezamI kaTiyANuM vi. jio "kaTANuM.'] na game tevuM, apriya lUgaDuM, kaTAriyuM kaTiyuM na. jhINI jAtanuM ga6. (2) jhINI jAtanuM cIbhaDuM kaTAva 5. [ saM. varta- > prA. nA vikAsamAM ] kApa, kari -TI-laMka (-la) puM. [saM. + ja "laMka.] keDano dhA. (2) kotaraNI. (3) gaMjIphAnI ramatamAM amuka jAtanAM vaLAMka ke mareDa pAnAM na hatAM e, kaTAba. (4) nAnA TukaDe, cIpa. kaTi(-TI-vAta, -yu . [.] keDamAM thatA vAnA roga (5) cIre. (6) pataMgano peca laDAvo e. (7) laNaNI, kaTi-TI-vedanA strI, [saM] keDamAM thate dukhAvo iMDAM kApavAM e. (8) vibhAga kati-rI-vyAdhi chuM, strI. [4, .] keDane roga kaTAvara 5. chavIsathI vadhu akSarenA mApanA AvartanAtmaka ka(i-)-zala (La) na. [3] keDamAM zaLa nIkaLavAne roga, gaNavALa chaMdaHprakAra. (piM. ) (2) keDa jhalAI javAno roga, TacakiyuM kaTAvadAra vi. [ja "kaTAva' + phA. pratyaya kotarakAmavALuM, kanTi )- khalA (- lA) strI, [saM.] keDa upara paherakAtarANIvALuM jio "kaTAva. vAne nAnI ghUgharIvALe kaMdare karAva-baMdha (ba) puM. [ juo 'kaTAva' + sa ] kali-TI)-sUtra na. [sa.] keDe bAMdhavAno dare. (2) pArasInI kaTAvavuM e "kaTAvuM"mAM. kastI, (3) kaMdore [eTale ke keDa sudhInuM nAhavuM e karavuM a. kri. [ saM. zarta > prA. TTa dvArA hiM.] kapAvuM kaTi(rIsnAna na. [saM.] zarIranA nIcenA aDadhA bhAganuM (A dhAturUpa vyApaka nathI.) kaTiMga (kaTi) na. [.] kApavuM e, kApaNuM. (2) kApI kaTAvuM a. kri. jue "kATa caDava, kATavALuM thavuM. nAkhelI cIjane kApalo. (3) khaDaka ke UMcA TIMbA(2) kATa caDavAne lIdhe chAsa kadI vagerenuM besvAda thaI 1 TekarAmAMthI khodI kADhelo bhAga. (4) vartamAnapatramAMthI javuM. (3) (lA.) khinna thavuM, nAkhuza banavuM. kaTAvavuM | samAcAra ke lekhane te te kApI lIdhele bhAga che, sa, kiM. kaTI jue "kaTi." kaTAsaNuM na. [saM. zAsana-] ghAsa dardake UnanuM AsaniyuM kaTI-taTa jue "kaTiM-taTa." kaTAsana na. [ saM. 8 + mAsana] kaTAsaNuM. (2) sAdaDI kaTIvANu juo "kaTi-trANa." kaTAha puM, na. [se, muM.] kocaluM, keTaluM, (2) kAcabAnI kaTI-daza jue "kaTideza." pIThanA hADakAnuM keTaluM, DhAla. (3) kaDAyuM, kaDiyuM, paNI, kaTI-paTa jue "kaTi-paTa." 2010_04
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaTI-pradeza 398 kaThaNa kaTapradeza jAo "kaTi-pradeza.' (2) rasAkasI, hArajIta. (3) (lA.) aNIno vakhata, bArIka kaTIbrAMta -kAnta) jue "kaTiprAMta." samaya, "krAIsisa' (u. ja.) kaTIbaddha e "kaTibaddha.' kaTedAna na. [hiM. karadAna] (bhAthuM vagere bharI laI javAmAM kaTIbaddhatA jue "kaTibaddhatA.' kAma Avata) dAbaDo, Dabaro [vATakAnA ghaTanuM kaTIbaMdha (-bandha) jue "kaTibaMdha.' karA-ghATa vi. [jae "kaTore' + saM.] kaTArAnA AkAranuM, kaTa-baMdhana (-bandhana) jue "kaTibaMdhana." kaTAriyuM na. [jue "kaTere'+gu. "Ij" ta. pra.] bharatakAmamAM kaTI-bhAga "kaTibhAga." nAnA kaTerI jevA satArA kaTI-bhUSaNa jue "kaTi-bhUSaNa.' korI strI, jio "kaTero' + gu. 'I' strI pratyaya.] nAne kaTImekhala(-LA) jue "kaTi-mekhalA(-LA)." karo, vATakI. (2) dhAtu gALavAnI kulI. (3) kApaDAmAM kaTI-laMka (-la$) jue "kaTi-laMkI, saLane bhAga. (4) strInA kapaDAmAM kasabI lUgaDAnA kaTakAkaTI-vAta, yu jue "kaTi-vAva-yu." ethI banAvelo ghATa. (5) talavAranI mUTha upara gALa bhAga kaTI vedanA jue "kaTi-vedanA.' kaToro chuM. [saM. 1Tara-> prA. vaTTorama-vATaka. (2) evA karI-vyAdhi ja e "kaTi-vyAdhi.' ghATane lUgaDA uparane kasaba. (3) (lA.) cake. [-rA kaTI-zaila(-La) jue "kaTi-zUla(-La).' khanakathA (rU.pra.) sArI rIte vasavuM. rA calAvavA (u.pra.) kaTI-zRMkhalA (zukalA) jao "kaTizRMkhalA." cara pakaDavA jAduthI vATakAne goLa pherava. -ra jevI kaTI-sUtra e "kaTi-sUtra." AMkha (rU. pra.) maTI gALa AMkha) kaTI-snAna jue "kaTisnAna." kada vi. [e. ka, ] kapAI jAya ema kaTIMbaDAM na., ba. va. nAnAM chokarAM, bhariyAM kadara vi. [hiM.] AgrahI, haThIluM, "DAi-hArDa.' (2) pAkuM, ka, 07 vi. [saM. artha-"tIkhuM] kaDavuM. (2) lA.) custa. (3) ghaNuM sakhata. (4) (lA.) jIvaleNa svabhAvanuM sAMbhaLavuM na game tevuM apriya kadaratA jI. [+ sa. RI ta...] kaTTarapaNuM, kadara hovApaNuM ka(kontA strI. [saM. artha--tIkhAza'] kaDavAza, (2) (lA.) kadara mAnyatA strI. ei "kaddara' + saM. mAgha dvArA; saM. apriyatA. (2) zatrutA mAM artha nathI.] kaTTara rIte mAnavApaNuM, prabaLa AgrahitA, kaTutAI strI. [saM.+). "AI 'svArthe ta...] juo kaTutA." "DezmA' kahu-traya na. [4] auSadha tarIke vaparAtAM tIkhAM traNa dravyaH kadA puM, ba, va, strI, dI sI. [2vA.] bALakomAM paraspara saMTha marI ne pIpara. (Ayu.) bhAIbaMdhI taDavI e, kiphA, kaTTI. [-dAkaravA, -dI kaddhatva na. [.] jue "kaTutA." karavI (3. pra.) dostI taDavI kaTuphaladAyaka vi. [se., artha "tIkhuM + saM.] kaDavuM pariNAma ka6 vi. kaphara. (2) khArIluM, lIluM ApanAruM. (2) naThAruM pariNAma ApanAruM kaTha puM. si.] upaniSadane eka kavi (saMjJA.) (2) na. kaTu-bhASI vi. [saM. e kaTu + se, muM.] kaDavuM bolanAruM, [9] e RSinuM gAyeluM kaThopaniSada. (saMjJA.) (3) strI. [gu.] apriya bolanAruM. [0 TIkAkAra (rU. pra.) kaDavI TIkA karanAruM, e nAmanA RSinA saMbaMdhe yajurvedanI "kAThakasaMhitA." (saMjJA) sAInika"] kakara (-4) strI. siM. 4. $.] tADakAMnI banAvelI sAdaDI kahurAvuM juo 'kaTramAM . [vacana, apriya vacana kara (5) zrI. [juo "kaDavuM."] kaThavuM e, kaThAre. (2) kakti strI. [saM. svai ta, saMdhithI. e "kaTu'] kaDavuM kaDhiye paM. mATInuM eka jAtanuM vAsaNa, mATIne hAMDe kaTha-) jI. sa. /> prA. yuddhapuM.] upaleTa (vanaspati) karavuM sa. ji. tAkIne jevuM (bhU. ku. ne kartari proga). kaDa-kaTa kuM. [saM. 1 2 > prA. du-8] kUvA upara kaTTaravuM bhAve, kri. rAkhavAmAM AvatuM lAkaDAnuM cAkaDuM ane enuM DhAMkaNa, kaTha-chapara kaTerI jI. svarNakSIrI nAmanI vanaspati. (2) davAmAM kAma kaDa-gaDha puM. [saM. kASTha>prA. vaTTa + jue "gaDha.'] lAkaDAne lAgatA eka bIje choDa enAM pAna vaparAya che.) banAvele kilo. (2) jue "kaTha-kaDa.' kaTera na. eka jAtanuM athANuM kaThagUMdI jue "kaTagaMdI.' kaTere . ujajaDa jamInamAM UgatuM eka jAtanuM ghAsa. (2) kaTha-gaMdo juo "kaTa-caMde." dasa bAra phUTa UMce sudhI Ugate kaTAvALo eka choDa kaDa-ghara vi. [sa, dAjha-guDha > prA. gha] (lA) ja ka-Teva strI[. yu + juo Teva.'] kuTeva, kharAba Adata vicAranuM, custa. (2) majabata, tAkAtavALuM (3) kadara, jAnI kahevALA o "kaMTevALe." kaTha-chapara na. [saM. rAja>prA. OM + juo chapa2.] jue . kaTeza-sa)rI sI. DokamAM paheravAnuM eka jAtanuM ghareNuM kaTekaTa kri. vi. kAMThA sudhI bharAI jAya ema, saMpUrNa, kaTha-jIva vi. (saM. ja>TTa + saM. "lAkaDA jevA kaThaNa vadhAre na samAya ema jIvavALuM] (lA.)' krUra hRdayanuM, nirdaya. (2) mahA musIbate kaTekaTI sarI. jae "kaTokaTa' + gu. "I' ta. pra.] eka mare tevuM chellA samaya ke sthitie muzkelI bharelI sthiti, imarjansI.' kaThaNa vi. si. vAdana, arvA. tadabhava.] jhaTa bhAMge nahi tevuM. 2010_04
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaTha(-ThiDNAI 399 kaThorabeluM (3) (lA.) mukela, agharuM. (4) makakama, majabata. (5) besavAnI jagyA. (2) ghI tela bharavAne ghADavA bejArUpa, "enarasa.' (1) jene upAya rahyo na hoya tevuM. kaDATha (-4) strI. sItAphaLanAM pAna jevAM pAnavALo eka choDa (7) kaparuM. [0 chAtInuM, 0 haiyAnuM (rU. pra.) duHkha ke bhAre kAma na. [saM. 3 + juo "ThAma.'] kharAba sthAna, kesaMkaTa khamI zake tevuM. 0La (rU. pra.) cAmaDIne majabUta ThekANuM. (2) apavitra jagyA. (3) (lA.) kumaLI jagyA, bhAga. huM yuM kaThaNa karavuM (rU. pra.) du:kha sahana karavuM] guhya sthAna kaDa-ThiNAI -za (-zya) strI. [e "kaThaNa" + gu. "AI ' kaThAre . [saM. mArava-> prA. kumAra] akaLAmaNa, -Aza' ta. pra.] kaDaNapaNuM. (2) (lA) kamanasIbI, durbhAgya. gabharAmaNa. (2) ukaLATa, baphAra (3) Aphata, Apatti kaThAvaTe kri. vi. mahAmuzkelIthI kaTha-paMjara (panjara) na. [saM. zAbda> prA. knsa.] lAkaDAnuM kaThina vi. [saM] juo 'kaThaNa." pAMjaruM. (2) hAthInI aMbADI uparanI pAMjarA-ghATanI kaThinatA strI. [saM] kaThaNapaNuM lAkaDAnI mAMDaNI, aMbADI, kAThaDe kaThinAMza (nIza) puM. [+sa. maM] kaThaNa bhAga kaThapUtaLI strI. [saM. kATha-puttarasTah>prA. vAduputtaragA-] kaThiyAraNa (-mya) strI. [saM. #ASTa-hArI >prA. zvAriLa], lAkaDAnI banAvelI pUtaLIonA khela karavAmAM Ave che kaThiyArI strI, jio "kaThiyAre' +. "I' pratyaya] tevI ramata ke khela. (3) (lA) vi. koInI caDAvaNathI kaThiyArAnI strI, (2) kaThiyArAno dhaMdho karatI strI caDe tevuM kakiyAruM na. jio "kaThiyAre' + gu. "u" ta.pra.] kaThiyArAne kaTho pu. (saM. zAkoTa-> prA. kruSottama-] lAkaDuM baMdha davAnA svabhAvanuM eka pakSI. (2) evuM eka jIvaDuM kaThiyAro chuM. [sa. mAcchazvAza-> prA. zAma-] jaMgalamAMthI kaTha-bagaDe 5. jio "kATha+ bagaDavuM' + gu. 'A' ku. pra.] lAkaDAM kApI lAvI vecavAno dhaMdho karanAra mANasa silAI ane mApa bagADanAra aNaghaDa darajI kaDhiye paM. pise, tuM deDhiyuM kaThabaMdhana (-ba-dhana) na. [sa. TSTha->prA. + saM.1 kaThiNAI e "kaThaNAI. ' hAthIne page bAMdhavAnuM lAkaDAnuM me kaDA-ghATanuM sAdhana kaThekANu na. [saM. [ + ja e "ThekANuM.'] jue "ka-ThAma.' kaThabApa ! si. jha> prA. ra + jue "bApa.'J (lA.) kaTheThA-baMdha (-badhI ja "kaTherA-baMdha." [kaTheDe gharadhIne AvelI bAInAM sAthe AvelAM AgalA gharano kaTheDI sI. [ja e "kaTheDA' + gu. "I' strI pratyaya.] nAne AMgaLiyAta chokarAMone A nava kahevAte bApa tA bApa kare ja kaThere." kaTha-masta chuM. [sa, kASTha> prA. zadra + ja "masta' + gu. kerAbaMdha adha) . jio 'ka' + ka. "o' svArtha ta. pra] (lA.) majabUta ane kadAvara mANasa. AsapAsa kaTheDA bAMdhavAmAM AvyA hoya tevuM (makAna) (2) ALasu mANasa karo chuM. [saM. gRha-> prA. hama, javara -] karAI strI. [saM. vara (kaThera) + gu. "AI' ta...] makAnanA ke dAdaranA AgalA bhAgamAM karavAmAM AvatI karapaNuM. (2) (lA.) akaLAmaNa, maMjhavaNa lAkaDA vagerenI mAMDaNI, kaTheDo. (2) makAnanA mALa kaTharI strI. [saM. kaTara (kaThera) + gu. "I' ta. pra.] nadInA uparano dIvAla bahAra nIkaLato gokha, raveza kAMpamAMthI jAmIne thayelI kaThaNa jamIna kaThe puM. ekarane vIsamo bhAga kaTharI jI[saM. zAi> prA. vaTTa dvArA vikasela] khAMDanA kaThera puM. puruSanI idriya, liMga kArakhAnAmAM baLadone joDavAmAM AvatuM ADuM pATiyuM kaDhiyuM na. jio "kaTheDe' + gu. "IyuM svArthe ta. pra.), kaThale . [saM. #ASTha>prA. dvArA] sALamAM jyAM kAkaDIe kaDI strI, jio "kaThoDe' + gu. I" pratyaya.] nA rahe ane jenAthI lUgaDuM vaNAya te bhAga kaTheDe, raveza [DhAMkaNAvALI lAkaDAnI peTI kaDavallI strI. [saM.] kaThepaniSada. (saMjJA.) kaTheDuM na. ["kaTheDo.'] masAlA rAkhavAnI khAnAM ane kaThavAra puM. [. kATha-vAra>prA. kvAra] ghANanA kheDanA kaTheDe . [saM. kaccha-puTa-> prA. 4-34ma- athANuM uparanA bhAgamAM avaLAM cAra lAkaDAM nAkhI banAveluM cokaThuM rAkhavA mATenI khAna ane DhAMkaNAvALI piTI, kaTheDuM. (2) kaDavuM a, kri. [se. Ta>prA. 4TTa uparathI nA. dhA.] kaTheDe. (3) gADAne aDhelI besavAnA paDakhAno bhAga. kaSTane anubhava thA, duHkha thavuM. (2) kaThaNa lAgavuM. (3) [ ke caha(8)vuM (ra.a.) muzkelImAM mukAI javuM]. naDavuM, sAlavuM. (4) khaMcavuM jeDAnuM). (5) garamIne baphAro karyopaniSada strI, na. [saM. 8 +3paniSat strI.] "kaTha" thA [(2) kaparuM. (3) ukaLATa kare tevuM nAmanuM padyAtmaka eka prAcIna saMskRta upaniSada. (saMjJA.) kaThavuMvi. [sa. -> prA. gu. "vuM" ta...] kaSTa denAruM. kabdara na. [. vASTa> prA. OM+ saM.] jaLadarane roga kaThavela (ca) strI, eka jAtanI vela, amaravela kaThera vi. [sa.] kaThaNa. (2) karkaza. (3) (lA.) nirdaya, kaTha-auda paM. siM. 1e> prA. OM + e "vaida.] aNadhaDa nikura, kura vagha, UMTa-vaidya kAratA strI. [saM.] kaThora hovApaNuM kaDa-vaiduM na. [+juo vi6.] UMTaveduM kAra-beluM vi. [saM. + juo "bolavuM + gu. "u" ka...] kaTho chuM. saM. zAi>prA. vaDha dvArA] ghANI upara ghAMcIne kaThora vacana kahenAruM 2010_04
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArA kaDhArA puM. [saM. hrAnDa-gurta-> prA. Tu-rama-] vahANanI dharI. (vahANa.) [uccAraNa kaDhArAccAra puM. [saMora + unnA] karkaza lAge tevuM kALa puM. [saM. jo 'sakhata' 'kaThaNa"] jenI be phADa ke dALa paDatI hAya tevuM dhAnya (maga maTha tuvera caNA lAMga aDada vagere), [mAM kArahu (rU.pra.) kuLanuM nAma kheALAve tene mANasa] karmI (Daya) zrI [saM. Ti>prA. hrAe] kamaranA bhAga, keDa, [. bhAMgI nA(nAM)khavI (rU.pra.) bhAre ApattimAM nAkhI devuM. DaeN karavuM (-Daye-) (rU.pra.) kabaje karavuM, jItI levuM. (ra) sattA jamAvavI.] karara (-Daca) strI. eka vAra khAMDelI DAMgara. (2) gaNatarIthI apAtI vastu upara seMkaDe apAtA vadhAre, kara. (ra) magaphaLInAM biyAM vageremAM kAMkarInA pramANamAM ApavAmAM AvatA mAla. [.khAvuM (rU.pra.) bhAre vyAja khAvuM] karuM chuM, [sa. Ta> prA. OM, prA. tatsama] parvatanA DhoLAvavALA bhAga. (2) hAthInuM gaMDasthaLa. (3) bhI te sAMThIonuM karavAmAM AvatuM AvaraNa, kaMDA karu chuM. patharALa ane muzkelI bharele jamIna-bhAga, kAdA. [-De kAMTe (rU.pra.) kaDavaDe, pUrabahAramAM. (2) pUrI zaktimAM. (3) AnaMdamAM. -De caDa(-Dha)vuM (rU. pra.) kharAbe caDavuM, muzkelImAM mukAvuM, saMkaTamAM sapaDAvuM. (ra) aMdaraaMdara duzmanAvaTa thavI. -De caDha -Dha)vavuM (rU.pra.) UMdhe mArge laI javuM, avaLe mArge vALavuM. (2) pAyamAla karavuM, herAna parezAna karavuM] kapa kri. vi [ravA.] 'kaDa' eveA avAja thaI ne kahaka vi. [ravA.] khaDUkAne! ke kaDAka jevA avAja thAya tevuM kaThAra. (ra) pAkI na javAthI kaThera raheluM. (3) kaThaNa, (4) (lA.) mijI, sakhata svabhAvanuM, 'sTrijanTa.' (pa) sakhta, 'sTrikUTa.' [ aMgALI (-mALI) (3.pra.) uparathI bhapakAdAra paNa khAlI] kakarlR (-katha) strI, kAnanuM eka ghareNuM. (ra) khArInI takhatI kaH-kata puM. [jae 'kaDa 'nA dvirNAva, de, prA. 31aa strI.] kaDa kaDa' eve avAja (2) kri. vi. evA avAjathI kahatuM. vi. [ja A 'kaDakahevuM' +gu. 'tuM' varte.kR.] 'kaDa kaDa' avAja karatuM. (ra) akkaDa-kaDaka isrIvALuM. (3) UkaLatuM, tAtuM. (4) (lA.) duHkhita, pIDAyeluM kaTa-kara-1DI strI. [jue 'kaDa kaDa'+ 'vaDI.'] khAtAM kaDa kaDa avAja thAya tevI cAkhAnI eka vAnI kaDakavuM a, kri. rivA.] 'kaDa kaDa' evA avAja thave, khaDakhaDavuM, taDataDavuM. (2) dAMta kakaDe eTaluM dhrUjavuM. [kakaDIne (rU. pra.) kakaDIne, bhUkha sakhata lAgI hoya tyAre sakhata bhUkha lAgIne] kaDakaDhAvavuM che., sa. kri kaDakatA huM., kha. va. [ravA.] TacAkiyA kaDakaDATa puM. [jue 'kaDakaDavuM' + gu. 'ATa' kR.pra.] kaDa kaDa' eve avAja, khakhaDavAnA avAja. (ra) vIjaLI thatAM thatI medha-garjanA. (3) kri. vi. saLasaLATa, sapATA-baMdha kaDhakarAtI strI. [+ gu. 'I ' zrIpratyaya] 'kaDa kaDa' evA satata _2010_04 keMdracalI avAja [ elAvavI (rU.pra.) sakhata thavuM, kaDakAI batAvavI] kakaDAvavuM jue kaDakaDavuM'mAM kaDakaDhita vi. jue kaDakaDavuM" + saM, te bhrUku,nA arthanA kR, pra.] kaDa kaDa avAja karatuM. (ra) saphAI baMdha, kaDaka kaDhiyuM na, ceA puM. [ju A 'kaDakaDavuM' + gu. 'yuM' kuM.pra.] (1ru19mAM paheluM vizvayuddha pUruM thatAM pUrva goLArdhanA meTA bhAganA dezomAM inphalueMjhAnA tAtra prasarI gayelA emAM lAkhe| . mANasA khatama thaI gayelAM, e tAva kaDakaDatA AvelA hAI) (lA.) 'inphalueMjhA' tAva, 'phlU.' (2) I.sa. 1919 nuM e varSe kahaka-eluM vi. [jue 'kaDaka.'+bolavuM' + '' kR.pra.] AkarA zabda khelavAnA svabhAvavALu, AkhA-kheluM kahevuM a. kri. [ravA.] kaDAkA thaveA. (ra) meTA kUdakAthI avAja thavA. (3) Dhola vagADAvA. (4) .(lA.) gusse thavuM. kikI javuM (rU. pra.) AkarA thaI javuM] kahakAI strI, [jue 'kaDaka'+ gu. 'AI' ta. pra.] (lA.) kaDaka mijAja 400 kaDakA-kaDakI strI. kaThaNAI, surakelI kakAbaruM vi. ['kaDa'nirarthaka+jue 'kAkharuM.'] judA judA ke be traNa raMgenI bhAtavALuM, kAkhara-cItaruM kahakAvata na. [ravA.] dageA-phaTakA kaokiyuM na. [jue 'kaDaka' + gu, 'chyuM'ta. pra.] (lA.) puruSane kAne paheravAnA eka-meAtIvALA geALa vALe, taMgala kaThukI strI, [jue kaDaka' + gu. I' ta, pra.] ja kaDakAI' (2) paisA ke nANAMnI TAMca hovI e kaDhakIne srI. [jue 'kaDakA' + gu. 'I' srIpratyaya.] nAmeA kakaDA, kaTakI kaDakuM vi. [jue 'kaDakA.'] juo 'kaDakA,' kakA. puM. [ravA.] kaTakA, TukaDA, khaMDa, lAga, hisse kAkAra vi., puM. [jue kaDaka.'+gu. ''' svArthe ta. pra.] (lA.) mijAjI, tejI. (2) khAlI bhapakAvALA, (3) dekhAvaDA. (4) luccA. [-kA Alusa (rU. pra.) khAlI nirdhana] [vastumAMthI thoDuMka kakA-kAra vi. [jue kaDakA ' +kAra' kinAra.] (lA.) kaDa(-ra)kAcalI strI. [ravA.] kAgaLa cAmaDI vagerenuM vaLiyuM, karacAlI, kaDacalI, karacalI kaha-kAzIra strI. [jue 'kara-kasara'enuM rUpAMtara] kara-kasara karakhAu vi. [rsa, TAkSa> prA. Tanala dvArA] (lA.) krodhamAM jema Ave tema bolanAruM. (2) cIDiyuM kakhuM na. DhoDiyA-nAyakaDAnI strIe kANIthI kAMDA sudhI pahere che te alaMkaraNa, kAMbI kaDhakheda puM. [jue kaTakhA.'] kaDakhe! khelanAra bhATa Dhabe puM. saM. TAkSa-> prA.TMnalagna-] (lA.) vIrarasanI eka racanA, pavADA, karakheA. (kAvya.) kaDhaca (-ca) strI. [ravA.] kaca, kaTakI, nAnI cIpa kacalI jae karacalI,1
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAcalI 401 kaDavaMcI ka pa , upara nI gAra ke cuna ) pelA kaJ karacalI jAo. karacalI, pahoMce e rIte kacele juo karacalo. kaha5-cena puM. [ja e "kaDapa + aM. "ceIna.] DokamAM kahacAnda chuM. [jue "gaMda'. e nAmanuM eka jhADa paheravAnuM sIonuM eka ghareNuM. (2) sIonuM pagamAM kachavuM sa. kri. [ravA.] tANIne paheravuM, taMga paheravuM, paheravAnuM eka jAtanuM sAMkaLuM paheravAnuM kapaDuM kheMcIne bAMdhavuM kapelI strI. [ja e "kaDapaluM' + gu. ' strI pratyaya] kaDachI strI, jio "kaDa che" + gu. "I' pratyaya] dhAtunI nAnuM kaDapaluM, uparanuM nAnuM ukhaDI gayeluM paDa ke lAkaDAnI DeI, goLa vATakIvALe lAMbe camacA-ghATa kapaluM na. [ravA.] mATInI gAra ke canA simenTanA plAkaDachI-pUra vi. [+gu. paravuM.'] kaDachImAM samAya teTaluM sTaramAMthI UkhaDI paDatuM jarA paDa. (2) rAMdhelA kahachuM vi. saM. vAsu-> prA. DuM (tIkhuM) dvArA] AchA anAjano vAsaNamAM cATela pipaDe, kapaTI, khabaDuM. kaDavA ane baLelA svAdanuM (3) choDane kApI kApIne khetaramAM thoDe thoDe cheTe karAto kahayuM. di. prA. huM strI.] meTA DAMDAnI dhAtunI Dhagale, nAne obalo ke lAkaDAnI kaDachI, De. (2) ArasanI hatI bharAvI kaha5-sAMkaLuM na. [ja e "kaDa52' + "sAMkaLuM .'] strIonA rAkhavA mATenuM jabUtarA uparanuM bAMdheluM gALatuM. (vahANa) paganuM eka prakAranuM sAMkaLuM [ 0 , 0mAra (rU.pra.) ga5 mAravI. (2) vine kahaba strI. [saM. (4)- pu. choDanuM thaDiyuM] jAra bAjarInA karavuM]. sUkA sAMThA, sUkA ghAsa ke rADAne paLe. (2) na. sarokacho . kaDache' tA. porabaMdaranuM eka gAma+ gu. "G Done bhAro ta.pra.] (saurASTramAM jUnAgaDha jillAnA porabaMdara tAlukAnA kAba-kAlara na. [jue "kaDaba' + "kAlara.] jAra-bAjarInAM kaDacha gAma uparathI mera prajAnI eka nakha ane enA rADAM ane magaphaLInAM upADI nAkhelAM thamaDAMnAM kAlAM mANasa. (saMjJA) kahaba-padI strI. [ja e "kalaba' + "pI.'] (lA.) kaDaba kaDhADha dhuM. [ravA.] kataruM hADakuM karaDatuM hoya e samaye upara levAmAM AvatA kara, kaDaba-vere thate avAja [paDakhene tAra kahaba-vero chuM. [ja e "kaDaba'+ "vere.] kaDaba-paTTI kahachala puM. [marA. "kaDajhIla'] sitAra vINA jevAM taMtuvAdyone kaTabiyo chuM. [o "kaDaba" gu. "iyuM ta. pra.] kaDaba kaha8 ki. vi. [2vA.] evo avAja karIne tyAM thaIne vecanAre mANasa kaha8kaTa kuM. [2vA.] e eka prakArane avAja kahabI strI. [ja kaDaba' + gu. I' svA ta. pra.] kaha88 , vi, [2vA.] e avAja karIne tyAM thaIne kaDaba, (2) Dhora bahu nathI khAtAM tevuM eka jAtanuM ghAsa kaha88-bhUsa kri. vi. [2vA.] "kaDaDaDa" evA avAjathI paDI kazuM na. bAjarAnA jevA dekhAte eka choDa jAya ema ka zuM na. [marA. "kaDaboLe'] bheLaseLa, mizraNa kahaTa phri. vi. [ravA.] kaDaDa evA avAja sAthe kahama (mya) strI, eka jAtanI bhAjI kaheba kri. vi. [ravA.] kaDaDaDa-bhUsa, kaDaDabhUsa kaha-maDha (kaDa-bhaDatha) strI, [2vA] saheja mAMdagI kada-bhUsa kri. vi. [ravA.) e "kaDaDaDa-bhUsa." kamaravela -kaya) strI. khATakhaTa, AMbalIvela (eka ka(-4)Na (-3) strI. [saM. vATa)prA. vara dvArA khaDaka- vanaspati) [hAthe paheravAnI rUpAnI meTI kaDalI nI kora, karADa. (2) pANInA kesanI lAkaDA ke loDhAnI kaliyuM na. jio "kaDavuM' + gu. IyuM ta. pra.] puruSone gaLa kAMbI. (3) cheDe kAMbIvALI vAMsanI lAkaDI. () kahalI strI. [o "kaDavuM + gu. "I' strI pratyaya] hAthalaDhaNa, Teva, Adata [pahADane DhoLAva pagamAM paheravAnuM sonA-cAMdInuM nAnuM kaDuM, kalI kaThaNI strI. [ja e "kaDaNa+gu. "I ' svArtha strI pratyaya] DuMgara- kAlI-khyAvI strI, caNAnI dALa kahatala vi. tuca, halakuM, pAcha kaheluM. [saM. 2 prA. vaDhama + apa, kahyuM- ta. pra.]senAkahataluM na. [saM. >prA. vaTa dvArA kapAsanI sAMThIne cAMdInuM strIone pagamAM paheravAnuM geLAkAra ghareNuM, kahyuM gaMthale paDadA, kaDe, keTaluM kalo chuM. aMgaThA ane AMgaLI vacce samAta jaththo, kALI kaDha(2)tAla strI. juo "karatAla." [bhAga. (vahANa.) kaDava na. [saM. ] eka jAtanuM vAdya karatI strI. vahANanA bahAranA bhAganA pATiyAMvALe eka kahevaka na. [saMskRtIkaraNa pAmele zabda] varNanAtmaka kAvyanA kadA-kurda vi. [ja e "kaDo" + 'kaTavuM.' + gu. 'uM' ka. pra. saMdhibaMdhane eka piTA ekama, kaDavuM. (kAvya) (lA.) khAIne khude chatAM kAma na kare tevuM kavaTiyuM na. eka auSadha-davA kada pR. kapAta, chUTa, kiMmatamAM kApakUpa. (2) bAMdhachoDa kavaNa (kaDavaNI) strI. kanaDagata, pajavaNI, herAnagatI karI karavAmAM AvatuM samAdhAna. 0i utAra (rU. pra.) kahevatI strI, kaDachI mela kADhI nAkha. 0 kara (rU. pra.) samAdhAna karavuM]. kaThavaLiyuM na. [. Ta>prA. + "vaLiyuM.'] doraDAne ka(-25 ja kara." vaLa caDAvavAnuM lAkaDAnA be TukaDAnuM sAdhana kaha5ra 5. dhAtunI sAMkaLane eka jAtane ghATa karavaMcuM (-1-cuM na. kaDavaMcI nAmanA vilAnuM phaLa ka5-kaha5 ki. vi. [2vA.] paganAM taLiyAMthI keDa sudhI kahevaMcI (-vI ) strI, eka jAtane vile bha.-ke.-26 2010_04
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaDAcuM 402 kaDavAI kaThavAI strI, jio "kaDavuM" + gu. "AI' ta. pra.] peTAprakAra. (saMjJA.) kaDavAza, kaDavApaNuM. (2) (lA.) virodha, ADAI. (3) kasa strI. punA tarapha thatI eka jAtanI kerI kajiya, kusaMpa kaDhasaluM na, [saM. - > prA. 8- dvArA ] bhIMta upara karavATa puM, (-Taya) strI. [juo "kaDavuM" + gu. "ATa' coDavAmAM Avato sAMThIone gUMthelo paDado ta. pra.] ju e "kaDavAI'-kaDavAza." kasala . [ja kaDasaluM."] pachIta ke karAnA nIcenA kaDavATavuM sa. kiM. [ie "kaDavATa',-nA. dhA.] kaDavuM thAya bhAgamAM luNe na lAge temaja pAyAmAM pANI na Utare ema karavuM. (2) kaDavI davA pAvI. (3) (lA.) Teva e mATe karI levAmAM AvatI mATI-cUnAsimenTanI pADavI [kaDavA padArtha-davA. (2) kaDavAza peDhalI. (2) maTI bhIMtane lagatI nAnI bhIMta caNIne kaThavANu (-2) strI. [ju e kaDavuM + gu. ANa" ta.pra. nIce banAveluM bhaMDAriyuM, paDa-bhI tiyuM kaDhavANa (-zya) strI. AMkhane kaDhApo kasuM vi. cuM, DhaMgadhaDA vinAnuM, gAmaDiyuM kahevANI juo 'kaDavANa. kadaMgavuM (kaDavuM) a.phri. [2vA.] khakhaDavuM. kAMgavuM kavANu strIeka jAtano choDa (ka ) bhAve, kri. kahegAvavuM (kaDa.) ., sa. ki. kavANu strI, prasava thayA pachI garbhAzayamAMthI lohI kahaMgAvavuM, kAMgAvuM (kaDavuM 20 juo "kaDuMgavuM'mAM. sAthe pravAhInuM vahevuM e kAMdiyA (kaDakTi) rUpAnuM eka ghareNuM kaThavA-beluM vi. jio "kaDavuM" + "bolavuM' + gu. uM? kAMdira (kaDanDiya) 5. jae "karaMDiyo.' ku.pra.] kaDavAM vacana kahenAruM, a-priyavAdI kA strI. eka jAtanI halakI DAMgara kahevAlI strI. dhAsanI sAvaraNI kaha*(hA) strI. [saM. vAhU > prA. chuM.3, -hAkaDavAza (zya) strI. (juo "kaDavuM' + gu. Aza' ta.ka.] (-)I strI, siM. TAghelA> prA. zALAlekhaMDanuM ja e "kaDavAI.' (2) kaDavuM auSadha meTuM bAkaDiyuM, kaDAI, moTuM kaDAyuM [kaThoratA karavI vi., strI, [ o "kaDavuM"+ gu. 'I' pratyaya.] kaDhAI* strI. jio "kaDuM' + gu. AI' ..] akkaDAI, (lAeka jAtanI kaDavI vela, gaLo kaDAu na. jaMgalI garanuM jhADa karavI strI, ghATuM vAveluM ane cAra mATe kApeluM ghAsa, kAu vi. jemAM paththara UbhA makathA hoya tevuM (2) khAdI. (3) kacare kaTAka kri. vi. [2vA.] evA avAjathI, [0 dhUna (rU. pra.) kahavuM vi. [saM. sura> prA. kuma-mULa "tIkhuM' artha] keruM dhAra, kAMI paNa na hoya tevuM] svAdamAM lIMbaDA taMbaDAM aphINa vagerenA prakAranuM. (2) kaTAka' kri. vi. [ravA.] kaDakaDa evA avAjathI (lA.) duHkha lAge tevuM. (3) na game tevuM, a-priya. kaTAkaTa-Da), DI strI. rivA. + gu. "I' svArthe ta. pra.] [- vI AAMkha (khe) (rU.pra.) roSanI daSTi. (2) IrSyAnI "kaDa kaDa' evo avAja, (2) (lA.) paDApaDI. (3) taDAtaDI, naja2. -vI khIcaDI (rU.pra.) jene tyAM maraNa thayuM hoya tene (4) harIphAI, hoMsAtuMsI, caDasAcaDasI, spardhA (5) tyAM enAM saMbaMdhI taraphathI mokalavAmAM AvatuM traNa divasa nakAraDe upavAsa, lAMdhaNa. [DI upara AvavuM (rU. pra.) sudhInuM bhejana. -vI jIrI (rU. pra.) kALIjIrI. vI 5kha laDavAnI aNI upara AvavuM. -DIno vakhata (rU. pra.) (2. pra.) varSamAM punarvasu ane pUrvA phAgunI nakSatronA te te aNIne prasaMga. (2) sarasAI ne vakhata] paMdara dahADA. -vI bA5 (-(rU.pra.) eka jAtanI kaDavI bhAjI. kaTAkaDe muM. dUdhalAnA jevuM eka jAtanuM vRkSa ane enuM lAkaDuM -vI rahI (rU. pra.) e upara kaDavI khIcaDI.' kAkara (25) strI. eAkhA pAse maLatI eka jAtanI mAchalI navI vANuM (rU. pra.) aNagamatAM viNa, -nI senA (rU. pra) kaDaka(-kedAra vi. jio "kaDAka"+ phA. 'I ' + "dAra' pIlunA jevAM pAnavALe eka phUlavALe cheDa. 0 esa. pra.] kaDAka evA avAja thAya tevuM. (2) aDa, sakhata (rU. pra.) apriya chatAM hitakara vANI. 0 karavuM (rU. 4) kahAphaTa (ya) strI. ['kaDA' (nirarthaka) + jue "kUTavuM."] jatuM karavuM. 0 jhera (rU. pra.) atyaMta kaDavuM. 0 jhera jevuM (lA.) gabharAI javAya ane jaladIthI rasto na sUjhe tevuM (jenuM) (rU. pra.) atyaMta aLakhAmaNuM- 01kha (rU. pra.) kAma. (2) mAthApheDa, lamaNAjhIMka. (3) (lA.) chUTa.daDInI ramata atyaMta kaDavuM. - ghUMTa (rU. pra.) apriya samAcAra ke kaTAkuriyuM vi. [+ gu. 'chayuM" ta. pra] kaDAkUTa karanAruM. (2) anubhava khamI khAvA e gUMcavaNavALuM, kaMTALA-bhareluM karavuM na. [saMkRtAbhAsI vaDavA- > prA. divasa-] kaDAkuTa kuM. [+gu. "e" svArtha ta. pra.] juo "kaDA-kaTa. geya AkhyAna-kAvya prakArane sAmAnya rIte koI eka kaTAkedAra juo "kaDAkA-dAra." rAgamAM DhALa UthalA-valaNavALe pratyeka ekama, mIThuM kaTAke . [ravA.) meghagarjanA avAja, (2) evA (bhaktakavi dayArAme vAparelo zabda). prakAranA avAja. (3) (lA.) bhUkhamarA jevI hAlata. (4) kahevuMvATa strI. [jue "kaDavuM" -dvArA. ].kaDa. svAda. (2) nakeraDe apavAsa. nikA pheTavA (rU. pra.) AgaLanA (lA.) lAgaNIonI kaDavAza [kaDavuM TAcakA pheDavA. -kI 5DavA (rU. pra.) upavAsa thavA, bhUkhyA kahera vi. [ juo "kaDavuM' + gu. "evuM tula. pra.] vadhu rahevI kare chuM. gujarAta-saurASTranI pATIdAra kaNabI jAtane eka kaDAcuM na. eka jAtanuM jhADa che. dUdhalI sarasAnA 1 2010_04
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ kakA-chAla kaDI-baddha kahA-chAla (tha) strI. jio "ka' + "chAla.] aMdarAnA kariyA(-)keTa kuM. meI daMDAnI ramatano eka prakAra jhADanI chAla kariyANuM na. eka jAtanA e nAmano choDa, kariyAtuM kadA-jUra kri. vi. ["kaDA' nirarthaka + juo "kaDavuM.'] ADe- kaDiyALa na. [jue "kaDI' + gu. "ALa" ta. pra, bakhtara ghaDa jhaDavAmAM Ave ema. (2) dhamadhokAra. (3) sapATA- kaDIonuM thatuM hatuM eTale bakhtara, kavaca baMdha. (4) seLabheLa thaI gayuM hoya ema kariyALI vi, strI, jio "kaDiyALuM' + gu. "I' strIkahA-jhUDI strI. [+ gu. "I' svArthe ta...] taDAtaDI, kaDAkaDI pratyaya] mULanA bhAgamAM lokhaMDanI kaDIo bharAvela hoya kaTA-jheTa na. bIka dekhADavI e. (2) kri. vi. seLabheLa tevI (DAMga). [kaDIvALuM thaI gayuM hoya ema, kaDA-jhaDa kariyANuM vi. jio "kaDI" + gu. "ALuM' ta. pra.] kahANa (-zya) strI. jae "kareThI." (2) thAMbhalI kariyAM na., ba. va. chIpavALAM eka jAtanAM pANInAM prANI kahA-nuM vi. si. tara> prA. vaya + gu. nuM che. vi. kariyuM na. siM. >iprA. zakiva-] keDa sudhI pahoMce arthane anuga] -ne mATe sacavAyeluM, aMkita thayeluM tevuM kahevAnuM grAmINa lekamAM vaparAtuM sIveluM vastra, kahApaNa na. jio "kaDuM' +gu. "paNa" ta...] kaDuM hovApaNuM keDiyuM, AMgaDI. [0 utAravuM (rU. pra.) akSarani kanyAne kApe 5. e nAmanuM eka jhADa, kaDA. (2) kapAsanI upabhega karo] eka jAta [strIpratyaya] aMdaranI ziga kayuiM na. [saM. Ta>prA. jaDa dvArA] sAMThIne nA kahe. kAphalI(-LI) zrI. jio "kaDe' + saM. 4 + gu. 'I' (2) kavA uparanA keza mATenA thALAmAM AvatuM AvaLa kahAba-phaTa kuM. [ravA.] cAbukane avAja eka anyatra ke ghAsanuM gaMdheluM kaDataluM kaThA-baMdha (-badha) na. baMdUka karatAM vadhAre pahoLA meDhAnuM kaDiyay (3) jue "kaDiyaNa." kadAbIDha kri. vi. rivA.] dhamadhokAra. (2) sajajaDa, kaDiyA kuM. [de.prA. dat-] paththara ghaDIne caNavAnuM ane majabUta [TUMkI baMdUka I caNavAnuM temaja dIvAlo vagere upara plAsTaranuM kAma karakadAbIna strI. phi. karAbI ] cheDesavAranI eka nAnI nAra kArIgara kaTA-bhADuM na. jio "kaDA + "bhADuM.'] meLa pakavavAnA kariyA-keTa jue "kaDiyA-keTa." kaDAyAnuM bhADuM [sAdhu. (jena) kaTiMga (kaDi) chuM. [2] ghaMTa vAgavAno avAja karAya . saMthAre karanArA sAdhunI sevA-bhakti karanAra kariMga-dhIna (kaDizana), kariMga-dhUma (kaDi) 5. [2vA.] kaha(-,-he)yuM na, jio "kaDA. saM. 1erfhA > bata-nagArAM vAgavAne avAja prA. erfhA-] kaDAI, paNe, bakaDiyuM kaDI strI, jio "kaMDuM' + gu. "I' strI pratyaya] pAtaLA kaTa-DhA) . kaDAyA gaMdaranuM jhADa, kaDA. (2) saLiyA ke tArane goLAkAra vALI karela nA AkAra. kapAsanI eka jAta. (3) eka jAtano guMdara (2) e AkAranI kAnanI sAdI vALI. (3) aMkADI, kahA(-)-gUMda( 2) . [+jue "gaMda(02)."] kaDAyAnA AMkaDI. (4) haMka. (5) (vA.) cepagAM jAnavanuM chAtInuM jhADamAM thato gaMdara [bAjue laTakatuM pagaDuM hADakuM. [0 karavI (3. pra) kerTanA hukamathI keda karavuM. kahAlI strI. [de.prA.] cheDesavAranA paga TekavavAne be 0 ghAlavI (rU. pra.) beDI paherAvavI. 0 devI,0mAravI kaDhAva ! [sa, jAha>prA. vaTaT] maTo tAvaDe, mATuM (u. pra.) sAMkaLa caDAvavI. (2) sarakArI rAhe kabaje kaDAyuM, mATe paNa karavuM]. [vRttonA zloka kahAvuM a, kri. ciDAvuM, khijAvuM, gusse thavuM kaDI strI. kAvya ke padyanI tUka. (2) akSarameLa gaNameLa kaTAsana na. [saM. sana ; pUrvapada prA. + saM. zAsana) kaDI-AMkaTa vi. jio "kaDI' + "AMkaDo.'] kaDIothI darbhanuM AsaniyuM. (3) cAmaDAnuM AsaniyuM AMkaDA jevuM banAveluM kahAMga-bIna kuM. [ravA.] nagArAMne avAja kaDI-kaDa puM. [+juo "kATha."] vaLI. (2) vAMsaDe kahAM-paTI,dI strI. [ja "kaDuM'+ gu. 'A' 5. vi, kaDI-kA5DI chuM. [+jue kApaDI....] (lA.) bhikhArI, mAgaNa ba.va. + "paTI(-dI.'] dIvAlamAM IMTe ke paththaranI sAMja kaDI-kAMTe . [+ jue "kAMTe."] AMkaDI, bakala kotarI emAM bharavAmAM AvatI paTTInA AkAranI cIpa kaDI-jha vi. [+ja e "jhaDavuM."] (lA.) AnaMda ane kayiA -peNa (-3) zrI. [jae "kaDiyo' + gu. "a- utsAha Ape tevuM (e)Na strI pratyaya.] kaDiyAnI strI kaDI-teha vi. [ + juo "teDavuM.'] kaDI athavA sAMkaLa kariyala vi. jerAva2, majabUta teDI nAkhe tevuM. (2) (lA.) majabata. (3) vajanadAra kadiyA-karoLiye muM. [aspaSTa + ja e "kaLiye.'] kaDIdAra vi. [+ phA. pratyaya] kaDIvALuM jamInamAM sAra karI bharAI rahenArA eka jAtane kaDI-dhIma kri.vi. [ravA.] nagArAne avAja thAya ema, karoLi kaDiga-dhuma [jhADa upara Ugato eka cheDa kaDiyAkAma na. [ja e "kaDiyo + "kAma.] kaDiyAnuM kaDI-pAna na. [ jue "kaDI' + "pAna."] samudrakAMThA najIka paththaranI ghaDatara ane IMTanI paNa caNatara temaja plAsTaranuM kaDIbaddha vi. jio "kaDI'+ saM.] kaDIothI baMdhAyeluM kAma racAyeluM. (2) zloka-baddha 2010_04
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaDI-aMdha katAruM DA kaDI-baMdha (baMdha) vi. jio "kaDI" + phA. "ba6.'] agara ene banela paththara(vahANa) [aMdarAnuM jhADa (lA) eka kaDInuM, ekasAmaTuM, rakama-baMdha kaDe . [saM. vATana>prA. zukama-] IMdrayavanuM jhADa, kaDI-bhASa strI. jio 'kaDI' + saM] saMparkanI bhASA, kaDo chuM. surata jillAmAM thatI eka jAtanI halakI liMka beMceIja." (2) sahabhASA, eziyeTa laeNveIja' DAMgara [pADavAnuM eka sAdhana kaDImAlI strI, [vo "kaDI" + saM. mAi + gu. "I' ka pha na. cakamaka ane muMja ke sataranI dorIthI agni svArthe strI pratyaya] gheDAnuM kaDIovALuM cAkaDuM, lagAma kaDelI na. eka jAtanuM imAratI lAkaDuM [badasUrata kaDIMcI strI, eka jAtanuM taMtu-vAgha, sitAra. (2) rAvaNahaththo kaDaLa li. [sa. [ + jue 'DoLa.'] beDoLa, kadarUpuM, kaDu na. AsamAnI raMganA phalavALo eka cheDa (karaiiyAtA karaNa (-zya) ja e "kaThaNa." [vALuM osAmaNa ne kalaMbA sAthe ukALI tAva upara upayogI) kaThaNa na. [ja e "kahevuM' + gu. "aNa" ka. pra.] masAlAkaDukaMda (ka) puM. [+ sa.] eka jAtane kaMda, kanakhaDI kaDhaNiyuM vi. [gu. "yuM' ta. pra.] (lA.) kaDhApa karavAnA kaDu-khajUra !. [+juo "khaja2."] eka jAtanuM phaLa, svabhAvavALuM, cIDiyuM, kaDhANuM [kaThaNAI kAzI-phaLa kaThaNI strI, ji e "kADhavuM' + gu. "aNI' ke. pra.] (lA.) kaDa-gujarI strI, e nAmanI eka ramata, DhAla-pichoDe kalI strI. jio "kADhavuM -bha. ku. kAle' dvArA.] dANikaDu-chAla na. [sa. Tu>prA. Du + ja e "chAla.'] kaDavI yethI aMTAI ghacAmAMthI bahAra nIkaLI kAMThe paDelI keDI chAlanuM eka jhADa kaTaluM sa. kiM. (saM. vavaya>prA. 8, pra. tatsama] ukaLI kaDuza na. kaucAMnuM jhADavuM ukaLIne ghATuM thAya ema karavuM, khUba ukALavuM. (2) a. kaDuM na. [saM. >mA, jAma-] dhAtunA saLiyA vALI kri. kaDhApa anubhavo. kaDhAvuM? karmaNi, bhAve, kra. karavAmAM Avela geLa AkAra. (2) senA-cAMdInuM hAthanuM ke-TaMga (ka) . [saM. 1 + jue "TaMga.'] kharAba rItaevuM ghareNuM. (3) ArasanI dUtI bharAvI rAkhavA mATenuM bhAta, geranyAla, ku-cAla [pra.] kaDhaMgApaNuM jabuvA uparanuM bAMdheluM gALatuM. (vahANa.) (4) (lA.) kaDhaMgAI (ka8 I) zrI. [jao 'kaDhaMguM' + gu. "AI' te. hAtha-kaDI [sakhata kaDhaMguM (kaThaNuM) vi. [jao "ka-taMga' + gu, "u" ta. pra.] karuMvi. [hiM, "kaDA'] svabhAvathI kaDaka. (2) AkaruM, kharAba taMgavALuM, vicitra hAlahavAlavALuM. (2) beDeALa, kakhalo ! osarI AgaLanuM bhIMtaDuM. (2) nAnI sAMkaDI kadarUpuM, badasurata. (3) (lA.) amalIla hAlatamAM raheluM bAjunI jagyA, kele. (3) nAnI oraDI karA, 0 I jue "kaDA-kaDAI kacuM vi. [ja e "kaDachuM.'] kaDachuM, AchI kaDavAzavALuM. kaDhA-kaDhAyuM vi. bharata bhareluM [kaleza (2) kasANuM, besvAda [(u. pra.) khUba mAra mAra] kaDhAgo S. jio "kahevuM" dvArA.) (lA.) kaDhApo. (2) kaDUsalo chuM. avyavasthita Dhagale, khaDakale. [0 kahi kaDhANu vi. [jue "kaThavuM" + gu. "ANuM' ta. pra.] (lA.) karavuM a. ji. [ravA.] kaDaDa karIne paDI javuM, kaDaDa karIne besvAda, svAda vinAnuM. (2) ciDiyala, kaDhaNiyuM dhasI paDavuM bhAMgIne nIce paDI javuM. kaDhAvavuM che, sa. kri. kApe puM. jio "kahevuM' - gu. "Apa" ku.pra.] (lA.) kaDeThATa kri. vi. [ja e "kaDeDavuM'+ gu. ATa' ku. pra.] gusso lAvI lohI tapAvavuM e, (2) dADha ke mAthAne kaDaDa' ema avAja sAthe. (2) (lA.) bhAre jhaDapathI, sapATA- sakhata dukhAve. (3) ghAma, baphAro. (4) kaLatara, vedanA baMdha, jhapATAbaMdha kAma, DuM-zuM na. kheData pitAnAM sAdhana upADI javA koTI strI. [ o "kaDeDATa' + gu. 'I' strI pratyaya]. je vikeNAkAra cokaThuM vApare che te. (2) ghoDA ane kaDaDa' evo avAja. (2) TADhanI tIvratA. [ 0 bAlavI baLadane paleTavAnuM vagara paiDAnuM jamIna upara ghasaraDAtuM (rU. pra.) "kaDaDa' evA avAje bhAgI chUTavuM]. taNAya tevuM lAkaDAnuM vikeNAkAra cokaThuM. (3) ghIsa, kaheThAvavuM jue "kaDeDavuMmAM. be lAkha [sAdhana kaDeriyA naba.va. [ja e "kaDeDavuM' + gu, "IyuM" ka. pra.] kahAmaNuM strI. lAkaDuM aMdara nAkhI vaheravAnuM vikeNAkAra (lA.) AdhaLiyAM, yAhoma kAmara strIjie "kADhavuM' + gu. 'AmaNI" ka...] kaDe-dhaDe kri. vi. [jue "kaDa + "dhaDe,' + beune gu. paisA kaDhAvavAnI rIta. (2) muThI khelAvavI e e sA. 1, pra.] (lA.) dhamAkAra, bahu sArI rIte. kahAmaNuM na. juo kaDhAma'-'DuM." (2) pUrabahAra, rephamAM. (3) sapATA-baMdha. (4) AnaMdamAM kaDhAyuM jue "kaDAyuM." kare chuM. gaMjIphe ramanAra mANasa kaDhAyuM. cAMdalA vagaranI cheDe mUcha jevI sauthI lAMbA kaliye . zekhanA kAMgarAnI uparano bhAga. (sthApatya,) cheDA uparanI meranI pIMchI, taravAraDI (doraDuM, tANiyo kaDeluM na. ThIkarAnI kIba kaDhAra puM. tariyalane gADA sAthe joDavAnuM varata jevuM kaDa puM. [saM. ->prA. vIma-] sAMDIthI galuM carasa kaDhAyA ja "kaDA." ke laMbacorasa AkAranuM mAMDavA upara ke dIvAle bAMdhavAmAM kAcuMda(02) juo "kaDA-gaMda(02)." [kaDhAveluM AvatuM tApavuM. (2) vahANa upara bAjhI jatI chIpa kahA vi. jio "kADhavuM' + gu. AruM ku.pra.] uchInuM 2010_04
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAra 405 kaNajharaDe katAruM na. [saM. vaIS-J->prA. varaThaThTha- dvArA] (lA.) 0keLavavI (ke), 0gUMdavI, hRpavI (rU. pra.) pANI vageremAM gharanI lagolaga Dhorane bAMdhavAnuM sthAna, Dhora-bAra. (2) bAMdhelA loTane khaba kasaNa. ghauMnI kaNa(-)ka (ka) nIce utArelI osarI. (3) gharanI pachavADene vADe (rU..) jema phAve tema keLavAya tevuM kadAra . jie "kADhavuM' + gu. Aro' ka. pra.] pAchuM kaNakaru . eka maTI jAtane vAMsa [bALakane kaNachATa ApavAnI zarate anAja vagere vadhArIne ApavAne karAra. kaNa-kaNa (kaya-kazya) sI. [6 "kaNakaNavuM] kacavAyelA (2) dhIrelAM nANAMne vadhAre kaNakaNa a. ji. [21] du:kha ke asaMtoSane karNATa kaDhAvavuM, kahAvuM juo "kADhavuM"mAM. karavA, kaNavuM. (2) (lA.) dhIme dhIme bolavuM. (3) kaDhAvuM ja "kahevuM'mAM. babaDavuM. (4) saheja kaMpavuM. kaNakaNavavuM che, sa.ki. kaDhAha na. haLanI ADe rAkhavAnuM sAdhana. [0kara (rU.pra.) kaNa-kaNahAra chuM. [saM.] dANAno Dhagalo haLa vagere khetInAM ojAra nIce kaDhAmaNuM nAkhavuM ke jaDavuM] kaNakaNa-7) zrI. [ja "kaNakaNavuM + gu. 'A'-'I' kaDhALa' na. jio "kADhavuM' + gu. "ALa' u.pra.] khetaramAM pra.], aNuTa, pR. [+gu. "ATa-ATe" pha. pra.] javA AvavA mATe vADamAM rAkheluM chIMDuM, kheDIbAruM. (2) kaNachATa vADa ke keTa upara javAnuM pagathiyuM kaNakaNI juo "kaNakaNA." karALa vi. [saM. 3 + jue "DhALa.] jene DhALa barAbara kaNakaNe puM. jio "kaNakaNavuM' + gu. "e" kRma.] kaNachaTa na hoya tevuM, kharAba DhALavALuM. (2) UbhA kALanuM, karADa kaNakavuM a. ji. [2vA,] kacuDa kacuDa thavuM. (2) UMghamAM kaDhiyA-cela vi. [sa vayita-> prA. vaDhava + pra.] balavuM. (3) ribAvuM, talasavuM kaheluM, sArI rIte ukALeluM, kaThANuM kaNa-kasAI kuM. [sa. + e "kasAI.'] (lA.) saDelA dANA kaDhiye paM. [ja "kADhavuM' + gu. IyuM" ku.pra.] (lA.) vecanAre vepArI (jaMtuone emAM vinAza thate heI) gelo, nokara. (2) gaMjIphAnuM eka pAnuM-gulAma kaNakA (kazyakA) sakI, si. kaLiT] prasAdane nAnA TukaDe. kahI sakI. [saM. vavayitAprA . #DhiyA] bAjarI ke caNAno (puSTi .) [vepArI, kaNiye leTa ane masAlo bheLavI vadhArI ukALela chAsanI vAnI. kaNakiyA puM. jio "kaNaka" + gu. "iyuM ta.pra.] dANAne (2) khavAsane mATe majAkamAM ke tiraskAramAM kahevAtI e kazu kI sI. jio "kaNakuM' + gu. "I' strI pratyaya.] dANAnA saMjJA. [ 9 karavI. (rU.pra) khuba nukasAna karavuM. 0 chAMTaNuM nAnA nAnA bhAMgelA kaNa (Te bhAge bhAMgelA cekhA). (rU.pra) marajAdI vaNavAmAM saMbhoga mATe vaparAte sAMka- [0 tabaDhAvavI (rU.pra.) kaNakInI beMza karavI) tika zabda. 0 dAnajI (u.pra.) khuzAmatiyuM ne svAda kaNakI-dAra vi. [+ phA. pratyaya] kaNakIvALuM, dANAdAra, ravAdAra cAkha (rU.pra.) anubhava levo] kaNunuM na. jio saM. vALa + gu. kuM' svArthe va.pra.] dANA kaDhI-ca-6) vi. jio "kaDhI' + "cATavuM' + gu. "" ka. bharaDatAM paDato jhINe Akhe ke pra.] (lA.) khuzAmata karanAruM, mAkhaNiyuM. (2) lAbha kaNake puM. [ja "kaNakuM.'] dANe levAne TevAI gayeluM, lAlaca kaNa-gaNa (zya) jhI. [saM. + e "gaNavuM.'] eraNamAM kaDhI lIma, kaDhI-laba chuM. [jIo kaDhI' + lImaDo- dANA paDe tevI sagavaDa karavI e. (2) eraNImAM dANA lIMbaDe.'] kaDhI dALa caTaNI vageremAM jenAM pAMdaDAM vaparAya eratAM eka bAja vadhAre dANa paDavApaNuM che te sugaMdhIdAra mITho lIMbaDe kaNa-garI jI. [sa. + phA. "gara" pra. +. "I' ta, pra.] kayuM juo "kaDAyuM." [ukALeluM, kaheluM, kaDhiyala Upaja upara kheDUta pAsethI levAtI rAjyanI bAbata, rAjyakayuM vi. jio "kahevuM' + gu. eyuM" ka.ma.] sArI rIte hakanI letarI kahe chuM. [ja e kahevuM' + gu. 'A' ku. pra.] ukALo, kA. kaNacha () sI. jio "kaNachavuM.'] kaNachATa (2) (lA.) khavAsanI majAka ke tiraskArane e zabda. kazuchavuM a. ji. [ravA.] duHkhathI UMhakArA karavA, kaNa(3) mAthAmAM thato dukhAve, kaDhApa kaNavuM. (2) UMdhamAM besavuM. kaNachAvuM bhAve, ki. ka-Thera na. [ + jue Dhora.'] halakuM gaNAtuM Dhora-- kaNaja puM, na. eka jAtanuM ImAratI jhADa ane lAkaDuM gadheDuM khaccara vagere kaNajarI puM. eka jAtanI bAjarI kaherakha vi. [sa. vaDoda>prA. Dhora dvArA] kaThora, kaThaNa, kaNajA(-) paM. bhAjI thAya tevA prakArane eka choDa kaNu che. [sa.] padArthane nAnAmAM nAnA TukaDe, (2) rajakaNa, kajiyuM na. [ja "kaNacha' + gu. "iyuM? ta..] kaNajInuM (3) lehInA TIpAne nAnAmAM nAno bhAga. (4) anAjane tela [biyAMmAMthI tela nIkaLe che tevuM eka jhADa dA. (5) AMTaNa, DaNa [-ze caDha(8)vuM (u.pra.) DuMDAmAM kaNajI strI. [saM. vAniyal>prA. nimA] jenAM telIdANA bAjavA. (2) phaLanuM pAka upara AvavuM] kaNajuM na. [ja e kaNajI' + gu. 'uM' ta.pra.] kaNajInuM biyuM kazu-ze) (-kaya) strI. [saM. nizA> prA. zALA ) kaNaje pu. e nAmane eka choDa, kaNero. (2) e nAmanuM bhikSArthIne ApavAmAM Avate dANe. (2) bAMdhelo leTa. eka bIja' jhADa, mahAkaraMja [karAMjavuM e [ karAvavI (u.pra.) bhikSAmAM dANA pAmavA. 0 kaDhavI kaNajha DuM, (-jhatha) sI. [juo kaNajhavuM'.] maLetsarga mATe (rU.pra.) bhikSAmAM ApavAne dANAne bhAga ja rAkhavA. kaNajhara chuM. e nAmanuM eka cheDa 2010_04
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaNajharI gujharI jaA kaNajarA.' kaNujhavuM a. ki, [ravA] maLeAtsarga mATe UMhakArA karave, karAMjavuM, kaNajhAvuM bhAve, kri. kaDhiyA puM. hAthamAM paheravAnuM eka ghareNuM kaNDuM-kADha puM. [nirarthaka +jue kADha.'] jemAMthI rasI vaSaeN tevA eka prakAranA kADhanA ga [apAtuM anAja kaNatuM na. [saM. La + gu. 'tuM' ta.pra.] mAsika pagAra tarIke kaNu-dAra vi. saM. + k|. pratyaya] kaNavALuM, dANAdAra diyA jae karaMDiye'-kaDeMkriyA.' kaNadiyora chuM. strIone hAthe paheravAnuM kAMgarIvALu' eka jAtanuM ghareNuM kaNadAra juo DhArA.' kaNa-pITha srI. [saM., na.] dANAnA jyAM vepAra karavAmAM Ave che tevuM vepArIone besavAnuM sthAna, dANA-pIDha kaNaba(-e)!(-mya) . [saM. TuzrvinI prA. kuMvaLI] (lA.) kaNabI pATIdAranI strI kaNabI puM. [saM. kuru#i-> prA. kuTuMvitra-, mULa artha kuTuMba vALA; pachIthI] (lA.) gujarAta-saurASTramAMnI eka kheDUta kAma (jenA 'leuA' 'kaDavA' ane AMjaNA' evA traNa bheda che.) (2) mahArASTramAMnI khetI karanArI evI eka jAta kazukhI-vAz (-DhaMtha) sI. [ + jue vADa.2'], - jue 'vADA.'] kaNabI leAkAne rahevAnA vAsa kaNameNu (Nya) juA 'kaNabaNa.' kaNumavuM a. kri. [ravA.] kaNakaNavuM. (ra) (lA.) nAkhuza kaNamaNATa puM. [jue 'kaNamaNuM' + gu. ArTa' kR.pra.] kaNakaNATa. (ra) (lA.) nAkhuzI, asaMtASa [thavuM kaNumaya vi. [saM.] dANAthI bhareluM kaNa-mAtra vi. [saM.] phakta dANA hoya teTaluM ke tevuM praNava puM. eka jAtanuM e nAmanuM ghAsa kaNavaTa(-ta) na. [saM. LavRtti-> prA. vRTTi strI.] bhikSAthI bheguM kareluM paracUraNa anAja kaNa(i-ti)yuM va. [ + gu. 'iyuM' ta...] bhikSA karIne peAtAnI vRtti calAvatuM. (2) na. kaNavaTa kaNu-vibhAva puM. [saM.] sUkSmatA bharelI vibhAvanA, karyuMkathulara kaoNnsepTa' (ha, bhA.) kaNavIra na. [saM. huM.]eka phUlajhADa, kareNa, kaNera (traNe jAtanI) kavuM a. kri. [ravA.] kaNakaNavuM. (2) karAMjavuM kaNu-vRtti strI. [saM.] jae 'kaNavaTa.' [rIte kaNa-za: kri. vi. [saM.] kaNa kaNa karIne. (ra) (lA.) saMpUNaeN kaNusa("yuM)na. [saM. nirA-(5) > prA. nijJa(ma)-] anAjanA sAMThA ke ghAsa uparanA kaNa bharelA DoDA, kaNasatuM kaNasavuM a. kri. [ravA.] kaNavuM, kaNakaNavuM, kaNavuM zusalAI strI, eka jAtanA kAnakhajurA kaNasatuM na. [jue 'kasa' + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] juA 'kaNasa.' [sAvavuM pre., sa. kri. zusavuM a. kri. [ravA.] kaNavuM, kaNakaNavuM, kaNavuM, kachu. kaNasAI srI eka miSTAnna, meAtIcUra, metaiyA kaNasATa puM. [jue 'kaNasavuM' + gu. ATa' rR. pra.] kaNATa, _2010_04 406 kaNA kaNakaNATa kaNusAvavuM jue 'kaNasanuM'mAM, kaNasAvuM a. kri. [ravA.] kaNasavuM. (ra) duHkhamAM rimAvuM kaNu-sAra puM. [sa.] kaMsAra, lApasI, eramuM kaNasiyuM vi. [jue 'kaNasa' + gu. 'iyuM' ta.pra.] dANA udharAvI khAnAra (brAhmaNa, tucchakAramAM), (2) (lA.) kSudra, halakuM, adhama kaNa-siddhAMta(-siddhAnta)puM. [saM.] zaktionA ekannaukaraNanA siddhAMta, 'kavaoNndvam thIyarI' (ha. bhA.) kaNiyArA puM. juvAranI eka vAnI [kaNa caNanAruM puM. [+kaNiyuM. vi. [saM. La + gu. yuM' ta.pra.] kaNIvALuM. (2) kayuiM? ta. eka jAtanuM rU. (ra) gAdaDuM. (3) gAdaluM kaNiyA puM. [jue 'kaNiyuM.O'] anAjanA vepArI, kaNakiyA kaNI strI. [saM.] nAnAmAM nAnA kaNa. (ra) AMTaNa, DaNa, kapAsI, (3) thAMbhalAne upara ke nIce AMdhI rAkhanAra ardhagAlAkAra mAMDaNI, 'eNsTragala' (ga. vi.) (sthApatya.) kaNIdAra vi. [saM, + fA. pra.] kaNIvALuM, dANAdAra RNu' na. [saM, -> prA. tri-] AMkhamAM paheleA nAnA rajakaNa kaNasI . kaMseTI kaNazuM jue 'kaNasa.' kaNA kaNI srI. [saM. naLa-LiA] AkhA dANA ane kaNakI kaNAyatuM . [saM. La dvArA] daramAyA tarIke apAtuM anAja, kaNAtuM. (ra) vi. mahenatANAmAM anAja lenAruM kaNAvaTI srI. pittaLa athavA loDhAnI pATI (leADhAnA meTA khAMdhA uparanI). (2) sutAranuM eka era kaNika-kapa) sau. [sa, LiyA] jue 'kaNaka 1 kaNikA strI, [saM.] nAnA kaNa. (2) prasAdanA TukaDA, (puSTi), (3) AMTaNa, DaNa kaNukavuM a. kri. (meAranuM) TahUkavuM kaNe nA.yA. [jue 'kane'. (sau.)] 'tyAM keMkANe' e arthamAM kaNeka (ka) juo kaNaka kaNekaNa kri. vi. saM. gena LaH] pratyeka kaNa AvI jAya ema, preI rIte kaNejarA juo 'kaNo.' kaNeThuM' na. [rsa, La dvArA] dareka prakAranuM anAja kahyuMtu puM. [saM. La dvArA] dANA udharAvanArA havAladAra zetuM jae 'kaNAyatuM.' (ra) vi. kaNe caDeluM. (3) na. alidAna mATe devadevI samakSa dharAtuM ne vedya Ira (raya) srI. [saM. vaLavIr puM.] eka phUlajhADa (jenAM phUla mahAdevane caDe che.) kaNavIra, kareNa (traNe jAtanI) kaNerI vi. [+]. I ' ta. pra.] kareNanA raMganuM kahyuMr na. e nAmanuM eka dhAsa kA huM. [saM. La-> prA. a-; AkAra-sA`] (lA.) sarpanuM tAjuM janmeluM sApeliyuM kaNA? puM. reMTiyAnI dharI. (2) carakhAneA AMkAvALA leDhAne jADA saLiye. (3) kreTA, phALiyuM (mAthe bAMdhavAnuM), (4) maNakA, (5) rUpuM zuddha thatAM aMkoDA jovA upADavAnuM
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaNajI uttA sAdhana katarAI sI. [juo "kAtaravuM' + gu. "AI' ku.pra.] kAtarakaNajI na. DuMgaLInuM bI vAnuM kAma. (2) kAtaravAnuM mahenatANuM [juo "kataraNa." katuM ja "kaNAyatuM. katarANa (3) strI. [jue "kAtaravuM' + gu. "ANa" ka...] kava-zAkhA strI. [saM.] vedanI eka zAkhA. (saMjJA) katarAmaNa na. [juo "kAtaravuM" + gu. "AmaNu" ku.pra.] kata (-tya) strI. [ara, "katu'] kitA-lekhaNamAM karavAmAM kAtaravAnuM kAma. (2) kAtaratAM paDelA pAtaLA kApalA. Avate kApe. [2 mAravI (rU. pra.) kalamanA lakhavA bAjunA (3) kAtaravAnuM mahenatANuM cholelA bhAgamAM nAne Ubho cIrA pADavA katarAvavuM, katarAvuM jue "kAtaravuMmAM. katakAMjana (-kAjana) na. [saM. + annana] akhamAM kataravuM* a. kri. trAMsuM jovuM. (2) trAMsuM cAlavuM. (3) AjavAnuM eka jAtanuM auSadha trAMsa bhAge phaMTAvuM. (4) (lA) reSathI viruddha cAlavuM katake na. [tu. "kuka-lAkaDAno nAno TukaDo] dhokaNuM, katarAMza kuM. [ja "katarAvuM' + gu. "AMza' ta...] (lA.) ke baMdhuM, DaphaNuM. (2) bhAMga khAMDavA-pIsavAne lAkaDAne dasto vAMkApaNuM, karaDa. (2) viruddhatA. (3) draSa, jhera katagIra chuM. [juo 'kata' + phA. pratyaya] jenA upara rAkhI katare chuM. veSNava maMdiramAM zrIkRSNanA zRMgAra vakhate mastaka kalamanA cheDAmAM kApa mUkavAmAM Ave te hADakA ke lAkaDAne upara dharavAnI eka vastu. (puSTi.) katarata (- raMta) . [jue "kAtarava" dvArA] ja "katara-be." katacikAra na. eka jAtanuM vahANa. (vahANa) katA-nIla strI. [ara. kal] kApAkApI, khUnarejI. (2) kata(9)-jheha juo "katara-jhoDa.' talavAra jevAM sAdhanothI karavAmAM AvatI hatyA-ghAta-vadha. kata vi. [2vA.] aNasamajhu, ajaDa [0 nI rAta (ra.a.) kaTokaTIne vakhata. (2) kAmanI dhamAlane katakiyuM na. juo "katakuM." samaya). [tevI jagyA, "phleTara-hAusa' katara-jheTha juo "katara-jhoDa." kata(na)la-khAnuM na. [ + jue "khAnuM '] katala thatI hoya katara-vata kri. vi. rivA.] vagara vicAryuM, game tema katattala-gAha strI. [+ phA.] katala thavA-karavAnuM sthAna, kataDhiyuM' vi. [juo 'kataDa' +gu. "i..." svArthe ta...] katalakhAnuM [karanAra kataDa. (2) khAI pI alamasta thaI pharanAruM kata(-)labAja vi. [+ phA. pratyaya.] japhalAda, saMhAra katakiyuM juo 'takuM.' kataleAma juo "kaleAma." katakriyA vi, muM. juie "kaDiyuM.'] jue "kaDiyuM." katala paM. senA ke rUpAne tAra. (2) senA ke rUpAnuM bIjuM katakiye li., pR. [juo "kaDa +gu. "UMka +chayuM katAra strI. [ara. kitA] paMkti, hAra, eLa, "ka. (2) ta.pra.] kataDa. (2) alamasta, khUba ja puSTa hAaMdha ja che. (3) varta mAnapatranuM "kalama, kaTAra kata puM. [ara. kaba] lavAdanAmuM, paMcAtanAmuM katariyuM vi. dhAMdhala karanAruM, kajiyALuM [banAva katara (-15) strI, [o 'kAtaravuM.] kataraNa, jhINA kApalA ka-tAla-La) pR. [saM. 1 + saM.] meLa. (2) (lA.) aNakatara-katara ki. vi. [jue "kAtaravuM,' rbhAiva) kAtaravAno katAla vi. [ara. "kitAlu] katala karanAruM, khanI avAja thAya ema kati-5ya vi. [sa, sarva] keTalAka, amuka (anizcitArtha) kata(-)ra-jheTa vi. jhaMDanI jema chUTe nahi tevuM. (2) katividha vi. [saM. +vidhA, bI.] keTalA prakAranuM, keTalI haThIluM, ADuM, ji do. (3) kajiyALuM, tophAnI. (4) kaMTALe rItanuM? (praznArtha) Ape tevuM, tiraskArapAtra. (5) samajhaNa vagaranuM akakala katI . [ara.] darajInuM eka mApa vagaranuM. (6) gAMDiyuM, dAdhAraMguM katIkarUM na, jio "katIko' + gu. 'DuM' svArthe ta..] nAne kataraNa (zya) strI. jio "kAtaravuM' + gu. "aNa" ku.pra.] katI ke. (2) (lA.) vi. hRSTapuSTa, mAteluM nAnA kApalA, katara. (2) (lA.) kArastAna, tarakaTa katIke pu. nAnI lAkaDI, daMke kataraNI strI. jio 'kAtaravuM +gu. "aNu kartAvAcaka ku. katAbaDuM na. nAnuM baca. (2) (lA.) vi. kajiyALu, tophAnI pra.] kAtaravAnuM sAdhana, meTI kAtara katAro chuM. eka jAtane guMdara katara- bita(- binya) strI- [jue "kAtaravuM 'dvArA] kApakUpa. katIluM na, katarInuM kurakuriyuM, bhALiyuM, galuDi (2) kapaDAnI vetaraNa, (3) (lA.) azAMti. (4) ucApata kahevaDuM na. kaTake kaTake paruM kareluM kAma katara-be pu. jio "kAtaravuM 'dvArA.] kApI nAkhavuM e. katAdiyA 5. vATa pADu, luTAro (2) (lA.) ciMtana, manana kasaLa vi. meTuM, jabaruM, jakhara katarabuM-vaTa(katarabaeN) chuM. dago, chetarapIMDI kAra-jheDa juo 'katarajhoDa.' katara-vatara kiM. li. [2vA.] vagara vicAryuM, game tema kattala jue "katala.' katarabheda che. jio "kAtara + saM] dage, chetarapIMDI kattalakhAnuM juo "katalakhAnuM." kataravAI strI. [juo "kAtaravuM' + gu. "AI' ku.pra.] kattala-gAha juo 'katala-gAha." kAtaravAnuM kAma. (2) kAtaravAnuM mahenatANuM kattala-bAja ja "katala-bAja." katara-vedhiyuM vi. pakSapAtI, vagiyuM karanAra, vagIluM kattA strI. ThIkarIne ghasaune karelo goLa TukaDo 2010_04
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ tto kanno jue 'oi.' kattha-tha,-tha)I vi. [a katthaI', e kAthA' + gu. 'AI ' ta. pra.] kAthAnA raMganuM, kherasAranA raMganuM katthaka vi. [saM.] vakhANa karanAra. (ra) gAvA-bajAvavA-nAcavAnuM kAma karanAra. (3) nRtya-nRttanA eka prAMtIya prakAra batAvatuM (evuM nRtta-nRtya) katcana na. [saM.] vakhANa, (2) Apa-vakhANa, khaDAI, baNagAM satyArththA,thA) I vi. [hiM. 'kathaI.", jue 'kAcA' + gu. AI' ta. pra. ] ja 'kathaI,' katla strI. [ara.] jue 'tala,' katva-gAha ja 'katala-gAha,' [sAmudAyika tala kale-Ama strI. [ara.] AmavarganI katala, leAkAnI katha(-thA)I e 'kathaI. ' [purANI. (4) naTa kathaka vi. [saM.] kathA kahenAra. (ra) vaktA. (3) (kuM.) kathaDanAyakA suM., ba.va. kALI parajanI nAyakA jJAtinA eka prakAra, (saMjJA.) [nnatinA bhIla kathaH-nAyakA suM. [jue 'kathaDanAyakA.'] kathaDanAyakA kathaNI jue 'kathanI.' thana na. [saM.] kahevuM e, kheAla, vacana. (2) varNana. (3) vivecana, (4) sUcana, darakhAsta, 'prenjhizana.'(pa) vidhAna, kephiyata, 'sTeTamenTa.' (6) lIla, 'plI' kathana-kalA(-LA) strI. [saM.] kahevAnI kalA, kahevAnI yukti thana-kAra vi. [saM.] kahenAra kathana-citra na. [saM.]juo 'kathAcitra',-'ilasTrezana' (ba.rA.) kathanazaili(-lI) strI. [saM.] kahevAnI paddhati, kahevAnI rIta ke hayATI ['ebjekTiva', 'naeNreTiva' .(u.o.) kathanAtmaka vi. [ + saM. mAman] nirUpaNAtmaka, kathanAnusAra kri. vi. saM. jyana + anusAra ] kahevA pramANe [kathA-kahevatAnA saMgraha kathanAvali (-lI, -Li, -LI) srI. [ + saM. Ahi, z2a] kathanI(-NI) strI. [saM. yajJa + gu. 'I ' svArthe ta. pra, ] kathA kahevI e. (ra) varNana. (3) kahANI. (4) (lA.) gamyuM. (5) kathalI kathanIya vi. [naM.] kahevA jevuM, kahevA yeAgya, kazya thapi kri. vi. saM. yam + thi] kAI paNa rIte yitanya vi. saM. mAM 10 mA gaNatA atha' vikaraNa lAgI thayeluM zuddha vi, kR.] kahevA yAgya, kahevA jevuM. (ra) na. kahevAnI hakIkata, kahevAnI vAta kahevA yeAgya kathana tharI strI. [saM. nyA] cIMtharAMnI banAvelI gADI. (2) bichAnuM, pathArI. (3) DhoranI cAmaDI upara thatuM nAnuM jaMtuM, ItaDI (-kA)tharATa ( -Taya) strI. lAkaDAnuM dhAtunuM ke mATInuM DhALa paDatI-hAMsanuM leTa bAMdhavA-masaLavA mATenuM vAsaNa kathalyA-ge Mda na. [hiM,] kaMDoLInuM jhADa (emAM guMdara thAya che.) thavuM sa. kri. [sa, tatsama] kathana karavuM, kahevuM, khelavuM kathA huM. AMkhanuM eka da ka-thala(-La) na. [saM. + ca > prA. tha ] kharAkha sthaLa, 3-jagyA. (ra) marmasthAna, zuddha sthAna 408 _2010_04 kathA-prasaMga kathaLavuM a. kri. [sa, jhu-ca- > prA, ca dvArA nA, dhA. ] sthAnabhraSTa thavuM. (ra) (lA.) UlaTuM thavuM. (3) kAryasiddhi na thavI, khagaDavuM, (4) tArAne caDavuM, jhaghaDo karavA. thaLAvavuM pre., sa. kri. [rIte kathaMcita (kazcit ) kri. vi. [saM.] kathamarpi, kAI paNa kathA sI. [saM.] vAryAM. (2) dhAmi~ka paurANika vArtA-kathana. (3) varNana, bayAna, hevAla. (4) navalakathA, 'nAvela' (6. khA.) kathAI jue 'kathaI '-kathaI.' thAthana na. [saM.] kathA kahevAnuM kArya kathakalI strI. kerala pradezanA eka nRtya-nRttaprakAra kathA-kAra vi. [saM.] kathAnI racanA karanAra. (2) kathA kahI batAvanAra, naeNreTara' (u. je.) (3) puM. kathA kahenAra vyAsa, purANI kathA-kAvya naM. [saM.] vArtAnA rUpanuM vaNu nAtmaka-nirUpaNAtma kAvya, 'naeNreTiva pAema'- maeNreTiva poeTrI' (Do.mAM.) kathA-kIrtana 1., ba. va. [saM.] kathAvArtA ane kIrtana-bhajana kathA-keza(-Sa) puM. [saM.] kathA-vArtAonA saMgraha-graMtha kathA-kama puM. [saM.] dararAjanA kathAvArtA karavAnA kAryakrama kathA-citra na. [saM.] kathAnA prasaMgAne mUrta karatuM citra'ilasTrezana' kathA-gIta na. .[saM.] vArtApradhAna gIta-kAnya, 'eNlaDa' (a. ka.) kathA-gRha na. [rsa,, puM., na.] kathA kahenAra ane sAMbhaLanArAMene besavAnuM sthaLa kathAnyatha (grantha) puM. [saM.] kathA-vArtAnuM pustaka kathA ya thi ( -granthi) strI. [saM., puM.] kathAmAM sAthe rahevAnI sthiti, kathAnA bhAga tarIke AvatAM pAtronA saMbaMdha kathA-cakra na. [saM.] kathA-vArtAone samaha kathAnaka na. [saM.] nAnI kathA, ADa-kathA, upa-kathA thAnaka na. [rsa, cAnaTM] kharAba jagyA. (ra) mama sthAna, guhya sthAna kathA-nAyaka chuM, [saM] prasaMga-kathAnuM mukhya puruSapAtra, kathAnAyikAnA pati, 'hIrA' kathAnAyikA zrI. [ rsa, ] prasaMga-kathAnuM mukhya strI-pAtra, thAnAyakanI patnI, 'hIroina' surAna ] kathAvArtA kahevAnA sthAnikA strI. [saM.] jue 'thAnaka.' thAnurAga chuM. [+ saM. athavA sAMbhaLavAnA prema kathAnusaMdhAna ( -sandhAna) na. [ + rsa, anu-saMdhAna ] kathAmAM AgaLa pAchaLanI saMgati, vArtAnA prasaMgonuM ekabIjA sAthe joDANa [Amukha, prastAvanA kathA-pITha strI. [sa., na.] kathAnA prastAvasUcaka graMthanuM mukha, kathA-puruSa puM. [saM.] jue 'kathA-nAyaka,' 'hIrA' (A.khA.) thA-prabaMdha (-anya) puM. [saM.] kathAnuM baMdhAraNa, (2) vArtA, kathAnaka kathA-pravINu vi. [saM.] kathA-vArtA kahevAmAM niSNAta kathA-prasaMga (-sa) puM. [saM.] kathAmAM jenA vize vAta cAlatI hAya te viSaya, te te kathA-viSaya. (2) TUMkI vArtA, zorTa
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ kathA-prANa 409 rI' (da. bA). (3) peTA vArtA, ADa vArtA [che tevuM kathALe kaMTALe, aNagame " kathA-prANa vi. [saM.] kathA karavAne dhaMdho jenI jIvAdorI kathAtara (kathAntara)na. [sa, thA+matta] kathAmAM pravezatI bIjI kathA-prAvIyana. [saM.] kathA-vArtA kahevAmAM niSNAta hovApaNuM kathA, ADe-kathA, upa-kathA. (2) eka kathA cAlu hoya temAM kathA-baMdha (-bandha) muM. [saM.) kathAnA AraMbhane bhAga, Amukha, asaMgata bIjI kathA kahevI e. (2) mULa kathAnuM rUpAMtara prastAvanA, kathA-mukha, prAstAvika kathAMza (kathI) puM. [ + saM. maMrA] kathA-bhAga kathA-bedha chuM. [saM.] kathA-vArtAmAMthI Ubho thate dhArmika- kathika vi., pR. [saM.] kahenAra. (2) kathA kahenAra natika upadeza ke samagra kathita vi. siM] kaheluM. (2) na. kathana, vAtacIta kathA-beluM vi. [+jue belavuM' + gu. "u" ka. pra.] kathA kathita-pada na. [saM.] e nAmane eka deza. (kAvya) bolanAruM, kathA kahenAruM puirANI kathita pada-tA strI, na. [saM.] kathita-pada nAmane doSa kathA-bhaTa,-6 pR. [+juo "bhaTa, 6.'] kathA kahenAra porANika, hovApaNuM. (kAvya.) kathA-bhAga kuM. [saM.] kathAmAM aneka viSaya apAyA heya kathitaya vi. [A saMskRtAbhAsI asiddha navuM rUpa; saM. temAM vArtAne lagatA khaMDa. (2) cAlu vAtane harakeAI kisse thatabdha thAya.] jAo "kathacatavya.' kathAbhAsa puM. [+ saM. mA-mAsa] vAdIe ane prativAdIe kathIra na. [saM. bhAratI>prA. 4thI6] kalAI ane sIsAnA ekabIjA upara khATAM dUSaNa utpanna karavAnI kriyA, (tarka) bheLaseLavALI eka halakI dhAtu. (2) (lA.) tucha vastu kathA-mahimA chuM. [saM.] kathAnuM mAhAtamya, vArtAnuM mahatva kathIro chuM. DhoranA vALamAM ke kAnamAM paDatuM lohI cusanAre kathA-sukha na. [sa.] juo "kathA-baMdha." [kathA-kathana eka jIvaDe, gigADe kathAmRta na. [ + saM. rAma] kathArUpI amRta, adAyaka kathA . cheDe, aMta. (2) pIche, keDe kathA-vega . [saM.] kathA vArtA kahevA mATe maLelo avasara. kaddaghAta puM. siM, tathA3r-ghAta kathAnA upakrama, sthAne (2) vAtacIta-saMbhASaNane maLelo avasara uThAva. (2) nATaya-racanAmAM sUtradhAra vagerenA AraMbhanA kathA-rata vi. [saM.] kathA sAMbhaLavAmAM mana saMbhASaNavALe bhAga, kathApaghAta. (nATaya.) kathAraMbha (rahma) pR. [ + saM. mA-"] kathAnI zarUAta. (2) kathA5kathana na. siM. java + 3pa-Ina] parasparanI vAtakathA-baMdha, kathA-mukha, prastAvanA cIta. (2) vAdavivAda, carcA kathAlApa paM. [+saM. mA-DhA] kathA-vArtA kathApAkhyAna na. [saM. jayA + 3ghAthAna] kathAmAM AvatI kathA-vaktA chuM. [saM.] kathA kahenAra, kathAbhaTa, nyAsa, (2) - ADa-kathA, upAkhyAna, upa-kathA vArtA kahenAra ka-thoDuM vi. jae "kola.' kathAvaTa (), TI zrI. [+ gu. 'I 'svArthe ta. pra.] mahenata, kAla(-La, huM, -LuM) vi. [Adi pada saM. 3 + uttara muzkelI, kaparAI pada vataMtra nathI] kaThekANAnuM, ka jagyAnuM. (2) agavaDabhareluM, kathAvali'-La, lI, -LI) sI. saM.] kathAono saMgraha muzkela. (3) mArganI bahAranuM, durgama, "AuTa oNpha dha ve' kathAvaziSTa vi. [+saM. sava-ra7] ja kathAvazeSa(2)." kaththaI e "kathaI.' kathAvazeSa chuM. [+se sava-zeSa] kathAne aMtabhAga. (2) vi. karyA vi. [saM] kahevA jevuM, kathanIya. (2) na. kahevAnI mAtra vArtAmAM rahevuM, sadgata, marI cUkeluM hakIkta, citavya kathA-vastu na. na. [3] kathA ke vArtAnI bIjabhUta vAta ka6, da. parvaga [saM. ] "kharAba" arthamAM kathAvaLi(-LI) e "kathAvali.' kada2 na. eka jAtanuM rezamI vastra kathA-vArtA strI. [saM] dhArmika ane sAmAjika kathAo- kadara na. [ara. ka6 ] laMbAI paheLAI ane jADAIthI vArtAo. (2) IzvarasaMbaMdhI carcA banate verAva. (2) pramANa, vistAra, (3) UMcAI (4) kathA-virakta vi. [saM.] thoDA-beluM, bahu na bole tevuM (lA.) padavI, darajajo, pada kathA-viSaya pR. [saM.] kathAvArtAnuM vastu, mULa prasaMga kadakArI strI. thoDo AnaMda. (2) saMbhoganI IcchA kathA-zarIra na. (saM.) kathAnuM mALakhuM kadakSara puM. [sa. 16 + akSa2] kharAba akSara, (2) vi. kathA-roSa chuM. [4] juo "kathAvazeSa(1)'. kharAba akSaravALuM kathA-zravaNa na. si.] kathA-vArtA sAMbhaLavAnI kriyA kada-khalA(-LA)I strI. [ja e "kada' + saM. + gu. AI' kathA-sajena na. [saM.] kathAnI racanA ligo saMbaMdha ta. .] dhUrtapaNuM, luccAI, zaTha-tA kathA-saMdarbha (-sadarbha) puM. [saM] kathAmAM AvatA prasaMgane kada-khalita-LiyuM vi. jio "kada' + saM. + gu. kathA-sAhitya na. [saM] kathAone lagatuM gadya-paghAtmaka lakhANa ta. pra.] dhUrta, luccuM [dakhala karanAruM kathAsUtra na. [saM.] kathAvArtAmAM vAtane saLaMga sacavAI ka6khaliyuM? vi. [saM. 1 + juo "dakhala' + gu. IyuM' ta.pra.] raheto dera kadaaLAI e "kada-khalAI ' kathA-siddhi sI. [saM.] vArtAnuM zrotAo upara jaNAtuM zubha kada-La strI. ALa, (2) niMdA. (3) vi. niMdA karanAruM pariNAma [vADiyuM ka-daDuM vi. [sa. yu + juo "daDa' + gu. 'uM' ta. pra.] kathALavuM vi. sa. tathA dvArA] kathA kahevAno zokha dharAvanAruM, beDoLa, kadarUpuM 2010_04
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ 410 kadaDo kadaLI-dhaMbha kadaDo 5. siM, jana->prA. - narama kAdavanA gaMdA ragaDa. pajaveluM. (2) niMdeluM, dhikkAreluM. (3) bagADI nAkheluM. (4) (2) (lA.) padArthone bheLavI karavAmAM Avato gaMdavADa kharAba athavALuM kadana na. [saM.] krUratA-bharelI kApAkApI. (2) (lA.) pApa kadarya vi. [saM.) kadarI, kaMjUsa, kupaNa kadanna na. si 43 + mana zAstramAM khAvAnI manAI karI daye to strI. [se.] kadIpaNuM hoya tevA kherAka, niSiddha anna, (2) hAnikAraka khorAka kalika, kadalI(-LI) strI, [sa.] keLanuM jhADa kadanna- cha vi. [sa., j] niSiddha kherAka khAnAra kadalI -LI)-kaMda (-ka6) . [] keLanuM gaphArUpa mULa kadApatya na. [sa. jan + aparathI kharAba saMvAna, ku-saMtati (jemAMthI piyAM phUTe che.) kadAsa puM, [saM. s + makhvAsa] kharAba Teva, kuTeva, ka-Teva kadalI(-)-kusuma na. [saM.] keLanuM phUla, poTe kadama na. si. 19zva puM.] kadaMbanuM jhADa kadalI(-LI)-kSAra ! si.] keLanA pANImAMthI tAravavAmAM kadama puM, na. [ara., "be pagalAM vaccenuM aMtara'] be pagalAM AvatA pravAhI khAro padArtha vaccenuM aMtara. (2) pagaluM, DagaluM. [0 uThAvavA-vAM) kadalI(-)-khaMTha (-khaDa) . [sa.) keLAnuM vana (2. pra.) jhaDapathI cAlavuM 0 cUmavA-vAM) (rU. pra.) page kadalI(-)-daMTha (-daNDa) . saM.] keLamAMthI varace phUTato lAgavuM. 0 dekhAvA-vAM) (rU. pra.).nAsI javuM. 0 rAkhavA- DAMDe (je vikasI pAnanA rUpamAM pachI banI rahe che.) (vAM) (rU.pra) UtaravuM. (2) dakhalagIrI karavI. (3) bhAga levo] kadalI-LI-thaMbha (thabha) puM[saM. + tama> prA. zaM]. kadama-khaMDI (-khaDI, strI, siM. zarU-af8I>prA. 4- juo "kadalI-staMbha." - sinemaLa gAbho uMTamA] kadaMbAnuM nAnuM vana kadalI(-LI)nAla(La) puM, na.siM, na.keLanA thaDane aMdara kadamacapI strI. [ara. + ] pagane sparza karI namana karavuM e kadalI(-LI-patra na. [saM.] keLanuM patuM-pAMdaDuM kadamanITa zrI. eka rAgiNI. (saMgIta.). kadalI(-LI)-puSpa na. si.] jue "kadalI-kusuma.' kadamananavAja vi. [ara. + kA.] maherabAna, kRpALu, dayAvaMta kadalI(-LI)-phala(La) na. [sa.] keLanuM phaLa, keLuM kadama-pezI strI. [ara. + phA.] paga-pasAra kadalI-LI)-vana na. [4] keLanuM vana, keLane bagIce kadama-bakadama kri vi. [ara. + pho] pagale pagale. (2) kadalI(-La)-grata na. [saM.] kArnika mAdha vaizAkha ke bhAdaravAnI sAthe sAthe. (3) dhIme dhIme, haLave haLave ajavALI caudase karavAmAM AvatuM eka vrata. (saMjJA.) kadama-bAja vi. [ara. + phA. pratyaya utAvaLe cAlanAruM. kadalI(-)-sAra pu. si.] jue "kadalI-nAla." (2) chaTAdAra cAlavALuM. (3) meTAM lAMbAM pagalAM cAlatuM kadalI(-)-kaMdha (kadha) muM. [saM] keLane mathALA taraphane kadama-bosa vi. [ara. + phA.] caraNa camanAruM. (2) (lA.) dhare bhAga namra, ajJAMkita. (3) puM. nokara [khuzAmata kadalI(-La)-taMbha (-stambha) . saM.], kadalI(La)thaMbha kadama-besI strI. [ara. + phA.] caraNanuM cuMbana. (2) (lA) . [. + rama] keLane thAMbhale, kadaLI-thaMbha kadamI vi. [ara. krIma, mI] zarUmAM gujarAtamAM AvelA kanTavA strI. [saM. 3 + juo "davA.'] kharAba davA, UlaTA (pArasIo) (2) (lA) asalI, januM prakAranI davA kadamehara na. eka jAtanuM pakSI kadavA, 0 I strI. [sa 3 + juo "duvA.'] zApa kadara strI. [ara. kadra] kiMmata ke mahatva AMkavApaNuM, bhUja, kada-vAna vi. [ o "kada' + gu. "vAna' ta. pra. kadavALuM, kadAvara [0 karavI, 7 jANavI khUjalI (rU. pra.) lAyakAta joI kada pR. kALAza paDatA raMganI bhIMgaDAvALI ane eka gya badale Apavo]. kAMTAvALI mAchalI kadaraja vi. saM. jAva, a dbhava kadarI, kejasa, kRpaNa kadazanA strI. [saM. zarR + arAnA] khAvAno bhAre abharakhe. kadaradAna vi. [ara. kadra + phA. pratyaya) kadara karanAruM sAmAnA (2) (lA.) vadhu paDatI kALajI. (3) ciMtA, phikara. (4) kAmanI bUja karanAruM, guNa-jJa. (2) Azraya-dAtA zreSa-bhAva kadaradAnI strI. [+ phA. I' pratyaya] kadaradAna hovApaNuM, kada% chuM. [4, + azvo kharAba che, ebavALe cheDe guNajJa tA [kadara vinAnuM kadasa vi. pavitra, pAka kadara-hINa vi. [ara. ka6+ saM. hIna> prA. phrIja, prA. tasama] ka-dahADe (-dA De) chuM. [saM. + juo "dahADe.'] kharAba kadarI' vi. sa. vAta kaMjUsa, kupaNa divasa, amaMgaLa divasa. (2) muzkelIno divasa. [-De kerAM karI* vi. [o "kadara' + gu. "I' ta, pra.] kadara karanAruM, (- ka DAM ) (rU. pra.) samaya vinA hovApaNuM kadaradAna, guNa-jJa kadaLa juo "kadalI." kadarUpa vi. [sa. 1 + ], vi. [+ gu. "G" vArthe ta. kadaLI-kaMda (ka) juo "kadalI-kaMda." pra.] kurUpa, beDoLa, varavuM, kUbaDuM kadaLI-kusuma jue "kadalI-kusuma." kadartha chuM. [saM. vAr + artha] kharAba artha. (2) nakAmI vastu kadaLI-kSAra jue "kadalI-kSAra." kadarthana na., ane strI. [saM. zarU-marthana, nI] herAnagatI karavI kadaLI-khaMTha (-khaNDa) juo "kadalI-khaMDa.' e, pajavaNuM. (2) niMdA, gIlA kadI daMDha (daSTha) jue "kadalI-daMDa." kadarzita vi. saM. + aciMta] herAna karavAmAM AveluM, kALI-thaMbha (thamsa) juo "kadalI-thaMbha." 2010_04
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ kadaLInAla(La) 411 ka-dhAna [vahema kadaLI-nAla(La) jue "kadalI-nAla.' kadApi ki. vi. [+ saM. a]i ja "kadAca" -"kadAcita." kadaLI-patra jue "kadalI-patra." (2) haragIja, koI paNa rIte kadaLI-55 jue "kadalI-puSpa.' kadA-rajA strI. [ara. kajhA-rajhA] Aphata, du:kha. (2) devI kadaLI-la() jue "kadalI-phala. kepa. (3) akasmAta. (4) mata, maraNa kadaLI-vana juo "kadalIvana." kadAvara vi. [ara. kad + phA. "avara' pratyaya] sArI UMcAI kadaLI-vrata juo "kadalI-vrata." dharAvanAruM, jakhara kadaLI-sAra juo "kadalI-sAra." kadAsaNa (-Nya) strI. kajiyAkhora sI, vaDhakaNa strI kadaLI-kaMdha (-skandha) ja "kadalI-kaMdha.' kadI kri. vi. jio "kAI" "dI'-divasa, enuM laghurUpa kadaLI-taMbha ( bastambha), kadaLI-thaMbha (-sthabha) jAo "ko-dI" dvArA; saM. jA ke vA sAthe saMbaMdha nathI.] kaI kadalI-staMbha." divase, kayAreya, (2) kyAre paNa kadaMba (kadamba) na. [se, muM.] meTAM pAMdaDAMvALuM eka kadI-ka ki. vi. [ + gu. "ka" svArthe ta.ka.] kayAreka, koI ja suzobhita jhADa. (AnI vadhu jAte paNa che.) (2) krAMti- samaye [samayanuM, purAtana, kadamI vRttane uttara ane dakSiNa dhruva, krAMtivRttathI uttare athavA kadIma(mI) vi. [ara. "kadI'; + , "I ' ta...] janA dakSiNe 90 aMzane aMtare AvelAM be biMdupakI eka,(khagoLa,) kadI-madI ki. vi. [jue "kadI,' -dvirbhAva) jue "kadI." kada-kesara(kadamba-) 5., na. [saM.] kadaMbanAM phUlone parAga-taMtu kadAmI ja e "kadIma.' kadaMba-keraka (kadamba-) 5. [sa.] kadaMbanA jhADane aMkura. kadIra vi. [ara.] zaktimAna. (2) 5. paramezvara [0 nyAya (rU.pra.) ekI sAthe utpanna thanArI bAbatene kadu na. [phA. "ka6-dUdhI] (lA.) ligedriya. (kutarAne "ka6' saMbaMdha]. [vaMdirA] kadaMbanuM vana, kadama-khaMDI (rU.pra.)]. kadaMba-khaDI (kadaba-khaDI) zrI. [ + saM. du > prA. kaduvA strI. [sa. 1 + juo "duvA.'] zApa, ka-davA kadaMba-sukala (kadamba-) puM, na. si.] kadaMbanA jhADanA kaduSaNa vi. [saM. zarR + 3] lagAra garama, thoDuM garama, aMkura. [ nyAya (ra.a.) jae "kadaMba-keraka nyAya.'] ka SNa, navazeku kadaMba-vana (kadamba-) na. [saM.] kadaMba vRkSonuM vana, kadaMba-khaMDI, kake . juo "katI.' kadama-khaMDI thaI AvatA pavana kadarata strI. [ara.] DahoLApaNuM. (2) malinatA. (3) zaMkA, kadaMba-vAta, -, (kadambana) yuM. [saM.] kadaMba-vanamAMthI pasAra karda . [saM. hua> prA.luDuMga-3 kuTuMba kadaMba-sUtrIya (kadambana) vi. [8] AkAzanA kaI paNa be ka-daSTi strI, (saM. 3 + saM.] ku-daSTi, kharAba daSTi, kharAba padArthone joDanAruM mahAvRtta kadaMbamAM thaI jAya e sthitine najara, vikAra bharelI najara, kAmuka dRSTi, bada-dAnata. (2) (khagoLa.). [vAta." ka-maherabAnI, apa-kRpA, khaphA kadaMbanila (kadambA-) 5. [+ saM. mana] juo "kadaMba- ka-adama vi. [ara.] AdamInA kadanuM, mANasanA mApanuM, kadaMbabhimukha (kadambA-) vi. [+ sami-mua] kaI paNa "lAIpha-sAIjha [dhokANuM AkAzIya padArtha ane kadaMbamAM thaI ne jatuM mahAvRtta ka6 . [phA.] juo "ka6." (2) (lA.) daMDake. (3) joke, krAMtivRttane kyAM chede te biMduthI krAMtivRttanA AraMbhasthAna kara, -, strI. [saM.] paurANika rIte dakSa prajApatinI kanyA sudhInuM aMtara dharAvatuM. (khagoLa) ane kazyapa RSinI teramAMnI eka panI, tenI mAtA. kadI kri. vi. [sa.] kayAre, kaye samaye? (padyamAM) (saMjJA.) kadAkAra 5. siM. + -HIS] kharAba AkAra (2) vi. karka(-)-kumAra, ka(-4)-putra, (- )-suta-sU)ta . kharAba AkAravALuM, beDoLa [aMTasa, adAvata siM] kane zeSanAga vagere nAga jAtine te te putra kadAga 5. [sa. jAgraha-] kadAgraha, mamata, jida (2) kadra 5 vi. [saM. 16 + 5] kadarUpuM, beDoLa, jue "kadarUpa." kadAgraha che. [saM. zat + Agra kharAba Agraha, mamata, jida kada patA strI. [saM.] kadarUpApaNuM kadAyI vi. saM. 6 + agraNI, .] kadAgrahavALuM, kadra pI vi. [sa, pR.] kadarUpuM mamatIluM, jiddI kadra-putra jue "kadra kumAra." [bada-sUrata kadAca ki. vi. [sa. vAva-arvA, tabhava] kadAcita, kadra ! vi. [ saM. 1 3 + gu. "u" ta...] kadarUpuM, beDoLa, kadApi, kaIka vAra, kayAreka. (2) je ema bane te kaka-suzruta juo 'kaku-kumAra.' kadAcAra chuM. [saM. 6 + AcAra] durAcAra, durAcaraNa, kharAba kadhaNa pu. [saM. [ + juo "dhaNa.'] kharAba pati, patnIne AcaraNa, kharAba vartAva mArajhUDa karanAra ane vyabhicArI pati kadAcArI vi. saM. san + mAvANI, 5.] durAcArI, durAcaraNa karAyuM, ka-ghare (-LuM) vi. [saM. + dharAvuM gu. "yuM kadAcita kri. vi. [saM.] juo "kadAca." bha. ka, ekuM te. pra.] avivekI, avinayI. (2) kadara kadAcidubhAvI vi. [saM., pR.] kAIka vAra banI Ave tevuM. vinAnuM. (3) mUrkha, samajha vagaranuM. (4) samaya bahAranuM (2) asthira, ava. (3) anizcita ka-dhAna na. [saM. zu-dhara] kaLathI kedarA kAMga baMTI vagere 2010_04
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ ka-peDhuM + jue TTa, pra.] halakI prakAranuM dhAnya. [ . keLavavuM (-kaeN-) (rU. pra.) halakAM ke nabaLAMne taiyAra karavAM] -dhADuM vi. [saM. 'dheluM'+gu. kharAba rIte dheAyeluM. (2) dheANa paDI gayeluM ka-zveANa (-dhANa) na. [saM. +jue dhevuM' + gu. 'aNa' ++. pra.] maila na nIkaLe ema saMbhALa vinA dhenuM e. (2) vi. e rIte dhAvAmAM AveluM, ka-dheADhuM -dhANI (-dhANI) strI. [saM. zuM+jue dheAvuM'+ 'aNI' rR. pra.] kharAba dheAlAI, mela rahI gayA hAya tevI ghelAI -dhANu' (-dhANuM) vi. [saM. vyu + jue 'dhevuM' + gu, aNuM kR.pra.], ka-zvetuM vi. saM. + jue 'dheluM'+ gu. 'tuM' kR.pra.], -dhAvaNa vi. [saM. skru + ja 'dhevuM' + gu. 'aNa' kR.pra.] jue 'ka-gheTuM.' kanaka na. [x.] seAnuM (ra) (lA.) dhana, deAlata. (3) puM. kALA trA (vanaspati-kheDa) kanaka"tArA huM., kha.va. [saM.](lA.) phulajhara jevuM eka dArUkhAnuM kanaka-daMDa (-daNDa) puM. [saM.] senAnA kheAlarAvALA daMDa, seAnAnI chaDI rAja* [Nika davA. (Ayu.) kanaka-prabhA strI. [saM.] tAva ane jhADA mATe eka rAsAkanaka-prAsAda puM. [rsa.] thAMbhalA chata vageremAM seAnAnAM patarAM jaDayAM hAya ke senerI raMga lagAvyA hAya tevA mahela [(ra) dhatUrAnuM phUla kanaka-phUla na. [+ jue 'phUla,'] kAnanuM seAnAnuM eka ghareNuM, kanaka-maya tri. [saM.] senAnuM banAveluM. (ra) seAnerI naka-maheAtsala huM. [saM.] pazcimI prakAre 60 varSa pUrAM thatAM pratiSThita vyaktionA ke saMsthAonA UjavAtA utsava, suvarNa mahotsava, gAlDana jyubilI' kanaka mudrA srI. [saM.] seAnA-mahera, suvarNa-mudrA kanaka-rasa puM. [rsa.] dhatUrAnA rasa. (2) gaMdhaka. (3) haratALa kanaka-razanA strI. [saM.] seAnAnA kaMdArA kanaka-latA zrI. [saM] pILA camelInI vela kanaka-vaTI srI. [saM.] dhatUrAmAMthI zvAsa udharasa chaNa vara vagerene mATe banAvavAmAM AvatI gALIe. (Ayu.) kanaka-vaNuM chuM. [saM.] senAnA raMga jevA ra'ga, (2) vi sAnerI raMganuM, sAnerI kanaka-%0chuM. vi. [+ gu. 'uM" ta. pra.] senerI ra'ganuM, senerI kanakavI strI jue 'kanakavA' + gu. 'I' srIpratyaya ] nAnA pataMga, pataMgaDI [eka jAtanuM seAnAnuM ghareNuM kanaka-vela ( -yu) strI. [ + jue 'vela.'] (lA.) DaoNkanuM kanakavA puM. [ hiM. kanakaubhA'] pataMga, paDAI, kAgaDiyA. [ -lAnA reTalA (ph. pra.) e UDatA pataMga ekabIjA sAthe cITakAI javA. -vAnA sAMtarA (rU. pra.) pataMga utAratI vakhate dera gUMcavAI na jAya e mATe chUTI chUTI pAtharavAnI kriyA, 7 apAvavA, . cheDAvaveA, sukAvavA (rU. pra.) pataMga uDADavAmAM madada karavI, pataMgane dUra laI jaI uDADavAmAM pataMga UMcA dharave] kanaka-sArikA srI. [saM.] seAnerI raMganuM AMbAnI RtumAM dekhAtuM eka pakSI . _2010_04 412 kanAgata kanakasUtra na. [saM.] kaMThanA seAnAnA dvArA kanakAI srI, e nAmanI eka devI. (saMjJA.) kanakAcala(-La) puM. [+ saM. maha], kanakAdvipuM. [ + saM adri] paurANika dRSTie sumeru parvata. (saMjJA.) (2) sUrya AthamatI veLA ane UgatI veLA pUrva kSitijanA seAnerI raMgane! te te kAlpanika parvata. (saMjJA.) kanakAbhiSeka kapuM. [+ saM. mamiSe] vivAdamAM jItelA AcArya ke vidvAnanA (pavitra pANI bharelA) senAnA kuMbhAthI karavAmAM AvatA abhiSeka kanakAriSTa puM. [+saM, malTi] dhatUrAnA rasamAMthI zvAsa udharasa saLekhama vagere regene mATe banAvavAmAM AvatI pravAhI davA. (Ayu.) [siMhAsana kanakAsana na. [+sa, mAna] senethI maDheluM, rAjakanasUza chuM. kanakavA, pataMga kanakejajavala(-La) vi. [ saMnaTM + rava] seAnAnA jevuM UjaLu, tejadAra [mahesava, golDana jayubilI' notsava puM. [+saM. SH] kanaka-maheAtsava, suvarNakanakhaDI strI. e nAmanI eka vanaspati *najara strI, [sa, v + jue 'najara.'] jue 'kudRSTi.' kana("ne)-gata (5) zrI. [jue 'kanaDavuM' + gata.O'], -tI strI, [+gu. 'I' svArthe ta. karavuM e, herAnagatI, pajavaNI. aDacaNa pra.] kanaDavuM-herAna (ra) naDatara, harakata, munna(ne)vuM sa. kri. [saM. + jue naDavuM.'] naDavuM, harakata karavI, vighna karavuM. (ra) pajavavuM, herAna karavuM noTa puM. [jue 'kanaDavuM' + gu. ArTa' rR. pra.] kanaDagata kana-phUla na. [saM. f-> prA. 7 + juo phUla,'] strIenu kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM, kanakakula kana-phreDa puM. [rsa, l> prA. TM + jue 'keDavuM.'] kAna ane gaLA vaccenI kAthaLInA seAjo, gAla-pacALiyAM kana(-ne)2 (25) zrI. saurASTramAM samudrakAMThe koDInAra pAse maLatI mAchalInI jAta kanarasiyuM vi. [sa, nai-rakSa>prA. jantaraNa + gu. iyuM' ta. pra.] gAyuM khAvanuM vagere sAMbhaLavAnuM ze|khIna, saMgIta-priya kanavaI (kanarva) strI. mATIvALI jamInanI eka jAta navA strI. darakAra, ciMtA [kriyA navAI zrI. [sa, n>prA. vRnna dvArA] kAna vIMdhavAnI kanavAra (-raya) strI. kanavA, darakAra, ciMtA, kALajI. (ra) khaNakheAja, paMcAta. (3) paravA, tamA kanaza("salAI, kana-saleA puM. kAnakhajarAnI eka jAta kana(-nA)stara na. [aM. 'nisTar'] vAMsa athavA dhAsanI cIpAnI TApalI athavA kIDeyeA. (2) netara athavA vAMsanI cIpAnI gUNa, (3) khAMDa bharavAnI gUNa, (4) paDe, zIkI, (pa) TinanA patarAnA dAbaDA kanaMgara (kanagara) puM. paththaranuM eka jAtanuM eAra nAgata puM. Ase| mAsane| kRSNapakSa. (ra) maraNakriyA,
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ kenAta 43 kanyakA (3) zrAddha kanekana' (-nya ki. vi. [saM. vaLa>prA. za7; dvibha1 kanAta strI. [ turkI, taMbunI cAre bAjane paDade] jADA kAne saMbhaLAya te pramANe taddana sAkSIrUpe bevaDA kapaDAne vAMsanI sAthe sIvIne banAvelo paDade, kanekana* (kAne- kanya) krivi. jio "kane', virbhAva.] tadana taMbunI kapaDAnI dIvAla. [kheMcavI ( eN cavI), 0 gheravI najIka, thothaDa, sAva pAse (rU. pra.) taMbunI AsapAsa paDadAnI vADa karavI] kAcAM na., ba.va. [sa. 4 > prA.vana-dhArA] kAnanI bUTa kanasa strI. jamInamAM nAkhelI sAMkaLa (hAthInI sAMkaLane keneja na. [saM. tha > prA.nAkana-] uttara pradezanuM pakaDI rAkhavA ) e nAmanuM eka nagara. (saMjJA.). kanA stara jue "kanastara.' kenejiyapuM.[, zani -va->prA.vanarUkina-; " kaja' kani(naiyApuM, ba. va. [saM. *f*-*- > prA. nima-] + gu. IyuM" ta...] kanAjano vatanI, kalejamAMthI nIkaLI (lA.) pataMganI khAMbhamAM derInA trikoNAkAre bAMdhavAmAM AvI vasela] kAjathI AvI vasela brAhmaNa purabiyA AvatA be cheDA-jemAM bahAranA chUTA khaNiyAmAM dara vagere jAta ane ene puruSa. (saMjJA.) bAMdhavAmAM Ave che. kane vi. [ + gu. "I' ta. pra.] kanAjane lagatuM, kAjakaniyA2 strI. bALakane khoLe besADavAnI kriyA. (2) mAMthI AvI vaseluM..(2) samI. uttara pradezanA kanoja AsamIThAI ane rAtA nADAnI bheTa. (3) bALo pAsanI balAtI belI. (saMjJA.) kani- . [jao "kaniyA.'] rAMpanI baMne bAjunA kaTA puM, ba.va. [-5-> prA. vana-kma-] (lA) cheDAne dADhAmAM rAkhavAnA kAmamAM Avato haLane bhAga. vahANanA redha mATenAM bahAranAM DhAMkaNAMnAM pATiyAM. (vahANa) (2) rAMpane vALelo cheDe [(3) UtaratI keTInuM kaneTI . [ja "kATA' + gu. "I' strI pratyaya ghaDAne kaniSa vi. siM] uMmaramAM sauthI nAnuM. (2) halakuM, nIca. kAna kaniSThatA strI...-tva na[saM.] kaniSTha hovApaNuM karavuM vi. meLa vagaranuM, lAga vinAnuM, karuM. (2) kaniSThikA strI. [saM.] hAthanA ane paganA paMjAonI pAMcamI sagavaDa vinAnuM. (3) chevADAnuM. (4) ekaluM, aluM, sauthI nAnI AMgaLI, TacalI AMgaLI pADoza vinAnuM ka-nI kri. vi. [vAkayAte kriyArUpa pachI praznArthe, juo ke kajhaTiva vi. [e.] rUDhicusta (rAjakaraNamAM) + nahaii' laghurUpa (vAtacItamAM levuM ke nahi! [aAMgaLI kejhayumara vi. [.] vAparanAra, upayoga karanAra (khAdya kanInikA zrI, [saM.] AMkhanI pUtaLI, kIkI. (2) TacalI vagere sAmagrIne) kane (ka) nAma. [saM. prA. nag> apa. vAnara> kanTAkTa ja kendrakaTa." ja. gu. vana, va2] najIka, pAse ka Tara ja "kendrakaTara.' kanekazana na. [.] joDANa, saMbaMdha . kanDakaTara (kaDakaTara) chuM. [.] saMcAlaka, doranAra, laI janAra kane gata (atya) e "kanaDa-gata." (vAhane vageremAM vyavasthA rAkhanAra). (2) jemAMthI vIjaLI kanehavuM juo "kanaDavuM.' pasAra thaI zake te tAra. (3) vi. uSNatAvAhI kanetara na. bAdhA, naDatara, aDacaNa kanTazana (kaDakazana) na. [aM.] judI judI garamIvALA padArtha kanerI strI, kAMjI, cokhAnI rAba ekamekanA saMbaMdhamAM AvatAM emAM thate garamIno saMcAra kanerI strI, kinAra, kera. (2) bhIMtane chAparA najIkane kanizana (kaDizana) alI. [.] sthiti, paristhiti, hAlata. bhAga. (3) pATaDAnA mathALAne bhAga, tAMtara, taMtraka. (4) (2) zarata, belI saurASTramAM koDInAra pAse samudramAM thatI mAchalInI eka kansara (kacchesara) na. [e.] prakAzane ekatra karI jorathI jAta, kanara bahAra pheMkanAro kAca. (2) ghanIkaraNanuM ke. paNa sAdhana kanerI strI. [e. kenerI ] eka jAtanuM pakSI kanna chuM. [saM. jaLa >prA. nA mahArASTranI dakSiNe kaneruM (kaneruM, na. [ jue "kane' dvArA.) kinAre, kera. (2) Avele karNATakane pradeza (januM maisUra rAjya). (saMjJA.) chAparAnI pAMkhe mUkelI pApaDI. (3) kri. vi. najIka, pAse (2) kannaDa dezane lagatuM kane-vALiyo ! makAnamAM ghuselA cArane bahAra najara kanna-nyA) , ba.va. juo "kaniyA.' rAkhavA Ubhelo sAthI [vIMdhavAnI kriyA kannAvuM a.kri. [jae "kanA', -nA.dhA. pataMganuM eka kanaiya, cA strI. [ saM. * > prA. nna dvArA ] kAna bAja namatA thavuM. (2) (lA.) AnAkAnI karavI. (3) kanaiyA ja "kaniyA.' haTha karavo. (4) magarUra thavuM kanaiyA (ka ) 5. siM. -> prA.karaNa + gu. "e" kanI strI. [jue "kannA' + gu. "I' ta.pra.] pataMganuM ta...] zrIkRSNa (vahAlAI saMjJA). (2) (lA.) varaNAgiye eka bAju namavuM e. [0 khAvI (rU.pra.) pataMganuM eka bAju juvAna, phakaDa juvAna, lAla namavuM, kannavuM] [kAnIvALuM. (2) bharatavALuM kanaiyA DuM. belI athavA 25TAnA lAkaDAnA dADhAmAM rAMpa kanI-dAra vi. [juo 'kAnI' + phA. pratyaya) kAravALa, rAkhavAne pADelo khAMco kanuM na. jio "kanA.'] pataMgane bAMdhelI dorI kane muM. sAMTho kanyA sahI. [saM.] kanyA, chokarI, cheDI, pirI (sAmAnya 2010_04
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ kanyakA-chala(La) 414 kaTa-bAja rIte kuMvArI, [upADI javApaNuM kanyA-zuka na, [saM.] kanyAnA pitAne varavALA taraphathI kanyakA-chala(La) na. siM.] chokarIne lalacAvI-phosalAvI paraNavAnA sATAmAM apAtuM dhana kanyakA-ja na. [saM., S.] chokarI mANasa, kuMvArI chokarI kanyA-svayaMvara (sva)-vara) . [.3 kanyAnI meLe ja kanyakA-ratna na. [saM.] o "kanyA-ratna." icchAvara varavAnI kriyA ke e samAraMbha kanyA strI. [sa.] juo "kanyakA." (2) bAra rAzio- kanyA-haraNa na. [saM.] kanyAnI icchA ke anicchAe lagna mAnI "pa" "Tha" thI zarU thatAM nAma ApatI rAzi. (jyo) mATe uThAvI laI javAnuM kAryuM kanyA kuM., ba,va, juo "kaniyA.' kanyALuM na. nadI ke taLAvanA paTamAM karavAmAM AvatA vIra. kanyA-kAla(La) . [sa.] kanyAne kuMvArApaNAne samaya. (2) caNatara karyA vinAnA kA, ori (2) kanyAne paraNAvI devAnI uMmarane samaya kavAla na. eka jAtanuM kamaLa kanyAkumArI strI. [saM.] dakSiNa bhAratanI cheka dakSiNa cheDe kavikaTa vi. [aM] guno karanAra, aparAdhI. (2) AropI AvelI bhUzira, keIpa kemerina' ane e tIrtha. (saMjJA) kavInara vi. [e.] nimaMtraNa karanAra, AvAhaka kanyA-keLavaNI (-ke- strI. [saM.+juo keLavaNI.] chokarIone kanvenzana na. [4] arasaparasa vyavahAra mATe TharAvelo ApavAmAM AvatuM zALAkIya zikSaNa [kanyAnuM palluM niyama, rUDhi (vaidha DekaTara vakIla vagere) kanyA-gata vi. [saM.] kanyAne dAnamAM ApeluM. (2) na. kansalaTanTa (kansalaTanTa) vi. [a] mAtra salAha ApanAra kanyA-gurukula(La) na. [saM.] jyAM chAtrAvAsamAM rAkhI kesaTiMga sarveyara (-2) vi. [aM.] mAtra salAha ApavAkanyAonI keLavaNInI vyavasthA rAkhavAmAM AvI hoya nA udeze majaNI karanAra sthapati tevuM zikSaNa-sthAna [chAtrAlaya kasezana na. [aM] niyamathI ochuM bhADuM vagere levAnI chUTachATa kanyA-gRha na. [saM., S., na.] kanyAone rahevA mATenuM kapaDuM. [aM.] pyAluM. (2) harIphAImAM vijetAne apAtuM kanyA-grahaNa na. [4] kanyAnuM pANigrahaNa, lagna pyAlAnA AkAranuM pratIka kanyA-cUDI strI. [sa. + jue "cuDI.] paraNatI vakhate ka5-pha) 5. jAmagIrI kanyAne paheravA mATe hAthIdAMtane caDe kepaca-cha,-jha)(2) strI. rivA.] tarakhaDa, bhAMjagaDa, paMcAta kanyA-rI (-cerI) strI. [saM. + juo "cArI.'] (lA) kapacI jI. pAkA rastA banAvavA ke simenTanuM kAma karavA kanyA paraNAvavA mATe brAhmaNane apAtI dakSiNA. (2) vaparAtI kALA paththaranI bhAMgelI TukaDIo kaMvArInA lagna vakhate levAte sarakArI lAge ke kara kapacI strI, vahANanuM mathALuM. (vahANa) (2) capaTI rakAbI kanyA-dAtA vi. saM., pR.] lagnamAM kanyAnuM enA varane dAna kaparuM na. kapacI karatAM jarA mATe paththara ke IMTano TukaDe. ApanAra vaDIla vagere [mAravuM (rU. pra.) lAsTaranAM kapacAM besADI khADA pUravA] kanyAdAna na. siM.] lagna vakhate varane kanyAnA vaDIle ka5chaTa (8) jue "kapaTa,' taraphathI kanyA vidhipUrvaka ApavAnI kriyA pachapa (-pya) strI. [ravA.] rIta. (2) lakhavAnI zailI kanyA-dAyo chuM. [saM. DhAva->prA.vAma-] kanyAne lagna ka5jhaTa (ra) e "kapaTa. vakhate ApavAmAM Avate dAyaje, "DAvarI" kapaTa na. [saM.] kaDa, chaLa, prapaMca. (2) luccAI. (3) do. kanyA-duSaNa na., kanyA-doSa chuM. (saM.] paraNyA pahelA | 'Da." [0karavuM, khelavuM, ramavuM (u. pra.) chetaravuM] kanyAne thayele ziyaLa-bhaMga kapaTa-kalA(-LA) strI. [saM.] chetaravAnI tarakIba, chaLa-kauzala kanyA-dhana na. (saM.) kanyArUpI dhana, (2) lagna vakhate kapaTa-kuraMga (24) kuM., na. [sa, muM.] chetarAmaNu hariNAkRti kanyAne dAyajAmAM apAyela saMpatti, paluM [kAnIna kapaTa-keTa kuM. [+juo 'koTa."] ThagavA mATe Ubhe karela kanyA-putra puM. [saM.] kanyAnI kuMvArI dazAmAM thayela putra, banAvaTI kilo ke dIvAla, (2) kAmacalAu ADaca kanyA-ratna na. [saM.] kanyArUpI ratna, saMskArI kanyA kapaTa-ra vi. [+ phA. pratyaya] kapaTI, dagalabAja, prapaMcI kanyA-rAzi strI. (saM.] AkAzIya bAra rAzi-saMgrahomAMne kapaTa-jALa rahI. [+ juo "jALa.](lA.) prapaMca ke chaLakapaTanI chaThTho saMgraha. (khagoLa.) (2) puM. (lA.) phata, bAyalo, nAmarda yojanA kanyA-vaya na., strI. [saM. vAsa na] kanyAnI umara, kanyA kapaTa-taMtra (-tatva) na. [saM.] kAvataruM karavAnI yojanA tarIkenI-kanyAvasthAnI uMmara [kuMvArI avasthA kapa-tApasa puM. [saM.]tApasane veza laI Avelo DhoMgI mANasa kanyAvasthA strI. [sa, vanavA + avasthar] kanyAkALa, chokarInI kapaTa-dhArI vi. [sa., pR.] kapaTI kanyA-viya puM. [saM.) paisA laI kacAne paraNAvavI e, kapaTa-niMdA (nidA) strI, [sa.] keI ne chetaravA bIjA koInI dIkarInuM vecANa [detIne vyavahAra karavAmAM AvatI niMdA kanyA-vyavahAra puM. [saM.] eka-bIjA sAthe kanyAnI letI- kapaTapaTu vi. [sa.] kapaTa karavAmAM niSNAta kanyA-trata na. [] lagna thAya tyAMsudhInuM kanyAnuM puruSa- kapaTa-5Aza che. [saM.] kapaTa-rUpI phAMsale, kapaTa-pejanA saMbaMdha na karavAnuM vrata ke vartana, kuMvArApaNuM kapaTa-prabaMdha (-badha) . [saM.] kapaTanI pejanA, kAvataruM, kanyA-zAla(-LA) strI. [saM.] mAtra chokarIone bhaNavA kapaTa-taMtra mATenI nizALa kapaTa-bAja vi. [ kA. pratyaya] kapaTI, dagAkhora 2010_04
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ kapaTa-bAjI 415 kapAla(La) kapaTa-bAjI vi.[+ phA.] kapaTa, daga, dagalabAjI kapanI vi. lobhI [mApa levA mATenuM eka yaMtra kapaTa-bhAva 5. [saM.] dagAnI vRtti kapa-mAikemITara na. [aM.] repa keTalo vadhe che enuM kapaTa-yuddha na. [saM.] beTI dekhADavA pUratI laDAI, AbhAsa- ka5ra . khetarane seDhA yuddha. (2) kapaTathI laDAtuM yuddha karavuM sa. kiM. (jamInamAMthI) bedI kADhavuM kapaTarahita vi. [saM.] kapaTa vinAnuM, niSkapaTI kaparala (-bhya) strI, eka jAtanI vela, kamaLavela kapaTa-rUpa na. sa.] kapaTI svarUpa. (2) vi. kapaTI svarUpavALe kaparAza (-15) strI, [jue "kaparuM + gu. "Aza" ta. pra.] kapaTa rUpa-dhArI vi. [sa., .JbanAvaTI dekhAva karanAruM, chadmavezI kaparApaNuM kapaTa-lagAma strI, jio "lagAma.'] (lA.) cheDAnI kaDIo- kaparI strI, kALI vela vaLI lagAma khita kaparuM vi. di. prA. hama, niSphara] agharuM, muzkela, kaThina. kapaTa-lekha chuM, -bdha na. [saM] peTe dastAveja, banAvaTI (2) ugra svabhAvanuM, krodhI. (3) lAgaNI vagaranuM, dayA kapa-vacana na. [saM.] chetarAmaNe bela, chetaranArI vAtacIta vagaranuM. (4) duHkhadAyaka [balanI bakhola kapaTa-vadha puM. [sa.] dagAthI karavAmAM AvelI hatyA kaparI. khADAnI ke kuvAnI aMdaranuM ADuM palANa, kapaTa-varjita vi. [saM.] kapaTa karavAnuM choDI dIdhuM che tevuM, niSkapaTI kaparda chuM. [saM.] keDe. (2) mahAdeva-zivanI jaTA kapaTa-vidyA sI. [ ] kapaTa karavAnI AvaData, chaLa-vidhA kapardikA strI. [saM.] keDI kapaTa-veza(5) 5. (saM.) chUpo viza, chaLa-veza, chadmaveza. (2) kapardinI strI. siM] duga, bhavAnI, aMbA vi. kapaTI vezavALe. (3) (lA.) daMbhI kadi vinAyaka vrata na. [saM.] zrAvaNa sudi ceAthathI bhAkapaTavezana-5) -dhArI, kapaTa -pI) vi. [4, pR. daravA suda cotha sudhInuM eka TANAnuM bhajana ane gaNa banAvaTI veza dhAraNa karanAra. (2) (lA.) daMbhI mANasa patinuM pUjananuM vrata. (saM.jJA.) kapaTa-zakti strI. [saM] kapaTa karavAnI zakti kapadI puM. [saM.] jaTAdhArI mahAdeva-ziva kapaTa-zIla vi. siM.] kapaTa karavA TevAyeluM kapAsa na. mecInuM eka ojAra ka5TAIta chuM. asalanA vakhatamAM rAjasabhAne eka amaladAra kapalIna sI. [e. kalaga ] be naLAo joDavA mATe paTAcaraNa na., kapaTAcAra . [+, mA-varaNa, -vAra] vaparAto pacavALo TukaDo kapachI AcaraNa, dagAbAja vartana kapaTa () strI. [21.] mahenata kapaTiyALuM vi. [+gu. IyuM' + "ALuM' ta. pra.] kapaTI, kapaLa na. eka jAtanuM khetInuM ejAra, samAra, bahere' dagAbAja, melA dilanuM [(2) DhegI kapATa na., [sa, puM, na.] kamADa, bAraNAMnuM panela. (2) kapaTI vi. [sa., pR.] kapaTa karanAruM, dagAbAja, durAzayI. (gu.) kabATa kapaTI strI. dhAnane pAka nAza karanAra eka kIDa. (2) kapaTa-puTa puM, na. [saM., ;] kamADanuM panelA tamAkunA choDamAM thato eka rega. (3) eka jAtanuM mApa kapATa (prabaMdha (-bandha) 5. [saM.] kamADanA bAraNAne kapa(-maMguThALa na. bALavA mATe kApelo lAMbe paheLo jADe ghATe goThavAya te rItane citrakAvya prakAra. (kAvya.) lAkaDAne TukaDe. (2) phADeluM lAkaDuM kapATA puM, ba.va. (lA.) nasIba. [ phATavA (rU. pra.) kapa-chANa vi. [saM. sarpadaprA. 8 + juo "chaNavuM.'] ekadama nasIba UdhaDavuM, ekadama sAhukAra thaI javuM. kapaDAthI cALeluM. (2) kapaDAthI vIMTI enA para mATI chAMdI pADe chuM. ghaDavAmAM na cAle tevI ghAtunI meLavaNI lIdhI hoya tevuM. (3) (lA.) khUba vicAreluM kapANa na. [jue "kApavuM' + gu. 'aNa" pra.] kApavuM e, pada-madI, kapaha-mATI vi. [sa. 1rSaTa->prA. upara + kApavAnI kriyA. (2) kamI karavuM e. (3) kApavAnuM hi. "maTTI,' e "mATI.] padArthane kApaDa vIMTI enA upara eka ejAra [la lAgavI e bhInI mATI chAMdI lIdhI hoya tevuM, kaccha-chANa kapANa na. ughADe page taDakAmAM cAlavAthI lAgatI garamI, ka58- pu. eka jAtane doDe kapANa na. vajana karavAne piTIkApe, kaMpANa kapaDAM-latAM, tAM na., ba. va. [juo "kapaDuM' + "latuM,-tuM;' kapAta (tya) strI. [jue "kApavuM' + "Ata" ka. pra.] kApavuM ekale nathI vaparAta.] e "kapaDuM-latuM. e. (2) kamI karavuM e kapaDuM na. [saM. jaTa-->qdama-] sarvasAmAnya kApaDa. (2) kapAtara, kapAtra vi. [sa. -pAtra, arvA. tadabhava] ku-pAtra, sIveluM lUgaDuM [mAya lugaDuM nAlAyaka. (2) naThAruM, kharAba, halakA svabhAvanuM. (3) kapaDuM-latuM tu - na. na. [ja "kapaDAMlattAM.'] sIveluM sarvasA- | (lA.) luccuM, tophAnI, lATha. ka5taLuM na. jio "kApavuM' enA vikAsa.] phaLa ke zAkanuM kAma strI. [jue "kApavuM + gu. "AmaNI' ka. pra.] kApeluM pheDavuM. (2) DagaLuM, gAbacuM. (3) jhADanI chAla. [0 kapAvavAnI kriyA, kApavuM e. (2) kapAvavAnuM mahenatANuM, kADhavuM (rU. pra.) bahu kharca kare, bahu vAparI nAkhavuM kapAvavAno kharca kapana na., -nA strI. [juo 'kApavuM'- dvArA] lAkaDuM kerI kapAla(La) na. [sa, pR., na.] parI. (2) lalATa, kapALa. khAnAre eka kIDe, dhUNa (3) saMnyAsInuM khapara. (4) mATInA vAsaNanuM ThIbaDuM. . e javeluM laka" 2010_04
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ kapAla-kriyA 416 kapa-kula(-La) [0 khUlavuM (rU. pra) bhAgyodaya thavo. phUTavuM (rU. pra.) dharAvanAra niSNAta, koTana baeNnisTa bhAgyahIna thavuM] kapAsa-saMvardhaka (-saMvardhaka) vi. [saM.] kapAsa ugavAmAM kapAla-kriyA strI. [saM.] zaba aDadhuM baLavA Ave tyAre vRddhi karAvanAruM, "kaMTana--brIDara' najIkanA sagA dvArA thatI zabanI kheparI bhAMgavAnI kriyA. kapAsiyA-mila juo 'kapaziyA-mila.' [0 karavI (rU. pra.) koInuM magaja pheravI nAkhavuM]. kapAsiyuM juo kapAsiyuM." kapAla-caka na. [4] parI banAvanArAM kapAlAsthionA kapAsiye jue "kAzi.' sAMdhAmAM AveluM eka jhINuM ane beDoLa hADakuM kapAsI ja "kapAzI.' kapAla-daMtazUhika (-6-ta-) chuM. [saM.] pAchalA kapALanA mULa kapAsI-vAda (-Daya) jue "kapAzI-vADa." bhAgane daMtacaDAnAM piMDa sAthe joDanAra nAyu kapALa na. [saM. 14] lalATa, bhAla..(2) (lA.) durbhAgya. kapAla-dhArI vi, puM. [4, pR.] kapALonI mALA paheranAra [pharavuM (rU. pra.) nakAmI mahenata karavI. (2) nukasAna kApAlika (sAdhu) thavAthI dilagIra thavuM. 0khUlavuM (rU. pra.) nasIba sAruM kapAla-padI na. [saM, muM.] eka jAtanuM dariyAI prANI thavuM. 0 peI AvavuM (rU. pra.) sare Avela prasaMga kapAla-paTI strI, aSTApATAnI ramatamAM mukhya ADI lITI nakAme javA devA. pramANe TIluM (rU. pra.) jene jevuM kapAla-pANi puM. [saM.] mahAdeva, rudra, ziva zebhe tevuM. pharavuM (rU. pra.) lAMbA samayanI AzA eLe kapAla-phoDI strI. [+juo DivuM + gu. "I' ku. pra.] (lA.) javI. 0 mAM cAMllo (rU. pra.) tiraskAra. 0mAM ceTa(-8) dakSiNa bhAratamAM mukhyatve thatI eka vela (rU.pra.) tiraskArapUrvaka ApI devuM. mAM kAma (rU.pra) kazuM kapAla-bhAga kuM. [saM.] khAparIna hADakAne sApanI pheNa na ApavuM e. -Le kaMku (-kakaku) (rU. pra.) caza, mAna, jevA lAgatA paheLe bhAga yaMtra, ghaTikAyaMtra pratiSThA, sukhaprApti. -Le kAjaLa (rU. pra.) apajaze. kapAla-yaMtra (cenna) na. [saM.] samaya mApavAnuM eka prakAranuM (-)vuM ( eNTaluM) (rU. pra.) javAbadArI ke nukasAna yA kapAlAsthi na. [+ saM. mariya] parInuM hADakuM apajaza maLavAM. (2) hamezAM mATe joDAI rahevuM. ane hUMDuM, kapAlAsthibhaMga (-bha) puM. [+ saM. mariya-ma] khoparInA -Le bAjariyuM (rU. pra.) ghaNI hajAmata vadhavI. -Le relA hADakAnI bhAMga-tUTa (rU. pra.) mahenata paDavI e. -Le lakheluM (rU. pra.) nimita, kapAlinI strI. [saM.] rudrANI, durgA [sAdhu-bAve nirmANa thayeluM. -Le lakhAvI lAvavuM (rU. 4) subhAgya kapAlI chuM. [saM.] rudra, mahAdeva. (2) kApalika prakArano laIne AvavuM ke jamavuM. ane hAtha deve (rU. pra.) nirAza kapAvavuM, kapAvuM e "kApavuM'mAM. thavuM. (2) pastAvo thA. taLe kapALe judI mata ( nya) kapA9i1)vAmila e, e 'kapAsiyA' + a.] (rU. pra.) mANase mANase judI buddhi. keriyA jeTaluM ke kapAsa loDhavAnuM kArakhAnuM, 'jIna' jevuM) kapALa (-jevuM) (rU. pra.) kamanasIbI, hINabhA] kapAzi-si)yuM vi. jio "kapAsa' + gu. thayuM? ta.pra.] kapALa-phaTa (2) strI. [jue "kapALa" + "kUTavuM.'] (lA.) kapAsamAMthI baneluM-banAveluM. (2) jemAM kapAsane pAka thato ekane eka ja jAtanI mahenata, ekasarakhI mahenatavALI hoya tevuM (khetara) kAmagIrI. (2) magaja-mArI, mAthAkuTa, mAthApheDa kapazita-si) 5. jio "kapAsiyuM.'] kapAsanuM bI. (2) kapALa kuTiyuM vi. + jue "kaTavuM' + gu. "dhayuM' ku. pra. ], lA) pAkelAM gumaDAM khIla vageremAMthI nIkaLate parune dANe kapALa-karTa vi. [+ gu. 'uM' ka. pra.](lA.) mAthuM dukhI jAya kapAzI-sI strIjie "kapAsa' + gu. "I' ta. pra.] teTalI mahenata karanAruM. (2) kaTa kaTa karanAruM, mAthAphoDiyuM (lA.) kapAsiyAnA AkAranuM paDatuM aTaNa, DaNanI gAMTha. kapALa-phaTa kuM. [ jue "kapALa-kuTuM] jue "kapALa-kUTa.' (2) vAgelo kAMTe maMDhI jatAM baMdhAtI nAnI gAMTha. (3) kapALa-garAsa puM. jio "garAsa'.] bhAyAto ke rAjakuMvarone zeraDImAM thato eka jAtano roga gujarAna mATe apAtI hatI te jAgIra, karama-bhAga kapAzI(-sIra . [saM. kAsaLa > prA. vaMAlima paM.] kapALa-gera (-oNra ) . [+ juo gora."] yajamAne kapAsane vepArI mATe vaMzaparaMparAthI utarI Avelo brAhmaNa purohita kapAzI-sI-vAda (Da) strI. [ jue "kapAzI* + kapALa-TI strI, [ + ja e "ceTa.'] cheDAnA kapALa vADa.'] kapAsanA vepArInI avaTaMka meLavelA lokone vAsa uparanA vALanA guca (je be kAna vaccethI zarU thaI kapAsa puM. [saM. tApasa > prA. #qra] khetaramAM UbhelA be AMkha vacce kapALa upara laTakato rahe che.) viNanI pAkelI kerImAMthI nIkaLatuM bI sahitanuM 2 kapALa-5TI(-dI) strI. [ + jue "paTI,-hI."] ghoDAnA kapAsa-tadvida vi. [ + saM. tadvid] kapAsanI parakha karanAra kapALa upara rAkhavAnI cAmaDAnI paTTI niSNAta, "kaMTana-peziyAlisTa' kapALiye muM. [+gu. "iyuM ta. pra.] khappara dhAraNa karanAre kapAsa-leha paM. [ juo 'kapAsa' + "DhavuM dvArA. ] jyAM aorI bA, kApAlika, kapAlI kapAsa leADhavAmAM Ave che te kArakhAnuM, "jIna' kapi . siM.] vAMdaranI mAMkaDuM vagere te te jAta. (2) (lA) kapAsa-vanapati-vijJAnI vi. [ jAo "kapAsa' + saM, strI, [gu.] saurASTranI gheADIonI eka uttama jAta puM. ] kapAsanI bhinna bhinna jAtinuM vaijJAnika jJAna kapi-kula(La) na. siM.] vAMdarAonI jAti 2010_04
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ kapittha kapittha, ka na. [saM., puM] kAThAMnuM jhADa kapi%0ja puM, [saM.] jenI vAmAM hanumAna vAnaranuM cihna hatuM tevuM! aju na (pAMDava) kapila vi. [saM.] gherA khadAmI raMganuM..(2)puM. sAMkhyadarzananA praNetA gaNAtA eka prAcIna RSi. (saMjJA.) kapila-deva puM. [saM.] jue 'kapila(ra).' kapila-varyuM. vi. [ + saM. varna + gu. '*'ta, pra.] verA badAmI raMganuM kapilA vi., zrI. [saM.] gherA badAmI raMganI gAya kapilA-iDa ( -Daba) strI. [+ jue! 'chaDa.'], kapilA SaSThI zrI. [saM.] bhAdaravA vada chane divase hasta nakSatra ane vyatipAta sAthe maMgaLavAra Ave. eve divasa (Ave! yoga sAmAnya rIte bAra varSe eka vAra Ave.) (saMjJA.) kapi-zIrSa, 03.na. [saM ] phillA koTa vagerenI dIvAlA temaja mAMdere| masjide vagerenAM dhAbAMnI kinArIe karavAmAM AvatA vAMdarAnA mAthAnA ghATane te te AkAra, kAsIsuM kapiMga (kapi) na. [aM.] zarIranuM bagaDeluM leAhI kADhI nAkhavA mATe vaparAtuM eka sAdhana kamiMjala (kapi-jala) vi. [saM.] pIMgaLA raMganuM. (2) puM. cAtaka. (3) khapeye pItha na. [saM. vitha na.] jue 'kapittha.' [(prasthAna.) kapAlikA strI. [saMskRtAbhAsI zabda] navalikA, TUMkI vArtA. kapIluM na. jherake caluM kapIle puM. [saM. ri-] e nAmanuM eka jhADa. (2) surata tarapha thatA puMnAga nAmanA DuMgarI jhADanA DoDavA upara bAjhatI gAMTha pIza,kapIMdra (kapIndra) puM. [saM. tti + phera, T] vAnarAnA svAmI (meTe bhAge) hanumAna (sugrIva vAli vagere paNa 'rAmAyaNa'mAM.) 417 kapurAsa (sTsa) strI. Arasa pahANanI eka jAta pula na. meTI leAthArInuM deraDuM, (vahANa.) (ra) vAla vIMTavAnuM lAkaDuM. (vahANa.) ka-pUta puM, [saM. hra+putra>= prA. -putta] kuTuMbane ane mAkhApane lAMchana lagADe teve dIkarA kapUra na. [saM. vU chuM.> prA. jU] e nAmanuM jhADa, (2) e jhADamAMthI kADhavAmAM AvatA sugaMdhI dhanapadArtha. [.nuM vaitaruM (rU. pra.) premapUrvaka karavAmAM AvatI mahenata. -re kogaLA (rU. pra.) sukhI hAvApaNuM, sukha-vaibhava] kapUrakAcalI strI. [ + jue 'kAcalI.'] (lA.) kapUranA jevA sugaMdhavALuM eka velAnuM mULiyuM kapUra-keLa (-nya) zrI. [+e kuLa.'] jemAMthI eka prakAranuM kapUra kADhavAmAM Ave che tenuM kuLanuM jhADa kapUra-apaTa (-taSa) strI [+jue khapATa.'] (lA,) baMgALamAM thatI eka sugaMdhI vanaspati(jaMtughna che.) *pUra-cInI zrI. [ + jae 'cInI.'] eka jAtanI vanaspati. (ra) cinAI sAkara kapUra-nArI strI. [ + jue 'nArI.'] (lA.) mAvA sAkara dhI ane laviMga bheLavI banAvelI gaLI pUrI kapUra-phUTI srI. [ + ja 'phUTavuM' + gu. ''" rR. pra. + I ' bha.-kA.-27 _2010_04 kapAta-varNa skrIpratyaya] (lA.) e nAmanA eka suze|bhita heDa, cava kapUra-barasa puM. [+jue barAsa.'] pAna miSTAnna vageremAM nAkhavAmAM AvatuM eka prakAranuM kapUra, bhImasenI kara kapUra-bhIMDI srI. [ + jue 'bhIDI.']eka jAtanuM DuMgarA jhADa kapUra-madhurI strI. [ + jue 'madhuruM' + gu. 'I' srIpratyaya.] kapUranA jevI sugaMdhavALe eka veleA, upalasarI, UsA, kAbariyA kaMDhara, kAbarI kapUra-vATI srI. [ + jue 'vATavuM' + gu. ''TTa, pra. + 'I ' srIpratya] (lA.) eka jAtanI mIThAI eka vela kapUra-vela (-ya) strI. [ + jue 'vela.'] suvALAM pAnavALI kapUriyAM na. ba. va. [jU kapUriyuM.'] (lA.) kAcI kerInAM baTakAM. (2) khajUrInA jhADanAM phaLa, khalelAM. (3) kArAM DhokaLAM, (4) nAnAM baccAMnA aMDakoza kapUriyuM vi. [ saM. pU renja > prA. bUrithama- ] (lA.) kAcI kerInuM baTakuM. (ra) khajUrInA jhADanuM phaLa kapUriyA yuM. [4A kapUriyuM.'](lA.) AMbAnI eka khAsa jAta. (2) eka jAtanA breDa (kapUranA jevI sugaMdhavALe). (3) puruSanI iMdriya. (4) halAla karela nara jAnavaranuM vRSaNa kapUrI vi. [+]. 'I` ' ta. pra.] kapUravALuM. (2) kanA jevA svAdavALuM. [. pAna (. pra.) lAMbAM kaNAzavALAMkhUlatA lIlA raMganAM mIThAM nAgaravelanAM pAna, 'kapUrI pAna nAnAM,' hAla saurASTramAM ceAravADamAM paNa thAya che--jarA baraDa ane nAnA AkAranAM] + jue 'haLadara.'] haLadaranI eka rjAta eka jAtanuM vasANuM kapUrI haLadara zrI.[ kapecAM na., ba. va. ka-peca vi. [sa. + ja'peca' + gu. ''' ta. pra. ] kharAba AMTIvALuM, kharAba pecavALuM. (2) (lA.) aTapaTuM, kaThaNa, muzkela, adharuM peru vi. jue 'paruM.' peA huM vahANanA eka bhAga, jhAjhI gareDI rahI zake tevuM lAkaDAnuM cekaThuM. (vahANa, ) kapATI srI. [ja e 'peThuM' + gu. I ' srIpracaya) pAtaLI chAla, chetaruM, (ra) pAtaLu ane phUlIne UMcuM thayeluM paDa, pApaDI, bhIMgaDuM. (3) dAMta upara bAjhelI chArI, kherI kapaTu na. jarA jADuM zvetaruM. (ra) pApaDA, peThuM. (ra) gUmaDuM sukAyA pachI UkhaDatuM DuM, bhIMgaDuM. (3) UkhaDI gayeluM bhIMtamAMnuM paDa. (4) cALaNImAM leTa cALatAM vadhele jADA majabUta dANA. (5) bhAkharAnA paDiyA kapAta na. [saM., puM.] kabUtara, pAreluM. (2) hAluM kapAtaka na. [saM, puM.] nAnuM kabUtara, kabUtaranuM baccuM. (2) nAnuM hAluM, heAlAnuM baccuM -peAtakI. chuM. kapAsa, veNa [(2) hAlA kapAtakIr srI, [seM. ], -nI strI. [saM. potinI] kabUtarI. kapAtaruM na. jADI chAla, gAcu kapetalI . [ saM. + jJa gu. 'luM' svArthe + I 'strIpratyaca ] (lA.) maMdiramAM bharaNI uparanA bhAga. (sthApatya.) kapAta-varNa vi. [saM. yota-varge + gu. 'u' ta. pra.] kabUtara
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ kapAta-vRtti ke hAlAnA zarIranA raMga jevuM kapeAta-vRtti zrI. [saM] reja kamAvuM ane rAja khAvuM e, saMdharo karavAnI ghrAtta vinAnuM jIvana. (2) vi. kabUtaranA jevA jIvanavALuM [karavuM e kapAta-vrata na. [sa.] kabUtaranI jema maMge moDhe duHkha sahana kapAtikA(-nI), kapAtA srI. [saM.] kabUtaranI mAdA, kabUtarI. (2) heAlAnI mADhA, hAlI [jevA raMgavALuM kapAtAOM vi. [sa., puM.] kabUtara ke heAlAnA zarIranA raMga kapA" vi. AkaruM, kaThaNa, adharuM, kaparuM kapela puM. [saM.] gAla. (2) lamaNuM [dhAraNA. (ra) gapa kapela-kalpanA zrI. [saM.] mULa mAthA vinAnI kalpanA ke pela-kalpita vi. [saM.] mULa mAthA vinAnI kapanA pAmeluM, taddana adhdhariyuM, (2) taddana vAhiyAta, kRtrima, goThavI kADheluM, phaeNnTesTika' (su. je.) kapAla-(pra)deza puM, kapela-phalaka na. [saM,] gAla ane lamaNAMnA bhAga [jaThANuM phelAvanAra peAla-zAstrI vi., puM. [saM., puM.] (lA.) taddana gappI, taddana kapelAsthi na. [+ saM. sthi] lamaNAnuM hADakuM, gaDasthi kapelikA, pezI strI. [sa.] gAlanI lagabhaga catuDhDhANa ane pAtaLI pezIkALeA bhAga kapAlI strI. [sa.] ghUMTaNanI-DhIMcaNanI DhAMkaNI kapALa puM. saurASTramAM gAhilavADanI eka vaNika kAma ane enA mANasa. (saMjJA.) 418 kAna puM. [aM, kaeNpTan] vahANa ke AgameTa uparanA khalAsIonA uparI, vaDA nAkhudA, vaDo TaMDela mukhtAna-gIrI strI, [+z', 'gIra' + gu. 'I ' ta. pra.] kaptAna paNuM, kasAnanI kAmagIrI [kApaDa (sIvyA vinAnuM) kampara na. saM. peTa puM., na.>= prA. qS, prA. tasama] karSI sI. jue kappA'+gu. 'I' srIpratyaya] kullI, kulaDI, nAnA zIzeA. (ra) kAthaLe kapAvai ii. [jue 'kApavuM' dvArA.] thIgaDI, pI kalpe puM. kaMpA, zIzeA. (ra) kethaLA kalpeAra puM. garagaDI, uccAlana-yaMtra kapliMga (kavli ) zrI. [...] jae kapalIna,' karra huM. [saM.] zarIramAMnI eka dhAtu, zrleSma. (2) udhasa AvatAM nIkaLate zleSma-padArtha, khaLakhA, khalagama, (3) udharasa-khAMsInA rAga ra kara jue kapa. OM puM. [aM.] khamIsanI khAMcane paTAdAra cheDA ka-kara, karakAraka vi. [saM.], ka-kArI vi. [saM., puM,] zarIramAM kaph pedA kare tevuM ka*-kAsa, kapha-kSaya puM. [saM.] jemAM khUba udharasa AvI aLakhA bahAra nIkaLe che tevA kSacarAganA prakAra kaphagI strI. [aa. khareMgI] jue 'khaphagI.' phalma vi. [saM.] kaneA nAza karanAruM (auSadha) ka-janaka vi. [saM.] jue 'kakkara.' *-janma vi. [saM.] kaphanA rAga thavAne kAraNe yA kara prakRtithI thAya tevuM _2010_04 kA -javara puM. [saM.] zarIramAM kaphanA upadrava thavAne kAraNe AvatA jvara, 'inphluenjhA', 'phyU ' kapha-jhaTa (8ya) strI, [ravA.] kheMcatANa, hAMsAteAMsI kaphTa puM. kAca kaphana. na. [ara.] muDadAne vIMTADavAmAM AvatuM lUgaDuM. [. kAThI karavI (uM. pra.) daphanAvavuM. dana kareluM (a, pra.) zaMkhanI chellI badhI vidhi patAvavI. phADIne khelavuM (rU. pra.) ekadama jorathI khelavuM. zira para bAMdhavuM (rU. pra.) meAtanI paravA na karavI] kanara na. [a. kephin ] zaba-peTI kaphana-khaseTa vi. [ 'kaphana' + 'khasavuM'+ gu. 'eTa' kR. pra.] (lA.) atyaMta leAbhA, kaMjUsa [lAbha, kaMsI kana-khasepTI zrI, [+ gu.'I' srIpratyaya] atyaMta kaphana-cAra puM. [ja kaphana.' + saM.] kakhara khAdIne kaphananI cArI karanAra mANasa, (ra) (lA,) duSTa mANasa, badamAza kaphana-phADu vi. [jue kana+gu. kADavuM' + gu, 'u' rR, pra.] muDadAne oDhADeluM vajra phADIne laI janAra (cera) ka*-nAzaka, na vi. [saM.] kapha thatA aTakAvanAruM, kapha-dhrU kaphanI strI. [ara.] sIvyA vinAnuM . haja vakhate paheravAmAM AvatuM musalamAnonuM vastra. (2) gaLAthI ghUMTaNa sudhInuM TUMkI bAMyanuM ke khAMca vinAnuM DhIluM paheALuM lAMbuM paheraNa (phakIrA ane saMnyAsIe pahere che te). [ paheravI (-paHravI) (3. pra.) kUkIra ke sAdhu thaI javuM] kac-pAMDu (-pANDa) puM, [x.] kaphanA rogane laIne thatA zarIranA raMga liMko pILA paDI javAnA roga, 'enimiyA'mA eka prakAra kapha-pitta puM. [saM.] kapha ane pittanA eka mizra doSa kaphapitta-javara puM. [saM.] kapha ane pittanA prakApathI AvatA tAva kapha-prakRti zrI. [saM.] zarIramAM karkanuM jora avAranavAra vadhe evI zArIraeNika tAsIra, (2) vi. kapha-prakRtivALu, kapha-pradhAna kapha-prApa puM. [x.] zarIramAM kaphane vadhu paDatA upADo kapha-pradhAna vi. [saM.] zarIramAMnA vAta pitta ane kapha e traNamAMthI karenuM pramANa vadhu hoya tevI prakRtinuM, kaprakRti kalAta strI. [ara. kakAlav ] nAnI gAra. (2) marAmata kapha-hyuM. vi. [rsa. dda-varna + gu, ''' ta. pra.] kaphanA jevA melA chAMva raMganuM kapha-vardhaka, "na vi. [saM.] kaklR vadhAranAruM kAvuM a. kri. kabara mATenI cAdara oDhADavI kapha-vikAra puM. [saM.] zarIramAM kaphanA praskrApane lIdhe thatI vIseka prakAranI vikRti [nAza karanAra, kaphanna karka-virAdhaka vi. [saM.], kapha-virodhI vi. [saM., puM.] kaphanA ka*-zAmaka vi. [saM.] kaphanA upadravane e karI zAMta karanAra kasa pAMjaruM. (2) sAMkaDI aMdhArI jagyA. (3) cabUtare. (4) kedakhAnuM. (5) (lA.) zarIra kapha-strAva puM. [saM] kaph paDavA e kaphahara, kapha-hAraka vi. [saM.], kapha-hArI vi. [saM., puM.] kara haranAra, kaphane dUra karanAra, kapha-nna kaphA jue 'bakA.'
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ 419 kadhA kaphAI strI. gaLInA pIpanuM phINa Avo e, aMdhakAza, maLAvarodha kAta strI. [ a2. "kArata-pApamAMthI chUTavA mATenAM kabajedAra e "kabajA-dAra.' puNyadAna ] prAyazcitta. (2) hAni, nukasAna. (3) dagAbAjI, kabaje kuM. [ara. ka>>jhaha ] pakaDI ke gherIne sattAmAM rAkhavuM luccAI, (4) kajiye, TaMTe. (5) upAdhi, utpAta e, havAlAmAM rAkhavuM e, "pajhezana".(2) (lA.) dabANa, kaphAti(-tA)sAra [saM. + ati(-)-sAra] atI- pakaDa, sattA, "kasTaDI." (3) upabhega, bhegavA, mAlikI, sArane eka prakAra, kaphavALa jhADAne roga [kaphavALuM kyupansI." (4) bAMya vagaranuM athavA kaMkI bAMyanuM kAtmaka vi. [sa. 1 + gAmana-] kaphathI bhareluM, badana. (5) strIonI pUrA mApanI zeLI. -ije karavuM, kaphAdaSTi juo "khaphA-dache.' -je levuM (rU. pra.) tAbAmAM levuM, adhikAra nIce kaphAsmAra . [ saM. kA + aparamAra ] kapha-prakrepathI thato havAlo saMbhALa. -je rAkhavuM (rU. pra.) adhikAra nIce eka prakArane vAIne rega sAcavI rAkhavuM. 0 Apa (rU. pra.) bIjAne sepI devuM. kaphA-baMda puM. phi.] kustIne eka dAva 0 kara (rU. pra.) potAnI sattA nIce levuM. 0 che kA-marajI jue khaphArmara .' nukasAna (rU. pra.) adhikAra jatA karavA. 0 meLava (rU. pra.) kaphAyade . [, + ja "phAyada.'] geraphAyade, geralAbha, adAlata dvArA adhikAra meLavavA 0 le (rU. pra.) kapha-phaphA) kuM. [ara. vaFFIR] jue "ka phAta(1)." adhikAra nIce levuM] kaphAzaya na. [saM. + mA-rAya ! ] zarIramAMnuM kaphane kabajo-bhegavaTe . jio "ba" "bhagavaTe.'] upabhega rahevAnuM sthAna karavAnA adhikAra sAthenI mAlikI, kabajo ane enI kaphI strI. garagaDI, kupI sAthe ene upabhegA ka vi. [saM. -roTa > prA. yu-knoTaba-] (lA) kabATa puM. eka jAtanI svAdiSTha vAnI agharuM, kaThaNa, mukela, vikaTa, (2) jema hovuM joIe tema kabaTa2 na. pistola rAkhavAnuM cAmaDAnuM sAdhana na hoya tevuM, kaDhaMguM. (3) viparIta, viSama kabaDha vi. [de. prA. varu, kharAba nagaramAM rahenAruM] (lA) kaNikA, kareNa strI. [saM.] keNuM gAmaDiyuM. (2) bheTa, mUrkha, kama-kala, (3) namAluM. (4) kadAra chuM. [saM. + 3yura] kapha-pradepane kAraNe thato bagaDI gayeluM peTano eka roga [thatuM gAMDapaNa kabavuM sa. kri. [2vA.] kacaDavuM (2) (lA.) herAna karavuM, kaphonmAda chuM. [ saMvaE + 3nmaH] kapha-prakopane lIdhe pajavavuM. (3) herAna karI thakavI nAkhavuM. kabAluM karmaNi, kaphapadaMza(daza) . [.saM. 1 + 31-vaMza) kapha-prakopane lIdhe . kabaDhAvavuM che, sa. ki. thata pizAbanuM eka darda, (2) eka prakArano cAMdInA rega kabaDAmaNa (zya), -NI sUkI. [ja e "kabaDavuM' + gu. 'AmaNa, kapha ja "kaphAro." NuM" kRma.] (lA.) herAnagata, pajavaNI kabaka na. [pha.] tetaranI jAtanuM eka pakSI kabaDhAvavuM, kabaDhavuM e "kabaDavuMmAM. kabachaTa (Tatha) zrI. [2vA.] kakaLATa, kaTAkUTa, mAthAkUTa kabaDAvuM a.i [ravA.] sukAvuM. (2) dUbaLuM thavuM. (3) kabaja' vi. [ a2. ka>>jha] kabajAmAM laI lIdheluM. havAle kathaLavuM, tabiyatanuM bagaDavuM, mAMduM thavuM karI lIdheluM kabaDI strI. [hiM.] hutanI ramata kabaja2 vi. [ a. kaba] kabajiyAtavALuM, baMdhAzavALuM kabara strI. [ara. kaba ] maDaduM dATayA pachI enA upara kabAga-gI re . [ juo "kabajo' + "gi(-gI)."] karavAmAM AvatuM uttara-dakSiNa laMbAInuM cAgama nAnI nAnI milakatane bIjAne kabajo ApI e upara nANAM vyAje caDa-Utara pagathInA, dhATanuM bAMdhakAma, vora. [1davI (rU.pra.) levAM e. (2) vi. havAlA sAthe gharANe ApyuM hoya pitAne nAza notara. pUravI (rU.pra.) mArI nAkhavuM] tevuM, "morTageja ina pajhezana kabara-gAha strI. [ja e "kabara' + phA. pratyaya] kabrastAna kabajA(-jedAra vi. [ja e "kabajo' + pho. pratyaya] kabara-5rastI strI. [o "kabara' + phe.] kabaranI pUjA jenI pAse kabajo che tevuM, kabajo dharAvanAra, ' Tera-heDa2, kabara-stAna ja "kabrastAna." kasTeDiyana' kabarI strI. [saM] strIonA mAthA uparanI vaNI, cATalo kabajA-maMga (-bhaka) puM. [ juo "kabajo' + saM.] bIjAnI kabarI-baMdha (ba) puM. [saM.] vALele ceTalo, aMboDe pAse rahelo kabajo teDAvI nAkha e, "AuTara' kabalA-cetha ( ca) strI. [vA. + e "cotha.'] (lA.) kabajA-mAlikI sI. [ ja e "kabajo' + "mAlikI.' ] strIomAM aMdaroaMdara thatI nirarthaka garabaDa (vastunA kabajA sAne mAlikI hakka kabalI strI, jio "kaba + gu. "I' strI pratyaya] nAne kabajA-haka(-ka) puM. [ juo "kabajo' + "haka(-)."] kaI kabale, anAja bharavAno nAne Tepalo, TepalI paNa prakAranI sthAvara-jaMgama milakata jamIna vagere kabajA kabahuM vi. kALuM sAthe bhogavavAno adhikAra, bhagavaTAne hakaka, mAlikI kabale puM. anAja rAkhavAne vAMsane meTo Topalo hakka, "kayupansI rAITa' kabale puM. [2vA.] niMdA, badagoI kabajiya(yA)ta zrI. [ara. kajhiyat] jhADe khulAse na kabaMdha (kaba%) puM, na. [saM.] mAthA vinAnuM dhaDa (purANa 2010_04
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ aMdha-tA kathAo vageremAM hAlatuM cAlatuM laDatuM khatAvAyeluM) kabaMdha-tA (phaLa-dhatA) srI. [saM.] samagra AkAranI dRSTie vicitrarUpa heAvApaNuM, vicitrarUpa-tA, 'groTeknInesa' (vi.2.) kabA strI. [ara.] amIre pahere te jAtane jhabhA ka-khAjI zrI. [saM. + jue 'bAjI.'] khela bagaDI javApaNuM, sAruM karavA jatAM kharAba thaI javuM e. (2)(lA.) dhAMdhala, dhamAla, avyavasthA. (3) UMdheA dhaMdhA, mUrkhAI bhareluM kAma. [karavI (rU.pra.) kharAba kAma karavuM. (2) vastusthiti ulaTAvI nAkhe evI mUrkhAI karavI. nI kabAjI (rU.pra.) dhArelA kAmanI niSphaLatA, kAmanuM bagaDI javApaNuM. .nuM (rU.pra.) khATuM. (2) geralAbha karanAruM. sUjhavI (rU.pra.) kharAba kAmamAM sAmela thavuM. (ra) geralAbha ke hAni thAya evuM sajhavuM] kabATa na. [aM. kapoDa] kapaDAM pustaka vagere mUkavA mATe banAveluM dIvAlanu ke svataMtra lAkaDA-leADhAnuM hArTiyuM. [-TA phATavA (3.pra.) dhaNA paise| maLavAthI nyAla thaI javuM] kabA` vi. kadarUpuM, beDoLa. (ra) duSTa, halakuM A puM. imAratI lAkaDuM. (ra) lAkaDAnA rI sAmAna. (3) paDI gayelA makAnanA kacarA. (4) eka gADAnA bhAra kabADha-karDa (-6ya) strI, [jue kabADa' dvArA.] nakAmI mahenata, vaitaruM. (2) halakI majUrI bArA-vALA vi., puM. [jue 'kabADuM'+ gu,' vALuM'. ta. pra.] lAkaDAM kApI gujarAna karanAra, kaThiyArA khAriyuM vi. [jae 'kakhADuM' + iccuM' ta.pra.] (lA.) chaLakapaTa karanAruM, tarakaTI, luccuM. (ra) kharAba rItabhAtavALuM. (3) jADuM ane joravALuM'. (4) leAlI. (5) mUrkha bAriyA pu. jio 'mAAIyuM.'] kaThiyAre. (2) jUne purANA bhaMgAra vecanAra vepArI, kabADI kabADI vi. [jue 'kakhADa?' + gu, I ' ta. pra.] kaThiyArAnA dhaMdheA karanAruM. (2) vAMsane tarApe| vecanAruM. (3) puM. (lA.) dhUrta, luccA. (4) kamADAM karanAra, kaubhAMDI, tarakaTI. (5) leAbhI. (6) kajiyAkheAra. (7) madha pADanAra (vAgharI) mAruM na. [jue 'kakhADa' + gu. '" svArthe ta.pra.] (lA.) dhUrtatA, luccAI. (2) kaubhAMDa, tarakaTa. (3) lAla, (4) kajiyA, kaMkAsa. [karavuM (rU.pra.) duSkarma karavuM, vyabhicAra karavA] bAba na. [kA.] khAyeluM mAMsa, (2) mAMsanuM mUrtiyuM ke bhajiyuM. [karavuM (rU.pra.) saLagAvavuM. thavuM (rU.pra.) TaeNkhAI gussA ke premathI khaLavuM. (2) premamAM nAsIpAsa thayuM. kI carabI [hiM.] (rU.pra.) kabUtaranuM mAMsa. (2) bAjapakSInI carabI] kabAba-cInI srI. eka vanaspati. (ra) enAM bI khANuM na.. [jue 'khAkha'+gu. ' ta.pra.] (lA.) bAjarAnA leTanI eka vAnI khAyala (kraya) strI. [jue 'kabIlA.'] kuTuMba, bairAM-karAM khAladAra vi. [jue 'kabAle' + phrA.pratyaya] kakhAlAvALu, (2) ThekedAra, ijAradAra kakhAlA(-le)dAra vi. [A 'kamale'- + kuM. pratyaya] 2010_04 420 katara-khAnu dastAvejane AdhAre jenuM leNadeNa rahetuM heAya tevuM (mANasa) kabAlA-patra puM. [jae 'bAlA' + saM., na.] kakhAleA nAkhavAmAM AvyA hoya teve patra, dastAveja, sanada kakhAlA-buka strI. [jue 'kambhAle' + aM] kabAlA-vahI sI. [jue 'kamAleA' + ara.] kakhAlA taiAMdhavAnI ane bhAva khaMDAtAM jamAkharcI nAkhavAnI cepaDI kakhAle-dAra jue 'bAlA-dAra.' kabAle puM. [ara. kabbAlah] kabUlAta, (ra) sATuM, sedya, (3) kabUlAtanA dastAveja. (4) sATAkhata, karAra-patra. (5) vAyadAthI nANAM ApavAnuM TharAvI karelI kharIdI, kArDa kaeNndre kTa'. [karavA (rU.pra.) TharAva karI mAla levA. 0pAkavA (3.pra.) nANAM bharavAnI muddata thavI] kabAhata strI. [ara.] bhUMDAI. (2) aDacaNa. (3) mUMjhavaNa. (4) mAruM pariNAma kabALA huM. mATInA banAvele nAneA kAle kabIra vi. [ara.] meATuM, mahAna, (2) puM. jJAnamArgIya paraMparAmA uttara bhArataneA eka madhyakAlIna saMta. (saMjJA.) kabIra-paMtha (-pantha) puM. [+ jue paMtha '] kabIranI paraMparAmAM cAlelA eka vaiSNava jJAnamArgIya saMpradAya, kabIra-saMpradAya, (saMjJA.) [anuyAyI kabIra-paMthI (-pathI) vi. [ +gu, ' ta,pra.] kabIra paMthanuM kakhAra-vANI srI. [ + saM.] kabIre racelAM jJAnamArgIya deza[paMtha.' (saMjJA.) kabIra-saMpradAya (-sapradAya) puM. [+saM] jue 'kabIrakabIra-saMpradAyI (sampradAyI) vi. [ + seM., puM,], kakhAriyuM vi. [+]. 'iyu' ta.pra.] jue 'kazmIra-paMthI.' kazmIrI strI, eka jAtanuM phaLa bhajanAnA saMgraha kabIrA` puM. [ara. kabIrah] musalamAna zariyata pramANe be gunAe mAM eka (meTA aparAdha) kabIrane puM. [ara. 'karIra' parathI rUA. 'aurah'] kaura paMthIonu paheALA mADhAvALuM bhikSApAtra. (2) paheluM zakAruM kabAla(-lA)-dAra puM. [jue 'kAle ' + phA. pratya] kuTuMbakAlAvALu, rAMkeyAM ne bIjAM kuTuMbIjane thI bhareluM kakhIluM na. [4 e 'kabIlA.']saguMvahAluM,saguM-saMbaMdhI, saguM-sAganuM *khIle huM. [ara. kabIlah ] eka mAbApanAM chekarAM-chaiyAMkhAlabharyAM. (2) kuTuMbIjane, parivAra khIse puM. [ara. kIsaha ] cAMdravarSe ane saura va vaccenA taphAvatanA 11 divaseAnA gALA (pArasI varSe 360 divasanuM hoI 5 divasane je gALA te) kabuka na. pakSIne pUvAnuM pAMjaruM muca puM. ceAkhAnI eka jAta, kaDAnA ceAkhA -buddhi strI. [saM. yuai] kharAkha samajha, durmuddhi, durmati, manamAM kharAba vicAra AvavA e kabuddhiyuM vi. [ + gu. iyuM' ta. pra.] kubudhruivALuM kabulAvavuM, kabulAvuM jue 'kabUlavuM'mAM. kabUtara na. [phA.] pArevuM, khatara kabUtara-khAnuM na. [ + jue 'khAnuM.'] kabUtarIne rahevAnuM temaja caNavAnI sagavaDavALuM pAMjaruM ke ghara, parakhaDI
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ kabUtare 421 kama-gaI * * * kabUtare . [ja "kabutara"+ gu. " ta. pra.] (lA.) ta. pra] durbhAva kabUtaranA raMganI ghoDAnI eka jAta kaNa . gusse, rIsa kabUtariya . jio "kabUtara'+ gu. "iyuMta. pra.] (lA.) ka-be vi. detAM mela na jAya tevuM, kANuM. (2) koI solApura bAju thatI AMbAnI eka jAta darakAra na rAkhe evI rIte paDeluM kabUtarI strI. [jue "kabUtara' + gu. "I' strI pratyaya] ka ma (mya) strI. [saM 3-ma]i kharAba jamIna kabUtaranI mAdA, (2) (lA.) eka jAtanI naTI. (3) suMdara kema vi. [phA.] echuM. (2) kharAba. ("kama vyApaka rIte strI. (4) pagamAM paheravAnI rUpAnI karaDI bhASAmAM pUrvaga tarIke maLe che.) kabUtara na. [jao 'kabUtara' + gu. "u" svArthe ta. pra.] kabUtara kama-aka(-)la strI. [+ jue "akala.] ochI buddhi kabUda na. [phA.] eka pakSI [ (2) vi. kubuddhivALuM (2) vi. ochI buddhivALuM, aNu-samajhu kabUdha () strI, (saM. ghu-gurUSa kubuddhi, kharAba samajhaNa, kama-asala vi. [ + ja e "asala.'] asala olAdanuM kabUdhiyuM vi. [ + gu. "chayuM' ta. pra.] kubuddhivALuM, kharAba nahiM tevuM, varNasaMkara. (2) rakhAtanuM saMtAna samajhavALuM, kumatiyuM [(2) saMmata kama-Avaka, jata (-Daya, - tya) strI. [+ jue "AvaDavuM' kabUla ki. vi. [ara., hA pADavI] mAnya, maMjara, svIkRta. + gu. "ata' ta. pra.] anubhavanI kacAza, a-kuzaLatA kabUlaNI strI. jio "kalavuM" + gu. 'aNI" . pra.] kabUla- kama-kadara vi. [ + juo kadara.'] kadara na karanAruM, bekadara, (lA)ta strI. [ara. kaliccat ] kabUlavuM e a-guNajJa [sUga AvavI. (3) kaMTALo Ave kabUla(lA)ta-nAmuM na. [ + juo "nAmuM.'] svIkAra-patra, be kamakamavuM a. kri. [ravA.] bhaya trAsa ke TADhathI dhrujavuM. (2) karAra karanArAonI likhita kabUlAta kamakamATa ., TI strIjio "kamakama' + gu. ATa kabUla(-lA)ta-patra puM[+ saM., naM.] svIkAra-patra, karAranAmuM ka. pra. + "I' svArthe strI pratyaya] kaMpArI, dhrujArI. (2) trAsa, kabUlatI vi. [juo 'kalata' + gu. "I' ta. pra.] kabUlAtavALuM bhaya. (3) kaMTALe. (4) dhikkAranI lAgaNI kabUla-maMjara (ma-2) kri. vi. [ara.] svIkRta, mAnya kamakamAM na, ba. va. [juo "kamakamavuM' + gu. "G" ka. pra.] kabUla-maMjarI (-majurI) strI. [ara.] svIkRti, kabUlata kaMpArI, dhrujArI. (2) arerATI. [AvavAM, chUTavAM (rU. pra.) kabUlavuM sa. kri. [ara., tatsama) hA pADavI, svIkAravuM, dhrujI UThavuM. kabUlata ApavI. kabulAvuM karmaNi, ji. kabulAvavuM che.. sa.phi. kamakamI strI. [ja kamakam + gu. "I' apratyaya] kabUlAta jue "kabulata." dhrujArI, kaMpArI. (2) kaMTALo. (3) sUga. [okhAvI (rU. pra.) kabUlAta-nAmuM jue "kabulata-nAmuM.' dhrujavuM, tharatharavuM. (2) acakAvuM] kabUlAta-5tra jue "kabulata-patra." kamakamuM, na., me puM. [ja kamakamAM.'] jae "kamakamAM.' kabUliyata strI. [ara. kabUliyyata ] kabUla karavuM e, kabUlata kama-kasa vi. [jue "kama" ke "kasavuM.] ALasu, custa kabUlI strI. [ara.] cakhA ane caNA meLavI banAvavAmAM kamakAro chuM. kheDa karanAre majUra sAthI AvatI eka khAvAnI vAnI, eka jAtano pulAva kama-kiM(-kI)mata (-kimmata) vi. jio "kama' + "kiMmata"kabUlI strI, prANInA zarIrane pAchale bhAga kImata'] ochI kiMmatanuM, eAchA malyanuM kabale pR. ghoDesavAranI baMduka rAkhavAnuM cAmaDAnuM sthAna kama-kauvata vi. [ja "kama' + "kauvata.'] echI tAkAtavALa, kabeluM na. kALuM meTuM naLiyuM, mebhAraiiyuM, kavaluM. (2) ghATa azakta, nirbaLa vagaranuM ThIkaruM. (3) mATInA bhAMgelA vAsaNane TukaDe. (4) kama-kauvatI vi. [+gu, "I'ta. pra.] kamatAkAta, azakta, nirbaLa (lA.) jADuM ane meTuM zAbhA jevuM mANasa kama-kharaca, kamakharca puM, na. [jao "kama'+ kharacaka-bela puM. [saM. yu + juo "bala.'] kharAba vacana, gALa. kharca."] ocho kharca ['kharcALa.'] eNuM kharca karanAra (2) TeNe, maheNuM kama-kharacALa, kama-kharcALa vi. [+juo "kharacALakabrakAtha na. [ara. + saM.] maraziyA, karuNa-prazasti, nivA- kama-kharacI, kama-arthI strI, [ + juo kharacI-kharcI.] pAMjali, vihejhiMkAvya, "elijI' (ba. ka. ThA.) ocho kharca kimakhA ghATanI cALI, TaMkI cALI kabrastAna na. [ara + phA.] musalamAnI yahUdI khristI vagerenAM kamakhA-lI, vaLI [juo "kamakhe' + "cAlI, -LI.] maDadAM dATavAne vADe ke sthAna (jyAM aneka "kabare kamakhe strI. jio "kAma" + gu. I' strI pratyaca.] karavAmAM AvI hoya che.) nAne kamakhe, kasavALI nAnI coLI kabhA, 0ya strI. [ara. kebAhu ] paraNatI vakhate paheravAnuM kamakhIra strI. ghAgharA ke gAdalAM banAvavAmAM vaparAtuM eka kinakhAbanuM keDiyuM, varane paheravAnA jariyana jame. (2) AtanuM kApaDa [nAnI cALI, kApaDuM lagna prasaMge sagAMvahAlAMone ApavAmAM AvatI paherAmaNI. kamakhe chuM. [phA. kamakhAva ] kasa-vALuM nAnuM kApaDuM, kasavALo (3) bAMya kamakhehavuM sa. kri, vaDavuM, niMdavuM. kamakheDAvuM karmaNi, ka-bhArA strI, siM kuM-mA, arvA. tadabhava] kharAba ke kri. kamakheDAvavuM che, sa. ji. vyabhicAriNI patnI, kaMkAsa karanArI patnI kamakheDAvavuM, kamAvuM e "kamakheDavuM'mAM. ka-bhAva . [sa. -mAvo, - chuM. [+gu "e" svArthe kama-goI strI. [jue "kama' + phA, "raphatAra' kAra.] thoDuM 2010_04
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ kamacI 422 kamara bolavuM e [+gu. ' svArthe ta. pra.] ochA baLavALuM, nirbaLa, kamacI strI. [taka.] cAbuka, keraDA. (2) cAbukanI dorI. azakta [mativALuM, kubuddhivALuM (3) DALI. (4) vAMsa netara vagerenI pAtaLI soTI (jenI kamatiyuM vi. jio "ka-mata' + gu "yuM" ta. pra.] kharAba TopalI banAvAya che.). (5) (lA) paMjA laDAvavAmAM hAthane kamatI vi. jio "kama' dvArA] echuM. (2) khUTatuM, ghaTatuM jhaTake jenAthI AMgaLIo tuTI jAya.) kama-tela vi. jio "kama' + . ] vajanamAM tela karatAM kama chuM. eka jAtanuM taMtuvAgha. [khasI jave (rU. pra.) eI, ochA vajananuM. (2) (lA.) ochI mahattA dharAvatuM, bhAna gumAvavuM. (2) gAMDA thaI javuM] eAchA varavALuM, ochA mibhAvALuM kama-jabAM-bAna) strI. [juo kama' + 'jabAna.'] ochuM kama-tevuM vi. [+ jue tALavuMgu. "huM" ka. pra.] ochuM bolavApaNuM. (2) abelapaNuM, mauna. (3) (lA.) bhaMDI gALa, tala karanAruM, ochuM vajana karanAra apazabda. (4) vi. ochuM belanAruM kamadha, 0ja vi. [saM. varma-4 > prA. marthana karma kama-jAta (-tya) vi. [jao "kama' + "jAtara.'] halakA kuLamAM karI vajA pharakAvI che tevuM (ja. gu) khyAtanAma, prakhyAta ja-meluM. (2) rakhAtanA piTa, varNasaMkara (3) (lA) kuTila, . (3) (lA.) kuTila, ka-mana na. [ -mana ] asaMtoSa, aprIti, nAkhuza. lu, badamAza (2) kaMTALe, abhAva. (3) anicchA kama-jAde kiM. [juo 'kama+ phA. "jiyAda ] ovatuM, vadhu Tu kama-najara strI. [juo "kama' + "najara.2] ochI najara, kama-jera vi. jio kamajora ochA baLavALuM, nirbaLa, TUMkI dRSTi. (2) maherabAnIne abhAva, ava5. (3) vi. azakta ochI najaravALuM, TaMkI daSTivALuM kama-jerI strI. [+phA. I' pratyaya] nirbaLatA, a-zakti kama-nasIba na. [ara. kamnasIba] durbhAgya, kama-bhAgya, (2) kama-jeza(-sa) vi. [juo 'kama' + "jeza(-sa)."]* jussA dAridraya. (3) vi. durbhAgI, kamabhAgI. (4) duHkhI vinAnuM, namAluM kamanasIbI strI. [+ phA. "I' pratyaya] durbhAgya, kamabhAgya kamaka puM. [saM] kAcabA. (2) vAMsa kamanIya vi. [ saM.] cAhavA jevuM, prItine lAyaka. (2) kamaThADuM na. [ + gu. 'ADuM ta. pra.] vAMsanuM khapATiyuM mane hara, suMdara kamaThANa na. [juo 'kamaTha' dvAra.] vAMsa vagerethI UbhuM kareluM - kamanIyatA strI. [saM.] kamanIya hovApaNuM imArata ke makAnanuM kAcuM mALakhuM. (2) (lA.) mATe khaTalo, kama-pAyarI strI. [ja "kama' + pAyarI.] UtaratA prakArane rasAle. (3) kAmanI goThavaNa. (4) kArabhAra, (5)tophAna, dhAMdhala darajajo. (2) vi. UtaratA darajajAnuM. (3) nIca, halakuM kamaThANuM na. [juo 'kamaThANa + gu. 'uM' vArthe ta. pra.] kama-pAka yuM. [o "kama' + saM] khetaramAM Utarelo ocho vAMsa ke lAkaDAnI DALa. (2) lAkaDAne bano. (3) lAkaDuM pAka. (2) vi. ochA pAkavALuM sAruM karavAnuM sAdhana kama-phurasada zrI. jio "kama' + "phurasada.'] ochI navarAza. kamaDA !. [juo 'kamaTha' dvAra.](vAMsane kaDacho vAparavAne (2) vi. eAchI navarAzavALuM oichI navarAza kAraNe) raso. (2) bAMdhakAmane anubhavI sutAra-kaDiye kama-phurasadI sI. [+ phA. I' pratyaya.] ochI * phurasada, vagere mistrI, zilpI [DaphaNuM, baMdhuM kamabakhta(-khata) vi. phi. kambakhta ] durbhAgI, kamanasIba. kamaThAla () strI. [juo 'kamaThadvArA.] lAkaDAnuM DaMgoruM, (2) (lA.) luccuM, badamAza kamaThALa (m) strI. [juo 'kamaThAla."] vAMsa paNe. (2) kamabakhtI(khetI) strI. [vA. kambakhtI] durbhAgya, kamanasIbI. daMDake. (3) phaDevuM lAkaDuM, citaLa (2) (lA) luccAI, badamAzI [ochI buddhivALuM kamaThI strI. [saM.] kAcabI. (2) vAMsanI cIpa kama-buddhi sI. [ o "kama' + saM.] ochI buddhi. (2) vi. kamaThaLiyAM na., ba. . [sau.] juvAranA sAMDAne pilo karI beu kama-beza vi. [1] echuMvatuM, vadhuTuM, thoDuMghaNuM cheDA bheLA karI karavAmAM AvatuM ramavA mATenuM sAdhana (na.mA.) kama-bhAgI vi. [o "kama' + saM., muM.] kamanasIba, hatakamaNavuM a, kiM. [saM. yu-manana >prA, mA-nA-dhA, manathI bhAgya, dubhogI bhAgya, durbhAgI [ma-nasIba, durbhAgI, hata bhAgya [kama-nasIba, bhAga aprasannatA batAvavI, kacavANuM, dubhAvuM. kamaNAvavuM che, sa, ji. kama-bhAgya na. [o "kama' + saM] durbhAgya. (2) vi. kamaNI strI, pagarakhAM kamara sI. [phA.) keDa, kammara. [kasavI (rU. pra.) hiMmatathI kamata (tya) strI. [sa. yu-mafa] kumati, kubuddhi kAma karavA taiyAra thavuM, kaTibaddha thavuM. khelavI (rU. pra.) kama-tara vi. jio "kama' + saM., kA. pratyaya] vadhAre e. ArAma karavo. (2) nokarI choDavI. khelI besavuM (2) utaratI koTinuM (-besavuM) (rU. pra.) ArAmathI besavuM. 0 cUkavI (2. pra.) kema-tarIna vi. [jue "kama + kA. pratyaya] atyaMta ocha, ghaDapaNathI zarIranuM vAMkuM vaLavuM. byuTavI, lUMTavI (rU. pra.) jarAka. (2) kama-bhAgya. (3) kaMgALa, tadana garIba. (4) keDamAM dukhAvo thavo. (2) vizvAsa ke hiMmata khovAM. (3) tuccha, pAmara nirAza thavuM. (4) dIkaro gumAvo. 09 (rU. pra.) nAmarda, kama-tAI strI. [ja e "kama' + saM. tA. ta. pra. + . "AI' napuMsaka. (2) khaMdhavALuM 0 TekavI (u. pra.) vAMse svAthe ta. pra.] kamapaNuM, chApaNuM, kamI, UNapa, khAmI thAbaDa, hiMmata ApavI. 0 teDavI (rU. pra.) ghaNuM sakhata kama-tAkAta vi. [ juo 'kama' + "tAkAta.' ], to vi. mahenata karavI, (2) AzAbhaMga karavuM. (3) mitrone duzmananA 2010_04
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ kamara-karA pakSamAM laI javA, thApavI (rU, pra,) TekA ApavA. hatuM OM, nuM DhIluM (rU. pra.) kamajora. (ra) kAyara. nuM majabUta (rU.pra.)hiMmatavALu, 0mAM jora (rU.pra.) prabaLa hiMmata, 05 kaDavI (rU.pra.) TekA Apave. (2) koInI sAme haka karatA javuM, dAveza karaveA. 0 AMdhavI (rU. pra.) muzkela kAma karavA tatpara thayuM. esavI (-basavI) (rU. pra.) AzAbhaMga thayuM. bAMgavI (rU. pra.) hiMmata hAravI. (2) sAmAne bhAre nukasAna karavuM. 0bhAMgI javI (rU. pra.) hiMmata hAravI. (2) AzA-bhaMga thayuM. majabUta karavI (3.pra.) kharcavALuM kAma mAthe levuM. mAravI (rU. pra,) lazkaranA mukhya bhAga upara humaleA karaveA, rahI javI (-2:i) (rU. pra.) lAMbA samaya UbhA rahevAthI pheDanuM TaTTAra thaI vAMkuM na vaLAya evuM thayuM. lacakavI (rU.pra.) vAMse vAMkA vaLI javeA, lAgavI (rU. pra.) pathArImAM lAMkhe samaya paDI rahevAthI kaMTALA AvavA, (2)ADAnI pIThe upara cAMduM paDavuM. sIdhI karavI (rU. pra.) ArAma levA, lAvavI (rU. pra.) kAzi karavI. (2) saMbhAga karave] kamara-kaza vi. [phrA.] kamara bAMdhI zUrAtana khatAvanAruM. (2) kaTibaddha kamara-kazI strI. [phA. kamarkazI] (lA.) laDAI, yuddha kamara-kAphA puM. [ + jue 'EAMThA.'] dIvAlanI bahAra AvatA bhAreTiyAMnA bhAga kamaraka(-kha) na. eka khATuM phaLa kamarakhArI strI, eka jhADa kR kamarakhI srau., -khA puM- jijue 'kamarakha' + gu. ** ta.pra. + 'I' strIpratyaya] kamarakhanuM jhADa [(vyAyAma.) kamara-khega puM. juo 'kamara'* dvArA.] kustInA eka dAva. kamara-khADA puM. [juo 'kamara'+ 'khADavuM' + gu. 'e' pra.] (lA.) kustIne! eka dAva (nyAyAma.) [anicchA ka-marajI srI. [saM. + jue 'marajI.'] marajI ochI hovI, kamara thelI strI. [juo 'kamara' + zailI,'] kamare bAMdhI zakAya tevI zailI [(nyAyAma.) kamara-dasta strI. [phA.] deza-aMga lakaDInI eka kasarata, kamara-dAra vi. [ka] nAkara kamara-paTI, dI strI. [ juo 'kamara' + 'paTI,-TTI.' ] kamare athavA kAI paNa cIjanA madhya bhAgamAM bAMdhavAmAM AvatI paTTI, sATa. (2) kAI paNa cIjanA vacaaA ane lAMbe cIcara-vA kamara-paTe, TvA puM. jio 'kamara' + 'paTA,*o.'] kreDa upara bAMdhavAne kAI paNa prakAraJA paTTo, (ra) kAI paNa gALa laMbagALanI vacene! paTTI jevA bhAga kamara-pUra vi. [juo 'kamara' + pravuM'] kamara sudhI paheAMce teTaluM, kamara-blDa (meTe bhAge pANI) kamara-phera srI. {juo 'kamara' + 'pharavuM.'] de|-a'ga lakaDInI eka kasarata, lemanI kasarataneA eka bheda. (vyAyAma.) kamara-aMda (.banda) puM. [phA.] kamarapaTA. (2) kustInA eka peca, (vyAyAma,) *mara-aMdI (andI) strI. [phrA.] (lA.) lazkarI eka-sarakhe gaNaveza, (ra) laDAInI taiyArI 423 _2010_04 kamala(-La)nayanA kamara-baMdha (-adha) puM. [juo 'kamara-aMda'. ] kamara-baMda, kamara-paTTo kamara-bUDha vi. [juo 'kamara' + DavuM'.] kamara khaDe teTaluM, ke sudhInuM, kamara-pura (mATe bhAge pANI) kamara-vA puM. [o kamara + vA.2'] keDamAM thatA vAyunA roga, TacikayuM sara-vAla na. asalI kApaDanI eka jAta kamara-vela ("ya) sau. eka jAtanA veleA, dALiyA-vela kamara-sAra(-la) na. [marA.] strIonI keDa AsapAsa paheravAnuM eka jAtanuM ghareNuM kariyuM na. mera, mAMjara. (ra) kuNAM pAna DAMDalI vagere. 'kamariyAM' (ba. va.) [saMbaMdhI kamarI strI, [aa.] TUMkuM badana. (ra) vi. keDane lagatuM, keDakamarIpha na. [aM. kaeNmbrika] eka jAtanuM kApaDa kamarI-sAla strI. [ ara.] cAMdra varSa kamarA puM, [hiM.] oraDo, khaMDa, DhAla' kamala(-La) na. [saM.] mIThA pANImAM thatA suMdara phUla-velAnuM sugaMdha vinAnuM phUla. (ra) garbhAzayanuM mukha, kamaLa-phUla, (3) strIkesaraneA agrabhAga, 'sTiMgmA' (pa. vi.) kamala(-La)-kaMda (-kanda) puM. [saM.] kamaLanA velAnI gAMTha kamala(-La)-kAkaDI strI. [ + juo 'kAkaDI.'] kamaLanuM bI, aDI kamala(-La)-kITa puM. [saM.] kamaLanA raMganA eka prIDe kamala(La)-kesara na. [saM.] kamaLanA phUlanA parAga-taMtu kamala(-n)-kAmala(-La) vi. [saM.] kamaLanA jevuM kahyuM kamala(-La)-keza(-5) puM. huM. [saM.] kamaLanA phUlanA DaoNDaoN kamala(-n)-khaMDa (-khaNDa) puM. [saM.] kamaLa thatAM hoya tevA bhU-bhAga kamala(-La)-garlsa puM. [saM.] kamaLanA DoDAneA aMdaranA bhAga kamala(-La)-pIvA strI. [saM.] strInA garbhAzayanA mukha ane mArgane joDanArI naLI, garbhAzaya-grIvA, 'sarviksa' kamala(-La)-janmA puM. [a ] (paurANika rIte kamaLamAMthI brahmAnI utpatti gaNAtI hAI) brahmA kamala-jA strI. [ saM, ] paurANika rIte kamaLamAMthI utpatti gaNAtI hAI) lakSmI devI kamala(-1)-jALa strI. [ + saM. jJAha na.] kamaLanA samUha kamala(-La)-tanayA srI. [saM.] juo 'kamala-jA.' kamala(-La> -taMtu (-ta-tu) puM. [saM.] kamaLanI DAMkhaLIne rese, mRNAla-taMtu kamala(-La)-dala(-La) na. [saM.] kamaLanA phUlanI pattI kamala(-La)dala-lAcana vi. [ saM, ] kamaLanI pattI jevI suMdara AMkhavALuM kamala(-La)-daMDa (-daNDa) puM. [saM.] kamaLanI DAMkhaLI kamala( La)-De(-dA)DI strI. [+ juo DaeNDI.'] kamaLanI eka AtamAM thatAM nAnAM capaTAM phaLavALI DADI kamala(-La)-nayana vi. [saM.] kamaLanA jevAM netravALuM, kamalAkSa kamala(-La) nayanA srI. [saM.], nI sra, [ + gu. 'I' svArthe ta. pra.] kamaLatA jevAM netrovALI (sI)
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ kamala(-La)nAbha kamala(-La)-nAba puM. [ saM. + rAmi, kha.vI.mAM nAma ] jemanI nAbhimAM kamaLa hAvAnI paurANika mAnyatA che te --bhagavAna viSNu 424 kamala(-La)nAla(-La) puM. [saM.] kamaLanI DAMDalI kamala(, La)-nRtya na. [saM.] citranRtyaneA eka prakAra kamala(-La)-netra vi. [saM.] juo kamala-nayana.' kamala(La)-patra na. [sa.] kamaLanA velAnuM pAMdaDuM. (2) kamaladaLa, kamaLanI pAMkhaDI kamalapatrAkSa vi. [+ saM, yakSa nuM kha.trI.mAM kSakSa] kamaLanA daLa jevI suMdara AMkhavALuM kamala-paru zrI. rAtI juvAra, rAtaDiyA juvAranI jAta kamala(-La)-puSpa na. [saM.] kamaLanuM phUla kamala(La)pRA srI, [saM.] iSTadevane prasanna karavA mAnavAmAM AvatI bhaktanI pAtAne hAthe peAtAnuM mAthuM kApI iSTadevane dharavAnI gaNAtI eka dhArmika kriyA kamala(-1)-prabaMdha (anya) puM. [saM] kamaLanA AkAramAM zloka ke kaDInA akSara cesa rIte goThavavAmAM Ave tevuM citrakAvya, kamala-baMdha. (kAnya.) kamala(-La)-phUla na. [+jue phUla."] kamaLanuM phUla. (2) garbhAzayanuM sukha kamaLadaLa-lAcana kamala(-LA)-kAMta (-kAnta) puM. [saM.] lakSmInA pati lagavAna viSNu, kamalA-kaMtha kamalA(-LA)kRti strI. [saM. ma+gA-vruti] jue 'kamalAkAra.' (2) vi. jue 'kamalAkAra.' kamalAkSa vi. [saM. mA-yakSi, kha. trI. mAM zrRkSa] kamaLa jevAM sudara netravALuM [kamalanayanA kamalAkSI strI. [x.] kamaLanA jevI suMdara AMkhavALI (strI), kamalA(-LA)-nAtha, kamala(-LA)-pati puM. [saM] jue humalA-kAMta,' vaparAtuM eka ghaNuM khATuM meDhuM lIMbu kamalA-lIMbu na. kharabacaDI chAlavALuM te raMgavAnA kAmamAM kamalA(-LA)-1ra puM. [saM.] jue 'kamalA-kAMta.' kamalAsana vi.,puM. [saM. maru + mAsana] jemanuM Asana kamaLa che tevA-brahmA kamala(-La)-baMdha (-bandha) puM. [saM.] jae 'kamala-prabaMdha,' kamala(n)-baMdhu (-bandhu) [sa] (sarya UgatAM sUryamukhI kamaLa khIlatAM hAI) sarya kamala(La)-bIja na. [saM.] jue 'kamala-kAkaDI.' kamala(~LabhU, -bhava puM, [saM] jae kamala-janmA' kamala(-La)bhU-kanyA, kamala(-La)bhU-tanayA, kamala(-La)bhU-sutA strI, [saM.] brahmAnI putrI-sarasvatI devI, zAradAdevI kamala("La)-mukha na. [saM.] garbhAzayanuM mukha-meADhuM. (ra) vi. kamaLanA jevA suMdara mukhavALuM [vALI (strI) kamala(-La)-mukhI vi., strI. [saM.] kamaLanA jevA suMdara sukhakamala(-La)-mudrA zrI. [saM.] beu hatheLIonAM AMgaLAMne meLavI karAtI kamaLanA ghATanI AkRti kamala(-La)-mUla(-La) na. [saM.] kamaLanA velAnuM maLiyuM kamala(-1)-yeoni puM, [saM.] jae kamala-janmA.' kamala(-La)-leAcana vi. [saM.] jue 'kamala-nayana.' kamala(-La)-lAcanA strI. [x.], -nI srI, [+ gu I ' svArtha ta. pra.] kamaLanA jevI suMdara AMkhavALI (strI) kamala(-La)-vadana vi. [saM.] jue 'kamala-mukha.' kamala(-La)-vadanA zrI. [x.], -nI strI. [ + gu. *' svArthe ta. pra.] kamalamukhI (strI) kamalA(-LA) zrI. [saM.] lakSmIdevI. (saMjJA.) kamala(-LA) ekAdazI strI. [saM.] adhika ke puruSottama mAsamAM AvatI baMne agiyArasa. (saMjJA.) kamalAkara chuM. saM. ma + mAra] kamaLeAnI khANarUpasarAvara ['kamalA-kAMta.' kamala(-LA)-graMtha (kantha) puM. [+jue 'graMtha.] A kamala (-LA)kAra puM. [saM. maru + Ari] kamaLanA ghATa, (2) vi. kamaLanA jevA ghATanuM _2010_04 kamalAsanI strI, [+gu. '" ta. pra.] aMbikAdevI kamalA-hALI (-hALI) strI. [saM. + ja hALI.'] (lA,) hALIne Agale divasa, phAgaNa sudi caudasa. (saMjJA.) kamalinI srI. [saM.] kamaLaneA veleA. (2) jemAM kamaLeAnA velA che tevI-taLAvaDI kamalekSaNa vi. [saM. ma+ La] jue 'kamala-nayana.' kamalekSA [saM.makSa + saMdhyA' skrIpratyaya] kamaLanA jevI suMdara AMkhavALI (strI) kamaleza huM. [saM. manapharA] jue 'kamalA-kAMta,' kamaleAddabhava puM. [saM. 1ma+rma] jue 'kamala-jamA.' kramavavuM sa. kri. [saM. meM>prA. meM,- nA, dhA.] cAmaDuM sAruM ane suMvALuM thAya evI prakriyA karavI, kamAvavuM, (cAmaDuM) keLavavuM krama-zakti kavi. jue 'kama' + saM.] zrI. echI zakti, nabaLAI (2) echI zaktivALuM, nirbaLa, nabaLuM, kamantara kamasamajha(-ja) (-jhaya,-ya) strI, [ja'kama'+ samajha,'] echI samajha, echI buddhi-zakti, alpajJa-tA. (2) mUrkhatA, (3) vi. echI samajhavALuM, alpa-mati. (4) nAdAna, mUrkha kamaLa jue 'kamala,' kamaLa-kaMda (-kanha) jae 'kamala-kaMda.' kamaLa-kAkaDI jue 'kamala-kAkaDI,' kamaLa-kITa jue 'kamala-kITa,' kamaLa-kesara jue 'kamala-kesara.' kamaLa-kAmala(-La) jue 'kamala-kAmala.' kamaLa-kAza(*Sa) jue 'kamala-kAza.' kamaLa-khaMDa (-khaNDa) jue 'kamala-khaMDa,' kamaLa-garbha juA 'kamala-garbha.' kamaLa-prIvA jae 'kamala-grIvA,' kamaLa-jamA jue 'kamala-jamA.' kamaLa-jALa jue 'kamala-jALa.' kamaLa"tanayA jue 'kamala-tanayA.' kamaLa taMtu (tantu) jue 'kamala-taMtu.' kamaLa-dala(-1) jue 'kamala-dala,' kamaLa-daM, (-daNDa) jue 'kamala-daMDa.' kamaLadaLa-lecana jue 'kamaladala-leAcana.'
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ kamaLa-De(-DhA)DI kamaLa-De(-do)DI jue 'kamala-DoDI.' kamaLa-nayana jue 'kamala-nayana' kamaLa-nayanA, -nI jae 'kamala-nayanA, nI.' kamaLa-nAla jue 'kamala-nAla,' kamaLa-nAla(-La) jue kamala-nAla,' kamaLa-nRtya e 'kamala-nRtya' kamaLa-netra jue 'kamala-netra,' kamala-patra jue kamala-patra.' kamaLa-puSpa jue 'kamala-puSpa.' kamaLa-pUjA jue kamala-pujA,' kamaLa-prabaMdha (-bandha) jue 'kamalaprabaMdha,' kamaLa-phUla jue 'kamala-phUla kamaLa-baMdha (badha) jue 'kamala-baMdha.' kamaLa-baMdhu (-bandhu) jue 'kamala-baMdhu.' kamaLa-bIja jue 'kamala-bIja,' kamaLa-bhU, -bhava jue 'kamala-bhu,-bhava.' kamaLaNa-kanyA jue 'kamalabha kanyA.' kamaLabhU-tanayA jue 'kamalabha-tayA.' kamaLaNa sutA jue 'kamalabhU-sutA.' kamaLa-mukha jue 'kamala-mukha.' kamaLa-mukhI jue 'kamala-mukhI,' kamaLa-mudrA jue 'kamala-mudrA.' kamaLa-mUla(-La) jue 'kamala-mala,' kamaLa-yeAni jue 'kamala-yAni,' kamaLa-leAcana jae 'kamala-leAcana.' kamaLa-lAcanA,nI jue 'kamala-leAcanA,-nI.' kamaLa-vadana jue 'kamala-vadana,' kamaLavadanA,nI jue 'kamala-vadanA,-nI'.' kamaLA jue 'kamalA,' kamaLA ekadazI jue 'kamalA-ekAdazI. ' kamaLA-kaMtha (-kantha) jue 'kamalA-graMtha.' kamaLAkAra jue 'kamalAkAra,' kamaLAkAMta ("kAnta) jue 'kamalA-kAMta.' kamaLAkRti jue 'kamalAkRti.' kamaLA-nAtha jue 'kamalAnAtha.' kamaLA-pati jue 'kamalA-pati.' kamaLA-trara jue 'kamalA-vara.' kamaLI zrI, saM. AmI> prA. hrAma; jue kamaLA' + gu. 'I' zrIpratyaya] kamaLAnA dardanA eka jalada prakAra (-kamaLe! sAdhya gaNAya che, 'kumaLI' duHsAdhya gaNAya che, eTalA beu vacce bheda) 425 kamaLA puM. [sa. vAmaha-> prA. mitra-] pitta AMtaraDAMmAM nahi jatAM pAchu lehImAM dAkhala thatAM thatA rAga, pILiyeA. (ra) (lA ) vikRta najara, dagA-bharelI najara, (3) adekhAI, IrSyA. [AMkhamAM kamaLA (6. pra.) jue kamaLe(2)(3) '] maMDha (kamaNDa) puM. jharAnA eka bhAga kamaMDala(-La) na. [saM. majIlu puM. na.], lu (kamaNDalu) _2010_04 kamAna na. [saM., puM., na.] DamarughATanA nAnA tuMbaDAnuM ke dhAtunA patarAnuM saMnyAsI vagere rAkhe che tevuM pANInuM sAdhana, (ra) pravAhI raseAI pIrasavAnuM ardhavartulAkAre uparathI pakaDavAnA sAdhanavALuM vAsaNa kamaMDaLa (kamaDaLa) jue 'kamaMDala.' kamaMDha (kamaDha) puM. nadInA najIkanA pradezamAMthI jharaNuM nIkaLI nadIne maLe te veNa, vAMkuM, vAyuM. (2) vaikaLe kamAI sI. [jue 'kamAvuM' + gu. 'AI 'kuM. pra.] vepArarAjagAra ke majUrI yA game te prAmANika vRttithI meLaveluM nANuM, kamAyeluM dhana, kamANI kamAI-verA puM. [jue 'kamAI ' + vere.'] kamANI uparanA sarakArI kara, Avaka-verA, Ayapata-kara, inkamaTe ksa' kamAu vi. [jue 'kamAvuM'+gu. 'A' rR. pra.] dhaMdhArejagAra ke koI paNa prakAranI pravRtti karI kamAI lAvanAra,-raLI lAvanAra. [dhana(reM. pra.) raLI lAvanAra dIkarA ke dIkarI] kamAcaNu (Nya) zrI. chinALa, vezyA. (ra) gaNikA kamADa na. [saM, vATa>prA. vAha puM., na.] daravAjAnuM te te bAraNuM. [.devuM, vAsavuM (rU. pra.) bAraNAM baMdha karavAM, 0 bhAMgavAM (rU. pra.) ugharANI mATe takAdo karavA] kamADu-vAsiyuM ta. [+jue 'vAsavuM' +gu. 'iyuM' z. pra.] bArasAkha sAthe lAkaDAnA pATiyAnA sAMdhAvALuM jaDavAmAM AvatuM ceAkaDuM [nAnuM bAraNuM kamAhiyuM na. [+ gu, iyuM' svArthe ta. pra.] nAnuM kamADa, kamADu' na. [+ gu'uM' svArthe ta. pra.] (lA.) kayArAmAM pANI AvavA ke AvatuM baMdha karavA mATe nIkamAM karAtI ke teADAtI nAnI pALa, (2) kayArAmAM pANI pAvAnuM kAma. [ karavuM (rU. pra.) kayArAmAM vArA pharatI pANI vALavuM] kamADhiyA puM. kuvADiyAnA cheDa mANu naM. paga kaLI naya evI pocI jamIna -mANasa na. [saM. dhumAnuSa>= prA. mAnusa puM.] kharAba mANasa, avaguNa bhareluM mANasa [kamAI' kamANI strI. [jue 'kamAvuM' + gu. 'ANI' kR. pra.] jue kamAtala vi. [jue 'kamAvuM' dvArA 'kamAtuM' varta, kR ne vikAsa] kamAtuM, raLI AvatuM, kamAu kamAdI zrI. tuMbaDI. (2) lAkaDI kamAna strI, [kA.] dhanuSa, kAmaThuM. (3) (lA.) kAI paNa ardhavartula AkAra (khAsa karI makAna daravAna vageremAM mathALe karavAmAM AvateA), maherAba, tAka, teAraNa, 'Arka.' (3) aMgarakhAmAM chAtI uparanI ardhavartulAkAra silAI nA bhAga. (4) taMtu-vAghone! gaja. (5) leDhAnA kAsanA meDhA upara jaDavAmAM AvatI leADhAnI paTTI. (6) yaMtromAM sthitisthApakatA batAvatuM peAlAda jevI dhAtunuM guMcaLuM, 'spriMga.' (7) samudramAM sthAna-nizcaya mATe akSAMza-rekhAMza mApatuM yaMtra. [. utAravI (rU. pra.) dhanuSanI dArI cheADI nAkhavI. . kADhavI (rU. pra.) ardhavartulanI AkRti doravI. kheMcavI (kheM`cavI), . caDhA( DhA)vavI, tANavI (rU.pra.) dhanuSane dorI bAMdhI sajja karavuM. 0 carcA-Dha)vI (rU. pra.)
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ kamAna karaza gussAmAM hevuM. (2) vijayI khanavuM. 7 chaTakavI (rU. pra.) khAjI bagaDavI, mAmaleA bagaDave. (ra) gusse| Avave. DhIlI paDhavI (rU. pra.) kAma tarapha bedhyAna anavuM. (2) gAMDapaNa AvavuM. vALavI (rU. pra.) zarIrane keDathI vALI dhanuSAkAra karavuM] kamAna-kaza vi. [phA] dhanuSa dvArA khANa pheMkanAra, tIraMdAja kamAna-kAMTA puM, [+ jue 'kAMTA.'] (lA.) trAjavuM kamAna-gara vi., puM. [pha. kAmaThAM-dhanuSa anAvanAra. (2) kamAna caNanAra. (3) (lA.) hADakAM besADanAra, hADa-vaidya kamAna-garI strI. [ + gu. I' ta. pra.] kamAnagaranuM kAma kamAna-daza huM. [ + jue 'De.'] (lA.) eka ramata kamAna-daMra (-daNDa) puM. [+saM.] daMDa-kavAyatanA eka prakAra. (vyAyAma.) kamAna-dAna na. [phA.] (khANa rAkhavAnA) bhAthA kamAna-dAra vi. [phA.] dhanuSathI sajja thayeluM. (2) kamAnavALuM, maherAkhavAnuM, tAkavALuM. (3) ardhagoLAkAra, 'eNlkAva' kramAnI vi. [phA.] dhanuSAkAra. (2) vAMkuM kamAnDanTa (kamANDaTa) puM, [...] lazkaranA eka hodde dharAvanAra amaladAra kamAnDanTa-janarala (kamANDaSTa-) puM. [...] lazkarane! eka ucca hAdo dharAvanAra amaladAra kamAnDara (kamANDara) puM. [...] lazkaranA eka ucca prakArane hoddo dharAvanAra amaladAra, senApati kamAnDara-ina-cIpha (kamANDara-) puM. [aM.] mukhya-senApati, sara-senApati, senAdhyakSa [uparanI kakSAne amaladAra kamAnDiMga-ophisara (kamAsi-) puM. [a.] lazkarane eka ka-mAyA zrI. [saM, jhu-mAyA] avidyAmUlaka mAyA kamAyA huM. e nAmanuM eka vAjiMtra ka-mAraga puM. [saM. duzmai, arvA. talava] jue 'ku-mArga.' kamAla kri. vi. [ara., saMpUrNatA] saMpUrNa, bharapUra. (2) (lA.) vAha vAha bhareluM, navAI upajAve ema. [karavI (rU.pra.) uttama ke Azcarya upajAve e rIte kAMI karavuM] kamAli(-Li)yA puM. bahucarAnI mAnatAmAM mukAyele pAvaiyAe sAthe pharate che|karA. (ra) .bahucarAjI mAtAne peAtAnuM jIvana arpI strInA pezAka paherI karanAra vyaMDaLa, (3) khaMDha, napuMsaka, vyaMDaLa (sarva-sAmAnya). (4) bahucarAjI mAtAne pUjArI kamAvaNI zrI. jie'kamAvavuM'+ gu. aNI' rR.pra.] cAmaDA vagerene kamAvavAnI kriyA mAvatara na., kha.va. [saM. OM+ jue 'mAvatara.'] saMtAnanuM bhUMDuM kare tevAM mAtA-pitA, nArAM mA-bApa kamAvavuM jue 'kamAvuM'. (ra) sa. kri, cAmaDuM keLavavuM, kamavavuM kamAvuM sa. kri. [jue kAma,OM' nA.dhA.] kAma karI paise meLavavA, kAmanuM, raLakhuM (bhU. rR.mAM kartari prayaNa). kamAvavuM pre., sa. kri. [prakAranI jIvAta, kAMsiyAM kamAzi(-si)yAM na. ba. va. meAlane nukasAna karanArI eka kamALiyA juo 'kamAliyA' kramAMDhaMDha (kamANDaqa-) jue 'kamAnDanTa', 426 _2010_04 kamAda kamAMDeMTa-janarala (kamANDaTa-) jue 'kamAnDanTa-janarala.' kamAMDara (kamANDara) jue 'kamAnDara.' kamAMtara-ina-cIpha (kamANDara-) jue 'kamAnDara-ina-cIku,' mAMrliMga -krisara (kamANDi-)juokamAnDiMga-oNphisara.' kamiTa na. [aM.] karavuM e, kriyA. [.karavuM (rU. pra.) bIjA nyAyAdhIza tarapha isApha mATe mekalavuM] kamiTI strI. [aM.] vahIvaTanAM kAmeAnI suvidhA mATe thoDA thADA sabhyAnI banAvelI maMDaLI, simeti kamizana na. [a.] mAla kharIdatAM ke khapAvI ApatAM maLatuM vaLatara. (2) hakasAI, AData, dalAlI. (3) qAI agatyanA kAma ke praznanI tapAsa karavAne nimAyelI adhikRta maMDaLI, tapAsa-paMca. (4) adAlatamAM na AvI zake tevA mANasanI jamAnI levA mATe adAlata taraphathI apAyelI sattA dharAvanAra vyakti kamizana-ejanTa, kamizana-ejaMTa (-ejaNya) vi. [...] dalAlI laIne vepArIone ekabIjAnA sAdA karAvI ApanAra pratinidhi, dalAla kamizanara vi., puM. [...] ekathI vadhu jillAo upara dekharekha rAkhanAra sarakArI amaladAra. (ra) kAI paNa eka sarakArI viziSTa khAtAnA uparI adhikArI,-beu 'kamiznara kamizanDa, kamizaMDa (kamizaNDa) vi. [...] jene adhikAra ApavAmAM Avye che tevuM, niyukta, nimAyeluM kamiznara juo 'kamizanara.' kamI srI. [kA.] UNapa, ochapa, khAmI, apUrNatA, nyUnatA. (2) kri. vi. kama, ochuM. (3) khAda. (4) ra6. [karavuM (3. pra.) nAkarImAMthI dUra karavuM] kabhI-jAtI kri. vi. [ + jao 'jAstI.'] echuMvattuM, vadhuTu kamIna vi. [fA. phamInaha] halakuM, halakaTa, nIca svabhAvanuM kamInA strI, [phA, kamI'ne gu. khATe prayAga] UNapa, kamI, khAmI kamInuM vi. [ krU!. kamInaD] juo 'kamIna' ka-3(-:)rata na. [sa. vu-muhUrto + juo mu-mU)rata.'] khAkha muharta, kharAba veLA, azubha ke amaMgaLa samaya, (jyeA.) ka-mumU )ratAM na., a. va. [+ gu. '*'ta. pra. ] maMgaLa kAryuM na karI zakAya tevA divase ke divase nA e samaya kesUla na. [ saM.+juo mala,2'] kiMmata na levAmAM AvI hoya evI sthiti ka-mULa vi. [ saM. mUjI] (lA.) kuLane ekha lagADe tevuM. (ra) halakuM, nauca, adhama, naThAruM [adhUruM kayuM vi. [juo 'kama' + gu. '`ta. pra.] ochuM, UNuM, meDha na. [aM. ] jhADe besavAnI peTI, pAyAvALuM maLapAtra kameDI sTrI, DhAranAM ziMgaDAMmAM thatA eka rega ka-meta na. [saM. + juo.'mAta.'] akALa mRtyu, akasmAtathI thatuM meAta, a-svAbhAvika meta ka-meAtiyuM, ka-metuM vi. [+]. "yuM'~*'ta. pra.] jenuM kamAta thayuM che tevuM. (2) (lA.) sAhasika kameda (-gha) zrI. ceAkhAnI eka jAta [ApavI (rU. pra.) mAra Ave. . jhIlavI (rU, pra.) mAra khAvA]
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ kame daDo 427. karekeTa kameda puM. [+ gu. 'DuM' svArthe ta...] kamekathI UtaratI tIkhI khAvAmAM kaDakaDa avAja thAya evI vaDI (rAMdhelA jAtanI cAkhAnI eka jAta cAkhAmAMthI banAvelI) [ Tukake, kakaDI, kaTakI kadiyA vi, strI, [+ gu. IyuM' ta.ka.kameda ugADI karakaDI sI. [o karakaDo' + gu. I" strI pratyaya] nAne zakAya tevI khetarAu jamIna karaka puM. kakaDe, kaTake, TukaDe [ je hAtha kamediyuM vi. jio "kamediyA.'] kada ugADI zakAya karakamala(La) 5. siM, na ] hAtharUpa kamaLa, kamaLanA tevuM (khetara). (2) (lA.) sugaMdhIdAra kara-kara (kathi-karaya) strI. [ravA] jhINI kAMkarI, karaca. (2) kadiye 5. [juo 'kamediyuM.'] (lA.) e nAmano eka (lA.) dveSa, khAra kaMda, (2) sAgaNInuM lAkaDuM. [02tALu (rU.pra.) ratALunI karakare-pAMcama (mya) strI. [+ ja "pAMcama.'] kArtika eka jAta] mAsanI ajavALI pAMcama. (saMjJA.) kiravAne dhaMdhe korI strI, IbreNI kara-karavaTa strI. [saM. + juo "karavaTa.'] vyAju dhIradhAra kamevuM sa, ki, leTane mANuM devuM, karamo Apa, mevuM karakara-vaDI e "kara kaDa-vaDI.' . r. 4 + ja A mosama.'] te te jatu karakarAvavuM sa. . [2vA.1 karavata vagerenA dAMtAne teja sivAyane samaya, ka-Rtu ka-RtunuM karAvavA, kAkara kADhavA kAsama vi. [+ gu. I' ta. pra.] te te Rtu bahAranuM, karakarAvuM a. . [ravA.] maradhInI peThe avAja karavo kampArTamenTa (-mesTa) na. [aM.) AgagADInA DabAnuM khAnuM karakariyAnuM ni. [4 o "karakaruM' + gu. "i' + "ALu kammara juo "kamara." svArthe ta. pra.] juo "karaka." kammara-pUra juo "kSara-pura." kara-kariyAvara , ba. va. [saM. + jue "kariyAvara.'] kammara-bUDha juo "kamara-bUDa." kanyAnA lagna prasaMge kanyAne ApavAmAM AvatA dAyo kayuM sarva, uM, [sa lim nA vikAsamAM ja gu. "kiyaf'] karakariyA na., ba. va. [ o "karakara' +gu. "IyuM' ta. ekathI vadhAre vyakti padArtha vageremAM praznArthe amuka eka pra.1 jhINI jhINI kAMkarI, karace (strI.mAM "kaI'). karakariyAMnA, ba. 1 [jae "karakarAvavuM' + gu. "iyuM" kayuM-nuM vi. [grA., juo "karyo-nuM kyAranuM, ghaNA samayathI ka. pra.] khaDabacaDA thayelA padArthanI sapATI, dhAradAra sapATI kaya (kapaeN) kri. vi [sa.] jyAre ? [ anuga] kyAranuM karakariyuM na. jio "kara kariyAM.'] (lA.) ghauMne loTa tathA ka-nuM (karthenuM) kri. vi. [+gu. "nuM' che. vi.ne arthane enI banAvaTa kara chuM. saM.bAhu, hasta, hAtha. (2) hAthInI saMDha. (3) karakara vi. [ saM. 14 -, 21.] sapATI upara dhAradAra kiraNa. (4) vero, lAge, lerI, 'DaTI,' "sa,' levI.' khaDabacaDuM hoya tevuM. (2) karka, kaThora. (3) (lA.) AkarA (5) kariyAvara. (6) dayuM, dakSiNa. [0ghAla, Deka, svabhAvanuM, tIvra [kajiyAkhora strI, vaDhavADiyaNa 0nA-nAMkhave, besA (-besADa) (u.pra.) vire karakazA vi., zrI. [sa, varAi, ava. tadabhava] (lA.) lAgu ka. 0bhara (rU.pra) verAnI rakama ApavI. le ravA (2.pra) verAnA 2kama ApavA. 0levI karakasara strI, [ + ja "kasara.'] hAtha kheM cIne (rU.ma, verAnI rakama vasula karavI] vAparavuM e, jarUra pUrato kharca karavAnuM kArya, "ikonomI' kara-adhikArI vi. [sa, saMdhi vinA, 5.] kara vasUla karanArA karakasariyuM vi. [+ gu. "yuM' ta. pra.] karakasara karanAruM taMtrane amaladAra, 'Tekasa ophisara kara-kasUra strI. [sa. juo 'kasUra.] hAthathI thayelI bhUla, kare-AkAraNIdAra vi. [+jAe "AkAraNa" + phA. pratyaya] bhUlacUka keTalo kara bharavo enI gaNatarI karI nakkI karI Apa- kara-kaMkaNa (- kaNa) na. [saM] hAthanA kAMDAmAM paherela kaDuM nAra amaladAra, Teksa-esesara' ke cUDI-cUDela. [0 nyAya (rU. pra.) hAthamAM chokaruM ne kara-kalekaTara vi. [sa, + aM.] kara vasula karanAra adhikArI gAma zeSe e prakAranI nIti ke vartana ] karaka-catuthI strI. [saM.] Aso vada cotha. (saMjJA.) karakA puM, ba. va. [sa. 14] varasAdanA karA karaka-catutha-vrata na. [4] A vadi cothanuM karavAmAM karakA-catuthI strI. [+] kArtika mAsanI vadi ceAtha. (saMjJA.) AvatuM vrata. (saMjJA.) kara-kATaka na. citrakAma karavAmAM vaparAtI pIchI [lakaDI karakaro chuM. eka vanaspati, kAcako kara-kATiyuM vi. [SNa. "yuM'ta...](lA.)sukAyela zarIranuM, sukakarakaTiye puM. [jue "karakaTI' + gu, "iDuM ta. pra.] (lA.) karakapilI strI. thaDa ane DALI upara kAMTAvALuM eka jhADa batara paheryuM che te dro karakA-vRSTi strI. [jao "karakA'nuM mULa "karake" + saM.] karaka(-ga) ()DI strI. [jue "karaka(-ga) (-DI' + gu. Da' karane varasAda svArthe ta. pra.], karaka(-ga)TI-ThI) strI. zaba uThAvavAnI karakula puM. ukaraDA ke bhInI jamIna upara Ugato eka choDa ThAThaDI, nanAmI karamuM na. [sa. 1ra-hADapiMjara ] pITha upara bahAra dekhAtuM kara-kaThoLa na. [juo "kaThoLa.' AraMbhano zabda nirarthaka] hADakuM. (2) hADakuM judI judI jAtanuM kaThoLa, paracuraNa kahevaLa karacalI strI, [2] kAcalI, kaDalI miAhIgIra karakaTa-2)vaDI strI. [ravA. + jue "vaDI.'] khArI ane karakeTa na. eka jAtanuM mAchalI pakaDanAruM pakSI, paLakelA, 2010_04
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ karakeTaDI 428 324 karakeTalI strI, kaMTelAM-kaMkoDAMne vele karaca (-3) strI. [vA.] cheka nAnI pAtaLI cIpa (khAsa karakedaka na. eka jAtanuM jhaverAta karIne kAcano). (2) hAthanI AMgaLImAM paheravAne senAkarakela (-15) strI, comAsAmAM thatI eka vanaspati, karolI rUpAne te te nAno karaDe karekelavuM sa, kri. [2vA.] aMdarathI kelavuM, kAcavuM, khetaravuM. kara-caraNa puM, na., ba. va. [sa, 5.] hAtha-paga karakelAvuM karmaNi, kri. karAkelAvavuM pre., sa. kri. karacalA-mULa na. [ jue "karacale' + saM. ma0 (lA.) karelAvavuM, karakelAvuM jue "karakelamAM, amerikAmAM thatuM eka jAtanuM jhADa kara-keza(-Sa) paM. siM.] be karacalita-LiyALuM vi. [ jue "karacalI' + gu. iyuM" kara-kesa(-sI)ra ja "karakasara.' +"A" ta. pra.] karacalIvALuM kara-kauzala,-laya na. [saM] hAthanI kaLA-viSayaka heriyArI. karacaliye muM, eka jAtanuM pakSI [karacalAnI mAdA (2) hAthacAlAkI karacalI strI. [jao "karacalo' + gu. I" zrIpratyaya] karakha puM. [saM. zarSa, arvA. tadabhava] kheMcatANa, kheMcAtA. karacalI*(-LI) strI. karacalI, kaDacalI, kolI (2) tANa, kheMca, achata. (3) lA. duHkha, zeka kara(-)celo chuM. [saM. safTTa-] dazapadI varganuM eka nAnuM kara chuM. [hiM. "karakhA'] yuddhanuM gIta, kaDache. (2) 37 dariyAI prANI (je samudrakAMThe retImAM dara karI rahe che.) mAtrAne eka mAtrAmeLa chaMda. (pa) karacaLiyALuM juo karacaliyALuM." karakhelI strI, bhejavALA pradezamAM UgatI eka vela, karakela karacaLI ja "karacalI.2 [Dapha, meTI khaMjarI karagaTa(DI)ThI, karagaTI-ThI), juo "karakaTI." kara-caMga (-ca8) puM. [saM. + juo "caMga."] eka jAtanI karagaThiyuM na. baLataNa vagere mATe vaparAtuM phADeluM ke phADayA karacA ., ba. va. jio "karaca' +gu, "o' svArthe vinAnuM lAkaTiyuM, pAtaLuM nAnuM I ghaNuM ta. pra.] hIrAnI jhINI jhINI kaNIo karagaThaDI, karagaThI juo "karakaTI.' karacara (chA) kuM., ba. va. jara bAja re zeraDI vagere vADhI karagaDI strI, khetInuM eka ojAra lIdhA pachI khetaramAM rahetAM bhethAM, khIpA kara-gata vi. saM.] hastagata, hAthamAM raheluM, prApta thayeluM karacavavuM ja "kacAmAM. (2) (lA.) cIDavavuM, khIjavavuM karagara (2) strI. karakara, jhINuM kAMkarI karacAvuM a. ki. rivA.] jhINI jhINI karaca-rUpa thavuM, bhUko karagara (-) strI. [ju karagaravuM.'] karagaravuM e, the. karacAvavuM che, sa. kri. [nAnAM tUTelAM hADakAM ajIja, kAkalUdI karacAM na., ba. va. [.juo 'karaca' + gu. 'u' ta. pra. ] karagaravuM sa, kiM. [ravA.] AjIjI karavI. (bha. ku. ne katare karaciyAM na., ba. va. [juo karaca + gu. "IyuM" ta. pra.] praga.) karagaravuM kamaNi, kri. karagarAvavuM pre., sa. ji. hIrAnI jhINuM jhINuM lAMbI karaze ke kaNIo, karacA karagarATa puM. [juo "karagaravuM' + gu. "ATa' ku. pra.] karacuM na. [juo karaca" + gu. "u" ta. pra.] (lA.) kheDuta karagaravuM e, karagara, kAlAvAlA, kAkaludI, ajIjI mATe tiraskAramAM vaparAto zabda karagarAvavuM, karagaravuM e karagaravuMmAM. kara-cUDI strI., -De puM. [saM. + e "cuDI-Do.']. karagarAza (-zya) strI. khADA TekarA jevI UMcI nIcI strIone hAthamAM paheravAnI dAMtanI cUDI kharabacaDI kataraNa karo-chA) kuM. [jue karayA.'] juo karacA." (2) karagarI zrI. puruSane kAnamAM paheravAnI eka jAtanI bUTI (lA.) sApha na maMDAyAthI mAthAmAM rahI gayelA vALa, khapare. karagara vi. [ja karagara + gu. "u" ta. pra.] jhINuM (3) vALane bahAra nIkaLelo nAne bhAga. (4) (lA) kAMkarIvALuM, kastaravALuM. (3) lA. tIvra, caMcaLa abhaNa, gAmaDiye, (5) mUrkha-bevakupha mANasa. (6) kaNabI karagavuM sa. di. [ravA. karagaravuM. (bhU. kR. kartari prayoga). mATe tiraskAramAM vaparAto zabda karagAvuM karmaNi, kri. karagAvavuM che.. sa. kri. kara-cAra puM. [saM.] ApavAnA thAya te sarakArI verA chupAvanAra, karagasa (nasya) strI. karaca (2) kastara, karakara, raja, (3) kara ocho bharI bAkI chupAvanAra, Tekasa-eIjhara' mela, kacare kara-cArI strI. [saM. + jue "corI."] viSe chupAvavA e, karagAvavuM, karegAvuM jue "kagamAM. Teksa-eIjhana' kara-graha puM, -haNa na. [.] lagna vakhate thatuM kanyAnuM karacelI(-LI) ja e "karacalI.' [paDavI pANigrahaNa, (2) verAnI vasUlAta karaLAvuM a. ki. [jue "kALI,' nA. dhA.] karacalIo kara-grAhaka vi. [saM.3, kara-cAhI . [se, muM.] kanyAnuM kALI ja "karacelI'-karacalI.' lagnamAM pANigrahaNa karanAra. (2) verAnI vasulAta karanAra karacheda puM. [saM] hAtha kApI nAkhavAnI kriyA karaghaTI zrI. eka jAtanuM suMdara nAnAM pAnavALuM jhADa karachaka na. taNI kara-gharSaNa na. [saM.] hatheLI sAmasAmI ghasavAnI kriyA karachI juo karacA.2 karanhI strI. lAMbA pAnavALuM ane puSkaLa gaMdara ApatuM kare che juo "karo. eka jhADa karaja na. [ara. ka] devuM, RNa. [adA karavuM, 0ApavuM, karaghA jhI. hAthe vaNavAnI zALa 0 jeluM, vALavuM (rU. pra.) devuM bharI ApavuM. kaDhavuM 2010_04
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ kiraja-grasta 429 karaNajI (rU. pra.) karaja hovAnuM batAvavuM, mAgaNuM batAvavuM. 0cUkavavuM, karATa puM, [ juo 'kaDuM+ gu. "ATa' ta. pra. ], -TI 0 patAvavuM (rU. 4) deNuM patAvI hisAba cUkate karo] strI. [+ gu. "I' strI pratya] karaDAkI, kaDakAI karaja-grasta vi. jio karaja' + saM.] karajathI gherAyeluM, karaThA-pATI strI. ["kara DA" spaSTa nathI + juo "pATI....] devAdAra. (2) kara janA bejavALuM (milakata vagere) nAnAM bALake kakko ghUMTI zake ane ekaDA lakhI zake e karaja-dAra vi. [ja "karaja' + phA. pratyaya] devAdAra mATe taiyAra kareluM lAkaDAnuM pATiyuM karaja-dArI strI [+ phA. "I' pratyaya] pharaja-dAra hovApaNuM, karAvavuM, karavuM e karaDavuM"mAM. devAdArI kareDAI, (-zya) sI. [jue "karavuM" + gu. "AI'-Aza" karajAu vi. [juo "karaja' + gu. "Au' ta. pra.] devAdAra. ta. pra.] juo "karaDATa.' [lAgatuM eka sutArI ejara (2) vyAje lIdheluM, vyAja kuM. [bata (rU. pra.) vyAje karALI aDI strI, jALInAM zivaTiyAM dAbavAmAM kAma lIdhAne dastAveja] karadiyuM na. [ o "karaDI' + gu. iyuM' ta... ] karaDInAM karejana(-jhA)La vi. dhumADiyuM. (2) lAMbu [devAdAra biyAMnuM tela [deva. (2) bhuvA karajALa vi. [juo "karaja' + gu. "ALa' ta. pra.] karajI, karaDiye muM. [juo karavuM. ] (lA.) e nAmano eka karA-jhALI strI. [ja "karajA(-9)La"+gu. 'I'ta. pra.] karaDI strI. [ja "karaDo'+ gu. "I' strI pratya] hAthadhumADiyuM. (2) koDiyAnI DhAMkaNI. (3) kAjaLa pADavAnuM pagamAM paheravAne nAte karaDe [telI biyuM deivAdAra, RNiyuM karaDI* strI, kasabInA choDanuM bI, kAvarI. (2) eka karacha vi. [ja karaja' + S. I' ta. pra. ] karajadAra, karahu chuM. kaThoLane raMdhAtAM na caDe ke palALatAM na palaLe kajhAi vi. UMcuM, meTuM te dA. (2) lAkaDuM raMgatI vakhate emAM rahI jatI karajhALa ja karajALa.' jhINI jhINuM sapheda TapakI karajhALa juo "karajALI.' [(3) barachaTa karaDuM vi. kaDaka svabhAvanuM karavuM vi. jaladI taLe nahi tevuM, akakaDa. (2) baraDa. karo chuM. sonA-rUpA ke anya dhAtuno ke karA puM, (-Da) strI. [ jAo karaDavuM.'] karaDelo bhAga. plAsTika vagerenA hAtha-paganI AMgaLIomAM paheravAno (2) daMza, DaMkha. (3) (lA.) caMTa, khajalI. (4) vi. pAtaLA vIMTo. (2) senAnuM eka ojAra bahu jherI [ubheLa karaNa na. [saM.] karavuM e, kriyA. (2) Idriya. (3) sAdhana. kara (Da) strI. eka vAra khAMDelI DAMgara, DAMgaranuM ekavAriyuM, (vyA.) (4) nAnatyamAM hAtha halAvI batAvavAmAM Avato kara8 (-Datha) strI. keLAM kerI vagerenI kharIdI upara seMkaDe bhAva. (nATa.) (5) trIsa ghaDInA kALane eka ekama. apAto vadhAro (ja.) () 'oNparezana." (ga.) [jhADane kaMpaLa phUTavAM kara (Da) strI. calAnI baLelI mATI karavuM a. kri. [saM. 1-, a. tad bhava- nA. dha.] (lA.) kara1 vi. jaladI bhAMge nahi tevuM. (2) vikarALa, bhayaMkara karaNa-vyApAra 5. [saM.] idrinI hilacAla, indriyone dharma karaI (-) strI. eka jAtanI bhAjI karaNazAI vi., pR. lADunI eka jAta karakaNa-veDA puM, ba. va. [juo "karaDakaNuM' + veDA'(ba. va.) karaNahAra vi., [saM. 22 + apa. huM che. vi., pra. + saM. -] karaDavAnA hevA >prA. mAra] karanAra, (pakvamAM.) karatakaNuM vi. [jue karaDavuM" + gu. "ka" ke "aNuM" ka. pra.] karaNATa naM. [sa. , arvA. tadubhava dvArA] kAnanA karaDavAnI TevavALuM. (2) (lA.) gharakavAnI TevavALa. (3) ghATanuM eka vAje, mATe tat DuM [tevI saMkhyA , (ga) AkarA svabhAvanuM, karkaza, kaThora [thato avAja karATa' (2) strI. niHzeSa mULa barAbara nIkaLI na zake kara kara kra. vi. [juo "karaDavuM', dirbhAva) karaDatI veLA karaNa na. kaDiyAnuM eka jora karata-pAMcama (karaDatha-pAMcamya) strI. jie "karaDa2 + karaNA-nIra pI. kharaja utpanna kare tevI eka vanaspati pAMcama.'] zrAvaNa sudi pAMcamane divasa. (saMjJA.) karaNarthaka vi. saM. taraMga + artha] karaNa sAdhanano artha karalI strI. [svAbhAvika uccAra karalaDI] comAsAmAM ApanAruM (trIjI--pAMcamI vibhaktine eka artha batAvavADa upara thatI eka vela, zivaliMgI, karalaDI nAruM). (vyA.) siMkhyA, karaNATa, "sarDa." (ga). karavuM sa, kri. [ravA.] dAMtathI bacakuM bharavuM. (2) AMkaDAthI karaNI strI. [saM.] niHzeSa mULa na nIkaLI zake tevI DaMkha devA, DasavuM. (3) (lA.) khAvuM (tucchakAramAM). (4) karaNa* strI. [jue karavuM' + gu. aNuM" pra. + "I' strIa. kri. (lA.) tIvrapaNe khaMcavuM. (2) hatAza thavuM. [vA pratyaya.] karavuM kriyA, karma, kAma, karatUka. (2) kAma dhAvuM (rU. pra.) DarAvavuM, bivarAvavuM] karAvuM karmaNi, kri. karavAnI rIta, kAryazailI. (3) vartaNUka. (4) kaDiyAnuM eka karAvavuM prema, sa. kri. [kaDakAI, karaDAkI ojAra karAI DhI. [ie "karaDuM' + gu. "AI' ta. pra.] kaDApaNuM, karaNIta vi. [4] je saMkhyAnuM vargamaLa barAbara na karakI(-gI) zrI. jio "kara' dvArA.] karaDAI, kaDakAI. nIkaLI zake tevuM, "sarDa' (rakama-saMkhyA). (ga) (2) (lA.) vANInI mArmikatA [karanAra karaNIjI strI, cAraNa jJAtinI kuLadevI (jenuM mukhya maMdira karatAkI(-gI-bAra vi. [ + kA. pratya] karaDAkI-kaDakAI rAjasthAna--bakAnera pAse dasaka gAmamAM che.) (saMjJA.) 2010_04
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ karaNIjI 430 karapI karaNa-5da na. (saM.] vargamULa niHzeSa nIkaLI zake tevI jenuM halana-calana vadhAre hoya tevuM ghara kAryAlaya vagere saMkhyA. ga.) [2kama. (ga.) sthAnemAnuM (mANasa). karaNI-padI sI. [+gu. 'I' strI pratyaya karaNI-padanI karaka,-ta na. [saM, vartaLa uparathI AcaraNa (nakArArthe karaNIya vi. saM.1 karavA jevuM. (2) avazya karavA jevuM. mAM). (2) (lA.) kAvataruM, prapaMca, yukti (3) na. hAthamAM lIdheluM kAma [kAma karatama (mya strI. eka jAtanI kasturI karaNI-varaNa ramI, (juo 'karaNI' + "varaNI.'] (lA.) suMdara karatevuM vi. [ja " karavuM ' + gu. "tuM" varta. + gu. karaNI-samIkaraNa na. [4] eka athavA baMne pakSamAM je "evuM' Dhi. bha. ka ] kareluM hoya tevuM saMkhyAnuM vagamala ke anya mala barAbara nIkaLI zakatuM na karadaLI strI pANInA ovArA pAse UgatuM keLanAM pAna hoya tevI saMkhyAnA mULavALAM pada hoya tevuM samIkaraNa, jevAM pAnavALuM judA judA raMganAM phUlavALuM eka jhADa Ira-rezanala ikavezana." (ga.) kara-dAtA vi, pR. si, j] kara bharanAra, "esesI," karaNe puM. eka vanaspati (sa, ). (ga). reITa-pecara' karayAtmaka vi. [saM. jALI+mAran ] mUlabhUta, "IMDikala'. karanaja na. eka jAtanuM jhADa. (2) java bAjarI juvAra karata (2) strI. [sa. -ka-] ka-Rtu, ka-me ma vagerenI jaMga. (3) bhara raMga kare-tala(La) na. [saM.] hatheLI karanA, -nAI, nATa na. moDhethI vagADavAnuM vAjuM karatala-gata vi. siM] hatheLImAM raheluM karanAla pu. eka jAtanI tapa. (2) me Dhola karatala-pAtra na. [sa.] hatheLI-rUpI vAsaNa karanTa (karapTa) . [saM.] pravAha. (2) vIjaLInA pravAha. karatalapuTa kuM. [saM] beu hatheLI sAmasAmI rAkhI karavAmAM (3) vi. cAlu Avate dAbaDA-ghATa. (2) khe karanTa ekAunTa (karapTa ekAunTa) chuM. [saM.] beMkamAMnuM karatala bhikSA strI. [sa.] hatheLImAM samAya teTalI ja cAlu khAtuM bhikSA levAnI pratijJA ke vrata kiArpala bona" kara-nyAsa puM. [saM.] kaMI paNa prakAranuM pUjana vagere karatAM karatalAsthi na. [+ sa. mAtha] hatheLInuM hADakuM, meTa- zuddhi mATe maMtroccArapUrvaka hAthanI te te AMgaLIne karatalika vi, puM. [saM.] hatheLInI mAMsapezIo ane udezI karavAmAM AvatI namaskAranI bhAvanA zirA temaja dhamanane DhAMkanAra nAyu karansI . [.] calaNa, calaNI nANuM karatalikA strI. [saM.] hatheLI kara5(ba) puM. [ara. kabU-zoka, phikara, sAmAne ciMtAkaratalI strI. [sa.] hatheLI. (2) tALI. (3) belagADImAM tara karavuM] (lA.) hAka, dhAka, aMkuza, kaDapa hAMkanArane besavAnI jagyA kapaTA,-TI strI. kAMkaDanuM jhADa karatava na. [sa, vArta, arvA. tadubhava kartavya, kArya, kara-58 vi. [saM.] hAthanuM cAlAka kAma vagere [hatheLI kara-paTu na. kaThagaMdInuM jhADa kara-taLa, LiyuM vi., na. [ + gu. 'IyuM' svAthe ta..] karatala, karapadu-tA strI. [saM.] hAthacAlAkI, hastalAghava karatAdharatA vi. [saM. zartA-dhartA, puM, arvA. tadabhava) mukhya karapaTuM na karaSTInuM phaLa, evuM saMcAlana karanAra, mukhI, AgevAna (paramezvara kara-patra na.. -trI strI. [saM.] karavata ka(ki)ratAra chuM. [sa. ta. ne arvA, vikAsa] jagatane kartA- kara-5luM na. [sa. + jue "pavuM."] (lA.) be hAthamAM kara-tAla(-La) strI. [sa. vanatA na.] (lA.) gAnamAM tAla rahe teTaluM mApa, UMDaLa ApavA mATe vagADavAnuM lAkaDAnI paTTIonA khAMcAmAM kara-pallava chuM. [saM.] palava-paLa je sukemaLa hAtha kAMsiyA-vALuM vAda. (2) kAMsIjeDAM, jhAMjha [vagADanAra kara-pallavI strI, siM] hAtha ane hAthanAM AMgaLAnA karatAlita-Li) vi. puM. [+ gu. "yuM' ta. pra.) karatALa saMketathI karavAmAM AvatI vAtacItanI vidyA karatA-haratA chuM. [saM. vartA-haat, ava. tadabhava] karI karapa61 sa. kri. [2vA.] keta2vuM. (2) kAtarI khAvuM. ApanAra ane pAchuM laI paNa lenAra-paramezvara ghoDuM thoDuM karaDavuM. (3) kera-kinArIthI kAtarI khAvuM. kara-tALa jue " karatAla.' karapAvuM karmaNi, kri. karapAvavuM che., sa. 1. karataLiyA juo 'karatA.' karala(-La)pavuM juo "kaLapavuM." [ bo karatAM nA.. [ja e "karavuM' + gu. 'd' varta. , + kara-pAtra na, kara-patrikA strI. [saM.] hatheLIrUpI vAsaNa, 'A' avyaya banAvanAre pra.] karavAthI. (2) tulanArthe karapAtrI vi. [sa, muM.] mAtra haLImAM ke bebAmAM thI' [cAmaDuM anAja maLe teTalAthI vRtti karanAra (sAdhu-saMnyAsI) karatI strI [saM. Rtti dvArA] marelAM vAchaDAMnuM bhaMse bharela kapAvavuM, karapAvuM jue "kara56mAM. karatu e "karata.' kara(-LapAvavuM, kara(-La) pAvuM e "kara(-La)pavuM" mAM. karatu na. [saM. zartavya-uparathI maLela] kRtya, karataka, kAma kara-piMjarI (- piMjarI) strI. [sa. 2-5narA ] (lA.) karatuM -kAravatuM vi.[juo 'karavuM' + enuM vyApaka rahe tevuM ziMgaDA jevA taMtunA hADapiMjaravALuM eka jAtanuM jIvaDuM che. kAravavuM' + baMnene samAsane kAraNe "tuMvarta. kR] kara vi., pR. [saM. yuvA no a. vikAsa kRpaNa, 2010_04
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ karI 2 431 karama-kTa kaMjusa, lobhI, babIla [rAMpaDI (khetInuM eka sAdhana) kara-bhAra chuM. (saM.), raNa na. [saM. + juo "bhAraNa."] karapIbI ) strI. [jue "karapa + gu. I' ku. pra.] karaverAne be [hADakuM kara-pIThana na. [4] (lA.) pANi-grahaNa, hastameLApa karabhAsthi na. [saM. + saM. ma0i] hatheLIne Teke ApanAruM karapINa vi. (lA. nirdayatA-bhareluM, kamakamATIbharyuM. kara-bhUSaNa na. [saM.] hAthanuM te te ghareNuM (kaDAM cUDI vagere) karapI-dhana na. jio "karapI' + ] kRpaNanI saMpatti, karabhI strI. [sa.] nAnI hAthaNI. (2) nAnI UMTaNI, lobhiyAne use nAnI sAMDhaNI kara-puTa kuM. [4] be haLIone sAmasAme rAkhI karavAmAM karabhIra chuM. [saM.] siMha Avato paDAno AkAra(2) beba karaDe (karabheDa) . loMkaDInI jAtanuM eka prANI karapurA strI, baMgALI AMbAnI eka UMcI jAta kare, strI, [..+ sa. kka, ba. vI.] hAthInI saDha jevI kara-puSTa vi. [saM] hAthathI pidheluM-uchereluM sAthaLavALI strI kara-kuMja puja) muM. [saM.] kiraNone samUha karama na. [4 , ava. tadabhava] (lA.) kharAba kame, kara-pRSTha na. [4] hatheLIne pAchalo -bhAga kukRtya. (2) nasIba, bhAgya. [UghaDavuM, khUlavuM (rU. pra.) karaze pu. (juo "kara pavuM' + | 'uM' ku. pra. kuM ke bhAgyane udaya thavo, jAhojalAlIne vega Ava. 0 lAkaDAnA TukaDAthI gudA sApha karavAnI kriyA karavuM (rU. pra.) kharAba karma karavuM. jAgavuM (rU. pra.) karapera puM. pakSIone uDADavA mATe khetara vacce bAMdhelo bhAgyodaya tha. DekavuM (rU. pra.) nasIba upara revuM. mALo. (2) (lA.) puruSanI jananeMdriya [loDhAnAM patarAM 0ne bega (rU. pra.) kharAba karamanA pariNAmane bhegavaTo. kara paTAM na., ba. va. baLadagADInA ochALa nIcenAM 0nuM AgaLuM, 7nuM dhaNI, 1nuM baLiyuM (rU. pra.) nasIbadAra, karabapu. [ara. kaba] jue "karapa.' bhAgyazALI. nuM kaLuM, nuM phUTeluM (rU. pra.) kamanasIba. 0NuM karabara na. khetInuM eka ojAra (2. pra.) kamanasIba thavuM, dukhamAM haDaselAyuM. 0 bAMdhavA karabaTa kuM. nAnAM gAmavALA pradeza (rU. pra.) pApa-karma karavAM. -me ce-ca)TeluM (eNTeluM), -me karabaDI strI. pakSIone caNa nAkhavA mATe TAMgeluM zakuM lAgeluM, ame vaLageluM (2. pra.) nasIbamAM je thavAnuM karabaDI strI [vo "karaba' + gu. "huM' svArthe ta. pra. nizcita hoya te + "I' pratyaya] kheDatanuM eka ojAra, rAMpaDI, karapI karama (-mya) na. [sa. zrama !.] maLAzayamAM thatI bArIka kara-badara na. [saM.] hAthamAMnuM bera. (2) (lA.) taddana jIvAta temaja sapakAra nAnuM-meTuM jaMtu, karavuM, carama, spaSTa vastu [saMpUrNa rIte tapAsIne jANI zakAya ema caramiyuM karabadara-vat kri. vi. [saM.] (lA) taddana spaSTa rIte, karama strI [ara.] udAratA. (2) maherabAnI kapa karabarI strI, eka jAtanuM jaLacara pakSI karama-kathA strI, jie "karama' + saM.] 5 bhegavavAM karabalA na. [ara. karmalA] IrAka(arabastAna)mAM AveluM paDelAM dukanA pariNAmanI kathanI eka dharmasthAna (ke jyAM mahammada paigaMbara sAhebanA karama-kallo chuM. [phA. karaNDalA] eka jAtanuM zAka, kebIja dohetra imAma huzena dharmayuddhamAM mAryA gayA hatA). (2) karama-kahANI (-kAHNA) srA [4e "karama ' + "kahANI.] (lA.) tAjiyA TADhA karavAnI jagyA. (3) pANI vagaranI ja "karama-kathA." ujajaDa jarca karama-kUTa (ca) sI. juo "karama' + "TaluM] juo karabalAI vi. [+ gu. "AI' ta. pra.) karabalAne lagatuM "karama-kathA.' (2) (lA) khATI mAthApheDa. (3) veTha, vataruM karabavuM sa. ki. [jae "karaba2] khetaramAM rAMpaDI - karama-caMDALa (-caDALa) pu. [saM. 1me -vANA) janmathI lAvavI. karabavuM karmaNi, kri. karabAvavuM che., sakri. nahi (paraMtu) enAM kAmethI naSTa karavuM sa. mi. (juo "karavuM,' nA. dhA] kaDapa rAkhavo, karamaduM [sa. 2 + muSTi->prA. (muThima, mUThThI bAMdhIne aMkuzamAM rAkhavuM, dAbamAM rAkhavuM. karabAvuMkarmaNi, kri. raheluM.] (lA.) vi. lebhI, kaMjasa, karamUThuM karabAvavuM che. saM. ji. karamaDe ja "kamale." karadhI (-badhI strI. [saM. + jue "baMdhI.'] kara apa- karama(-me)Na (zya) sro. [saM. maLI] nasIbadAra strI vAnuM baMdha karavuM e, nAkara karamaNavuM a. kri. [ravA.] kaNamaNa, kacavAvuM, asaMtoSathI karabAvavuM-2' karAvuM-2 juo karabanuM 1-2 mAM. gaNagaNavuM. karamaNavavuM che, sa. ji. [udyoga karabI juo "karapI.' [karavAmAM upayogI baru karamaNa ke strI. [marA.] sukha Upaje e vyavasAya ke karazuM na. barunI jAtane eka sAMDe, eka jAtanuM kAma kara-mathita vi, [sa.] hAthathI maMthana kareluM karabha puM. [saM] hAthInuM baccuM, madaniyuM. (2) UMTanuM baccuM, karamadI strI [saM. raviMjhA>prA. ma]i khaTAza betavuM. (3) haLathI bagala sudhInA bAvaDAne pAcho paDatAM ja balAM nAnAM phaLa ApatuM eka jhADa, suSeNa vRkSa bhAga. (4) hatheLIne pAchale bhAga, karapRSTha karamaduM na. [+ gu. 'uM' ta. pra.) karamadInuM phaLa kara-bhAga kuM. [saM. raiyata pAsethI rAjaya kara tarIke upaja karama-kTa, -TiyuM, -TayuM vi. [ja "kama" + "tuM" + vageremAMthI bhAga le te IyuM' kRmi., "yuM" bhU, kaJ (lA.) kamanasIba. karamanuM phUTeluM 2010_04
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ karama-kreDa 432 karale re karama (Da) strI. jio karama' + keDavuM] (lA) karamukta vi. [saM.] karavera-mahesUla mApha che tevuM, "revanyU nakAmI paMcAta ke dhAMdhala, mAthAphaTa, mAthApheDa * kI' vagere [vIMTI. (padyamAM.) karama-phediyuM vi. [+ jue reDavuM'--gu. "yuM" ku.pra., karama- karamuDI strI. [saM. -mudrA - gu. 'DI' vArthe ta. pra.] phATavuM vi. [+gu. "yuM' bhU. ka] karama-phaTiyuM kara-mudrA strI. [4] saMdhyA vagere pUjana vakhate baMne hAthanA karama-bakSisa strI. [ja "karama-bakhazI' (AmAM bakSisa' pajAothI karavAmAM AvatI te te AkRti. (2) hAthanI zabda nathI bakhazI'nuM bhrAMtithI svIkArAyuM che.)], vIMTI, aMgulIyaka karama-bakhazI strI. [ara. + phA. bazI'] maherabAnI karameNu (zya) jao karamaNa.' karama-bhaga kuM. [ja "karama'' + saM.] (lA.) bhAyAto ke kara-mUhuM vi. [juo karamaThuM.'] juo karamaDuM.' rAjakuMvarone gujarAna mATe apAtI hatI te jogIra, kara-maithuna na. [4] pote hAthathI vIryane mArA kare che, kapALa-garAsa hastamaithuna, hAtha-sa," "mAsTarabezana' kamarATa ! [ravA. kacavATa, baLApe karame muM, [{ fsva-> prA. zAMvaka-] o "kamale" karamaduM vi. ATha AnIthI paNa pAkamAM ochuM UtareluM [deve (rU.pra.) auSadhanA bhUkAmAM koI pravAhI padArtha chAMDI karama-rekha, khA strI. [saM. me-2a] (hatheLImAM nasIba ene bhIMjavo. 0 phUTa (rU. pra.) Dhorane zarIranA koI batAvanArI gaNAtI rekhA uparathI lA.) bhAgya, nasIba bhAgamAMthI lehI nIkaLI. karamalaDe . "karamalo' + gu. Da' svArthe ta. pra.] karamaTha (-Datha) strI. [o " ka DavuM.'] karaDAvuM e, jao "karamale.' (padyamAM). maraDa khAI ja e, macaDAvuM e kamale(-Le) 5. [sa, Ta-> prA. navamana, pachI komera 5. Dhorane thato eka rega svArthe apa. 3ra3, 30 pra.] dahIMmAM bhAta meLavI karavAmAM karavuM sa. ke. jio karame' + gu. Da' svArthethI AvatI hatI te eka khAdya vAnI, karamaDo nA. dhA.] jue karAvavuM." karamAvuM karmaNi, ki. karama vero chuM. jio "karama.' + vere."] nasIbamAM karamaTAvavuM .sa. kri. lakhAyelI veTha. (2) mAthA-vere, jajiyA-vero karavuM sa. ki. mayakeDayuM, maraDavuM (koI paNa aMgane). karamasadiyuM vi. ['karamasada' (gAma) + gu. "yuM' ta. pra.] karAvuM? karmaNi, mi. karamaThAvavuM pre., sa ki. carotaranA karamasada gAmanuM vatanI karAvavuM-2, karamehAvuM-2 jAo "karaDavuM1-2 mAM. karamadiyuM? vi. [jao "karama' dvArA], karama-hINuM vi. karamadiye puM. jio "karamaDa1- gu. "yuM svArthe ta. pra.] [ja A karama" "hINuM."] bhAgyahIna, kamanasIba jao "kara moDa2 karamaLa () zrI. [4. vAvAjI .] talavAra, karamALa karamoDI strI, [ e karaDa ' + gu, 'I' te. pra.] karamaLe ja o "kamale." DhoranA ziMgaDAmAM saDe thavAnA roga karamANI vi. [kA, "karmAna" gu. I' ta, pra.] IrAnanA karame(01)nuM sa, ji. [ja e "karama ' nA. dhA.1 sahaja e nAmanA prAMtanuM-prAMtamAMthI AvatuM (* ajame " khAsa pravAhI sAthe bheLavavuM ke masaLavuM. (2) bIjane karama devo karIne) " [saranAmuM, bhAgyane adhIna kara-yuma, gala na. [saM.] be hAthanI jeDI, beu hAtha karama-dhama(-2mI) vi. [saM. -.] karma-dhamane anu- karala na. koThInuM jhADa kara-mAla(La) zrI. [saM.] hAthanI AMgaLIothI japa karala na. cIkaNI ane kaThaNa mATI karavAnI paddhati karala na. [sau.] karacalI, caNa karamAvavuM juo karamAvuM"mAM. kara-lajAmaNuM vi. saM. + ja e "lajAmaNuM, '] hAthane karamAvuM a. kri. sakuM thaI cImaLAvuM. (2) vilAvuM, eba Ape tevuM, hAthane kAraNe zaramAvuM paDe tevuM saMkocAvuM, sukAvuM. karamAvavuM che, sa. kri. karalaDI jue "ka2DalI.' karamAza (3) strI, [juo karamAvuM' + gu- "Aza" ka. kara-latA strI. [saM.] hAtharUpI vela, komaLa hAtha pra.] karamAvuM e karAvuM a. kri. [saM. suraja eka dariyAI pakSI; enA karamALa strI. [saM. varavAha !.] talavAra, khAMDuM, karamaLa avAjanA prakArathI] (lA.) AkraMda karavuM. karAvavuM , kara-mALA juo "kara-mAlA." [karmavALuM, nasIbadAra sa. kri. karamALuM vi. [juo "karama + gu. ALuM' ta. pra.1 karalAM na., ba. va. talanA choDavA uparathI kharelA DohavA karamiyuM na - pu. [saM. zrama--] jao karama, karaliyuM na. [saM. 3ra4 dariyAI pakSI; enA avAjanA (-khAsa karI sarpAkAra hoya tene vAcaka che.) sAme, + gu. "yuM' ta. pra.) (lA.) UMTanuM baccuM, be taDuM karamI vi. [saM "' puM, atadabhava] (lA.) nasIbadAra, karalI strI, comAsAmAM dariyA-kAMThe temaja pahADamAM thatI bhAgyazALI eka bhAjI ['karaliyuM.' karamI-vaTa (-Tatha) strI. [+ gu. "vaTa' ta. pra.] kamIpaNAnI karaluM na. [saM. varasa + gu.- "uM' svArtha ta. pra.] jAo lAkSaNikatAo [paNuM, nasIbadArI. (2) (lA.) meTAI karale pR. [ja e "karavuM.'] UMTa karamI-vaTuM na., naTo chuM. [+gu. 'uM' ta. pra.] bhAgyazALI karelA puM. paNIne jaLa 2010_04
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ karavaTa 433 karasaMvAhana karavaTa zrI. [hi.] paDakhAbhera sevAnI zarIranI thiI . tarIke paNa. [karI javuM (rU. pra.) ajamAvavuM. prayoga (2) paDakhuM, pAsuM. [0karavI (2. pra.) pheravavuM. badalavI, karo. karI lAvavuM (rU. pra.) pUruM karIne lAvavI. 0 badalAvavI, 0 levI (rU. pra.) pathArImAM pa pheravavuM. karavuM-kAravavuM sa. ji. [juo "karavuM + saM. *HIRIT-> (2) pitAnA pakSamAMthI bIjAnA pakSamAM cAlyA javuM] prA. bhAva- "karAvavuM] karavuM-karAvavuM, kriyAthI badhI karavaTiyuM vi. [+ gu. "yuM" ta. pra.] paDakhAbhara sUteluM. rIte saMpUrNatA lAvavI, sAMgopAMga karavuM (2) na. paDakhuM karahu na. [sa viSTi->prA. saviradiga-] (lA.) deva karavaThuM jue "kara-veThuM." devI nimitte dara varSe pharajiyAta kara tarIke karavAmAM karavaThAtha (cauththa) strI. [jue "karavaDo' + ceAtha.] Avato kharca Aso vadi cothanI tithi, karka caturthI. (saMjJA.) karaverA adhikArI vi. [ja "kara + vera + saM., muM.] karavaDI strI. jio "karavaDe' + gu. "I' strI pratyaya.] karaverA nakkI karanAra amaladAra, Tekasezana-oNphisara' nAna karavaDe, nAnA nALaco, nALacAvALI nAnI leTI karaverA-nirIkSaka vi. [ja "ka"+ "vere' + saM.1 karavaDI strI, juo 'karapI.' karaverAnI tapAsa rAkhanAra amaladAra karavarDa na. [ja e "kare' + gu. "Da" svArthe ta. pra.]. kara-vero chuM. [saM. + juo "vera, samAnAthanI dvirukti] nAna kara, nALacAvALo nAno loTe. (2) (lA.) keI kara ane vero, lerI, lAge koI jagyAe varasAda thato ke tha hoya tevuM varSa kara-velaDI strI, [saM. + jue "vela ' gu. "DI" svArthe ta. karavaDe puM. [o "kara' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] pra.] hAtharUpI vela, karatA, komaLa hAtha. (5ghamAM) nALacAvALo loTa, karo kare 5. jio 'karava"+ gu. "e " ka. pra.] karavata strI, na. [saM. 1ra-5.] >prA. varavA na.] lAkaDAM kAmakAja karavAmAM kuzaLa mANasa, kuzaLa kAryakartA paththara vagere veravAnuM dAMtAvALuM sutArI ojAra, TameTuM kara-jaividhya na. [saM.] hAthanI kaLAkArIgarInI vividhatA. hoya te na., nAnI hoya te strI.] [mukAvavuM, melAvavuM () karaverAnI aneka jAta (2 pra.) bIjA janmamAM evuM prApta karavA kAzImAM kare chuM. [de. prA. vajanavema-] nALacAvALo leTe, karavaDe jaI karavatathI kapAI maraNa pAmavuM]. kara-yavasthA-zAstra na. [sa.] karavAnI rAjyamAM kevI karavata-padI strI. [+ juo pI. '] saMpUrNa vartulAkAra paddhati che ene khyAla temaja gaNatarI ApatuM zAstra, karavata, benDa-sa' jamA-vasUla-zAstra karavatAkAra chuM, karavatAkRti strI. [+ saM. zALA, mAsi] karazaNu juo "karasaNu." karavatane ghATa (2) vi. karavatanA dhATanuM, dAMtAvALuM, kAMgarIvALuM karazaNI jue "karasaNI." karavatI strI. [saM. varagha >prA. naravattimA] nAnI karavata kara-zAstra na. [4] jue "kara vyavasthA-zAstra." karavati paM. [jae "karavata' + gu. "yuM' ta,pra] karavatathI kara-zuddhi strI, [.] hAtha ghAI nAkhavAthI karAtI zuddhi viravAnuM kAma karanAra kAmadAra, veraNiye [nAnI DAMga karazeAtha puM. [saM.] hAthamAM thayelo sojo karavatuM na. [saM. vara-verAvaLa-> prA. -ttama-] DaMgoro, karasaDuM juo kaNasaluM.' karavara vi. ochA varasAdavALuM, khaDiyuM. (2) na. nAne karasa(-ge) . [sa. sarSa- > prA. rikSA +. "huM" dukALa, kharaDiyuM varasa, karavaThuM. (3) (lA.) mRtyu, meta svArthe ta. pra.] bhIMtanA AdhAra mATe caNavAmAM AvatA karavaluM na. mAthAmAM thatI UMdarI jevI phollI. (2) (lA.) ke mukavAmAM Avate Teke kalaMka, ALa, lAMchana ['karavaDA-ceAtha." karasa(-zaNa na. [ saM, varSA > prA. vArisA ] khetI. karavA-tha (cezya) strI. [e "karo + 'cotha. jae (2) khetaramAM mela. (3) kaNasaluM, ThaMDuM karavA-phera 5. jio karavuM ' + "mera.'] karavAmAM thayelA karasaNu-kAra vi., pR. [ + saM. vAra ], -rI vi., pR. ke rahelo taphAvata, bhUla [+ saM. kArI .] khetI karanAra, kheDUta, kheDu karavAla puM, strI. [se, .] talavAra [kare, karavaDI karaNe ja "karasaDe." karavI strI. [ja e "ka " + gu. "I' strIprAca] nA kara-samabhAra-vAda 5. siM.1 badhA upara ekasarakhA karaverA karavuM sa. ke. [saM. -ra tatsama praga] AcaravuM. havA joIe e mata-siddhAMta (2) javuM. (3) banAvavuM. (4) upajAvavuM (samAna kAla karasamabhAravAdI vi. [saM., pR.] sarakhA karaverAmAM mAnanAruM arthathI sahAyaka tarIke dhAtu-rAmAsanA uttara padamAM svArtha : kara-samiti strI. [saM.] kara saMbaMdhI nirNaya karavA mATe joyuM-kayuM' "Ave-kare' vagere. (5) vaLI zuM ku. ne 'A'- nimAyeluM maMDaLa 'A' aMtavALA pravege kriyAnA sAtatyanA arthe "karyA-kara') kara-saMpAta ( -sampAta) . [saM.] hAthathI mAravAmAM Avato karAvuM karmaNi, phi. karAvavuM che., sa. kiM. enuM jUnuM dhabbo. (2) ghela. (3) kaiMTa. (4) kiraNenuM koI paNa padArtha eka rUpa che, "kArava' saM. vAra11-> prA. rAva-] upara paDavuM e [karavAmAM Avate dAbaDe, kara-puTa rUpamAtra " karavuM-kAravavuM" ema sAmAsika rUpe vaparAya che. kara-saMpuTa (-saMpuTa) chuM. [sa.] haLIne sAmasAme rAkhI bha. ka. nAM rUpa "karyuM' kareluM' uparAMta "kIdhu-"kIdheluM kara-saMvAhana (-sanvAhana) na. [sa.] maLatI vakhate eka * bha. ke-28 2010_04
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ karasANa(-luM) bIjAnA hAtha milAvavApaNuM, hasta-dhUnana karasANuM(-la) vi. [saM. huSa>= prA. huNa dvArA ] besvAda aneluM, kasANuM kara-sAmudrika na.[saM.] hatheLIomAMnI rekhAe uparathI bhaviSya kahevA mATenuM zAstra, sAmudrika vidyA, hastarekhA-zAstra karamAMDI [ jue 'karasAMDA' + gu. 'I' srIpratyaya ] jue 'karAMDI.' mATene), karAMThA karamAM puM. karAMDIne jhaMDA (sAvaraNA kara-sUci(-cI) strI. [saM.] karaverAnI yAdI kara-sUtra na. [saM.] dhArmika vidhi vakhate kAMDe bAMdhavAmAM AvatuM nADuM karasepTe-DhA) puM. sAvaraNA, jhADu, karAMThe kara-stha, -sthita vi. [saM.] hAthamAM raheluM kara-suva puM. [saM] hema karavA mATenA nAnA jIva, saraveA, [keTaluM. (3) zakha, maDaduM. (4) hADakuM karaka (karaOM) puM., na. [rsa, puM.] hADapiMjara. (2) nALiyeranuM karaMgiyA (karakagiyA) puM. [sau.] zrIene hAthe paheravAnuM kaNabI leAkeAnuM eka ghareNuM cADhavA karaMja (kara4) na. [saM., puM.] kaNajInuM jhADa karaMjiyA (karajiyA) puM. eka jAtaneA kalamI AMbe karaMjelI (kara-jelA) na. eka jAtanuM keLuM karo (karajo) puM. [phA. kAra-4] phuvAro. (2) phuvArAvALI jagyA, kAraMja 434 karaMTa (karaNya) jae karanTa.' kareMTa-ekAuMTa (karaSTa-ekAuTa) jue'karanTa-ekAunTa.' kareMTiyo (karATayeA) puM. eka jAtanA dAgInA, eka ghareNuM karDha (karaNDa), 0ka puM. [sa.] kaMDiyA, karaMDiyA, kayio, kaDadiyA [UbhI TApalI karaMDikA (karaNDikA) strI. [saM.] nAnA karaMDiyA, DhAMkelI karaMDiyo (karaDiyA) puM. [saM. 3 + gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] jae 'karaDa.' karahiyo? (karaDiyA) puM. cAmAsAmAM UgatA eka cheDa karA (karaNDA)puM. [saM. TMs + gu, 'svArtha ta. pra.] jue 'karaDa,' [thA eka velA karaMDhiyuM na. dhAsanA prakAranA eka Da. (2) ceAmAsAmAM karadeM (karantu) vi. [jue 'karavuM' + pAkhI varta. rR., pra. 'aMduM.'] karatuM, karanAruM karadA (karande) puM. [ju karadAra (karando) puM. [jue rahenArA mANaseAnI UMDAIvALI TApalI rabaLa (karambhaLa) ta., *LA puM. [+ gu.'e' svArthe ta. pra.], karakhALI (karambhALI) strI, [x etakULanuM jhADa [karavAmAM kuzaLa mANasa karavuM.'] kAmaDhA mANasa, kAma karaMDiyA.'] TekarI upara 'karbaLa,'] karAI1 strI. [jue'karavuM' + gu. 'AI' rR. pra.] kAma karAvavAnI majUrI-mahenatANuM, karAmaNa [paMjA sudhInA bhAga karAI 3 zrI. [jue 'kara' + gu. 'AI ' ta. pra. ] keANIthI rAI zrI, chAtInuM hADakuM. (ra) kAza (khAdavAnuM sAdhana). (3) parAI, dastA _2010_04 rA karAI puM. karavatiyeA, vairaNiyA (ra) pAlakhI UcakanAra bhAI karAkara chuM. [saM. r + mArI ] kiraNeAnA samUha. (2) karAonA DhagaleA [sAvaraNA karAA chuM. kapAsanA athavA tuveranA cheDanI sAMThInA AMdhelA karAkhI srI. [rsa, kSikSA > prA. TMrI-mAvavamA] sIvelA kapaDAmAM bagala AgaLa AvatA trikaNAkAra kaTakA. (ra) gharanI AgaLanA dIvAla vALelA bhAga, khaDakI karAya puM., na. [saM. 16 + ] hAthanA Agale bhAga, hatheLInAM AMgaLAMnA bhAga. (2) hatheLI. (3) nakha. (4) hAthInI saMDhane cheDA karAghAta puM. [saM. r + mA-vAta ] hAthanI jhApaTa, thappaDa karAcI strI. telanI dhANInA je bhAga upara dhAMcI bese te cAkaDuM karAcIne jue 'karAMcI' (nagara-saMjJA). ka-rAjI vi. [saM. jue 'rAjI.'] nAkhuza. (ra) strI. nAkhuzI karAra (-Datha ) srI. pahADa ke khaDakanuM UbhuM paDakhuM, bhekhaDa, [-De javuM (-Dathe) (rU. pra.) khetaramAM UgelA mAlanuM bahu UMce javuM] [vadhI javuM karAvuM a. kri. [ jue 'karADa.' -nA.dhA.] (lA.) bahu UMcu karADhA puM., ba. va. mahArASTramAM sAvaMtavADI ane ratnAgiri vaccenA pradezanI mahArASTriya eka brAhmaNa jJAti ane enA puruSa. (saMjJA.) karAmAM na., a.va. [ja 'karADa' + gu, 'uM' ta, pra.] (lA.) etha. (2) meracA sAnInuM eka ejAra karADI strI. [saMjJA. jhUrI-TeilA > prA. r-mahima] (lA.) karADI3 zrI. [jue 'karADa' + gu. 'I' svArthe ta. pra.] pahADanI sAMkaDI ane UMcI phATa, kheA. (2) nadIneA bhekhaDavALA kAMThA. (3) pANIvALI nadImAMnA UMDA khADo, dharA, ne karA yuM. [jue 'karADa' + gu, '" ta. pra.] karADa, khaDakanI bhekhaDa. (2) nadInA UMcA ane sIdhA kAMThA, nadInI UbhI bhekhara, (3) lAkaDuM veravAnA mAcaDAmAM lAkaDAnA AdhAra mATenuM ADuM lAkaDuM karADora (karADA) puM. [saM. ThAra > marA, kuhADa] lAkaDAM kApavAnuM hathiyAra, kuhADa karANI puM. vahANanA nirIkSaka adhikArI. (2) vahANanA kArakuna ke bhaMDArI. (vahANa) [nAkhavA] karAdA puM. kara, hakka. [-dA karavA (rU. pra.) karaverA karAdhikArI vi., puM. [saM. r + adhikArI puM.] vasUlAtI adhikArI, vere udharAvanAra mukhya amaladAra karaSna na. uttara gujarAtamAM khAjarInA jevAM ThaMDAMmAM thatuM eka tRNa-dhAnya purA(-phA)ta vi. teAkhA karAve tevuM, karAphATa karALI . aMdarAnI ziMga karAphaTa, -, -ta juo ' karAphata, ' [baMdaka karAbIna strI. [turkI.] gheADesavArene rAkhavAnI eka jAtanI rAmA` puM. [ara. karAma] kuMjAnA AkAranA kAcanA
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAme zIzeA. (2) arka vagere rAkhavAnuM meDhuM vAsaNa karAere srI, karADa, (2) guphA karAmaNa na. zreNI strI. [juo' karavuM ' + gu. AmaNa'' AmaNI 'TTa, pra.] karavAnI AvaData, karavAnI khUbI. (2) caturAI, cAturyaM, kauzala. (3) buddhi. (4) yukti. (5) jAdU, maiAhitI (1) karavAnI majUrI, karavAnuM mahenatANuM ' karAmata strI. [ara.] camatkAra, adbhutapaNuM. (2) caturAI, khUkhI, (3) kaLA, kasaba, kArIgarI. (4) hikamata, yukti karAmatI vi. [ara.] karAmata karanAruM, karAmatavALuM karAmalaka-vat kri.vi. [saM, r + mAmA-vata. hatheLImAMnA AMbaLA jevuM] (lA.) taddana saheluM, sAva saraLa. (ra) spaSTa dekhAtuM karAma-kheDu puM. [jue * karAyuM ' + * kheDu.'] bhAgabaTAI ApIne khetI karatA kheDUta karAmA-sAMtI vi. jue 'karAmuM' + 'sAMtI.'] jenI upara verA nAkhavAmAM Avye hAya--bhAgakhaTAInA prakAranA-tevuM (khetara ke khetI) karAnuM vi. saM. ' kara '(verA) dvArA] bhAgabaTAInA rUpamAM ke rokaDa verA ApavA paDatA hoya tevuM (khetara ke khetI) karAme puM. jaA karAyuM.] khArakhalI jamIna kheDanArA pAsethI levAtI rakama. (ra) darakhArI kheDUta [eAra rAyuM na kaDAM vagere vALavAnuM seAnInuM lAkaDAnuM eka karArae puM. [ara.] ArAma, rogathI chuTakArA, du:khanI zAMti, sAtA. (2) tahanAmuM, saMdhi, 'TrITI.'(3) vAyadA, 'egrImenTa', 'kanyU Ta' [ke jamIna) karArara vi. kAMkarAvALuM (jamIna-taLa), (2) DhALa paDatuM (khetara karAra-dAda zrI. [ara. + ph!.] zAMti thavA mATe karavAmAM AvatI najara karAranAmuM na. [ara. + jue nAmuM.], karAra-patra huM. [ara. + saM., na.] saMUipatra. (ra) sATA-khata karAra-badale. puM. [ara. + ' khaleA.'] thayelA karAramAM sudhArA vadhAre! e, novezana karAra-bhaMga (bha) puM. [ara. + saM.] karAramAM karelI zaratenA bhaMga karavA e, 'brIca opha paeNkTa' karAra-lekha puM. [ara. + saM] jue * kAranAmuM. ' karAravuM sa. kri [ara., tatsama nA.dhA.] karAra karavA, zarata karavI, TharAvathI kabulAta ApavI karAra-samAptistrI, [ara. + saM.] koI paNa jAtanAM seAdA saMdhi ke vAyadAne aMta, 'Tarminezana ' karArI strI. [jue 'kAra?' + gu. I ' svArthe skrIpratyaya.] karAra, zAMti, nirAMta, nizciMtatA karArI2 vi. [juo - karAra?' + I ' ta. pra.] karAravALuM, zaratI. (2) mAlikI mATe vAMdhA vinAnuM. (3) (lA.) dRDha, sthira karAla(-La) vi. [saM.] bhayakAraka, bihAmaNuM, vikarALa. (2) bhayajanaka UMcAIvALuM. (3) (lA.) meTuM, vizALa, pracaMDa karAla-tA zrI. [saM.] karAla hAvApaNuM 2010_04 435 kariyAtuM karAla ba (-lamba) puM., -ana na. [saM.] hAthanA TakA. (ra) sahAya, madada karAlikA, nI srI. [saM.] durgA devI karAti(-Li)yA puM. kuMbhAra. (2) UMTa, sAMDhiyA karArliMgana (-lina) na. [saM.+ AA-hiAna] hAtha meLavavAnI kriyA, hasta-milana . karAlI(-LI) strI. [saM.] jue ' karAlikA,' karAvavuM, karAvuM jue ' karavuM 'mAM. rAseAra puM, zera-khakAra, gheAMghATa karATa puM., "Tana na. [saM. ra6+-mA-oTa,rana] hAtha DhAkavA e, yuddha ke kustI vakhate pADavAmAM AvatI paDakAra mATe tALI cA khabhA ThAkavA e karADuMAla(-La) (-DhALa) puM. kAlAhala, dveoMdhATa karAheALiyuM (haeNALiyuM) vi. [+ gu. 'iyuM' ta. pra.] kolAhala macAvanAruM, dhAMdhaliyuM karALa jue 'karAla,' karALiyo jue 'karAliye..' karALI ja karAlI.' rAMti, nlI (karAguti, lI) strI. [saM. ra+maha cu,i o] hAthanI te te AMgaLI karAMca puM. sutAranA kaMpAsa karAMcI strI. sutAranuM kheka jAtanuM ekannara, karAMca. (ra) pAkistAnanA siMdha prAMtanI rAjadhAnInuM e nAmanuM nagara, karAcI. (saMjJA.) [karAMjavuM e (Nya) strI, [ravA] * kaNajhanuM.' (khAsa karAMja(-jha) (-ya, -jha), -ja(-4)! karAMja(-jha)vuM a. kriravA.] jue karI maLetsarga na thAya tyAre thavA e UMhakArA karavA,) kAMTiyo chuM. musalamAna kuMbhAra karAMTI(-DI) juo 'karAMThI.' rAMDuM jue 'kareTuM.' karAMTA jue ' kalAMThA.' karAMTA [karAMTI, karAMTuM karAMThI strI,, "huM" na. kapAsa tuvera vagerenI sUkI DAMkhaLI, karAM| puM. [ja * karAMThI, "huM.'] kapAsa tuvera vagerenI sukI sAMThInA sAvaraNA. (2) haraphAI sAMThInA sAvaraNA, [karamaleA.' karAMbale puM. saM. r- + gu, 'luM' svAthaeN ta. pra.] ja karAMbhuja(karAmbuja) puM., na. [saM. r + ambuna na.] kararUpI kamaLa, kamaLa jevA sukAmaLa hAtha, kara-kamala kari-garjita na. [saM.] hAthInI cIsa, sArasI kariNI zrI. [x.] hAthaNI kari Mta (-hanta) puM. [saM.] hAthI-dAMta kari-puccha na. [saM.] hAthInuM pUMchaDuM kari-peAta na. [saM.] hAthInuM baccuM, madaniyuM kariyANu. na. jue kariyAvara.' kariyANuM na. [marA. kirANA, hiM, kerAnA] gAMdhInI dukAne maLate| esaDa vasANAM masAlA vagere sAmAna, gAMdhiyADhuM kariyAtuM na. eka jAtanI kaDavI auSadhi ( kaDu kariyAtuM kalaMbe' traNe sAthe ukALAya che-ceAmAsu tAva mATe pIvA)
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ kariyAvara 436 karuNa kariyAvara paM. lagnamAM dIkarIne ApavAmAM AvatI rokaDa karaNa-rasika vi. [saM.] karUNarasavALuM temaja gRhapagI vastuo, dAma, deja, karI, DAvarI' karuNa-vipralaMbha (lazma) . [saM.] zaMgArarasanA nAyakakari chuM. eka jAtano gaMdara nAyikAnA A bhavanA viyegane nirUpaka (bIjA bhavamAM kariyAra (92) strI, 2khAta strI saMthAga thavAnI AzAvALA) rasa. (kAvya.). kari-rAja, kari-vara puM. [4] mATe hAthI, uttama hAthI karuNa-hAsyamaya vi. [saM.] hoya karuNa-rasapUrNa chatAM emAM kari-kaMdha (skandha) 5. [saM.] hAthInI kAMdha hAsyane prasaMga UbhuM thayuM hoya tevuM, 'ji-kaoNmika' karI muM. [saM.hAthI (2. ma.) karI zrI. jio "karavuM' + gu. "I' ka. pra.) karavA jevo karaNa strI. [saM.] dayA, anukaMpA, rahema, (2) e nAmanI AcAra, vyavahAra eka vanaspati. [ 0 ANavI, 0 karavI, 0 lAvavI karI strI. carI, parahejI (mAMdagImAM khANI-pINI uparanI (rU.pra.) rahemanajara karavI. 0 AvavI (rU. pra.) dayAvRtti cokkasa maryAdA). (2) (lA.) TI, aNaje, aka thavI. 0 mA(mAM)gavI (u. pra.) dayAne mATe AjIjI karavI] karI strI. e nAmanI eka vanaspati karuNAI strI. [saM. phaLa + gu. "AI' svArthe ta. pra.] karI5 (0ne) nA.., ki.vi. [juo 'karavuM" + "I' a. karuNA, karuNAza, dayALutA bha. ka. + juo "ne' (=ane ." vaDe, vatI, thI trI. vi.. karuNAkara puM, vi. [ saM. taruNaI[ + mAra chuM. ] karUNAnI vALAM pado pachI "karaNa'ne artha batAvavA ja. khANa jevuM, karuNAmUrNa gu. nA samayathI prajAya cheH "hAthe karI, 0 ne' vagere) karaNI-janaka vi. [saM.] dayA upajAve tevuM, karuNa (2) nAmanuM, nAmathI, nAme karaNAbha, 07 vi. [sa. vALa + mAramana, 0 ] karuNAthI karI chuM. kariyAvara, dAcaje, deja, (2) zirapAva, bhareluM, karuNAmaya [naja2, rahemanajara karInuM na. eka jAtanuM zAka karuNA-STi strI. [saM.] karUNAthI bharela najara, maherabAnInI karI-dina khuM. [o karI + saM, puM, na.] kAmadArone karuNA-nidhAna na., vi. [sa, naM.3, karuNAnidhi puM. [sa.] TIne divasa, aNa je, ekatA karuNAnA sthAnarUpa, karuNAsAgara, dayAvRttithI pUrNa karIne ja karI(0)." karuNAvita vi. [saM. 1 + mafa] karuNAmaya, dayALu karIne puM. [ara. karInahu ] dastura, dhAre. (2) kama, (3) karuNa-patra na., vi. [saM., na] dayA khAvA jevuM, dayA-pAtra rIta, vyavahAra, (4) hukkAne kapaDAthI lapeTelo nIcalo bhAga (mANasa) karIma vi. [ara.] dayALu. (2) udAra (paramezvara) karuNA-pUrNa vi. [saM] karuNAthI bhareluM, dayAmaya, dayALu karImI strI. [ara.] dayA. (2) udAratA karuNAbhAva 5. [saM.] dayAnI lAgaNI, dayA-bhAva karIra muM. [saM.] keraDAnuM thaMbu, keraDAnuM jhAMkharuM, keraDe karuNAmaya vi. [sa.] karuNa-pUrNa, karuNAtmaka, dayAmaya, karIThI ja karaThI." anukaMpAmaya, dayALu [ dayArda, khUba dayALu karuNa vi. si.] dayA upajAve tevuM. (2) zeka upajAve tevuM. karaNa vi. [ saM. 1 + maa ] karUNAthI bhIMjAyeluM, (3) dIna, garIba, rAMka, (4) puM. ATha rasamAM eka karaNAlu0-Lu) vi. si] dayALu, karuNA-vaMta rasa. (kAvya.) [ke prasaMga, "TrejeDI' (A. bA.) karuNAvakana na. [saM. 11 + ava-sTona] karuNa-daSTi, karuNa-kathA strI. [4] pariNAma du:khada hoya tevI vArtA dayA-dRSTi, rahemanajara karuNatA strI. [sa.] karuNapaNuM karuNAvaMta vi. saM. vaLaT + prA. vaMta (8 saM. va-vAna) ], karuNa-daMbhI (- dabhI) vi. [saM., pR.] karuNane daMbha karanAruM, karaNa-vAna vi. (saM. "vAna . karuNAvALuM, dayALu, ratala, mele-DrAmeTika' (lavaMgikA) karuNALa [ta. pra.] karuNa-tA, karuNa-bhAva karuNa-pariNAmaka vi. [saM.] karuNatAmAM pariName tevuM, karuNAza (15) strI.. si. 1T + gu. 'Aza svArthe karUNAMta, duHkhAMta, Trejika,' 'Trejikala" (na. bhe.) karaNA-zIla vi. siM] karuNa batAvavAnA svabhAvavALuM, (kAvya nATaka vagere) [tevuM (kAvya vagere). dayAvRttivALuM karuNapradhAna vi. [sa.] jemAM karuNa rasanI mukhyatA che, karuNa-sAgara, karuNAnasiMdhu (sivuM) , vi. siM.] karuNaprazasti strI, na. [saM.] jemAM karuNa rasanI abhi karuNAthI chala bharela, saMpUrNa rIte dayALu vyakti spaSTa che tevuM kAvya, zeka-gIta elijI' (A.bA.). karuNALu jue karuNAlu." (kAvya.) karuNAMta (karuNAnta), 0 ka vi. [saM. varuNa + a7, 0 ] karuNabhAva-vAha vi. [sa, 5.] karuNatAthI bharelA athavALa jenA aMtabhAgamAM karUNarasa-pariNAmI duHkhada aMta A karaNa-rasa 5. [sa.] kAvyazAstramAM nirUpita ATha mukhya hoya tevuM, "jika" (kAvya vagere) rasamAM eka. (kAvya) karuNAMtikA (karuNAtikA) strI, [ + saM, L pratyayathI karuNarasAMta (2sAnta) vi. [ + saM. aa] pariNAma gu. mAM prayukta zabda ] karuNAMta racanA, TrejeDI'. (kAvya) du:khada hoya tevAM (kathA nATaka vagere), "Trejika' "jikala karuNI vi. [sa., ..] karUNAvALuM, karuNA, dayALu, (ge. mA.) (kAvya) vagere dayAvRttivALuM 2010_04
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ karuNatpAdaka 437. kareDa-naLI ema karuNatpAdaka vi. saM. phaLa + 3ravA] karuNa-janaka kareTI strI. [ravA.] kAramI cIsa karuva kri. vi. abhAva athavA tiraskArathI phaTa phaTa karAya karela chuM. AMbAnI eka jAta [prakAranI jAta karela (-2) strI. mAchalInI eka suMdara ane cakacakita karUDa-karUDha puM. [2vA.] cAvatAM baraDa cIjane thato avAja karela,kaliyo chuM. UMTa, sAMDhithI ka-rUpa vi. [saM. -hA ], DuM vi. [ + gu. 'DuM svArthe karelI strI. araDUsAnI jAtano eka cheDa, kaTare ta. pra.], ka-rUpI vi. [ saM. 1-RSI muM. dvArA ], ka-rUpuM kareluM na, eka jAtanuM magadaLiyuM (vyAyAma mATenuM nAnuM vi. [ + gu. 'uM' ta. pra. ] kadarUpuM, beDoLa, badasUrata magadaLa). (vyAyAma.) karUmaDA zrI. resAvALI eka vanaspati karevAna na. dariyAkinAre UgatuM eka jAtanuM jhADa karUrI na. [ravA.] bhayAnaka avAja karatuM eka pakSI kareLI strI. [ravA.] moTethI re-kakaLa karavI e. (2) (lA.) karUlA strI. hAtha ke paganAM sAMkaLo. (2) baMgaDI krodha, krodhanI jhALa karUMcA srI. e nAmanuM eka cheDa, kudA, pAkalA, aligA kare ja strI, e "kaNajI." karekaTa vi. [aM] sAcuM, kharuM, barAbara kareMDhiyuM juo karaMTiyuM." karekazana na. [aM.] bhUla-sudhAre kanaiyuM (kanaiyu) na. [ juo "kare' + gu. aiyuM ta. pra.] karekazana-phlipa zrI. [.] bhUla-sudhAro sUcavanAre nAne gharanA chAparA nIcenA karAnuM DhALa paDatuM caNatara kAgaLa. (2) zuddhi-patra [vArSika bheTa karejra na. sanInuM eka ojAra kareTuM(huM): na. [ saM. 12,-vero dvArA 3 devIne apAtI kare 5. [ saM. vara- > prA. varama-] karelA pANInuM ghana kareTuM(huM, na. Dhera vicAyA pachI ora paDayA pahelAMnuM kare 5. marelAnA kAnamAM mUkavAmAM AvatI prANapaka jADuM dUdha, karAMThuM, khIruM, khareTuM. (2) ghInI aMdara rahelI karAka (kAro) 5. chAparA ghATanA makAnanI baMne paDakhAnI chAla, ADuM DhALa-utAra caNataravALI dIvAla kare (-The, . reMTiyAne ubhe thAMbhalo kareIla strI. heranI chAtI nIcenuM hADaku karaThI strI, jUo karAMThI." karAI-cuM) jue "kaLoI." kareThIra strI. sapheda retI, kaLATI, koThI karacalI(baLI) juo "karacalI." kare huM jue "kareTuM." kareTina-TI) stra. [saM] parI kareke juo "kare.' koTi(-TI-tala-La) na. [saM] khoparInI nIcalI bAja kareThA , ba.va. kapAsa pIlavAnA lAkaDAnA carakhAmAM karATa-TI-pakSa chuM. [saM] parInuM paDakhuM aMdara lAThiyuM ane loDhAne kaNe rAkhavAmAM Ave che te koTi-dI)-paTala(La) na. [] parInuM DhAMkaNa UbhAM be lAkaDAM karaTi-TI)-pITha DhI. [ saM. + e "pITha.] mAthAne karelI strI, e nAmane eka cha sAta phUTa UMcA thatA choDa pAchalo bhAga raDAra (rekI) sI, phaLiyAnI sarahada uparanI vaMDI. (2) hA- bhami strI, saM.1 parIne nIcalA dasa hADakAMne paththaranI lapeTI kharabacaDe bhAga (jenA AdhAre magaja raheluM che.) kareDuM vi. kharAba svAdavALuM, besvAda kareTi-TI)-bhUmitala(La) na. [saM] kareTi-bhUminI nIcalI kare juo "karaTe." sapATI [paDakhuM, pArzva, (2) bAdhA, agaDa, vrata kareDhI strI, gaDhanI rAMganI aMdaranI bAjue jenA upara rahIne karaDa(tha), DI strI. [ + gu. "I' svArthe ta. pra. ] pAsuM, laDavaiyA zatru upara goLIbAra kare tevI UMcI karI lIdhelI kAThuM na. [saM. zara-pUcha-> prA. -3z] lAge, pALa, kaDANa kara. (2) paraMparAthI cAlato Avo rivAja ke vrata kareNa (-mya) jue "kaNera." kare chuM vi. vAMkuM, ADuM, rAMDha kareNu-kAMba (kareNya-kAMkhya) strI. jio 'karaNa + "kAMbe.'] kare-le huM na. rADuM, sAMThe kareNanA jhADanI pAtaLI sIdhI DALI karoDha strI. [saM. zroDha puM] baraDAnuM ubhuM maNakAovALuM kareNiye muM. bihArI AMbAnI e nAmanI eka jAta hADakuM, beka-bena' (A, bA.) (jemAM karoDarajajathI 24 kareNuM ! si.] hAthI. (2) strI. hAthaNI, kareNa maNakA jhalAyelA rahe che.) kareNuM na [e "kareNa' + gu. "u" ta. pra.] kareNanuM phUla karoDha2 vi. [saM. loTa > prA. voTa strI. ] so lAkha kareNa strI. [saM.] kareNu, hAthaNI kareDa-khUkha vi., pR. jaThAbelo mANasa kare5(ba) puM. eka jAtanuM cinAI vaNATanuM rezamI kApaDa. kareTha-gIrI sahI. jio "kareDa' + phA. pratyaya] karoDa (2) cinAI sADI rUpiyAnI mAlikI karebI strI, rakAbI karonaLI strI. [ja "koDa + "naLI."] karoDanA maNakara 5. juo keraDe.' kAo vaccene karoDarajaja rahe che te pAle naLInA karATa kuM. [ravA.] re-kakaLa, bhAre raDAraDa, AkAra bhAga 2010_04
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ kareDa-pati 438 karNa-toDa kare pati . [juo "koDa + ] karoDa rUpiyAnI choDa [zIya tArAonuM jhUmakhuM. (khagoLa.) AsAmI, keTayadhipati, karADAdhipati karka-saMla(-) (-maNaDala,-La) na. [saM.) karka rAzinA AkAkaroDarajaja sI. [ja "koDa + saM.1 karoDanA maNakA- karka rAzi strI. [saM., S.] AkAzIya bAra rAzimAMthI enA pilANamAM mAthAthI puMTha sudhI rahelo snAyu, karoDanA cothI rAzi, karka-maMDala. (jo., khagoLa.) jJAnataMtunuM deraDuM [maNakAono banela daMDa karkarI strI. nALacAvALuM pANI chAMTavAnuM vAsaNa karehastaMbha (-staSNa) . jio "koDa + saM.] kareDane karka-rekhA strI. siM.] viSuvavRttanI uttare ke dakSiNe 23deg karodhipati . jio "karoDa + saM. yaSi-] jao 27nA aMza upara AvelI rekhA, (khagaLa.) kaDa-pati." [rUpiyA sudhInI saMkhyAvALuM karka-vartula(La) na. [saM.] e "karka-maMDala." karAvadhi vi. [jao "karoDara + saM. ] kareDa karkavRtta na. [saM.] viSuvavRttathI uttare viSuvavRttane samAMtara kareDI vi, S. saM. 12 dvArA] kara ugharAvanAra krAMtivRttanA uttarAyaNa biMdumAM pasAra thAya te goLa, karkakaratAnanI strI. (saM. vara + sattAnanI ] hAthane UM-catto rAzinuM vartala, Tropika oNpha kesara." (khagoLo) karavAnI anukuLatA ApatI mAMsapezI karkaza vi. [saM.] AkaruM, kaThora. (2) kharabacaDuM. (3) karephara chuM. badabo tIkhA AkarA avAjavALuM, "kaMko-phaoNnasa'. (4) (lA.) karAyuM juo akaLAI ' nirdaya, kUra, ghAtakI, (5) kaDavAbeluM koruM na. bheMsanA haDA pAse jhulatI cAmaDI karkaza to strI. [saM] karkaza hovApaNuM karela(La) chuM. [tu. karAvala] loDesavAra baMduka savAra. karkazA vi, strI. [saM.] (lA.) kaMkAsa karanArI, kaMkAsiyaNa, (2) vananuM rakSaNa karanAra cokIdAra kajiyAkhora strI, vaDhakaNI strI karAla(La) puM, le pR. [+-gu. "u" svArthe ta...] karkadhu (ka) strI. [saM.] kabU, beraDI. (2) na. bera rIMcha, bhAlu karkadhU (karka-dhU) strI. [sa.] juo "karka dhu(1)." kareLa2 ja karela.1-2, kaNuM chuM. [saM.] kAna. (2) sukAna. (3) maMdiranI beThaka karoLiya(-)Na (-) sI. [ juo "kaLi + gu. uparane pratibhadranI najIka khUNAvALe pANe. (sthApatya.) a8-e)Na" pra.] karoLiyAnI mAdA (4) paMcAMgamAM bava bAlava vagere te te saMjJA. (ja.) (5) kALiyo chuM. [saM. vara = vaNanAra; >de. prA. zomi- kATakhuNa trikoNanI kATakhUNA sAmenI rekhA. (ga) (1) UrNanAbhi] mukhanI lALanA taMtuethI jALuM bAMdhanAruM tema bhujanA aMtathI koTi sudhInI rekhA. (ga.) (7) cAra ke bhIMta vagere upara jhINA sapheda paDatuM rahevAnuM sthAna vadhAre bAjuvALI AkRtimAM be sAmasAmenA cheDAne joDabanAvanAruM jaMtu, UrNanAbhi. (2) e nAmanI eka vanaspati. nArI rekhA. (ga.) (8) bhAratIya lipimAM 'A' svara (3) (lA.) khorAkanI ke lehInI vikriyAthI moDhA upara batAvanAra daMDa, kAne (brAhmI lipimAM e varNanI jamaNI temaja zarIramAM cAmaDI upara dekhAtA bhUkharA cAMllA ke bAju upara kATakhUNe nAnI rekhA tarIke thato tethI "karNa). cakara (A "koLiyA' ba. va.ne proga sAmAnya) (9) pAMDava-kauravanA yugane kuMtIno kaumAra avasthAmAM karoLiyo chuM. e nAmanI eka vanaspati sUryathI thayele kahevAyelo duryodhane banAvelo aMga dezane kaLiyo ja e "kALiye." [savArane hallo rAjA. (saMjJA.) (10) caulukayarAja siddharAja jayasiMhane karALI strI, jio "kaLaza' + gu. I' ta. pra.] baMdUka- rAjavI pitA. (saMjJA.) (11) chelle vAghelA rAja kareThI juo "karAMThI." (pATaNa) karNadeva. (saMjJA.) karaTa strI, eka pakSa karNa-kara, karNaka, karNa-karkaza vi. [sa.] sAMbhaLatAM karIdA puM, ba.va. jao karI do(2). kAnane AkaruM lAge tevuM, "keke-phenisa," "hA" karI de chuM. DaMDA upara ugatI nAnI goLa kaThaNa kathaLI. kaNuM- kuhara na. [4] kAnanuM chidra [kuMDaLa" nAmanuM ghareNuM (2) dhANa (ba.va.mAM karauMdA' tarIke kaNuMkuMDala(-La) (-kuDala,-La) na. [saM] kAnamAM paheravAnuM karka chuM. [saM.] kaDacalo. (2) bhAratIya jatiSamAM cothI karNa-keTara na. [saM.] kAnanuM chidra, kAna-sara rAzi, kaDalAnA AkArane AkAzIya tArA maha. (., kahyuM-lAhala . [saM.] kalabalATa, ghAMghATa khagaLa.) karNa-kautuka na. [saM] kAne sAMbhaLatAM thAya te vismaya. karka-catuthI strI, siM] jue "karavaDAceAtha." (saMjJA.) (2) vi. kAnane vismaya karAve tevuM karka-jAtIya vi. [saM.] kaDacalAnA varganuM kaThaNa kecalAvALuM karNakSata na. [saM.] kAnamAM paDeluM dhAruM, kAnane saDo (harakoI prANuM). karNa-gamya, karNa-gecara vi. [saM.] (lA.) kAnathI sAMbhaLI karkaTika, karka TI strI, (saM.] kAkaDIne vele ane enAM phaLa zakAya tevuM (suratI kAkaDI' ne "AriyA' be jAta. karNa-chidra na. [saM.] juo "karNakuhara." karkaTIvrata na. [4] karka-saMkrAMti besatAM zrAvaNa mAsamAM karNa-cheda . siM.] kAna kApavAnI kriyA. (2) kAna karavAmAM AvatuM strIonuM eka vrata. (saMjJA) vIMdhavAnI kriyA karkaNa DhI. drAkSanA vAvetaramAM naDatararUpa banato eka suMdara koTa vi. [saM. + juo teDavuM.] kAna toDI nAkhe 2010_04
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ 439 karNa-tribhuja baherA thaI javAya tevuM (sAMbhaLavAnuM), kAna phADI nAkhe tevuM kahyuM-tribhuja pu. [saM.] koI paNa AkRtinA kaNuM deravAthI banatA trikANa. (ga.) karNa-doSapuM [saM.] sAMbhaLavAmAM thayelI gera-samajha, kAnane doSa kaNa-dvAra na. [saM.] kAnanA chidranuM mehu karNadhAra vi., pu. [saM.] sukAnI. (ra) (lA.) agraNI, netA, nAyaka, agresara kaNuM-naLI strI. [saM. + jue naLI.'] kAnanI naLI, kAnanA chidratA bhAga, saraka. (2) kAnathI dardIne tapAsavAnI DokTaranI naLI, 'sTethoskopa' kaNa-paTala na. [saM.] kAnanA paDadA karNa-patra na. [saM.] kAnanuM eka ghareNuM, pAMdaDI kaNa-patha puM. [saM.] kAnamAMneA chidrarUpa mArga karNa-parIkSA strI, [saM.] sAMbhaLIne karavAmAM AvatI kaseATI karNa-pAka yuM. [saM.] kAnanI saraka pAkI javAnA roga karNa-pizAca huM. [saM.] maMtrathI vaza thatuM eka kAlpanika bhUta. (ra) (lA.) kAna-bhaMbheraNI. (3) aphavA, gapATA, leAkavAyakA kruSNe-pizAcI. vi., puM. [saM., puM.] evA kAlpanika pizAcanA kahevA uparathI javAba ApanAra gaNAtA jozI kaNupizAcI strI. [saM.] eka kAlpanika devI karNA-puTa puM [saM.] kAnanA dAkhaDo, baMne kAnane samUha kaNu-puSpa na. [saM.] kAnamAM beseluM phUla, (2) phUlanA AkAranuM kAnanuM ghareNuM, phUla karNa-pUra na. [saM.] kAnanuM eka ghareNuM karNa-pradeza pu. [saM.] kAnanI AsapAsanA bhAga, lamaNuM karNa-priya vi. [saM.] sAMbhaLavuM game tevuM, zravaNIya karNa-phUla na. [saM, + jue 'phula,'] jue 'karNa-puSpa.' kaNuM-baMdhana (-andhana) na. [saM.] kAne khAMdhavAnuM vastra, kAnane do karNa-bila na. [saM.] jue 'karNa-kuhara.'(2) (lA.) mAtra kAnanAM kANAM kharAM-sAMbhaLavAnI kriyAne abhAva kaNa-bhUSaNa na. [sa,] kAnanuM te te ghareNuM karNa-bhedI vi. [saM.,puM.] kAna phADI nAkhe tevuM, AkaruM, karkaza karNa-madhura vi. [saM.] sAMbhaLavuM khUba game tevuM, karNa-priya kaNa-mala(-La) puM. [saM.] kAnanA mela karNa-mAdhurya na. [saM.] kAnane sAMbhaLavuM game tevI sthiti karNa-mUla(-La) na. [saM.] kAnanA mULa AgaLanA bhAga karNarakta-strAva puM. [saM.] kAnamAMthI lehInuM cAlyuM javuM e. (2) evA e rAga [prakriyAnA khyAla ApatuM zAstra karNaracanAzAstra na. [saM.] kAnanI kudarate karelI racanAnI karNa-rasika vi. [saM] sAMbhaLatAM rasane anubhava thAya tevuM (gIta vagere). (ra) sAMbhaLavAmAM rasa lenAruM karNa-raMdhra (-rantra) na. [saM.] jae 'karNa-kuhera.' karNa-rekhA(-SA) strI. [saM.] kATakhUNa trikoNamAM kATakhUNAnI sAmenI bAju. (ga.). (2) kATakhUNe cANanA sAmasAmenA khUNAnAM zirobiMdune sAMdhanArI sIdhI lITI. (ga.) karNa-rega puM. [saM.] kAnane lagata! vyAdhiene te te nyAdhi _2010_04 karNAvatI karNAga-zAsra na. [saM.] kAnanA rogonI vicAraNA ane enA upAyAnA khyAla ApatuM zAstra [khAsApIsI karNa-laghutA strI. [saM.] TUMkA kAna hovApaNuM. (2) (lA.) karNa-lITI srI. [saM. + jue 'lITI.'] jue 'karNa-rekhA.' karNaviTa-kuMDa (-kuNDa) puM. [saM.] yamaleAkamAMnuM kahevAtuM eka naraka. (saMjJA.) karNa-vidyA srI. [saM.] kAnanI bhautika racanA temaja rege ane enA upacAranA khyAla ApatuM zAstra [niSNAta karNavidyA-vizArada vi. [saM.] karNavidyAnuM jJAna dharAvanAra karNa-vidadhdhi puM. [saM.] kAnamAM thatA eka rAga karNa-vivara na. [saM.] jue 'karNa-kuhara.' karNa-vIkSaNu-yaMtra (-yantra) na. [saM.] kAnanA chidramAM enI sthiti vagere jovAnuM eAra karNa-vela puM., dhana na. [saM.] kAna vIMdhavAnI kriyA karNa-vaidhanikA, karNa-vedhanI strI. [saM.] kAna vIMdhavAnI seca karNavedhasaMskAra (-saMskAra) puM. [saM.] bALakaneA kAna vIMdhavAnA hiMdu dhArmika vidhi karNa-vedhI vi. [saM., puM.] (lA.) kAnane sAMbhaLavuM kaDavuM lAge tevuM karNa-rAkti strI, [saM.] kAnathI sAMbhaLavAnI zakti karNa-zaMkha (-zakha) [saM] AbhUSaNa tarIke hAthInA kAnamAM paheravAmAM AvatA zaMkha kazuM-zula(-La) na. [saM,] kAnamAM thateA casakAnA roga kazuM-zepha chuM. [saM.] kAnamAM thatA sene karNa-sukha na. [saM.] sAMbhaLavAthI thatuM sukha. (ra) vi. sAMbhaLavAthI sukha ApanAruM [evA rAga karNa-srAva puM. [saM.] kAnamAMthI puru cAlI AvavAM e. (2) kaNuM-hIna vi. [saM.] kAna vinAnuM, besuM. (2) (lA.) baheruM. (3) bIjAnA kahevAthI bharamAI janAruM karNANi kri. vi. [saM.] eka kAnethI bIje kAna jAya ema karNAkaNI strI. [saM. naeN,DhirbhAva, + gu. 'I ' ta. pra.] (lA.) eka kAnethI bIjA kAne javAnI kriyA, khAsApIsI karNAghAta puM. [saM. La + A-vAta] (lA.) kAnane apriya lAge tevI vAta sAMbhaLavI e [tatUDuM karNATa. na. [saM.] kAnanA AkAranuM eka vAjiMtra, raNaziMguM, karNATa,20 +- na. [saM] maisUra ane kheMleMglaranA vizALa pradeza, kannaDa deza, kAnaDA deza. (saMjJA.) karNATakA. vi. [saM.] karNATaka dezane lagatuM karNATakI,? karNATI srI [saM.] kAnherA rAga-e nAmanI eka rAgiNI. (saMgIta.) karNAmRta na. saM. [n + amRta] (lA.) kAnane priya ane saMtASaprada lAge tevI vAta karNAbuMda puM. [saM. + mayuMa] kAnamAM thate gAMTha thavAnA roga karNAn puM. [saM. + mAMs na] kAnamAM thatA masAneA roga karNAla kAra (-la kaiM Ara) puM. [saM. + ma N] karNabhUSaNa karNAvatI strI. [saMskRtAbhAsI, caulukayarAja siddharAja jayasiMhanA pitA 'kaNa deva' seAlaMkInA nAma uparathI 'amarAvatI' 'darbhAvatI'nA sAye] amadAvAdanA koTanI dakSiNa mAjue jamAlapura sahitanA baherAmapurA (kaeNlikA mila) sudhInA
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAbha kartA-vAra jUnA asAvaLanA pazcimanA eka bhAga upara karNadeve rahevApaNuM vasAvelI nagarI. (saMjJA.) kartavya-pradeza 5. saM.] juo "kartavya-kSetra.' karNAzma puM. [saM. + saM. maramA (8marUmana )] kAnamAM thatA kartavya-baMdhana (-ba-dhana)na. [.]* pharaja bajAvavAnI ja che evI patharInA prakArano gaThTho. (2) mAchalAM ane evAM prANIomAM hRdayane baMdhaNI, pharajanuM baMdhana e paththara jevA gaTTa kartavya-buddhi strI, kartavya-bhAna na. [sa.] pharaja bajAvavAnI kasthi na. [saM. + saM. ma0i] kAnanuM hADakuM che evI samajha ane pratIti kaNika chuM. [rsa.] vahANane sukAnI kartavya-bhAvanA strI. [saM.] pharaja bajAvavAnI hRdayanI laganI kaNikA strI. [saM.] bIja-keza, kaLI. (2) hAthInI saMtanI kartavya-bhUkhyuM . [saM. + juo 'bhUkhyuM.'] (lo) pharaja aNI. (3) hatheLImAMnI vacalI AMgaLI. (4) lekhaNa, kalama bajAvavAne Atura kaNikAkAra chuM, kaNikAkRti strI. (saM. + bA17, ] kartavya-bhUmiti sI. [saM.] tavarUpe kAMI siddha karavAnuM na kaLIno ghATa, DoDAne AkAra. (2) vi. DeDAnA AkAranuM hoya tevI sIdhI bhUmiti, 'maeNTikala jayomeTrI' kaNikAra puM, na. [saM., pR.] garamALAnuM jhADa kartadhya-bhraSTa vi. [saM.] pharaja cakI gayeluM, dharmabhraSTa kaNinI strI, saM.1 penamAM nAnI nAnI graMthi thavAno eka roga kartavyabhraSTatA strI., kartavya-bhraMza (-"za) puM. [saM.] pharaja karNapriya (karmendriya) strI. (saM. 1 + zakti na] kAnanI bajAvavAmAMthI chaTakI javuM e, pharaja adA na karavApaNuM idriya, zravaNendriya kartavya-mUDha vi. [saM.] pitAnI zI pharaja che ene khyAla kacacheda . [saM. + 3chea] kAna kApI nAkhavA e gumAvI beTheluM, gabharATa ke evA kAraNe kAMI na karI zake karaMsa () . [saM. + 3] kAnanuM eka ghareNuM evI sthitimAM mukAyeluM karNa--la na. [saM. + 3u] kAnamAM bharAvavAmAM AvatuM kartavya-rata, kartavya-lIna vi. [saM.] potAnI pharaja bajAvavAmAM kamaLapuSpa lAgI raheluM [mAMthI arucipUrvaka dUra rahetuM karNopakarNa, rNi . vi. [sa. # + 35-4] eka kAnethI katavya-vimukha vi. [sa.] pitAne banAvavAnI pharaja bajAvavA bIje kAne, kaNakaNa, (2) peDhI dara peDhI saMbhaLAtuM Ave ema kartavyavimukhatA strI. [saM.1 kartavya vimukhapaNuM, karajanI karNopakaNikA strI. [sa. #M + 35# fmA- navA banavale upekSA, "Dilizana oNpha DayUTI zabda] eka kAnethI bIje kAne pahoMcelI vAta, lokavAyakA, kartavya-vimUDha vi. [saM.1 ja kartavya-maDha.' UDatI sAMbhaLelI hakIkata. (2) gapa kartavya-viSayaka vi. [saM.] kartavya-pharajane lagatuM kateka vi. [saM.] kApavAnuM ke vitaravAnuM kAma karanAra, "kaTara' tetha-zAstra na, [saM] dharmazAstra, 'DienTolojI' kateri vi. [saM. yArTUnuM sA. vi., e, va = "kamAM" "kartAne kartA -zIla vi. [saM.] pharaja bajAvavAmAM satata lAgI raheluM vize' kartAnA arthano bAdha karatuM ('praga'nuM vizeSaNa) kartavyazIlatA strI. [saM] kartavyazIla hovApaNuM [ALasu (vyA.) kartavya-zalya vi. [saM.] pharajano khyAla ja nathI tevuM. (2) kartarikA strI, (saM.] kApavAnuM sAdhana, kAtara, kAtaraNa kartavyazanyatA strI. [saM] kartavya-zUnya hovApaNuM. (2) ALasa kaoNri-pravega kuM. [saM.] je vAkyamAM kriyAne kriyAnAtha kata kathAkateze na. [sa + saM. ma-karta] karavA lAgyuM ane hoya tevo prayoga. (vyA.) na karavA yogya khyAla [vaLeluM kartariSaSThI zrI, saM.1 vizeSaNAtmaka kudatAno kartA chaThThI te vyAbhimukha vi. [saM. + ami-mua] pharaja bajAvavA tarapha vibhaktinA anugavALuM rUpa dhAraNa kare evo prayoga (jemake katecce cho strI. [ saM. + rUchA ] kAma karavAnI pharaja mAruM kareluM mAruM mAnItuM" vagere). (bhA.) bajAvavAnI marajI kartarI strI. [saM.] e kartarikA.' 1(3) dharma, pharaja kartA vi., pR. [saM.] karanAra, racanAra, utpAdaka. (2) vAkayamAM kartavya vi. [saM.] karavA-karAvA yegya. (2) na. kAma, kRtya. kriyAno karanAra, jenAthI kriyAnA karanArane arthe pakaDAya kartavya-kSetra na. [saM.] kAma karavAno pradeza-vistAra, kAryakSetra che te, "ejanTa' (kartari pragamAM kartA 5. vi. mA, karmaNi kartavya-tA strI. [4] kartavya-buddhi, pharajanuM bhAna prayogamAM kartA saMskRtAnusArI paraMparAmAM trI. vi. mAM ane kartavya-droha . [saM.] pharajano bhaMga karavApaNuM navI karmaNi racanAmAM pAM, vi. nA arthanA "thI' anugathI; kartaka-dhurA strI. [saM.]kAmanI ghoMsarI, kAmane bhAra uThAvavApaNuM A uparAMta praga pramANe judI judI vibhaktionA anuga katezva-nizcaya puM. [sa.] kAma karavuM ja che-pharaja ja che- sAthe paNa Ave che.) (vyA), e prakAranI daDhatA [vaLagI rahenAruM, kaca-parAyaNa kartA-kArayitA vi. [saM., ] karanAra ane karAvanAra kartavyaniSTa vi. [sa. + niSThA, ba. vI.] pitAnI pharajane kartA-dhartA vi. [ sa., pR. ] jeNe kAmanI pUrNa javAbadArI kartavyaniSTatA strI, [1] kartavyaniSTha hovApaNuM uThAvI che tevuM (mANasa) kartavyaniSThA strI. [sa.] juo 'kartavya-nizcaya." kartA-bhuja 5. [sa., samAsa gu. uccAlanamAM jora ke vajana kartavya-parAyaNa vi. [saM] pharaja bajAvavAmAM tatpara, kartavyaniSTa ApavAnI bAjane bhAga. (5. vi.) [artha. (vyA.) kartavyaparAyaNatA strI. [sa.] ja kartavyaniSThatA karnArtha chuM. [saM. mata + artha gu. praga, saM. ] kartAne kartavya-pAlana na. [saM.] pharaja bajAvavI e, pharajane vaLagI kartA-vAra ki. vi. [ saM. zartA + jue "vAra' pratyekanA 2010_04
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ kartAvArI 441 karmacArI arthamAM graMthanA pratyeka kartAne khyAlamAM rAkhIne polIsa-khAtAne hukama kartA-vArI strI. [+]. "I'ta. pra.] graMthakAronI anukramaNikA karbalA 5. [ara.) e "karabalA." kartA-hartA vi. [sa, 5. 3 utpanna karanAra ane nAza paNa karbara vi. [saM.] kAbarA raMganuM, kAbaruM, kAbaracItaruM karanAra. (2) sarvopari sattA dharAvanAra, mukhya vahIvaTadAra karma na. si. karmana; samAsanA pUrvapadamAM jama-bane che.] kAma, kartamakartama kri. vi. saM. vartama + avartama che. ku. karavA kriyA, kArya. (2) pharaja tarIke karavAnuM kAma. (3) vAkayamAM na karavAne kriyAnA phaLarUpe raheluM zabda-pada, (vyA.) (4) (bhA.) katuM vi. [saM., vi, na.] karanAruM [rIte] kartArUpa nasIba. [0nA jega, 0nA bhAga (rU. pra.) mAThI dazA. 0nAM kaka vi. [saM., samAsamAM uttara padamAM "bhAva-kartAka' vagerenI kALAM, nAM kaMDALAM (rU. pra.) kamanasIbI, durbhAgya, 0phUTavuM karta-taMtra (-tatra) vi. [saM.] kartAne adhIna (rU. pra.) kamanasIbI AvavI, duHkha AvavuM. bAMdhavuM (rU.pra.) karUM-tva na. [saM] kartApaNuM pApa-karma karavuM katRtva-kAla(La) paM. [saM] karavAne-racavAne samaya karmaka vi. risaM.] je vAkayamAM karma upara kriyAne AdhAra katva-zakti strI. [saM.] utpAdaka baLa, pedA karavAnI tAkAta. che tevuM, evA prayoganuM. (vyA.) (2) guMjAza karma-kathA strI. [saM.] karamanI kathanI, vitaka-vAta, duHkhanI vAta katRtva-hIna vi. [saM.] kAMI kAma na karanAra, (2) ALasu karma-kapaTa na. [saM., S., na.] (lA.) kamanasIbI ka vAbhimAna na. [saM. + abhimAna chuM.] kartApaNAne karma-kara vi. [saM.] kAma karanAruM, kAryakara garva, huM karI rahyo chuM" cA "meM karyuM che' evA prakArane karma-karaNa na. siM.1 kAma karavuM e, (2) karmanuM sAdhana. (vyA.) pirasa kamaMkarI ji, strI. [saM.] cAkaraDI, ne karaDI kAbhimAnI vi. [sa, j] katRtvanuM abhimAna rAkhanAruM karma-kartA vi. [sa, pR.] kAmanuM karanAruM. (2) puM. vAkamAM karta-pradhAna vi. [saM.] je vAkaya-racanAmAM kartA kriyAnAtha karma karanAra. (vyA.) che tevuM (vAkya). (vyA.). karma-katuM vi, na. [saM., na.] kAmanuM karanAruM ka-vAcaka vi. [saM.], kartavAcI vi. [ saM., pR.] katane karma-kAra vi. [sa.] karma karanAruM 1] ma karanAruM [(vyA.) artha batAvanAruM, jemAMthI kartAne bodha thAya che tevuM. (vyA.) karmAkAraka che. [saM.] kAma karAvanAruM. (2) nakarma-vibhakti. kartavAya vi. [saM.] kartA pramANe jene liMga -vacana thatAM karmakArI vi. [sa., pR.] kAma karanAruM hoya tenuM, kartA upara AdhAra rAkhanAruM. (bhA.) karma-kASTa na. siM] jJAnAvaraNAdi ATha karma-rUpa baLataNu. (jena) karta-svAtaMtrya (-tavya) na. [saM.] kartAnI svataMtratA, svataMtra karma-kAMTha(kArDa) puM, na. [sa.] vaidika praNAlInI dharmakriyAone rIte karavAnI zakti ke icchA, "kI-vela" lagato vidane saMhitA-vibhAga. (2) dhArmika kriyA-karma ka vi, strI. [sa.] karanArI (strI) [RSi. (saMjJA) karmakAMDAtmaka (-kADA- vi. [saM. + Atamana-] karmakAMDathI kardama paM. [saM.] kAdava, kIcaDa. (2) e nAmanA eka prAcIna bharapUra, karmakAMDanA rUpanuM kama-bhUmi strI. [saM.] kAdavavALI jamIna karmakAMDI (-kASThI) vi, yuM. [{., pR. ] vaidika praNAlInI kardamI strI. [saM.] caitra mAsanI pUnama. (saMjJA.) dharmakriyA karanAra ane karAvanAra (agnihotrI ane purohita) karnala puM, [.] palaTaNane mukhya saradAra karma-kuzala(-La) vi. [sa.] kAma karavAnI hathoTIvALuM karnAla na. raNaziMgAnA siddhAMta upara racAyeluM eka vAgha karma-kuzala(-La-)-te strI, karma-kauzala na. [saM.] kAma karakaryuTa na. [4] kApaDa. (2) cIMtharuM vAnI hathoTI karpara na. si., pR.] khAparI. (2) ThIbaDuM karma-kSapaNa strI. siM.] karma khapAvavAM e, karma-kSaya. (jana.) karpara-bhaMga (-bha4) . [saM.] khoparInuM tUTI javuM e karma-kSama vi. [sa] kAma karavA mATe zakti dharAvatuM karparAvaraNa na. [saM. + mAM-vaLa kheparanI cAmaDI kama-kSaya kuM. [saM.] karmane vinAza, karma-kSapaNA, karelAM karma karI strI. [saM. ] khApariyuM-eka vanaspati. (2) ThIkarI. naSTa thavAM e mATenuM yogya sthAna ke pradeza (3) pava (ma. DhAM), caMdrikA, padmapatrI, "sarkayulara sAimAM karma-kSetra na. [saM.] kAma karavAne bhUmi-vistAra, karma karavA cembara." (sthApatya.) karma-gati strI. [saM.] pUrvanAM saMcita karmonuM pariNAmI phaLa. kAsa chuM. [saM] kapAsano cheDa, viNa. (2) kapAsa, 3 (2) nasIba, bhAgya [te graMtha. (jaina) karpara na. [saM., muM, na.] kapUra karma-paMtha (-gra-) puM. [4] karmonI vicAraNAne lagatA te kapUra-gaura vi. [sa.] kapUranA jevuM UjaLA varNanuM karma-graMthi (grantha) strI. [saM, puM.] ajJAna-janya vAsanArUpI karyuMrAsava chuM. [saM. + mA-sava) kArane Asava doSa, karmabaMdhana [karmonuM samUha-vala karasthi na. [saM. + ma]i hAthanA kAMDAthI kaNI karmacaka na. si.] bhinna bhinna jAtanAM karavAmAM AvatAM sudhInAM be hADakAMomAMnuM te te hADakuM, aMta:prakAsthi karmacaM(-cAM)DhAla(La) (-ca(-cA)DAla,I) muM. [e. ] kartha chuM. [a] dhara bahAra na nIkaLavuM-jAhera rastAo caMDALa, adharma-karma karanAra upara na AvavuM athavA jAhera rastAo para amuka karmacArI vi, pR. [sa., pR. 3 kAma karanAra puruSa. (2) saMkhyAthI vadhu mANasAe ekaThAM na thavuM e jAtane sarakArI nokarImAM bhinna bhinna kAma karanAra te te mANasa. (3) 2010_04
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ karmacArI-keza(-) 442 kamepAka adhikArI, amaladAra kama-dala(La), lika na. [saM] karmone samuha karmacArI-keza() puM. [ saM. jarmavAri-jorA(-q); guja. kama-68 (daDa) puM. [saM.] karelAM karmo-dukanI sajA samAsa] nekaree ekaThuM kareluM bhaMDoLa karmA phala-dAtA vi., [sa., ] juo karmaphala-pradAtA.' karmacArI taMtra (-tatra) na. [sa. tame vAra-tatra; guja, samAsa karmA durNa vi. [saM.] halakAM kAma karanAruM nAkarazAhIthI cAlatuM rAjya-taMtra karma-deva DuM. [.], tA sI., pR. [saM, strI.] satkarmo karmacArI-varga kuM. [saM. vartavAritra guja. samAsa] kAma karIne devapaNuM pAmelo jIvAtmA. (jena.) karanArAonuM maMDaLa, "parsonela," "sTApha' kamadoSa chuM. [sa.] karma karavAmAM thayelI bhUla. (2) karmanAM karma-cAMDhAla(La) ja karmacaMDAla." mAThAM pariNAma. (3) pApa, duSkarma karma-cita vi. [saM.] karelAM karmothI ekaThuM thayeluM karma-dvAra na. [saM.] juo karma-kapATa." karma-ceSTa vi. si.] karma karavA vize prayatna, puruSArthe kama-dharma-saMga (-soga) . [saM.] kame ane dharmane karma-vedanA RI. [saM.] karmo karavAnI preraNA. (2) dhArmika meLApa, karmAnusAra pUrvanA saMskArathI baneluM kAma karma karavAnuM pharamAve tevo siddhAMta karmAdhAraka vi. [saM] phalarUpa baneluM, 'paeNsiva' karmacAra chuM. [saM.] juo "kAma-cera." [baratarapha thayeluM karmadhAraya 5. siM] tapuruSa samAsanA baMne pada pahelI kame-yuta vi. saM.] nokarInI kAmagIrImAMthI khasI gayeluM, vibhakitamAM eTale ke pUrva pada uttara padanuM guNavAcaka kamaja vi. [saM.1 karmamAMthI janmeluM vizeSaNa ke guNavizeSa batAvanAruM nAma hoya tevA karma-jaTha vi. [saM.] yajJa vagere sakAma vadika karmo karavAmAM ja prakAra. (vyA.) 2eNparphe rahenAruM. (2) (lA.) pazu jevuM jaDa karma-vaMsa (vasa) 5. sa.] kamene vinAza, dhArmika kamajatA sI. [saM.] karma jaDa hovApaNuM karmo karavAthI pUrvanA dukarmone UDI jato cheda [(ja.) karma-janya vi. strI. siM] karmathI utpanna thAya tevuM kama-nakSatra na. [saM.] janama-nakSatrathI kuMDaLImAMnuM dasamuM nakSatra. kame-jJa vi. [saM.] kAmanA svarUpanA khyAlavALuM. (2) karmI-nAza puM. [3] juo 'karma-kavaMsa." [karma-rata dhArmika karmakAMDa vagerenuM jANakAra kamanirata vi. [saM.] kAmakAjamAM satata mazagula, kAmaThuM, karmaTha vi. [ sA ] karmakAMDa karAvanAra vidvAna, karmakAMDI. karma-nirjarA strI. [saM.] karmabaMdhanane aMzathI kSaya. (jaina) (2) karmakAMDa karavAmAM ra...paThuM rahetuM. (3) yajJayajJAdi karmaniSTha vi. [sa. + niSThA, ba, vI.] kAmakAja karavAmAM kamamAM ja paramArtha mAnanAruM. (4) karma-kuzaLa, karma-nika AsthAvALuM. (2) zAstramAM kahelAM karma karavAmAM niSThA karmakatA strI. [4] karmaThapaNuM [karmathI, karma karavAthI rAkhanAruM kamaeNNa kri. vi. [sa. zarman nuM trI. vi., e. 1. rUpa ] karmaniSa-tA, karma-niSThA strI, [] kAmakAja karavAmAM karmaNi vi. si. nanuM sA vi., e. 1. rU5] karmanA AsthA. (2) zAstramAM kahelAM karma karavAnI laganI arthamAM raheluM. (bhA.) kama-nyAsa puM. (saM.] juo 'karmasaMnyAsa.' kamaMNi-dvitIyA zrI. siM] karma arthe thate kartari prage kama-5kSa 5. siM] pharaja tarIke karavAnAM karma karavAM ja bIjI vibhaktinA prAga. (vyA.) joiye evA prakAranA siddhAMta kamaNi-prayAga 5. siM.1 vAkyamAM kriyAne AdhAra kama kamapatha puM. siM.1 ja e "kama-mAge.' upara hoya tevo prayoga. (vyA.) kamapadArtha chuM. [saM] ukSepaNa avakSepaNa AkuMcana prasAkarmANi-vAcya vi. 4] karma pramANe liMga-vacana lenAruM raNa ane gamana evA karmarUpa pAMca padArthomAMno pratyeka (kriyApada-kRdaMta). (vyA.) padArtha. (dAMta) [vidhi karmaNipachI sI. [ saM. ] karmanA chaThThI vibhaktinA anuga karma-paddhati strI. [saM] karmakAMDa kevI rIte karavuM e prakAra, sAthene "pravega (citrane karanAro-cItaranAre' vagerenA karma-paraMparA (-paramparA) strI [saM.] eka pachI eka karma prakAre). (vyA.) karyo javAM e, vyApAra karmANa ka strI. mirA.] manaraMjana kama-paraka, karma-parAyaNa vi. [saM.] pharaja bajAve janAruM, kamaya vi. [saM.] karma karavAmAM racyuM paThuM rahenAra, udyoga, karma karavAmAM satata macI raheluM, karma-nirata yatnazIla. (2) (lA.) kuzaLa, hoziyAra, cAlAka karmaparAyaNatA strI. [saM] karmaparAyaNa hevApaNuM karmayatA strI. [saM.] karmaya hovApaNuM karma-pariNAma na. [sa., j] jue "karma-kula." karmayA strI. [saM.] vetana, pagAra kama-pariNamI vi. saM., pR.] karmanA pariNAmarUpe karma-taMtra (tatva) na. [saM.] kAmakAjanuM Ayojana temaja thayeluM hoya tevuM, karmalathI maLeluM vyavasthA rAkhanAruM saMcAlana kama-paripAka chuM. [saM.] juo 'karma-pAka.' kama-tyAga kuM. [saM] karmono tyAga, sAMsArika vyAvahArika kamapaMcaka (pacaka) na. [saM.] nitya naimittika kAmya karmo karavAnuM choDI devuM e. (2) karma-saMnyAsa prAyazcitta ane niSiddha evA karmone pAMca prakAranA karma-traya, kama-trika na. [saM] prArabdha saMcita ane havenAM samUha. vedAMta.) evo kamene traNa prakArane samUha karmapAka ! si.] pUrva janmanAM karma phaLavAnI taiyArI, 2010_04
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ kamapAka-vAt 443 karma-vyatihAra pUrva janamanAM sArAM mAThAM karmone badale maLavAnA samayanuM paMtha. (saMjJA) [lagatuM Agamana karmamArgI vi. [sa., pR.], gaya vi. [saM] karmamArgane karmapAka-vazAt kri. vi. [saM.] kamapAka thavAne kAraNe kamamImAMsA (-mImasA) strI. [saM.] kriyAkAMDane lagatuM karmI-pAza puM. [saM.] juo 'karmabaMdhana.' tatvajJAna. (2) vaidika karmakAMDanuM pratipAdana karanAre karma-prakRti strI. [saM] karmane svabhAva, karmane guNa vicAra-graMtha, jaiminikRta pUrva mImAMsAno satra-graMtha. (saMjJA.) karma-pradhAna vi. [saM.] karma karavA upara AdhAra rAkhavAmAM kama mukta vi. [sa.] kamenAM baMdhanamAMthI chuTakAro maLe mAnatuM hoya tevuM. (2) kriyAkAMDa karavAmAM mAnanAruM. (3) che tevuM jemAM karma pramANe kriyAnAM jAti liMga badale che tevuM kama-mUla(-La) na. siM.] kamene adhIna thavAmAM kAraNarUpa (vAkya vagere). (vyA.) bIja. (2) mithyAtva avirati pramAda kaSAya ane yoga karmA-pravacanIya vi. [saM.] evA saMskRta upasarga ke je e pAMca kAraNe mAnuM pratyeka kAraNa. (jaina) svataMtra kri. vi.nA rUpamAM saMskRta bhASAmAM prayojAya karma-yuga 5. siM.] kAryo karIne bharaNapoSaNa temaja anya che (jevA ke "anu' "a" "pariM 'A' 'mati' abhi" vahAre siddha karavAne jamAne. (2) kaLiyuga adhi" "su" "ati" ane "api"). (vyA.) kamaMga puM. [saM.] kAma karavAnI maLelI anukuLatA. karma-pravINa vi. [saM.] kArya karavAmAM kuzaLa (2) laukika temaja pAralaukikane lagatAM badhAM kama IzvakarmapravINatA strI. [saM] kArya karavAmAM kuzaLatA rArpaNa-buddhie anAsakta rahIne karavAne mArga, "enarji karmA-praveza puM. [saM.] seLa saMskAramAM bArame saMskAra *jhama' (u. ke) [Ima bhagavadgItA. (saMjJA.) kama-la(-La) na. si.] pUrva janamanAM ke A janmanAM kama ga-zAstra na [e. mahAbhAratanA bhISmaparvamAM AvelI karelAM kamenuM pariNAma, karma-paripAka karmayoginI vi, sI. [saM.] karmayogI strI karmAphalapradAtA vi. [sa., pR.] karmanA phaLanuM ApanAra karmayogI vi., . [se, muM.] karmayegamAM mAnanAra puruSa. (2) karmala-vyatikara chuM. [saM.] ekanAM sukhadu:khathI bIja anAsakata rahI satata pravRttizIla rahenAra vyakti, sevAbadhAMne sukha-dukha thavAM e bhAvI ucca kakSAno kAryakara [karanAruM, karma-nirata karma-phaLa juo karma-phala.' karma-rata vi. saM.] karmo karavAmAM Asakta, kAma satata karma-TaluM, karma-phUTeluM, karma-phUTavuM vi. [saM. + juo kazmarI strI. [sa.] vaMzalocana nAmaka vanaspati phaTavuM + 'eluM' bI. bha. ke , "yuM' bhu. ka.] bhAgyahIna, karmA-piyuM na, [sa. vAmaiEW + gu. "IyuM' ta. pra] karmanA kamanasIba [javAmAne thatuM baMdhana, karmanI jakaDa rUpamAM raheluM hoya tevuM kamabaMdha (ba) puMdhana na. [saM] karelAM karmothI kama-rekha ii. [saM. merea], khAM strI, siM] karmane karmA-bAdha 5. [saM.] juo "karma-deva.' Alekha, karmanI gati, nasIba, bhAgya karmA-bAhulya na. [saM.] dhaNuM kAma [bIja kamaleka muM. [saM.] jyAM karmo karatAM karatAM jIvana AgaLa karma-bIja na. [saM] rAga dveSa meha vagere te te karmanuM calAvavAnuM che te leka, mRtyuloka kama-bhaMhAra (-bhamhAra) puM[saM. + jue "bhaMDAra.'] sArAM kama-vacana na. [4] dhArmika kriyAo. (bauddha) narasAM karmonuM bharapUra hovApaNuM karmavatI strI. [saM.] karma karanArA hovuM e. (2) nasIbakarma-bhAra 5. [saM.] kamarUpI beja, karmono boja dArI [adhIna karma-bhAva chuM. [saM.] jatiSanI kuMDaLInAM dasamA khAnAne karmavaza che. [saM.] sArA narasAM kamene adhIna, nasIbane bhAva ke sthiti. (jo.) [lagnathI). (ja.) karma-vazata ki. vi. siM.] karmane laI, sArA narasAM karma-bhuvana na. [..] janmakuMDalImAnuM dasamuM khAnuM (janma- karmone lIdhe [(pada). (vyA.) karmabhUmi strI (saM.] juo "karma-kSetra kamavAcaka vi. [sa.] vAkayamAM karmane bodha karanAruM karmabhUmika vi. [4] asi masi ane kavi-talavAra karmavAda puM. saM.] pUrva janmanAM ane A janmanAM karelAM kalama ane khetI-e traNa upara nirvAha calAvanAra. (jaina) karmo pramANe mANasane phaLa bhogavavAM ja paDe che e kama-bhaMga kuM. [4] pUrvajanmanAM ke A janamanAM paNa prakArane mata-siddhAMta, "kaMTAlijhama' sArAM narasAM kamenAM pariNAme asarakAraka anubhava kama vAdI vi. [sa., pR.] karmavAdamAM mAnanAruM karmabhraSTa vi. [saM.] pitAnI pharajamAMthI khaseluM, kama-Tyuta kama-vAsanA zrI. [saM.] sArAM narasAM karmo dvArA baMdhAtI kama-mala-La) 5. [saM.] narasAM kamena rUpanI gaMdakI AMtarika tRSNA kama-mahattA sTI., nava na, [sa.] kamanuM moTApaNuM, karmanI kama-vi5ka 5. [saM.1 jue "karma-pAka.' mukhyatA kamavIra . [] kartavya karmamAM satata ma rahenAra kama-maLa e "kama-mala. karma-vRtti strI. [saM.] karma karavAnuM valaNa kama-mArga kuM. [saM] nitya ane naimittika karmo karatAM karma-yatihAra . [saM.] kAmane adalAbadalI, kriyAonuM karatAM mekSa pAmavAne dhArmika saMpradAya, kartavya karmothI sAmasAme thavuM e. (2) jemAM kriyAnuM vAraMvAra thavAnuM che athavA karmakAMDane anusarIne mokSa meLavavAne paMtha, karma- tevA samAsa (muSTAmuSTi ane gu. mArAmArI... vagere).(vyA.) 2010_04
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ karma zakti 444 karSaNa karma-zakti sI. sa.] kAma karavAnI tAkAta karmAdhyakSa chuM. [saM. + adhyakSa] kAma thatAM hoya tenI cokasAI kama-zAla(-LA) strI. [saM.] kAma karavAnI jagyA, kAra- rAkhanAra adhikArI, karma-sAkSI khAnuM, ughogazALA karmAnubaMdha (ba) puM. saM.] karmanI sAthe joDAyelI sthiti karma-zAstra na. [saM.] sArA narasAM kamenA svarUpane jemAM karmAnubaMdhI (-ba-dhI) vi. [sa. puM.] karmanI sAthe joDAyeluM vicAra karavAmAM AvyuM che tevuM zAstra hoya tevuM, karma sAthe saMbaMdhavALuM [pramANenuM kama-zIla vi. [1] satata kAma karavAnI TevavALuM, udyogI karmAnurUpa vi. [saM. + mana hag] jevAM karma karyA hoya te karmazatya vi. [saM.] kAma nahIM karanAruM, ALasu karmAnuSThAna na. [saM. + anu-kAna] pharaja bajAvavI e. (2) karmA tyaktA strI, siM.] karmazanya hovApaNuM, ALasu dhArmika kriyA-kAMDa karavAM e hevApaNuM [(2) udyogI karmonusAra ki. vi. [ saM. + - ] karmane anusarIne, kama-zara vi. siM] kAma karavAmAM pAchuM na jenAra, karmaTha. jevAM karma hoya te pramANe kama-zeSa puM. [saM] bhegavyA vagara bAkI rahelAM karma karmAnusArI vi. [saM. + anusAra, . ] karmane anusarIne karmASaka na. [saM] drinAM snAna saMdhyA ja5 hema AcaraNa karanAruM, karmane anusarIne phaLarUpa baneluM Atiya vaizvadeva e che nityakarmo samUha kamaraMbha (-bha) . [ saM. + mAM-rama] karmanI zarUAta kama-saciva paM. [saM.] rAjyanAM bhinna bhinna kAmamAM kamaLuM, che ke, vi. [saM. + martha + gu. "e" sA. vi. zAsaka-taMtrane sahAyaka amAtyakeTinI vyakti pra.] vAkayamAM karmane artha Ape e rIte. (vyA.). kama-saMga (-sa) puM. saM.1 karmomAM Asakti, karmomAM kAmavaraNa na. [saM. + mA-vairaNa ] karmo taraphanuM viM phalanI apekSA, karmaphaLane abhiniveza karmAsakti strI. [ saM. + mA-visa] mizyA laganI rAkhI karmasaMgI (-saMgI) vi. si., pR.1 karmamAM Asakti kAma karavAnI vRtti [kriyAne bhAga rAkhanAra, karmanuM abhinivezI (saMyoga. karmoga (karmA ) na. [ saM. + ma7 ] dhArmika ke anya prakAranI karma-saMjoga (-sa ga) . saM. maM-haMgoLa] juo "karma karmAta (kamata) chuM. [. + aa] karmanI samApti. (2) kama-saMnyAsa (-sanyAsa) 5. [saM] IzvarArpaNa buddhithI karma ke kamene AvI gayela cheDe karelAM karmonA phaLane tyAga, karma-tyAga. (2) kame na ja karmAtara na. [ saM. + matara ] cAlu karmamAM AvI paDatuM karavAM e jAtane sarvatyAga siMnyAsa karyo che tevuM bIje kame. (2) ajJayAgAdikamAM vacce vacce Avato kema-saMnyAsI (sanyAsI) vi. saM., muM.] jeNe karma- kurasadane samaya, anavasara [bhAga, kamAMga karma-saMga ( ga) paM. [4] ja karmayoga(1). karbhAza (kamaza) . [saM. + maM ] karmane koI eka karma-sAkSI vi. si., puM] karAtAM kamene jonAra anya kama vi. [sa, j] kAma karanAra majara, kArIgara, kAmadAra, (vyakti ) [(2) karmAnuSThAna (2) nasIbadAra, bhAgyazALI. (3) vaibhavI karmA-sAdhana na. [saM.] karma siddha karavA jarUrI sAdhana, kama-vaTa (-Taya) strI, To . [sa, + gu. "vaTa'-'vaTa' karmA-sApekSa vi. saM.1 karmo karavAM jene mATe anivArya ta. pra. ] vaibhavIpaNuM. (2) sAhukArI, amIrAta che te (chavAmA) karmo kA strI. [saM. + rUchI ] kAma karavAnI marajI karma-siddhi strI, siM] karelAM kAryonI saphaLatA. (2) kameMdriya (karmendriya) zrI. [sa. + tha na. ] zarIranI janmakuMDaLImAM janma-lagnathI dasamuM ghara. (ja). bahAranI te te kAryakara Idriya-vaNI hAtha paga gudA karma-skaMdha (-ka-dha) muM. [saM] DhipradezAdika ghaNAM paramANu ane liga maLIne banelA karmane jatho. (jena.). karmokiya-paMcaka (karmendriya-pacaka) na. [sa.] vANu vagere karma-sthAna na. [saM.] kAmadhaMdhe karavAnI jagyA kAryAlaya pAMca karmekino samUha [unnati kamahINa, gaNuM vi. [saM. vame-hIna>prA. deghILa + gu. 'uM' karmodaya paM. [saM. + 3Dha1] bhAgyane udaya, caDatI, abhyadaya, ta.pra., -na vi. [saM] bhAgya-hIna, kamanasIba, abhAgiyuM karthanaka na. eka jAtanuM meTuM pakSI kama-hetu chuM. [saM.] kAmanuM kAraNa karSa paM. siM.] kheMcANa. (2) e nAmane senA ane rUpAne karmAcaraNa na [e. + mA-vaLa] vartana, vartaNuka eka prAcIna sikko. (3) enA vajananuM prAcIna eka karmAjIva vi. [ + X-nI] dhaMdho karI gujarAna karanAra teluM (16 mAsAnuM vajana) karmAtIta vi. saM. + marI] karmanA baLane vaTAvI gayeluM karSaka vi. [saM.] kheMcanAruM, kheMcANa karanAruM. (2) puM. kheDa1 karmAdhama vi. [saMkRtAbhAsI, saM. vajana 5.] karma karSaNa na. [saM.] kheMcavuM e. (2) khetI, kheDa, (3) (lA.) ane dharmane anusarI thatuM, nasIba upara AdhAra rAkhatuM. khetaramAM kheDAye thayela mela (2) akasmAtathI thayeluM [adhikAra ke yogyatA karSaNanayaMtra (yatna) na. [saM.] kheMcavA mATenuM yaMtra. (2) karmAdhikAra . [saM. + mafSa-] dhArmika vidhi karavAno khetInuM te te ejAra-haLa rAMpaDI vagere kAmadhIna vi. siM. + saM. mahIno karma-vaza, karma-nasIba karSaNa..NI strI. [saM.] vyabhicAriNI strI, kulaTA strI upara AdhAra rAkhanAruM, devAdhIna karSaNI strI. [saM. rSA + gu. "I' ta...](lA.) ghoDAnI karmAdhInatA strI. [saM] karmAdhIna hovApaNuM lagAma, kavi 2010_04
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ karSaNIca kala(La)-jaga karSaNaya vi. [saM.) kheDavA jevuM kalake puM. [2vA.] kAMIka karkaza avAja, ghoMghATa, zora-bakora kaSiNI vi., strI. [saM.] (lA.) gheDAnI lagAma ka-lakhaNa na. [.saM. -kSA > prA. zu-lean ] kharAba karSita vi. [saM.] kheMceluM. (2) kheDeluM lakSaNa, kharAba rItabhAta, naThArI Teva kaSa vi. [.khecanAra. (2) puM. kheDUta, kheDu ka-lakhaNuM vi. [saM. -akSaNa- > prA. yu-TavevAma- tema kala' vi. [saM.] avAjamAM mIThuM madhuruM. (2) 5. mIThA + gu. -'u' ta. pra.] kulakSaNI, kharAba lakSaNavALuM, madhura avAja, kala-25. (3) gujArava apalakhaNuM kalara strI. [sa. thA] chaMda zAstramAM mAtrA, (jiM.) kalakhoparI strI, ro . [saM. + juo "khapara."] kala-La) strI. cAvI, cAMpa. [0UtarI javI, kheTakavI (2. (lA.) yuktithI pakavelI eka jAtanI picI mATI. (2) pra.) yaMtra ke saMcAnuM khATuM paDavuM-kAma karatuM baMdha thayuM. 0 khasI pakavelI athavA bALelI mATInuM eka auSadha. (3) javI (2. pra.) cittabhrama thaI javuM, gAMDuM thaI javuM. 7 jasatane kSAra ghumAvavI, umeravI (2. pra.) asara karavI, chatI levuM. (2) kala-gAna na. [saM.] (pakSIonuM ke evuM) mIThuM madhuruM gAna, durasta karavuM. 0 ThIka karavI (rU. ) cAMpa durasta karavI. kala-gIta [vachanAga") 0 ne aAdamI (rU. pra.) nAmanA mANasa. (2) nabaLo mANasa. kalagArI strI, e nAmanI eka vela (jene kaMda dadhi (3) binaanubhavI mANasa. kalagI strI. eka jAtanI lAvaNI (gAna) kaI (kalai) strI. [ara.] dhoLI ane jhaTa ogaLI jAya tevI kalagIra srI. [ tuka. kalagI ] mugaTa ke pAdhaDI-TopI vagere eka halakI dhAtu, klAI, kalI. (pa.vi.) [ karavI (rU.pra.) mAthuM uparane eka zaNagAra, (2) gheDAnA mAthA upara mUkavAmAM maMDAvavuM. (2) chetarI Avato e zaNagAra. (3) hAthInA mAthA upara mukavAmAM kalaIgara(-ro) (kale) . [ kA. pratyaya + gu. 'uM' svArthe Avate eka sAja. (4) mera vagere pakSInA mAthA upara ta. pra.] kalaInuM kAma karanAre kArIgara, kalAI-gara(-2) e ghATa. [0 caDhA(-DhA)vavI (3.pra.) karelA kAmane yaza kalaI-ghaDe (kale-) 5. [ + jue "ghaDavuM' + gu. "u" ku. pra.] maLe evI kakSAe mUkI devuM]. kalaInAM vAsaNa ghaDanAre kArIgara, kalAI-dho kala-gIta na. [saM.] juo "kala-gAna." kalaIcaTa (kale) vi. puM. [+ jue "caTa."] (lA.) kalaI kalagI-tero chuM. [ juo kalagI + "tAro." ] kulonI karanAranA dIkarA mATe vaparAti tiraskArane zabda, kalAI-caTa kalagI ane kalone tere kalaIdAra (kalara) vi. [ + phA.) kalaI caDAveluM, kalAI-dAra kalagIdAra vi. jio kalagI' + phA. pratyaya] kalagIvALuM kalaI-saphe(-do) (kala-) puM. [+ ja "sa(-)'] kalagera sI. UMcA rezamanuM ane meMdhI kiMmatanuM strIone kalAI bALIne karelI sapheda rAkha (dhArA upara davA tarIke paheravAnuM eka gharALuM, bAMTa vaparAya che.), kalAI-saMketa(-do) kalage paM. eka jAtanI vanaspati, gulamakhamala kalakala paM. [saM.] (pakSIone) kAnane kAMIka kakeza lAge kalara . [ ja e "kalagI + gu. 'u' svArthe te. pra. ] tevo avAja, kalabalATa mugaTa uparane zaNagAra aivAja, mIThe kala-20 kalakalavuM a. kri. [ravA.) "kala kala" evo avAja kare kala-zeSa 5. [saM.] (mIDhA madhure pakSIonA jevA) kalakalATa kuM. jio "kalakalavuM' + gu. "ATa' ku. pra.] kala-ghAthI strI. [saM.] keyala kalabala, zera-bakera, ghAMghATa kacariyuM vi. [e. "kacara' + gu. iyuM ta. pra.] (lA.) kalakalANa na. [jue "kalakalavuM' + gu. 'A' ku.pra.) gheDo nakalI, banAvaTI [mAchalI karkaza avAja, (2) (lA.) kacakacATa kalacala paM. nAnI goLa kAMTA vagaranI lIsI cAmaDIvALI kalakaliyuM vi. [juo 'kalakalavuM' + gu. IyuM" kR. pra.] kalacI-khU chuM. vahANano eka bhAga. (vahANa) kala kala avAja karanAruM, kalabaliyuM. (2) (lA.) kacakaciyuM kalacuri . dakSiNa bhAratane I. sa. nI trIjI ceAthI kalakaliye . [juo "kalakaliyuM."] kala kala avAja kara- sadIone eka rAjavaMza. (saMjJA.) nAruM mAchalAM upara nabhanAruM pANInuM eka pakSI. (2) kalacuri-kAla(La) che. [ + saM. ] klacuri-vaMzane rAjyakAla (lA.) kalakaliyA pakSInI jema UMdhe mAthe pANImAM mAra- kalayuri-vaMza ( -1) 6. [+ saM.] kalacuriene vaMzavelA vAmAM AvatI DUbakI kalacurisaMvata (saMvata) che. [+ saM. saMvatsara nuM TUMkuM rUpa] kalakaMTha (-ka8) puM. [saM.] (lA.) mIThe madhura gaLAmAMthI kalacuri rAjAoe calAvela eka saMvatsara, cedi saMvata nIkaLato avAja, (2) vie avAja karanAruM, madhura (I. sa. 249 thI zarU thatA svIkArAyele) svara kADhanAruM kala-jIbha-. [saM. + juo "jIbha' + gu. "I'-' kalakagAruM vi. [juo kalaka' + gu. "gAruM.' ( prA. nAraya) "karanAruM' artha] dhATa karanAruM. (2) (lA.) kala(-La)-juga . [saM. vajha-yuga] bhAratIya paurANika mAnyatA kajiyA-khera pramANe kAla-gaNanAnI cAra yuganI pratyeka cAkaDImAMne kala-kUjita na. [4] (pakSIono madhura kalarava ceAtho yuga (4,32,000 varSa I. pU. 312nI bruiArInI 2010_04
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ kala(La) giyuM 446 latrAMsa 18 mIe zukravAre zarU thato manAte). (2) (lA.) naThAre kalakata na. [ara. kahaphAta] vahANanAM pATiyAM barAbara ane adharmane samaya. [0 nAM mANasa (2. pra.) kapaTa besADI kyAMyathI havA ke pANI pisI na jAya evI rIte ane adharmanA vicArothI bharelAM loka ]. sAMdhe pUrI nAkhavI e. (vahANa) kala(La)jagiyuM vi. [+ gu. "IyuM' ta. pra] (lA.) adharma- kalama jue "karabha." bhAvanA ane kapaTathI bhareluM kala-bhASaNa na. [4] mIThuM madhuruM belavuM e, kalabala. kala(-LINa na. [ juo "kaLavuM' + aNa" ka. pra. ] kaLI (2) bALakanI kAlI kAlI belI (2) koyala javAya tevI pANIpacI kAdavavALI jagyA. (2) jamInanA kala-bhASiNI vi., strI. [sa.] mIThuM madhuruM bolanArI (strI) upalA paDa nIce DhaMkAI raheluM pilANa kalama puM. [saM.] me-janamAM havAI Disembara-jAnyuArImAM kalatANa strI, mahesUla vasUla levAne eka prakArane vahIvaTa thatA cekhAnI jAta. (2) baMgALamAM thatI cAkhAnI eka jAta kalatra na. [4] patnI, bhAryA, gharavALI, vahu kalama na. si. vADha> prA. OMa] kadaMbanI eka jAta, kelavAna 9i, pR. [ + saM. "vAr 5. vi, e. 1.] vArA-kadaMba patnIvALo puruSa, paraNele puruSa kalama strI, [ara.] lakhavAnuM barunuM ke TAMpavALuM sAdhana. kala-dAra vi, puM. [. + phA. pratyaya] raNake kare te lekhaNa. (2) cItaravA mATenI pIMchI. (3) eka jhADa upara cAMdIne rUpiye. (2) vi. nagara, rekaDuM bIja jhADanI DALI bAMdhI saMmizraNa karavAnI kriyA. (4) kaladhara strI. eka jAtanI sADI mAthAnA kapALa bAjunA bhAganI astrA vatI khaNiyA kaladhAra na. bAMdhaNInuM lugaDuM pADavAnI kriyA. [0kapAvI (u.pra.) gunAmAM AvatAM nokarI kala-dhIta vi. [sa.] mIThA-madhura avAjavALuM. (2) na, moThe- uparathI mukta karAvuM. 0karavI (rU.pra.) judA judA jhADanI madhura avAja, kalarava be DALIone trAMsI kApI ekabIja upara caDAvavI. 0karavuM kala-ivani . [saM.] mITho-madhure davani (pakSIo vagerene (rU.pra.) kApI nAkhavuM, khaMDita karavuM. 0kApavI (rU.pra.) kalana na. [saM.] grahaNa karavuM e, dhAraNa karavuM e. (2) nekarImAMthI dUra karavuM. 0ghavI (rU.pra.) lakhavA mATe gaNatarI. (3) garbhAdhAna pachI garbhanI zarUAtanI sthiti kalamane cheDe taiyAra karavA. 0cAlavI (rU.pra.) lakhAye kalana-vidyA strI. siM.] gaNita-vidhAnI eka ucca kakSAnA javuM. ane ge (rUpra.) avicArI rIte lakhIne, 0mAravI viSayanuM zAstra, kelakayulasa" (2. ga.) [(3) pichANa (rU.pra.) kalamathI ADe lITA karo. 0ropavI (rU.pra.) kalanA zrI. ] samajha. (2) gaNatarI, aTakaLa, aDasaTTo. jhADa upara kalama taiyAra thaI jatAM ene jamIna upara kheDI kala-nAda muM. [sa.] mIThA madhura avAja, kala-ivani, kalarava vAvavI. lagAvavI (rU.pra.) kalama ropavI. (2) jhADa upara kalapa(-pha) . [ara. kaha6] vALa kALA raMgavA mATeno padArtha ekabIjI DALInI kalama karavI. 0lAgavI jhADa upara kalapavuM' a.kri. [2vA. saM. 1ravAra dvArA zakaya ] karelI kalama saphaLa rIte joDAI javI) ravuM. (2) kaThapAMta karavuM, bhAre raDavuM. kalAvuM bhAve., kalama strI, [e. kaeNlan ] graMtha vagerenAM pAnAMomAMnA kiM. kapAvavuM che., sakri. lakhANanI UbhI katAra, (2) kAyadAnA graMthamAMnA judA judA kala(-2 LapavuM juo "kaLapavuM.' kala(2)La)para aMkita vAkayakhaMDa, 'sekazana.' (3) thayelA kela-karAranI karmaNi, kri. kala8-2-La)pAvavuM che, sa.kri. te te zarata. (4) dhAro, niyama, "ArTikala.' [ lAgavI kalapAvavuM-2, kalapavavuM-2 juo "kalapavuM-mAM. (2. pra.) kAyadAnA muddAomAM te te muddo lAgu paDavo] kalapI na. cAsa vageremAM UgelA ghAsane sApha karavAnuM kheDanuM kalama-kaza vi. [ara. kalam' + phA. kazu kheMcavuM] lekhaNa sAdhana, karapI vAparI jANanAruM. (2) (lA.) mutsaddI kalapha chuM. [ara. kakaJ jue "kalApa." kalama-kazI [ara. + phA.] suMdara chaTAdAra lakhANa karavuM e kalabaka (ka) strI. pILI sukhaDa kalama-kasAI vi, pR. [ara. + ja e "kasAI'] (lA.) kala-bala (kaya-baca) strI. rivA.] aneka avAjonI seLa- kacerIne kArakuna (tirakAranA bhAvamAM). (2) krara lekhaka bheLa, kalabalATa, beThe zera-bAra [baTera karo kalama-kriyA strI. [ara. + saM] jhADa upara kalama karavAnI kriyA kalabalavuM a.ki. jio "kala-ala', -nA. dhA.] beThe zera- kalama-citra na. [ara. + saM.] zabdomAM vyakta karavAmAM AvatuM kalabalATa ! [ja "kalabalavuM+gu. "ATa' ku.pra.] kalabala vyakti ke prasaMganuM habahu khyAna kalabaliyAM na, ba.1, jie "kalabalavuM' + gu. "iyuM' ka. kalama-cUka(-kaya) strI. [ara.+jue "cUka."] lakhANamAM thayelI pra.] (lA.) jhAMjha, kAMsIjoDAM kalama-cAra chuM. [ara. + saM.] (lA.) rahasyamaya lakhANa kalabaluM li. [jae "kalabalavuM + gu. 'u' ku.pra.] (lA) lakhanAra mANasa. (2) lakhavAne ALasu mANasa sAMbhaLI-samajhI na zakAya tevuM kalama-tarAza vi. [ara. + phA.] kalama ghaDanAruM. (2) strI, kalabANa puM, na. nizAna. (2) 6. zatru kalama dhaDavAnuM capu kala-bela pu. [saM. + juo bela.'] mIThI-madhure bola, kalama-tasavIra strI. [ara.] juo 'kalama-citra." madhura vacana kalama-trAMsa vi. [ara. + ja trAMsuM'] kalamanI jema 2010_04
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalama-dAna 447 kalaMka-kathA trAMsuM kApeluM ke raheluM kalavalavuM a. kri. [2vA.] uzkeravuM. (2) kakaLavuM kalama-dAna na. [ara. + phA.], niyuM na. [+]. "iyuM svArtha kalabalATa . [jue "kalavalavuM + gu. "ATa' ka. pra.] bhAre ta. pra.] kalame rAkhavAnuM dhAtu ke vAMsa vagerenuM gharuM. (2) kIre, rADArADa [khIjavavuM. (4) TagavavuM (lA.) bAraNA bArI uparanuM jALiyuM, "venTileTara', "oNna-lAITa' kalavavuM . kri. [2vA. ] karagaravuM. (2) kAcavavuM. (3) (ga. vi.). dhiruM, kalama-dAna kalavATa kuM. [jue "kalavavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] kAlAvAlA kalama-dAnI strI. [+ gu. "I' svArthe ta. pra.] kalame rAkhavAnuM kalavAra strI. dUdhiyA sepArI [(3) samaLI kalama-dAnuM na. na. [ + gu. G'' svArthe ta. pra.] bAraNAM 1 bAraNAM kalavI strI, eka jAtanI vanaspati, nAgalI. (2) bilADI. bArI uparanuM jALiyuM, "venTileTara' kalaTa kuM. nara-nALiyera kalama-chere vi, muM. [ara.+ saM. dhurava-baMsarI dharanAra dvArA] kala juo "kale." (lA.) hoziyAra mANasa kala(La)za 5. siM.] loTe. (2) zikharabaddha devAlaya kalama-pezI strI. [ara.] lekhana-kaLA uparanuM aMDAkAra bAMdhakAma. (3) madhyakAlanI jena rAsa kalama-bahAdura (-bA:dura) vi., pR. [ara. + jue "bahAdura.']. vagere racanAomAM phalazrutivALo bhAga. ((kAvya) (lA.) lakhavAmAM heriyAra kala(La)-pUjA strI., kala(La)za-pUjana na. [sa.] mAMgalika kalama-bahAdurI (-bArI) strI. [+ gu, "I' ta, pra.]. prasaMge temaja SaDazepacAra-pUjana vagere pratyeka dharmakriyAmAM lakhavAnI kuzaLatA, joradAra lakhANa sauthI paheluM karavAmAM AvatuM kaLazanuM pUjana kalama-baddha vi. [ara. + saM.), kalama-baMda (-ba6) vi. ara. kala(-La)za-sthApana na., -nA strI. [ saM] hiMdu dhArmika + phA.] lakhANamAM rajU thayeluM, zabda-baddha thayeluM vidhimAM sauthI prathama pUjananA pANI mATe karavAmAM AvatI kalama-baMdI (bI) strI. [ara. + phA.) koI paNa bhAganI kaLazanI vidhipUrvaka pUjA vyavasthA tathA kAmakAjanuM dhAraNa batAvanAruM lakhANa, tapasIla, kala-zera 5. [sa. juo zera.] juo "kala-rava." (2) muddAsaranuM lakhANa. (3) jatI, TAMca. (4) rAjanaitika kala-svara chuM. [4] juo 'kala-nAda." vasthA kalaha . [saM.] kajiya, TaMTa, jhaghaDo. (2) vivAda kalama-baMdhI (-badhI) sI. [ara. + jue "baMdhI.'] nokarI kalaha-kaMkAsa (- kasa) puM. [saM. + juo "kaMkAsa.'] kAje upara javuM tyAM lakhavAnI beDI haDatAla pADavI e, "pena- -Dho, kajiyA-kaMkAsa dhirAvatuM, jhadhaDA-khera DAuna sTrAIka' kalaha-priya vi. [] jyAM tyAM kaji-kaMkAsa karavAnA zekha kalama-bAja vi. [ara. + phA. pratyaya] lekhana kAryamAM kuzaLa kalaha-bIja na. siM.] jhaghaDAnuM mULa, laDAInuM kAraNa kalamabAjI strI. [ara. + phA. lekhana-kAryanI kuzaLatA kalahamaya vi. [saM.] jhaghaDAthI bhareluM, kaMkAsiyuM kalamalavuM a. kri. [ravA.] kaMpavuM, dhrujavuM. (2) saLavaLavuM. (3) kalaha-rasika vi. [saM.] kajiye karavAmAM rasa lenAruM, kajiya (lA.) bhayabhIta thavuM karavAnI vRttivALuM, kajiye karavo game che tevuM kalama-vAra kri. vi. [ara. + saM.] eka pachI eka kalama AvatI kalaha-zIla vi. [saM. ] jyAM tyAM jhaghaDA karavA TevAyeluM, jAya ema, phakarAeAnA krama pramANe, tapasIla-vAra bAdhakaNuM, jhaghaDALu kalama-hatAla strI. [juo kalama + haDatAla.'] juo kalaha-sthAna na. [4] takarAranI jagyA kalama-baMdhI." kala-haMsa (hasa) puM. [saM.] mIThe madhura avAja karanArI kalamI na. [sa kanvI, puM.] baMgALanuM eka zAka haMsanI eka jAta, rAjahaMsa kalamI vi. [ara.] jhADanI kalama karIne vAvyA pachI ugADeluM. kalahaMsI (-haraDI) strI, [sa.] rAjahaMsanI mAdA (2) sI. chateDI upara 2khAte bIjo kavi, (vahANa.) kalahAra (ka:lAra) paM. eka vanaspati kalATa karsa kalahAra (kAlAra) . eka vanaspati, kalAra [saM. zAhaa] kalamI-Dela puM., strI, [ + jue "Dola.'] vahANanI kAThI. kala-hAsa puM, - na. [sa.] mIThuM, madhuruM hasavuM e (vahANa.) [(2) sukAna taraphane nAme ku. (vahANa) kalahAMtaritA (kala-hAtAretAstrI. [saM. + antarita] kalamIna sI. vahANanI Dela-kAThI, nAne saDha, (vahANa.) ATha nAyikAomAMnI nAyaka sAthe zarUmAM jhaghaDo karI kalamana chuM. kAkI, kAcIMDo pastAvo karanArI nAyikA. (kAvya.) kalame chuM. [ara. kalimaha, kama] islAma dharmanuM mULa kaLAvI strI. lAMgalI nAmanI vanaspati, nAgalI, kalavI sutra-lAIlAhA illallAho muhammadura rasUlullAha. (2) kalaLI strI, bilADI. (2) samaLI islAma dharmanI pahelI AjJA. [058 (2. pra.) islAma kalaMka (kala) 5. [saM.] DAgha, DA. (2) nizAna, nizAnI, dharmanI dIkSA levI. 5DhAva (rU. pra.) islAma dharmanI cina. (3) na. (lA.) badanAmI, apavAda, (4) tahomata, dIkSA ApavI] ALa. [ 0 AvavuM, caha(8)vuM, (-)TavuM, (eNTavuM), kalara puM. [4] raMga, varNa besavuM(-besavuM), lAgavuM.(rU.pra.) ALa caDavuM, kheDa besavI. kalarava paM. (pakSIone) mIThe madhuro vani, kalahvani 0utAravuM, peIna(nAMkhavuM (rU.pra.) ALamAMthI mukta thavuM] kala-rALa puM. 2vA-] moTo kalabalATa, bhAre ghAMghATa kalaMka-kathA (kala;-) strI. [ saM. ] vyaktinA upara caDelA 2010_04
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaleka-kAriNI 448 kalA- niSpatti apavAdanI kathanI, apakIrtinuM kathana kalA(-LA)-kalA5 . [saM.] kaLAone samUha,(2) miranI kaLA kalaMka-kAriNI (kala-) vi. strI. saM.] pitAnI jAtane kalAka-zIzI . [ja "kalAka' +"zIzI.'] retInA jharavAnA ane kuTuMbane nAmozI ApanArI strI, kulaTA prakAranI kalAkanI gaNatarI mATenI junI paddhatinI ghaDIyALa kalaka-kArI (kala) vi. [sa, .] pitAnI jAtane ane kalA(-LA)-kaMda (-kanda) kuM. [saM] (lA.) eka prakAranI baraphI kuTuMba samudAya deza vagerene potAnAM kukUthI nAzI kala(-LAkAra vi. [4] te te kalAmAM niSNAta, "ArTisTa." apAvanAruM (2) (lA.) dagAbAja, kapaTI kalaka-bhata (ka la -) vi. [saM] potAnI jAtane ane kuTuMba kalAkIya vi. [saM.] kaLAne lagatuM samudAya deza vagerene nAme zIrUpa baneluM kalA(-LA)-kuzala(La) vi. [saM.] bhinna bhinna kaLAomAMnI kalaMka-hIna (kalaDuM - li. [saM. ] eba vinAnuM, nAzI te te kaLAne niSNAta. (2) hunnara-udyogamAM niSNAta vinAnuM, niSkalaMka kalA(-LA-kuzala(La)-tastrI. [saM.kalAkuzaLapaNuM, kaLAkalekahInatA (kalara) strI. [] kalaMkahInapaNuM, niSkalaMkapaNuM kauzala. (2) hunnara udyoganuM niSNAtapaNuM [citarAmaNa kalakita (kala kita) vi. [saM.] (lA.) jene nAmazI maLI kalA(-LA)-kRti strI. [ saM.] kaLAnI 2canA. (2) citra, hoya tevuM, niMdAyeluM [caDayuM hoya tevI strI kalA(-LA)-vida vi, pR. [saM.] juo "kalA-kuzala.' kalaMkita,-nI (lAkata,nI) vi. strI. [sa.] (lA.) kalaMka kala-LA)-kauzala(lya) na. [saM.] juo "kalA-kuzala-tA." kalaMkI' (lakI) vipuM. [saM. ] DAghAvALuM. (2) (lA.) kala(-LA)-kSaya kuM. [ saM. ] mukhyatve caMdranI kaLAnuM ochuM ebadAra. (3) nAmezI pAmeluM thavuM e kalaMkI (kalakI) juo "kahika." kalA(kaLA)-kSetra na. [saM.) te te kaLAne lagato kAryavistAra kalake (kalake) . [saM. + gu. "e" svArthe te. pra.] kala(-LA)-guru chuM. [ saM.] te te kaLAnuM zikSaNa ApanAra (lA.) eba. (2) nAmozI AcArye keTine niSNAta mANasa kalaMka (kala8) jAo "kalAMTha." ka-lAguM vi. [saM. + jue "lAga' + gu. "u" ta. pra] kalaMdara (kalandara) pR. [ara.] gharabAra vagere sarva kAMI choDI bhAga barAbara na hoya tevuM, lAga vagaranuM, kazoruM. (2) (lA.) ane dADhI-mUcha-mAthAnA vALa maMDAvI bhaTakatA phakIrone aghaTita, ace. (3) nAlAyaka prakAra. (2) (lA.) niHspRha mANasa. (3) madArI. (4) kalaLa)-gRha na. [sa, paM. na.] bhinna bhinna kaLAonA varNasaMkara AdamI [rahelI eka nADI namUnA sacavAtA hoya tevuM makAna, saMgrahasthAna, myujhiyama kalabikA (kalambikA) strI, [saM.] garadananA pAchaLanA bhAgamAM kalA(-LA)-cAturya na. [saM. kArIgarI, kasaba kalA(-LA) strI. [saM.] aMza, bhAga. (2) caMdrane paMdara tithi- kalAcArya paM. [saM. hA + mAthe] jue "kalA-guru." emAMnI pratyeka tithie vadhato cA ghaTato aMza. (3) kalA(-LA)-cikitsaka vi. saM.] kaLAnI cakAsaNI karanAra, samayanuM lagabhaga eka miniTanuM mApa. (4) vartulanA 360 kaLA-pArakhu aMzemAMnA pratyeka bhAgane 60me bhAga. (.)(5) (chaMdamAM) kala(La)-janya vi. [saM.] kaLAthI utpanna thaI zake tevuM mAtrA (piM.). (6) lalita vidyAne lagatI koI paNa eka :: SS) sAta vighAna lagad koI paNa eka kalADI e "kaleDI.' zakti (evI 64 kaLA kahI che.). (7) mera pIMchAM khelI kalA ja "kaleDuM." [kaLAmaya je zabhA race che te. (8) kasaba, "ATeM.' (9) hikamata, kalA-LA)tmaka vi. [saM. vALa + mAtma -] kaLAthI pUNe, yukti. (10) (lA.) kapaTa [ 0karavI, 0 pAThavI (rU. pra.) kalA(-La-daSTi strI, [ saM. ] kalA-viSayaka jhINI najara, zarIramAM suzobhita zebhana karavAM. 0pUravI (2. pra.) meranI kalAsajha. (2) sauMdarya taraphanuM valaNa, "estheTika vijhana' pitAnAM pIchAM khullA karI zabhA batAvavI] (ba. ka. ThA.). ['pU.jha' (2. ha.) kalAI strI, [hiM.] AMgaLAMthI keNa sudhIne hAthane bhAga. kalA-devI strI. [saM.] kAvyakaLAnI devI, zAradA, kAvyadevI, [0 karavI (rU. pra.) kAMDA maraDIne laDavuM] kala(-LA)-dhara , siM.] kalAne jJAtA. (2) mAra. kalAI ja "kalaI." (3) caMdra dhira strI kalAI strI. eka jaMgalI bhAjI, kalavA kala(La)parI strI. [+ gu. "I' strI pratyaya ] kalAkalAIgara(-ro) juo "kalaI-gara.' kala(-LA-dhAma na. [saM.] jyAM kaLA-kArIgarI sArI rIte kalAI-ghaDe ja e, "kalaI-dhaDe." thayelI che tevuM sthAna (ajaMThA-elerA vagere sthAne) kalAI-caTa jue "kalaI-caTa." kala(-LA)dhArI vi. [sa, 5] kalA dhAraNa karanAra, kalAmAM kalAIdAra juo kalaI-dAra." niSNAta enI sUjha ke jJAna nathI tevuM kalAI-sa (-do) juo "kalaI-saMketa." kalAnabhijJa vi. [sa. zA + manamajJa] jene kaLA ke kaLAkalAka paM. [aM. "kloka'-meTuM ghaDiyALa] (lA.) divasa ane kalA-nAtha . [saM.] caMdra [(2) caMdra rAtanA maLI samayanA 24 vibhAgomAMno pratyeka ekama, kala(-LA)-nidhi pu. siM] te te kaLAne niSNAta mANasa. herA, "avara" kalA(-LA)-nipuNa vi. [saM.] ja "kalA-kuzala." kala(-LA)-kara vi. [saM.] kaLA karanAre mera, kaLA-dhara kalAniSpatti strI. [saM.] te te kaLA-kArIgarIne marta 2010_04
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalA-niSpAdaka 444 kalAlI karavI e [ApanAra kalAkAra belagADInA kaTheDAmAM loDhAnI pATIo ADo aMdara rahI kalA-niSpAdaka vi. [8] te te kalA-kArIgarIne mUrtatA zake tevaDA kANAvALo jaDavAmAM Avato kakaDe. (5) kalA-nipAdana na. siM] "kalA-saddhi." loDhuM athavA lAkaDAne joDI majabUta karanAre leDhAne kalAnurAgI vi. [saM. vA + anurAnI .] te te kaLAne ghaDAu ghATa [makAna, hunnara kaLAnI zALAnuM makAna cAhanAra, kalA-priyA kalA-LA)-bhavana na. [ saM. ] kaLAonA zikSaNa mATenuM kalA-naipuNya na. [saM.] e "kalA-kuzalatA." kalA-bhaMDAra (-bhamhAra) pR. [saM.+ jue "bhaMDAra.] kalAkalAvita vi. [sa. vAha + azvita] kalAvALuM, kalAyukta kRtione bhaMDAra, saMgrahasthAna [saM.] jhaDe, jo. (2) samUha, samavAya. (3) kalA-bhavana strI. [sa.] kaLA pratyenI lAgaNI, kalA-prema meranAM pIMchAMnI kaLA kalAbhijJa vi. [saM. 68 +ma-4] kaLA ke kaLAonuM kalApaka chuM. [saM.] eka saLaMga vAkaya rUpa banI rahetA hoya jJAna dharAvanAru tevA cAra glaeNkene samUha. (kAvya.) kalAbhijJatA strI. siM.] kalAbhijJa hovApaNuM kalA-pakSapAtI vi. [saM., .] kalAne zekha dharAvanAruM. kalAma strI. [ara.] vacana, la, vAkaya (2) sAhitya-racanAmAM lalita kalAnuM tattva hovuM joIe kalAmaNa ta. phesalAmaNI, chetarapIMDI [kalA-pUrNa evuM mAnanAra [kenavAsa kala(-LA)maya vi. [saM.] kalAthI bhareluM, kalAtmaka, kalA-5Ta chuM. [saM.] jenA upara kalA derAya te vastu, kalAmaya-tA zrI. [saM.] kalAtmakatA, kalApUrNatA kala(-LA)-pa vi. [saM.] te te kaLAmAM niSNAta kala(La)-maMDapa (-ma5) . [sa.] jemAM bhinna bhinna kalA-parakha strI. siM. + e "parakha'] kalAnI parIkSA, prakAranI eka ke ekathI vadhu ekatrita thayelI kalAkRtio kalA samajhavAnI zakti jovA maLe che te mAMDavA, kalA-sthAna kalA(-LA) pArakhu vi. [saM. 1 + e "pArakhu."] kaLAnI kala(La)-maMdira (mandira) na. [saM.] kalA-gRha, kalAdhAma parIkSa karanAra, kaLA-cikitsaka [kaLAnuM cAhaka kalA-mImAMsaka (mImAMsaka) vi. [saM.] kalA ke kalAo kalA-pipAsu vi. [saM.] (lA.) te te kaLAnuM AgrahI, upara zAstrIya rIte vicAra karanAra niSNAta kalApI puM, [ saM. ] mera. (2) lAThI(saurASTra)nA bhUtapUrva kalA-mImAMsA (-mImIsA) strI. [saM.1 kalA ke kalAonI eka rAjavI kavi surasiMhajInuM takhallusa. (saMjJA.) zAstrIya vicAraNA, 'eTisa' (rA. vi.) kalA-pITa strI. [ravA.] ghAMghATa, zora-bakera, (2) re-kakaLATa kalAme-mada, kalAme-zarIpha na. [ara.] pratiSThita vANane raDArADa saMgraha --"kurAne-zarIpha,' "kurAna' nAmane muslimone kalA-LA)-pUjaka vi. saM.] kaLAnuM saMmAna karanAra, dharmagraMtha. (saMjJA) kalAmaya, saMdara kala(-LA)pUjana na. [saM.] kaLA taraphanuM samAna kalA(-LA)-yukata vi. [] kaLAthI joDAyeluM, kaLAvALa, kalApUrNa vi. [saM.] kaLAthI bhareluM [uttejana kalAra (kalA 2) chuM. eka jAtane choDa, juo "kalahAra." kalA-paSaNa na. [saM.] te te kaLAne ApavAmAM AvatuM kalA-ratna na. [a]. (lA.) uttama kalA kalA(-LA)-pracAra che. [saM.] kaLAono phelAvo kalA-rasa puM. [saM. kaLA uparanI lAgaNuM, kalAprema kalA-pradhAna vei. [saM.] jemAM koI ane keAI kaLAnuM kalArasa-jJa vi. saM.] kalAnA hArdanuM jJAna dharAvanAra prAdhAnya che tevuM kalA-rasika vi. [saM. kalApriya, kalApremI kalA-prabaMdhaka (prabandhaka) vi. [saM.] kalAkRtionI vyava- kalArasika-tA strI. [saM.) kalApremI hevApaNuM sthA karI ApanAra, "ArTa ejhikayuTiva' kala(-LA-ruci strI. [4] juo " kalA-prema." kalApriya vi. siM.] kaLAnuM cAhaka, jene kaLAne zekha kalAla puM. dei. prA. laThThAtra] dArU gALIne vecanAra vepArI . che tevuM, 'emera" (na.bhe.) [taraphane cAha kalAla-khAnuM na. [+ " khAnuM.'] dArU gALavAnuM ane vecavAnuM kala-LA)-prema . [saM. ! prema na.] kaLAe sthAna, dArUnuM pIThuM. (2) (lA.) vyasanIone bhegA kala(La)premI vi. sa., pR.] e "kalA-priya.' thavAnI jagyA kalA-philasuphI strI. [saM. + e philasUphI.'] kalA-viSacaka kalAla(le)(- ) strI. [ja e "kalAla" + gu. "a(e)Na" tAvika jJAna, "eTikasa'(ba. ka. ThA.) strIpratyaya), kalAlaNa strI. [+ gu. "a " pratyaya.] kalA-pha la na. [saM. + ja e "phUla.'] (lA.) kAnanuM eka ghareNuM kalAlanI strI, dArU vecanArI strI kalA-baMdha (-ba-1) ! [saM.] uccAraNanA kAlamAnane AdhAre lAlaya ne. [sa nA+mA- pu. na.] kalAgruha racAtI pada-pejanA kalAla-vATa (-tha) strI, - puM. [ o "kalAla + "vADa kalA-bAja vi. [saM. + phA. pratyayaM] kaLAomAM kuzaLa - "vADe.'] kalAne vAsa, kalAla kAno mahele kalAba 5. aMgarakhAM vagere kapaDAMnI bAMyane mukAyela kalAlIpuM. jio "kalAla, + I" svArthe ta. pra.] kalAla kApa, bAMyane kApa. (2) be cheDA sAMdhA vacce nakhAtI kalAlI strI., huM na juo "kalAla' + gu. "I'-uta..] loDhAnI kaDI. (3) talavAranI mUThane eka bhAga. (4) kalAlane dhaMdhe - pa Jain Education international 2010_04 la, ke-29
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAlaNa kalida 450 kalAleNa -zya) jue "kalAlaNa.' lenArA kalAvidenI kAryarIti, "zkala oNpha ArTa kalAvatasa (-sa) vi. si. vI+vasaMsa) kalAnA kalA-saMvedana (-saMvedana) na. siM.] kaLAnuM bhAna, kaLAnI phuraNA bhUSaNa-5, uttama kalAvida kalAsAkhya vi. [saM.] kaLA dvArA siddha karI zakAya tevuM kalAvatI vi, strI. [saM.] nRtta-nRtya vagere kaLAonI kalA-siddhi strI, [ sAM ] kaLAnA sarjana-prasAraNamAM maLelI jANakAra strI. (2) eka prakAranI vINA saphaLatA [kaLAnuM khIlI UTheluM rUpa kalAvavuM sakri. vakhANa karI kulAvavuM-caDAvavuM. (2). kalA-sauSThava na. [saM.], kalA-saudarya (saundarya) na. siM.] paTAvavuM, phosalAvavuM. (3) laDAvavuM, (4) khIjavavuM kalA-hadaya na. [saM.] kaLAmAM Adara hoya evI citta-vRtti, kalA kalAvaMta (-vata) vi. [saM. + prA. vata ( saM. vatvAna puM]. pratye bhAvavALI mane-vRtti kaLAvAna, kalAnuM jJAna dharAvanAra kalAMkalAM kri. vi. saMpUrNa nIkaLyuM hoya ema kalAvataNa (-vantaNya) strI, [saM. + prA. vata ta. pra. gu. 'aNa' ke-lAMka vi. [ja e "laMTha' - "lAMTha"; "ka" kharAba arthane vAyaka pratyaya], kalAvaMta-vatI) strI. [saM. + prA. pratyaya. svArtha lu, bezarama, (2) gAMThe nahiM tevuM. (3) kajiyAkhora . nAcanArI gAnArI gaNikA-vasthA [kaLAvida kalAThI rAtrI. zarIranuM eka pAsuM. (2) zarIranI pAMsaLI, kaleha kala(-LA)vAna vi. [saM. vA-vAna !.) kaLAvALuM, (2) kali(La) . [ saM. ] Te, jhaghaDe, kajiye, kalaha. (2) kala(La)-vijJa vi. [saM] jue "kaLAvida." [zAstra jue "kala-ga." (3) (lA.) kaLiyugane manAte adhiSThAtA kala(-LA)-vijJAna na. siM.] bhinna bhinna te te kaLAnuM malina deva, (saMjJA.) (4) pApanI buddhi kala-LA)-vida siM. zA-vara] kaLAonuM jJAna dharAvanAra kali-kaluSa-hArI vi. [saM., pR. ] kaLiyuganAM pApa haraNa kaa-LA vidyA strI. [sa.] juo " kalA-jJAna.' karanAra kalAvidhAna na. (saM.] kaLAnuM sarjana, kaLAnI racanA, kalikA jI. [sa.] kaLI, aNakhIlelA phalane nAnomoTo Do. Tekanika' (A. A.) (2) eka varNameLa chaMda. (piM.) (3) sva. kavi. khabaradAra kalAvidhAnI vi. [saM.), kalA-vidhAyakavi. siM.] kalA sarjaka manahara chaMdano e nAmathI upajAvela prakAra. (5) kala(-LA)-virodhI vi. [sa.yuM.] kaLAe virodha karanAra kali(-Li)-kAla(La) puM. [sa.] jae "kala jaga." kala(-LA)-vivecaka vi. saM. kaLAonI khUbInI mImAMsA kalikAlasA vi. [saM.] kaLiyuganAM badhAM zAstronuM jANakAra, karanAra, kalA saMbaMdhI carcA karanAra, kalA-mImAMsaka (2) paM. selaMkI kAlane eka mahAna vidvAna jainAcArya kala-LA)-vivecana na. si.] kalA saMbaMdhI mImAMsA, kalA- hemacaMdrasUrinuM e birUda viSayaka carcA-vicAraNuM kali-Li)-kALa juo "kalikAla.' kala-LA)-vizArada vi. si.] jue "kalA-kuzala." kali(La)-jaga ja " kala-ga." kala(La)-viSayaka vi. [sa.] kalAne lagatuM kalita vi. [saM.] jANavAmAM AveluM, kaLeluM kalA-vIra puM. [saM.] uttama kalAkAra kali-priya vi. [saM.] kajiyA vahAlA che tevuM, kajiyA kalAvRtti strI. si.] kaLA pratyenuM valaNa, "estheTika karAvatuM pharatuM phekalaTI' (2. ha. paMDayA) kali(-Li-mala(La) chuM. [.](lA.) kaLiyuganI duSTa asara kalA-verA vi. [saM, DuM.] jue "kalA-vida.' kaliyAre muM. surata tarapha thatI e nAmanI eka bhAjI kalA-vyakti strI, siM] kaLAnI spaSTatA kali- Liyuga kuM. [saM.] juo "kala-juga." kalAvyaktitva na. [4] kaLAnI spaSTatA hovA ke karavApaNuM kali(-Li)yuga-saMvata (saMvata) jue "kalaga-saMvata.' kala(-LA zatru chuM. [saM.] kaLAne duzmana, kaLAne vakhoDanAra kaliyuM. [juo "kalI ' + gu. "yuM. ta. pra.) (lA.) kala(-LA)-zAlA(-LA) strI, [] juo "kalAbhavana.' chAsa rAkhavAnuM kalAI kareluM vAsaNa kalA-zAstra na. [saM. ] te te kalAnA svarUpa vagerene khyAla kali chuM. hAthanuM eka ghareNuM ApatuM zAstra, esthATikasa' (na. de.) kalila vi. saM. samAsamAM uttara pade] -thI DhaMkAyeluM. (2) thI kalAzikSaka chuM. [ sAM ] te te kaLA zIkhavanAra vidvAna, mita. (3) abhedya. (4) gahana. (5) na. a-vAsthata ArTa-mAsTara" [adhyayana, te te kaLAnI tAlIma Dhagale ni niSedha karyo che tevuM kalA(-LA)-zikSaNa na., kalA-zikSA . [sa.] te te kaLAnuM kali-vartha vi. [saM.] smRtigraMthAe kaLiyugamAM je kAryokalA-sarjaka vi. [saM.] kaLAnuM sarjana karanAra kaliMga (kali) puM. saM.) eka pakSI. (2) koramAMDala kalA-sarjana na. [saM.] kaLAnI racanA, kaLAne AviSkAra kAMThAne bhAratavarSane eka prAcIna pradeza, orissA, kalA-saMgrahasthAna (sagraha)na. [saM.] bhinna bhinna kalA- ukala deza, (saMjJA.) nI vastuonuM saMgrahasthAna, myujhiyama' kali-Lei,lIM,-La)gaDha(huM) . kAliMgaDu, tarabUca kala(-LA)-saMpanna (-sampana) vi. [sa.] juo "kalAvAna.' kAkA)liMga juo "kAliMgaDe." kalA-saMpAdana (saMpAdana) na, [sa.] kalAnI prApti, kalA-siddhi kaliMga-bIja (kali) na. [sa.] aMdara jAna bI kalA-saMpradAya (-saMpradAya) 5. [ saM. ] te te kaLAmAM 2sa kaliMda (kali) 5. [saM.] bhAratavarSamAM eka prAcIna parvata 2010_04
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalida-kanyA kalacara (himAlayane janatarI' najIkano vAMdarapuccha giri- kale muM. [de. prA. vahema] savAramAM karavAmAM Avato mALAne eka pahADa, jenA parathI "camunA"nuM eka nAma nAsto. (2) nAdri prasaMge paraNavA AvelA varane ane * kAlidI '). (saMjJA.). jAnanAM mANasane karAvavAmAM Avate savArane nAsto kaliMkanyA, kaliMda-tanayA, kaliMda-tanujA, kaliMda-sutA kalesara chuM. eka jAtanuM kutarA jevuM zikArI prANa. (2) (kalinDa) strI. siM] kalida parvatamAMthI nIkaLelI ne, eka jAtanuM pakSI [gAya * kAliMdI' nadI (yamunA nadInuM bIja nAma.) (saMjJA.) kale(3)(kalaeN' (-4)) jue "kaleTa.' (2) strI. kaThaNa zeDavALI kalI strI, juo "kalaI.' [0 karavI (rU. pra.) mAthAnA vALa kaletuM (kA~tuM) . baccAMone mAthe bAMdhavAnI kasavALI utArI Take karavA. (2) chetarI lUMTI levuM]. TopI, galecI kalI-kAma na, TeDAnI gUMthaNIvALuM caNatara. (2) sarakhA cApane kale'du (kalendu) puM. (saM. zA + ] bIjano caMdra vATe, lITIvALuM sIdhuM vATA-kAma. (sthA)patya.) koMdhuM ( dhuM) vi. rastAnI bAjunuM. (2) eka kAra ke kalImalI strI. e nAmanI eka bhAi bAjunA khUNAvALuM kalIM(-lIM)gaDha, huM jae "kaliMgaDa,DuM.' kahI jue kalaI' kaluSa vi. [saM.] kAdavavALuM, kIcaDa-gArAvALuM. (2) (lA.) kalagara(-) juo "kalaI-gara." rUMdhAyeluM. (3) gussAvALuM. (4) ra. (5) duSTa. (6) na. kAdava kI-ghaDe jue "kalaI-dhaDo." kaluSa-tA strI. [saM.] kaluSapaNuM kalo-caTa juo "kalaIcaTa.' kaluSita vi. [saM.] kaluSa thayeluM. gaMduM thayeluM, (2) apavitra kalI-dAra e "kalaIdAra.' thayeluM, malina. (3) (lA.) kacavAyeluM, risAyeluM. (4) duSTa kalIyA strI, malakhamanI ramatano thAMbhalAne eka dAva (vAtAvaraNa vagere), dUSita kalayuM na. jio "kalaI' + gu. "uM" ta. pra.] chAsa dahIM kaluM-luM) . kaDavA svAdavALI eka vanaspati (mAsu vagere mATe tAvaDInA AkAranuM kalaInuM vAsaNa tAva mATe kaDu kariyAtuM ane kahuMbAne ukALo guNaprada) kalIyA kuM. [juo "kalayuM.'] (lA.) kalaInA raMgane rUpALe kahuM vi. kALuM-bhUruM, melA raMganuM chokaro ke juvAna mANasa, kaneye kuMvara kaache juo "kaluM che.' kalo-sape-da) jue "kalaI-saphe(-). kalekaTara vi., pR. [.] jillAno vaDo adhikArI, samAhartA kale(-) (kalo,-Le) puM. [ida-] kalaha, kajiye, kaMkAsa kalekTara-5da na. [+ saM.], 6 na. [ + gu. "u" svArthe ta.pra.] kalezuM vi. lAga vagaranuM, ka-lANuM.(2)(lA.) dhAruM.(3) kharAba kara ugharAvanAra amaladAra kalekTarane hodo kalecaDI juo karacalI." kalekazana na. [.] ekaThuM karavuM e, saMghare, jA , kale huM juo kare.' sahe, saMgraha [hiM. "kaleja'] juo "kALajuM.' kalera juo "kare kaleje na. [saM. cheva-> prA. brijanama-; gu. "kALajuM, kalara (Da) strI, kamaLa-kAkaDI (traNa varasanI vAchaDI kaleTa-leM)--) kaleTa-le) (-4)vi. tophAnI kalADI (kaDI) strI. [6. prA. zrAhima] gAyanI be kaleDI strI, jio "kaleDuM' + gu. "I' pratyaya eke kalodhuM vi. aDacaNa pADe tevuM, muzkelI bhareluM vetara viyAI na hoya tevI gAya ke bheMsa kalapakAraka vi. saM. vahA + 352kalAne piSaka, rasakaleDI (kaDI) jI. [ja "kaleThI.'] mATInI nAnI tavI, lakSI, "estheTika' (ma. na.) nAnuM kaleDuM. (2) DIba, nAnuM ThIbaDuM kalApanatA strI. [sa. vahyA +35natA] saMgItanI ekavIsa kale na. eka vitara viyAI na hoya tevI gAya ke bheMsa muchanAomAMnI eka. (saMgIta.) kaleha) (ka ) na. di. prA. zarufNamAM strI, + gu. kalAyuM vi. aNaghaTatuM (nAnuM ke jIvana maraNuM) huM svArthe ta. pra.) mATIne tava, kalAvuM. (2) DIba, ThIbaDuM kalola . [saM. cho] juo 'kalela.' kaleDhI strI. [6. prA. zAThThimA strI. + gu. 'DuM svArthe + kAlavuM a. kri. [saM. nA, nA, dhA.] ja e "kolavuM." I' strI pratyaya] nAne ta. (2) DIba, nAnuM ThIbaDuM kaloMjI (kaloMjI) strI, 0 jIruM na. zAhajIruM kale na. [jae "kaleDuM.'] jue "kaleDuM. [maraNa kalAMka (kaoN8) vi. kaleMTa, kajiyALuM. (2) (lA.) evahAramAM kaleNuM vi. juvAna mANasane lagatuM. (2) na. (lA.) juvAna na samajhanAruM. (3) dehavA na Ape tevuM, akANuM (DhAra) kale5 5. Ara, kAMjI, kheLa kalAM(kaThuM) vi. [ + gu. "u" svArthe ta. pra.] kasAyeluM kapAsa na, e. keliparsa1 gALa padArthane vyAsa mApavAnuM kahaka chuM. [saM.] osaDiyAMne ukALo. (2) dhI tela vagerene eka sAdhana, kamAnadAra parakAra, kelipara eka pAka-saMskAra. (3) lugadI, lo. (4) kAnane mela. (5) kaleka juo "kalIpha.' [(vahANa) kAdava, kIcaDo [hADakuM kalelAM na., ba.va. phUTa doDha phUTa lAMbA-mAthA vagaranA-khIlA. kalakAsthi na. [saM. + asthi] khabhAnI DhAlanuM trikoNAkAra kalevara na. [4, 5, na.] zarIra, deha, kAyA. (2) (lA.) kalika, nakI . [sa.] paurANika mAnyatA pramANe viSNunA muddAnI bAbata, satta ke viSayanuM ghaDatara 24 mAMne athavA dasamAM chele avatAra, nakaLaMka. (saMjJA.) kalevara-vidhAna na. (saM.] zarIranuM baMdhAraNa, (2) (lA.) ravarUpa kalacara na. [4] saMkRti. (2) vi. (gu. praga) banAvaTI 2010_04
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalacarIyAM cA kudaratI prakAranA anukaraNe chIpeAmAM injekazanathI kaNa nAkhI meLavavAmAM AvatAM (meAtI) i kacariyAM na., kha. va. [+ gu. yuM' ta. pra.] kalcara meAtI kalpa yuM. [saM.] zAstranI AjJA. (ra) zAsranI vaikalpika AjJA. (3) prastAva, nirdeza, siddhAMta, 'thIyarI' (ke. ha.), DiyA' (na. pA.) (4) dhArmika vidhinI paddhati. (1) 43, 20,00,000 varSanA ekama-1000 yugeAnA samaya-brahmAnA eka divasa (paurANika mAnyatA pramANe). (6) vedanAM cha aMgAmAMnuM e nAmanuM eka (jemAM yajJayAgAdika kriyAnA niyamenuM pratipAdana maLe che.). (cha) vi. (samAsane aMte lagabhaga'nA arthamAM, jemake 'mRta-kahapa' lagabhaga marI gayeluM lAgatuM) lagabhaga, dhaNuMkharuM kalpaka vi. [saM.] kalpanA karatAra, anumAna bAMdhanAra. (ra) kalpanA rajU karanAra kalAkAra, phreyeTiva ArTisTa' vi. ka.) kalpa-tA strI. [saM.] kalpanA-zakti, maulika kapana, 'erejinAliTI' (1. . = A. bA.) kalpa-kAra vi., puM. [saM.] bhinna bhinna kalpasUtrane racanAra te te RSi [jue 'pa(5).' 395kAla(-La) puM. [saM.] brahmAnA ekadivasane| samaya-paTa, kalpa-kSya puM. [saM.] sRSTinA pralaya 45-graMtha (grantha) puM. [saM.] vedamaMtrAnA kevI rIte yajJAdimAM upayAga karavA e jaNAvanAra te te sUtra-graMtha kahapataruM, kapa-drama na. [saM., puM.] jue 'kapa-vRkSa.' 45-dhara puM. [saM.] saMvatsarI ADA pAMca divasa hoya te divasa, zrAvaNa vada amAsatA divasa (tyAMthI 'kapasUtra' vAMcavAnA AraMbha thAya che.) (jaina.) 452 kalpana na. [saM.] kalpanA karavI e, dhAraNA, 'imeija' (u.je.), imejineTiva kaoNnsepzana' (vi. 2.), 'phrikazana' (vi. ma.) kalpanA strI. [saM.] navuM ciMtavI ke upajAvI kADhavAnI kriyA, tarkabuddhi, anumAna, 'hAipothIsisa,' (3) dhAraNA, khyAla, (4) taraMga, buTTo, tukko, imejinezana' (ra. ma.) kalpanA-gasya, kalpanA-gocara vi. [saM.] tarka paheAMcI zake tevuM, vicAramAM AvI rAke tenuM kalpanA-gaurava na. [saM.] kArya karavAmAM samartha kAraNanI alpatAnI kalpanA hAvApaNAnA dAya. (vedAMta.) kalpanA-cakSu strI. [saM. na.] kalpanArUpI AMkha panA-citra na. [saM.] mAtra tarkazaktinI madade UbhuM kareluM citarAmaNa kalpanA-janita vi. [saM] kalpanAmAMthI UbhuM thayeluM kalpanA-janya vi, [saM.] kalpanAthI UbhuM karI zakAya tevuM kalpanA-taraMga (-taraGga) puM., ba. va. [saM.] kalpanAnAM mAjAM, eka upara eka AvatI kalpanAnI zRMkhalA, 'phensI ' (241. 041.) [pahoMcI na zake tevuM kalpanAtIta vi. [+ saM. maphtIta] jyAM kalpanA ke tarka kalpanAtmaka vi. [ + saM. mAmar] kevaLa bhareluM, kalpanAmaya, kapanA-laka kalpanA-pradhAna vi. [saM.] jemAM satyAMza cADe che ane kalpanAnI mukhyatA che tevuM kalpanAthI _2010_04 kapAdi kalpanA-prabhAva huM. [saM.] kalpanA-zaktinuM sAmarthya, tarkazaktinuM prAbalya, ' imejinezana ' (ba. ka. ThA.) kalpanA-baLa(-La) na. [saM.] kalpanAzakti kalpanA-bAja vi. [+ phA. pratyaya] kalpanA karavAmAM pravINa kaeNpanA-bIja na. [saM.] karelI kapanAnA mULamAM raheluM tattva, vicAranuM udabhava-sthAna kalpanAmaya vi. [saM.] saMpUrNa rIte kalpanAthI bhareluM kalpanA-mUlaka vi. [saM.] jenA mULamAM kalpanA rahelI che tevuM, je sajaeNna ke kriyA pAchaLa kalpanA-baLa che tevuM kalpanA-rAjya na. [saM] (lA.) kalpavAmAM AvelA cekasa prakArane Adarza, kalpita Adarza, 'yuTepiyA.' (aM. pu.) panA lAya na. [saM.] kAryane utpanna karavA vize samartha vastunI kalpanA. (vedAMta,) kalpanA-lAlitya na. [saM.] taraMga-vRtti, kalpanA-taraMga, kalpanA-sauMdarya, taraMga-lIlA, phensI ' (ba. ka. ThA.) kalpanA-lIlA strI. [saM.] manamAM UThelA taraMgeAnA vistAra kalpanA-vAda puM. [saM.] kaLA e anubhava uparathI karelI kalpanA che evA mata-siddhAMta kalpanAvAdI vaiM. [saM., puM.] kalpanAvAdamAM mAnanAruM kalpanA-vihAra puM. [saM.] kalpanA karavAmAM racyApacyA rahevuM e, kalpanAmAM marAla rahevApaNuM kalpanAvihArI vi. [saM., puM.] kalpanA-vihAra karanAruM kalpanA-vaibhava puM. [saM.] kalpanAnI gaMbhIra banyatA, * imejinezana ' (a. rA.) kalpanA-chyApAra puM. [saM.] kalpanAnI pravRtti, presesa k kardezana' (prA. vi.) [tAkAta, pratibhA-khaLa kalpanA-zakti srI. [saM.] kalpanA-khaLa, pheklpanA karavAnI kalpanAzIla strI. [saM.] kalpanA karavA TevAyeluM kalpanAzIlatA zrI. [saM.] kalpanA karavAnI satata Adata kalpanA-sAmarthya na. [saM.] jue ' kalpanA-bala.' kalpanAsRSTi strI. [saM.] kalpanAmAMthI UbhuM kareluM Alekhana kalpanIya vi. [saM.] kalpanA karavA-karAvA yeAgya, kalpanA karavA jevuM, kalpI zakAya tevuM kalpanADtha vi. [ + saM. kahyuM] kalpanAmAMthI UbhuM thayeluM, kaMDapanA janita, kAlpanika, 'imejineTiva' 35-latA strI, [saM,] iccheluM pUruM pADanArI manAtI eka paurANika mAnyatA pramaNenA vela kalpa-vidyA vi. [saM.] aDhAra vidyA mAMhenI e nAmanI eka kalpavuM sa. kri. saM. vajhu TU-v, tatsama ] kalpanA karavI, aTakaLa karavI, dhAravuM. kapAvuM kamaNi, kra. kapAvavuM pre., sa. kri. kalpa-vRkSa na. [saM., puM.] paurANika mAnyatA pramANe je vRkSa nIce icchA karavAthI icchA karanArane vastu maLe tevuM vRkSa, kapa-taru, kapa-6ma 395-sUtra na. [saM.] yajJayAgAdimAM maMtrAnA upayAga batAvanAra te te sUtra-graMtha. (2) jaina sAdhuonA AcAra varNavatA eka caritAtmaka satra-gra'tha. (jaina.). (saMjJA.) kapAdi puM. [saM. 15 + mAri] kapa-kAlanA AraMbha
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahapAraMbha kare (2) caitra mAsamAM karavAmAM Avate eka bhAratIya-hiMdu kalyANa-naTa kuM. [ja kayANa + saM.) e nAmane dhArmika vidhi ["kalpAdi(1)." eka saMkara rAga. (saMgIta.) [vRttivALuM kalpAraMbha (rahma) 5. [ saM. zAha5 + grAma] ja kalyANaniSTha vi. siM. +niSThA, batrI.] kahacANa karavAnI kapAvavuM, kapAvuM jue kaha56mAM. kalyANa-niSThA strI. [saM.] kaphayANa karavAnI vRtti kalpAMta (kahapAna) ! [saM. 15 + ma ] brahmAnA divasane kalyANa-pariNAmI vi. [se, muM.] jenuM phaLa kalyANa-rUpa che aMta, jagatane te te divasanA aMtane pralaya-kALa, mahA- tevuM, sukhAMta TivAnI bhAvanA pralayayane samaya. (2) (lA.) atyaMta re-kakaLATa, bhAre kalyANa-buddhi strI, saM.] janatA ke harakeInuM ka9yANa karI meTI raDAroLa li.) ro-kakaLATa karAvanAruM kalyANumaDu ke. pra. si. vathANam + astu "maMgaLa ka9pAMta-kArI (kalpAnta-) vi. [sa, pR.] pralayakArI. (2) thAo' e ugAra ka9pAMta-kAla(La) (kapAta-) puM. [saM.] brahmAnA pratyeka kalyANa-maMtra (-ma-tra) puM. (saM.) kahayANakArI ivani divasanA aMta, kalpAMta samaya, mahApralaya-kAla kalyANamUrti strI. [saM.] (lA) harakeInuM kahayANa karavAnI ka9pAMta-sthAthI (kapAnta) vi. [ saM, 5.] kahapanA aMta bhAvanA dharAvanAra vyakti [musApharI sudhI sthira rahenAruM - kalyANayAtrA sI. (saM.) lokone nimitte hitakAraka 1 , sa, kapalu, dhAreluM, 'hAIpathArTakala. (2) kathANu- rAjya na, si.1 leAkAne sarva rIte kalyANa thavAnI banAveluM, raceluM. (3) taddha maLamAthA vinA UbhuM kareluM, vyavasthAvALuM rAjya gapathI bhareluM, kRtrima, banAvaTI kalyANa-vacana na. [sa.] mAMgalika vANuM. (2) AzIrvacana kalpita Adarza chuM. siM.] "kalpanA rAjya,' 'yuTopiyA" kalyANa-zyAma puM. jio "kayANa' + saM.) e nAmane karSita kathA strI. [4] kaphapanAmAMthI UbhI thayelI ke Anu- eka saMkara rAga, cAma-kahANa. (saMgIta.) zrutika paraMparAe maLelI vAta, mitha' (na. hai.). (2) kalyANa-saMpatti, (-sampatti), dA strI. [saM] ghaNuM zubha, navalakyA, 'nevela" (2. ma), 'phikazana' (na. bhe.) atizaya maMgaLa [thAya evI kriyA kadvipatArtha 5. [+ saM. artha] na hoya te Ubho karelo kalayANa-sAdhanA sI. si,] AtmAna AtyaMtika zreya artha ke mAyane, "hAIpathIsisa' (ha. prA.). kalyANechu, kavi. [sa. + chuM, o) potAnuM yA harakeI ka9gya vi. [saM] jue "kaha5nIya." anyanuM kalyANa thavAnI IcchA karanAruM kalamaSa na. si., pR., na.] DAdho. (2) pApa, pAtaka. (3) kallA paM., ba. va. mUchanA baMne cheDA AgaLa gAlanA bhAga gaMdakI. (4) (lA.) kalaMka, kALI TIlI, lAMchana. (5) vi. upara vadhArelA vALa, thobhiyA, thobhA (je. ke. biyA'gaMduM, meluM thI judA kahe che ane lamaNA uparanA vALane paNa kalmaSatA strI. [saM.] gaMdakI, malinatA sAmela rAkhe che.) kalyANa vi. [saM.] zubha, mAMgalika. (2) zreya-rUpa, zreya- kalI ja kaDalI." kara. (3) sukhI, bhAgyazALI. (4) na. maMgaLa (5) kahalI strI. [jue "ka " + gu. "I' strI pratyaya hAthanI zreya, hita, bhaluM. (6) sukha-zAMti, viphera" AMgaLIo vaDe dhetiyA ke sADI jevA kapaDAne vALIne kalyANa puM. [sa vALI strI.] e nAmano sAMjhane mukavA mATe karAtI gaDI, kale. [0 karavI, 0 pAThavI eka rAga. (saMgIta.) (2. pra.) gaDI karavI] kalyANaka na. [saM] samaya vItyA pachI paDilehaNa thAya kalIka strI. [jae "kale" + gu. "I' pratyaya.] nAne enA prAyazcittarUpanuM eka khAsa tapa. (jena). (2) kale, kALI. (2) prasava vakhate strInA keDanA bhAga upara tIrtha karanA jIvanane lagatA mukhya prasaMgono te te samaya hAthathI ke pATAthI karavAmAM AvatuM dabANa (yavana ja-ma dIkSA kavaca ane nirvANamAM pratyeka samaya.) (ni.) karanAra kaTale . hAthanI AMgaLIothI ghetiyA ke sADI jevA kalyANakara vi. [saM], karyA vi. [sa., pR.] kayANa kapaDAne vALIne mUkavA mATe karAtI gaDI, kalI [keLiyuM kalyANa-kAma vi. [saM.] kaphayANanI kAmanA-IrachAvALuM kalara 5. hAthamAM samAya teTalA ghAsane jaththo, kALI, kalyANa-kAmada kuM. jio "kalayANa + saM. mohinI lela 5. si.) AnaMdane umaLake. (2) pANInA tara strI.] saMpUrNa jAtine eka saMkara rAga. (saMgIta.). gono satata rahete uchALo. (3) mITho madhura avAja, kalyANakAriNI vi., zrI. siM.] kalyANa karanArI strI kala-nAda, kalarava kalyANakArI vi. [saM., pR.]kalyANakRta vi. [. ] kAlela-vani . [saM.] mITho madhura avAja, kala-nAda jue "kalyANa-kara." [payaeNTana kalelinI vi., strI, siM..] (lA.) miTA taraMgovALI kalyANacaryA strI. [1] janatAnuM zreya karavA mATenuM (nadI) kalyANa-ciMtana-cintana) na. [saM.] kalyANa karavAno vicAra kavi kri. vi. [hiM, kaba] kayAre. (padyamAM.) kalyANa-janaka vi. [saM] jue "kalyANa-kara.' kavara chuM. AgAkhAnI khejAonA dharma pramANe viSNunA 2010_04
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ kavo 54 kavaru cAra mAMhene eka avatAra. (saMjJA.) ka-vaDha vi. saM. 3 + jue "vAhavuM.] (lA) vatamAM karake puM. [ravA ] tarachaDATa bharelo avAja. [0 nA(-nAM)kha Ave nahi tenuM (rU. pra.) bAMgarApaNuM batAvavuM kava82 vi. barobara hoya tevuM ka-vakhata 5. saM. vA + ja "vakhata.'] ka-samaya, kaLA ka-vaDhAvuM a. ji. [ja "ka-18;" "vAvuM'nuM kamaeNhi.] karavAnuM sa. . [ juo "vakhoDavuM-pUrve "ka" (saM. kharAba rIte kapAvuM. (2) aLakhAmaNuM thavuM. (3) nabaLuM thavuM za ) Agama ] juo vaDavuM'. ka- vahAluM karmaNi, phri. kavaNa sarva. siM. vaH : > prA. vaLo > apa. ka- vaTAvavuM che, sa. kri. vALu; (ja. gu.mAM ane padyamAM.)] keNa (praznArthe) ka-vakhATAvavuM, kavaravuM ja "kavakhoDavuM"mAM. kavaNata na. AthaDavuM e, bhaTakavuM e, rakhaDapaTTI ka-1nuM vi. . 3 + ja "vaga' + gu. "G" ta. pra.] kavaNuM. mAtra kri. vi. [jue "kavaNu" + saM.] kaNa mAtra, vaga vagaranuM. (2) kathoruM, kalAguM, agavaDavALuM kayA lekhamAM (ja, gu. ane padyamAM) vage' puM. [sa, ku + jue "vage.'] kharAba latto kavaNavuM a. kri. [ravA.] duHkhane lIdhe gaNagaNavuM kavige2 5. casakA, AMkaDI katarI strI. gulara jevAM pAMdaDAMvALA vADAomAM thatA kavacana. siM, puM, na.] saMnAha, bakhtara, 'Armecara'. eka cheDA (2) rakSaNa mAgatuM dhArmika stotra (1devIkavaca" "nArAyaNakavaca" kAvatarI strI, eka jAtanI mAchalI ciMthAI javuM prakAranuM). (3) bhUta pizAca vagerethI bacAvavA karavAmAM kavathAvuM a. kri. [ juo "kaThAvuM.' ] bagaDI javuM, ane paheravAmAM AvatuM tAvIja, mAdaLiyuM ka-vidyArNa vi. [saM. 1 + vidyA + gu. "ALa" ta...] (lA.) kavaca sTI., na. [saM. jafpana sI. ) prA. vijha] kapaTI, prapaMcI eka vanaspati, vaicAMnuM jhADa [(2) gALa, apazabda kavana na. [saM.] kavitA-racanA karavI e. (2) kAvya-kathana. ka-vacana na. [sa. 3 + saM.] kharAba vacana, kaveNu, ka-bola. (3) kathana, kaheNa. (4) kahevAnI Dhaba kavaca-bIja na. [jue "kavaca' + saM.) kaucAMnuM bI ka-vana na. [saM. 3-rana] kharAba vana, bhayajanaka vana kavaca naM., ba. va. [ juo kavaca' + gu. "u" pra. ] kavana-kAla(La) puM. [saM.] kavine kAvyaracanAne gALe, kaucAMnAM bI kavine kavi tarIkene jIvana-kAla kavaca vi. [sa, . ] bakhtara dhAraNa karyuM che tevuM, kavana-zakti strI. [sa.] kAvya-racanA karavAnI zakti bataradhArI, bakhtariyuM. (2) kocalAvALuM, "phuTaeNziyana" kavinI vi. [sa, .] kAvyanI racanA karanAruM, kavi. (2) kaucAMnuM jhADa bhATa, bAroTa kavacI strI. jio kavaca' + gu. I strI pratyaya kakSAnI strI, siM. + gu. "I" te. pra.] kahevAnI Dhaba kavaruM na. jio kavaca' gu. 'uM' vArthe ta. pra.] kaucAnuM kavayitA vi, pR. [sa., .] kavana karanAra, kavi bI, kavaca-bIja (moTe bhAge ba. 1. mAM kavaca' tarIke) kavayitrI vi., strI. [sa.] kavana karanAra strI, strI-kavi kavachaTa (-) strI. RtukALa, aTakAvane samaya. (2) kavara na. [.] DhAMkaNa, AcchAdana, kheALa, (2) galepha, mahenata majurI, zrama, vaitaruM eAchADa. (3) pustaka vagerenuM 5. (4) parabIDiyuM, kavaTa na. [saM.] kamADa, bAra, bAraNuM liphA. (5) vacce khIlAvALuM eka capaTuM lo kavaTAvavuM e nIce "kavaTAvuM"mAM. ka-varaNa vi. saM. vaLa] halakI jAtanuM, UtaratI jJAtinuM kavaTavuM a. ki. ragadoLAvuM. kavaTAvavuM che, sa. ki. kavaradhuM vi. aghaTita, aNaghaTatuM. (2) kaThora, kaDavuM, kava iyuM. pANI sukAI gayuM hoya te kare sAMbhaLatAM duHkha thAya tevuM kavaTI strI. [saM.] kavaTa, kamADa, bAraNe ke enI panela kavara-poInTa, kavara-peITa (isTa) na. [aM.] krikeTanI karaTha na. [ { TO > prA. viTTa ! ] kaThAnuM jhADa, ramatamAM piiTa ane miDanI vaccethI pasAra thato daDe rokavA koTha. (2) keThAnuM phaLa, kaThuM mATe UbhA rahevAnI jagyA kavavuM a. kri. jio kavaThAnuM.] kathaLavuM, bagaDavuM, vaMThavuM. kavaramanI puM, ba.va. [.] sodA karatI vakhate dalAlane (2) judA paDavuM, alaga thavuM. (3) jaThuM thavuM khoTa badala zera dITha ke padArtha dITha ApavAnI rakama kavaDAvuM a. kri. [sa. vati - > prA. vAvaDuiM- herAna kavirApa strI. [saM. 1 + jue "varApa."] comAsAnI thayeluM. -nA. dhA.] dukhI thavuM, pIDAvuM. (2) leAhInA Rtune kaI paNa be varasAda vaccene kAre jato vadhu paDatuM osarI javAthI jhAMkhu paDavuM. (3) nabaLuM thavuM. (4) [herAna karavuM, satAvavuM aLakhAmaNuM thavuM kavarAvavuM sa. kri. [jue "kAvuM-nuM .] thakavI devuM. (2) kavana-Daya) strI. moTuM ghovAnuM pANI kavariMga (kavara) na. [e. ] DhAMkaNa, oDhe keva8 (-Daya) strI. kheTo bhAga kavariMga leTara (kavari- muM. [aM.] AMkaDe bila rasIda kavaDI strI. [saM. kArtiA > prA. lava g] dariyAI keDI vagerenI sAthe e vize lakhAI te te sAthe biDAto patra kavaDI strI. moIdaMDAnI eka ramata (revAkAMThA tarapha) kavara' na. [saM. 1 + vara + gu. "u" ta. pra.] kanyA gALe 2010_04
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ 455 kavi-kalA(-LA) karatAM vara bahu maTe yA bahu nA hoya tevuM kahuM, karAmatI, kaLAbAja, yuktibAja hINavaTuM [kAbaracItaruM kavATa strI, siM, + juo "vATa.'] kharAba rasta, kumArga karuM? vi. [ saM. vAvara > prA. livarama] kAbaDuM, ka-vADha dhuM. [saM. + e "vADha."] aDe vADha, ADe ka-vara puM. [saM. + ja "vara." ] AkarA vare, kApa. (2) (lA.) vi. vetamAM na Ave tevuM, mApasara lagnAdi ke maraNottara karavAmAM Avate hada uparAMtano kharca upayogamAM na AvatuM, ka-vaDha. ka-varga ; [saM.] ka kha ga gha ka' e pAMca sparza kaMThatha ka-vANa(-zca) zrI. jio "suvAha." emAM "vANu" che evI vyaMjanAne varga ke samUha. (bhA.) bhrAMtie "ka' + "vANa.] anArogya, mAMdagI, suvANane kavagaya vi. saM.] "ka kha ga gha ' e pAMca sparza kaMThaya abhAva, (2) khAmI, kheTa, kasara, UNapa, (3) lAMchana, vyaMjanane lagatuM te te vyaMjana). (vyA.) kheDakhAMpaNa. (4) nukasAna kavaNuM chuM. [4] "ka" akSara ka-vANa (-zya) strI. [saM. 3 + vALI] kharAba vANuM, kala(La) puM. [saM. keLiyo, grAsa [kalAI ku-vacana khirAba kalA(-LA) strI, jaMgalamAM enI meLe UgatI eka bhAjI, kavANuM vi. jio "kavANu"+ gu. 'uM' ta. pra.] khATavALuM, kavalita vi. [saM.] keLiye kareluM, khAdheluM kavANe puM. [jue "kavANuM" dvArA.) kheDa-khAMpaNa kavalI(-LI) strI. [ saM. paNa gAya] (lA.) avAcharuM kavAta na. laDAImAM bacAva mATe vaparAtu lAkaDAnuM pATiyuM dehavA detI nAnI gAya kavAnI vi. luccuM. (2) cAlAka, hoziyAra. (3) kamAu, kavaluM-zuM na. taLiyuM. (2) mobhAriyuM. (3) baroLa kavAba chuM. [vA. kabAbU] chaMdelA mAMsanI geLAe ke mUThiyAM kaluM* vi. kazuM [hAlata vALI ghI ke telamAM taLI karelI khAdya vAnI. [0mAM ka-vale strI. [saM1 + jue "vale.'] kharAba dazA, bUrI hAkuM (rU. pra.) sArA kAmamAM viM. (2) naDatara, kavavuM a. ji. siM. vAt tatsama) kavitA-racanA karavI. [tAlIma, Drila (2) kavitA-racanA karI gADI ke pATha karavo. (3) varNavavuM, kavAyata zrI. [ara. kavAI ba1.] yuddha-kalA, lazkarI bayAna karavuM. [kavI karavuM (rU. pra.) vadhAre kharAba karI kavAyatI vi. [gu. 'I' ta.ka.] kavAyata lIdhI che ke le che kavavuM karmaNi, kri. tevuM, laphakarI tAlIma pAmeluM kavavuM a, ji. kaLavuM, lavakAre thavA ka-vAyu puM. [saM. kuMvAyu kharAba pavana, duSTa vAtAvaraNa kavaza vi. [ saM. -varA ] kharAba mANasane panAre paDeluM. (2) pratikuLa saMga (2) nirupAya kavAyuM che. [saM.-3-vAta-> prA. kuvAma-] (lA.). pratikULa ka-vaze kri. vi. [ + gu. "e" sA. vi. pra.] nirUpAya ka-vAra puM. [saM. guvAra] kharAba divasa. (2) kharAba samaya thaI, parANe, na-phTake karA(vAla puM. [ara. kavAla] bahu bolanAra, (2) kavaLajao "kavala.' kavAlIe gAnAra, kavAlIno garva ka-vaLa* vi. [saM. + juo "vaLa.] lAkaDAmAM sIdhI kavAlI strI. [ara. kavAlI] gANuM, gAyakI. (2) sUphIvAdanI rekhAone badale gAMTha AvatAM ghaDatAM ADuMavaLuM phATe gajhala-gAyakI. (3) caturastra-jAti ATha mAtrAno eka tAla. tevuM (lAkaDuM) (saMgIta.) kavaLa juo 'kalA." karAvavuM, kavAI juo "kavavuM'mAM. kavaLAMsa na. [grA.) kelAsa. (2) paraloka (loka) kavAvura a. phi. [o "kavA.' na. dho.] (zarIramAM) kavaLI ja "kavalI." kavA pasa, roga tha. (2) (lA.) kharAbe caDavuM kavaLI strI. pustako upara vIMTavAnI vAMsanI nAnI sAdaDI kapAvuM a, kri. vakI javuM, ucI javuM, dUdha ApatuM baMdha kavaLuM juo "kavaluM. thavuM (pazunuM). (2) bagaDI javuM, kathaLI paDavuM ka-vaLuM vi. [ja "ka-vaLa+gu. "u" svArthe ta. pra..] ka-vAsa' puM, [sa. yu-vAsa] kharAba raheThANa juo "ka-vaLa.' kenavAsa strI. [saM. 3-vAla puM.] kharAba gaMdha, badabe, bAsa kavA puM, [. vAta(-3)] vahANa calAvanArane pratikuLa kavA-savA . [sa. -vata + -vAta > prA. kuvAma pavana, sAma vA. (vahANa.) (2) eka jAtano saMcArI roga. suvAma-] pratikuLa ane anukuLa pavana (ke. ha.) (3) (lA.) pratikULa saMga. (4) ghaNe bagADa. (5) kusaMpa, kavAMguM vi. e "ka-vazuM.' aNabanAva. [ 9 pesa (pesavo) (rU. pra.) zarIramAM kavi chuM. [saM.] A draSTA, "sIyara' (da. bA.) (2) vidvAna. vikriyA thavI, mAMdagI AvatI]. (3) kAvya racanAra, (4) paurANika mAnyatA pramANe kavAra . melamAM chavAtane laI AvatI nukasAnI asuranA gurU zukrAcAryane ikAba. (saMjJA.) kayAja . eka cAla kavi-karma na. [saM] kavitA-lekhana. (2) kAvya, kavitA kavAja puM. hikamata, karAmata kavi-kala(-LA) sI. siM] kavie kAvyamAM batAvelI kavAjI vi. jio "kavAja' +, "I' ta. pra.1 hikamatI, vidagdhatA, "pepeTika jIniyasa' 2010_04
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ kavi-kahipata 456 kavinAmadhArI kavi-kahipata vi. [saM.1 kavie potAnI kalpanA-zakti kiMvA kavitAthI bharapura, "pAyeTika' pratibhAthI sarjela, papeTika kavitA-rAzi . [o kavitA' + saM.] kAne samUha kavi pita nyAya 5. siM.] kavi pitAnA kAvya-nATakAdimAM kavitA-rUDhi strI, jio "kavitA" + saM.1 jue "kavisarjelAM kAlpanika pAtrane duHkhasukhane je svAbhAvika rIte "saMpradAya', pAyeTika kavezana" (ba. ka. ThA.). anubhava cItare che e prakAra, kavi-saMpradAya kavitA-rU5 vi. jio "kavitA"+ saM.] kAvyamaya, kAvyarUpa, kavikula(La)-guru chuM. (.] kavionA samUhane sarvopari kavitAnAM lakSaNothI bhareluM [gAna-guMjana kavi. (2) mahAkavi kAlidAsanuM e eka biruda. (saMjJA.) kavitAlApa muM. jio "kavitA"+ saM. mA-jhA] kavitAnuM kavi-kRta vi. si. kavie kareluM kavitA-vRtti strI. jio "kavitA" + saM.] kavitA racavAnI kavi-cakravatI chuM. (saM.1 kavionA samuhamAM sarvottama kavi. mAdazA [parNa pomeTika (ba. ka. ThA.) (2) gujarAtanA solaMkI kAlanA mahA amAtya vastupAlanuM kavitA-vezadhArI vi. [ja e "kavitA' + sa., pR.] kavitvae eka biruda. (saMjJA.). kavitA-zakti strI. jio kavitA + saM] kavitA karavAnI kavicarita na. si.] te te kavinI jIvanI vagerenuM Alekhana zakti, kavi-pratibhA ricanA-zailI, lalita kAvya-paddhati kavi-caTAmaNi chuM. saM.] kavionA samUhanuM zirebhUSaNa- kavitA-zaili(-lI) zrI. [e "kavitA" + saM.] kavitAnI eka biruda kavitA-zravaNa na. jio "kavitA" + saM.] kAvya-zravaNa, kavi-cAra puM. siM] bIjAnAM kAvyomAMthI paMktio ane kAvya sAMbhaLavuM e [kAvya racavApaNuM vicAro laI potAnAM tarIke mukanAra kavi, lebhAgu kavi kavitA-sarjana na. jio "kavitA"+ saM.] kAvya-sarjana, kavi-jana puM, na. [, j] kavi kavicita vi. jio "kavitA"+ saM. ]i kAcita, kavi-jIvana na. siM,] kavi tarIkenuM jIvana. (2) kavi-carita kAvyane yogya hoya tevuM, 'pAyeTika', kavi-jayeSTha puM. siMvi.] kavionA samUhanA svIkArAyelA kavi e "kavita.' pahelA kavi vAlamIki, Adi-kavi kavitA-baMdha (-bandha) jue "kavita-baMdha." kavituM na. [saM. + gu. 'DuM' pra.] (tucchakAramAM) kavi kavi-rasiyuM jue "kavita-rasiyuM.' kaviNa strI. [sa. + gu. jINuM strI pratyaya strI-kavi kavi-vilAsa jue "kavita-vilAsa.' kavita(ta) na. [saM. vatva > prA. kavita] kavana, kavitA, kavitva na. [saM.] kavipaNuM, kAvyamAM rajU thayelI kavi-zakti, kAvya. (2) ATha ATha akSare virAmavALe 31 akSarane kavi-pratibhA (guru laghunA bheda vinAne eka) akSarameLa chaMda, manahara kavitva-guNa pu. [saM] uttama kavi-pratibhA chaMda (AnA chellA be akSara "gAla' rUpamAM jarUrI, cAre kavitva-janya vi. [3] kavi-pratibhAthI utpanna thAya tevuM caraNe prAsa paNa jarUrI). (piM.) [kAvyaracanA kavi-bhAvanA strI. [saM.] kavipaNAne khyAla kavita()-baMdha (-badha) muM. [+ se.] chaMda zAstra pramANenI kavitvamaya vi. si.] kavitvathI pUNe, "pAyeTika' kavita(-)-rasiyuM ke, [+ juo "rasiyuM."] kavitAnuM rasiyuM kavitvayukta vi. si. kavi-pratibhA dharAvatuM. (2) jemAM kavitarka chuM. [saM.] kavi-kalpanA kAvyatattva che tevuM, kAvya-tatvathI bhareluM kavita(-7)-vilAsa paM. [+ saM..] kavitAnI cenabAjI kavitva-rIti strI, siM] kavitA dvArA bhAva rajU karavAnI kavitA' strI, siM] kavipaNuM. (2) (lA.) kAvya, kavinuM kavana kavinI ane khI rIta ke prakAra, kavitA-zailI kavita* . [saM. #vavitA >jagu.] kavana karanAra, kavi kavitva-vRtti strI. [sa.] kAvya racavAnI mane dazA ke valaNa kavitAIstrI. [juo 'kavitA' +gu. "AI 'svArthe ta...] kavitva-zakti strI. [.] kavi-pratibhA kavi4. (2) kAvya karavAno dhaMdho kavitva-gnanya li. [saM.] jemAM kavi-pratibhAne leza paNa nathI kavitA-karaNa na. [jao "kavitA + saM.] kAvya-karaNa tevuM, kavitAbhAsI kavitA-kAra vi. [juo "kavitA" + saM. 15] kAvya-kAra, kavitva-satva na. [saM] kAvya racavAnuM baLa, kavi-pratibhA kavi sirvazreSTha kavi, kavi-ziromaNi kavitvAbhAsI vi. siM. + mA-mAsI .] kavi-pratibhAne kavitAja . [saM. + jue "tAja."] kaviomAM mugaTa-rUpa, mAtra AbhAsa karatuM, kavitAbhAsI, kavi-zUnya (padya) kavitA-paricaya puM. [ja e "kavitA" + saM.) kavitAnI kavitvAMkura (-vAkura) kuM. [saM. + mara] kavipaNAnuM phuraNa, pichANa [baMdhAyeluM, chaMdabaddha kAvya-racanAnI preraNA kavitA-baddha vi. [o kavitA' + saM.] kAvyanA svarUpamAM kavi-haNa strI. [saM.] kavinI ArSa prakAranI daSTi, kudaratanI kavitAbhAsI vi. ["kavitA' + saM. mA-mANI . lIlA levAnI tathA enA bheda ukelavA-pArakhavAnI zakti kavitAne mAtra AbhAsa ApatuM (rasa guNa alaMkAra vinAnuM kavidyA strI [sa. -vicA] melI vidyA. (2) gAI kAvya), akAvyarUpa (padya) kavi-nayana na. saM.] kavi-daSTi, kavinuM divyacakSu kavitA-bhAgI vi. jio kavitA' + saM., S.] kAvyanA kavinAma-dhArI vi. si, 5.], kavinAma-zeSa vi. [], AsvAda levAnuM zekhIna, kavitAmAM rasa lenAra, sahRdaya kavinAmI vi. [saM., ] hakIkate kavi nahi tevo kavitAmaya li. [juo "kavitA"+sa, ta. pra.] kAvyamaya, joDakaNAM banAvanAra kartA, lebhAgu kavi 2010_04
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ kavi-nyAya 45. kAma-kAza kavi-nyAya 5. siM.] juo "kavi saMpradAya.' kavIza, -zvara puM. [saM. vi + iMrA, thara], kevadra (kavI) kavi-pada na. [saM.] kavinA darajajo puM. [saM. kavi + rUdra] sarvottama kavi kavipadalelu5 vi. siM.] kavino darajajo meLavavAnI kavuM na. rasiyA upara vaparAto sukhaDanA kakaDe lAlasAvALo a-kavi ka(-ka)vuM na. makAna upara cALelI naLiyAMnI hAra kavi-padavI strI. [saM.] jao "kavi-pada." (2) kavi chekAba ka-vRtti strI. [saM. vRtti] kharAba vRtti, kharAba lAgaNI. kavi-payagaMbara (gambara) puM. [saM. + ara.] ArSadRSTivALe (2) kharAba vartana [kharAba bola asAmAnya koTi kare koNa (-veNa) na. [saM. 1 + jue "veNa.'] kuNa, ku-vacana, kavi-putra puM. [saM.] kavine dIkaro (e "kavi' heya paNa ka-veta strI. [saM. 1 + juo "vita.'] vetamAM-mApamAM khare, na paNa hoya). (ra) kAlidAsanI pUrvenA eka bhAratIya besatuM na Ave tevuM, sarakhuM na hovApaNuM kavi. (saMjJA.) [(2) kArUpI dhana ka-vetara na. [saM. [ + jue "vetara.'] DhAranI kasuvAvaDa kavi-jI strI. siM, + ja "pajI.'] kavinI pratibhArUpa mUDI. kareluM ja e "kabeluM.' kavi-pratibhA sI. [saM.] kavinI sarvasAmAnya jana karatAM kavezvara chuM. [saM. vAvI) zreSTha kavi, (2) amadAvAdanA viziSTa evI Atma-zakti, sarjana-zakti, kavinuM kauzala visanagarA nAgarenI eka aTaka. (saMjJA.) kavipravara vi, siM] sarvottama kavi kavesiye pu. lAMbAM pAna ane rAtA raMganAM phUlavALo kavikti strI. [saM. + Dha +vita] kavie mAtra eka choDa () kAsama kaha5nAmAMthI UbhuM kareluM bhavya kathana ka-veLA (strI, 8 + reT] kharAba TANuM, amaMgaLa samaya. kaviprokti -siddha vi. [saM.] kavinI prabaLa pratibhAthI karyuM . [hiM. kauA] kAgaDe. (2) pataMga, paDAI. (3) mUrta thayeluM nAmadhArI a-kavi pataMganI nIcenA bhAgane trikoNAkAra kAgaLa. (4) dorIne kavi-baMdhu (a) 5. .1 kavi pote ja, (2) kavi- eka cheDe paththara bAMdhI bIje cheDe hAthamAM rAkhI paththarane kavi-bhakta chuM. [saM.] Izvarane kendramAM rAkhI bhaktibhAvathI adharanI kaI paNa vastu levAne enI upara thaIne jAya bharelI kavitA karanAra kavi, bhakta-kavi ema karavAnI kriyA. (5) baraDAnuM hADakuM. (6) ghoDAnA kavi-bhaktANu strI, si. + ja "bhaktANI.'] zrI bhaktakavi khabhAnI Tocana bhAga, khegIrane Agalo bhAga kavi-maNi pR., vi. [saM] zreSTha kavi kaDuM . kharAba sthaLa kavi-maMDala(La) (-maNDala,La) na., alI(-LI) strI. e.] kavANa vi. [saM. va +3w] thoDuM thoDuM garama, navazekuM si.] kavionuM maMDaLa kakya na. siM.] pitRone udezI zrAddhamAM ApavAmAM AvatuM kavi-mAnya vi. [saM.] kavi-saMpradAyane anukala, aucitya-pUrNa balidAna-zrAddhajana vagere kavi-yaNa . si. kavi-nana > prA. kavi-kuLa, prA. kalpa-dAna na. [4] bhejanamAM kanya ApavuM e, pitRone tatsama; ja, gu.] kavijana, kavi ApavAmAM Avato bali kaviyA-peNa (-zya) strI. [sa, vAva+ gu. "a-(e)' - ka-vAha, -hana kuM. [saM.] jemAM piDathI pitRone nimitte pratyaya.] strI-kavi [icchA rAkhanAra Ahuti apAya te agni kaviyaza prAthI vi. [se, muM.] kavi thaI kAti meLavavAnI kanyAnna na. si. 1 + ana] pitRone piMDa tarIke temaja kaviNa (-zya juo "kaviyaNa.2 [birada zrAddha bhajanamAM ApavAmAM AvatuM ana kavi-ratna na., pR. vi. [sa., na.] zreSTha kavi-kavinuM eka kadavAla juo "kavAla.' kavi-rAja chuM. [saM] zreSTha kavi-kavi'nuM eka biruda. (2) kavAlI o "kavAlI." mughalakAlanA samartha kavei jagannAthanuM eka birada kaza-sa", strI. siM, rA] aMgarakhA baMDI kapaDAM vageremAM kavirAja-rAja puM[] sarvottama kavi ekabIjAM paDane bAMdhavA TaMkAtI te te derI kavirAjA pu. [. paddhatino samAsa, saM. virA, kaza-sa) (-2, sya) srI. jio kaza.'] loDhAno kavi-vara, artha vi. [saM.] zreSTha kavi capaTI aNIvALe daMDa, keza kavi-vANa (-zya) strI. [sa, -vaLI, 7 sI. saM.] kaza(-sa) puM, na. [sa. nA .] juo "kaza." (2) kavinuM vacana eikabarasa' kesane leDhAnI kAMbI sAthe bAMdhavA mATene cAmaDAne kavi-vaibhava chuM. [saM.] kAvya prabaLa Avega, piTaka lAMbe sAMkaDe baMdha kavi-ziromaNi, kavi-zekhare pu. vi. siM.1(lA.) uttama kavi kaza(-sa)Na strI. jio "kazaNa" + gu. 'I' svArthe ta. kavi-samrATa 5. [saM. samrA] sarva kaviomAM zreSTha sthAnane pra.] juo 'kaza." pAtra kavi. (2) sva. kavi nAnAlAla dalapatarAmanuM eka birUda kaza(-sa)NuM jue "kaNasaluM.' kavi-saMpradAya (-sampradAya) 5. siM. kudaratI anubhavone kaza(-sanaLI strI. [saM. varSa > prA. ra3- + juo "naLI."] AdhAre kAvyamAM nirUpavA mATenI kAvyazAse nakkI karI rasAyaNa cakAsavAnI naLI, cikitsA-naLI, prayoga-naLI ApelI praNAlI [addabhuta sarjana kazamakaza strI. [pha.] kheMcatANa, (2) bhIDa, dhakakAdhakkI. (3) kavi-sRSTi strI. [sa.] kavie kahapanAmAMthI utpana kareluM guMcavaNa, gabharATa, (4) duHkha. (5) dhamAdhama, jhaghaDo 2010_04
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAmI zamI strI. kara bharavA paDe tevI jamIna kaza(sa)rI strI [jue 'za.1] jue 'kaza 1 kaza(-sa)lI strI. [saM, jarA dvArA] bahu nAnA kaLaze, nAnI leTI [kAthI kaza(-sa)vaTa ( -Taya) strI. [saM. rA dvArA] DhArIvALI za(-sa)LiyuM na. TUMTiyuM. (ra) rAtaDiyuM gAjara kazAstrI. [saM.] cAbuka phuTakA, cAbakA, (2) DhAraDI, kasa za(-sA)-kaza(-sa) (-5,-ca) srI. [aa. kazAkaz] -zI-sI) srI. [+ gu. I ' svArthe ta. pra.] khya kheMcatANa. (ra) (lA.) kajiyA, kaMkAsa. (3) mUMjhavaNa, gabharATa. (4) vipattinA samaya. (5) taMgI, kheMca, achata zASAta puM. [saM. bairA + mAdhAtA] cAbukane mAra, uMTakA mAravApaNuM zA-dara (--NDa) puM. [saM.] cAbuka. (2) phaeNTakA mAravAnI sA zA-saMdhAna .(sadhAna) na. [saM.] bagalanI pAsenA eka sAMdhA kAsthi na. [sa, bairA + asthi] khagalanuM hADakuM kazi(-si)yara vi. gArAnuM banAveluM (caNatara) zi(-si)yA` puM. gheADAnI eka jAta zi(-si)cAra puM. traNa kaNanI kALamAM vaparAtI eka vAnI ka01 sa., vi., sI. jio 'zuM' + gu. I' pratyaya] phAI, kAMI kazIne jue 'kasI.' zIduM jue 'kasIduM.' zIdo ja sIA.1 kazuM sarva., vi. saM. darAja> apa. lama, ja gu. sudhI praznArthe hatA te ar. gu. mAM mAtra anizcitArthe ja] sAI, kAMI kazuMka sarve., vi. [+ gu. 'ka' svArthe ta. pra.] kAMIka kazeka kri. vi. [jue 'kazuM' + gu. e' sA, vi., pra. + gu. 'ka' svArthe ta. pra.] kayAMka, kAI sthaLe ko-ya kri. vi. juo 'kazuM' + gu. 'e'sA. vi., pra. + jae 'ya.'] kayAMya paNa, kAI sthaLe paNa zebhA strI. [sA Thu-romA] khATI zAlA, kharAba dekhAva kAlAtuM vi. [saM. - + jue 'zebhItuM.'] aNu-chAjatuM, aNaghaTatuM [(3) na. pApa kazma(-sma)la vi. [saM.]gaMduM, meluM, gaMdhAtuM. (ra) kalaMkavALuM, kazyapa puM. [saM.] kAcabA. (2) paurANika paraMparAe eka prAcInatama RSi (jemAMthI sRSTinA mAnavene vikAsa thayA kahyo che). (saMjJA.) (3) e nAmanA dakSiNa dizA taraphanA eka AkAzI tArA. (saMjJA.) kazyapa-kumAra, kazyapa-tanaya, kazyapa-naMdana (-nandana), kazyapa-suta puM. [saM.] kathapa RSinA putra tarIke gaNAyela sUryadeva, (2) idra. (3) vAmana bhagavAna -paTTa kuM., TTikA strI. [saM.] kaseTI karavAnA paththara kaSAya vi. [saM.] kaDachA svAdanuM. (ra) bhagavA raMganuM, kASAya. (3) puM. gaMdakI, melApaNuM. (4) kAma krodha mAyA ane leAla. (jana.) 458 _2010_04 kadALa kaSAya-doSa puM. [saM.] mananA dasa dezeAmAMnA eka. (jena.) kaSAya-mAhanIya na. [saM.] kaSAyarUpa meAhanIya karmanI prakRti. (jaina.) [enA peTA prakAra. (jaina,) kaSAya-vaidanIya na- [saM.] kAma krodha mAyA ane leAbha ane kaSAya-samuddAta puM. [saM.] kaSAyathI vyAkuLa thayeleA AtmA peAtAnA AtmadoSa bahAra kADhI kaSAya-mehanIya karmanA vinAza pamADe e kriyA. (jaina.) kAyita vi. [saM.] kaSAya svAdavALuM, kaDachA svAdanuM. (2) bhagavA raMganuM. (3) (lA.) bagaDI gayeluM graMtha na. [saM.] duHkha, pIDA. (ra) saMtApa. (3) aDacaNa, muzkelI. (4) mahenata, ama kaSTa-kathA zrI. [saM.] duHkhanI vAta, duHkhanI kahANI ka-kara, kai-kAraka vi. [saM.], karNa-kArI vi. [x., puM.] kaSTa karanAruM, duHkha-prada kaSTa-kAla(-La) puM. [saM.] duHkhanI veLA, Apatti-kALa karNa-kSama vi. [saM.] kaSTone khamI khAnAruM, kaSTa-sahiSNu kSama-tA zrI. [puM.] jue 'esahiSNu-tA.' kaSTa-janita vi. [saM.] muzkelIthI UpajeluM ka-janya vi. [saM.] muzkelIthI utpanna thAya tevuM kaSTa-dAyaka vi. [saM.], kaSTa-dAyI vi. [saM., puM.] kaSTa-kAraka kaSTa-pUrNa vi. [saM.] kaSTathI bhareluM kaSTa-prada vi. [saM.] kaSTa ApanAruM, kadAcaka kaSTa-prasava, puM., kaSTa-prasUti , [saM.] ane bALakanA janma thavAmAM muzkelI paDavI e, muzkelI bharelI jaNatara kao-bhaMjaka (-la-47), na (-bhajjana) vi. [saM.] kaSTanA nAza karanAra kaSTamaya vi. [saM.] kaSTa-pUrNa kaSTa-mecaka vi. [saM.] kaSTamAMthI cheDAvanAra kaSTa-mecana na. [saM.] kaSTamAMthI mukti kaSTa-mecanaO vi. [saM.] jue 'kaSTa-meAcaka.' ka-sahiSNu vi. [saM.] kaSTone khamI khAnAruM, kai-kSama sahiSNu-tA strI. [saM.] kaSTone khamI khAvAnA svabhAva * zakti kaH-sAdhita vi. [saM.] muzkelIthI sAdheluM, kaSTa-siddha -sAdhya vi. {saM.] muzkelIthI sadhAya tevuM kaSTa-siddha vi. [saM.] jae 'kaSTa-sAdhita' -sthAna na. [saM.] duHkhanuM ThekANuM, vipattivALI jagyA kaSTa-hartA, kaSTa-hArI vi. [saM., puM.] kaSTa dUra karanAra kArteva puM. [rsa, Ta + Artava] strIone aTakAva AvatI vakhate du:kha thAya evA roga kArtha puM. [saM. zva + arthe] kavitAnA artha karavAmAM muzkelI paDatI hoya--e nAmanA eka kAcaDhDhASa. (kAvya.) kAvasthA strI. [saM. hraSTa + avasthA] duHkhanI paristhiti, kharAba dazA, viTaMbaNA, muzkelI bharelI sthiti kaLavuM a. kra. saM. zTa, nA. dhA.] rAgathI nI sthiti thavI. (2) prasava vakhate pIDA thavI kALu vi. saM. e +gu. ALu' ta. pra.] jIvananirvAha mATe khUba duHkha sahana karanAruM
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ kadita 459 kasabAtI kaNita vi. [saM. + saM. ta ma. thI gu. praga] kaSTa kaTaluM juo "kAvuM.' kasaTAvavuM che.. sa. ki. pAmeluM, duHkhI kasariyuM vi. saM. va89ne arvA. taddabhava + gu. "yuM? ta. pra.] karI vi. [saM., pR.] kaSTavALuM. (2) kaSTa veThanAruM duHkhathI bhareluM. (2) (lA.) mahenatavALuM. (3) (lA) maraNakaNI* strI. [saM. Ta+gu. I' svArthe ta. pra.] kaSTa pathArIe paDeluM, Akhara vakhatanuM karSa . siM. 9 + ga. o' ta. pra] (lA.) leNadArane kasaTiyo chuM. jio "kasaTiyuM.'] duHkha, pIDA, vedanA. (2) amuka amuka mudate TharAvelI rakama ApavI e, kAMdhuM, haphatA (lA.) ekanA savAyA karanAra mANasa, mAla gharANe rAkhI kaNIpAjita vi. [saM. cha + upArjita ] kaSTa karIne prApta paisAnI dhIradhAra karanAra mANasa kareluM-meLaveluM-kamAyeluM [zakAya-kamAvAya tevuM kasaNa jue "kazaNa." kapArtha vi. siM. cha + 3vArtha] kaSTa karIne prApta karI kasaNa(zya) strI.[saM. varSaLa>prA. skULa, na.](lA.) duHkha, kasa' chuM. [saM. 15,3] kasoTInI madadathI senA rUpa vagere Apatti. (2) paisA bharavAnI keDe baMdhAya tevI lAMbI sAMkaDI kiMmatI dhAtuonI kiMmata AMkavI e, (2) (lA.) kAyade, kothaLI, vAMsaLI. (3) nAnAM chokarAMne thato eka rega lAbha, (3) zArIrika baLa, (4) cIkaTapaNuM. (5) mahenata, kasaNavuM sa. kri. [vA.] bheLuM karavuM, ekaThuM karavuM. (2) zrama. [0 kare, 7 kADha, 0 , 0 le (rU. pra.) jorathI masaLavuM, gaMdavuM, keLavavuM. kasaNavuM karmaNi, kri. kasoTI karavI, parIkSA karavI. 0 deva (rU. pra.) uzkeravuM] kasaNAvavuM che., sa. ki. kasa* pR. [, sarSa>prA. karU] (lA.) arka, satta. (2) kasaNAvavuM, kasaNAvuM jue. 'kasaNavuM'mAM. [dorI, bAMdhi eka jAtanA jhADamAMthI kADhele dArU. (3) davA vagerenI kasaNa jue "kazI.' (2) bhAra ke be bAMdhavAnI meLavaNI karI gALI ghATuM ne cIkaNuM thatAM sudhI ukALI kasaNI strI. [saM. varSarLaT] (lA.) Apatti, duHkha, pIDA. banAveluM mizraNa. [0 Ava, 0 vadha (rU. pra.) sarva ke jora vadhavuM. 0 kADha (rU. pra.) cAkhuM karavuM. 0 cusa kasaNI strI. [jue saM. 13 dvArA.] nAnAM chokarAMone (3. pra.) sarva levuM. 0 cera (rU. pra.) kasane pUre lAbha thato phephasAMnA roga, varAdha, sasaNuM na Apavo. 0 para AvavuM, -se AvavuM, e bharAvuM, kasaNuM na. [jue "kaNasaluM-kANuM.'] juo "kaNasaluM." (2. pra.) rasAkasImAM AvavuM, caDase bharAvuM (2) (lA.) nabaLuM kasaka 5. comAsAmAM varasAda thavA mATenAM vAdaLanAM cihana. kaNe , jie "kasaNavuM' + gu. "u" ka. pra.] lApasI (2) jamInanI phaLadrupatA, [ na rahe (2:vo) (rU. ke.) khIcaDI vageremAM ghI nAkhI banAveluM mizraNa phaladrupatA cAlI javI] [chAla kasada zrI. [ara. ka] makasada, dhAraNA, hetu, icchA kasa' 5. cAmaDuM pakavavAmAM vaparAtI bAvaLa ke AvaLanI kasadAra vi. jio "kasa + phA. pratyaya] kasavALuM, phaLadrupa, kasa" juo "ka " [ 0 (-8)vI, 0 TAMkavI, 0 devI, 0 mAravI (2. pra.) aMgarakhuM vagerenI kasa sAMdhavI. 0 tUTI kasa-naLI jue "kaza-naLI." (rU. pra) AnaMdane ubharo Ava. 0 dhavarAvavI (rU. pra) kasaba chuM. [ara. ka ] dhaMdhe, ughoga. (2) kalA-kArIgarI, beTI AzA ApavI, TagAvavuM.0 bAMdhavI (rU. pra.) kasenI "krAphaTsamenazipa' (vi. 2) (3) rezamanA tAMtaNA sAthe gAMTha vALavI]. vaNela sanArUpAnA tAravALuM bArIka kApaDa, jarI bhareluM kasa(-) jue "kaza. kApaDa. (4) (lA.) hoziyArI, nipuNatA, "ArTiphisa' kasakavuM a. ji. [2vA.] tANIne pakaDI rakhAvuM, jorathI (vi. 2.), kalA-kuzaLatA. (5) luccAI, ThagabAjI pakaDAvuM. (2) (lA.) zaLa nIkaLavuM. kasakavuM bhAve, ji. kasaba-kAma na. [+ juo "kAma."] kalA-kArIgarInuM kAma. kasakAvavuM che.. sa. &i. "kasakavuM'mAM. [tho avAja (2) bharata-gUMthaNa kasa.kasa strI. [jue "kasavuM, dvirbhAva.] khUba kheMcIne bAMdhatAM kasaba-cera puM, vi. [+ saM. vara puM.] AvaData pI kasakasatuM vi. [juo "kasakasavuM' + gu. "tuM" varta. ka] khUba rAkhanAra mANasa, (2) AvaDatane pUrepUro upayoga na kheMcIne bAMdheluM, taMga, tasatasatuM. (2) parANe besatuM hatuM, karanAra kArIgara. (3) (lA) dhaMdhAmAM ThagAI karanAra mANasa kAMTe kAMTa. (3) (lA.) thanaganatuM, nAcatuM kasaba-cerI strI. [ + ja "cerI."] kasabacAranI kriyA kasakasavuM sa. ji. [ juo "kasavuM-bhiva.] khuba kheMcIne kasaba(-be)Na (-zya) sI. [jue "kasabI' + gu. "a bAMdhavuM. kasakasAvuM karmaNi, ki, kasakasAvavuM che, sa, phi. (e)" strI pratyaya.] kasabInI strI, (2) nAca-gAna karanArI kasakasAvavuM, kasakasAvuM juo "kasakasavuM'mAM. strI. (3) (lA.) anItine mArge AjIvikA calAvanAra kasakayuM vi. [ravA.] suMvALuM, lIsuM, lAsuM strI, vezyA kasakAvavuM, kasakAvuM ja "kasaka'mAM. kasaba-ve re dhuM. [+ jue vere.] kalA-kArIgarI upara ka-sakha na. [saM. -su] duHkha, asuvANa [apazukana. levAmAM Avato kara ka-samaNa' na. [saM. -rAna zI. prA. jI-saguLa] ku-zukana, kasabAta(te)Na (-2) zrI, jio "kasabAtI' + gu. "akasagaNu* na. [saM. + phA. "sukhu] apazabda (e)Na" strI pratyaya.] kasabAtInI strI. (2) (lA.) vezyA kasaTAvavuM ja "kasaTAvuM'mAM. kasabAtI vi., pR. [ara. "kasabanuM ba. va. "kasabAta" sI. 2010_04
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasabAvare 460 kasAIvADa + gu. I' ta. pra] kasabA - tAlukAne adhikArI thavuM. 05DhavI (rU. pra.) niSphaLa javuM 0 bharavI (rU. pra.) (muslima saltanatanA samayamAM. (2) vi. kasabAmAM rahenAra paDelI khoTa pUrI karI ApavI] kasaba-vero chuM. [6o "kasaba' + "vere."] tAlukAnA kasara-era vi[+ phA. pratyaya] karakasariyuM. (2) (lA.) kaMjUsa kArIgaro ane binakheDUto upara nAkhavAmAM Avate kara kasarata strI. [ara. "kasra" - mANasanuM ToLuM. gu. artha]. kasabI vi. [ja "kasaba' + gu. "I' ta. pra.] kasabakArI- zarIrane ApavAmAM Avate vyAyAma, zarIra kasavAnI kriyA garI--hunara kaLAnuM jANanAra. (2) kasaba-kArIgarIne lagatuM. kasarata-bAja vi. [+ phA. pratyaya], kasarata-bAjI vi. (3) jarIkAmavALuM. (4) (lA.) cAlAka, nipuNa. (5) luccuM [ + gu. 'I' svArthe strI pratyaya] kasaratane prabaLa zekha kasabeNa (-mya) e "kasabaNa.' dharAvatuM, niyamita rIte zarIrane kasAtuM rAkhanAra. (2) (lA.) kasabe . [ara. kasaba] zaherathI nAnuM ane gAmaDAthI cAlAka, hoziyAra [akhADe, vyAyAma-zALA meTuM gAma, "TAuna." (2) evuM gAma vaDuM mathaka hoya tevo kasarata-zALA strI, [+ saM. rAThA] kasarata zIkhavAnuM ThekANuM, e nAmathI tAluke ke mahAla kasarata-zikSaka chuM. [ + saM] kasaratanI tAlIma ApanAra zikSaka kasama DuM, ba. va. [ara.] gaMda, pratijJA. [ 0 khAvA (rU. pra.) kasaratiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta. pra.], kasaratI vi. [+ gu. pratijJA levI. 0 devA (rU. pra.) kasama khavaDAvavA, sogaMda "I' ta. pra.] juo "kasarata-bAja." levaDAvavA, pratijJA karAvavI]. kasara-padI strI. [jue "kasara' + "paTTa.'] mahesUlanI vasUka-samajha(-ja) (jhatha, -5) strI. [saM. zu + juo 'samajha.'] lAtamAM mAluma paDelI khoTa pUrI karavA mATe nakhAto vize khoTI samajha, gera-samajha, (2) aNasamajhuMpaNuM, bALaka-buddhi kasara-pUrNa vi. [jue "kasara' + saM] karakasaravALuM kalama-nAmuM na. [juo "kasama' + "nAmuM.] adAlata vageremAM karavuM a. kri. jio "kasara' -- nA. dhA.] zarIramAM karavAmAM AvatuM pratijJA-patra, gaMdanAmuM, 'ephiDeviTa' mAMdagI vagere kAraNe kasarane anubhava thavo, aThIka thavuM, ka-samayapuM. [saM. -ramag] kharAba samaya, ka-vakhata, kaTANu aThIka lAgavuM [(2) (lA.) kaMjala kasa-masa ki. vi. [ravA.] "kasa kasa." (2) taMga kasariyuM vi. [jae "kasara"+ gu. iyuM che. pra.] karakasariyuM. kasamasatuM vi. [jue "kasamasavuM' + gu. 'tuM . ka] kasarI juo "karI." juo "kasa-kasatuM.' - kaliyuM na. kAgaLiyuM maTIne thayele ArAma kasa-masavuM a, kre. rivA.] khUba khecAvAthI avAja tha. kasalI juo "kezalI." [maTI gALa ghATanI loTI (2) (lA.) zarIre dUbaLuM thavuM. kasamasAnuM bhAve, ke kasala na., [saM. vaza dvArA] kaLazAthI nAnI ane kAlIthI kasamAvavuM che, sa. ki. kasa* na. kaNasaluM kasamAvavuM, kasamAvuM juo "kasamasavuMmAM. kasavaTa ja "kaza-vaTa." kasama-vA) . [grA.) haLamAM cavaDA ane haLaNI kasavaTa vi. gaMthela. (2) vaNela vacce rahetA A bhAgane haLatarA karavAne divase zukanamAM kasavATa na. ghANImAMnuM aAMTAvALuM cAkaDuM (jemAM thaI ne tela sutArane tyAMthI lAvavAmAM Avato haLane eka bhAga bahAra Ave che.) kasamiyuM vi. [juo kasama' + gu. IyuM' ta. pra.] vAraMvAra segaMda khAnAruM kasavADha dhuM. ghANInA kheDa upara lAkaDAnuM ekaThuM ka-sAme 5. siM, -mA->prA. -ramama] e "ka-samaya." kasavANu juo "ka-suvANa." kasameTA !., ba. va. [jao 'kasaDAvuM' + gu. 'u' kR. pra.] kasavALI strI, haLamAM keza besADavA mATenI lAkaDAnI cIpa ALasathI ke roganuM parva dekhAvanAM cihnothI vAraMvAra zarIra kasavuM sa. kri. [saM. 1->prA. basa, prA. tatsama kaTI mareDAvuM e. (2) (lA.) duHkha, pIDa. (3) prasava-samayanI karavI, parIkSA karavI. (2) kiMmata AMkavI. (3) phAyadA paDatuM vidanA, viNa. (4) zrama, mahenata karavuM. (4) mahenata ApavI, ragaDavuM. (5) satAvavuM, herAna kasameTAvuM a. ji. [ravA.] kasameDA khAvA, aMga taNAvuM, karavuM. kasavuM karmaNi, phi. kasAvavuM che, sa. kri. aMbaLAvuM. (2) becenI thavI. (3) manamAM vaLa khAve. (4) kasa-hINa vi. jio "kasa +saM. hIna>prA, hRLa tatsama], tAva bharAvA [anubhavatuM. (2) (lA.) ciDiyela chuM vi. [+ gu. 'uM" ta.ka.] kasa vinAnuM, phaLadra 5 na hoya kasamarDa vi. jio "kasaDAvuM' +-gu. "u" ka. pra.] kasameDA tevuM. (2) (lA.) tAkAta vinAnuM, nirbaLa kasara sI. [ara, kasTa] kApaNuM, UNapa, ochapa, kamI. (2) beTa, khAmI. (3) zarIramAM thADA tAvavALI sthiti. ka-saLiyuM ve. ghaNuM ja kharAba, na maTe tevuM (4) karakasara, ghasAro kApI Apa e, "ribeITa." kasAI puM. [ara. kassA ] pazuo mArI enA mAMsane [ 0 ApavI, 0 devI, 0 kApI ApavI, (3. pra.) dhaTane vepAra karanAra mANasa, khATakI. (2) (lA.) krUra, nirdaya badalo Apa. 0 karavI (rU. pra.) saMbhALIne kharca karavA. nA (2. ma.) saMbhALIne khaca karavI. (3) khunI, dhAtakI, hiMsaka 0 kADhavI, (rU. pra.) badale le. (2) kheTa pUrI pADavI. kasAIHkhanuM na. [+juo "khAnuM.'] pazuone vepAra-uddeze (3) vira levuM. 0 khAvI, 0 sahevI (eNvI) (rU. pra.) kheTa mAravAnuM sthaLa kisAI ne mahollo sahana karavI, nukasAna anubhavavuM. 0 javI (2. pra.) nukasAna kasAIvADa ,, - . [ + juo, "vADa'_"vADe.] 2010_04
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ sasa kasakasa (-sya) -sI zrI. [gu. I ' svArthe ta. pra.] jue 'kazAkaza.' kasANuM vi. [saM, pAya-> pra.jJAJa + gu. ANuM' ta. pra.] besvAda baneluM, kATanA svAdavALuM. (ra) (lA.) meDhA upara kaMTALA-aruciA bhAva dekhAya tevuM, kaTANuM kasAya(-ce)Nu (-ca) strI. [jue kasAI ' + gu. 'a(-e)Na' strIpratyaya], kasAyaNI strI. [jue 'kasAI ' + gu. 'aNI'strIpratyaya] kasAInI patnI, khATakaNa kasAra puM. [de.prA.] [carA.] kaMsAra sAriyA puM. lagna vagere mAMgalika prasaMge nAkhavAmAM AvatA le. [ -yA nA(nAM)khavA (rU.pra.) lagna prasaMganAM kAmakAjanI zarUAta karavI] *sAla. (-ya) strI. ApadA, pIDA ka-sAla na., -lA . [saM. jhu-rAjya>prA. -FG], kasAlata (-5) zrI. [jue 'sAla +3. 'ata' svArthe ta.pra.] (lA.) manamAM thatuM duHkha, mUMjhavaNa, manamAM AnaMda na hovA e kasAlA puM. [jue 'kasAla,2] aceA, bhADa, kheMca kasAvavuM, kamAvuM' jue 'savuM'mAM, kasAvuM? a. kri. kATa lAgave, kaTANuM. (2) kATa lAgavAthI esvAda thavuM kasALu vi. juie saOM' +zu. AchuM' ta.pra.] kasavALuM, phUlapa. (2) (lA.) mAladAra, paisAdAra. (3) tAkAtavALuM kasAMja na., (Nya) zrI. juo 'kAsAMjaNa,' kasiyara jue 'kaziyara.' kasiyA puM., kha.va. [jue 'sI'gu. yuM' ta.pra.] kasI nAmanA ghAsamAM thatA dheALA dANA siyArA puM. [jue sAra'gu. Are' svArthe ta.pra.], siyuM na. [jue 'kasI' + gu. 'iyuM' ta.pra.] e nAmanuM ghAsa, kasI kasiyA -ra jue kaziyA.1-2, kasI (-zI) strI. [jue kAza.] paththaranI khANamAM paththara UMcakAvavA vaparAtI khAsa jAtanI kAraNa ke karA 461 ka(-)sIduM na., -doDaipuM. [aa. kadah] jarInuM bharatakAma. (2) IMdra ke naLayAMne bahu tApa lAgavAthI emAMnI retI ogaLI jaI kAca jevA rasanA banatA gaDDA, kITA, dhAMgaLa sI(-zI)dAra puM. [ara. kasIdah] jemAM kAphiyA ne radIph hAya ane matala paNa hAya tevI urdU dhATInI kavitA ka-sukha na. [saM. bru-tula] a-sukha, duHkha, a-suvANa 3-su(-sa)vANu (-Nya) strI. [saM. hu + jue 'suvANa.'] ka-savANa, a-svAsthya -suvAvaDha (-Daca) zrI [saM.Thu + jue suvAvaDa,'] sagarbhA strIne adhUre mAse thatA garbhastrAva, kAcA garbhanuM paDI javuM e karyuM(-sUM )gara vi. [jue 'kasuMbe' + [!. pratyaya kasuMbAne raMga caDAvanAra kahyuM (-skrU )khaDI strI. [jue 'kasuM(-suM )be' + gu. Da'svArthe ta. pra. + 'I " srIpratyaya] eka jAtanA cheDa kazuM(tuM)bahu vi. jue 'kasuM(-)be' + gu, 'Da' svArthe _2010_04 kasUra-dAra ta.pra.] saMbAnA phUla jevA raMganuM, kasaMbala, lAla raMganuM kasuM(-sUM )bA puM. jue 'kasuMbaDuM.'] eka jAtanA cheADa kasuM(-ruM )kha(-e)la, vi. [jue 'sue' + gu. 'ala''ela' svArthe ta.pra.], kahyuM(-skrU )khala vi. jue 'kasu'(-s )' gu, la" svArthe ta...] kasuMbAnA raMganuM, lAla khulatA raMganuM kasuM(-sUM)khale huM. [jue 'karuM e' + gu. 'la' svArthe ta. pra.] (la.) pANImAM gheLela aphINa, (padyamAM,) kasuM(-skrU )khA-cha (-ya) strI. [jue 'kasa (-sa )be''+che.'] ASADha vada chaThe (e divase puSTimArgIya havelIomAM ThAkArajIne rAtAM vastra dharAvavAM AraMbhAya che.) (saMjJA.)(puSTi.) kasuM(-skrU )khA-pANI na., ba. va. [jue 'kasuM(-saM )be' + 'pANI.'] (lA.) pANImAM gheLela aphINa, kasaM. [. karAlavA (rU.pra.) samAdhAna karAvavuM, samajhatI karAvavI] karyuM(-s )bA-pachI strI. [jue 'kasu (saM)Le' + saM.] jue 'kasu'khA-chaTha,' kasuM(-suM )bI vi. [jue 'kasu (saM )be' + gu. I" ta.pra.] kasuMbAnA raMganuM, lAla raMganuM. (2) kapaDAM raMgavAnA dhaMdhA karanAra, kasaMba-gara, (3) na. kasaMmAnuM bI kasuM(-hUM )bI-vADu (-Daya) strI., - / puM. [+ jue vADara'vADA.'] raMgArAonA vAsa ke mahAlle kasuM(-stuM zuM vi. jio 'kasuM(-saM )be' + gu. 'u' ta.pra.] kasaMbAnA raMganuM, lAla raMganuM kasa-(-1 )ela jue 'kasuMbala.' kasuM(suM) puM. [saM. suva>= prA.zuMmama-] e nAmanI eka vanaspati (jemAMthI lAla raMga nIkaLe che,) (ra) (lA.) strIone paheravAnuM lAla caTaka raMganuM eDhaNuM (sADI sADale vagere). (3) (raMganI samAnatAne laI te) pANImAM veLeluM aphINa (kAThI vagere kAmeAmAM DAyara mAM gheLe aphINa vyasana tarIke levAmAM AvatuM). (4) (lA.) jamInanA lekha karatAM kAThI vagere jAgIradArane kasaMbA tarIke apAtI rakama, khetaranI badalImAM levAtuM najarANuM. [ . UgaveA, 0 caDha(-)vA (3.pra.) aphINanA pINAnI asara thavI, amala caDavA. . kADhavA (rU.pra.) aphINanuM pINuM taiyAra karavuM. (2) saMpa-salAha karavI. . gALavA (rU.pra.) aphINanu pINuM taiyAra karavuM. . pAvA (rU.pra.) vyasana lekhe aphINa pIvuM] [kharAba ukalata ka-sUjha (-jhatha) strI. [saM. + jue 'sUjha.'] kharAba buddhi, ka-sUtara vi. saM. sUtra], huM vi. [ +gu, '''svAthe ta.pra.] (lA.) satara-saraLa nahi tevuM, agavaDavALuM (2) agharuM, muzkela. (3) gUMcavaNa-bhareluM e huM. AMkhanuM darda. (2) raja:strAva kastUra zrI. [ara.] lala, cUka, pramAda, khAmI. (2) (lA.) aparAdha, doSa, vAMka, 'DeiphTa.' [. karavI (ph.pra.) bhala karavI. (2) vAMkamAM AvavuM. kADhavI (3.pra.) sAmAne doSa kADhavA kahevA, . thavI (.pra.) bhula thavI. (2) vAMkamAM AvavuM] sUra-dAra vi. [+ phA. pratyaya], kasUra-maMda (-mada) visaM
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ 462 kahAra(-2)Na [+phA. pratyaya bhUla karanAruM, "DipheTara." (2) aparAdhI kaseLI strI. zarIra upara thatI nAnI raLI kasUluM vi. AkaruM, vasamuM kasTaDI . [.] kabajo, jApta jakAta, dANa kasUle kri. vi. [+gu. e' trI. vi., e. va, pra.] kasTama strI. [e.] rIta-rivAja, rUDhi, cAla, rasama. (2) mukelImAM, viSama saMjogomAM. (2) naTake, parANe kasTama-bUTI zrI. [.] jakAta, dANa kasuMba-gara jAo "kasuMba-gara.' kasTama-hAusa na[] jakAtanuM sarakArI kAryAlaya kasUMbaDI "kasuMbaDI." kasTasa-lAina strI. [e.] jakAtI nAkuM, 'Tela-nakuM kasuMbaDuM jue "kasuMbaDuM.' kasTeDiyana vi., pR. [.] geravahIvaTavALI saMsthA ke kasuMbaDe ja "kasuMbaDe." kArakhAnAne sarakAra taraphathI havAlo saMbhALI vahIvaTa kasuMba(be) (-15) jue "kasuMbala." karanAra amaladAra kasuMbatuM jue "kasuMbaluM.' kasTediye puM. e nAmanI kerInI eka jAta kasUMbale ja "kasuMbale." kastara nA padArthone sApha karatAM pAchaLa vadhato nakAme bhAga kasuMbA-chaTha (.) jue "kasuMbA-chaTha." -kacare. (2) makAna vagere utArI nAkhatAM nIkaLela karUM bA-pANI e "kasuMbA-pANI." bhaMgAra. (3) sAMdhavAnA vAsaNamAM kaMsArA kare che te lepa kasUMbA-Sa jue "kasuMbA-SaSThI." karastI strI. phi.] pArasI strI puruSo keDa para bAMdhe che te kasUMbI o "kasuMbI.' derI, pArasIonI jAI. [0 karavI (rU. pra.) apavitra kasuMbI-vAha jue "kasuMbIvADa, De." thavAya evuM kArya thayA pachI hAtha-moM dhoI kastIne choDayA kasuMbuM ja "karuM chuM." bAda ene vidhithI pavitra karI pharI keDa para bAMdhavI] kasUMbela ja "kasuMbala'mAM kastUTa-sturikA strI. [saM.] juo "kasturI." kasuMbA juo "kasube." kastUta-sturiyuM vi. jio "kasturI" + gu. "iyuM ta. pra.] kaseluM na. e nAmanuM eka kaMda-zAka kasturInA mizraNavALuM. (2) kasturInA raMganuM kase . AMkhanI be pAMpaNanI saMdhi kastUTa-)rI strI. siM.] cAkakasa jAtanA haraNanI ghaMTImAMthI kase chuM. talavAra laTakAvavAne cAmaDAno paTTo maLato eka kiMmatI padArtha, mRga-mada. (2) ((TIkhaLamAM kasekasa phi. vi. jio "kasanuM-dvibhava] (lA.) pU. DuMgaLI [haraNane kasturIvALo DeTa pUruM, saMpUrNa kastUta-stu)rIke (-1) puM. [sa.] kastUrI ApanArI jAtanA kaseja(-ja) vi. kaDavuM, AkaruM. (2) kaDavA-luM, AkarA- kastUta-sturI-bilADI strI. [+juo "bilADI.'] pUchaDI pAse beluM. (3) kastara-kAMkarIvALuM. (4) taiyAra na hoya tevuM kasturI jevA gaMdhavALI kothaLI dharAvatI bilADInI eka kasejaNa na. kAjI cIja nuM jhATakaNa. (2) dANo vagere jAta, gaMdha-mArjarI [tevI haraNanI eka jAta sApha karatAM pAchaLa raheluM kastara, "svIpi...' kastu(sva)rI-mRga 5. siM.] jenA DuMTAmAM kasturI thAya che kaseje ja "kAja.'' kasture puM. [ravA.] susavATa karatuM eka prakAranuM pakSI. keseTI strI. si15-ufTTA)prA. vasa-TTama senA- (2) (lA.) mijAja jie "kasabaNa." cAMdInI kasoTI karavAne paththara, senA-cAMdIne kasa kADha- kabaNa (zya) strI. [ara. ka +gu. "aNa" strI pratyaya vAne paththara. (2) (lA.) parIkSA, tapAsaNI, "TesTa." (3) kamala juo "kamala." sviAdavALuM, besvAda mApadaMDa, Adarza, "krAiTeriyA' (hI. va.) (4) saMkaDAmaNane kasavAda chuM. [saM. -vADha] kharAba svAda. (2) vi. kharAba vakhata, mukelIne samaya. [0 e cA-hA)vavuM karavuM, tAvI kahekahATa chuM. [ravA.) jorathI hasavAne avAja javuM. (2) parIkSA karavI. 0 karavI, 0 kADhavI (rU. pra.) kahalavuM a. %i karamAI javuM. kahalAvuM bhAve, kri. kahaparIkSA karavI. 0 mAM UtaravuM (2. pra) parIkSA devI. lAvavuM che., sa. kri. 0 mAM levuM (rU. pra.) kasIne sakhtAIthI kAma levuM] kahalAvavuM, kahalAvuM jue "kahalavuM'mAM. kaseTI-kAra vi. [+ sa. 1T] kaTI karanAruM, parIkSaka kahANI (kA:NI) strI. [saM. jayanivaI>prA. hAthamA] keseTa-dhAraNa na. jio : kasoTI' + dhAraNa.] kasoTI vArtA, vAta. (2) 2 daMtakathA, lakavAyakA. (3) adabhuta karavAne mApa-daMDa, "krAiTeriyA' vAta [bhagavAna, gopAlakRSNa. (sA.) keseTI-naLI strI, [+ jue "naLI.'] keza-naLI, "TesTa-Tayuba' kahAna (kAna) puM. [saM. zas>prA. 17, ] zrIkRNu kATI-sthAna na. [+ saM.] tapAsaNInuM sthAna, "TiMga kahAna, De (kA:naDa, De) 5. [ e "kahAna' + gu. svArthe sTezana" Da' + "u" ta. pra.), kahAne (kAna) muM. [saM. - kasuMbuM vi. mukelIvALuM, vikaTa >prA. lIma-, -ma-, kahAnaDe (kAnuDo) . kaselI strI. nAnI kuhADI [+gu. "u" ke "huM" svArthe ta. pra.] juo "kahAna." (paghamAM) kaseluM vi. kasAyeluM, kahuM. (2) manane game tevuM, mana kahAra chuM. [2. prA. zAhRAra pANI vagere lAvanAra nekara; mAne tenuM, sAruM pAlakhI UMcakanAra bhoI ] pAlakhI UMcakanAra bhAI kasezI strI. dakSatA kahAra(ra)Na (raya) strI. [+ gu. "a--e)Na" strI pratyaya] 2010_04
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ kahAvavuM 463 3LakaLatuM ' kahAra jAtinI strI pre, se. kri. [kahA karavuM nahi (kayA (rU. pra.) vAraMvAra kahAvavuM (kAvavuM) jue "kahevuM'mAM. kahevuM nahi. (2) azakti AvI javI. (3) bhAna bhulAI javuM] kaha (ka) kri. vi. si. mana>prA. va >apa.] kahANI (kodaNI) zrI. [saM. LiT> prA. hoLa) kayAM, kaye ThekANe, kaye sthaLe (praznArthe). [0 kaha (8) jue che .' (2. pra.) kyAMka kayAMka (anizcitArthe)] kaheva(rA)maNa (keH1) e kevaDAmaNa." kahaka ke kaI kri. vi. [+ | 'ka' pra. anizcitArtho] kahevaDA(rA)vavuM (keva-) jue kehavuM'mAM. kyAMka, kaIka ThekANe, kaIka sthaLe kaheva(vA)Na (kaiva(-vA)Na) na. [ja "kAhavuM" + gu. kaheNa (keraNa) na. [saM. tathA> prA. vaLa] kathana, vacana, "a8-AIzuM" ka. pra.] kahevApaNuM, saDo bola. (2) saMdeze. (3) teDuM, netaruM. (4) (kanyAnuM kahevarAmaNa (ke va) e kAvaDAmaNa." mAguM kahevarAvavuM (ke va) juo kehavuMmAM, kaheNI (kaeNNI) strI. si. ninA> prA. LiyA kathana, kahevATa (ke vATa) che. [juo "kohavuM' + gu. ATa "ku vacana, bala. (2) kahevAnI rIte. (3) vArtA, vAta, (4) pra.] kahovANa, saDe lokApavAda [kahevA pUratuM kahevANa (ke vANa) jue "kahevaNa.' kaheNuM (keNuM) vi. jio "kahevuM' + ). aNuM' ku. pra.] kahevANiyuM (ke:vANiyuM) vi. [ + gu. "iyuM ta. pra.] ati kaheta na. (saM. [ + juo "heta."] hetathI UlaTuM, kusaMpa, varasAdane laI kahevANa thaI gayuM hoya tevuM (khetara vagere) aNabanAva, (2) a-hita, hAni, nukasAna kahevAyuM ke vAvuM) ja kehavuM'mAM. kahetala (ketala) vi. vi. jio "kahevuM" + gu. 'tala" pra. kahevuM kevuM) juo kehavuM.' (varta. . "tuM'ne vikAsa) + svArthe "ala" ta. pra.] kahenAruM, kahaLA-pAka (keLA) jue keLA-pAka.' vAta karanAra. (2) kahevA mAtranuM, kahevA pUratuM kaheLuM (keLuM) jue "keLuM.' kahetAM (kaMDatAM) kri. vi. jio "kahevuM" + gu. 'tAM . pra. ka-hoMze-se)(haye, spe) kri. vi. [sa. [ + juo hoMza" (varta. ka. 'tumAM acayArtha 'A' pra.)] kahevAmAM, kahevAthI. + gu. "e trI. vi, pra.] hAMza vinA, UlaTa vinA (2) eTale ke kahyAgaruM (kayA-garuM) vi. [ja "kahyuM' + saM. -> kahetI ke tI5 sI. jio kahevuM' + ga. "atI' ka. pra.] zau. prA. degAra-ma-] kahyA pramANe karanAruM, AjJAMkita kahevata. (2) kiMvadaMtI, lokavAyakA-(3) lokApavAda kahyAmAM (kayA-) kri. vi. [ja "kahyuM" + gu. "mAM" sA. kahera (kaeN 2) . [ara. kahara] bhAre juhama, atyAcAra, vi. nA arthane anuga] (lA.) AjJAmAM, tAbAmAM sitama kahyuM (kayuM vi, karmaNi bha. ku. ane bha. kA. [kathitakahevAmaNa (kevaDAmaNa) jue "kahevarAmaNa.' karmaNi, kR>prA. #fhacama- pachI "kahevuM e vikaselA kahevarA )vavuM (kaeNH vaDA(rA)vavuM) jue "kahevuMmAM. huM" karmaNi bhU, kRno pra.] kahevAnI kriyA karI. (2) na. kahevata (ke vata) strI. jio "kahevuM' dvAra.] leketi, kathana, vacana, bela. (3) zikhAmaNa varba.' (2) udAharaNa, daSTAMta kahalAra na. [sa.] dhoLuM kamaLa kahevara(-)maNa (ke vara(-DA)maNa) na. [jue "kahevuM" +gu. kaLa' strI. [saM. vA] (chaMdamAM) kaLA, mAtrA. (2) (lA.) yuti, ava+"ara(s)+AmaNa" ka. pra.](lA.) kahevApaNuM, ALa hikamata, kuneha, 'Ta'. (3) hAthane kasaba, hathoTI. (4) kahevarA(rA)vavuM (ke varA(DA)vavuM" e kahevuM'mAM. yaMtra, karAmata, saMge. (5) yaMtranI cAvI, cAMpa. [0 ughADavI kahevANa (ke vANa) na. [jue "kahevuM' + gu. "ANa" kRma.] (rU. pra.) cAMpa tALuM vagere khAlI devAM. 0caDa(-jAvavI, kahevAvuM e dabAvavI, 0 dAbavI, pheravavI, 0 mAravI (rU. pra.) kahevAtuM (kevAtuM) vi. [ja "kahevuM + gu. karmaNi 'A' yaMtra cAlu karavA ke baMdha karavA cAMpa para kriyA karavI. 0 pra. + "tuM varta. ke. lA.] mAtra nAmanuM, kahevA mAtra. (2) batAvavI (2. pra.) yukti samajhAvavI, upAya batAvo. 0 khATuM, banAvaTI, "ele...' mAravI, 7 vAsavI (rU. pra.) cAvI ke cAMpa pheravI baMdha kahevApaNuM (kevApaNuM) 1. [jae "kahevuM" (vi. ka) + gu. karavuM] paNuM "ta. pra.] (lA.) kahevuM paDe evI paristhiti, balavAnI kaLa2 puM. [2. prA. ] kAdava, kIcaDa jarUra. (2) doSa kADhavApaNuM kaLa sI. [ie "kaLavuM."] aTakaLa, anumAna kahevAvuM (kevAvuM) jue "kahevuM'mAM. kaLa zrI. jio "kaLavuM.'] du:khanI jhaNajhaNa, kaLatara. kahevuM (4) sakri. [saM. ->prA. -> ju.gu. kihi.] (2) mUcha, taMmara. [0 AvavI, 0 caDha(-)vI (rU.pra.) duHkhanI kathana karavuM, vadavuM, bolavuM, uccAravuM. (2) javAba Apavo. jhaNajhaNanI prabaLa asara thavI. 0UtaravI, vaLavI (3) pake deva. [pra. bhU ku. kahuM (kayuM) ane kIdhuM; dri. (3.pra) duHkhanI zAMti thavI ] bhU, ku. kahela, -9 (kela, luM) ane kIdhela, -luM (A baMne kaLakala-LA)Na juo "kakaLANa." [kikiyAro bha. kA.nAM rUpa tarIke karmaNi prayoge)]. kahevAvuM (kevAvuM) kaLakaLa (kaya-ka-) strI, jio "kaLakaLavuM.] kakaLATa, karmaNi, ki. kahAvavuM (kAvavuM), kahevata-rA)vavuM (keva) kaLakaLatuM vi. [jue "kaLakaLavuM+ gu. 'tuM varta. ka] cAlu 2010_04
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaLa-kaLATa 464 kaLaza-bhAta artho uparAMta (lA) ekAeka AvI paDatuM, aNadhAryuM kaLapaNuM na. maranAranI pAchaLa lagaDAM godaDuM thALI vATake kaLa-kaLavaTa (-) strI. vyAju dhIradhArane dhaMdhe TabaDI vagere ApavAM e, zA-dAna [kaLavI kaLakaLavuM a, kri. [2vA.] kakaLATa kara, TiTiyAro kare. kA5va na. jamInamAM DhephAM bhAMgavAnuM khetInuM eka ojAra, (2) (lA.) duHkhanI vedanA vyakta karavI. (3) raDavuM. (4) kaLAvuMa. kri. [sa. va > , arvA. tadbhava "kalapavuM zoka vyakta kara. kaLakaLavuM bhAve, ji. kaLakaLAvavuM dvArA] kalpAMta karavuM, jaravuM. (2) sa. kiM. nizcaya karo. prema, sa, kri, (3) saMka9pa karavo. kaLapavuMbhAve, kri, karmaNi, kaLakaLATa kuM. [juo "kaLakaLavuM' + gu. "ATa' ku. pra.] kaLapAvavuM che.. sa. kri. kakaLATa, 2DALa. (2) zera-bAra. (3) kaleza, kaMkAsa, kaLapavuMsa. kri. khetaramAM rAMpaDI keravavI. kaLapAra kajiye [kakaLATa, zera-bAra, dhATa karmaNi, ke. kaLavuM ., sa. kri. kaLakaLANa na. jio kaLakaLavuM + gu, "ANa" ka. pra.] kaLapAvavuM, *, kaLapavuM jue "kaLavaMjamAM. kaLakaLAvavuM, kaLakaLAvuM ja "kaLakaLavuM'mAM. kaLapI strI, kheDUtanuM eka ojAra, rAMpaDI kaLa-kAMkaNa na. dhIradhAra lenAra varga. (2) asIla, gharAka kaLaba (-khya strI. moTI rAMpaDI, kaLapI (vakIla) kaLabavuM sa. kri. [juo "kaLaba," -nA. dhA.] khetaramAM rAMpaDI kaLa-khAdhA-kaca) strI, jio "kaLavuM' + "khAdha."] khAtedAra pheravavI. kaLabAvuM karmaNi, kri. kaLabAvavuM che. sa. ke. taraphathI thayelI nukasAnI, khAtedAra nAsI jatAM vepArInuM kaLabAvavuM, kaLabAyuM jue "kaLaba'mAM. leNuM khoTuM thavAthI thatI nukasAnI kaLamaLavuM a. kri. [2vA] kacavAvuM, kaNamaNavuM kaLagArI muM. ziMgaDiye vachanAga, vakho [aNabanAva kaLamaLe 5. jio "kaLamaLavuM' + gu. "u. pra.] kacavATa, kaLachA strI. [saM. -choghA) kajiye, TaMTo, takarAra. (2) vasavasa, nAkhuzI. (2) vahema, zaMkA kaLajuga puM. [saM.tri-yuna] jue "kAla-yuga." kaLalAvI strI. eka jAtanI vanaspati, lAMgulI, nAgalI kaLaNa na. [saM. zarana>prA. zALa] jJAna, samajhaNa kaLa-va-vikaLa strI. [saM. 10 + lava-jA] (lA.) yukti, kaLaNu na., (zya) strI. [jue "kaLavuM' + gu. "aNu" ku. kaLA, hikamata, tadabIra. (2) sUjha, samajha. (3) mAhitI, pra.] kaLatara khabara. (4) zAtA, nirAMta, cena [hikamatavALuM kaLaNu na. [o kaLavuM + gu. "aNa" ke. pra.] paga kaLa-vA-vikaLiyuM vi. [+ gu. "yuM" ta. pra.] yuktibIja, mUkatAM kaLI javAya tevI narama mATIvALI bhInI jamIna kaLavaTha (-Tha) strI. DolavuM e, jhoka, lathaDiyuM. (vahANa.) kaLaNu strI. siM. vaDhanA>prA. vIjhA] jJAna, samajhaNa, kaLaNa kaLavaLa' (kaSa-vaLya) strI, jio "kaLa'+ "vaLavuM.] kaLatara na., jio "kaLavuM' + gu. "tara' ka. pra.] aTakaLa, yukti, dAvapeca, tadabIra, hikamata [kacakaci ghAMghATa aMdAja, aDasaTTo kaLavaLa (kavaLya) strI. [juo "kaLavaLavuM'.] kalabala, kaLatara (2) strI. [juo "kaLavuM' + gu. "tara" ka. pra.] kaLavaLavuM a. ji. [ravA.] kalabala karavuM, kacakaci dhATa jhINo tAva ke mAranI asarathI zarIranA aMgomAM thatuM kaLaNa karavo. (2) khabara paDe ema karavuM [hunnarI kaLatara (-2) jI. jio "kaLavuM + 9. "tara" ka.ma.] kaLa-vaMta vi. [sa. chA-vat>prA. -vaMta] kaLA jANanAra, pANIpacI jamIna (jemAM paga vagere khaMcI jAya) kaLavavuMjuo "kaLavuM 12mAM. kaLatara na. pANInA kesane lagatAM ojAro ane sAdhanA kaLavikaLa juo 'kaLa-vakaLa." kaLatANuM na. [juo "kaLavuM' + "tANavuM' + gu. "uM'. pra.] kaLa-vikaLiyuM jue "kaLa-vakaLiyuM.' pAkane aDasaTTo kADhI ApavAnuM mahenatANuM. kaLavI strI. jamInanAM DhephAM bhAMgavAnuM ojAra, kaLapava kaLathiyuM vi. [juo "kaLathI' +". "yuM' ta. pra.] kaLathIne kaLavuM sa, kiM. [saM. -> prA. 4-] oLakhI levuM. lagatu. (2) kaLathInA raMganuM jANI levuM. (2) kalpavuM, dhAravuM, aTakaLa karavI. kaLAvuM kaLathI strI. (saM. 6f >prA. zaefthama] halakI jAtanuM karmaNi, kri, kaLavavuM che, sakei. eka dhAnya. [ karavI (rU. pra.) kajiyo karavA. (2) kaLavuM a. kri. kaLatara thavI. keLavavuM che, sa. kiM. ciDAvuM. 0 khAvI (rU. pra.) aNagamatuM kAma karavuM (2) du:kha thAya ema karavuM kaLathI-vAyuM che. [ + jue "vAvavuM" uparathI vALyuM" bha. ke. kaLavuM a. kri. [dezaprA zaha-kAdava, nA. dhA] (kAdavamAM) no vikAsa] jemAM kaLathI vAvelI che tevuM (khetara) khaMcI javuM. kaLAvavuM che.. sa. kei. kaLathAra na [saM. vacharatha-vRttA-] kaLathInA cheDanI DAkhaLI kaLavuM na. hiMduomAM mRtyu pachInI eka kriyA ane pAla [lAge tevuM kaLaza juo 'kalaza." kaLa-dAra vi. [jue "kaLa'+ phA. pratyaya.] cAMpavALuM, kaMca kaLaza-ghara na. [saM. verI + prA. ghara] siMhAsanane kaLazanA kaLanA strI. siM, vAsanA] samajha, samajhaNa. (2) gaNatarI, khyAla cihnavALo suzobhita bhAga kI-5Ta puM, na. [juo 'kaLa" + saM. 1TTa !.] TAIpa-rAITara kaLaza-pUja juo "kala-pUjA." ToliprinTara vagerenA vargonI goThavaNIne khyAla ApatuM kaLaza-bhAta (-tya) na. [sa, jarA + ja "bhAta,2] jemAM pATiyuM, "kI-borDa kaLazanI aneka AkRtio AvatI hatI tevuM amadAvAdI 2010_04 For Private & Personal use only.
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaLaza(-saM)lI kaLA-sIdarI eka kinakhAbanuM kApaDa. kaLANa juo kaLaNa..' kaLaza(-)lI strI. [saM. rA.+ gu. 'la' svArthe "I' kaLAtmaka jue "kalAtmaka." ta, pra.] nAnI loTI, kasalI, TabUdI kaLA-daSTi e "kalA-dahi." kaLazisiDyALuM na. [juo "kaLaziyo' + gu. "A kaLazvara ja "kalAdhara.' ta. pra] (lA.) vAraMvAra jhADe javAne rega, kogaLiyuM, kaLA-dharI juo "kalA-dharI." kaeNlerA' kaLA-kAma jue "kalA-dhAma.' kaLazi(si) pR. [saM. vaphA- > prA. zaH gu. "yuM' kaLAdhArI jue "kalA-dhArI." svArthe ta. pra.] kaLaze, mATe leTa. [vyA bharavA (rU.pra) kaLAnanidhi jue "kalA-nidhei." vAraMvAra jhADe javuM. -ve javuM (rU.pra.) maLazuddhi mATe javuM. kaLA-19 jue "kalApaTu." 0 utara (rU.pra.) jhADe Utara, maLazuddhi thavI kaLA-pArakhu jue "kalApArakhu." 0 utAra, 1 kara (rU.pra.) poMkhaNuM karavuM] kaLA-pUjaka jue "kalA-pUjA ka." kaLazI strI. nuM vIsa maNanuM eka mApa (traNa jAta : 80 kaLA-pUjana juo 'kalA-pUjana." mApanI, 48 mApanI ane 144 mApanI). (2) (lA.) kaLApe puM. AjhaMda, raDAroLa, (2) kaDhApo, kaleza, kaMkAsa bahoLuM, meTuM. [ kuTuMba (kuTumba) (ra.a.) bahoLo parivA2] kaLA-pracAra ja e "kalA-pracAra." kaLaze !. saM. zarAja-> prA. va . gu. mAM pAchA kaLA-prema jue "kalA-prema.' 'tAlavya'] moTo loTe. [-ze javuM (rU.pra.) jue "kaLaziye kaLA-premI jue "kalApremI.' javuM'. 0 utAra, 0 kara (rU.pra.) e "kaLaziyo kaLA-phakIra pu. [. 1 + jue "phakIra.'] (lA) kaLAnI utAra-kara."] pAchaLa bhekha lenAra kaLasalI ja "kaLazalI." kaLA-bhavana juo "kalA-bhavana.' kaLasiyALuM juo "kaLaziyALuM.' kaLAmaya jue "kalAmaya." kaLasiye jue "kaLazi." kaLA-maMDapa (-ma35) jue "kalA-maMDapa." kaLa-hINa vi. saM. vAjhA-hIna>prA. nA-DhILa] yukti vinAnuM. kaLA-maMdira (mandira) e "kalA-maMdira.' (2) abudha, anAvaDatavALe. (3) cAMpa vinAnuM kaLAyala . [. vA dvArA gu.) mera kaLo chuM. [saM. - > prA. vaLa (grA.)] kalaha, kaLA-yukta juo "kalA yukta.' kajiye, kaMkAsa kaLA-ruci juo 'kalA-ruci." kaLaLavuM a. kri. [ravA.] kakaLavuM, kaLakaLavuM, duHkhane laI kaLA-La pu. re-kakaLANa, raDAroLa buma pADavI. (2) kocavAvuM kaLAvavuM jue "kaLavuMmAM. kaLaLAvI strI, e nAmano eka rAtAM phUlavALe cheDa. (2) kaLAvaMta (vakta) ja "kalA-vaMta." khaDi nAga. (3) ziMgaDiye vachanAga kalAvaMtaNa (-1HNya) jue "kalAvaMtaNa." kaLakiye . strIonuM hAthe paheravAnuM eka ghareNuM kalAvaMtI (-1tI) juo "kalAvaMtI.' kaLA jue "kalA.' kaLAvAna jue "kalAvAna.' keLakara jue "kalA-kara." kaLA-vijJa juo "kalA-vijJa." kaLA-kalApa e "kalA-kalApa." kaLA-vijJAna jue "kalA-vijJAna.' kaLA-kaMda (kanDa) jae "kalA-kaMda." kaLA-vida juo "kalA-vida." kaLA-kAra juo 'kalA-kAra." kaLA-vighA juo "kalA-vidhA." kaLA-kuzala(La) jue "kalA-kuzala." keLa-virodhI ja "kalA-viredhI." kaLAkuzala(La)tA ja "kalA-kuzala-tA." kaLA-vivecaka ja kalA-vivecaka." kaLAkRti juo "kalA-kRti." kaLAvivecana juo "kalA-vivecana." kaLA-kovida juo "kalA-kavi.' kaLAvizArada juo "kalA-vizArada." kaLA-kozala(-) jue "kalA-kauzala." kaLA-viSayaka juo 'kalA-viSayaka." kaLAkSaya jue kalA-kSaya." kaLavuM jue "kaLavuM"mAM. kaLA-kSetra jue "kalA-kSetra.' kaLA-zatru juo "kalA-zatru." kaLA-guru jue "kalA-guru." kaLA-zAlA(-LA) e "kalA-zAlA." kaLA-gRha jue "kalA-gRha." kaLA-zikSaNa jue "kalA-zikSaNa." kaLA-cAturya juo "kalA-cAturya.' kaLA-saMpanna (-sampanna) jue "kalA-saMpanna". kaLA-cikitsaka jue "kalA-cikitsaka.' kaLA-sIMdarI strI. [saM. 18r + jue "sIMdarI'] (lA.) kaLA-janya jue "kalA-janya." pANe vacceno sAMdho para besADavo e, pUrato vATe 2010_04
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaLAhoLa kaMkaNadoro kaLAhoLa kuM. [saM. zojhAra; (grA.)] kolAhala, bhAre karI . lagnane Agale divase rAte karavAmAM AvatA ghoMdhATa, zera-bakera eka hiMdu dhArmika vidhi kaLAMsI sI. yaMtrakaLA. (2) sAlanI sAMdha baMdha besatI kaLavuM a. kri. [2vA.] kakaLATa kara, bhAre krAM krAM karavA mATe vaparAtuM cIpaTA dhATanuM eka ejAra. [0 kApavI karavuM (kAgaDAnuM). (2) (lA.) kakaLATa karavo, vilApa kara (u.pra.) pharatuM kApIne besatuM karavuM. 0 levuM (rU. pra.) baLada- kaLeLATa muM. [juo "kaLeLavuM' + gu. "ATa" ka. pra.], TI gADInA paiDAnA pATalAnA cheDA bheLA thaI gayela hoya strI [+ gu. 'I' svArthe strI pratyaya], kaLeLI strI. [ie tene judA karavA. (2) lAkaDAmAM kANuM pADI bIjA 'kaLavuM' + gu. "I' u. pra.] chAtIphaTa rudana, kapAMta lAkaDAnuM sAla besADavuM]. kaLA (kaLA) kuM. [saM. zAha-] jue "kalo." (2) (lA.) kaLi jue "kali." lAMbe sAda, raDavAne tANIne karavAmAM Avato avAja kaLi-kAla(La) jAo "kali-kAla." kaLAI(-) vi. siM, zuru dvArA gu.] jeno levAne hakka thAya kaLijuga juo "kali-juga." tevuM (I bahena putrI vagere ane enAM saMtAnomAMnuM kaLi-mala(La) jue "kali-mala.' pratyeka) leNiyAta samuM kaLiya(-yA)Na (-myavi., strI. [saM. dvArA gu.] kulIna kaTa(-ThI) strI. sAthiyA vagere paravA mATenI paththaranI strI, khAnadAna strI bhUkI. (2) zekAvAthI UjaLI thatI eka jAtanI sapheda retI kaLiyara vi., pR. jio "kALuM" dvArA] kALetare (nAga). kaLa8(-) na. jue "kareThuM." kaLiyala vi. [sa. guru dvArA gu.] kuLavAna, kulIna kaLATa na. pAsuM, paDakhuM, pArva kaLiyANa (ca) strI. [ja "kaLiyaNa.] kulInatA, khAna- kaLAThI juo "kaLeTI." dAnI, pratiSThA kaLAThuM jue "kaLe TuM." kaLiyAta vi. nAsIpAsa nAumeda, (2) aprasanna, nArAja kaLatuM e kaLuM." kaLiyAra e "kALiyAra." kaLayuM jue "kaLeI." lIdhe kALuM thaI javuM kaLiyuga jue "kali-juga." kaLAMDhavuM (kaLavuM) a. ke. jio "kALuM' dvArA.] rogane kaLiyuga-saMvata (saMvata) jue "kaliyuga-saMvata." kaMI (ke') sa., vi. jio "kAMI.'] jue "kAMI?" kaLiyuM vi. [juo kuru dvArA gu.] kulIna, khAnadAna [0 kaMI thavuM () 0 nahi, nahi to, 0 nuM kaMI kaLiyuM na. jamIna rAMpalavAnuM kheDUtanuM sAdhana (-ke'), 0 ne kAvaza (rU.pra.) jue "kAMImAM.] kaLayuM na. tarabUcanuM bI [(2) ThaLiye kaMI' (kai) save, vi. saM. vAviva> prA. vAgha-mafa kaLiye muM. jio "kaLI'+ gu. thayuM" ta. pra.) DeDe. > apa. 12-vi) keTalAya, aneka kaziMgaDuM jue "kaliMgaDuM.' kaMI ke) kri. vi. [cara.] juo kahI." kaLI strI. siM. DhiRI> prA. DhimA] vagara khIleluM nAnuM kaMI eka (ke eka)) sarva, vi. jio "kaMI ' + gu. 'eka."] kala. (2) (lA.) kaLInA ghATane baMdIne pratyeka AkAra. caNAnA loTanI seva, (4) aMgarakhA ke paheNamAM karAtuM kaMIka' (rka ka) ja e kAMIka." bagala najIkanuM khAsa prakAranuM eka sIvaNa. [e ka2vuM kaMIka* (kaMka) sarva, vi. jio "kaMI' + 5. "ka" svArthe (rU.pra.) atyaMta duHkhanI lAgaNI thavI. * khIlavI (rU.pra.) ta...] juo "kaMI. AnaMdamAM magna thavuM. (2) yauvanamAM AvavuM. kaMka (kaDuM) puM, na. siM, puM.] e nAmanuM eka pakSI kaLIcane . jio "kaLI' + "cu." kaLInA AkArane (jenI pAMkhanAM pIchAM bANane cheDe bAMdhavAmAM Ave chebhAsa Apata] cUnAne viziSTa prakAra (Arasa jevI uttama havAmAM gati pakaDavA mATe). (2) bhAratavarSanA ja ne eka : jAtanA paththaramAMthI banAvAto) deza. (saMgrA.) (3) e nAmanI eka prAcIna AdivAsI kaLI- 2 . mocInuM ziMgaDAnuM eka ejAra [kaLaNa prajA. (saMjJA.) (4) yudhiSThiranuM virATanagaramAMnA guptavAsa kaLabire strI. paga pesI jAya tevI picI bhInI jamIna, daramyAna svIkAreluM nAma. (saMjJA.) [kavaca, bakhtara kaLuM-LoTuM-huM, -8) vi. [ja e "kALuM dvArA.] kALA 2ganuM, ke kaTha (kag ) na. [saM va > prA. vavA, prA. tasUma, .] zyAma varNanuM. (2) kAviyA raMganuM, jhAMkhuM meluM. (3) mATI- kaMkaNa (kaNa) na. [sa., .] kAMgarAvALI cUDI. (2) vALuM-gArAvALuM-kAdavavALuM-gIluM vivAhanI vidhi karI kAMDe bAMdhelA mIMDhaLa sAthene nADAkartha-La)DhAsa strI. [ e "kALuM" dvArA.] kALAza, zyAmatA chaDIne doro, kAMkaNadero. (3) vareNImAM varAyelA kaLeTuM, huM ja kALuTuM.' brAhmaNa temaja yajamAnane kAMDe baMdhAte nADAchaDInA dare kaLaDhAsa juo 'kaLuM DhAsa.' kaMkaNu-grahaNa (karuNa-) na. siM] sUryanA saMpUrNa khagrAsa kabUduM juo "kaLuM huM." [eka ghAsa grahaNa vakhate caMdra barAbara samAI jatAM sUryanI bAkInI kaLe na. kALiyA nAmanA ghAsane maLatuM meTA pAMdaDAMvALuM kinArI prakAzita rahe evA prakAranuM grahaNa, kaMkaNAkRti kaLavaLa ki.vi. jio "kaLa' + "vaLa', beune gu. "e" grahaNa [kaMkaNa(2,3)." trI. vi.no pra.] yutiprayuktithI, samajAvaTathI kaMkaNadoro (kag ) puM, siM. + e dore."] juo 2010_04
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaMkaNa-dvIpa kaMkotara kaMkaNa-dvIpa (kaNa-9 puM. [saM] paravALAMne beTa kaMkAsa karanAruM, kaMkAsiyA svabhAvanuM, kajiyALuM kaMkaNu-rava (kagNa) . siM.] kaMkaNane khaDakhaDATa kaMkAsiyana) (kAsiyA-the)zya) strI. [juo. "kaMkAsiyuM" kaMkaNa-vatuM (kaNa-vatuM) vi. si + saM. deg44 >kA- + "a(e)Na" pratyaya] juo "kaMkAsaNI." vaita + gu. "u" svArthe ta. pra.] kaMkaNa hAthe paherela che tevuM kaMkAsiyuM (kakA-) vi. [o "kaMkAsa' + gu. "IyuM'ta pra], kaMkaNAkAra (kaNA-> $ (sa + saM. mAjhA]. kaMkaNAkRti kaMkAsIluM(ka) vi. [+ gu. "IluM ta.pra.] kaMkAsa karanAruM, (karuNA-) strI , vi. [saM. + saM. mArUti] kaMkaNane ghATa kaMkAsa karavAnA svabhAvavALuM (2) vi. kaMkaNanA ghATanuM, baMgaDI-ghATanuM, maMDalAkAra, goLa, kaMku (kapha) na. [sa, ma, kesara] (lA.) khArAnA pANImAM "eNnyulara' palALelA haLadaranA gAMThiyAnuM cUrNa. [chAMTavuM (rU. pra.) zubha kaMkaNuka (kaNA ku[. + ma] kaMkaNane DAgha ke DaNa che evuM batAvavuM, maMgaLamaya karavuM. 0 nA karavA (rU. pra.) kaMkaNika (kaNika) na. [saM.] kAMDAmAM karyAsthionI AgalI zubha vidAya levI. (2) sAruM kAma karavuM. 0 ne gaLA bAju upara ADe rahele-ghaNe UMDe Avelo-ghaNo agatyane (rU. 4) me jamajA, sukha-vaibhava. 0 nAM pagalAM (rU. pra.) snAyune paTTo sArA zukanane lAbha, saubhAgya ke unnatinuM cina, 0 nuM kaMkaNuM (ka ) strI. [sa.] ghugharI. (2) ghUgharIvALuM ghareNuM karavuM (rU. pra.) AnaMda-maMgaLa karavuM. (2) phateha karavI. kaMkaNu* (kagNI) strI. [jue "kaNakaNavuM' + gu. "aNa" (3) zubha vidAya levI. 0 ne cAMdale (rU. pra.) koI paNa ka. pra. + "I" pratyaya] kaMpArI, dhrujArI prakAranA badalA vinA kanyAdAnanI rIte. che ne pagale (u. pra.) kaMka-pakSa (kapha) muM. [ sAM ], kaMka-patra (ka) puM, na. zubha zukanathI. (2) AdaramAnathI. 0 vALe hAthe (rU. pra.) [, na.] kaMka pakSInI pAMkha ane emAMnuM pratyeka pIchuM saubhAgyabhera, maMgaLamaya rIte] kaMkara (ka$2) paM. (saM.] paththarane khuba nAno TukaDo, kAMkaro kaMku-ghoLaNa (kapha-) na. [+ ja e "dhoLavuM" + gu. "aNa" (2) retI ke dhULa sAthe bhaLela kAMkaro, maraDiyo ku. pra.] kaMku ghoLavuM e kaMkaramaya (kapura -] vi. [saM] kAMkarAvALa, kAMkariyALa kaMkuTa (kakuTa) paM., na. eka jAtanI vaidyakIya mATI kaMkara-snAna (kara) na. [saM.] atyaMta ThaMDA pradezamAM brAhmaNa kaMku(phUDI (kaku(-)DI) vi, strI. jio "kaMkuDuM' + gu. pANImAM kAMkaro nAkhI pita nAhyAnuM mAnI le e prakAranuM 'I' strIpratya] (lA.) saubhAgyavatI strInuM hulAmaNuM nAma. nAhavuM e (2) nAnI pataMgaDI. (3) eka vanaspati kaMkAhAra (karA) 5. siM. + saM. mAra] kAMkarIno AhAra kaMku-kuMDuM (kaka(-)DuM)na. [e "' + gu. 'DuM svArthe (kabutara kAMkarI care che.) (karanAruM (kabUtara) ta. pra.] kaMku. (padyamAM.) [(2) bagale kaMkAhArI (karA) vi. [saM. mAhArI puM.] kAMkarIne AhAra kaMku(-) (kaka(6)o) . jio "kaMkuDuM.'] (lA.) pataMga. kaMkariyuM (kakuriyuM) 1. [saM. + gu. "IyuM svArthe ta. pra.] kaMkupagaluM (kaku-) vi. jio "kaMku' + "pagaluM.'] (lA.) kAMkarI. (2) kAMkarIthI ramAtI eka ramata sArA zukananuM, zukaniyALa kaMkarIyuM (kag rIluM) vi. [ saM. + gu. "IluM? ta. pra.] kAMkarIvALa. kapaDI ( ka) strI, jio 'ka ; + paDI.'] ke kune nAne (ra) retIvALuM. (3) (lA.) bagaDeluM paDe ke paDIkuM (nADAchaDI bAMdhI hoya evI rIte) kaMkamukha ka) vi. [saM.] kaMka pakSonA moDhA jevuM ; kaMku-paDe (kakaku-) 5. jue "kaMku" + "paDe.'] (nADAchaDI hoya tevuM (sANasI vagere sAdhana) bAMdhelo) kaMkune paDo (meTuM paDIkuM) [che tevuM kaMka-leha (ka) na. [saM] eka jAtanuM leDuM kaMku-rela(-La) vi. jio "kaMku"+ reLAvuM.'] kaMku copaDAyela kaMkavadana (ka) vi. [1] juo "kaMka-mukha." kaMkuvaraNuM, kaMku-ghaNuM vi. ei "kaMku" *.saM. va>a. kaMkAyu (kAyu) . [saM. 1 + Ayu mAchalInA AkArano tadabhava varaNa" + gu. "G" ta. pra.] kaMkunA raMga jevuM rAtuM, pANIne eka sApa (kaMka jevAM pakSIone AhAra banata) rAtA raMganuM [kaMku vinAnuM kaMkAla (ka la) na. [sa, puM, na] hADapiMjara kaMku-vahoNuM (kaka:NuM) vi. jio "kaMku + "vahoNuM,"] kaMkAla-zeSa(kala-) vi. [ rAM. ] (lA.) mAtra hADapiMjaranA kaMDI ( kaDI) juo "kaMkuDI." dekhAvanuM ati baLuM kaMDuM (kakakaDuM) ja "kaMkuDuM." kaMkAlA ( kalAstra) na. [saM. + ] hADakAnuM banatuM kaMDe (kakakaDo) ja "kaMkuDe." [kekela vRkSa pheMkavAnuM eka prakAranuM hathiyAra kaMkala (kakakekya) strI. siM. gi j] azoka vRkSa. (2) kaMkAlI(ka lI) DuM [saM] muMDamALA dhAraNa karanAra rudra, ziva kaMkeDI (kaMkoDI) strI. di. prA. zaMkafTamAM] kaMkoDAM-- kaMkAvaTI (ka) jue "kuMkAvaTI." kaMTelAM vilo (mAtra comAsAmAM thAya che.). (2) nAhavAmAM kaMkAvela (kag vekya) vi. [ja e "kaMku" dvAra.] kaMku jevuM rAtuM vaparAtI eka sugaMdhI bhUkI [ kaMTeluM kaMkAsa (kaphusa) . [. kaMgA] kajiye, takarAra, jhaghaDe kaMDuM (kakakaDuM) . [de. prA. zaMkoDhama-] kakaDInuM phaLa, kaMkAsaNI (ka) vi., strI, jie "kaMkAsaNuM' + gu. "I' kaMtariyA (kako-) vi, pR. jio kaMkotarI' + gu. IyuM" strI pratyaya] kaMkAsa karanArI strI, kaMkAsiyA svabhAvanI strI ta. pra.] lagna vagere mAMgalika prasaMganI kaMkotarI pahoMcADanAra kaMkAsaNuM (kaDuM) vi. [jae "kaMkAsa' + gu. "aNuM ta,.] brAhmaNa ke anya mANasa 2010_04
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaMkotarI 468 kaMkotarI (kakako-), maMtrI (ka) strI. [saM. za HutrA kaMgu (ka)) strI. [saM., na.] kAMga nAmanuM eka halakuM dhAnya >prA. ribA] jue "kuMkumapatrikA." kaMgura (kagura) kuM. [phA. kaMgura] kilA ke devAlaya-masIda kaMkerela (karka-) vi. mIThuM, suMdara vagerenI dIvAla uparanuM te te kesIsuM, kAMgAruM. (2) nA minAre kaMkala (ukela) na. [saM., ] caNakabAba (eka vele) kaMgAI (koI) strI. [sa. tija> prA. jhA], kaMghI kaMkeluM ( kaluM) vi. kokaravaraNuM (kaphadhI) strI. kAMsakI [oLI eTale bAMdhavo e kaMkaLa (koLI) strI. jio "kaMku" dvArA.] kaMku rAkhavAnuM kaMpI-TI strI, jie "kaMdhI' + "ceTI' (hi.)] vALa pAtra, kaMkAvaTI. (2) vistrI. pIThI lagAvelI strI kaMcakarI strI, vADamAM UgatI eka jAtanI vanaspati kakaLela (koLela) ve. jue "kaMku' + gu. "La" (ta. kaMca . [saM. vaLyu> prA. rUma + gu. "kuM vAthe pra.) + "e" bI. bha. kR] kaMkuthI raMgeluM. (2) kaMku jevA ta. pra.] sarSanI kAMcaLI rAtA raMganuM kaMcana (ka-cana) na. [sa. lagnano ucca jAtanuM eka sonuM. kaMkhI (kakha) strI. AMkhane kho. (2) trAMsI najara (2) (lA.) dhana-lata. (3) vi. zuddha, mela vinAnuM. (4) kaMga (ka) na. siM. na.] juo "kAMga.' nirdoSa riMgane piTa kaMga (ka) na. bakhtara, kavaca kaMcana-kIra (kacana-) 5. [sa. nyUna + saM] senerI kaMDarI strI. senAno eka jAtano kamara ke kaMdoro kaMcanakhacita (kaccana) vi. saM. khyana + saM] senAthI kaMgaTI? sI. khAtariyuM bhareluM ke jaDeluM [eka UMcI jAtanA cokhA kaMgaNa (kaNa) na. [saM. 1 yuM, na.] senApanuM kAMDA kaMcana-cara (kacana) 5. siM. va na - ce.'] (lA.) upara paheravAnuM kAMgarAvALuM ghareNuM, kaMkaNa. (2) gaMthaNa-kAmamAM kaMcana-nIre (kara-cana-) na. [saM. zAkana + saM] cakhuM pANI kAMgarI jevI gaMthaNInI eka bhAta (3) akAlI zAnuM kaMcana-puruSa chuM. [saM. zAkavana karUM.] mRtaka-karmamAM brAhmaNane mAthA upara bAMdhavAnuM loDhAnuM kaDuM devAmAM AvatI senAnA patarA upara katarelI mRtakanI murti kaMgaNI jhI. (saM. vAtA> prA. nijha] kaMganI, nAnuM kaMcanamaya (kaccana) vi. siM. vAvUna-] senAnuM baneluM kaMkaNa. (2) kAMsakI kaMcana-mukti (ka-cana) strI. [saM. [vana + saM.) dhanadolata kaMgaNI sUkI. cAkhAnI eka jAta vageremAM anAsakti kiMcanAra vRkSa kaMgANu-dAra vi. [ja e "kaMgaNI'+ phA. pratyaya] kAMgarIvALuM kaMcana-rAta ( kacana-) puM, siM. jignana+"rAto' ('rAtuM' vi.)] kaMga-para (ka) na. pUrva goLArdhamAM vasanAruM eka jAtanuM kaMcana-vara, kaMcana-varNa (ka-2na-) vi. [sa, vAMkhyana + gAnAruM pakSI saM. va > a. bhava varaNa + gu. "uM' ta. pra.] kaMgana (kana) na. [saM. [> hi.] juo "kaMgaNa.' senAnA raMganuM, sonerI kaMgana paM. si. a-> prA. - dvArA dAMta, kAMsako kaMcanavRkSa (kAcana) na. [saM. Rnvinarsa, j], kaMcana-sAsa kaMganI strI. [sa. vaLavA> prA. vaLabATa hi.] juo (kacana) na. [saM. zAMgnana+[sa.], kaMcanAra (kaca-) na. siM. kaMgaNI.' va nAra, puM] kAMcanAra, punAga (vRkSa) kaMgane 5. saM. >hi. + gu. 'uM',' svArthe te. pra.] kaMcanI (kAcanI) sI. [saM- [ nI] (lA.) gAI varakanyAne kAMDe bAMdhela nADAchaDI [ja "kaMgAla." bajAvIne AjIvikA calAvanArI strI, gaNikA kaMgaluM vi. [jue 'ka gAla' + gu. "u" svArtha ta. pra.] kaMca (kacA ) 5. siM. nyu- > prA -] kAMcaLI, kaMga kuM. (saM. [> prA.zaMkrama- dvArA] juo "kaMgana.' kamane, kApaDuM, cALI kaMgAla(-La) ( kala,-La) vi. [phA. "kaMgAla"--mAgavuM] kacAvavuM (kAvavuM) jue "kaMcAvuM"mAM. bhikhArI. (2) (lA.) nirdhana, garIba, dIna. (3) jarUriyAta- kaMcavuM (kAvuM) a. ji. rivA.] herAna thavuM. (2) vALuM. (4) nAdAra, devALiyuM. (5) sAva dUbaLuM bheLavAIne sebata karavI. (3) chetarAvuM, ThagAvuM. kaMcAvavuM kaMgAla(La)-kAnUna (ka) paM. jio "kaMgAla' + kAnuna.'] (kAvavuM) pre, saki. garIba lekene nabhAvavAne sarakArI kAyade, "puara le' kaMcuka (kamyuka) . [saM.] kamakhe, kApaDuM, cALI, kAMcaLI. kaMgAla(La)-khanuM na. [4 o "kaMgAla' + "khAnuM.'] bhUkhe (2) sApanI kAMcaLI. (3) bakhtara, kavaca maratAM lokone bharaNapoSaNa ApavAnuM sthAna, daridra-gRha kaMcukI (kamyukI) 5. siM]. prAcIna rAja-darabAromAM kaMgAlata (ka-) strI. jio "kaMgAliyata.'] kaMgAla sthiti, aMtaHpura-rANIvAsa ke janAnakhAnAno rakSaka mukhya adhikArI garIbAI, kaMgAliyata kaMcukI* (kamyukI) . [saM. nyu + gu. 'I' strIpratyayo kaMgolatara vi. [juo "kaMgAla'+ , pra.] (lA.)mizyAmAnI kAMcaLI, kApaDuM, kamakhe kaMgala-tA (ka) . juo kaMgAla" + saM. pratyaya.], kaMcukIya (kamyujhIya) . [] jue "kacakara.' kaMgAlita-Liyata (ka) strI. [jue "kaMgAla' + ara. kaMceluM(-LuM) (kA - na. eka sugaMdhIdAra vanaspati icya' pra.] kaMgAla hovApaNuM kaMja (kanja) paM. siM.] brahmA. (2) na. kamaLa. (3) kuM., na. kaMgALa (kALa) jue "kaMgAla.' comAsAmAM ghAsa vagere ugI nIkaLe che e sthiti kaMgALiyata (ka) jeo kaMgAliyata." kaMjaka (kAjaka) na. [sa, 5.] eka pakSI 2010_04
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ ka janayanI kaMjanayanI (ka-4) vi., zrI. saM. nananA + gu. 'I ' svArthe strIpratyaya] kamaLanAM jevAM netravALI strI kuMja-nAbha (ka-ja-) puM. (saM. + nAma, kha. trI.mAM'nAma'] (jemanI nAbhimAM kamaLa che tevA) viSNu kuMja-sukhI (ka-4-) vi., strI,[saM.]kamaLanA jevA mukhavALI strI kuMjarA(-lA)vuM a. kra. [ravA.] kUMgAI javuM. (2) kaLAI javuM. [jAtanuM paMkhI ' puM.] eka kaMja("jha)rI1 (ka-4(-7-4)rI) strI. [saM. kaMja(.jha)2I2 (ka-ja(-2-4)rI strI. khaMjarI, jhAMjha kaMja(-4)rI3 (ka-ja (~~-4) rI) strI, eka vanaspati kaMjalavuM jue 'ka'jarAyuM.' kuMja-vana (ka-4) na. [saM.] kamaLanuM vana *jA(-jhA)ra (ka-jA(--jhA)rala) vi., strI. [jue 'ka ja(3).'] (2)' cAmAsAmAM nAnI nAnI vanaspati ane ghAsa UgI nIkaLatAM jamInanI dekhAtI lIlA raMganI samRddhi, kuMjAra kevuM (kAvuM) a. kri. jue 'kajarANuM' kaMjUsa (kasa) vi. [marA., hiM taMbUrA ] vadhAre paDatI karakasara karanAruM, leliyuM, khakhIla, kRpaNa kaMjUsAI (ka-jusAI) strI. [+ gu, AI 'ta, x,] ka MjUsapaNuM, lebha, kRpaNatA kaMjharI1-2-3 (ka-jharI) jue 'kajarI.1ra-3, kaMjhAra (ka-jhAratha) jue 'kAra.' kaMTaka (kaSTaka) puM. [saM.] kAMTo. (ra) (lA.) naDatararUpa kAI paNa padArtha. (3) zatru, duzmana. (4) rAmAMca kaMTaka-kITa (kaTaka-) puM. [saM.]zarIre kAMTA-kAMTAvALA eka kIga kaMTaka-kSata (kaTaka-) vi. [saM.] kAMTAthI vIMdhAyeluM. (2) na. kAMTAthI thayelI IjA. (3) kAMTAthI thayela ghAruM kaMTaka-cA~ (kaSTaka-) vi.saM., puM, ] kAMTALI cAmaDIvALuM (prANI) [tathA gokharuM e traNa vanaspati kaMTaka-traya (kaSTaka) na. [saM.] UbhI ane beThI bhAriMgaNI kaMTaka-druma (kaSTaka-) na. [saM., puM.] kAMTAvALuM koI paNa jhADa kaMTaka-nAla (kaTaka-) vi. [saM.] kAMTAvALI DAMDalInuM kaMTaka-pakSaka (kaSTaka-) vi. [saM.], kaMTaka-patrI (kaSTaka-) vi. [saM., puM.] kAMTAvALI pAMkhAvALuM kaMTaka-pUrNa, kaMTaka-maya, kaMTakayukta (kaSTaka) vi. [a, ] kAMTAothI bhareluM, kAMTALuM kaMTaka-cega (kaSTaka) puM. [saM.] ravivAra seAmavAra maMgaLavAra budhavAra guruvAra zukravAra ane zanivAre anukrame trIjo bIjo pahele sAtame chaThTho pAMcame ane ceAthe paheAra. (yeA.) keMTa-vana (kaTaka-) na. [saM] kAMTAvALI jhADInuM vana kaMTaka-vizeAdhana (kaTaka-) na. [saM.] (lA.) hara koI prakAranAM vighna dUra karavAnI pravRtti, aDacaNaneA nAza kaMTaka-vRkSa (kaSTaka-) na. [sa., puM.] jue 'kaTaka%0ma.' kaMku-zayyA (kaSTaka) strI. [saM.] (lA.) muzkelIvALuM kAma kaMTaka-zeAdhana (kaSTaka-) na. [saM.] jue 'kaTaka-vizeAdhana.' (2) caMdragupta mauryanA samayanI nyAyanI eka adAlata kaMTakArI (kaSTakArI) strI. eka vanaspati (3) muzkela kaeNTakita (kaNakita) vi. [saM.] kAMTAvALuM. (ra)(lA.) ra|mAMcita, _2010_04 ka Tu(nyUDiyA kaMTakI (kaNakI) vi. [saM., puM.] kAMTAvALuM kaMTakeAharaNa (kakA-) na. [ saM. Ta + 342] jue ka'Taka-vizeAdhana.' [kAMTAnI vADa kaMTa-vADa (kaSTa-vADa) strI. [ saM. Ta + jue 'vAha.'] kaMTavuM (kaTavuM) vi. kuMvAraDuM, ceAthiyuM (maraNa pachI acAM pAchaLa apAtuM jamaNa) kaMTAriyuM (kaSTAriyuM) na. zastra uparanuM kapaDuM, khAMpaNanuM lUgaDuM kaMTALa (TALa) vi. [saM. vUTa + gu. ALa' ta. pra.] kAMTALuM. (ra) (lA.) dhADa cerI luMTa karanAra kaMTALavuM (kaNNALavuM) . kri. [jue kaTALA parathI nAM. dhA.] kaMTALA anubhavavA, enI e vastu ke vicArane kAraNe aNagame anubhavavA, akaLAI javuM kaMTALu (kaNNALu) na. bhUruM kALuM (paMcamahAla tarapha) kaMTALu vi. saM. 2n-> prA. Tima + gu. 'AchuM' ta. pra.] kAMTAvALuM [bhUMgaLA kaTALA kaMTALA (kaNNALA) puM. [jue 'ka TALuM.'] kAMTAvALu thAriyuM, kaMTALA (kaNNALA) puM. [marA. TALa] tenI te vastu ke vicArane kAraNe thatA aNagamA, akaLAmaNa, [AvavA, * ca(-Dha)vA (rU. pra.) aNagame thave, akaLAI javuM] keMTiyuM+ na. gADara bakarAMnA mAladhArI pAsethI rAjaka tarIke khArAka mATe levAtuM te te prANI, kAMTiyuM na. ThaMDuM, leALiyuM, DoDo kreTiyuM keMTiyA puM, khuba jamyA pachI bIje divase karelI lAMdha kaTiyAre puM. jue kaMTI(2).' kaeNTinjeTa, kaTijanTa (kaSTi-ja) na. [aM.] Akasmika kharca, paracUraNa cAlu kharca keMTinjasI (kaTijansI) strI. [ aM. ] kacerI-kAryAlaya vageremAMnA paracuraNa kharcanI vastue kaMTI (kaNDI) strI. [ saM. TiLA > prA. Tika] khAvaLa vagerenI kAMTanuM jhINuM seAraNa kaMTIne (kaSTI) zrI. anAjanuM ThaMDuM, leALiyuM, DoDA. (ra) bAjarA vagerenA khetaramAMthI rAjahaka tarIke levAtI anAjanI letarI, kaMTiyo. (3) gheADAnuM jogANa, caMdI kaMTANuM (kaNIluM) vi. saM. Ta- dvArA + gu. 'ItuM' ta, pra.] (lA.) meAhaka, meAha upajAvanAra kaMTI(-Te)vALA puM. cUlA upara raseAInAM vAsaNa caDAvatAM vAsaNa dAjhI na jAya e mATe bahAranI bAju mATIne lepa karI kArI mATI ke rAkha bhabharAvI e. (2) (tirakAramAM) kapALe lagADAtI bhasma ke caMdana 419 kaMTA-verA (kalTI-) puM. [jue kaMTIOM' + verA.] bAjarA vagerenA khetaramAMthI rAjahaka tarIke vairAnA rUpamAM levAtI anAjanI letarI, kaMTiyo, kaMTI kaMDhe (kaTTu) strI. ghaNe bhAre vyAje dhIravAmAM AvatI nAnI rakama kaMTu-karaNa (kaTTu) puM. [jue 'ka'hu' + saM.] ghaNe bhAre vyAje [nAnI kAThI kaMTu(4)DhiyA (karNA-) strI. bALakane ramavAnI kullI jevI kaMDu(4)DhiyA (kaNDe-) puM. mATInuM bALakane ramavAnuM nAnuM nAnI rakama dhIranAra vAsaNa,
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaThI .) , ravuM. e ka ?ju che kaMkula (kaTula puM. eka jAtano choDa, bIlavatI ananAsakaMTha-gIta (ka-) na. [saM.] meDhethI gAI batAvAtuM gIta kaThuM (kaTTa) na. gAya bheMsanuM vicAryA pachInuM jADuM cIkaNuM kaMTha-graMthi (kaTha-grathi) strI, si., pR.] gaLAmAM AvelI dUdha, kharaDha, khIru. (2) (lA.) vi, mijAjI, AkaruM, kaDaka, eka gAMTha, "thAya-peIDa glaeNnDa' ugra, jalada svabhAvanuM. (3) krodhI kaMTha-tAlavya, kaMThatAla (kaccha-) vi. [saM.] kaMTha ane tALavuM kaMdiyA (kaTTa) jue "kaMTuDiyA." e beu sthAnamAMthI uccAratuM (e ane "e" svare, kaMdhi (kaTTa, juo "kaMTuDiye." tathA "e' vivRta). (vyA) kaMTevALe (kaTa) jue "kaMTIvALo." kaMTha-dvAra (kacche) na. siM] gaLAnI lALIvALI bArI (jemAMthI kaMTesarI (kacche) strI. [saM. vaccha dvArA] gaLAmAM paheravAnA hatA temaja khAvuM-pIvuM te te naLImAM jAya che ane eDaeka dAgIne, kaMThe paheravAnI sera kAra ghacarakA vagere bahAra Ave che.) kaTeriyuM (koDiyuM) nI kacaro paMjo nAkhavAne khADe, kaMTha-nalikA (kaccha) strI. [], kaMTha-naLI (ka) zrI. siM. ukaraDAne khADo. (2) hagaNakhADa + juo 'naLI."], kaMTha-nALa (karka-nAya) zrI. [saM. e karelI(-LI) (kapTe-) , [de. prA. 7i] kaMkoDAne nALa.'] gaLAnI naLI (phephasAMmAM havA laI janArI) comAsAmAM vagaDAmAM thato vele kaMTha-nIlaka (kaTha) 5. [saM] mazAla, mATe dIve kareluM(-LuM) (kacche) na. 1prA. Tulsa-] kaMTelI-kaMkoDInuM maMDapaTala(La) (karDa-) na. [saM] karoTi-talanA madhya bhAgamAM phaLa, kekeDuM [prakArane phaLa na Apate eka vele Avela eka bhAga miDhe vAta javAnI prakriyA kaMTela(-) (kacche) ; jio "kaMTeluM.] kakaDAnA kaLa (kaSToLa) 5. (juo "kaMTeluM.'] kaMkoDInA mULano bhUko kaMTha-5Aka (kaTha-) 5. [sa.] gaLAne se kaLI (kaTToLI) juo kaMTelI." kaMTha-pATha (kaccha) . [saM.) yAdadAstathI meDhe karavAmAM AveluM kaMTALuM (kapTeLuM) jue "kaMTeluM.' belI javuM e, mukha-pATha, resiTezana' (a. rA.) kaLe (kaSToLa) jue "kalo.' kaMDa-pAza (karka-) 5. [saM.] gaLAne phAMsale kaM TTa (kaTrAkaTa) 5. [e. kendrakaTa] UdhaDuM ke IzAre kaMTha-piMDha (kaccha-pi3) 5. [saM] juo "kaMTha-graMthi." rAkhela kAma. (2) evuM kAma karavAnI kabulAta kaMTha-baMdhana (kaTha-bandhana) na. [saM.] gaLe bAMdhavAnuM vastra kaMTAkaTara (kamrATara) DuM [e. konTekaTa2] kamrATa kaMDa-bhUSaNa (ka7-) na, kaMDa-bhUSA (ka8) strI. [saM.] gaLe rAkhanAra mANasa, IjAradAra paheravAnuM che te ghareNuM kaMTATa (kasTATa) jue "kaMTrAkaTa." [o "kaMTrAkTara.' kaMTha-maNi (kaTha) 5. [saM.] gaLAnA ghareNAmAMne hIre. (2) kaMTaTI (kamrATI) 5. [o "kaMTrATa' + gu. "I' ta. pra.] (lA.) haiDiye. (3) atyaMta priyajana. [ nyAya (rU. pra.) kaMTala (karmala) . [.] aMkuza, kAbu, niyamana gaLAmAM ja hIre paheryo hoya ane bahAra zeAdhyA kare e kaMTha (kaccha) paM. [4, 5, na.] gaLuM, garadana, (2) heDa. kaMDa-mAdhurya (kaTha) na. [saM.] kaMThamAMthI nIkaLatA sava2nI (3) nikaTatA. (4) (lA.) kaMThamAMthI nIkaLato avAja, madhuratA, avAja nI mIThAza [(2) jue "kaMThamALa." sAda, svara, ghAMTe. [0 khUla (rU.pra.) bahu sAro avAja kaMDa-mAla-La) (ka) strI. siM.] gaLAmAM paheravAnI mALA. nIkaLave. 0 nIkaLa 0 phaTa (rU.pra.) gaLAnA agra kaMThamALa (kaTha-) strI. siM. 17-mAthA] gaLAmAM mALAnA bhAgamAMne haiDiye bahAra nIkaLa. 7 besa (gaeNsa), AkArane cAMdAM paDavAne eka jherI rega 0 besI ja (-baeNsI-) (rU. pra.) kaMThamAMthI avAja khuba kaMTha-mALA (kaccha-) jue "kaMThamAlA." dhImethI nIkaLe evI sthiti thavI, sAda besI javo. baMdha kaMTharoga (kaccha) 5. [saM] gaLAnI aMdara thato eka roga , thave (-badha-), 0 rUMdhA (rU. pra.) zvAsane redha thA. kaMTha-rAdha (kaTha-) . (saM.] gaLuM baMdha thaI javAne roga (2) takarAramAM hArI javuM. 0 bharA (rU.pra.) gadagada thaI kaMDArahiNI (kaccha.) strI. siM] gaLAne eka cepI roga javuM. 0 sukA (rU.pra.) kaMThe zeSa paDA, tarasa ke tAva kaMTha-lana (kaTha-) vi. [saM.] gaLe vaLageluM vagerethI gaLAmAMnuM thaka sukAI javuM. ke karavuM (rU.pra.) kaMka-vatI (kaTha) vi. [saM., 5] kaMThamAM-gaLAmAM raheluM. (2) gekhI nAkhavuM, yAda karI nAkhavuM. -ke kAMTA paDhavA (rU.pra.) (lA.) javAnI aNI para AveluM kaMTha sukAve. (2) kaMThamAMthI avAja na nIkaLa. -ke prANu kaMTha-vastra (kaTha-) na. [saM.] gaLAnuM lUgaDuM, gala-paTTo Ava (vA) (rU.pra.) gabharAI javuM. (2) bahu muzkelImAM kaMTha-vAgha (kaTha) na. [4] svara pUrIne vagADAya tevuM vAdya AvavuM. (3) maravA jevuM thayuM. -ke tevuM (rU.pra.) mukhapATha (vAMsaLI ziMgI raNaziMguM pA zaraNAI vagere) hevuM. khullo kaMTha (-ka8)(rU.pra.)cekho ramya avAja ke sAda. kaMTha-zalya (kaNDa-) na. [saM.) dhAsanaLImAM bharAI gayelI jAke kaMTha (-kaThuM) (rU.pra.) gharo avAja, jhINe kaMTha bahAranI vastu (-ka8) (rU.pra.) tINe avAja. madhura kaMTha (-kaTha) (rU.pra.) kaMTha-zeSa (ka8-) paM. [saM.] zrama tAva vagerethI gaLAmAM paDatuM mehaka avAja] . sukavaNa. (2) eka jAtane pittaroga kaMTha-kuja (kaTha) 5. [saM.] phephasAMnA paDane varama, "kurasI' kaMTha-zrI (kaTha) strI. [saM.] gaLAmAM paheravAne senAne eka kaMThagata (kaThuM-vi. [saM](lA.) mukhapATha thaI gayeluM, kaMThastha jaDAu dAgIne 2010_04
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaMTha-sUtra 471 kaMDikA kaMTha-sUtra (kaccha-) na. siM.] dvija varSo pahere che te jAI. badhuM) vi. [+ gu. 'uM' ta. pra.] vaiSNavI kaMThIvALuM sau koI (2) strIono gaLAno dare (senAne), maMgaLasUtra, dANiyuM kaMThIrava (kaThIravI ! si.) siMha kaMThastha (ka8-) vi. siM] juo "kaMTha-gata." kaMDela (ca) strI, jie "kAMThe' dvArA.) dIvAdAMDI kaMThasthatA (kaTha) strI. si.] pUrNa rIte yAda hovApaNuM kaThe (ka) ! si. -> prA. vaMTha-] (lA.) kaMThamAM kaMtha-sthAna (kaccha-) na. siM] uccAraNa mATenI gaLAnI paheravAnuM eka prakAranuM ghareNuM. (2) gaLe paheravAne mATe bArI (vyA.) maNake. (3) gaLA AgaLanA bhAga uparanuM vastranuM bhAtuM kaMThasthAnI (kaccha-) vi. siM, 5.], kaMTha-sthAnIya (karNa)- zIvaNa ke bharatakAma [gaLA sudhI vi. siM.] gaLAnI bArImAMthI jenuM jenuM uccAraNa thAya te kaMDekaMDa (koka8) kri. vi. si. 17 ne dvirbhAva te (vara ke vyaMjana). (vyA.) kaMDakta (kaThekA) vi. saM. 1Tha + 32] kaMThathI kaheluM kaMThasthita (kaTha-) vi. siM] jue "kaMTha-stha." [nAhavuM e ke 5. Azare nava iMca lAMbo leDhAne gharapheDa cerI kaMTha-ranAna (kaTha-)na. [saM] kaMThathI zarU karI nIcenA bhAganuM mATe vaparAte te te khIla kaMThanahAra (kacche) puM. [saM.] DekanuM ghareNuM, kaMTha-mALA ka cchata (kacchaMdUgata) vi. si. ka05 + 3-] kaMThokta kaMThA kaMThI (kaThAkaDI) sI. [3. samAsa "mArAmArI' jevo] kaMpakaMTha (kaThepaka8) kri. vi. [saM. 1Tha + 31-] sAmasAmAnuM gaLuM pakaDI jhaghaDavAnI kriyA kaMTha-paraMparAthI, eka meDhethI bIje meThe cAlyuM jatuM hoya ema kaMThAgata (kaThA-) vi. [saM. + -11] gaLA sudhI AveluM kaM(-DI)Sa (kaThe (-Tha) 4) vi. siM. 1Tha + mag], kaThoSa kaMThAma (kaThAgra) na. [saM. + aa] jIbhanuM TocakuM. (2) vi. (kaThaNaya) vi. [saM. 17 + mAM ] kaMTha ane e sthAnamaDha kareluM, yAda kareluM, kaMThastha. (3) ke. vi. meDha mukha- mAMthI uccarita thatuM ("e" ane "o', tathA "e" vivRta, pATha hoya ema e vare). (vyA.) kaMThA-tAba8 (kaThA-tAgaDa) strI. tADInA uparanA bhAge sauthI kaMtha (karaDya) vi. [saM] kaMThasthAnamAMthI uccarita thatuM uparanA kAMThA uparanI tAgaDa, (vahANa) ("a" 'A' "ka" "kha" "ga" "gha" "ha" "ha" ane (daMtya aSa kaMDAbharaNa (kaThA-) na. [saM. + mAM-maraLa] gaLAnuM te te ghareNa sa' ane 'kaMThaya cheSa "ha'nI vacceno atha "sa tathA kaMDArligana (kaThAlina) na. [saM.e-rino gaLe vaLagavuM e visarga) valara,' 'gaTarala." (vyA.) kaMThavarodha (kaThA-) paM. sa. + marI jAo "kaMTha-rodha.' kaMtha-vidhAna (kaThaya) na. [sa.] jemAM kaMThatha svare ane kaMkA vadhI (kAna) vi. saM. + avarodhI chuM.) kaMThadha karanAruM, vyaMjano UbhA thAya che te uccAraNa-prakriyA. (bhA.) gaLuM besADI nAkhanAruM kaMTha' (kaccha) puM. si. 40] pANIne kudaratI saravANavALA kaMDAleSa (kaThA-) 5. (saM. + grI-raMg] ja e "kaMThAliMgana." cAgama pagathiyAMvALe ja kaMThA sApaNa (kaththA sApa3) sI. TheTha sauthI uparanI sApaNanuM kaMda (karDa) 6. kuvA caNavAnI vAMkI IMTa pATiyuM. (vahANa.) [(2) hAMsaDInuM hADakuM kaMDakTara (kanDakTara) vi., pR. [aM.] basa relagADI vageremAM kaMkAsthi (kaThA) na. siM. + arithI gaLAnuM hADakuM, heDa. khAsa DabAonI vyavasthA rAkhanAra sevaka. (2) parIkSA kaMDALa (kaThALa) puM, (-ca) strI. jue "kAMThe' + gu. "ALa upara dekharekha rAkhanAra. (3) vIja-vAhaka ta. pra] samudrakAMThA upara Avela te samagra pradeza kaMdarAvuM a. ki. aNagamo he, dhikkAranI lAgaNIthI kaMThaLI (kaThA vi. jio "kaMThALa' + gu. "I' ta. pra.] jevuM. (2) prakAzavuM samudrakAMThAnA pradezane lagatuM [paDe tevuM, lUkhuM kavaNI (kaDavaNI) strI. kanaDagata, herAnagata kaDiyuM (kaThi) vi. jio "kaMDi.] gaLe UtaratAM kaSTa kaDhAra (kaDAra) . [jae "kaMDAravuM.'], -raNI (kaDAraNuM) kephiye (kaDhiye) puM. [saM. >i prA. #vima-] tulasI strI. [+ gu. aNI" . pra.] nakazI, ketaraNI, zipa dhare lAkaDuM vagerenI kaMThI banAvI vecavAno dhaMdho karanAra kAma(2) Alekha, citrakAma kaMThALa vi. jio "kAMThe' + gu. "aLa' ta. pra.] kAMThAne kaMTAravuM (kacchAra) sa. ki. [de. prA., tatsama nakazI karavI, lagatuM. (2) muM nadI-kAMThAne temaja samudrakAMThAne pradeza taravuM. (2) AlekhavuM, cItaravuM. kaMTAravuM (kaDA) karmaNi, kaMThI (kaDI) strI. [3] gaLAnI koI paNa prakAranI mALA. kri. kaMThArAvavuM (kaNDA-) pre., sa. kri [[0 devI, bAMdhavI (rU. pra.) upadeza ApIM ziSya karo. kaMDArAvavuM, kaMTArAvuM (kar3A-juo "kaMDAravuMmAM. (2) pitAnA guNadeASa bIjAmAM utAravA. (3) sAmAne kaMTArI (kacchArI) vi. [jae "kaMDAra' + gu. "I' ta. pra.] potAnA matanuM karI levuM. 0 levI (rU. pra.) vaiSNava thavuM] kaMDAranAra kArIgara kaMThI* (kaDI) strI. siM. + gu. "I' ta. pra.] kacchanA kaMDArI (kaDArI) muM. sukAnI jiAtanI mAchalI dakSiNa samudrakAMThAne pradeza. (saMjJA.). kaMDArI (karaDArI) . saurASTramAM keDInAra pAse thatI eka kaMThI-pagaluM (kaThI-) . (saM. + ja "pagaluM.'] iSTadevanA maMdikA (kariDakA) zrI. [saM.] graMthane te te nAne vibhAga, caraNanI chApavALuM mAdaLiyuM nAnuM prakaraNa, pariccheda. (2) vaidika saMhitAonI acAkaMThI-aMdha (ThI-bandha) vi. [saM. + phA.bandu.'), dhuM (kaThI- ene nAnA nAne saMgraha, (3) vAkathakhaMDa, phakaro, 'pere, 2010_04
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaDiye 472 kaMda-zAka peregrApha' (da.bhA.) + gu. "la' + DuM' vArthe ta.pra.), kaMtha (ka ) puM. kaDhiye ja "kaDi.' [saM. vAte--> prA. saMta- dvArA] kAMta, priyatama. kaDI (kacchI) 5. sApa pALanAra vAdI (padyamAM.). kaMDI (kaDI) pR. TepalAmAM besADI mANasane UMcakI laI kaMtha (kantha) puM. siM. sthAva- dvArA kaMthA paherI janAra nepALI majura pharanAre verAgI sAdhu bAvo. (2) (lA) atyaMta garIba kaMDI(-dIla (kaDI-ndI)la) na. [ara. "kandI"-dIvAdAMDI], mANasa [taMtu jevuM pAtaLuM eka jaMtu -liyuM na. [+ gu. "iyuM' ta..] dIvAvALI kAcanI hAMDI. kaMtha (ka ) . [8.prA. 3yuma-] comAsAmAM thatuM (2) jhuM mara. (3) phAnasa kathA (kanyA) strI. [2] cItharAMonuM banAveluM vastra, (2) kaMDa(-) (kaDu, ) strI. si.] kharaja, caLa, khaMjeLa (cIMtharAnI banAvelI sAdhu bAvAnI) gAdaDI kaMDensara (kaDesara) vi. [e.] ThaMDuM karanAra, zItakara kaMthAge daDI (sthA- zrI. siM. + juo godaDI; samAnArtha kaliye (kaDeliyo) pR. jio "kaMDIla' + gu. 'iyu' ta. ne dvirbhAva.] kaMthA, gaMdaDI. (2) (lA.) jJAna-gaMdaDI pra.] baMdara uparanA mArgadarzaka dIvo, dIvAdAMDI kaMthAdhAraNa (kathA-) , [saM.] kaMthA oDhavAnI kriyA kaMDUyana (kacana) na. [saM.] e "kaMDu." kaMthAdhAriNI (kathA-) vi., strI. [ ] kaMthA eThI che kaMpanI (kaDa yanI) jhI. si.] khaMjavALavAnuM sAdhana tevI vera gaNa strI [verAgI-sAdhu bAvo kaMDe (kaNo) pR. jio "kaMDiyo'] jAo "karaMDiye." (2) kaMthAdhArI vi., 5. si., S.] kaMthA dhAraNa karI che te saMDalo kaMthAra (kanyAra) na. [2. prA., pR.3, -rI(kanyArI) strI. [de. karavuM ( karavuM) sakri. malavuM, pAThavavuM. kaMDArAnuM prA. kaMthAriyA] kAMTAvALI eka vanaspati, kaMDhero, marI kaMthAra (kaDe- karmaNi, kri. karAvavuM (ka) presa kri. kaMthAruM (kanyA;) na. [de.kA. vAra-kaMthAranuM bI karAvavuM, karAvuM (kaDo-) jue "kaMDera' mAM, kaMthAre (kathA) . [de.prA. 4thAma- jue "kaMthAra." kaMDeLiye (koLiye) muM. saurASTramAM kapALa ane so- kaMthALa (kaWAnya) strI. [saM. > prA. 4thA + gu. raThiyA vaNikonuM gorapaduM karanArI brAhmaNa jJAtine puruSa "ALe ta...] (lA.) gadheDAM DAM ke piDiyA upara mAla ane e jJAti, (saMjJA.) lAdavAnI be bAjue khelavALI guNa kaMDeLI (kaDeLI) . e nAmanuM eka jhADa kaMthI (kathI) muM. saM. sAdhu bAve, virAgI, jogI bAvo kaDhI (kaDhI) strI, mAchalAM pakaDavAnuM eka hathaiiyAra kaMthara (2) strI. di.mA. kaMthArI juo "kaMthAra." kaDhI (kaDhI) sI. hoLInA tahevAra upara hiMdu bALakone kaMda (ka6) puM, na. [saM5. na.] jemAM khAvA jevo gara paherAvAte phaLane hAra hoya tevuM mULiyuM ke gAMTha (baTATA sUraNa ratALu sakariyAM kaMDhere (kaDhere) . [de.prA. kaMthAra -] kaMthAra nAmanI vana- aLavI vagere). (2) ratALuM. (3) (samAsane aMte : "AnaMdaspati, marIkaMthAra, kaMcaeNra kaMda') mULa kAraNa. (4) strIonI yonino eka roga kaMta(-) (kana,nya) kuM. si. > prA. AMta, prA. tatsama kaMda-kapAla (kada-) vi. [saM. 5.] DuMgaLI jevA mAthAvALuM kAMta, priyatama, pati, dhaNI kaMda-kalI(-1) (kanda-) sI. [saM.] ketakI vagerenA dAMDA upara kaMtAI (kannAI) strI. jio "kAMtavuM' + gu. "AI' ka. UgatI kaLI (je vAvavAthI e choDa uge che.) pra.] kAMtavAnI kriyA. (2) kAMtavAnI rIta, (3) kAMtavAnuM kaMda-bla(La) (kandara) na, ba,va, [.] khAvAmAM kAma lAge mahenatANuM tevAM keda ane mULa kaMtAna (kantAna) na. [ara. kattAna] zaNatuM jADuM kApaDa. kaMdana (kandana) na, siM.] nikaMdana, vaMsa (2) zaNanuM abeTiyuM ke mugaTa. (3) "kenavAsanuM kApaDa kaMdara (kandara) na. [. zuM na.], -rA, -nI strI. [sa.] kotara, kaMtAmaNa (katAmaNa) na., - strI. [jue "kAMtanuM" gu. kudaratI guphA, bakhela, khe AmaNa,NI ku. pra.] jue "kaMtAI.' [khAdI kaMdarpa (kada5) puM. [saM.] kAmadeva, anaMga, mobhava kaMtArI (katArI) &ii. hAthe vaNeluM jADuM sutarAu kApaDa, kaMdapekeli(-lI) (kadarpa- strI. siM.] kAma-krIDA, rati-keli, kaMtAvavuM, kaMtAvuM (kantA-) jue "kAMtavuM'mAM. methuna-kriyA [thaI javuM e maMtrANa (kanjhANa) na. banAtanuM eka kApaDa kaMdarpajavara (kandarpa) puM. [saM. kAmAsakitathI zarIranuM satapa kaMtrATa (kannATa) e "kaMTrAkaTa." kaMdarpadarpa-dalana (kandapa) puM. (saM.] kAmAsakti upara vijaya kaMtrATa (kannATI) juo "kaMTraTI.' [darAnuM kaMdarpazatru (karSa) chuM. [saM.] kAmadevane bALI nAkhanAra kaMtrAyaNa (kannAyaNa) vi. [o "kAMtavuM' dvArA.] kAMtelA mahAdeva, ziva kaMtha (kathI ja "kaMta." kaMdala (kadala) na. [saM. muM na.] phaNage, keTe, aMkura kaMtha-kerAmaNa (ka) vi, strI, jio "kaMtha' + keDAmaNuM' kaMdalita (ka-dalita) vi. [saM.] jemAM keTe phUTyo che tevuM, + gu. "I' pratyaya.] patinA keDa pUrA karanArI patnI aMkurita [prakAra kaMthaDa, Do (kanya- . jio "kaMtha + gu. "Da' svArthe kaMda-varga (kada-) 5. [saM.] kaMda thAya che tevI vanaspatine + uM'' ta.ka.], kaMthala (ka) . jio "kaMtha' kaMda-zAka (kanDa-) na. [saMjna.] baTATA sUraNa 2tALuM 2010_04
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaMdahAra 473 kaMpAuDara sakariyAM vagere prakAranuM zAka kaMdhelI sI. [saM. have dvArA ghoDA athavA baLadanI pITha kaMdahAra (kadahAra) puM. [saM. 1thA] aphaghAnistAnano eka upara palANanI nIce rAkhavAnI gAdI bhAga. (saMjJA) (2) na, kaMdahAra vibhAganI rAjadhAnInuM kaMdho (ka) puM. hoko nagara, (saMjJA.) kaMdha6 ( Da) . navavadhUnI sAthe janAra mANasa (bAInA kaMdahArI vi, [ + gu. "I' ta.ka.] kaMdahAranuM vatanI sage ke pitarAI [bhADe rAkhavA e kaMdarakAra (kadAkAra) 5. [sa, jana + mA-jA], maMdAkRti kaMdheDuM ( kaDuM) nA khetara kheDavA mATe amuka zarate baLada (kadA-) strI, mAjhafi] kaMdano ghATa. (2) vi. kadanA ghATavALuM kaMdhAtara ( ka tara) . [saM. 18prA. vadha + sa. putra kaMdahAra (kadAhAra) puM. [sa, vanya + mA-hA2] kaMdano khorAka dvArA] moTo putra. (2) AkhA kuTuMbanA nirvAhano bhAra tarIke upayoga [jIvanAruM jenA upara che te juvAna,(3) lA.) pahelavAna, majabUta mANasa kaMdahArI (kadAhArI) vi. siM,, .] kaMdanA kherAka upara kaMdheluM (koluM) nA, nela pu. Isa, > prA. AMdha dvArA] kaMdIla (kadIla) na. [ara.] juo "kaMDIza." juo "khaMdheluM, lo." kaMdaliyuM (kandIliyuM) na, aira, + gu. "yuM' ta..] jae kaMnI (kannI) strI. siM. lafiA> prA. zani] pataMgane kaMDIliyuM.' namate aTakAvI samatala rAkhavA sAru e namato hoya kaMduka (ka) muM. [, puM, na.] daDo (ramavAne), oNla enI sAmenI bAju e bAMdhavAmAM AvatI cIMdaraDI kaMduka-kaDhA, kaMduka-lIlA (kanduka-) strI. [saM] daDAnI ramata kaMnuM (kanjha) na., e., -nAM na., ba. va. [sa, 4->prA. kaMdela (kadeva) puM. gaMdaranI e nAmanI eka jAta vana-] pataMga uDI zake e mATe enA ThaThThA ane kamAna kaMda (ko) jue 'kuM.' sAthe baMdhAtI derInI yojanA, kaniyA kaMdoI(koI) . siMzrAva* > prA. kaMDhora -] mIThAI kaM5 (kampa) puM, pana na., -5nA strI. [sa.] dhrujArI, aMdana. banAvI vecanAre vepArI, halavAI, kaMdo (2) Adelana kaMdoI-ge (koI) 5., kaMI vADha (koI-vADa) zrI. kaMpanI (kampanI) sI. [e.] maMDaLI. (2) nATa ka-maMDaLI. (3) kaMIvA (koI) . [ + juo "vage', "vADI bhAgIdArenI vipArI peDhI. (4) lazkarI senAne eka bhAga. vADe.'] kaMI ene mahele (5) sebata, saMgata. [0 ApavI (rU. pra.) sebatamAM rahevuM kaMdo (kadA) puM. e kaMTAI ' + gu. "o' svArthe kaMpanI-kAla(La) (kampanI) 5. [ + saM] isTa inDiyA ta. pra.] ja kaMI." kaMpanIne rAjyakAla (I. sa. 1600 thI 1857 sudhI) kaMda() (-) zrI, jio "kadAI ' + gu- 'a'-eNa" kapanA-zAha (kampanI-) vi. [ + juo 'zAhI] isTa strI pratyaya.] kaMInI strI inDiyA kaMpanInA rAjyakAlane lagatuM-e samayanuM kaMdorA-baMdha (kandarA-bandha) muM. jio "kaMdare' + phA. bada"] kaMpanI-sarakAra (kampanI) strI. [+ juo "sarakAra."] isTa vi. kaMdare paheranAra (mukhyatve puruSavarga). (2) UbhI inDiyA kaMpanI (I. sa. 160mAM sthapAyA pachI bhAratavALuM, 'linkavALuM (makAna) varSamAM dhIme dhIme zAsaka banI-1857 sudhI, te sattA) kaMderiyA (kariya) puM. [jae "kaMdare' + gu. IyuM' kaMpa-mAtrA (kampa) strI. [saM.] kaMpavAnuM mApa, 'gliTarDa' svArthe ta. pra.] makAnanI UbhaNI, "linka' kaMpamAna (kampamAna) vi [sa, varta. kR] dhrujatuM, tharatharatuM, kaMpatuM kaMderI (korI) sI. jio kaMdoro' + gu. I ' sI- kaMpa-raga (kampa-) 5. [], kaMpavA (kampa) . siM, qpratyaya] nA kaMdere. (2) juo "kaMderiye.' vAta->prA. vAma-, kaMpa-vAyu (kampa) puM. [sa.] zarIra kadero (kore) muM. [4 vAri> prA. sari> gu. kaDa' mUjavAne rega juo 're.'] keDa upara bAMdhavAno sonA-cAMdI vagerene kaMpanavistAra (kampa) puM. [saM.] lAlakanA AMdolananA be sAMkaLadAra paTTo, kamarabaMdha. (3) vahANane eka bhAga, cheDAnAM sthAne vaccenuM aMtara ApatA bhAga galatA-sApaNa. (vahANa)(4) makAnanI dIvAlamAM batAvAtI kaMpavuM (kavuM) a. kiM. [saM. tatsama] kAMpavuM, javuM, tharatharavuM. bahAra paDatI paTTI, "korsa- sTiga' (ga. 1), kopiMga.' (2) (lA.) bIvuM, DaravuM, bhaya pAma, trAsI javuM. kaMpAvuM (sthApatya.) (kapAvuM) bhAve, kri. kaMpAvavuM (kampAvavuM) . sa. kri. kaMka5 (kadra5) . siM. zav] jao kadauM." (paghamAM.) kaM5saMtAna-saMskAra (kampasantAna-sarakAra) 5. si.] bajArInI kaMdha (kandha) . [sa. 25] kAMdha, khAMdha, beu khabhAnI paraMparAnuM dhakelanAruM baLa, momenTama oNpha vAibrezana'(pa.go.) pAchaLa bhAga, garadananI pAchaLanA bhAga kaMpasUcaka-yaMtra (kampasUcaka yatra) na. [] dharatIkaMpanA kaMdha-kaDI (kalpa- kaDI) strI. [+ juo "kaDI....] kAnamAM paheravAnuM acakA saMbaMdhe mApa kADhavAnuM yaMtra, simaeNgrAphI strIonuM eka ghareNuM, akeTo kaMpAunDa, kaMpAuM (kampAuDa) na. [aM] mizraNa. (2) vADa kaMdharA (kanvara) strI. [saM] garadana, Deka, bocI ke dIvAla karI lIdheluM moTuM pharatuM phaLiyuM (vacce makAna kaMdhIliye ( kali ) puM. [o "kaMdIla' + gu. thayuM hoya ema), (3) vi. mizrita [hADakAMnI tuTabhAMga ta, pra.] vahANanA paDakhAmAM dharI pAse te te upasato bhAga. kaMpAuMDa-kekacara (kampAunDa-) na. [.] mAMsa-snAyu sahita (vahANa) kaMpAunDara, kaMpAuMTara (kampAuDara) vi., pR. [.] DokaTare 2010_04
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ 474 kaMsI-karaNa lakhyA pramANe davAonuM mizraNa karI ApanAra sahAyaka kaMpleiTa (kapleisTa) strI [ aM] phariyAda. (2) (bhA.) kaMpANa (kammANa) na. bhAre ane meTI vastu jokhavAno kAMTe kokaTara ke vaidya pAse karavAmAM AvatI reganI rajUAta kaMpANa2 na. taDakAmAM pharavAthI paganAM taLAMmAM taDakAnI asara kaMbala (kambala) DuM [saM. ] kAmaLo, dhAbaLe. (2) gAya thatAM thatI bimArI baLadanA gaLA nIcenI gAdaDI kaMpANI (kampANI) vi., pR. [ja "kaMpANa' + gu. "I' kaMbana (kambazcana) na. [.] baLavuM e, jalana ta. pra.] kaMpaNathI jakhavAnuM kAma ke dhaMdhe karate mANasa, taLATa kaMbA (kambA) strI. [saM. vI] kAMba. (2) vAMsanI cIpa. kaMpAyamAna (kampA-) vi. [saM. #qmAna gu. mAM saMskRtabhAsI], (3sutArane gaja kaMpAra (kampAra) vi. [sa, vAva dvArA] jue "kaMpamAna." kaMbAvavuM (kabAvavuM) sa. kri. narama karavuM, kazuM karavuM (khAsa kaMpAra (kampA- . [jue "kaMpAre., enuM saMskRtAbhAsI karIne cAmaDuM kamAvavuM). (2) (lA.) mAra mAravo rU5] kaMpa, bajAre kaMbika-bI (kamba,bI) strI. [saM. jhADanI pAtaLI seTI, kAMba kaMpArI (kampArI) zrI. [jae "kaMpAre' + gu. 'I' strI- kaMbu (kabu) . siM] zaMkha pratyaya kaMpa, praja, tharatharATI. (2) (lA.) tirarakAranI kaMbu-kaMDa (kabu-ka8) puM. [sa, puM, na.] zaMkha jevA AkAranI lAgaNI, dhikkAranI lAgaNI. [0AvavI, chUTavI,0 vachUTavI garadanavALuM [evI strI (rU. pra.) dhajavuM. (2) aNagamo thA. (3) cItarI caDavI] kaMbu-kaMThI (kabukaDI) vi., sI. [saM.] juo 'kabu-kaMTha'kaMpA (kampAruMna. goLa AkAra kADhavAnuM loDhAnuM ojAra, kaMbu-grIvA (kammu-) . [saM.] zaMkhanA jevI garadana kapAsa [kaMpa, bajAre, tharatharaTa kaMI (koI) strI. [sa, vo>i pra. voramA] kaMpA (kampAro) pR. siM. 1 + mAvaIR-> prA. vArama-] eka vanaspati kaMpArTameTa (kampArTameTa) jAo "kampArTamenTa. kaMTAM (koDA) na., ba, va, keDane sAMdho [komeDI kaMpAlekhaka(kampA-) 5. siM. 15 + mA-chevaLa] prajArI mApavAnuM kaDI ( kaDI) strI. DheranAM zigaDAMmAM thato eka roga, yaMtra, "vAIbrogrApha kamara (kamba2) jue "kamara." kaMpAvavuM, (kampA-) juo "kaMpavuMmAM. kaMsa (kasa) puM. siM.] mathurAnA yAdava rAjA ugrasenane putra, kaMpAvasthA (kampA) strI. siM, 45 + avai-sthA] caMdramAnI bAra zrI kRSNane dUrane eka mAme. [saMjJA.) mAMhenI eka avasthA. (.) kaMsa (kasa) . kauMsa. (ga.) kaMpAvuM (kampA- juo "kaMpamAM. kaMkAvuM a. kri. [2vA.] duHkhane avAja karavo kaMpAsa (kampAsa puM. [e. kampAsa ] vartuLa doravAnuM yaMtra, kaMsavadha (kasa-) 5. [sa.] ugrasena yAdavanA putra kaMsanI karkaTa, kevAra. (2) hokAyaMtra, matsyayaMtra zrIkRSNe karelI hatyA kaMpAsa-ghara (kampAsa-) na. [ + ja "ghara.] vahANamAM je kaMsAra (kasAra) puM. [8. prA. ] ghauMnA jADA-meTA leTa ke sthaLe digdarzaka yaMtra rahetuM hoya te sthAna, hokAyaMtra rAkhavAnuM phADAne pANImAM bAphIne banAvavAmAM AvatuM miSTAnna, sthAna (vahANa.). lApasI, bAMTa, eramuM kaMpAsa-vAla (kampAsa-) puM. jamIna mApanAra, majaNIdAra kaMsAra(-)Na (-) strI. [ jue "kaMsAro' + gu. "akaMpita (kamipata) vi. saM.] bUjI UTheluM. (2) na. kaM5, bhUja | (-eNa" pratyaya.] kaMsArAnI strI, kaMsArI kaMpi(-pI) (kampi(-pI)) chuM. [saM vAgvija>prA. kaMsArA-La (kasArA-eNca) strI. [ja "kaMsAra" + vaDha-] (je khAvAthI dhrujArI Ave tevI) eka vanaspati, eLa.'] kaMsArA lokenI dukAne hoya tevI bajAra kapIle kaMsArA-vADa(kasArA-vAgya) strI. [juo kaMsAra' + "vADa.'] kaMpI (kampI) strI. vahANanA eka bhAga, kapI. (vahANa) kaMsArA lekene mahelo [zrIkRSNa kaMpIlo (kampIlo) ja "kapilo.' kaMsAri (kasAra) . [saM. 1 + a]i kaMsa rAjAnA zatrukaMpeniyana (kameniyana) vi. [aM] sAthIdAra, sebatI, mitra kaMsArI (kadegsArI) strI. [o "kaMsAre + gu, "I' strI. kaMpa (ka) muM. [e. kaeN5] chAvaNI, paDAva. (2) sAbara- pratyaya] kaMsArA jJAtinI strI, kaMsAraNa kAMThA vageremAM bahArathI AvelA kheDatoe potapotAnA kaMsArI (kadegsArI) zrI. di. prA, sAri] kAgaLa vagere khetarenA samUhanI karelI vasAhatI jamAvaTa padArtho khAI janArI eka jhINuM jIvAta kaMpejha (kapa*jha) na. [4] chApakhAnAmAM bIbAM goThavavAnuM kaMsArA (kAro) 5. siM. stha La->prA. sArA-] kAma [goThavanAra kArIgara kAMsuM temaja trAMbA-pittaLanAM vAsaNa banAvanAra kArIgara kaMjhiTara ( kajhiTara) vi. [] chApakhAnAmAM bIbAM kaMsAla (kadegsAla) puM. [saM. vara>prA. jhaMta dvArA meTI nAbata kaMpojhara (kapojhi9) na. [4. ja e "kampojha(2)." kaMsaluM (kadegsAluM) na ji e "kaMsAla" + gu. 'uM' svArthe bIbAM gaThavavAnuM kAma (2) bIbAM goThavavAnuM mahenatANuM che. pra.] lAInA medAnamAM vagADavAmAM AvatuM kAMsAnuM eka kaMpesTa (pesTa) jIo kaMposTa'. [zakAya tevuM prakAranuM vAjitra kaMga (kamya) vi. [saM.) kaMpita karI zakAya tevuM, dhrujAvI kaMsAsura (kasAsura) kuM. [saM. 8 + catura) juo "kaMsa.' kaMplITa (kalITa) vi. [.] kaMsI-karaNa (kasIkaraNa) na. jio "kasa' ene sa, diva 2010_04
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ kA 475 kAkaba pra. + saM.] koMsa banAvavAnI kriyA, kaoNsanI aMdara mUkavA- eka pakSI paNuM (ga.) puiruSa' vagere kAkaDI strI. [saM. vATinA>prA. vAvetaramA ] cIbhaDAnA kA- parvaga. siM, "kutsita'-'narbaLa' e arthano parvaga. "kA- varganuM eka pAtaLuM lAMbA ghATanuM phaLa, AraiiyuM. (2) rAItuM kAIneTaskepa na. aM.] kaI paNa cIjane Abedhya dekhAva banAvavAmAM vaparAtI surata bAjunI "suratI kAkaDI." (3) ekI vakhate saMpUrNa kada sAthe joI zakAya tevuM Disane (lA.) cIMtharAne vaLa daI saLagAvavA mATe karelo laMbaDe zodheluM eka yaMtra vaTa. [mUkavI (rU. pra.) glo saLagAvavA ghAsaleTa ke kAI(-2)de-AjamavuM. [ja "kAyado'+ "I' pra, +"ajama."] telavALI karI kAkaDI lagAvavI. (2) jhaghaDe karAvo]. mahAna mATe netA-eka ilakAba kAkaDe muM. [sa. Ta->prA. hama-] (lA) cItharAne vaLa kAIla strI. [de. prA. vAvajha ] goLa pakavavAnI kaDAI daI saLagAvavA mATe karela kAkaDInA ghATane jarA mATe kAu-kAu na. [21.] kAgaDA- kutarAne avAja [khitAba vATe. (2) gaLAnA mukhadvAranAM beu paDakhe thatA cALiyAmAM kAunTa (kAuTTa) muM. [.] amIra umarAvane eka aMgrejI pratyeka. [ - utAravA (rU. pra.) bhata athavA jhoDa-jhapaTa kAunTara (kAuTara) na. [4] gaNatarI tathA nANAkIya kAma- kADhavA mATe mANasanA mAthA upara masAla saLagAvavI. -hA gIrI karavAnuM meja (beMke vageremAMnuM), galo, (2) rasIda- kapAvavA (rU. pra.) coLiyAnuM oparezana karAvavuM. - bukamAMnuM vastu nANAM vagere svIkAranAra pAse rahetuM aDadhiyuM karAvavA (rU. pra.) mAMnI bArI AgaLanA mAMsanA cALiyA kAunTara-mena (kAusTara-) puM. [.] beka ke peDhI yA dukAnanA dabAvaDAvavA. - eLavA (joLavA) (ra.a.) nakAmuM karI gallA upara beThele karmacArI ke gumAsta nAkhavuM. -DAnA(-nAMkhavA (rU.pra.) hAtha cattA-UMdhA nAkhavAnI kAunTasa kAuTesa) strI. [.] kAunTanI patnI ramata ramavI. (2) bALakanI hAthacAlAkI karavI. - phAkavA kAunsila strI. [] sabhA, maMDaLa (rU. pra.) baLatA kAkaDAne memAM nAkhavA ane kADhavA. nehA kAunsilara vi. [e.] sabhA ke maMDaLanA sabhya phUlavA (rU. pra.) eLiyAne se Ava. -hA bALavA, kAunsila hala . [.] sabhAgRha -hA saLagAvavA (rU. pra) kAkaDA utAravA. -ThA maLI javA kAunsela vi. [aM.] dhArAzAstrI, vakIla (rU. pra.) cALiyA UpasI AvavA. 0 kare(rU.pra.) masAlanI kAunselara vi. [aM.] zikhAmaNa-salAha ApanAra vATa taiyAra karavI. (2) masAla saLagAvavI. kAu-vAu ja e "kAu-kAu.' kaka-LiyA (-DoLiyA) sI. eka jAtanI vela kAusaga(a) paM. [saM. zAvaraNa> prA. varassA ] zarIra kAkaNa-dhI-vaTI strI, eka jAtanI rAsAyaNika davA uparanA mamatvanA tyAgapUrvakanI UbhA rahelI sthitinI kAkaNa-hAra chuM. eka jAtanuM ghareNuM thAnAvasthA. (jena) kAkakSAsa strI. [ saM, jAna-nAkaI] kAkAsA nAmanI eka kAuMTa (kAuTa) jue "kAunTa.' vanaspati, nasetara kAuMTara-mena (kAunTara-) juo "kAunTara mena." kAkaNi(kA) kAkaNu strI. [saM.] janA samayane eka kAuMTesa (kAusa juo "kAunTesa." sikko. (2) eka januM khetarAu mApa. (3) herAna kAuMsa juo "kauMsa. [itejArIthI] nIcenA bhAgamAMnI dhAravALI kera. (sthApatya.) kAka chuM. [saM] kAgaDe [0 keLa (rU. pra.) AturatAthI, kakatalIya vi. [saM] (lA.) (kAganuM tADa upara besavuM ane kAka-Si yuM. [sa., saMdhirahitanahitara "kAkarSi'] eka akasmAta tADaphaLAnuM ke tADanuM paDavuM thAya e rItanuM) pakSI, kukaDiye kuMbhAra. (2) (kaTAkSamAM) pArasI aNadhAryuM, ociMtuM [eciMtApaNuM ka(-kAMkaca (23) strI. vADamAM thate kAkaciyAne choDa kAkatAlIyatA strI. puM. nyAya,. [saM.] aNadhAryApaNuM, ka(kAM)kaciyuM na. [juo "kAkaca' + gu. "yuM' ta. pra.], ye kAma-tIrtha na. [sa.] kAgaDAone bhegA maLavAnuM tIrtha. (2) 5. kAkaciye, kAcanuM phaLa ['kAkaca. (lA.) gaMdavADo. (3) kAmI manuSyanuM AnaMdanuM sthAna ka(kAM)cA strI. [+gu. 'I' svArthe ta. pra.] juo kAka-daSTi cI. [saM.] kAgaDA jevI catura najara. (2) (lA.) kA-kAMkaca strI. gaLAnA dvAra pAse thato eka rega. (2) chidrodhaka temaja svAtha vRtti (lA.) muzkelI, saMkaDAmaNa [..] kAkaciyo, kAkaciyuM kAkAsA strI. [sa.] kAkaNasa, nasetara-e nAmanI vanaspati ka(-kAMkacuM na., -ce . [juo "kAkaca' + gu. "uM' ta. kAkanikA strI. [sa.] (lA.) (kAgaDAnI jevI) jaladI UDI kAkaTa na [sa. *** > prA. tIva8] eka jAtanuM cIbhaDuM jAya tevI UMgha, sAvacetI bharelI UMgha kAkaDakuM chuM. e nAmanI eka dezI ramata kAka-pakSa . [saM] mAthAnI beu bAju kAgaDAnA dehanA kAkA-zita-za,siM,sa) (-gya), -gI sI. siM. tarkaTa- AkArane vALanA te te guccha, lakuM, kAnayuiM rAja> prA. vADha-linI ane saM. rAva>prA. kAka-pagaluM na. [saM. + juo pagaluM."], kAka-patra, kAka-pada degfafmA e nAmanI eka vanaspati (0cina) na. [saM.] kAgaDAnA paganA AkAranuM cihna, kAkaDiyuM na. eka jAtanuM rezama haMsapada. (bhA.) [(auSadhapayogI) kAkadiye kuMbhAra muM. [aspaSTa + juo "kuMbhAra.] (lA.) kAkaphala(-La) na. siM.] kAkamArI nAmanI velanuM phaLa e nAmanI eka ramata, kAkaDa-kaM. (2) e nAmanuM kaba . mahuDAMne jaDe ane kALe rase, mahuDAno 2010_04
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ kA gALa (gaDAku' banAvavAmAM vaparAta) [ke latto kAkabara na. UtaratA varNanAleka rahetA heya tevA vAsa kAka-bali puM. [saM.] zrAddha samaye kAgaDAne khAvA nakhAtI vAsa, kAga-vAsa kAkama puM. pravAhI gALa jevA thAya tyAMsudhI ukALeDhA zeraDIneA rasa, zeraDIne saheja kAcA-pAkA gALa kAkama puM., na. nALiyAnI jAtanuM eka suMdara prANI kAkamArI strI. eka jherI prakAranI vanaspati, kAkaphaLanI vela kAkumukhI vi. [saM., puM.] AkhuM zarIra koI paNa kALA sivAyanA eka raMganuM ane meDhuM mAtra kALA raMganuM hoya tenuM (gheADuM) kAra puM. sa. nr > prA. ra ] (lA.) karavatanA dAMtA. (ra) cAmaDImAM paDele| kaThaNa cIrA. (3) svara vagere prANIne dAMta, svaranuM dAtaraDuM kAkara puM. ThaLiyA kAkara (-ra4) strI, kreTAM bakarAMnI karoDa ane pAMsaLI sAthenuM mAMsa, (2) pIMjaNane cheDe Avela sUpaDA jevA pATiyAnI kAra upara baMdhAtI bakarAnA cAmaDAnI paTTI kAkara-kAma strI. [aspaSTa + e kema.'] gAmaDAMne kArIgara varga, vasavAyAM kAkaraDI strI. [jue kAkara + gu. 'DI' svArthe ta. pra.] jhINA jhINA ghaNA dAMtAvALI dhAra kAkaraDA huM. aMdarAnuM jhADa, kaDo kAkaraNI zrI. [jue kAkara' + gu. aNI' ta, pra.] kAsa, ataraDI, retaraDI kAkara-ekara vi. [ravA,] barAbara palaLeluM na hoya tevuM. (ra) (lA.) na., ba. va. nAnA moTAM karAM chaiyAM kAkara1 puM. [saM.] kAgaDAne aAja kAkaravuM. saM. kri. [jue 'kAkara,' nA. dhA.] (karavatanA) dAMtA kADhavA. (2) (lA.) kApI kApI ke kakaDA karI dhIre dhIre khAtarI khAvuM. (3) uzkeravuM, caDAvavuM. kAkarAvuM karmaNi., kri. kAkarAvavuM pre., sa. kri. kAravuMre vi. jue kAkara' dvArA.] kharabacaDuM kAkarAvavuM, kAkarAvuM jue 'kAkaravuM 'mAM. kAkariyA puM., ba.va. [jue 'kAkaraO' + gu. 'iyuM' ta. pra.] leTa-gALanI banAvelI eka vAnI. (2) talanA lADu kAkariyA kuMbhAra puM. [aspaSTa + jue 'kuMbhAra.'] e nAmanI eka ramata, kAkaDiyA kuMbhAra ['kAkariyA', kAriyuMra na. [jue kAkaraO' + gu. 'chyuM' ta. pra.] jue kApha-ruta na. [saM.] kAgaDAtA avAja, kAkarava kakalaka huM. [saM.] galazeMDikA, upajihavA, paDajIbha, lALI, 'yuvulA' 476 kAkalaka-graMthi (-granthi), zrI. [saM., puM] paDajIbhanA gAMThanA jevA e bhAga [mIThA avAja kAkali(-lI) strI [saM.] mukhamAMthI nIkaLane dhIme ane kAli(lI)-dvAra na. [saM] mAMnI aMdaranI bArI kAkali(-lI).niSAda puM. [saM.] catuzruti niSAda. (saMgIta.) kAli(-lI)-rava puM. [saM.] kAkalinA avAja, mAMnI bArI _2010_04 mAMthI nIkaLatA madhura avAja kAkaliyA puM. mArA bhAI, mAme kAkaliyAra puM. [jae 'kAkA' + gu. 'la' svArthe + iyuM' ta. pra.] baLiyA-zItaLAnA roga kalI jue 'kAli.' kakalI-dvAra jue kAkali-dvAra.' kAkalI-niSAda jue 'kAkali-niyAda.' kAkalI-rava jue 'kAkali-rava,' kAkIjI kAkalUdI zrI. dayA upAve tevI AjIjI, kAlAvAlA kAkalUdI-veDA puM., ba. va. [+ ju'veDA.'] kAlAvAlA karyA karavA e, kAkalUdI karavAnI Adata kahyaMtara (kAkaca-tara) vi., puM. saM. vA+imantara] zuddha niSAda ane gAMdhAra svara. (saMgIta.) kAka-beMjhA . [saM. khvA>prA. vaijJA (uttara pa prA. tatsama)], kAkavaMdhyA (vadhyA) zrI. [saM.] (lA.) kAgaDInI jema eka ja vAra janma ApanArI strI ane eka vAra phaLatI kuLa vagere vanaspati kAkavidyA strI. [saM.] jue 'kAga-vidyA.' kAka-viSA zrI. [saM.] kAgaDAnI caraka kAkavI zrI. jue kAkakha' ane kAkama kAle puM. gALa kAka-svara puM. [saM.] kAgaDAnA avAja. (ra) (lA.) gAyakanA mukhya cauda doSomAMnA eka, kaThera svarathI gAvApaNuM. (saMgIta.) kAkA puM. [ravA.] kAgaDAne! avAja, krAMu' krAMu* kAkA-kacALuM na. [jue 'kAkA' + kaceLuM.'] kanyAne mAvataranA taraphathI ApavAmAM AvatuM dhAtunuM calANuM kAkAjI chuM., ba. va. ["e 'kAkA' + ''mAnavAcaka] vahune patinA ane patine vahunA kAkA, kAkA-sasarA, (2) vaDIla ke vRddha puruSo mATe vaparAtA zabda (mAna-vAcaka) kAkA-paMtha (tpantha) puM. [jue 'kAkA'+ 'paMtha.] gujarAtamAM cAlatA pIrANA-paMtha (guru saiyada che, anuyAyIo mATe bhAge pATIdAra che, ane deva tarIke nakaLaMka (kakiavatAra)nI upAsanA che.) [baLiyA kAkA kAkA-baLiyA puM., a. va. zItaLAnA deva, baLiyA deva, kAkAbAsI na. IrAnI akhAtanA akhAsa baMdara taraphanuM meAtI (ekhavALuM ane echA pANIvALuM) kAkA-sasarA puM., ba. va. [jue 'kAkA' + 'sasarA.'] patnI, ne patinA ke patine patnInA kAphI, phAphAjI kAkiNI (kAkiNI) strI. [saM.] kADhI. (2) kADInA mApanuM vajrana. (3) trAjavAnI DAMDI kAkiyA puM, eka jAtanA aeDa. (ra) tailiyeA kaMda kAkI strI, [saM.] kAgaDI kAkAra strI, [jue 'kAkA' + gu. I'strIpratyaya] bApanA bhAInI patnI. (ra) mAtAnI samAna vayanI anya kAI paNa strInuM saMbodhana (mAnavAcaka) kAkIjI strI, a. va. [jue 'kAkI' +jI' mAnArthe.] vahune patinI ane patine vahunI kAkI, kAI-sAsu
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAkIDA kAraNe kAkI puM. kAcIMDo, saraDo. [-DhAnuM jamAnagatuM (rU. pra) je pUche tenI hA. 0 caDha -DhA> travA (3.pra.) gunA kala karAvavA skrInA ghAgharAmAM kAThe caDAvave kAkI-sAsu strI. jue kAkIjI.' kAkurkI puM. [saM.] zAka bhaya krodha vakrokti vagerene vAkayoccAraNamAM darzAvAtA uktibheda. (kAvya.) kAkura puM. bhATiyA vaNika vagere kAmeAmAM putra-saMtatinuM hulAmaNuM nAma--kIkA' 'gagA' 'gIgA' jevuM kAkutsya puM [saM.] kakustha nAmanA ikSvAku vaMzanA ayedhyAnA rAjavInA vaMzamAM thayelA-rAmacaMdra. (saMjJA.) kru-prazna puM. [saM.] uccAraNamAMnA ktibhedathI karavAmAM Avele savAla, (kAvya) kAku-vAkatha na. [saM.] jue 'kAku'-e prakAranuM vAkaya kAkusvara puM. [saM.] eka svara uparathI bIjA svara tarapha jatAM vacce eka vacalA svaraneA kaNa lAge te. (saMgIta.) kAMkA huM. phA. kAkA'-pitAnA moTA bhAI, pitAnA saMtAnAne] (taLa-gujarAtamA) pitAnA nAnA ke meTA game te bhAI. (2) (saiArASTra-kacchamAM) pitAthI nAnA te te bhAI, (3) AdheDa uMmara vaTAvI gayelA kAI paNa puruSanuM saMbAdhana (mAnavAcaka). [- kAkA mAmA karavA (uM. pra.) kAlAvAlA karavA] kAkAkauA puM. pApaTanI jAtanuM enAthI jarA meTuM sapheda ke kAkharA raMganuM pakSI, kauvA (ba. va. mAM ke pratyayA anugA temaja nAmayeAgIenI pUrve aMga 'kAkAkauvA-) (sarpa kAkedara huM. [saM. 1% + sa] (kAgaDAnA jevA peTavALe) kAphela puM. [saM.] sarpa. (2) jaMgalI kAgaDa kAkAlI strI. [saM.] kAgaDA jeve svara. (ra) e nAmane eka kada 477 kAkalUka na., ma. 1. [saM. l + 3] kAkalUkakA strI. [saM.] kAgaDA vairabhAva ane ghuvaDa [ane ghuvaDa kAgaDo cene _2010_04 brekIya vi. [rsa,] kAgaDA na. kAgaDA ane ghuvaDa vaccenuM zatrutA, duzmanAvaTa kAkAnsasarA puM. [jue 'kAkA' + sasarA.'] jue kAkha srI. [saM. kSA> prA. navA] khabhAnI nIcenA hAthanA mULamAMne khADo, bagala, [. mAM che!karuM (rU. pra.) AMkha sAme raheluM chatAM na sUjhatuM. 0 mAM rAkhavuM (rU.pra.) chupAva vuM, saMtADavuM. (ra) saMbhALamAM levuM] kAkha-gheADI strI. "A kAkha' + gheADI.'] laMgaDA mANasanI kAkhamAM rAkhavAnI cAlavA mATe Teko ApanArI gheADI [gUmaDuM, babalAI kAma-khalAI sI. [jue 'kAkha'+ 'alAI.'] kAkhamAM thatuM kAkha-bilADI strI. [jue'kAkha' + khilADI.'], kAkha-mAMjarI zrI. [jue 'kAkha' + saM. mAnArI>= maMkhArI] (lA.) khAMbhalAI ['gheADI.] jue kAkhagheADI,' kAkhalA-gheADI strI. [jue 'kAkha' + gu, 'la' svArtha ta. pra. + kAkhalI strI. [jue 'kAkha' + gu. 'lu' svArthe ta. pra. + ane ghuvaDane lagatuM. (ra) kudaratI vera. (3) (lA.) ['kAkAjI(1).' * kAgaDaOM gu. 'I" srIpratyaya] kAkha, khagala (kAMIka hInArthe). [. *DhavI (rU. pra.) ati harakhathI nAcavuM. (2) khuzAmata karavI. (3) mazkarI karavI. 0 mAM dUdha AvavuM (rU. pra.) harakhAI javuM] kAkhI strI. [saM. kSiA>prA, vimA ] aMgarakhA ke kADAnI bagalamAM AvatI khAsa ghATanI kApaDanI kApalI kApyuM na. [saM. vRkSa- > prA. lama-] kAkhanA vALa, khagalane [bagalamAM thatuM gUmaDuM, khAMkhalAI mAvALA kAkheAlA(vA) 1 zrI. [rsa. kSA>prA. vavA dvArA] kAkhAlAI strI. AMkhalI 2 kAkhAvAI jue 'kAkhAlAI,' kAga puM. [saM. >za. prA. [[] kAgaDA. [. uThAvavA (2. pra.) gaLAnA kAkaDA upaDAvavA. . nuM pIMcha (rU. pra.) rajanuM gaja, vadhArIne vAta karavI e." ne maLe (3.pra) ati AturatAthI. .nA vAgha (uM. pra,) vadhArIne a meTI hohA karavI ] kAgaRSi puM. [+ saM.] (lA.) dhutArA, DhaMga. (ra) (mazkarImAM) pArasI kAmanA mANasa, kAkavi kAga-chattara na. [seM. chatra ], kAga-trana. [ + saM.] khilADInA Topa (eka vanaspati), kUMgI, jaMga kAgaja puM. [phA. kAgada' dvArA ara. 'kAga' jae kAgaLa,' (gu. mAM 'kAgaLa' ja vyApaka che, hiMdImAM 'kAgaja.') kAgaDhA-kabaDI strI. [jue kAgaDA'--dvirbhAva + gu. ta. pra.] (lA.) itarA", nAkhuzI, bedilI, asaMtAya. (ra) avizvAsa kAgaDA-kerI srI. [jue 'kAgaDA' + 'karI.'] kerInA jevuM athANA ane zAka mATenuM eka phaLa. (ra) (lA.) AkaDAnA DoDA, AkAliyuM kAgaDhA-TepI strI, [jue 'kAgaDo' + 'TopI,'] kAgaDAnI pUMchaDI jevAM pAchaLa matAMvALI TopI, lAMbI pUMchaDIvALI kAgaDAnA ghATanI TopI kAgaDhA-sANI(-sI), kAgaDhA-sAMDhazI(-sI) strI. (e 'kAgaDA' + 'sANazI' -'sAMDazI.' ] dhAtu gALavAnI kalaDIne pakaDavAnI khAsa prakAranI sANazI kAgaDhiyA puM. [jue 'kAga' + gu. DuM' + yuM' svArthe ta. pra.] (lA.) pataMga, kanakavA, paDAI. (2) saurASTranA veDAenI eka jAta [eka vele kADhiyA kuMDhera puM. eka jAtanI vanaspati. (2) bIje kAriyA kuMbhAra puM. [+ jae 'kuMbhAra,'] kAgaDAne maLatuM kAMIka lAMbI pUMchaDIvALuM kALA raMganuM eka pakSI kagaDI srI. [ jue 'kAga' + gu. I' srIpratyaya kAgaDAnI mAdA. (ra) e nAmanA eka dariyAI jIva. (3) (lA.) gADAnI be UdhanI pittaLathI jaDelI aNI, gADAnA dhAriyAnA haMsarIthI AgaLaneA cAMca jeve bhAga. (4) bhAMgelA saLiyA kADhavAnuM ejAra. (5) kAgaDAsANazI, (6) cakAra strI kAga-hUMDuM na. [jae 'kAga' + 'huM huM.'] (lA.) eka jAtanI ramata, ghaMTIkhIlaDA (ramata)
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAgaDe 478 kAgA-nidrA , , kegaDe . [jue "kAga' + gu. hu vArthe tapra.] juo + , ifphA -tiSanI] (lA,) kAgaDAnI belI kAga." (2) eka vele. (3) eka prakAranI mAchalI. (4) kAgarAziyA vipuM. [+ gu. "yuM' ta. pra.] kAgaDAnI bolI (lA) cakAra mANasa. (5) (makarImAM) pArasI. (6) pataMga. uparathI bhaviSya bhAkhanAra brAhmaNa, bhegaLa-bhaTiyo (7) goLI vagere upara caDAvavAnuM mATInuM zaruM. [rA kAgarAzI, sa (-sya) [ jue "kAga-vAza.'] jue UThavA (rU. pra.) koInI paNa hAjarI na hovI, ujajaDa "kAgarAza.' hevuM. (2) nirvaza javo. - kaLakaLavA (rU.pra.) satyAnAza kAgare puM. agnikhUNe. (vahANa) [kAgaDAno avAja javuM, nirmala thaI javuM. -hAnI keTe kaMketarI (-kotarI) kAga-vANI sI. [ juo 'kAga' + saM. ] kAgaDAnI belI, (rU.pra.) vAta tarata jahera kare tevuM, gAma-vADiyuM. -hAnI kAga-vAsa (sya) sI. [ jue "kAga, + "vAsa.*] kAgakeTe dahIMtharuM, -&AnI keTe ratana (rU.pra) apAtre dAna. DAone bolAvI zrAddha prasaMge nAkhavAmAM AvatuM hari, -hAnI gudAmAMthI gaMgAjaLa (gejha-) (rU.pra.) ghaNuM muzkela vAyasAna [uparathI bhaviSya bhAkhavAnI vidyA kAma. -hAnI najara (rU.pra.) cAlAkI bharI najara. - DAnnajare kAgavidyA strI. [juo "kAga' + saM. ] kAgaDAnI belI jevuM (rU. pra.) bhayane mATe sAvadhAna rahevuM. -nuM UDI kAgavuM na., - puM. e "kAgamuM.' besavuM (besavuM) (rU. pra.) sArAM zukana thavAM. 0 thI kAba-sUvA puM, ba. va. [+juo "savA." eka jAtano choDa (rU. pra.) pavanathI chatrI ulaTI thaI javI ] kAgaLa pR. [phA. kAga6] vAMsa ghAsa cIMtharAM vagerene mA kAgaDe-mora puM, jio + juo mera.'] (lA.) eka ramata banAvI emAMthI taiyAra karavAmAM Avate lekhana chApakAma kAgaDelI strI. eka jAtanI vanaspati vagere mATe patrakAra padArtha, kAgada. (2) TapAlI patra. kAgaDALa (-De Li) vi. [jue "kAga' + "DoLo.'] (lA.) (3) vahIvaTI tumAra, (4) dastAveja, khatapatra. (5) zera badanasikala, kadarUpuM [jevA DoLAvALuM, kANuM athavA lenane patra. [kara (rU. pra.) patnIne chuTAcheDA kAgaLiyuM (-DoLiyuM) vi. [+ gu. "yuM' ta, pra.] kAgaDAnA ApavA, lakhaNuM karavuM. 0 nI kothaLI (rU. pra.) bahu kAgaLiyo(-De Liyo chuM. [jae "kAgaDoLiyuM.'] eka vila nAjuka vastu. 0 (rU. pra.) parabIDiyuM ughADavuM. (2) kAgatala puM. eka jAtane choDa chAnI vAta jAhera karI devI. 0 bIha (rU. pra.) parabIkAgada ja "kAgaja." (gu. mAM "kAgaLa' ja rUDha.) DiyAmAM patra mukI baMdha karavuM. (2) TapAla mekalavI. 0 kAgadI chuM. [pha.] kAgaLane vepArI (kAgaLane lakhavA-chApavAnA ma(mAM) (rU. pra.) bhalAmaNa-patra ke oLakhANa-patra kAmane mATe AkhA temaja cepaDIenA rUpamAM kAgaLa mAgavo. 0 lAkha (rU.pra.) patra lakhavo. 0 lAva (rU.pra.) vicanAra) bhalAmaNa lAvavI. (2) dastAveja mATe sarakArI kAgaLa kAgadI (hA)phasa puM, strI. [ + jue "AkRsa.'] eka kharIda. -Le caDha8-8)vuM (rU. pra.) jAheramAM AvavuM. (2) jAtanI cIriyAMnI mIThI kerI sArI jAta badanAmI vaheravI. (3) mRtyunA samAcAra AvavA ] kAgadI elacI strI, [ juo elacI.'] elacInI eka kAgaLa-kAma na. jio 'kAgaLa' + "kAma.'] kAgaLa banAvakagadI-kuMja strI eka rAkheDI raMganuM pakSI vAnuM temaja kAgaLanAM ramakaDAM vagere banAvavAnuM kAma kAgadI-calaNa na. [ + jue "calaNa."] kAgaLanI noTanuM kAgaLa-kuTA chuM. [ juo "kAgaLa' + kaTavuM' + gu. 'uM' . sikkAone badale cAlatuM calaNa tibiyatavALe javAna pra.] kAgaLa banAvanAra kArIgara kAgadI-ja(-)vAna . [ + ja javAna."] (lA.) nAka kAgaLa-dAbaNiyuM na. [ja e "kAgaLa + "dAbavuM' + gu. kAgadI badAma strI. [ + jue "badAma.'] sArI jAtanI "aNuM' ka. pra. + "iyuM' ta. pra.] kAgaLa na UDI jAya badAma-(mevA)ne eka prakAra e mATe dabAvI rAkhavAnuM sAdhana, pepara-veITa' kAgadI lIMbu na. [ + jue "lIMbu.'] lIMbunI eka sArI kAgaLa-panara . [ juo 'kAgaLa' + saM. ghaa> prA. qttara, rasavALI-patalI chAlavALI jAta na.], kAgaLa-patra puM. [+ , na.] TapAlane patravyavahAra kAgadI lIbuDI, kAgadI-lIbaI strI. [ "jao lIMbuDI" kAgaLa-vA kri. vi. [ jue "kAgaLa" dvAre.] kAgaLanI -lIMbaI.'] kAgadI-lIMbunuM jhADa jADAI jeTaluM pAtaLuM kAgadI-hAsa e kAgadI-Asa.' kAgaLiyAM na., ba. 1. [ja "kAgALayuM.'] agatyanA kAganI strI. dANa upara thatI eka gAMTha kAgaLe. (2) binajarUrI kAgaLo kAganALa vi. [ ja "kAga' + bhALa.] (lA) kAgaDAnA kAgaLiyuM na. [4e "kAgaLa' + gu. "dhayuM' svArthe ta. pra.] mALA jevuM, khAkhAvIkhI. (2) mAla vagaranuM, dama vinAnuM. kAgaLane nAno TukaDo. (2) kAmakAjane agatyane (3) kAmacalAu. (4) a-vAstavika dastAveja, (3) nakAme kAgaLa kAgamuM na. [ jue "kAga' enA AkArane kAraNe.) gADAnA kAgaLiye muM. jio "kAgaLiyuM.'] jue "kAgaLiyuM.' (2) UMTaDAne je ThekANe ghAMsaruM baMdhAya che te bhAga, aDA kAgaLa laI janAra kAsada AgaLanuM lAkaDuM niAmanI eka vanaspati kAgA-cUDe . dayAmaNuM rithati kAga-meMdI (meMdI) sI. [jue "kAga' + meMdI."] e kAgA-nidrA sI. jio "kAga' + saM., vacce svarabhAra kAgarAzA-sa) -zya, -sya), zI jI. [ o 'kAga' 'A'], kAgA-nIMdara strI. [ + ja nIMdara.'] kAgaDAnA 2010_04
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAgA-bhaDo kAco jevI aDadhI-paDadhI Avata UMdhanI sthiti, jhaTa UDI pAThuM mita jAya tevI UMgha kAcabA-kUdaDI strI, jio "kAcabo' + "kadaDI.] eka jAtanI kegA-nDe . [ juo 'kAga' + "maMDe,' vacce svarabhArane kAca-biMdu (bindu) na. [sa. 5.] (lA.) AMkhano metiyo "A."] (lA.) khoTA DhoMga karanAra mANasa kAcabI' strI. jio "kAcabo + gu. "I' pratyaya.] kAgAroLa kuM., strI. [jaA "kAga' + revuM' dvArA] kAcabAnI mAdA, (2) (lA.) meghadhanuSa. (3) dhAtuno rasa kAgaDAnA jevo kalabalATa, raDAroLa, zera-bakera, (2) (lA.) pADavAnuM nAnuM bIjuM meTo anartha, bhAre muzkelI. [0 karavI (rU. pra.) nakAmI kAcaba cI. eka jAtane kALajAne pAka, kALajAno gaMDa. dhAMdhala macAvavI. (2) khoTo dhAMdhali dekhAva karo] (2) gaLAnI bArInA sejAno roga, kAcakI. [0 mAravI kAgiye . [juo "kAga' + gu. "IyuM' ta. pra.] kAgaDAne - (rU.pra.) akaLAmaNa ke maMjhavaNa anubhavavI] khavaDAvavAne zrAddhane lADa kAca puM. [saM. 05-> prA. lavama-] DhAlavALuM kegeliyuM na. [ juo 'kAga' + gu. ola' (Ta apa 3) cepa jalacara-sthaLacara prANI, karma. (2) (lA. dhAtuno + "yuM? ta. pra.] kAgaDAnuM banyuM rasa hALavAnuM bIjuM ke eThuM. [-bAnI Akha (rU.pra.) kA' kuM. [3] retI ane khAravALI mATIne agnithI I-daSTi. (2) capaLa daSTi] ogALI banAvAtA pAsAdAra pAradarzaka temaja apAra- kAcamaNi . [sa.] eka jAtano kAcanA jevA lAgato darzaka padArtha. (2) arIse, cATaluM. (3) dUra jovA mATe paththara, zilA-raphaTika vaparAtuM pAradarzaka sAdhana, kAca, "lensa." (4) camuM kAcara (raya) strI. jio "kAcuM' dvArA kAcA padArtha. kAca puM. [saM va > prA. zA] o "kAi." (2) gaDagumaDanI AsapAsa baMdhAtI mAMsanI kAcI gAMTha. kAca pu. [e. boja'] vastramAM bariyAM(=baTana) vAsavA (3) karaya, TukaDI mATe karavAmAM AvatuM te te chidra kAcarakucara vi. [ju"kAcara' + "" dvArA.] kAcuM kahuM, kAca-eLiye (-eNLiyo) pR. [ saM. e 'eLiye.'] zuddha Acara-kacara. (2) (lA.) bhAMgyuM-taheM. (3) paracUraNa karela eLiye kaca-rasa 5. [saM.] kAcano rasa. (2) (lA.) AMkhanA kAca-kAgaLa puM. [saM. + juo "kAgaLa.'] kAcanI bArIka bhUkI DoLAmAMno kAcanA rasa je padArtha [kaca, kamara karI gaMdara sAthe bheLavIne kAgaLa upara cepaDavAthI ghasavA kAcariyuM na. jio "kAcara + gu. "iyuM? ta...] kacariyuM, vagere mATe taiyAra karelo kAgaLa, kAca pAyele kAgaLa kAcarI samI. [de.prA, variyA] phaLanI cIrIo temaja kAcakI strI. eka jAtanI vanaspati, kAMkarI guvAra vagerenI zigenI sukavaNuM karI taLIne banAvAtI kAcakI strI. gaLAnI bArI pAse thato eka roga. (2) khAdya vAnI (lA.) saMkaDAmaNa ' [dezI ramata kAcara na. jio "kAcarI.] phADiyuM, cIriyuM kAcakI-jaLadaMDuM na. [+juo "jaLa + ] (lA.) eka kacaruMvi. jio "kAcuM."] bekharuM kAcamuM na. [juo "kAcakI.'] kAcakInuM phaLa, kAMkacuM kAca puM. AMbalIne kAtare kAca-pI strI. [sa. + juo "kaMpI.] koI vastune kAcala (haya) strI. parI, tAlakuM. (2) tAlakA-TopI, agnimAM tapAvavA mATe vaparAtI kAcanI zIzI, "agana- mAthA upara barAbara besI rahe tevI TopI. (3) nAnA zIzI machavA mATe vaparAtuM eka jAtanuM halesuM. (vahANa.) (4) kAcake puM, juo 'kAcamuM.' TecakuM kAca-gRha na. [saM.5 na.] kAcanI dIvAlavALuM makAna, (2) kAcala-56 vi. vyabhicArI kAcanI dIvAlovALuM gharuM ke pachI kAca lavaNa na. [4] kAca banAvavAmAM vaparAto eka kSAra, kAca gela puM. [4] dakakAca, lesa." [amRtaphaLa bIDa-lavaNa. (2) kAcamAMthI thatuM eka jAtanuM mIThuM. (3) kAca-cIbhaDI strI. siM. + juo "cIbhaDI.'] (lA.) pipaiyuM, saMcaLa. kAcaTha na. jio "kAcuM' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.] phallAnI kAcalI strI. [e "kAcaluM' + gu. "I' pratyaya.] koI paNa AsapAsanI sajI AvelI kAcI jagyA phaLanuM vATakI jevuM nAnuM kATaluM, nAnuM kAcaluM. (2) nALiyeranuM kAcaDe !. [juo "kAcuM' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] kAcuM bhAMgeluM keTaluM. (3) ghUMTaNanI DhAMkaNI. [0 ApavI (ra.a.) tarabUca. (2) nuM jIMDavuM. (3) (lA.) pataLA jevuM peTa, kAta bhIkha mAgavA jevI sthiti karI nAkhavI kAca-taraMga (-tara 8) na. [sa., pR.] jalataraMganA prakAranuM eka kAcaluM na. keTaluM. (2) koI paNa bhAMgelA phaLane aDadho ke saMgIta-vAdya enAthI ocho choDArUpa bhAga, (3) nALiyeranuM gara vinAnuM kAcanali(-Li)kA, kAca-nalI(-LI strI. [saM.] kAcanI naLI. aDadhuM keTaluM. [-lAM phUTavAM (rU. pra.) nakAmI mahenata karavI] (2) kasa-naLI, 'TesTa-Tayuba" kacAza kAca-vidyuta strI. [saM. + degfaga] kAcane rezama jevA padArtha kAcapa (-3) zrI. jio "kAcuM' + "pa" ta.pra.] kAcApaNuM, sAthe ghasavAthI utpanana thatI vIjaLI kAcaba (5) zrI. baraDA vagerenI upara thatuM adITha gAmaDuM, kALA kuM. eka jAtanuM dariyAI prANI 2010_04
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAcaM-ciDo 48 kAchiye kAcaM-ciM) (kAcana-cipraNa) juo "kAkIDe.' vALuM kuTuMba. - kAna (3. pra.) bheLe mANasa. e. kAcAI strI. [ e "kAcuM' + gu. "AI' ta. pra.] kAcA- mu (rU. pra.) kAcara, (2) nakAmI vastu. (3) chevaTano paNuM, kacAza bAkIno bhAga. - kharaDe (rU. pra.) musaddo. - ghauM kAcApAkuM ja 'kAcuM-pAkuM.' (rU. pra.) meLa vinAnI vAta. - tAMtaNe (rU. pra.) varAkAcAma paM. siM. sAva + aramA puMkAciye paththara vartana. - tela (rU. pra.) cAlu telamAthI e che ke te kAcita li. [saM.] kAcA DhoLa caDAvyuM hoya tevuM tola. - dastAveja (rU. pra.) adhUro ane sAdA kaciyuM vi. saM. vi + gu. "IyuM" ta. pra.] kAcane lagatuM. kAgaLa upara lakhelo karAra. - pAye (rU. pra.) adhi(2) kAcamAMthI banatuM. (3) kAca jevuM riyuM. cA pArA (2. pra.) pacI na zake tevI cIja. - kAciMDe (kAciDe), kAca ja "kAkIDo.' bAvaLa (rU. pra.) jhAMkho lAla ane dhoLA raMgane dhoDokAcuM vi. [hi. kaccA] pAkela nahi tevuM, apakava. (2) -ce mIThe (rU. pra.) kerInI eka jAta. -co raMga (2) guNadharma vageremAM parNatAe na pahoMceluM, "rapha'. (3) ane (. pra.) UDI jAyana ceTe te ga. - rojameLa kuzaLa, aNadhaDa. (4) Azare hoya tevuM, aMdAjI, aDasaTTA- (rU. pra.) hisAbanI kAcI noMdha. - vIghe (rU. 4) vALuM. (5) nizcita na thayuM hoya tevuM. (6) (raMga vagere) UpaTI vIdhAnA pUrA mApanuM na hoya tevuM mA5] jAya tevuM. (7) kAmacalAu, kudaratI sthitimAMnuM, hajI jenA kAcuM-pAkuM vi. [ja "kAcuM + "pAkuM.'] nAhe sAva kArca upara saMskAra nathI thayA tevuM, "." (8) cAlu mAnya nahi taddana pAkuM, adhapaka tolathI ochA tolavALuM. (9) zikhAu. [cA kAnanuM kAcuM pAcuM vi. [ja "kAcuM' + "pocuM (lA.) AvaData (rU. pra.) bIjAnI caDAmaNIe mata bAMdhI besanAruM. cA vagaranuM, a-kuzaLa. (2) anubhava vinAnuM (3) nabaLuM (4) kAmane kedI (rU. pra.) jene hajI mukaddamo cAlato hoya Darapoka, bIkaNuM (lA.) brahmacarya te AropI kedI, "anDara-TrAyala prijhanara'. cA gAu kAchaLa-ca) paM. [saM. vakSa> prA. 0] kaccha, laMgoTa. (2) (rU. pra.) purA aMtaramAM thoDuM ochuM rahyuM hoya tevA gAu. kAI (ka) sI. [saM. 8 dvArA] juo "kAchalI.' -cI keda (rU. pra.) cAlatA mukadamAe aTakAyatamAM rAkha- kAcha vi. jie "kAi' + gu. 'De' svArthe ta. pra] (lA.) vAnI sthiti. -cI keDInuM (rU. pra.) kiMmata vinAnuM. -cI (tiraskAramAM brAhmaNa-vANiyA khAtAvahI (rU. pra.) upara Tapake rAkhelI noMdha (nAmAnI). kAchaDhiye paM. jio "kAchaDa' + gu. "iyuM' ta. pra.] jue -cI japatI (rU.pra.) pAkI japatI karatAM pahelAM mAlane kAchaDa.' (2) (lA.) DhIlo pocA mANasa kabaje rAkhavo e. -cI jamAbaMdI (-bandI) (u. pra.) kAchaDI strI. [saM. vakSa>prA. 8 + gu. "Da' + "I' svArthe aDasaTTathI karelI AMkaNI, utpanna thavAnI Upajane aDa- ta. pra.] ghAtiyuM ke sADalAnI be paga vaccethI lAMga kADhI saTTo. -cI jela (rU. pra.) mukadame nathI cAhe e pahelAM keDanA pAchalA bhAgamAM khasavAmAM Ave che. (2) phALiyuM. jelamAM rAkhavAnuM sthAna, 'lokaapa.' -cI dhAtu (rU. pra.) paMciyuM [chuTI javI (rU. pra.) bhaya pAmavuM. 0 chUka, dhAtunuM mATI vagerenI sAthe bhaLeluM svarUpa (je zuddha karAyA 0 chUTuM (rU. pra.) vyabhicArI. 0 dAsa (rU. pra.) (tiraskAramAM) pachI "pAkI dhAtu' bane.) -cI noMdha (nauga) (rU. pra.) brAhmaNa-vANiyA] upara-Tapake lakhI rAkheluM nAmuM. (2) kharaDo. (3) pAkuM kAchaDe puM. [saM. jakSa> prA. va8 + gu. 'DuM' vArthe ta. pra.] na kareluM TapakAveluM lakhANa, -cI budI (rU. pra.) aNa- (khAsa karIne) sakIe sADInI lAMga vALe che e, [mAra, samajha. (2) bethaDa, murkha. (3) bheLiyuM, AliyuM. cI vALa (rU. pra.) kachaTAnI rIte sADI paheravI. 0 mArIne, buddhi, cI mata (-tya) (rU.pra.) aparipakava samajhaNa. (2) 0 vALIne (rU. pra.) kamara kasIne, mahenatapUrvaka] chokara-mata, bALaka jevI haTha. -cI mudata (rU. pra.) pAyA kAchaNa (zya) strI. A "kAchiyaNa." vagaranI mudata, adhara rAkhelI mudata. - vaya (rU.pra.) sagIra kAkara na. eka jAtanuM avasthA. 0 kaciyAruM (rU. pra.) nAnAM nAnAM bALaka hoya kAchanI strI. [vaja.]: jue "ka"nI." tevuM. kaDhAvavuM (rU. pra.) devALuM kaDhAvavuM. (2) bhopALuM kAchalI strI, [sa. 8 + gu. "huM" svArthe ta. pra. + 'I' nIkaLe ema karavuM. 0kapAvuM (rU.pra.) aNaghaTatuM belAI javuM. pratyaya nadInA bhAThAnI kheDelI jamIna (2) khAnagI vAta bahAra paDavI. 0 kApavuM (rU.pra.) aNa- kAchalI jue "kAcalI.' ghaTatuM bolavuM. (2) khAnagI vAta bahAra pADavI. 0 kAma kAchaluM juo 'kAcaluM." (rU. pra.) agharuM kAma. (2) takalAdI kAma. 1 kuMvAruM kAchavuM sa. ki, si. kSa-> prA. 4, nA. dhA.] kaccha (rU. pra.) nAnI uMmaranuM, nahi paraNeluM. 0 keruM (rU. pra.) vALa. (2) (lA.) brahmacarya pALavuM. (3) malAI kADhI levI ThaMge, nAsto. 0 karuM khAvuM (rU.pra.) bhIDa bhogavavI. (2) kAchiyA-) () strI. [jue "kAchiyo' + gu. "a(e)peTamAM dukhavuM. 0 naca (rU. pra.) taddana apaka. 0586 Na" pratyaya kAchiyAnI strI ke latto (rU. pra.) devALuM kADhavuM. 0 plAsTara (rU. pra.) magiyA kAchiyA-vAha(-) strI, jio "kAchiyo'+ vADa.'] kAchiyA nAnI gAra. 0 haiyuM (rU. pra.) himata vagaranuM. (2) dayAnI kAchiyeNa (-zya) jue "kAchiyaNa." lAgaNIvALuM. - kabIla (rU. pra.) nAnAM nAnAM chokarAM- kAchiye . saM. vAva ->prA. jhaghama-1, kAchI chuM. 2010_04
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ kATI [saM. vATi > prA.SThima] (pANIvALA pradezamAM vAvelI zAkabhAjI meLavI) zAkanA vepAra karanAra, akAlI. (ra) gujarAtamAM e dhaMdhA karanArI jJAtinA puruSa. (sajJA.) kAcheTI jae kacheTI,' kATa jue cheTA,' kAna na. [saM. hrA > prA. na] kAyaeN, kAma (mukhyatve 'kAma-kAja' eveA joDiyA prayAga) kAja ("jya), [jue kAja 1, + ja. gu. 'i' trI, vi., pra. lAgyA pachI yazruti] mATe, vAste, sAru, khAtara kAja-karyuM vi. [jue, kA.'+karavuM' + gu. ' ' E. pra. kAma karyA karanAruM, (ra) AjJAMkita, (3) sagapaNa ke lagnanI geAThavaNa karanAra. (4) dalAla kAja-kAra vi. jue 'kAjaO' + saM. Ara] kAma karanAruM. (ra) (lA.) buddhimAna, kAbela, hoziyAra kAjagaru vi. [jue 'kAja.' + phA, pratyaya + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] jue 'kAjakaruM.' (2) (lA.) javAna-jodha, (4) vahAluM. (5) na. juvAna jodha ke vahAlAnuM maraNa. (sa.) kA-vAlI strI. lagna saMbaMdhI sATAM karanArI strI 481 kAjaLuM vi. kacarAvALuM, bagaDeluM, kharAma kAjaLa na. [saM. ru] meza. (ra) AMkhamAM AMjavAnI mezanI lUgadI, AMjaNa. [. nI koTaDI (rU.pra.) lAMchana lagADe tevuM ThekANuM] ziNagAranI e vastu kAjaLa-kaMku na., a. va. [+ ja 'kaMku'] seAhAgaNa strInA kAjaLa-rANI zrI. [jue 'kAjaLa' + 'rANI.'] (lA.) zrAvaNa vada trIja, kAjaLI-trIja. (saMjJA.) kAjaLa-lArI strI. eka jAtanuM pakSI kAjaLavuM a. kri. [jue 'kAjaLa,' nA, dhA] meza vaLavI. (2) rAkhathI chavAtAM elavAI javuM. (3) kALuM thayuM. kajaLAvuMra bhAve., kri. kajaLAvavuMra pre., sa. kri. kALiyuM na. [ 'kAjaLa' + gu. 'iyuM'svArthe ta. pra.] kAjaLa, AMjaNa kAjaLiye puM. jue 'kAjaLiyuM.'] (lA.) kuMjo, caMbu. (2) khAvAyelI vastu zeAdhI ApavA ke khanelA banAva jaNAvavA bIjA mANasane besADI tela ke zAhInA TIpAmAM anela banAvanI vigata khatAvanAra najmI kALI strI. [saM. nAi > prA. himA] devatAnA aMgArA upara baMdhAyeluM rAkhanuM paDa. (ra) maDaduM khaLI gayA pachI nahi maLelA bhAganuM kALuM kAkaDuM. (3) mairA pADavAnuM kArDiyuM. (4) khAvAyelI vastu ke anele banAva jANavAnI eka rIta (juo 'kALiyeA.') kAjaLI-gAkaraNa na. eka jAtanA cheDa ['kAjaLa-rANI.' kAjaLI-trIja zrI. [jue 'kAjaLI' + 'trIja.'] jue kAjaLA puM. saM. na -> prA. nA] AMkhanI aMdaranA kALA bhAga [kArya-paddhati, kAmanI rIta kAjaLa zrI. [jue 'kAja;' gu. mAM Ubhe| thayele zabda.] kAjA-garlR vi. [jue kAnta' + phA. pratyaya + gu. ''' svArthe ta. ta.] kAmagaruM, satata kAma karanAruM, (2) phAyadAkAraka phrA"(-jhI) puM. [ara. kAjhI] kurAnanA pharamAna pramANe insAph 9.kA.-31 _2010_04 kATa 5 of karanAra adhikArI, islAmI nyAyAdhIza. (2) muslima rAjya-kAlathI hiMdu muslimamAM UtarI AvelI eka aTaka. [. nI dyUtarI (rU. pra.) amaladAra athavA meATA mANasanI mATI gaNAtI tuccha vastu. 0 tuM pyAduM (rU. pra.) adAlatanA paTAvALA, (2) kudaratI hAjata. 0 manavuM (rU. pra.) dASa jevA. . vinA halAla na thavuM (rU. pra.) jenuM kAma je hAya te tenuM kAma kare. (ra) mANasa tIrthe ja maMDAya] kAjI(-jhI)-jI pu., kha. va. [+ gu. jI' mAnArthe] mAnavaMta kAjI kAju vi. [saM. hrArthan->prA. jnma-] kAma karanAruM. (2) vinayI. (3) vevaluM. (4) sAruM, suMdara, khAruM kAra na. [pADyuM.] eka jAtaneA sUkA mevA kAju-kaLiyA puM., ma. va. [jue 'kAja'+kaLI" dvArA.] kelelAM kAja. (2) khAMDa caDAvelAM kAju, sAkariyAM kAja kA-kaLI strI. [jue 'kAjuOM' + kaLI.'] kAjunI AgaLanuM [vi.] gAvA bAju thatAM kAja kAju geAvAI na., a. va. [jue 'kAjura' ane 'gAvAI' kAjuDI strI. [jue 'kAja'+ gu. 'DI' svArthe ta. pra. ] kAjunuM jhADa bIja ke kAMTA kApuTa srI. eka jAtanI vanaspati kAjupuTI tela na. [jue 'kAjupuTa' + gu. I ' ta. pra. ane 'tela.'] kAjupuTa nAmanI vanaspatinAM biyAMmAMthI kADheluM tela kAju mAlavaNu na., ba. va. [jue 'kAjuOM" ane 'mAlavaNa' (mALavAne lagatuM).] kAjanI eka jAta kAje nA. ce. [4e 'kA' + gu. 'e' trI. vi., pra.] mATe, vAste, sAru, khAtara kALe puM. [da.prA. nna-] kacarAnA samUha, kacarA-paMjo kAjhagI zrI. [marA. kAjagI] gheADAnI lagAma, rena, kAjhA kAjharI strI. eka vanaspati kAjhA strI. jue kAjhagI.' kAjhAndAra vi. [jue 'kAjhA' + ku. pratyaya.] lagAmavALuM, gheADAvALuM. (2). puM. gheADAvALA kAjhir vi. [ara.] khATuM tahomata mUkanAra kAjhima vi. [ara.] khATTu asatya. (ra) khATuM khelanAra kAjhI jue 'kAjI.' kATaTai puM. [da.prA. TTi nA kATa' ane 'kaMTADo' baMne artha] bhInAzanA saMparke keTalIka dhAtu upara pedA thatA rAtA nAraMgI ke lIleA pepaDe, [. utAraveA, . kADhave (rU.pra.) naDatara dUra karavI. (ra) mArI nAkhavuM. (3) patAvaTa karavI. * khAvA, 0 caDha(-)vA, 0 vaLavA (rU.pra.) kaTAvuM. (2) nakAmuM paDI rahevuM. (3) bagaDI javuM] kATa? puM. [saM. Ai>= prA. hU~ na.] lAkaDAM--imAratI lAkaDAM vagerenA bhaMgAra (meTe bhAge samAsanA pUrva pada tarIke vaparAya che.) [. nA(-nAM)khavA (rU.pra.) makAnanA chAparA upara varaNa vagere jaDavuM] phAja kATa puM [jue 'kATavuM.'] dAvA kApavA sAme maMDAtA dAvA (-Taya) strI. [jue 'kATaluM,'] gaMjIphAmAM amuka bhAta na hovI-kApatuM hovuM e kATapa vi. luccuM, khaTapaTI. [2e kATa (rU.pra.) sarakhe sarakhA
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ kATalA 48ra kATha: lucA] (haTha, namukkara javuM e keTalAMdAsa chuM. jio "kATaluM ba.va. + saM.] (lA.) kATa-kabUla chuM. [aspaSTa + jue "kabUla.] kabUla na karavAnI dakhalagIrI karI ochuM ApanAra ke nukasAna karanAra mANasa kATakavuM addhi vATakavuM, hallo kare, taTI paDanuM kATaliye muM. [ja e "kATaluM" + gu. "chayuM ta.] agikaTa-kasara sI. (saM. zA-> prA. vaTTa "kApavuM' + A cAramuM-bAramuM sarAvanAra brAhANa (emAM piDa kApavAnA kasara.) karakasara, kApakupa hoya che tethI), kAyaTi, kAkI. (2) vi., pR. (lA.) kATaka puM, ba.va. jio kaTako."] meTA avAja, (2) lu , gaDhi, pAkela (lA) takarAramAM be hAthanAM AMgaLAM ekabIjAmAM bharAvI keTaluM na. amuka nakkI karelA vajananuM toLavAnuM che te sAdhana, gALa devI e. (3) abelA [lAkaDAnuM kAma - teluM, vajaniyuM. (2) suvAvaDamAM khAtAM strIone zakti kATa-kAma na. [jue "kATa + "kAma.] lAkaDa-kAma, imAratI maLe e mATenuM vasANuM. (3) agiyAramA-bAramAnI zraddha kATa-phUTa (kATa-Tya) strI. (juo "kATavuM + kaTavuM'] kApa- kriyA, kAyaTuM. [-lAM phUTavAM (rU.pra.) vyartha prayAsa karo. kapa. (2) bhAMge tUTo sAmAna. (3) kaTakAM-baTakAM -lAM kuvAmAM na(-nAMkhavAM (rU.pra.) gaI gujarI vAta bhUlI kATake puM. [2vA] vAdaLAMmAM thato moTo kaDAko javI. -lAM sAMkhavAM (rU.ka.) kha meLavI levA. (2) kATakeNa . [juo "kATavuM' + i.], kATakhUNa kuM. [juo vyabhicAra kara. 0 karavuM (rU.pra.) kApakUpa karavI, ochuM kATa-khUNe."] nevuM aMzane khUNe, "rAITa eMgala" karavuM. (2) nukasAna karavuM. 0 karI nAMkhavuM, 0 kADhavuM kATakhUNu khUNa paM. jio "kATakhUNe + "cA-khUNa.') (.pra.) mArI nAkhavuM. chApela(-luM) kATaluM (rU.pra.) kukhyAta cAre khuNa nevuM aMzanA hoya tevI cerasa ke laMbacorasa mANaso lakkaDa-kAma, mALaNa AkRti, catuSkoNa. (ga) kATa-vara(-)Na na. jio 'kATa' + "vara(-La)Na.'] imAratI kATakhUNa trikoNa . jio "kATakhUNe + "Ni ] jene kATavALA 5. juo 'kaTa-mALa." traNamAMnA eka khUNo nevuM aMzano hoya tevo trikeNa, kATavuM sa.kri. [saM. larsa-> prAM, dR, hiM, "kATanA." gu. mAM "rAITa eMgala TrAi-gala." (ga.) 28 nathI.] kApavuM. (2) kAtaravuM. (3) (lA.) a.zi. ciDAvuM, kATakhUNiyuM na. [jae "koTa-khaNe" + gu. "yuMta..] gusse thavuM [2tAza-paDatuM kATakhUNo deravAnuM sAdhana kATavuM? vi. jio 'kATa."] kaTAyelA prakAranA raMgavALuM, kATakhUNi e kausa chuM. [4e "kATa-khaNiyuM + koMsa.'] kaTa kuM. eka vanaspati upara nIcenA khUNA kATakhUNe hoya tevo koMsa [ ] kATa 5. soga batAvavA paherAto kALo pizAka kATa-khUNe . [ja "kATavuM.' + "khUNe.'] nevuM aMzane kATasapila muM. keI gatimAna padArthathI amuka sthira biMdu khUNe. (ga) (2) sutAra kaDiyAnuM kATakhUNe mApavAnuM sAdhana sudhInuM je aMtara hoya te aMtaranA ghananA vyasta pramANamAM kATa-khUNu . [ja "kATavuM' + "cokhaNa."] cAra kATa- AvelA vaLane adhIna je te padArtha pharato hoya to e khUNAvALI corasa ke laMbacorasa AkRti, catuSkoNa padArthane mArga keTa-chAMTa (kATa-chAMTaya) strI. [ja e "kATavuM' + "chAMTavuM.'] kATAkATa (2) strI. jio 'kATavuM',-DhirbhAva.] kApAkApo, kApa-kupa. (2) (lA.) sudhArA-vadhAro (lekhanamAM) katala. (2) (lA.) adAvata, aMTasa kAtrikoNa jue "kATa-khaNa trikeNa." (ga.) kaTiyA-varaNa strI. ei "kATavuM" dvArA + "varaNa.] laDAyaka keTa-5galuM na. jio "kATavuM' + "pagaluM.'] lekhanamAM lITImAM temaja nIDara ane rAtanI lokenI jAta, "miliTarI reisa" umeraNa karavAnuM sUcavatuM kApada, haMsapada kayuiM na. bhaDI ke sadarInI dorI, vANa, (2) zabane kATapIDiyA-vATa (-Datha) , [ja e "kaTa-pITiyo" + laI javA mATenAM kapaDAM vaLI-vAMsaDA satara vagere sAmAna vADa.2] imAratI lAkaDA vecanArAone latto kATI zrI. jio kATa + gu. I' ta.pra.] imAratI kATa-pITiye muM. [saM. 1STa-vIDivA-prA. vaTTa-pIDA-] lAkaDuM. (2) dhAri sApha karavAnuM sAdhana imAratI lAkaDAMne vepArI kahuDI strI. bakarI kATa-phaLa juo "kAyaphaLa." kATela ja "kATala.' [kaTAyeluM kATa-baMdhana (-bandhana) na. jio "kATa' + saM.] hAthI kATeluM vi. [ja e "kATa' nA. dhA. + gu. "evuM' bI, bhU.ka.] bAMdhavAne lAkaDAne khIlo kATe-sara (kATa-sara) puM, ba.va. pattAM ramatAM pahelI je bhAta kATa-mALa puM. jio 'kATa' + "mALa.'] makAnanA mALa kapAya te parathI sara paDe evI sarakhAjI taTI paDatAM ke teDI nAkhatAM nIkaLelo imArata lAkaDAM kATo chuM. jio "kATa + gu. eDuM ta. pra.] kADho roDAM vagere nakAme bhaMgAra pipaDe. (2) kAcI dhAtu ke ITa vagere pAkI jatAM pAchaLa kaTara 5. jio "kATa + gu. "ra" ke "Da" svArthe ta.pra.] vadhatA nirUpayegI ga7 vagere kaTAI ne athavA bIjI rIte bagaDIne kharAba thaI gayelo kAdI chuM. jae "kATaliye. mAla. (2) pravAhI vastune Tharela kacara, kiDo kAThana . [saM. 1STha > prA. zaTTa] kANa, lAkaDuM. (2) kAThaDe. kATA-Tela (kATayala) vi. [ja "kATavuM + gu. 'ela" bI- (3) heDa-beDaranuM cokaThuM. [ ne ghaDe (2. pra.) laMgaDA bhUku (sau.)] (lA) chetarAya nahi tevuM mANasane Teke daI cAlavAnI lAkaDI. (2) nanAmI, ThAThaDI] 2010_04
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ kare 483 kADhavuM kADara (tha) sI. [juo "kAThI.'] lAkaDAnA TukaDe. kAma lAgate vAMsa. (4) DA UMTa vagere uparanI lAka[0 bharavI (rU.pra.) haLanA tuMgAthI baLada keTalA dUra rAkhavA DAnI mAMDaNI. (5) baLataNa, iMdhaNAM. (6) vIghAnA 400 e derIthI mApIne sagana jaDavuM] mA bhAganuM eka mApa, (7) zarIrano bAMdho, kAThuM kAThaka na. [4] vedanI kaTha zAkhAnuM adhyayana karanAranA kAThI* 5. saurASTramAM madhyakAlamAM AvI vaselI eka AmnAya samaha. (saMjJA) (2) zukala yajurvedanI e kATiyAvaraNa kema ane ene purUSa. (saMjJA.) nAmanI zAkhA. (saMjJA) (3) kaThopaniSada. (saMjJA) kAThI-kAla(-La) 5. jio "kAThI' + saM.] saurASTranA kATha-kaTAvala 5. eka ramata ItihAsane madhyakAla (je vakhate kAThI kemanuM varcasa hatuM.) kADa-kabATa puM. [juo "kATha' + kabADa.'] bhAMgelA sara- kAThI-gera (gera) puM. [e "kAThI + "gara.'] saurASTranI paNane a-vyavasthita Dhagalo. (2) (lA.) sUkI ane kaThaNa kAThI prajAne purohita brAhmaNa zukala jeTalI bilA.) gadheDA jevo mUrkha kAThI-jAye muM. [jue "kAThI' + "jAya."] kAThI prajAnuM kAke puM. [juo "kATha+ gu. "ka" svArthe + "e" ta. pra.] puruSa-saMtAna [pachI DAMkhaLAMne rahelo bhAga kAThakepaniSada na. [saM. zAMTha + 35niSad strI.] kaThopaniSada. kAThuM na. [saM. vAi-> prA. druma-] kaThoLane jhUDI lIdhA (saMjJA.) [kille kahuM na. [saM. zAi-> prA. valama] cheDA UMTa vagerenI kAThagaDha puM. jio "kATha" + "gaDha.'] lAkaDAnI dIvAlavALA pITha upara mUkavAmAM AvatI lAkaDAnI mAMDaNI. (2) kaDa-cIbhaDa(DuM) nA, - . [ie "kATha" + cIbhaDuM.'] (lA.) kora caDAvavI paDe tevuM sADalAnuM pata. (3) zarIrapipaiyuM ne bAMdhe, kAThI. (4) Dhola Dapha vagerenuM khokhuM. (5) kaDI sI. jio "kAThaDa' + gu. "I' pratyaya.] ghoDA cALaNe, havAro. (6) kalama ke lekhaNa karavA mATenI UMTa vagerenI pITha upara rAkhavAnI lAkaDAnI mAMDaNI, barunI chaDI. [0 karavuM, 0 kADhavuM, 0 ghAlavuM (rU. pra.) khagIra, nAne kAThaDe zarIranI UMcAI levI, UMcA vadhavuM] kAThaDuM na,, - 5. [ jue "kATha" + gu. DuM' vArthe kAThuM* vi. saM. zag- > prA. 1 -] kaSTa karanAruM, ta, pra.] lAkaDAnuM vAsaNa. (2) UMTa vagerenI pITha uparanI AkaruM. (2) (lA.) kaThora, dayAhIna. (3) kaMjUsa, kRpaNa. lAkaDAnI mAMDaNI, kAThaDI (4) kharAba, luccuM kAThalo juo "kAMThalo.' kAke-vAliyA na, ba. 1. viyA kAThA-khAkharI zrI. gAya bheMsanA AMcaLamAM thato eka rega kADhara jue "kaMDara." kAThA puM, ba. va. ghauMnI eka jAta (lAlAza paDatA) kaDI strI. ghAsanI saLI kAkALI strI. jio "kAThuM' + "DaLI.") kAThaDA upara kaDI-kampaTana, kacare mATI vagere kastara nAkhavAnI dhAbaLI ke godaDI kADI-khAra . [aspaSTa + ja "khAra.'] rUpAnA mizraNa. kAkA-vAjiyA DuM, ba. 1. jio "kAThA' + "vAjiyA.'] kAThA vALe khAra, "sikavara nAITa' ane vAjiyA evI ghauMnI be jAta. [0 karavA (rU. 4) kAThu na. ramazAna. (2) jaMgala, jhADI bheLaseLa karavI. (2) sakhata mahenata karavI.] (2) (lA.) kADha-ghAla (kADhaya-ghAya) nI. [o "kADhavuM' + "dhAlavuM.' bhAMjaghaDa, takarAra kiThaNa DAMkhaLIo kADhavuM ane ghAlavuM e kAThAM na, ba.va. [juo "kA2] choDanAM DAMThAM, cheDanI kADhaNiye . jio "kADhavuM' + gu." "aNuM' ka. pra. + kAThinya na. [saM.] kaThaNapaNuM, kaThina-tA "IyuM ta. pra.] sutAranuM e nAmanuM eka ojAra kAThiyANa strI. [ja e "kAThI' + . "ANI' strI pratyaya.] kADhaNuM cukI. [ja e "kADhavuM + gu." "aNu" ke pra.] saurASTranI eka kATiyAvaraNa garAsiyA kAThI komanI strI khetaramAM mAla upADo e kAThiyAvAda sI., pR. [ o "kAThI' + gu. 'iyuM" ta. pra. kADhavuM sa. 6. [sa. -> prA. vaDha bha. ku. thI nA. + "vADa.2] saurASTranuM aMgrejI satanatanA yuganuM nAma, (saMjJA) dhA.] aMdarathI bahAra kheMcavuM. (2) chaThuM pADavuM. (3) dUra kAThiyAvANu (narca) sUkI. [ ja "kAThiyAvADI' + gu. karavuM. (4) tAravavuM. (5) utAravuM. (1) khuduM karavuM. (7) aNu" strI pratyaya.] kAThiyAvADanI vatanI strI nicAvavuM, gALavuM. (8) AkAra Apavo, AlekhavuM, kAThiyAvADI vi. jio "kAThiyAvADa + gu. I' ta. pra.] cItaravuM. (9) sthApanA karavI. (10) batAvavuM. (11) kAThiyAvADane lagatuM, kAThiyAvADa saMbaMdhI. (2) kADhiyAvADanuM vitAvavuM. (12) svArthe sahAyakAraka kriyApada : "hasI kADhavuM" vatanI. (3) strI. kAThiyAvADanI belI, saurASTrI bolI. 'karI kADhavuM" vagerenA rUpamAM. [kADhI javuM (rU. pra.) (maDadA)ne (saMjJA.) [ kacuMbara (rU.pra.) TUMkI vArtAo] mazAne laI javuM -dATavA laI javuM. kaDhI (nAM)khavuM keDiyuM na. saM. -- > prA thama ] gADAM ratha (rU.pra.)2da karavuM. (2) nApAsa karavuM. kADhI mUkavuM, kAta vageremAM tarelAM nIcenuM lAkaDuM melavuM (rU. pra.) hAMkI kADhavuM, baratarapha karavuM. kADhI levuM kAThiya puM. [jue "kAkiM."] gADAnuM ke rathanuM (rU. pra.) chAnuMmAnuM laI levuM] kaDhAvuM karmaNi, ki. kAThI strI. [saM. #ITB[> prA. RddigA] lAkaDAnA daMDa, kaDhAvavuM che, sa. kiM. lAkaDI, lAThI, (2) vaja-daMDa. (3) nadImAM hoDI haMkAravA kADhavuM" sa. kri[saM. ravaiy. -> prA. vaDha-] ukALavuM, 2010_04
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ kADhiyuM 484 kAtariyuM karavuM. kaDhAvuM? karmaNi, kiM. kaDhAvavuM e., sa. ki. jAtanuM ja eka pakSI kADhiyuM na. jio "kADhavuM" + gu." "yuM ka. pra.] pATalI kANuM vi. [saM. nAnA->prA. zALA-] eka AMkha ane meDiyuM besADavAmAM Ave che te reTiyAne eka phUTelI hoya tevuM (mAtra eka Akhe dekhatuM). bhAga kANuMvi. [2. prA. nAnA-] chidravALuM. (2) (lA) kuTeluM. kaDhiye . [jue "kADhiyuM.'] pANInA nikAla mArga, (3) na. chidra, nAnuM bAkaM. (4) (lA.) deva, kheDa, khAmI nIka, gaTara, (2) pANInA paththara mUkavAnI khATalIne [pAhavuM (2. pra.) chidra karavuM]. baMsarI sAthe joDavAnI sAMkaLa ke doraDuM. (3) pATalI, kAta' strI. [saM. 1 kApavuM-nA vikAsamAM] kAtara, kApaNuM mAlIsaDo liI javAmAM Ave tevI strI (senInuM eka hathiyAra). kADheDa strI. jio "kADhavuM + gu." "eDu' ku. pra.] phosalAvI kAta* strI. daMTIthI peTa sudhIne paTane bahAra paDato bhAga, kADhe chuM. [o "kADhavuM' + gu. "o' ku. pra.] khetaramAMthI kAtaDI strI, jio "kAta + gu. "DI" vAthe ta. pra.] vadhArAnuM pANI kADhI nAkhavA banAvavAmAM AvatA pALa (tucchakAramAM) jue "kAta. jio "kAta.?' kahe2 5. siM. vavAtha-> prA. vaDha] ukALeluM kaI paNa kAtaDI strI, jio "kAtara + gu, "DI" svArthe ta. pra.] prakAranuM pINuM, kavAtha, ukALo kAtaNa (-zya) strI. koLiyA jevuM eka jIvaDuM kADheka na. [jue "kADhavuM" dvArA.] strInuM apaharaNa kataNI strI, jio "kAMtavuM' + gu. aNI' ku. pra.] kADheDha vi. juo kADhavuM" dvArA] moTA dekhAvavALuM. (2) kAMtavAnI kArIgarI. (2) kAMtelA rUnI kokaDI strInuM apaharaNa karanAruM. (3) (lA.) napAvaTa, lucce kANuM na. [saM. zartana->prA. zALA-] kAtaravAnI kriyA kADheDuM na. jio "kADhavuM' dvArA.) pArakI strIne bhagADI kAtara vi. [saM.] kAyara, bIkaNa. (2) adhIruM, vivaza, javAnI kriyA vyagra. (3) duHkhI kANa (ya) sI. maraNa pAchaLanI re kakaLa. (2) maraNa thayuM kAtara* zrI. [vartI > prA. varI] kApavAnuM nAnuM moTuM hoya tene tyAM sagAMsaMbaMdhI rotAM retAM kharakharo karavA be pAMkhiyAvALuM ojAra. [0 pheravavI, mUkavI (rU.pra.) jAya che. [0 karavI (rU. pra.) kharakhare kara. (2) duHkha kharAba karavuM, nukasAna karavuM. (2) radabAtala karavuM. raDavuM. 0 kADhavI (rU. pra.) bahAragAma thayelA maraNanA kAtara- bhu vi. [ e "kAtara' + "jIbha' + gu. 'uM' ta, pra.] samAcAra sAMbhaLI maraNavALA gherathI nAhavA navANa sudhI (lA.) kAtaranI mAphaka sAmA mANasane du:kha kare evuM rotA javuM. 0 muvI (rU. pra.) ceka ke cauTAmAM belanAruM. ekaThI thayelI sagAMsaMbaMdhIonI strIoe maraziyA gAtAM kAtaraDuM na. jio "kAtaravuM' + gu. DuM' vArthe ke. pra.] maranAra pAchaLa chAtI kaTavI. 0 bhAMgavI (rU. pra.) kANa (lA.) anAja vageremAM paDatuM eka jAtanuM jIvaDuM karavI. 0 mAMDavI (rU. pra.) marelA pAchaLa re-kakaLa karavA kAtaraNI strI. jio "kAtaratuM' + gu. "aNI" ke. pra.] besavuM. (2) du:khanuM nivedana karavuM] kApavAnI rIta. (2) katara, kApaNuM. (3) kaNasalAM kANaka na. zeraDImAM chidra thavAne eka roga. (2) zeraDInuM kApavAno vakhata. (4) mela kApI lIdhA pachI khaLuM eka chidra. (3) bANa karatI vakhate brAhmaNe vasavAyAM vagerene apAto bhAga kANuM na. [ja "kANu" ane "kaTavuM' + gu. "aNuM kAtara-tA strI, kAtara-bhAva 5. [sa.] kAyarapaNuM, bIkaNapaNuM, ka. pra.] maranAranI pAchaLa kANu belAvatAM chAtI (2) adhIrAI, vivazatA, vyagratA phUTavAnI kriyA kAtara-vANI strI. jio "kAtara' + saM.] (lA) sAmenA kANa-tva na. [saM.] Akhe kANA hovApaNuM mANasanA hRdayane duHkha kare tevo bola kANakANa (kAzya-mekANya) strI. jio "kANa + kAtaravuM sa. phi. [o "kAtara*_nA. dhA] kAtarathI mekANa.'] (lA.) raDAroLa, re-kakaLA kApavuM, taravuM. (2) kApavuM. (3) (lA) ghasAtuM bolavuM. kaNa-keThI strI. [o. "kANuM" + "keThI.'] eka bALa ramata kataraNuM karmaNi, kri. katarAvavuM che, sa. kri. kANiya(cAta vi. [ja "kANa' + gu. IyuM' + "a- kAtara-vela (kaya) strI. [o "kAtara'+ "vela.'] kAtaranA (A)ta" ta. pra.] kANa karavA AvanAruM, kANiyuM ghATanAM pAMdaDAMvALI eka vela kaNiyAM na., ba. va. DhoranAM kamaranAM hADakAM kAtarA pu, ba. va. [ja e "kere."] khetaramAM lIlo mela kaNiyAM na., ba. va. juo "kAyuiM." khAI janArI eka jIvAta, kutarA. (2) maLanA cheDAnA kANiyu vi. jio "kANa." + gu. thayuM' ta. pra.] kANe lAMbA ahIvALA vALa, thobhiyA bhiyA-vALuM kharakhare AveluM kAtarA-dAra vi. [ jue "kAtaro' + phA. pratyaya ] kANiyuM vi. [ja e "kANuM' + gu. "chayuM ta. pra.] (turacha- kAtarA-dhAbe dhuM. [ja e "kAtare' + "dhAbe.] chateDI nIcekAramAM) eka AMkha gaI che tevuM kANuM ne dhAba pANI-keDI cukI. [juo bekANuM + gu. "I' strI pratyaya ke kAtariyuM na. [ja e "kAtare' + gu. "yuM? ta.pra.) cheka keDI.] (lA) e nAmanI eka ramata chAparA nIcene nIce meDe (jarA bahAra kADhelo bhAga). kANu-bagaluM na. [aspaSTa + juo bagaluM."] bagalAnI (2) traNa khUNAvALuM makAna. (3) dIvAla kecavAnuM cAranuM ' S 2010_04
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAtarI hathiyAra, khAtariyuM. (4) e DIenI vaccenuM gALa cIpavALuM kaMkaNa [-cAM kADhavAM (rU.pra.) pharaDI najare jovuM. cAM khAvAM, yAM nA(nAM)khavAM (rU.pra.)rIsamAM trAMsuM jovuM. 0 pharavuM (3.pra.) pIMchIthI jhAlIne talavAra kekavI. gepa (3.pra.) gAMDuM. magaja kureluM. * ghasavuM (rU.pra.)gAMDuM thaI javuM] kAtarI zrI. [jue 'kAtaravuM" + gu. 'I'kR. pra.] kerI vagere phaLAnI cIrI, cIriyuM. (ra) paththaranI thAMbhalAmAM vAparavAnI lAMbo cIpa kAtarA puM. [A kAtaravuM" + gu. '`'kR.pra.] khetaramAM lIleA mAla khAI janArI eka jIvAta, (ra) AkAzamAM khAsa karI ziyALAmAM thatA vAdaLaneA kasa. (3) paththara-pena taraikti zrI. [saM. hrAtara + kavita] bIkaNapaNe khelAyelI vANI, kAyaranAM vacana kAtarI lIlA puM. amadAvAdI kinakhAbanI eka jAta kAtarya na. [saM.] kAtarapaNuM, kAyarapaNuM katalela vi. [jue 'kAtara,' nA.dhA. 'kAtala' + gu. 'ela' bI. bhU, ku.] rAgathI peTa vadhI gayuM hoya tevuM kAtalA huM. aNIvALA paththara athavA IMTa kAtaLa (bya) zrI. gapa, aphavA, kheATI khakhara kALiyA pu, eka UMcI jAtanA ceAkhA kAtaLI strI. [jue 'kAtaLuM" gu. 'I'skrIpratyaya,] vAMsa zeraDI temaja juvAra-AjarI vagerenA sAMDhAnA TukaDA kALuM na. meTI kAtaLI [kaLI kAtaLA huM. juo 'kAtaLuM.'] keLanI lUma. (2) AMbalInI kAtila vi. [ara.] jalada, ugna. (2) jIvaleNa, prANadhAtaka, (3) (lA.) marmavedhI, sakhata, gaLAkApa, tIvra (harIphAI vagere) kAtI strI. [jue 'kAtuM' + gu. 'I 'strIpratyaya.] nAnuM kAtuM, charI, pALI. peTamAM kAtI (rU.pra.) kapaTa, dagA] kAtIA, phAtIsANa puM. [saM, dhruttinnA> prA. hRttimA + gu. raDuM" svArthe ta.pra.] AkAzamAMnuM kRttikA nakSatra. (khagoLa.) kAtuM na. [saM. -> prA, ttama-] meATI charI. (2) mUThI talavAra tUDI strI. jaMgalamAM rahenArI eka jAta kAtesA jae kAtIDo.' kAtyAna na. [saM. phkta nA vikAsa] kApa-pa, (2) (lA.) sAmAne karavAmAM AvatuM nukasAna, nikaMdana. [. karavuM (2. pra.) kApalpa karI nukasAna karavuM] kAtyAyana puM. [saM.] eka prAcIna zrotatrakAra RSi. (saMjJA.) (ra) pANininAM aSTAdhyAyI vyAkaraNa-sUtro upara vArtika racanAra vaiyAkaraNa. (saMjJA.). (3) prAkRta bhASAnuM vyAkaraNa racanAra eka prAcIna vidvAna. (saMjJA.) kAtyAyanI strI. [saM.] durgA devInuM eka svarUpa, (saMjJA.) kAtyAyanI-vrata na. [saM.] sArA pati maLe e mATe kanyAee karavAnuM eka vrata kAtharoTa jae katharoTa.' kAthATe puM, gadheDAM gheADAM vagere upara vadhAre paDatA eja nAkhavAthI enI nase| taTI jatAM peTa nIce seAtre caDI _2010_04 kAviyuM AvavAnA rAga [takarAra, bhAMjaghaDa, TaTA kAthA-kubAlA pu., kha.va. [ravA.] kUthalI, niMdA. (2) najIvI kAthA-kabAlAM na,, ma. va. [ravA.] kAthA-kakhAlA. (ra) bhAMgyA-tUTayAM lAkaDAM [mAthAkUTa, bhAMjaghara kAthA-kUTa (Taya) srI. [jue kAthe + kUTavuM.'] (lA.) kathA-kUTiyuM vi. [+ gu. 'yuM' ta. pra.] kAthAkUTa karanAruM kAthA-kUthalI strI. [ja A'kAyA' + thalI.] (lA.) kUthalI, niMdAnI vAta, balgAI kAthA-gALI strI. [jue kAcA'+ oALI,] pAnamAM khAvA mATe masAleA nAkhI banAvelI kAthAnI gALI, khadirAdivaTI. (Ayu.) [sAnI sIMdarI kathA-dorI strI. [jue 'kAyara' + dArI.'] nALiyeranA kAthA-vaDI strI. [jIe 'kAcA ' + saM.] jue 'kAthA-goLI.' kAthiyuM. vi.jie 'kAyA' + gu. yuM' ta. pra.] kAthAmAMthI baneluM. (2) kAthAnA raMganuM. (3) na, kAthA rAkhavAnI DabI 485 sAthiyuMre vi. [jue 'kAthA' + gu. yuM' ta. pra.] kAthInA deraDAnuM baneluM. (2) na. kAthInuM DhArahuM. (3) kAthInI sAdaDI. (4) kAthInuM paga-lUMchaNiyuM kAthiyA puM. jie kAthiyuM. '] kAthInuM paga-laMchaNiyuM kAthI strI. [jue kAyaeNAra' + gu. I" srIpratyaya.] nALiyeranAM cheDAMnA resAmAMthI banAvela dArI, sIMdarI kAthe puM. [saM. vAya] kheranA jhADanI chAlane ukALI sUkavI jamAvele padArtha (mukhyatve pAnamAM bharabharAvI khavAte), khera-sAra [taiyAra karavAnA resA thAra puM. nALiyeranAM cheDAMmAMthI kADhavAmAM AvatA sIMdarI kAza puM. haLanI upara rAkhavAmAM AvatuM leDhAnuM gALa cakkara kAtheDhiyA puM. jue kAthA' gu. eDa' + 'iyuM' ta. pra.] khetaramAMthI kAthA banAvavAnA udyoga karanArA DAMganA bhIla kAdaba strI. AsamAnI raMganI eka dhAtu. (pa. vi.) kaddama na. eka mANya traNa kalAkamAM cAlI zake eTaluMATha mAilathI echuM nahi tevuM-aMtara kAdamAI sI. karaja, devuM. (ra) kara, verA kAdara vi. [ara. kAdira ] zaktimAna (paramAtmA) kAdarI vi. [ + phrA. pratyaya] muslimeAmAM saiyadAnI eka aTaka kAdava puM. [saM. ma > prA. krma > apa. vaiM] jamInamAMnI palaLelI mATI, kIcaDa, gAre. [. uDhAyA, * urAvA (rU.pra.) niMdA karavI. . kADhavA (rU.pra.) janAM verajhera saMbhAravAM. 0 khUMdavA (rU.pra.) vagaralAlane vepAra karavA, (2) nakAmI mahenata karavI. 0 pheMkavA (-phaeNkavera) (3.pra.) niMdA karavI, gALA devI] [ane kacarA kAdava-kacarA puM. [+ 'care.'] kAdava ane kacarA, kIcaDa kAdava-kIcaDha puM. [ + kIcaDa;' samAnArthInI dvirukti] ghaNA kAdava, kakANa kAdavA zrI. mIThA pANImAM thatI eka jAtanI mAchalI kAviyuM vi. [ja 'kAdava' + gu. 'IzuM' ta, pra.] krAvane lagatuM. (ra) qAdavamAM pedA thanAruM
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAThI 486 kAdaLI zrI. akaLAmaNa. [. mAravI (rU.pra.) akaLAmaNa anubhavavI, akaLAvuM, mUMjhAvuM] kAdaMba, . ka (kAdamba-) puM. [saM.] kala-haMsa, bALa-haMsa kAdaMbarI (kAdambarI) srI. (saM.] kada'kha vRkSanAM phUlemAMthI banAvelA dArU, (2) kAcala. (3) menA. (4) sarasvatI devI. (5) mahAkavi bANanI e mathALAnI eka kAlpanika kathA. (saMjJA) (6) (e uparathI marAThI bhASAmAM sarvasAmAnya) navalakathA, upanyAsa kAdaMbarI-kAra (kAdambarI-) puM. [saM.] mALavAnA samrATa havardhananA rAjakavi bANabhaTTa, (2) (marAThImAM) navalakathAkAra, [samUha, megha-mAlA, megha-ghaTA kArdabinI (kAdambinI) strI. [saM.] jhajhUmI rahelAM vAdaLAMnA kAdA(-de)-kadama puM, anAdi-kAla upanyAsakAra kAdA(do)-damI vi. [+ gu. I'ta.pra.] anAdikAlathIatiprAcIna kAlathI-khApadAdAnA samayathI cAlyuM AvatuM kadAcitka vi. [saM.] kadAca hAya ane kadAca na paNa heya tevuM, asthAyI sthitivALuM *dAcitya-tA strI., tva na. [saM.] kadAca hAvApaNuM kAdAriyA vela (-ya) strI. kamaravela kAdiyuM vi. juo 'kADhe.'] (lA.) cIDiyuM, (2) niMdAkheAra kAdI strI. [jue 'kAdA' + gu. 'I'ta.pra.] kharakhacaDI tharALa na kheDI zakAya tevI jamIna AdIma puM. prAcIna kAla, asalanA vakhata dhULa, mATI kAdu. puM. [saM. ma> prA. #>apa, vaeN dvArA] kAdura vi. anADI, tAkAnI kAdu-khajUra [jue kAdu.' + khajrara.] lImaDAnI jAtanuM eka jhADa, rohitaka, rohi kAduM vi. [jue 'kArdA' + gu. '"" ta.pra.] paththarane lIdhe kheDI na zakAya tevuM, (2)na. kAdI. (3) pANInI khANa, pANakhANa [vikAsa] jUe 'kAdI.' kAdo huM. siM, ma>prA, ma> apa, dya-ne! arthakAdo-kadama jue 'kAdA-kadama,' kAdo-kadamI jue kAdA-kadamI.' kAna 1 kuM. [saM. phLa > prA. 7] mAnava ane pazue vagerenI sAMbhaLavAnI karme driya. (ra) baMdUka tApa vagerenuM dArU mUkavAnuM kANuM. (3) vAsaNa ke paDiyAnA pakaDI zakAya tevA kAMThA najIkanA che!. (4) (lA.) cAna, lakSa. (5) vahANane pAzce bhAga. (vahANa.) [. AmaLavA (rU.pra.) ApakA ApavA. 0 AvavA (rU.pra.) samajhavA lAgavuM. 0 udhADhavA (3.pra.) kharI vAta samajhAvavI. (ra) cetavavuM, Thapako ApavA. * meLavA. (rU.pra.) ThapakA Ave, 0 UghaDhavA (rU.pra.) akkala AvavI, samajhaNa AvavI. 0 UbhA karavA (rU.pra.) sAvadha thavuM. (ra) yAnapUrvaka sAMbhaLavuM. 0 UMcA karavA (rU.pra.) sAMbhaLavA Atura banavuM. 0 UMcA thavA (rU.pra.) sateja banavuM, sAvadha banavuM. 0 karaDhavA (rU.pra.) cADI karavI. (2) saMtalasa karavI. . karavA (3.pra.) kAna paTAvavA. 0 kApavA (3.pra.) vAtamAM jItI levuM, vAtamAM harAvavuM. (2) samartha thavuM. khaDA karavA (rU. pra.) _2010_04 kA 0 saceta thavuM, sAvadha banavuM. . khaDA thavA (rU.pra.) bhayabhIta thavuM, . khAvA (rU.pra.) khIjavavuM, cIDavavuM. (ra) cADI karI pajavavuM, vAtA karI pavavuM. khUlavA (rU.pra.) sAcI samajha AvavI. .. kheMcavA (-kheM cavA) (3.pra.) kAhUmAM lAvavuM. 0 khAtaravA (rU.pra.) khuzAmata karavI. cha khelavA (rU.pra) sAcI samajha ApavI, bhAna karAvavuM, cetavaNI ApavI. 0 ghaNA heAvA (rU.pra.) bahu bheALA thayuM. . gharA(-re)I mUkavA (rU.pra.) jANI joI bedarakAra banavuM. * cImaTavA, 0 cImaLA, 7 macaDhavA (u.pra.) cetavavuM. (2) Thapake devA, * jhAlA (rU.pra.) bhUla karavI. 0 jhukAvavA (rU.pra.) sAMbhaLavA icchavuM. 7 taLe kADhavuM (rU.pra.) sAMbhaLavuM. 0 taLethI kADhI nA(-nAM)khavuM (rU.pra.) sAMbhaLyuM na sAMbhaLyuM karavuM. devA, . dharavA, mAMDhavA (rU.pra.) dhyAna ApavuM. 0 nA kIDA kharavA (rU.pra.)sAMbhaLatAM zaramAvuM paDe evuM sAMbhaLavuM, (ra) sAMbhaLatAM kamakamATI utpanna thavI. 0 nI bUTa pakaDavI (6.pra.) la la karavI. (ra) samajhavuM. . nuM kAcuM (rU.pra.) thoDuM baheruM. (ra) kAinA kahevA upara vicAra karyAM vinA vizvAsa rAkhanAruM. pakaDavA, vA (rU.pra.) kabUla karavuM. 0 pakaDAvavA, vA (rU.pra.) kabUla karAvavuM, hA bhaNAvI, 0 pakaDI javuM (rU.pra.) ajAyabI batAvavI, Azcarya pAmavuM. 0 pakaDIne uThADhavuM ( ke besADavuM) (-baeNsADavuM) (rU. pra.) puparA kAbU nIce rAkhavuM . paTTI paDhavI (rU.pra.) kabUla karavuM, bhalanA svIkAra karave!. 0 para ja na cAlavI (rU.pra.) asara na thavI, para rAkhavuM (rU.pra.) yAda rAkhavuM. para hAtha dharavA (rU.pra) inakAra karavA para hAtha mUkavA (6.pra.) anaNapaNuM batAvavuM. kaDhAvavA (rU.pra.) jAgrata thayuM. 0 phUTavA, phUTI javA (rU.pra.) baherA hAvuM, baherA thaI javuM. 0 phUM kalA, (rU.pra.) upadeza ApavA, dIkSA devI. (2) uzkeravuM, bhaMbheravuM. phaiDhavA (rU.pra.) bahu tANIne khelavuM. . baherA karavA (-Aaa) (rU.pra.) dhyAna na ApavuM, durlakSa karavuM. * bharavA, . bhaMbheravA (-labhairavA) (3.pra.) sAcuMkheDuM samajhAvavuM, uzkeravuM. (2) cADI khAvI. 0 mAM AMgaLI ghAlavI, 7 mAM AMgaLI nA(-nAM)khavI (6.pra) na sAMbhaLavuM. 0 mAM AMgaLI daI rAkhavI (rU.pra.) ANI bleine na sAMbhaLavuM. 0 mAM UkaLatuM tela reLavuM (3.pra) kamakamATI upajAvavI. . mAM kaheluM ( -kaeN:vuM) (rU.pra.) tarata asara karavI. * mAM kAMkarA ghAlavA (6.pra.) sAMbhaLyuM na sAMbhaLyuM karavuM. . mAM kIDA khadakhadavA (rU.pra.) kamakamATI UpajavI. 0 mAM DeMTiyA thavuM (OM TriyA-) (rU.pra) baherA thayuM.0mAM tela na(-nAM)khaluM (rU.pra.) na sAMbhaLa vAneA DhAMga karavA. 0 mAM tela nA<-nAM)khIne sUI rahevuM (-revuM) (6.pra.) bedarakAra hovuM. mAM nA(-nAM)khavuM (3.pra.) kAnamAM dhImethI kaheluM. 0 mAM paDavuM (rU.pra.) saMbhaLAvuM. mAM pUmaDAM (pU bhAM) ghAlavAM (rU.pra.) sAMbhaLavAmAM bedarakAra rahevuM. mAM phka mAravI (rU.pra.) cetavavuM. (2) uzkeravuM, 0 mAM maMtra mUkave (-mantra) (rU.pra.) upadeza ApavA. (2) bheALavavuM. 7 mAM viSa revuM (rU.pra.) bhaMbheravuM. 0 mAMthI kIDhA kharavA (rU. x.) asat sAMbhaLavuM.
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAna 487 kAna-siyAM tra 0maka (rU.pra.) cerIchUpIthI sAMbhaLavuM. 0 lagADavA (rU.pra.) pakaDIne belAto zabda dayAna devuM. 3 lAga (u.pra.) keAInA vizvAsamAM AvavuM. kAna- che(-ze)riyAM na, ba.va. [r "kAna" + "sera' dvArA. vahe (-) (u.pra.) kAnamAMthI paru nIkaLavAM. 0 vinAnuM kAna uparanA vALanA gucchA, kAkapakSa, jhalaphAM. [0 amaLAvAM, (u.pra.) baheruM. 0 vIMdhavA (rU.pra) vaza karavuM, pahoMcI 0 kharavA (u.pra.) romAMca khaDAM thavAM, rUvAM UbhAM thavAM] vaLavuM. 0 vidhI nA(nAM)khavA (rU.pra.) chetaravuM. 0 sUnA kAnaTALI vi. [ ja "kAna' + TALavuM' + gu. "I' thavA (3 pra.) bahera thavuM. 0sesaravuM nIkaLavuM (-saravuM) ku. pra.] (lA.) kAnanA paDadA phATI jAya tevuM (rU.pra.) hRdayamAM ghaNI asara thavI. 0 hovA (rU.pra.) samajhavuM. kAna-Tuka nA eka prakAranuM vAjitra nethI kADhI nA(-nAMkhavuM (rU.pra.) sAMbhaLyuM na sAMbhaLyuM karavuM, kAnaTopI strI. [ja e kAna" + TepI.'] mAthuM gAla ajANyA hovAne daMbha karo. ne dharavuM (rU.pra.) dhyAna ane kAna DhAMke tevI TopI, kAna-TAMkaNI devuM, lakSamAM levuM. ane -nAMkhavuM (rU.pra.) kahevuM khabara kanariyAM na., ba. va. [ jue "kAna''- dvArA.] ja e ApavI, -ne hAtha mUkavA (u.pra.) aNajANapaNuM jAhera karavuM. "kAna-heriyAM.' -ne-kana(-nya) (rU.pra.) eka kAnathI bIje kAna, karNaparaMparAe kAnaDI vi. [. vALa - > prA. nATaka, naTa + gu. kAna (-) sI, juo "kAnI.' [ karavI (3.pra) zarama "I' ta. pra.] karNATaka dezane lagatuM. (2) strI. karNATakanI rAkhavI, maryAdA sAcavavI. 0 chevI (rU.ma.) uddhatAIthI bhASA, (saMjJA.) vartavuM. na mAnavI (u.pra.) apamAnapUrvaka vartavuM] kAna kuM. [ie kAnaDI;' prA. vAnara + gu. uM' kAna ka6 vi. jio "kAna' + saM. - prA. TTa-] te. pra.] karNATaka nAmane rAga, kahAra. (saMgIta.) kapAyelA phonavALuM kAna-DhALa na. ["kAna" + "haLavuM.'] (lA.) kahyuM kAna kAna kayuiM na. eka ramata, maMgo dAva nIcethI kADhI nAkhavuM e, kahyA pramANe na karavuM e, upekSA kAna karehAmaNI strI, juo [ juo 'kAna" + karaDavuM' + gu. kAna-LiyuM na. [+. "yuM." ku. pra.] gheDI bhaDakatAM AmaNuM' ku. pra.] (lA.) keI na sAMbhaLe ema kAnamAM potAnA kAna pAchaLa laI jAya che e kriyA dukAna-pI. cADI vagere karavI e kAna-DhAMkaNu strI. [ja e "kAna + 'DhAMkaNI.'] juo kAna-koDe 5. [ja "kAna' + "kIDe.'] kulanI pAMkhaDI kAna-dAra vi. [ ja e- "kAna' + phA. pratyaya] (lA.) tathA phaLa khAI jaI bagIcAmAM nukasAna karanAra eka vaDe kaNasalAvALuM [thavA e kAna-phUTI jhI. eka vanaspati kAna-duHkha na. [ juo "kAna + saM. ] kAnamAM casakA kAna-keciyuM na. [juo "kAna" + bacavuM' gu. "yuM" ka..] kAnana na. siM.] vana. (2) bAga, bagIce kAnamAM vIMdha pADavAnuM ojAra. (2) kAne bAMdhavAnuM kapaDuM kAnana-vAsI vi. [sa., .] vanavAsI kAna-keciye . [jae "kAnakeciyuM.'] kAna vIMdhavAne kAnapaTI(dI) . jio "kAna' + "paTa-dI).'] kAnanI dhaMdho karanAra mANasa [ka. pra.] kAna-khetaraNI bUTa. [ pakaDavI (rU. pra.) sajA tarIke vidyArthIe kAnanuM kAna-keraNI strI, jio "kAna" + kAra + gu. "aNI' cApavuM jhAlavuM. (2) chetaravuM. (3) caDiyAtA thavuM. 05kaTAvavI kAnakhajUro chuM. [phA. "kAna-ka-ra- jamInanA bhAganA (rU.pra.) kAnanuM cApavuM pakaDavAnI vidyArthIne sajA karavI. vaLAMkamAM cAlatuM prANI. (na. mA.) ] aneka pagavALuM peTe (2) kabula karAvavuM] cAlanAruM eka jherI jIvaDuM kAna-paTe(-do) pR. [juo "kAna + pa (-do."] kAna kAna-khetaraNI zrI. jio "kAnA khetaravuM" + gu. 'aNuM upara lapeTavAne kapaDAne paTTo [aNIvALuM sAdhana ku. pra. + "I' strI pratyaya.] kAnamAMthI khetarI mela kADhavAnI kana-pAnuM na. [juo "kANuM' + "pAnuM.'] sAra pADavA mATenuM saLI, (2) (lA) kAnamAM kahI chAnI uzkeraNI karavI e kAnapI strI. zikAranI pI pakaDavAnI lAMbI lAkaDI kAna-dhusaNiyAM na. ba. va. jio "kAna' + "ghusavuM' + gu. kAna-pha-do chuM. [jue "kAna"+ "phATa" dvArA.] kAnanI "aNuM' kRmi. + iyuM "ta. pra.] (lA.) ekabIjAnA kAnamAM cAmaDI baTathI laI kApI emAM kAcanI vALI paheravAnI vAta karI cADI-galI karavI e jemAM prathA che te gorakhapathI sAdhu. (saMjJA.) kAna-gejhi(-I) strI. [o "kAna + saM.] kAnamAM kahI kAna-TaNa vi. [juo "kAna" "phaTavuM' + gu. aNu ke. karavAmAM AvatI ghusapusa (chApuM pra.] kAna phUTI jAya tevuM AkaruM kAna-cimadiyuM na., kAna-cime TI skI, cAmAcIDiyuM, chIpuM, kAna-TI zrI. jio "kAna"+ "kUTavuM' + gu. "yuM' bhU. ku. kAna-cImakI strI. jio "kAna+ "cImakI.], TI + 'I' strI pratyaya] (lA.) eka prakAranI vanaspati strI. jio "cImI.] cheDatI, uzkeraNuM kana-TuM vi. jio "kAna' + "phUTavuM' + gu. "uM' ku. pra.] kAna-cImaDI strI, jio "kAna'+ "cIbhaDavuM' + gu. I' (lA.) baheruM ku. pra.] (lA.) jue "kAna-"cImakI." kAna-phUla na. [jue "kAna' + "kUla.'] kAnamAM paheravAnuM kAna-TI strI. [ja "kAna' + cATI.] (lA.) takarArI kala. AkAranuM ghareNuM, karNa-puSpa. (2) e nAmanuM eka cheDa bAbatanA nirNaya karavA ramata baMdha rAkhavAnuM sacavato zabda. kAna-phUsiyAM na, ba. va. [jue "kAna + "phUsa (ravA.) (2) thAkI gayelA ramanArathI ArAma levA mATe kAna + gu. "yuM" ta. pra.] chAnI gupacUpa vAta. (2) kAnabhaMbheraNI 2010_04
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAna kasiyuM kAna-kRsiyuM vi. jue 'kAna-kUsiyAM."] kAna-bhaMbheranAruM. (2) cagala-khAra, niMdaka. (3) na. jue 'kAna-kaeNsiyAM,' kAna(-nA)-*(-kuM)sI strI. [jue kAna' + sa' (ravA.) + gu. " ta. pra.] jue 'kAna-rUsiyAM,' kAna-phUMkaNI strI, juo 'kAna + kakavuM' + gu. aNuM' kR. pra. + 'I 'strIpratyaya] (lA.) bhaMbheraNI, uzkeraNI kAna-kRDhiyuM vi. jue kAna' + AADavuM' + gu. '"yuM' kR. pra.] kAnane keADI nAkhe tevuM AkaruM. (ra) dhyAna kheMcavA garabaDa karanAruM kAna-pheDI zrI, [+ gu. *' kR. pra. + 'I 'zrIpratyaya] (lA.) ukaraDA najIka thatI eka jAtanI vanaspati, talavaNI kAna-buTTI zrI. jue kAna' + buTTI,'] kAnanI bUTa, kAnanuM cApavuM [cimeADAI gayelA kAnavALuM kAna-bUruM vi. [jue 'kAna' + 'aM cuM.'] kapAI gayelA ke kAna-jhUTa(-TI) strI. [jue 'kAna' + bUTa(TI).'] ja e {'kAna-khyuM.' kAna-beciyuM. vi. jue 'kAna' + 'beciyuM.'] jue kAna-bhaMbheraNI (-bhamberaNI) strI, juo kAna' + 'bhaMbheraNI.'] kAInA viruddha kAMI kahI UMdhI DhAravaNI 'kAna-muThThI,' karavI e, uzkeraNI 488 kAna-bhera ("raya) strI. e nAmanI eka vanaspati, mALavela kAnama (kAnama) puM. kapAsane anukULa kALI jamIna, (ra) vaDodarA ane bharUca vaccenA kapAsane anukaLa jamInavALA pradeza. (saMjJA.) na. kAnamI (kAma) vi. [ + gu. I 'ta. pra.] kAnama pradezane lagatuM. (ra) bharUca ane surata jillAmAM vavAtI (kapAsanI eka jAta.) [mULamAM thatA eka roga kAna-mULiyuM [jue 'kAna' + 'maLiyuM.'] (lA.) kAnanA kAna-meliyA puM. [jue 'kAna' + mela'] + gu, 'yuM ' ta. pra.] kAnanA mela kADhavAnA dhaMdhA karanAra mANasa kAna-merA puM. capaTA lAMbe aNIdAra bAjara kAna-rasa puM. [jue kAna hAvApaNuM + saM.] sAMbhaLavuM game tevuM kAnavI (kAnavI) jue 'kAnamI.' [bhaMbheraNI,' kAna-zarNI strI. [jue 'kAna'' dvArA.] e kAta krAna-ziyALa na. kAnakhajUrA karatAM evuM eka nAnuM kAna-sAra _2010_04 kAnana-zAstrI nAnA pATaDaoN. [. mAravI (rU.pra.) kAnasathI leAkhaMDa yA eluM ghasavuM] ane bahAra paDatA bhAga [pIDA, kAnanA casakA kAna-phUla(-La) na. [jue kAna' + saM.] kAnamAM thatI kAnazeDI zrI. [ju 'kAna' dvArA.] kAnanA rogamAM upayogI eka vanaspati kAnasa-mAchaluM na. [jue 'krAnasa' + mAchaluM.'] phAnasanA AkAranA dAMtAvALuM ane bhIMgaDAMvALuM phUMSNa kaTibaMdhanuM eka mAchaluM kAna-salAI jue 'kAna-ziyALa,' kAnasalI strI, malakhamanI eka jAtanI kasarata, (nyAyAma.) kAnasavuM sa. kri. [jue kAnasa,' nA. dhA.] kAnasa ghasI haLavuM yA echuM ke TUMkuM karavuM kAna-sAra jue 'kAna-ziyALa,' kanasiyAM jue 'kAna-riAyAM,' kAnasILa jue 'kAnazILa,' kAna-s("se)rI zrI. [jue 'kAna'dvArA.] gheADAnA baMne UbhA kAna vaccenuM aMtara. (ra) gheADAnA kAnanI svAbhAvika sthiti kAnA-vAnA puM., ba. va. AjIjI, kAlAvAlA 1 kAnAsAnI srI. [jue 'kAna' dvArA.] jue 'kAnA-sI.' kAniyA-TepI strI, jue 'kAna-TopI.' [kinAra kAnI strI, saM. rnimA> ttimA] sADI-dhAtiyAM vagerenI kAnInai strI. [ja.] ADI, pratinidhitva kAnIkADI strI, capaTA nAkavALI skrI thayeluM (saMtAna) kAnIna vi. [saM.] kanyAne lagatuM. (ra) kuMvArI kanyAne kAnI-vaDuM na. aDadanI dALanI khAvAnI eka vAnI jaMtu,kanu (kAHnu) vi. [z2a 'kahAna.'] suMdara, dekhAvaDuM kAnu puM. khAMDa ukALavAnI kaDAI. (ra) bhADAMne kATaka na. eka jAtanuM vAjiMtra kAna-sUrA puM. [jue 'kAna' dvArA.] dhyAna, lakSa. [. deve (rU. pra.) chAnI rIte sAMbhaLavuM e] kAna-serI jue 'kAna-sUrI.' kAna-seriyuM vi. [jue 'kAna-sUra' + gu. 'iyuM' ta. pra.] (lA.) kAI kahe te sAcuM mAnanAra kanaMga (kAna) na. eka jAtanuM jhADa kAnA phUM(-phU)sI ja e 'kAna-sI,' kAnA-mAruM(-NuM) na. [jue 'kAna'dvArA,] vAsaNanA kAMThA durasta karavAnuM kaMsArAnuM e nAmanuM hathiyAra kAnAmAtara puM. [jae'kAnA'+ 'mAtara.'] (lA.) pataMganA ThaMDA upara AMdhelI mApasaranI dArI (jenA trikANane ahArane cheDe dAra baMdhAya che.) kAnazi(-si)yAM jue 'kAna-jheriyAM,' kAna-zI(-sI)La puM. [jue 'kAna dvArA.] kAnanA pAlekAnuM na, eka jAtanuM vAjuM kAna-zeriyAM juo 'kAnaddheriyAM,' kAnULe puM. kAkAnUnge] kAyade kAnUna puM, [sUryAnI bhASAnA phAmAM niyama, kAcaDhDhA, 'lA,' 'sTeTa,' [. chAMTavA (uM. pra.) dalIla karavI] kAnUnage puM. jue 'kAngo,' kAnasa strI, tIkhA leADhAnuM karakariyAMvALuM dhAtunAM hathiyAra kAnUnagAI jI. [+ gu. 'I' ta. pra.] kAnUnagAnI padavI ghasavA vagere mATe kAma lAgatuM ejAra, aDatarI. (2)kAnUnabhaMga (-bha) puM. [z2ae 'kAnana' + saM.] kAyadAne dIvAlamAM majabUtI ke rakSaNa mATe makelA paththara. (3) gharanA ['laoN-gavara' meDAnI AgalI pATaDI upara goThavavAmAM AvatA bIje kAnUna-zAstrI puM. [jue 'kAnta' + saM,] kAyadAnA niSNAta [ke haiddo bhaMga, kAyadeA na pALavAnI pravRtti [nyAyAdhIza, kAjI jANanAra amaladAra, svIkArAyele zabda] 'lIgAliTI' (u.jo.)
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAnUniya kApavuM kApaDa na. [saM. rpaTa>qs] sInyA vinAnuM AkhuM kapaDuM, kApaDa, pIsa-guDa-jha' kAnUniyuM vi. jue kAna' + gu. 'iyuM' ta. pra.] kAya. dAnuM jANakAra, (2) (lA.) takarAra karyAM karanAra, hunnatI kAnUnI vi. [jue 'kAna' + gu. 'I ' ta. pra.] kAyadAne lagatuM, 'lIgala,' 'sTecyuTarI.' (2) kAyadesara, 'lejiTimeiTa,' (3) (lA.) vAMdhA-takarAravALuM kAnA(-ne)kAna kra. vi. [ju kApaDa-udyoga puM. [ + saM.] kApaDanA utpAdananeA udyoga, 'TeksTAila-inDasTrI' apaDha-niyAmaka vi., puM. [ + saM.] kApaDanA udyoga upara dekharekha rAkhanAra, TekasTAila-kanTrolara' kApaDha-bAra zrI. [ + ja bajAra.'] jyAM kApaDa ja mAtra vecavAmAM Ave che tevI dukAnavALI bAra 'kAna'-DhirbhAva-vacce gu. 'e' trI. vi., pra. ane 'e' nta dvArA] khAjue AveluM-kApaDiyA puM. [saM, vaMTi-> pra.. mi-] kApaDI kAneDI strI. AkhA pAse maLatI eka jAtanI mAzalI kAneDuM na. [jue 'kAne' + gu. 'ta. pra.] (lA.) kAMThA sudhI ghAsathI bharelI nAnI TApalI kAnetara na. [jue 'kAna' dvArA.] pataMganI pAchaLa baMdhAtA dvArA. (2) jAdU. (3) kheADakhAMpaNa, dekha. (4) kheTakA, naDatara. (5) bhUta-pretAdinI asara, vaLagADa. (6) vAMdheA, harakata. (8) zaMkA, vahema, (8) kAraNa, bahAnuM kAnera (25) strI, jue 'kAna' dvArA.] sarahada, sImADe kAnevALiyA puM. [jue 'kAna' dvArA.] cetavaNI ApanAra mANasa, maLatiyA kAnesaMga (-sa) zrI. paththaranI khANa kAnA puM. [sa, rna->nnatra-] lipimAM varNanI jamaNI bhAz2a 'A'ne badale vaparAtI pANa (brAhmI lipimAM varNa pachI enA DAbe uparane khUNe kAnane sthAne e nAnI rekhA AvatI tenA vikAsa). (2) kAMThe, vAsaNanI kinArI. (3) pataMganA baMdhAtA dvArA kAnekAna jue 'kAne-kAna,' kAneADI strI, brAhmI varganI eka vanaspati, bhAta-gileDI nAhuM na. kuMbhAra leAkA vAsaNane cAka uparathI utAratAM ene lIsuM karavA mATe pANImAM palALI upayega karatA hoya che te lUgaDAnI paTTI kAne-bhAta na., ba. va. [jue kAnA' + saM. mAtrA + prA. mattA], "tara na., kha. va. [ + saM. mAtrA>gu. mAtara,' arvAM. taddabhava, trA na., ba. va. [ + saM.] lipimAM varNanI pachI DAbI bAju kALA ane uparane mathALe mAtrA = 'e' svarane mATenuM cihna. (ra) pataMgane baMdhAtA e rItanA dvArA kAnera kri. vi. [jue 'kAna' dvArA.] chevaTanI hada upara kApa puM. [jae kApavuM.'] kApavuM e, kApeA. (2) kApavAthI paDatA AMkA. (3) lekisabhA-dhArAsabhA vagere leAkazAhI saMsthAomAM aMdAjapatra rajU karatI veLA nAmanI rakamanA kApa mUkI darakhAsta karavAmAM Ave che. e jAtanI carcA-mAMga, kaTa-maeNzana.. (4) strIenA kAnanuM eka ghareNuM. [. kADhavA (rU. pra.) kApaDa vetaravuM. . mUkavA (rU. pra.) kApavuM, vetaravuM. (ra) echuM karavuM, kApI levuM] kApa-TrUpa (kAryakrya), pI strI. [jue 'kApavuM,'--DhirbhAva +gu, I' TTa, pra.] kADhyuM e. (2) nastara, vADhakApa. (3) (lA.) karakasara. (4) (nAkarI vageremAMthI) ochuM karavuM e, 'riTrecamenTa' patha na. [saM.] kapaTa, chaLa, prapaMca, geA, (2) duSTatA _2010_04 489 sAdhu. (ra). kApaDamA vepArI kApaDI vi. saM. nArpeTika > Tima-] kApaDanuM banAveluM, kApaDa caDAveluM. (2) puM. devIpUjaka sAdhu-bAvAnA eka prakAra, kApaDiyA [kApaDu' kApaDI . [jue 'kApaDuM' gu. I ' x, svArthe] nAnuM kApaDI-paMtha (-pantha) puM. [jue 'kApaDI' + paMtha '] kApaDI khAvAene saMpradAya. (saMjJA.) kApaDuM [sa. ATA-> prA. vlama-] kApaDanuM banAveluM strIonuM chAtInuM sIveluM vastra, kAMcaLI. (ra) (lA.) dAyaANAnuM vastra. (3) piyaramAMthI ke bhAI taraphathI apAtI dIkarI ke bahenane bheTa. [. utAravuM (rU. pra.) puruSa sAthe halakA dhaMdhAe kanyAne pahelI vAra saMbaMdhamAM AvavuM. khaMkheravuM (-khaGakheravuM) (rU. pra.) (cAraNiyANIe) zApa Apava] kApaNI` strI. [jue 'kApavuM' + gu. aNuM' kriyAvAcaka kR.pra. + I 'zrIpratyaya] kApavAnI rIta, kApavAnI Dhaba, (ra) khetaranA meAlanI laNaNI kApaNI strI. [jue 'kApavuM' + gu. aNuM' katu vAcaka ++. . pra. + 'I " srIpratyaya] kApavAnuM hathiyAra, kAtara kApatuM vi. z2ie kApavuM' + gu, tuM' varte. kR.] (lA.) meTI kamamAM nAnI rakama samAvIne gaNAtuM (nyA), kApiyuM (nyAja) (cakravRddhi yAjatA eka prakAra) kA-patha puM. [saM.] ku-mArga, kharAba mArga kApariyA srI, kapura jevI vAsavALI kerInI eka jAta kArasa puM. kaMsa, sama kApalA-kUpalI na., kha. va. [jue 'kApale'dvirbhAva; (jue 'kApa-kaMpa,') ] kAtarathI ke entarathI kapaDAM vagerenA karelA nAnA moTA TukaDA kApalI strI. [jue 'kApalA' + gu. 'I ' strIpratyaya] kAgaLanI kapaDAnI ke pAnanI kApelI paTTI, nAnA kApalA kApale puM. [e 'kApavuM' + gu. 'e'kR ma + la' svArthe ta. pra.] kApaDanA kAgaLaneA ke pAnanA kApelA TukaDA. (ra) leADhAnu' phaLAvALuM tIra kApavuM sa. kri. saM. p-v-> prA. U-] cAkuM talavAra vagere dhAravALA hathiyArathI vastune chedI alaga karavI, vADhI juduM pADavuM, (2) saMbaMdha teADavA. (3) enDru karavuM, ghaTADavuM. (4) gaMjIphAnI ramatamAM ramAtI bhAtanuM pattuM na hoya te hukamanAM pattAM UtaravAM. [kApI mUkavuM (2.pra.) nAta bahAra mUkavuM. kApI levuM (rU.pra.) thAya te karI levAnuM kahevuM.
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ kApAkApa 490 kAmara kAcuM kApavuM (rU. pra.) samaya pahelAM karI bagADavuM. kAla (lA.) e nAmanI eka ramata kApa (rU.pra.) samaya vitADavo. netaruM kApavuM (taruM) kAbara-koDe (kAbara-kaMDe) pu. [ juo "kAbaruM' + (rU.pra.) nAta bahAra mUkavuM] keDo.] kAbaracItarI maTI keDI kApAkApa (-4), pI strI. [o "kApavuM dvibhaMva+gu. I' kAbara-cItaruM vi. [juo "kAbaruM' + "cItaravuM + gu. svArthe ta. pra.] bhAre katala, khUnarejI u" ke. pra.] eka bethI vadhAre raMgavALuM, kAbaruM kApakupa(-4), pI strI. e "kApavuM -dvirbhAva gu"I' kAbariyuM vi. saM. rava-jA > prA. cavuratha-] juo sAthe ta. pra.] kApakUpa. (2) (lA) karakasara kAbaruM." [-cAM karavA (rU.pra.) chAnuMmAnuM javuM. kApalika chuM. [saM.] mAthAnI khoparIo rAkhanAra rivane kAbarI bI. eka vanaspati, kasabI. (2) kasuMbInuM bI upAsaka aghorI paMthanA bAvA. (2) e paMtha ke saMpradAya. (emAMthI tela nIkaLe che.) (3) upalasarI (vanaspati) (saMjJA) [vyAjano eka prakAra, kApatuM kAbarI-keDI (kaMDa) sI. [ juo "kabaruM + gu. "I' kApiyuM na. [juo "kApavuM' + gu. "i" ka. pra.] cakravRddhi strI pratyaya + keDI.] (lA.enAmanI eka ramata, kAbara-koDI kApIrANI chuM. [ravA.] vadhAre paDato avAja, ghoMghATa kAbare vi. [ saM. vura-> prA. vallurama, ] eka bethI kA-puruSa chuM. [sa.] adhama mANasa. (2) bIkaNa kAyara vadhAre raMgavALuM, kAbaracItara. (2) na, evA raMgane mANasa, bAyalA. (3) napuMsaka, hIjaDo eka sApa teila nIkaLe che.) kApuruSatA strI, -nava na. [3] kApuruSa hovApaNuM kabare muM. [ja "kAbarI.] kasuMbInuM phaLa (enA bImAMthI kApu na. [saM. pati->zvAsa, hiM; kapAsa, rU kAbalI ja kAbulI." kApe 5. [jue "kApavuM' + gu. 'e ku. pra.] kApa, cIre. kAbaluM vi. [2vA.] madhura aspaSTa (vacana) (2) kApavAthI thato Ubhe lITa, ke kAbasa puM. telane kITe kApeTavuM a. kei. bhAgI javuM, nAsI javuM kAbe . [ ara. kaabahu ] arabastAnanA makkA zaheramAM kApatI vi., strI. [saM. pArevAne lagatuM. [0 vRtti (rU. pra.) AvelI islAmIonI eka dhArmika imArata (jyAM muslimo pArevAnI jema vaNIne parimita karuM khAvAnuM valaNa jagatanA bhAgamAMthI kAbAnA pavitra paththaranAM darzane haja kAphara vi. [ara. kAphi>phA. kApha2] paramezvaranA upakAra karavA jAya che.) [ zarIpha (rU.pra.) pavitra kAba]. na mAnanAra. (2) islAmI zariyatane na anusaranAra. (3) kAbula na. [vA. saM. mA ] aphaghAnistAnanI rAjadhAnInuM (lA.) adhama, nIca, duSTa nagara. (saMjJA.) kAphara-coTI strI. [ + ja e cATI.] (aMgrejone "kAphara" kAbulI vi. [+. "I' ta, pra.] kAbulane lagatuM. (2) (lA.) mAnI emane anusarI svIkAravAmAM AvelI) mAthAnA luracuM. (3) strI. kAbulane eka sikko. (4) e nAmanI bAla kApavAnI eka Dhaba, bAbarI (tiraskAramAM) vanaspati kAle pR. [ ara, kAphalaha ] lokone pravAsI saMgha, (2) kAba 5. tika.] akhatyAra, sattA, vazitA. (2) aMkuza, dariyAI lazkarI vahANA samUha, 'nevI" dAba, dhAka. (3) (lA.) kabajo. [9 calAva (rU.pra.) sattA kAphiyA DuM. [ara. "kAphiya" -pAchaLa AvanAra ] gajala vAparavI. 0 nama (rU.pra.) sattA thavI. (2) majabUta prakArane aMtyAnuprAsa, gajalI prAsa. [0 naMga karavA pakaDa hevI. 0 dharAva (rU. pra.) kabajAmAM-sattA nIce (- ) (rU. pra.) dhaLa cATatuM karavuM. (2) maMjhavavuM, herAna havuM. 0 mAM rAkhavuM, 0 rAkha (rU.pra.) sattA nIce karavuM. 7 taMga thavA (ta) (rU.pra.) azaktimAna thavuM, kabajAmAM rAkhavuM ] (2) muzkelImAM AvavuM] priAsa meLavavuM e kAbela vi. [ara. kAbila] hoziyAra, niSNAta, pAraMgata, ela 2 kAphiyA-baMdI (baMdI) strI. [+ phA.] gajalI prakArano pravINa, bAhoza, pahoMceluM, pAvaradhuM kAkI strI. eka rAgiNI. (saMgIta.) kAbeliyata strI. [ ara, kAbilisthata] kAbelapaNuM kAkora vi. [ara. paratuM, basa kAbe puM. saurASTranA okhAmaMDaLanI agAu cAMciyAgIrI kAIi strI. [paDyuM. aM. kephI) ] baMda-dANA sekI ene karanArI vAra temane puruSa. (2) (lA.) cira-luTAru vAyA pachI banAvavAmAM Avate khAlI pANIne ke prakRtine puruSa. (3) catura, hoziyAra dUdha-pANIne gaLyo ukALo (have kuvADiyA vagere prakAranAM kArbohavuM a. phi. nAsI javuM bI paNa vaparAya che.) kAbaDI dAva chuM. [+ gu. "I' ka. pra. + juo "dAva.'] e kAphe na. [.] upahAragRha (hoTela' 'resTorAM-prakAranuM) nAmanI eka ramata, akarI bakarI kAbara (2) strI, menAnI jAtanuM eka sarvasAmAnya paMkhI. kAbhA strI [se, mAnuM gu. laghu rUpa] jue "ku-bhAryA.' (2) (lA.) kacakaciyaNa, kajiyAkhora strI kAma puM. si.] mananI IcchA, kAmanA, abhI sA. (2) cAra kAbara-kalaha (kAbaraya) puM. [+{.3(lA.) kAbaranA kakaLATanA puruSArthamAMne trIjo puruSArtha, (3) idriya-sukha, viSaya-vAsanA. prakArane kacakacavALa kajiye [nAmanI eka ramata (4) paurANika rIte viSaya-vAsanAne eka deva, anaMga.(saMjJA.) kAbara-kAgaDe (kAbaraya-) . [+ja "kAgaDo.] (lA.) e kAma na. [rsa ma > prA. ] karma, kriyA, kRtya. (2) kAbara-keDI (kAbara-kaMDI) sI. [ja e "kAbaruM + keDI.'] kAmagIrI, sevaka ke nAkarane karavAnuM karma. (3) vyavasAya, 2010_04
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAma 491 ka:baDha-keTiyuM dhaMdho. (4) adAlata vageremAM cAlatI kriyA, "TrAyala.' kAmamAM macyuM rahenAruM, udyoga, kAma (5) khapa, upayoga. [ AvavuM (3) (rU. pra.) kAmamAM kAma-gavI strI, (saM.] kAmadhenu nAmanI devI gAya upayogI thavuM. (2) laDAImAM khapI javuM-marAI javuM. kAmagAra vi. [sa -krA > prA. zau. H-HIS ] 0 UbhuM karavuM (rU.pra.) kAma na hoya te navuM kAma karavAnI kAma karanAra majUra, kAmadAra pravRtti karavI. 0 karavuM (rU. pra.) strIsaMga karavo. 0 karI kAmagArI strI. [+ gu. 'I' ta. pra.] majarI ApavuM (ra.a.) phAyado karI Apo . 0 karI chavuM (rU.pra.) kAmagIrI strI, ji e "kAma"+ kA. gIra' + gu. "I' pharaja tarIke kAma karI ApavuM. 0 karI levuM (rU.pra.) hetu ta. pra.] pharaja tarIkenuM kAmakAja, 'DI ' pAra pADa. 0 kADhavuM (rU. 4) kAma na hoya tyAM kAma kAmagIrI vistAra ! [ + saM.] kAmakAjanuM kSetra, kAryakSetraUbhuM karavuM. 0 kADhI nA(nAMkhavuM (rU.ma) mArI nAkhavuM. "oparezanala eNriyA' 0 kADhI levuM (rU.pra.) hetu pAra pADavo. 0 kAmane zIkhave kAma-guNa chuM. siM.] manuSyamAM raheluM kAmavAsanAnuM lakSaNa (rU.pra.) anubhave zikhAya. 0 khUlavuM (rU.pra.) navA kAmanI kAma-cara vi., pR. [saM.] icchA mujaba pharanAra, svachaMdI pravRtti zarU thavI. 0 cAlavuM (rU. pra.) adAlatamAM mukaddame kAmacalAu vi. [jue "kAma" ke "cAlavuM' + gu. "Au' cAlu thave. 0 jevuM (rU.pra.) kRtithI manuSyanI parIkSA pha. pra.] kAma calAvavA puratuM, 'TenTeTiva', "previjhanala.' karavI. 0 thavuM (u.pra.) kAma pAra paDavuM. 0 tamAma thavuM (2) (nekarI vageremAM) haMgAmI, "ekaTiMga" (rU.pra.) maraNa thavuM. 0 devuM (rU.pra) upagI thavuM. 0 nuM kAma-cAra chuM. [saM.] marajI mAphaka vartavAnI vRtti ke kriyA, (rU.pra.) jarUranuM, upayogI. 0 nuM cera (rU.pra.) kAma na svachaMda, svecchAcAra karavAnI ke ochuM karavAnI dAnatavALuM. 0 5DavuM (rU.pra.) kAmacAriNI strI, si] kAmacArI strI, svachaMdI strI jarUriyAta UbhI thavI, 0 pAhavuM (rU.pra.) saMsargamAM AvavuM. kamacArI vi. [sa, puM] icchA mujaba pharanAruM, svachaMdI, 0 bagaDavuM (rU.pra.) mAmale kharAba thavo. 0 banavuM (u.pra.) chAcArI kuceSTA saphaLatA maLavI. 0 maLavuM (ra.a.) rojagArI maLavI. 0 mAM kAma-ceSTA strI. (saM.] zugArI cenacALA, zagAra-vilAsa, AvavuM (rU.pra.) e "kAma AvavuM.' 0 mAM kAma karI kAma-cera vi. [jue "kAma" + saM., pR.] (lA.) sepelA levuM (rU.pra) mukhya kAmamAM bIjuM bIjuM kAma sAdhavuM. kAmamAM evuM karavAnI vRttivALuM lAgavuM (kAmya-) (rU.pra.) e "kAma AvavuM(1)." 0ravuM kAma-cerI strI. [ + ja "cerI.'] kAmaceAra hovApaNuM (u.pra.) saphaLatA maLavI. 0 saMbhALavuM (-sabhALavuM) (rU.pra.) kAmajita vi. [ saM. degfi] kAmavAsanA upara vijaya pharaja bajAvavA tatpara thavuM. me lAgavuM (rU.pra.) udyoga meLavanAruM karavA maMDI paDavuM ] kAma-jema 4i. [ saM. karmayoga - prA. nAno ], - kAma (-mya) strI, ji e "kAMba.'] kAMba, kaDI, kAmaDI. vi. [ + gu. 'uM' ta. pra. ] kAmamAM upayegI thAya tevuM, (2) pataMgamAMnI kamAna. [0 chaTakavI (rU. pra.) pataMganI kAmaratuM kamAnane eka ke be cheDA kAgaLathI chUTA paDavA. (2) kAma-javara kuM. [saM.] kAma-vAsanAne lIdhe zarIranuM tapI AvavuM magajanI samatulA gumAvavI. 0 maDhavI (rU.pra.) pataMganI e. (2) (lA.) kAma-vAsanAnI prabaLatA kamAnane vALI vyavasthita karavI ] kamiTI(-hI,-2) strI. kAMDA ane kANu vacceno bhAga kAma-kaThuM vi. [ juo "kAma" + "kADhavuM' + gu. "u" kAmaTuM vi. [saM. nAma-vRtta - > prA. nAma-3TTa-] kAmuka, ka. pra.] yuktithI bIjA pAsethI kAma karAvI lenAra. (2) kAmI, viSayI [nAnuM kAmaThuM dhanuSa (lA.) svArtha-sAdhu kAmaThaDI strI. [ ja kAmaThaDuM gu. "I' strI pratyaya.] taddana kAma-karaMduM (-karandu) vi. [ jue "kAma" + "karazuM.'] kamaka-DuM na. jio "kAmaThuM' + gu. 'De' vArthe ta.pra.) nAnuM kAma kare tevuM, kartavyaniSTha, udyamI, mahenatu kAmaThuM dhanuSa kAma-kAja na. [ja e "kAma' + "kAja, samAnArthI zabdone kAmakiye vivuM. [ o "kAmaThuM' + gu. "thayuM' ta... ], dvirbhAva kAma ane kAja, kAmagIrI, paracUraNa kAma, kAmaThI vi. [+ gu. I' ta.ka.] kAmaDethI laDanAro sainika, (2) sabhA vageremAM karavAnA kAmanI tapasIla, kAryasUcI, tIraMdAja, dhanurdhArI ejenDA." (3) dhaMdhe-rojagAra, " bijhanesa kAmaThI strI. [ja e "kAmaThuM'+ gu. 'I' strI pratyaya ] nAnuM kAma-komI vi. [sa., pR.] viSaya-sukhanI icchAvALuM kAmaThuM. (2) kAmaThAnA AkAranuM taMtuvAdya vagADavAnuM sAdhana kAma-keli-lI) strI. [saM.] juo "kAma-krIDA.' (3) dezI carakhAnA phaNA sAthe rU na vIMTAya e mATe kAma-kriyA strI. [saM.) cosaTha prakAranI vidyAomAMnI eka AvatI vAMsanI paTTI kAma-kA strI. [sa.] kAma-vAsanAe prerelI strIsaMgane lagatI kAmaThuM na. [ juo "kAma" dvArA.] kAMbamAMthI banAvAtuM vividha kriyA heI) dhanuva, (2) pIMjaNane UMce nIce thavA baMdhAtuM kAma-gati vi. [saM.] IcachA mujaba janAruM khapATanI kAMbanuM sAdhana [khapATiyAMnI dIvAla kAma-ga(-gIrI o "kAmagIrI.' kAma-keTa kuM. [ e "kAmaDuM' + "keTa." ] kAmaDAMkAmagaruM vi. [saM. mejara - > zau. mA. mArama ] kAma-keriyuM vi. [+ gu. "iyuM? ta...] kAmaDAnI dIvAlavALuM 2010_04
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAmaDiyo 492 kAmarAna (2) lA. bhagu bhAMguM thaI paDe tevuM. (3) na. kAmaDAMnI kAmadArI strI. [.] kAmadAranuM kAyaeN. (2) kAmadAra-sukhaDI. dIvAlavALuM makAna (3) kAmadAranA pagArane varADa. (4) majarI kAmayei 5. ImAmI-ismAilI (jA) saMpradAyano eka kAmadAra na. [ + gu. " ta. pra.] garAsiyAnA sahAyaka IlakAba, e dharmanI maMDaLIone sahAyaka paTela (ho) vahIvaTadAranuM kArya, kAmadAranI kAmagIrI kAmaDI strI. [ saM. kAmaThiMI- > prA. zAmaDhiA ] kAma-dughA jhI. [saM] paurANika mAnyatA pramANe Icchita kAcabAnI hAla zaMkha vageremAMthI banAvelI cUDI. (2) ApanArI eka gAya, kAmadhenu, surabhi [najara kAcanI baMgaDI kAma-daSTi strI. siM.] kamI najara, viSaya-vAsanAthI bharelI kAmaDI strI. (juo "kAmaDuM +gu. "I' strI pratyaya.] vAMsanI kAma-deva DuM. [saM.] juo 'kAmaK4)." ke jhADanI nAnI seTI, kaba. (2) rU jhaDavAnI seTI kAma-dhaMdho (dho) pR. [ juo "kAma" "dhaMdhe.'] kAmaDI juo "kAmaTI. vepAra-rojagAra, dhaMdhAkIya kAmakAja kAmaDuM na [ juo "kAMba' + gu, "DuM svAtha ta. pra.] kamabena strI. [sa. vAma-pena ] (lA.) gAyanI chApanAM vAMsa ke jhADanI seTI ke cIpa. (2) vi. vAMsanuM vastra paherI bhIkha mAganArA kAvaDiyA bAvAnI kAvaDa kAmaThu vi. [saM. vATana. prA. vakmaDhama-] kAma karyA kAmadhenu strI. siM.] ja "kAmadughA." (2) kAma-dhUna karanAruM, satata ughogI rahetuM, kAmagaruM kAmanA strI. [saM.] icchA, AkAMkSA, abhilASa, eSaNa. kAmaNa na. [saM. zArka > prA. vamaLa] vazIkaraNa, mAhinI. (2) kAma-vRtti, kAma-vAsanA (2) jaMtara-maMtara, Tucake, jAnya kAmanA-vyApAra chuM. siM] pasaMdagInuM kArya, irachA amalamAM kAmaNa-kUTiyuM vi. [ + "kUTa + gu. "yuM' ka. pra.] mUkavAnI pravRtti, "velizana' kAma-maNa karanAra, jAdU karanAra kAmanI(kAmyanI strI. [saM. zarfmano) ja e "kAminI."(padyamAM.) kAmaNagAruM vi. [sa, maMn-wAra > . prA. vaimULa- kAma-patnI zrIsi.] paurANika rIte kAmadevanI patnI, nAma-] maha upajAve tevuM, kAmaNa karanAruM, mohaka(2) ti, (2) kevaLa viSayabhegane mATe ja paraNavAmAM AvelI strI (lA.) varaNAgiyuM [melI vidyA, jAdU kAma-parAyaNa vi. jio "kAma' + ] satata kAmamAM kAmaNa-zramaNa na. [ jue "kAmaNa' rbhAiva.] jaMtara-maMtara, macI raheluM, kAma ' [kAmaDhApaNuM kAmaNu-maNiyuM li. [+gu. 'IyuM' ta. pra. ] kAmaNa-maNa kAmaparAyaNatA zrI. [ + saM. pra. ] kAma-parAyaNapaNuM, karanAruM kAma-pIDita vi. [saM.) kAma-vAsanAthI pIDAyeluM kAmaNu-paMDikAI (paDikAI) sI. hoLI [kAmaNa kAma-baMdhI (-ba-dhI) zrI. [ juo "kAma"baMdhI.'] kamaNiyuM na. [o "kAma" + gu. IyuM' svArtha ta. pra.] kAma karavAnI anicchA, kAmadAronI haDatAla, 'laeNka-AuTa' kAma-taMtra (-tatva) na. siM] kAmazAstra kAma-ANa na. [saM., muM] (lA.) kAma-vAsanAnI tIvratA kAmatAI zrI. si. jAma-jJa + gu. "AI' svArthe ta. pra] kAma bAdhA strI. siM.] viSayAsatinI naDatara, kAmavAsanA-rega kAmukapaNuM, laMpaTAI, viSayAsakti [viSayAsakti kAma-bhAva ! si.] kAmuka-vRtti, laMpaTapaNuM kAma-tRNa strI. [saM.] viSayanI prabaLa AkAMkSA, prabaLa kAma-bhAga 5. siM.] kAmavAsanA bhogavavI e, viSaya-sukha, kAma-dazya vi. [saM] viSaya-vAsanAthI baLeluM, atyaMta saMga [macI raheluM, kAmaThuM viSayAsakata [kareluM kAmadevanuM baLavAnuM kAma-magna vi. jio "kAma"+ saM. ] kAma karavAmAM kAma-dahana na. [4] paurANika AkhyAyikA pramANe mahAdeve kAmamaya vi. saM] viSaya-vAsanA thI bhareluM, kAmuka kAmadA strI. [saM.] caitra suda agiyArasa. (saMjJA) kAma-mImAMsA (-mImAMsA) zrI. [4] kAmazAstrane lagatI kAmadAnI strI. [. navA zabda] eka prakAranuM sArI vicAraNA, "sekasa sAIkelojI' buphAdAra sutarAu lugaDuM kAma-mUDha, kAma-mehita vi. siM] kAma-vAsanAne lIdhe kAma-dAra 5. phi.] kAma karanAra majara, kAmagAra, vicArazakti gumAvI beTheluM, kAmAMdha varkamena', employI.' (2) garAsadArane sahAyaka vahIvaTI kAmanika vi. [saMsakRtamAM nathI, saMsakRtAbhAsI] kAmanAvALuM adhikArI. [ nI bAba (rU. pra.) khetInI UpajamAMthI kAma-mi)yAba vi. li. kAmyAbU] phatehamaMda, saphaLa. (2) vahIvaTI kAmadArane ApavAmAM AvatI letarI nasIbadAra [nasIbadArI kAmadAra-pakSa puM. [ + saM.] kArakhAnAM vageremAM kAma karanArA kAma-miyAbI strI. [ phA. kAmyAbI] saphaLatA, (2) mAro vagerene saMgaThita rAjakIya pakSa, majura-pakSa kAmaraka na. e nAmanuM eka phaLa kAmadAra-varga kuM. [+ saM.] majUra-varga, kArIgara-varga, majUrone kAma-rati sI., kAma-rasa chuM. [sa.] viSaya sukha samUha [vyavasthita maMDaLa kAma-rasika vi. [saM.] viSayabhegamAM rasa lenAruM kAmadAra-saMgha (sagha) muM. [ + saM. ] majUrone samUha-enuM kAma-rAga kuM. [saM.] kAma-vAsanA, kAmAsakti, viSayAsakti kAmadAra-sukhaDI strI. [ + jue "sukhaDI."] agAu kAma-racanA strI. [saM. + saMskRtAbhAsI zabda, racavuM" garAsiyA-gAmamAM khetanI pedAzamAMthI garAsiyAnA uparathI] kAmavAsanAmAM macyA rahevuM e kAmadAra adhikArIne maLato te lAge kAmarAna vi. [phA.] phatehamaMda, vijayI 2010_04
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAmarAnI 497 kAmaLo g kAmaranI strI. [] phatehamaMdI, vijaya. (2) nasIba, bhAgya kAmasa puM(-bhya) sI. [sa. jamavA > prA. kamara ! ] kAmaripu chuM. [saM] paurANika daSTie kAmadevanA zatru kAma-sakhA . [] kAmottejanA karanArI vasaMta Rtu mahAdeva-rudra kAma-sara kri. vi. jio "kAma' + "sara' e mATenA kAmarI jae "kAmathI.' arthanA aMtyaga] kAmane laI kAmaru chuM. (saM. mA->prA. miharA-, -rU5 chuM. [] kAma-sAdhu vi. [jue "kAma"+"sAdhavuM'+ !. "u" ka. pra.] AsAma dezanuM prAcIna nAma. (saMjJA.) pitAnuM kAma sAdhanAruM, sthAtha, matalabI, svArtha sAdhu kAmare muM. vahANanA taMtakanI nIceno bhAga, bhaMDAra. (vahANa.) kAmasiyuM e "kAmaziyuM." [ saMjJA.) kAma-ga puM, [3] viSayAsaktinI prabaLatA, prabaLa viSaya- kAma-sUtra na. [saM.] kAmazAstrane vAsyAyana-racita sUtragraMtha. lAlasA ['libiDo' kAma-sevana na. siM.] maithuna, saMbhoga [nAnA hetuvALuM kAma-lAlasA jI. [saM.] viSaya-lAlasA, kAmAsakti, kAma-hetuka che. [sa.] jenA mULamAM kAma-vAsanA che tevuM, kAmakAmaleTa sI. Una athavA rezamanuM banAveluM eka jAtanuM kApaDa kAmaLa(-) strI. [saM. savajI nAne kAmaLe, dhAbaLA, kAMbaLI kAma-lelu5 vi. [saM.] kAma-vAsanAmAM gaLADUba raheluM kAmaLiye muM.siM. zAzvarilIjha->prA. vAMga.] kAmaLImAM kAmavatI vi, strI, [.] viSayAsakta strI jevAM rUvAMvALo eka comAsu jIvaDo, (2) jAo "kAmaDi." kAma-vara . [sa.] IcchA pramANe pasaMda karelo pati kAmaLI rahI. [saM. vIzvari >prA. zaMva]i ja e "kAmaLa." kAma-vardhaka,-na vi. [saM.] kAmane-viSayavAsanAne vadhAranAruM kAma puM. [sa, lAvyA >prA. 4-] be pATanI bheTa kAma-valuM vi. jio "kAma' + "valuM' ta. pra.] kAmagaruM, kAmaLI, dhAbaLe, cuMvALo. (2) ja "kAmaLiye (1). kAmaDha [kAma-vastha kAmA strI. [saM.] kAminI, suMdara strI, saubhAgyavatI strI kAma-vaza vi. siM.] kAma-vAsanAne adhIna, kAmAtura, kAmA-kuTuM, -6 vi. jio "kAma' + kaTavuM' + gu. "G" kAma-vazan'kri.vi. [saM. jAma- kri.vi. vairAvuM 5.vi, e.va.3 ku. pra., "yuM' bha. ka. pra.] kAmanuM cAra, ALasu kAma-vAsanAne adhIna banIne [e.1] kAmakAja nIkaLavAthI kAmAkSI strI, (saM. zAma + akSi> akSa + "" strI pratyaya]. kAma-vazAta kri. vi. jio "kAma" + saM. varAta pAM.vi. AMkhamAM viSaya-vAsanA heya tevI strI. (2) durgA devInuM eka kAma-vazya vi. siM] jue "kAma-vaza.' svarUpa (kaulika matavALAonI adhiSThAtrI). (saMjJA.) kAma-vAsanA strI. [saM.] kAmalolupatA, viSayAsakti, kAmAkhyA sI. [sa. nAma + mA-thaT] durgAnuM eka nAma, kAma-lAlasA, libiDe" kAmAkSI. (saMjJA). [ani, agni-javara kAma-vALI strI [ jue "kAmavALuM' + gu. "I' strI pratyaya.] kAmAgnipuM. [, kAma+mani] viSaya-vAsanArUpI satata tapAvate gharamAM kAma karanArI ne kara strI kAmATa(-) (-ya) strI. [ja "kAmATI' gu. "aNa" strIkAma-vArtha vi. [ ja e "kAma' + gu. "vALuM' ta. pra. ] pratyaya] kamATInI jAtanI strI [eka hiMdu jAti. (saMjJA.) gharamAM kAma karanAra nokariyAta kAmaTI(-ThI) vi. puM. khetI ane majUrI karanArI mahArASTranI kAmavikAra . siM] viSayecchAne lIdhe thato manevikAra, kAmAtura vi. [saM. vAma + Atura] viSayavAsanA thI bhareluM. sekasyuala I5hasa" (da.bhA.) viSayI, kAmI kAma-vijJAna na. [saM.] kAma-zAstra, kAma-taMtra kamAnala(La) paM[saM. ma + ana] juo "kAmAgni." kAma-vivala(La) vi. [saM] viSaya-vAsanAthI becena rahenAruM kAmAyudha na. [sa. vAma + gAyu] kAmadevanAM kula vasaMta vagere kAmavuM sa. kri. jio "kAma" nA. dhA] kamAvuM, kamANI hathiyAra karavI, raLavuM. kamAvavuM pre.sa. kri. kAmAri . si. kami + ]i juo kAma-zatru." kAmavRtti strI. [ ] kAmanA, viSaya-vAsanA vizenI prabaLa kAmArta vi. [saM. vAma+mAta] viSayavAsanAthI pIDAyeluM, kAmAtura lAgaNa, kAma-vAsanA, "libiDe' kAmAthI vi. [saM. #ma + athavuM] viSayecchAne piSavA mAgatuM kAmaza(-sa) puM, "za (-2) strI. [jue "kAmasa.'] (lA.) kAmAvasthA strI. si. rAma + ava-thA] viSaya-vAsanAnI vRddhi maDadAM baLatAM thatI kapaDAnI meza. (2) jue "kaMpANI" karavA mATenI paristhiti pribaLa viSaya-vAsanA (3) zeraDIne rasa UkaLatAM tarI Avate mela. (4) kAmAvega kuM. siM. kAma + cA-] kAmanI prabaLa gati, mastImAM AvelA prANInI garadananI AsapAsa jaNAtI kAmAveza chuM. [saM. zAma + mArA viSayavAsanAne tera kALA raMganI jhAMya kAmasata vi. [sa mi + mA-sava7] kAmAtura, viSayI kAma-zara kuM. [saM] juo "kAma-ANa." kAmAsakti strI. [saM. zAma + mA-savita] kAma-vAsanA kAma-zAstra na. [saM] jemAM kAma-krIDAne lagatI zAsakIya kAmAsana na. siM. zAma + mAsana] kAma-vAsanAne aMkuzamAM mImAMsA karavAmAM AvI hoya tevuM zAstra, kAma-taMtra levAne mATenuM megInuM eka Asana. (ga.). kAma-zAMti (-zAnita) zrI. [sa.] viSaya-vAsanAnuM zAMta kAmAstra na. [saM. vAma + a#] ja kAmAyudha." thavApaNuM kAmALa vi. jio "kAma' + gu. "ALa' ta. pra.] kAma kAmazi(siyuM na. [o "kAmasa' + gu. "yuM' ta. pra.] karyA kare tevuM, kAmagaruM zeraDInA rasa upara Avate mela ekaTho karavAnuM sAdhana kAmALI vi., sI. [+ gu. "I' pratyaya] kAmaDhI ahI 2010_04
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAmAMdha 494 kAyadA-saciva kAmAMdha (kAmAdha) vi. siM. jAma + ] viSaya-vAsanAne kAmya-kAmI 1[sa,, 5.] kAmya karma pAra paDe evI icchA kAraNe bhAna bhUleluM rAkhanAruM kAmAMdhatA (kAmA-dhatA) strI. [saM] kAmAMdha hovApaNuM kAya chuM. [sa, puM, na.] kAyA, zarIra, deha kAmikA strI. [4] ASADha vadi agiyArasa. (saMjJA.) kAyacikitsaka vi. [saM.] vaidya, DaoNkaTara, phijhiziyana" (du.ke) kamita vi. [saM.] iccheluM. (2) na. icchA, marajI kAya-cikitsA strI. [saM.] zarIramAMnA roganuM nidAna kAminI strI. [saM] e "kAmAM." karavAnI kriyA, "DAyenisisa kAmiyAba e "kAmayAba.' kAyaTiyuM. [ju e "kAyaTuM + gu. "chayuM. ta. pra.] hiMdukAmiyAbI juo "kAmayAbI." [kAmAtura, viSayI emAM maraNottara dasamuM-agiyAramuM-bAramuM sarAvI ApakAmi . saM. jAmavA--> prA. zAmaLama-, kAmI, nAre brAhmaNa, kATaliye kAmI ve, muM. [sa, j], kAmuka vi. [saM.] kAmAtura kAyaduM na. [rsa. -vRtta->bA- tA-3TTa-] maraNottara kAmukatA strI. [saM.] kAmukapaNuM dasamuM-agiyAramuM-bAramuM e traNa divasanI zrAddha-kriyA, kAmuka,-kI strI. [saM.] kAmuka strI [0 karavuM, sarAvavuM (rU. pra.) dasamuM-agiyAramuM-bAramuM kAnuM na. siM. jarmA-> prA. rAma-] kAma, kArya, kriyA e traNa divasanuM zrAddha sarAvavuM. 0 bALavuM (rU. pra.) kAmecchA strI. [saM. zAma + ] viSayabheganI icchI maraNettara teramA divasanuM jJAti-bheAjana karAvavuM] kAme, 07 vi. [saM. zAma+chuM, 0], kAmesu, 03 kAyaNa na. bhUta-preta vi. saM. vAma dag, 0] viSayavAsanAvALuM, viSaya-bhega kAyaNI strI. kAkAsA nAmanI vanaspati icchanAruM kAya-daMDa (-63) . [saM] dehadamana, idriya-nigraha kAmaiSaNa strI. [saM. kAma-ugT] juo kAmecchA." kAyadA-kAnUna puM, ba. va. [ja "kAyado" + "kAnana.'] kAme ! saM. mevA-> prA. vAma-na.] (lA.) halakuM kAma, dhArA ane peTA-dhArA niMdya kAma kAyadA-taMtra tatra) na. jio kAyado' + saM.) sarakAranuM kAmeTuM na. jio "kAma" dvAra.] kAmamAM gUMthAyeluM, kAma-mana kAyadAone amala karanAruM khAtuM, "jyuDiziyarI kAmottejaka vi. [sa, Ima + 3 naW] kAma-vAsanAne ukeranAruM kAyadAdhIza puM. [jao "kAyade' + saMmIrA] kAyadAonuM kAmottejanA zrI. [saM kAma + uttejhana] kAmukatAne uzkerATa, arthaghaTana karI pheMsale ApanAra nyAyAdhIza, "jaja,' viSaya-vAsanAnI prabaLa jAgRti mejisTreITa,' jasTisa [karanAra kAmottejita vi. saM. vAma + 3kita] kAma-vAsanAnA uke- kAyadA-pAlaka vi. [jao "kAyade' - saM.] kAyadAnuM pAlana rATavALuM [viSaya-vAsanAnI jAgRti kAyadA pAlana na. [ja "kAyado' + saM] kAyadA pramANe kAmapatti sI. [saM. vAma + 3patti] kAmavikArane jama, karI chaTavAnI sthiti [graMtha, kAyadAnuM pustaka kAmetsava 5. [saM. rAma + 3Tsa] caitra suda 13 ane kAyadA-pethI strI. [ja e "kAyade' + "pothI.'] kAyadAno 14 ne divase ujavAta kAmadevane tahevAra. (saMjJA) kAyadA-baddha vi. jio kAyado' + saM] kAyadA pramANe kAmada kuM. (saM. moDhA strI] e nAmane eka rAga.(saMgIta.) kAma karavA baMdhAyeluM kAmadaya siM. nAma + 36] kAma-vAsanAnI jAgRti kAyadA bAja vi. jio "kAyade' + phA. pratyaya] kAyadAnI kAme dIpaka li. (saM. vAma + 3 ] jue "kAmottejaka." jhINavaTanA jJAnavALuM, kAyadAnA arthadhaTanane ramADanAruM kAmadIpana na. [saM. nAma + 3 ] juo "kAmarejanA." kAyadAbAjI sI. [phA. "I' pra.] kAyadAnI jhINavaTa vize kAmonmatta vi. [saM. nAma + 3nmattakAma-vAsanAthI gAMDA jevuM baneluM sibheganI gAMDapaNa bharelI IcchA kAyadA-baMga (-bhas) . [e "kAyado' + saM.] kAyadAnuM kamenmAda . [saM. rAma + 3 mADha] kAma-vAsanAnuM gAMDapaNa, ullaMdhana, kAyadA viruddhanuM vartana, kAyadAne prabaLa anAdara kAmo paga che. [saM. zAma + 3pama] kAma-vAsanAne anu- kAyadAmaMtrI (-matrI) puM. [e "kAyado' + saM] rAjA ne bhava levo e, saMbhoga-kriyA, maithuna, viSaya-sukha bhegavavApaNuM rAjyane kAyadA-taMtranI javAbadArI vize sevA ApanAra kAme pahata vi. [saM. vAma+3q-hata] viSaya-vAsanAthI ghavAyeluM amAtya-pradhAna, baoN-minisTara' uttejita thayeluM [karanAruM, nokara-cAkara kAyadAmAnya vi. [ja "kAyado' + saM.] kAyadAnI rIte kAme vi. [saM. varmapUrala-> prA. mUraba-] kAmamAM sahAya jeTaluM svIkAravAmAM AvyuM hoya ke kAyadAnI jeTalAne kAme 5. jio "kAmoruM.'] (lA.) rAjakAjamAM sahAyaka anumati hoya teTaluM amaladAra, kAmadAra, kArabhArI kAyadA-viruddha vi. [ja "kAyado' + saM.] gera kAyade, "anakAmya vi. [saM] icchA karavA yogya, kAmanA karavA yogya, kAyadAzAstra na. [juo "kAyado' + saM] te te viSayanA sakAma. (2) viSayecchA UbhI kare tevuM. (3) na. Icchita bhinna bhinna kAyadAonuM zAstra, "purijhuDAsa" karma. (4) kAmanAne viSaya kAyadA-zAstrI chuM. [o "juo 'kAyado' + saM.) kAyadAkAcaka na. [saM] kurukSetra najIka sarasavatI uparanuM e nAmanuM zAstrane niSNAta, "purisTa pAMDava-kauravonA samayamAM hatuM te eka vana. (saMjJA.) kAyadA-saciva puM. [ja e "kAyade' + saM.] kAyadA-taMtrane 2010_04
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAyadA bahAranuM kAraka-dIpaka sarakArI javAbadAra mukhya amaladAra, jaisekreTarI aMdaranA garbhAzayano agrabhAga (nabaLAIne kAraNe gudAmAMthI kAyadA bahAranuM (-bA:ranuM) vi. [o "kAyade' + "ahAra' AmaNanI jema vRddha strIone e bahAra nIkaLI Ave + gu. "nuM che. vi. nA arthano anuga] kAyadAmAM mAya na che.) [ tevI, nicovI nA(-nAMkhavI (3.pra.) tanatoDa hoya tevuM, "aphI-vAyarasa' [aMtyaga] kAyadA pramANe mahenata karavI. (2) zarIre kaSTa anubhavavuM. 0 5laTI javI kAyadA(desara kri. vi. [ie "kAyade' + gu. "sara" (rU. pra.) zarIranuM rUpAMtara thaI javuM. 0 rAkhIne, 0 sAkAyadA(de)-saranuM viH [+ gu. '' che. vi., anuga] kAyadA (-sAM) calI (rU. pra.) kAyAne kaSTa na thAya enuM pAkuM pramANenuM, "veliDa, lIgala,' "IndrA-vAyarasa' dhyAna rAkhIne. 7 vaNasavI (3. pra] dUbaLuM thavuM. (2) kAyado . [ara. kAIdaha] niyama, dhAre, "la' 'eNkuTa,' roga thavo]. rUla,' keDa.' (2) cAlatI AvelI rIta, zirasta, vidhi, kayA-ka95 5. [saM. -g] azakata ane jarjara dastara, vyavahAra, AcAra, (3) arabI zIkhavAnI pAThaya zarIra tAruM navuM thaI jAya evA prakAranI cikitsA pithI. -dAnI cuMgAla (rU. pra.) kAyadAne bhaMga karyo che kayA-kaNa na. [saM. vAgha-g], cha-chI) strI. [+ gu. "I' e jAtanI paristhitimAM lAvI mukavuM. -dAmAM levuM(ke sa5- ta. pra., "kaSTi'rUpa saMkRtAbhAsI] zArIrika takalIpha, deha-mana hAvavuM) (rU. pra.) kAyadAnA baMdhanamAM levuM. 0 kare, 0 ghare kAyAthI strI, pAMdaDAmAMthI sugaMdhI tela nIkaLe che tevI eka (2. pra.) kAnana-dhArA navA rUpamAM teyAra karavA. 0 te vanaspati zarIra, deha (u. pra.) kAyadA pramANenI cAlu paristhitine bhaMga karaze. kAyAgaDha puM. [ja kAyA + "gaDha.'] zarIrarUpI kille, 0 neve mUka (rU. pra.) kAyadA-bhaMga karo] kathA-cikitsaka ni. [saM. bhAva- visaT] juo 'kAya. kAyaphaLa na. [saM. 1 -4 dvArA] auSadha tarIke vaparAtuM cikitsaka.' cikitsA.' sepArInA AkAranuM eka kaThera phaLa, kaTaphaLa kAyA-cikitsA jI. [saM. vAgha-vidhia] juo "kAyakAyaphaLI strI [+gu. 'I' pratyaya.] kAyaphaLanuM jhADa kAyApalaTa strI, - . [ e "kAyA' + "palaTe'-To.'] kAyama kri. vi. [ara, kaIma ] sadA, niraMtara, hiMmezAM. zarIrane phera-badale, AtmAnI eka dehamAMthI bIjA dehamAM [ karavuM (rU. pra.) nekarI upara hamezane mATe rahe evuM javAnI kriyA, (2) veza-palaTe. (3) (lA.) tadana palaTI karI ApavuM. 0 jagyA (rU. pra.) haMgAmI nahi tevI nokarI nAkhavuM (sudhAravAnI daSTie), "vara-haliMga 0 thavuM (rU. pra.) haMgAmI maTI nokarImAM sthira thavuM. 0 kAyA-bhAva . [saM. 15-mADha] saMjana, Ajana, rAkhavuM (2. pra.) 6rI bahAlI ApavI, sthApita rAkhavuM] saMyavasthA, saMgaThana, "orgenijhezana' (da.bA.) kAyamakhara 5. [ja "kAyama' + "kharaDe.'] khetara tathA kAyAvADI strI. [o "kAyA"+ "vADI."] zarIrarUpI khAtedArane lagatI kAyamanI vigatavALuM talATInuM daphatara bagIce, zarIra [ daihika kAyama-dAyama li. [ a midrAma], kAyamanuM vi kAyika vi. [saM.) kAyAne lagatuM, zarIrane lagatuM, zArIrika, [ja "kAyama' + gu. "nuM che. vi. nA arthane anuga] kayA puM. eka jAtanI pILI mATI. (2) leha-khAra hamezanuM, sanAtana mAtsarga kuM. [saM. zAt + harasai] dehane tyAga. (2) dehakAyamI vi. jio "kAyama' + gu. "I' pra.] kAyamanuM, bhAvathI mukta thaI dhyAnamAM rahevAnI kriyA, kAusaga. (jena.) hamezanuM, sanAtana, parmenanTa,' 'papemyuala. (2) cAlu, kAra' chuM. [sa., svataMtra vaparAte nathI; samAsanA uttarapadamAM "kosTanTa", "sasTeTiva' karanAra' arthamAM "graMthakAra' vagerenA rUpamAM. Ama chatAM 'vakara' kAyara vi. [saM. tara>prA. vAghara, prA. tatsama] nAhiMmata. "zeha' vagere arthamAM rU. pra. mAM maLe che.] [0 ja (u. pra.) (2) thAkI athavA kaMTALI gayeluM vakara ja, AbarU javI. (2) sattA gumAvavI. 0 58 kAyaratA strI. [.] kAyara hovApaNuM (3. pra) zeha paDavI, pratibhA paDavI. 05hoMcavI (-pAMcavI) kAyar vi. [. jAta-> nAgharama-] jue "kAyara." (rU. pra.) zeha pahoMcavI, -nI upara sattA hevI-thavI]. kAyarega kuM. [sa.) zArIrika vyAdhi kAra* pR. [phA.] kAma(A zabda paNa ekale nathI vaparAte, kAyala' (kAcala) vi. [ara. kahi ] kAyara,H TALeluM samAsanA pUrvapadamAM maLe che - arabI-phArasI uchInA zabdomAM kAyala . jera-kaDI, kAkara, cokaDuM (lagAmanuM kArakirdI' kArakuna' vageremAM.) kAyalAi, kAyalI strI. jio kAyala' + gu. "AI' kAra strI, [aM.] maTara-gADI -I' ta. pra.1 glAni, kheda. (2) mAMdagIthI AvelI kAraka che. [saM.) karanAra (sa. mAM samAsanA uttarapadamAM "karanAra'nA azakti, (3) lajajA, zarama arthamAM Ave che --e sArAye "phAyadA-kAra ka" jevA bhASAkAyale pR. kApIne karele TukaDo saMkara paNa sulabha che. e uparAMta svataMtra arthe paNa saM.mAM kAyastha vi., pR. [saM.] I. sa. pUrve 4 thI-3 jI sadIthI che:) (2) bIjA pAse karAvanAruM, "kaeNjhaTiva." (3) kArya bhAratavarSamAM vyApaka thayelI lahiyA-kArakanI-rAjyavahIvaTa karanAruM, "phaMkazanala' (pra. paM.) (4) vAkayamAM ekabIjAM padene vagerenAM kAma karanArI AryakuLanI eka jAti (valabhIpuranA vibhaktinA prakArane nAmika saMbaMdha (5, bI., trI., e., "kAyastha" e "vAlama kAyastha'). (saMjJA.) pAM., sA. e "kAraka vibhakitao' kahevAya che). (vyA.) kAyA strI. [saM. vAva paM. zarIra. (2) jInI jananeMdriyanI kAraka-dIpaka paM. [.] e nAmane kAvyane eka alaMkAra. 2010_04
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAra-kadaMgI kArabhArI be bheda) (kAvya) kAraNu-deha chuM. [saM] sthaLa ane sUkSma dehanuM utpAdaka kAra-kadaMgI, kArakidI sI. li. kArkagI] jIvana daramyAna mULa zarIra, liMga-deha, (vedAMta.) karavAmAM AveluM kAmakAjavahIvaTa vagere (kArabhArano kAla, kAraNa-prakAra chuM. [saM. kAraNake te te bheda ("sAdhAraNa, rAjyavahIvaTane kAla, jAhera jIvana ke anya prakAranA asAdhAraNa" be bheda, vaLI 'upAdAna' nimitta evA jIvanane kAla vagere) [kAraNenuM ghaNApaNuM kAra-kuna chuM. phi.] lakhavAnuM kAma karanAra-daphatara hisAba kAraNabAhulya na. [saM] kAraNe aneka hovAnI sthiti, vagerenuM kAma karanAra kacacArI, gumAstA, daphatarI, "kalArka kAraNa-brahma na. .] jaDa cetanAtmaka sRSTinA kAraNarUpe kArakana-gIrI strI, [ + juo phA. "gIra' + phA. "I' pra.] raheluM parama tatva, akSara brahma. (dAMta) kArakunanuM kAma, kArakuna tarIkenI nokarI kAraNabhUta vi. [saM.] kAraNarUpe raheluM, prajaka kArakuniyuM vi. [+ gu. "chayuM" ta. pra.) kArakunane lagatuM kAraNabhAlA strI. [saM.] e nAmano eka alaMkAra. (kAvya) kArakunI strI. [phA.) jue "kArakuna-gIrI.' karaNa-rU5 vi. ni.) kAraNanA svarUpamAM raheluM, mULa kArakunI' vi. phi. + gu. "I' ta. pra.] kArakunane lagatuM kAraNanA svarUpanuM kArakhAna(-nAne)-dAra vi. [ja e "kArakhAnuM + phA. pratyaya] kAraNu-vazAt kri. vi. [saM.] kAraNu-sara, kAraNane lIdhe kArakhAnAvALuM, kArakhAnAnuM mAlika kAraNuvAda puM. [4] Izvara ke brahma evuM parama tatva jaDakArakhAna(nA, -ne)dArI strI. [+gu. "I' ta. pra.] kArakhAnAnuM cetanAtmaka sRSTinA kAraNarUpe raheluM che evA prakAra mAlika hevApaNuM mata-siddhAMta. (vedAMta.) kArakhAnA-kiMmata zrI. [4 e "kArakhAnuM' + "kiMmata.'] kAra- kAraNavAdI vi. [sa, .] kAraNavAdamAM mAnanAruM khAnAmAMnI paDatara kimata, 'ekasa-phekaTarI prAisa' kAra-zarIra na. [saM.] liMga-deha. (2) suSupta avasthAnuM kArakhAnA-dAra ja "kArakhAna-dAra.' kahipata zarIra. (zAMkara vedAMta.) kArakhAnAdArI juo "kArakhAnadArI." kAraNasara kri. vi. siM.gu. "sara" ( pramANe)] kAraNu-vazAt, kArakhAnuM na. [pha. kArbAnaha ] hunnara udyoga vagerenuM kAma kAraNane laI, sakAraNa, hetapUrvaka thatuM hoya tevI jagyA, "pheMkaTarI.' (2) keI paNa meTA kAraNa-saha kri. vi. [. vArane sahya kAraNa sAthe, kAraNa kAmakAjanuM sthAna, "varka-zai" kAraNasiddha vi. si.] sakAraNa thayeluM, "raeNzanala' (ha. dvA.) kArakhAnedAra ja "kArakhAna-dAra.' kAraNutara (kAraNotara) na. [sa. nALa + mara] ekane kArakhAnedArI ja "kArakhAnadArI." badale ke uparAMta bIjuM kAraNa hoya tevuM kAragata strI. asara. (3) kri. vi. saphaLa phatehamaMda. [0 cAlavI, kAraNabhUta che. [saM.] kAraNa na hoya te kAraNarUpa banyuM 0 pahoMcavI (cavI)(rU. pra.) -nI sattA ke asaramAM hevuM] kAraNetara !. [saM. + 32 na. ] vAdInI phariyAda kAra-caba na. [vA. kAribI ] velabuTTA, bharata-gUMthaNa sAme prativAdIne radiyo kAra-ca(-)bI strI,, kAra- ba puM, -bI strI. [o. kAri- kAraNe pAdhi chuM. [saM- SAra + ] kAraNa na ja hevA bI] guMthaNakAma. (2) lAkaDA uparanuM tarakAma chatAM Izvara kAraNarUpa che evA siddhAMtane I dhara. (zAMkara kAraja na. siM. vArya, arvA. tadbhava kArya, kAma. (2) vedAMta.) maraNottara zrAddha brahmabhojana vagere kArya kArataka ja "kArtika.' kAraja-pANI na. [+ "pANI.'] maraNottara zrAddha brahma- kArataka-snAna juo "kArtika-snAna." bhojana dikakriyA vagerenuM kArya kAratakI juo "kArtikI." kAraTiyuM na. maDaduM. (2) homavAnuM nALiyera kArataNu sI. be vastune joDanAruM loDhAnuM pAMkhiyuM kAraDiyANI strI. [juo "kADiyo' + gu. ANa strI pratyaya kAratUsa na. [ piruM. kArta, aM. kAja] baMdUkanI kAraDiyA rAjapUta jJAtinI strI eine puruSa. (saMjJA) aMdara bharI pheDavAnI TeTI kAraDhiye paM. saurASTra kaccha vagerenI eka rajapUta jAti ane kAradAna na. phi.] yukti, tadabIra, hikamata kAraNa na. [sa.] hetu, uddeza, artha, matalaba. (2) kAryanI kAradAnI strI. [.] yuktimattA hoziyArI. (2) anubhava, utpattinuM mULa. (dAMta). (3) kAryanI utpAdaka sAmagrI. mahAvare ['bArja barDa (dAMta., jena) (4) bhUtapreta vagerene vaLagADa kAranisa . [ kaoNrnisa] kAMgarI, paDadhI, metiyuM, karaNa-avatAra 5. si., saMdhi vina] amuka nizcita karavA kAra-pArka na. [aM] maTane UbhA rahevAnI khAsa jagyA mATe gaNavAmAM AvatuM IzvaranuM bhUtala upara utarI AvavuM e kArabI zrI. sarANanI paTalIne jaDele lAMbe lAkaDAne kAraNa ke ubha. [sa. + "ke.'] enuM kAraNa e ke, kemake, kAM ke kaTako [(2) rAjyavahIvaTa kAraNa gata vi. [sa.] kAraNa saMbaMdhI likSaNa. (dAMta) kArabhAra 5. jie "kAra' + saM.] kAbAra, vahIvaTa, kAraNu-guNa chuM. [saM.] upAdAna kAraNanuM kAryamAM dekhAtuM kArabhAraNa (bacca) strI. [+ gu. "a" strI pratyaya] kAraNa-ttA ., tava na. [saM.] kAraNa hovApaNuM, hetu-bhAva, kArabhArInI patnI kaeNjhezana' (ma. na.), "ke-jheliTI' (mana, rava.) kArabhArI chuM. [ gu. "I' ta. pra. ] kArabhAra karanAra, 2010_04
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArabhAruM 497 kAruNikI vina ] yAka 1 * bI. [saM.] a vahIvaTadAra, vahIvaTa karanAra. (2) dezI rajavADAnA dIvAna kArA(-LA)khaDI ja e "kALAkharI." ['jela" kArabhAruM na. [+gu. "u" ta. pra.] kArabhArInA hoddAnuM kAma- kArAgAra na. [sa. 2 + amArI kArAgRha, kedakhAnuM, taraMga, kAja, vahIvaTa, (2) (lA.) paMcAta kArAgAra-vAsa chuM. [] jela-nivAsa kAramAka vi. jIvaleNa, jIva harI le tevuM kArAgAravAsI vi. [saM, muM.] jelInivAsI kAramIka vi. a-gamya, na samajhAya tevuM kArAgArika chuM. [saM.] kArAgAra upara dekharekha rAkhanAra kAramukha ki.vi. acAnaka, ekadama, aNadhAryuM amaladAra, kArASpakSa, "jelara' kAramuM vi. [de. prA. Ifma-] kRtrima, banAvI kAra-gRha na. saM, ., na.] jae "kArAgAra." kAramuM vi. bhayAnaka, bihAmaNuM. (2) AkaruM. karA-dvAra na. [4] kArAgRhane daravAje kArameka vi. kAvatarAkhera. (2) kri. vi. kAramukha, acAnaka kArAdhyakSa puM. saM. mArA + mathakSa] kArAgArane adhikArI, karamadaka kri. vi. jao "kAramukha." kArAgArika, jelara" [kare che te niMdA kArayitA vi, pR. [, muM.] karAvanAra karApAra 5. strIo kuTuMbamAM aNaghaTatuM kAma karanAranI kArale muM. magadaLane eka dAva, (vyAyAma.) karAyaDe 5. kALI DAMDalIne haMsarAja karavuM e "karavuMmAM. (mAtra "karavuM-kAravavuM temaja kArAvAsa 5. [e.] jela-nivAsa sAmAsika kriyApadomAM uttarapada tarIke; jemake "joI korAviyuM vi. kAmA he kAravI" lakhI kAravI" vagere rIte). kArikA strI. [3] zlobaddha vivaraNano te te lekakAra-vahevAra (-ve:vAra) 5. [phA. + ja e "vahevAra.] sAmA- TUMkamAM bahu artha dekhADanAruM blokabaddha lakhANa. (2) jika kAmakAja, (2) (lA.) AbarU, pratiSThA (hikamata saiddhAMtika prakriyAnuM sUtra, " pharmyulA' (ni. bha.) kAravAIzrI. .] kAmakAja, kAryakrama. (2) (lA.) yukti, kariyuM na. khevaDAne lagatuM eka ghAsa, (2) sAganuM pIyuM kAravAI* strI. zeraDInI jhAMkhA pILA raMganI pAtaLI eka jAta kAridI (kArindI, strI, eka jAtanI vela kAravAna, kAravAM chuM. [phA. kAna ] yAtrIono kAphalo kAri6 (kArid) na. kariTInI vilanuM phaLa kAravI strI. siM.] ajameda. (2) zAhajIruM. (3) DikAmArI. karaMdo (kArio ) 5. kArakuna, gumAsto (4) savA kArI strI. yuti, tadabIra, hikamata. (2) kuzaLatA, kAra paM. kAma, kriyA. eka rAga. (saMgIta.) caturAI, karAmata. (3) ilAja, upAya [kAtila kAra eka jAtano nAca, kero. (2)e nAcamAM gAvAnA kArI* vi. [phA. "kAma kare evuM] asarakAraka. (2) (lA.) kAra-vyavahAra kuM. [phA. + saM.] o "kAra-vahevAra.' kArI-kaTayiALa na. velA-ghATanuM eka jhADa kArazi(sa) pR. e "kArase' + gu. IyuM' ta. pra.] kArI-kekaDI chuM. eka jAtano choDa hIMcakanI sAMkaLa ke saLiyo UMce bharAvavAno pATaDI ke kArIkhaDe . kaDe, aMdarajAnuM jhADa dhAbAmAM bharAvelo AMkaDe ke kaDuM [kAma levuM kArIgara vi. [ phA. kArgara, kArIga2] kAma karanAra. (2) kArasAvavuM a. kri. [jue "kArase," nA. ghA.] yuktithI (2) yaMtra calAvanAra. (3) kalA-kAra. (4) sutAra luhAra kArasiyA juo "kAraziyo." [karavAne kAMTe, kaMpANa vagere prakAranuM udyogo, "DrAphaTsamena', "varkamena," "ArTijhana. kArasI strI. [ja e "kArase' + gu. I" strI pratyaya] tela (5) (lA.) hoziyAra, cAlAka kArase 5. yaMtra. (2) gADAnA paiDAne pATA upara caDAvavAnuM kArIgara-vastra na. jio "kArIgara" + saM.] kAma karatI loDhAnA aDiyAvALuM sAdhana. (3) ravAInA upalA bhAgamAM vakhate kArIgarane paheravAnuM vastra, evarela ane lAkaDAnA thAMbhalA agara dIvAlanI aMdara rAkhela kaDI kArIgaraI strI. [ + gu. AI' te. pra.], kArIgarI zrI. sAthe ravAI joDavAnuM sAdhana, (4) (lA) hikamata. (5) IlAja [.] kArIgaranuM kuzaLatApUrvakanuM kArca, zilpa, kaLA-kauzala, kArastAna na. [phA. kArakhAnuM. (2) (lA.) tophAna, mastI, "varkamena-zipa" ("kArIgIrI" zabda tadabhava-lekhe paNa jato khaTapaTa, prapaMcanuM kAma kare .) kArastAnI vi. phi.](lA.) tophAnI, mastIkhora, khaTapaTI, prapaMcI kArIpATha (-Da2) strI. e nAmanI eka vanaspati kAraMja (kAra-ja) . [phA.] kuvAre. (2) heja, (3) kArIpArI strI, juo "kArApArA." kuvArAvALe bAga. (4) amadAvAdanA bhadranA daravAjA bahAra kArIbUTI strI. comAsAmAM UgatI eka vanaspati AveluM e nAmanuM sthAna. (saMjJA.) kArIvaNa strI. pANavALI jagyAmAM UgatI eka vanaspati kAre je (kAra-je) 5. [phA. + gu. "o' svArthe. ta. pra.] kArIMgaNuM na. kimata. (2) navInatAnuM kAma juo "kAraMja (1)(2)(3).' karIMge muM. kaLiyuga [komane mANasa kAraM, 01(kAra7, 01). [saM. 1ra0] eka prakAranuM bataka kA, 03 . [sa.] kArIgara, zikapI. (2) vasavAyAMnI karAI che. siMdhu rAgane maLatA siddha karachamAM gavAto eka kAraNaka vi. [.] dayA utpanna kare tevuM, karUNAjanaka. rAga. (saMgIta.) (2) kRpALu, dayALu karAI strIkaravata kAruNikatA strI, -tva na. siM] kANika hovApaNuM kAra(-Lakhadiye ja "kALAkhariye." kAruNikI vi., strI [saM.) dayAvALI strI bha.ke.-32 2010_04
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArya 498 kArya-kAraNa kAya na. [saM.) karuNA, kAruNikatA, dayA, pArakAnuM duHkha kArtiketsava . [saM. zakti + satsava) kArtikanI pUnamane dUra karavAnI vRtti [tarapha dayA-vRtti, dayA-bhAva echava kArya -bhAva 5. [saM.] [8,], vinA bI. [saM.] prANIe ka ryuM na. [saM.] samagrapaNuM, akhaMDatA, pUrNatA kAra-nAruM chuM. [saM. + juo 'nAru.'] kArIgara ane vasavAyAnI kamI pachI strI. [saM.] aSADha suda chaTha. (saMjJA.) kema, ( kAru' ekalo vaparAto nathI.) kArnivala chuM. [.] romana kethalika khristI saMpradAyane karUna puM. [ara.] arabastAnane hajharata masAnA samayane eka utsava eka kaMjasa dhanika. (2) (lA.) vi. kaMjasa, bhIcusa kAliyana kuM. [] eka jAtane kiMmatI paththara karU2 zrI. eka jatanI gAya kArpeTika chuM. [saM.] juo "kApaDI' (bAvo). kAreliyuM na, jio "kareluM' + gu. 'chayuM svArthe ta. pra.] kArpayana. [saM.] kuNatA, garIbAI. (2) kaMsAI, kAnanuM e nAmanuM kArelAnA AkAranuM eka ghareNuM, kAreluM bakhIlAI, (3) bhIrutA, mananI nirbaLatA (4) nIcatA, kArelI strI, si. #AravaNI, de. prA. zAhimA ] kArelAne adhamatA vilo. (2) (lA.) kArelAnA ghATanuM strIonuM kAMDAnuM eka kArpeTa strI. [aM] sAdaDI. (2) jama. (3) gAlIce ghareNuM. (3) khurazInI pIThamAM be paTI vacce rahetI saMghADe kApekTara ! [aM] sutAra [(2) koyalo (ra.vi.) utArelI kArelAnA ghATanI lAkaDAnI garAda kArbana puM, [.] eka jAtane malina vAyu, aMgAravAyu. kAreluM na. [ saM. ra4, de. prA. zAhima-] kaDavA jevA kArbana hAyekasAITa . [.] havAmAM kelise dI vagere svAdanuM meTAM bIvALuM zAkamAM kAma AvatuM velAmAMthI baLatAM nIkaLate jherI vAyu, aMgAravAyu. (2. vi.) UtaratuM phaLa, kArelInuM phaLa. (2) (lA.) e ghATanuM kAnanuM kArbana-pepara . [] kAgaLa lakhatI ke TAIpa karatI veLA strIonuM eka ghareNuM. (3) jIo "kArelI(3).' nakala mATe be kAgaLa vacce rAkhavAmAM Avato raMgIna kAgaLa kareba na. eka jAtanuM jhADa kAbIna strI. [.] eka jAtanI TuMkI baMduka kArebAra chuM. [pha.] kArabhAra, vahIvaTa kArbonika vi. [.] kArbanane lagatuM. (2) kArbana-mizrita. kArobArI vi. strI. [phA.] vahIvaTa karanArI maMDaLI, vahIvaTI (ra. vi.). [(ra. vi.) sAmati, menejiMga kamiTI", "ekijhakayuTiva' kArbonika esiDa kuM. [aM.] eka prakArane jalada tejAba, kAre sAra sI. eka vanaspati kArbonika eNsiDa gaeNsa . [aM] prANIonAM phephasAMmAMthI kArDa na. (saM.) karkaza-tA, karkazapaNuM, kaTherapaNuM ucchavAsa vATe temaja gudA vATe bahAra nIkaLato malina kAga 5. siM] vahANa sTImara vagere dvArA ja vipArI vAyu. (2. vi) mAla-sAmAna [dariyAI vAhana kArboneTa kuM. [4] kAbaeNnika esiDane kSAra. (2. vi.) kAga-beTa sI. [.]. vepArI mAla-sAmAna laI jatuM kArboneTa eNpha seDhA 5. [aM] sAjIkhAra. (ra. vi.) kATileja puM. [aM.] hADakAnA cheDAne pice bhAga kArbolika vi. [] kArbanamAMthI nIkaLeluM-utpanna thayeluM. kahena na. [4] ThaThThAcitra, ramajI citra (2. vi.) [eka jAtane tejAba (ra, vi.) kArDa na. [.] jADo kAgaLa. (2) lakhavA chApavA mATe kArbolika esiDa kuM. [aM.] kIla eTale DAmaramAMthI nIkaLato nAnA moTA mApane kArDa-pepara, patta. (3) TapAlanuM patta, kArbohAI (I), muM. [e.] kArbana hAiDrojana ane posTa-kArDa' (4) zerabajAra vageremAM kAma karavAnI sattA baeNkasijananuM rAsAyaNika mizraNa. (2. vi) ApatuM pramANapatra kArbyureTara na. [a] havA ane baLataNa puratA pramANamAM kArTarDa na. [.] paThAM peTI vagere banAvavAne joDe kAgaLa maLe eTalA mATenuM eka yAMtrika sAdhana (meTara-sAIkalamAM kArDinala S. (aM] romana ketholika khristI paMthane popathI hoya che te), khanija telathI cAlatAM yaMtronuM pravAhImAMthI UtaratA darajajAne dharmaguru gesa karatuM yaMtra [( jena. ) kArtavIrya puM. [saM.) haihaya vaMzane eka prAcIna rAjA (jene kAzmaNa vi. .] kAma karavAmAM kuzaLa. (2) na. karma svarUpa. parazurAme haNelA), sahAna. (saMjJA) kAryuka na. [4] dhanuSa, kAma kArtasvara na. si.] senuM kArmIkI vi. [saM., j] dhanurdhArI kArtitika (kAryAntika) puM. [saM] jyotiSa, nezI kArya vi. [sa.] karavA yogya, karaNIya. (2) na. pariNAma, taMka chuM. [sa. kRttinAM uparathI hAI "' bevaDe che. ] phaLa. (3) kAma, kriyA, "ekazana', 'phaMkazana." (4) nATayamAM hiMdu varSa pahele cAMdramAsa, kArataka mAsa. (saMjJA) pAMca arthaprakRtimAMnI chellI. (nATaya). (5) janmakuMDaLImAMnuM kArtikavrata na. [saM.] kArataka mahinAmAM karavAnuM vrata dasamuM sthAna, (ja.). kArtika-svAmI puM. [saM.] juo "kArtikeya.' (saMjJA) kAryakara vi. [saM.] kAmakAja karanAruM, "varkara.' (2) asara kArtikI vi, strI. [saM.] kArtika mAsanI pUrNimA-pUnama karanAruM. (3) karmacArI, vahIvaTanI javAbadArI lenAruM, kArtikeya pR. si.] mahAdevano kRttikA nakSatramAM janamele "eNjhikayuTiva' putra, kArtika svAmI (paurANika mAnyatA pramANe jene kAryakartA vi. [sa, .] vyavasthA karanAra, saMcAlaka, kAryakara senApati). (saMjJA.) kAryakAraNa na. si.] kAryanuM upAdAna temaja nimittane 2010_04
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArya-kAraNa-paraMparA kArya-pravaNa rUpamAM raheluM mULa tatva, upAdAnAtmaka ane naimittika hetu kAryadizA-sUcana na. siM] kArya-dizA vize cIMdhavAnI kriyA, (2) kriyA thavAnuM nimitta kaI rIte kAma karavuM e batAvavuM e di-aphersa kArya-kAraNa-paraMparA (paramparA) zrI. [saM.] jemAM kArya kAryadita puM. [saM.]videzamAMnA dUtAvAsane adhikArI, "cArja ane kAraNanI zRMkhalA cAlI AvatI hoya tevI praNAlI kaye-dhuraMdhara (-dhurandhara) vi. [..] kArabhAra ke vahIvaTanI kAryakAraNa-pratIti zrI. se. kArya ane kAraNa e beu javAbadArI upADI lenAra, mosTa ephiziyanTa karmacArI anubhavAtAM hoya evI paristhiti [saMbaMdha, "ke-jhezana' kArya-dhura strI. [3] kArya karavAnI javAbadArI kAryakAraNabhAva puM. [saM.] kArya ane kAraNa vaccenA nitya- kArya-nipuNa vi. [saM.] juo "kAryadakSa." kAryakAraNa vAcaka vi. [saM.) kArya ane kAraNa batAvanAruM kAryanipuNatA strI. [saM] kAryanipuNa hovApaNuM kAryakAraNavAda puMsiM.] kaI paNa kArya thayuM hoya to kArya- nijaka vi. [saM.] rAjAjJA ke rAjyAjJA temaja harAI enuM kAraNa hovuM ja joiye evo mata-siddhAMta, hetuvAda, prakAranAM kAmanI pejanA ghaDI amalamAM mUkanAra karmacArI rezanAlijhama' kArya-nirata vi. [saM.] kAmakAjamAM lAgI rahela, kAryarata kAryakAraNavAdI vi. [sa, j] kAryakAraNavAdamAM mAnanAruM, kArya-nirNaya 5. siM] karavA dhArelA kAryane vize levAmAM hetuvAdI, rezanAlisTa' [kAraNanuM ekatrIkaraNa AvatI nizcitatA (A rIte thavuM joIe e prakAranI) kAryakAraNa-saMkalana (-saphulanA) strI. [saM.] kArya ane kAryanirNAyaka vi. [saM.] kAryane nirNaya lAvI ApanAra. (2) kAryakAriNI vi. strI. [sa., strI.] kArobAra karanArI, vahIvaTa kArDane nirNaya karavA joItI ochAmAM ochI sabhya-saMkhyA karanArI (samiti vagere), kArobArI batAvanAra (saMkhyA, kerama), kAryasAdhaka kAryakAritA strI., -tva na. [saM.] yathArtha-tA, vAstavikapaNuM kAryaniSThA strI. [saM.] kArya karavAmAM rAkhavAmAM AvatI, kAryakArI vi. [4., .] kArobAra karanAra, vahIvaTa karanAra, sabhAna ekAgratA eNjhikayuTiva." (2) kAmacalAu nimAyela, "ekaTiMga,' kAryaniSpatti strI. [saM] kAryanI siddhi-saphaLatA ophiziyeTiMga." (3) kAma karavA mATe jarUrI, 'kiMga' kArya-nIti strI. [sa.] kAma karavAnI svIkArelI cokkasa kArya-kuzala(La)vi. [saM.] kArya karavAmAM nipuNa, ephiziyanTa prakAranI rIta, 'lisI' kAryakuzala(La)tA strI. [.] kAryakuzaLapaNuM, 'ephiziyansI' kArya-netA vi. [saM., muM.] kAmakAjanI deravaNa ApanAra kAryakrama . [saM] kAma karavAnI anukramavAra karelI vyavasthAnI kArya-noMdha ( ) strI. [saM. + jue nedha.] sabhA-samiticAdI, progrAma' (ge. mA.). (2) sabhAmAM ke samitimAM emAM thayelAM kAmane TapakAvI levAnI kriyA, "miniTa sa" karavAnAM kAme krama, "ejenDA' kArya59 vi. [saM.] juo "kAryadakSa." kAryakrama-mUlyAMkana-taMtra-mUkayA kuna-tatva) na. [saM.] kAryakramane kAryapaddhati strI.[sa.]kAmakAja karavAnI rIta-rasama, presIjare" khyAla Apato vahIvaTI vibhAga, pregrAma elyuzana orgeni-jhezana' kArya-parAyaNa vi. [saM.] juo "kArya-tatpara." kAryamasacina-cI) sI. sa.1 kAryakramanI yAdI, ejenDA' kAryaparAyaNatA strI, [.] kArya-parAyaNa hevApaNuM kAryakSama vi. saM.] kArya karI zake tevuM, pAvara, kAryakuzaLa, kArya-parIkSaka vi. [saM.] thayelAM ke thatAM kAryonI tapAsa rAkhanAra ephiziyanTa."(2) akasIra, asara kare tevuM. (3) yogya, lAyaka kAye parIkSaNa, na, kArya-parIkSA strI. [saM.] thayelAM ke thatAM kAryakSamatA strI. [saM.] kAryakSamapaNuM, kAryakuzaLatA, "oNphi- kAryonI tapAsa-jhAMca ziyasI kAryapAlaka vi. siM.] sabhA kacerI vagerenuM saMcAlana karanAra, kAryakSetra na. [saM.] kAmakAja karavAne sthaLa- vistAra, kAmakAja kArobAra karanAra, vahIvaTa karanAra, 'ejhikayuTara" karavAne vyApa batAvato vistAra, "oparezanala eriyA kArya-pUrti strI. siM.] kAmakAjanI pUrNatA. (2) kAmakAjanI kArya jatha na. [saM. + e "jatha."] kAma karanArAono samUha puravaNa [karanAra, "oNba-anAlisTa" vIMga grupa" | mukhyAla dharAvanAruM kArya pRthakkAra vi. [saM.] kAmakAja ke pravRttionuM pRthakkaraNa kArya-jJa vi. [saM.] kAryanI UMDI samajha dharAvanAruM, kartavyane kArya-prakAza 5. si] kathA nATa vageremAM kArya AgaLa kArya-tatpara vi. [saM.] kArya karavA taiyAra vadhavAnI kriyA kAryatatparatA strI. [4] kAryatatpara hovApaNuM kAryapraNAli(lI) strI. (saM. kevI rIte kAmakAja karavuM enI kArya-taMtra -tattva) na. [saM.] kArabhAra rUDhigata paraMparA, kArya-nIti, polisI' (hiM. hi. = A.bA.), kAryadakSa vi. [saM.] kAmakAja karavAmAM pAvaradhuM meDasa oparanDi' kAryadakSatA strI. [saM.] kAmakAja karavAnI pAvaradhAI, 'ephi- kAryaprathA strI, siM.] kAryapaddhati ziyansI (ka. mA.) kArya pradeza puM. [saM.] juo "kAryakSetra." kArya-darzana na. [saM.] kAmakAja uparanI dekharekha kArya-pramANa na. siM] kAmakAjanI iyattA, kAryonuM mApa, karya-darza vi. [saM., pR.] kAmakAja upara dekharekha rAkhanAruM, kAryaeja, "varkaloDa nirIkSaka [prakAra, 'lAina oNpha ekazana' kAryaprayajana na. siM. kAryano hetu, kAryanuM nimitta kAryadizA zrI. siM.] kAma karavAnI dizA, kArya karavAno rasto kAryapraNa vi. siM] kAmakAja karavAmAM maMDayuM rahenAra 2010_04
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAryapraNa-tA 500 kAryAdhyAsa kAryapraNata strI. siM.) kArca-jhavaNa hevApaNuM kAryA-vibhAga kuM. [ sAM ] kAmanI vahecaNI, "Divijhana kArya-pravAha 5. siM.] kAmakAja karavAnI satata pravRtti opha lebara' (vi.ke.) [dharAvanAruM kAryajhavINa vi. [saM] juo "kArya-dakSa." kAryAvimukha vi. siM.] kAmakAja karavA tarapha aruci kAryapravINatA strI. siM. kAryapravINa hevApaNuM kAryavivaraNa na. (saM.] thayelA kAmakAjane hevAla kArya-pravRtti strI. si.] kAmakAja karyo javApaNuM kAryavRtti (strI.] kAma karavAnI hoMza kArya-baMdhu (-badhu) paM. [] kAmakAja karavAmAM sAtha ApanAra kArya-vyavasthA, sthiti strI. [sa.] kAmakAjanI goThavaNa kAryabAdhaka vi. saM.] kAmakAjamAM naDatara karanAruM kArya-vyavahAra kuM. [saM.] kAmagIrI, kAmakAja kArya-beja chuM. [saM. + jue "beja .'] kAmakAjane bejo, kAryazakti strI. [saM.] kAmakAja karavAnuM baLa, 'ephikAmakAjanuM pramANa, kArya-pramANa, 'vaka-leDa' ziyansI " (. . = A. bA.) kArya-bharatI strI. [sa. + juo 'bharatI.'] kAmanuM bhAraNa, kAryazAlA(-LA) stra, kAryazibira na. [.] kAmakAja rAIjhiMga ekazana' (u. ma.). karavAnuM sthAna ke chAvaNI, kArakhAnuM, 'varkazopa" kAryabhAra muM. [saM., phA. kArobAra parathI na saMskRtA- kArya-zeSa chuM. [saM.] bAkI raheluM kAmakAja bhAsI] kAmane bejo. (2) kArabhAra, vahIvaTa, kArobAra kArya-saphala(La)-te strI. pAra paDavApaNuM-poDavApaNuM kAryabhArika vi. [sa, jae "kAryabhAra.], kAryabhArI vi. kArya-saraNi(7) strI. [saM] juo kArya-paddhati." [sa, , juo kArya-bhAra.] kAmane je uThAvI lenAra. kAryasaMcAlana (sacAlana na. siM.] kAmakAjanI doravaNI (2) kArabhArI kAryA-saMjJA (-saMjJA) strI. [4] koI be bhAvanI vacce kAryAnamagna vi. [sa.] kAmakAjamAM mazagula amuka saMbaMdha kArya vagere batAvavA nakkI karelI saMjJA. (taka.) kAyamarma-vida vi.[saM.vikArcanI jhINavaTane khyAla dharAvanAruM kArya-saMdeha (-sadeha) puM. [saM.] kAmakAjamAM thatI zaMkA kArya-maryAdA strI. siM.] kAmakAjanI keTaluM kayAre karI levuM kAryA-sAdhaka vi. [saM.] e "kArya-nirNAyaka. (2) kAma e jAtanI I cattA ke hada karatuM, 'ekaTiva." (2) kArya sAdhI ApanAruM, opareTiva' kArya-masta vi. siM] kAmakAjamAM AnaMdapUrvaka magna baneluM kArya sAdhakatA strI. siM.] kAryasAdhaka hovApaNuM, "kema" kArya-maMtra (-manna) puM, -traNa (-matraNA) strI. [sa.] kAma- kAryasAdhaka saMkhyA (-sahukhyA) strI. [saM.] sabhAsamiti kAjanI yojanA vizenI vecAraNA vageremAM kAmakAja karI zakavAne TharAvavAmAM AvelI kArya-mApana na. [saM.] kAmane khyAla meLavavuM e ochAmAM ochA sonI hAjarInI saMkhyA, kaeNrama' kArya-racanA strI. [saM] kAmanI goThavaNa kAryAsApho na., kArya siddhi strI. [saM.) e kAryakAryarata vi. siM.] jue "kAryanirata." saphalatA,' 'acIvamenTa' kAryarata-tA strI. siM.) kAryarata hevApaNuM kArya-sUci-cI) strI. [] juo "kAryakrama-saci," kArya-rekhA strI. [saM.] kAmakAjanuM doravaNuM, (2) kAmakAjanI "ejenDA' [kAryAlaya, kacerI, "oNphisa rIta(3) baLanI gati ke dizA batAvanArI sIdhI lITI kAryA-sthAna na. siM] kAmakAja karavAnuM sthAna. (2) kArya-rodha 5. si.] kAmakAjamAM karavAmAM AvatI naDatara kAryo svAtaMtrya (vAtace) na. [4] kAmakAja karavAnI kAryAlakSI vi. [se, muM.] kAma cAlI zake e udeze thayeluM, muktatA [zuM na karavA jevuM phaMkazanala' kAryAkArya che. [saM. kArya + artha zuM karavA jevuM ane kArya-lAyakI strI. [saM. + e "lAyakI.'] kAryakSamatA, kAryAkArya-viveka . [saM. zuM karavuM ane zuM na karavuM e kArya karI zakavAnI yogyatA, 'ephiziyansI' (ba. ka. ThA.) vizenI samajha-buddhi [e zenI goThavaNa kArya-vartala(La) na. [] juo "kAryakSetra.' kAryAkArya-yavasthiti strI. [saM.] zuM karavuM ane zuM na karavuM kAryavazAt kri. vi. siM.] kAma prasaMge, kAmane lIdhe kAryAtideza puM. [sa, kArya + mapherA] pAMca atidezamAM kAryavAhI strI. [saM. + juo 'vahI' (ara)] thayelAM kAma- eka atideza. (taka) kAjanI nedhapothI, "minisa-buka" kAryAdhikAra chuM. [ saM. kartha + adhikAra] keInA vatI kAryavAhaka vi. [sa.] kAryanuM saMcAlana karanAra, kAryakArI. kAmakAja vahIvaTa vagere karavAnI maLatI sattA (2) kArobAra karanAra, vahIvaTadAra, (3) kArobArI (maMDaLa, karyAdhikArI vi. [rA, kArya + adhirI, .] vahIvaTa maMDaLI, sabhA, samiti vagere) karanAra adhikArI, vahIvaTI amaladAra, vahIvaTadAra kAryavAhikA vi, strI. siM] kAryavAhaka strI kAryAdhipa, kAryAdhIza chuM. [ . nArtha + adhi-5, + ayorA] kAryavAhI strI. siM. kAryavAhai + gu. 'I' ta. pra.] kAmakAjanuM kAmakAja para dekharekha rAkhanAra. (2) janmakuMDaLImAM dasamA thayeluM saMcAlana, thayeluM kAmakAja, kAravAI, prosIDiM-jha.' sthAnane adhipati graha. (.). (2) kAryapaddhati, "presIjara." (3) kArobArI maMDaLa. (4) karyAdhyakSa . [saM. vIrya + agha] kAryakArI adhyakSa sabhA-samitiomAM karavAnA kAmonI yAdI, "ejenDA' (pramukhathI UtaratI keTa), 'ejhikayuTiva ceramena' (huM. ma.), pregrAma' (ha. dvA.) kAryAdhyAsa puM. ( sa vArthe + adhyApa] avidyAjanya jJAnanI kArya-vipatti strI. [saM] kAmakAjamAM AveluM viM viSamatA. (zAMkara vedAMta.) 2010_04
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAryAnukrama 501 kAlabaTa kAryAnukrama puM. [saM vArtha + ma7-jAma] jue "kAryakrama, samaya pasAra thatAM [vilaMba, DhIla ejenDA' (da. bhA.) kala-kSepa puM, paNa na. [4] samayane durvyaya(2) kAryAvita vi. [ saM. vArtha + manvita ] kAmakAjanI sAthe kAla-khaMDha (khaDa) paM. [saM.] samayano gALo. (2) pitta joDAyeluM. (2) kAryanA saMbaMdhavALuM, (vedAMta.) pedA karanAre ane zirAonuM meluM lehI zuddha karanAre kAryArtha puM. [sa, vArya + artha] kAryano hetu kAryane uddeza eka meTe mAMsala avayava, kalejuM, yakRta [ElejI' kAryAthI vi. saM. zArya + arthI, muM.] kArya karavA mAgatuM. kAlagaNanA strI, siM] samayanA mApanI gaNatarI, (2) AjIjI karanAra sibaba, kAma-sara, kAyavazAt lagata vi. [sa.] samaya-pUratuM, 'TaeNperala' kAryAthe kri. vi. [ saM. + gu, "e" sA. vi. pra. ] kAma kAlagrasta vi. saM.] kALane grAsa thayeluM, samaya vItatAM kAryAlaya na. [saM. kArya + -] kAmakAja karavAnuM sthAna, dhasAI gayeluM, " selITa' (ba. ka. ThA.), "nTiveITeDa" kacerI, kAryasthAna, ophisa' kAla(La)-cakra na. [4] samayanuM vartula. (2) mRtyunI kAryAvali (-lI) jI. [saM. vArya + mAvarsi, - ] kAryasUci, paraMparA. (3) (lA.) mATI vinAzaka Aphata, (4) durbhAgya kAryakrama, progrAma' (hi. hi.=A. bA.), "ejenDA kAla(La)-cihana na. [saM.] metanI nizAnI kAyaeNkSaNa na. saM. [ rya + zaikSaNa ] kArya-parIkSaNa, kAmakAja kAla-jJa vi. [saM.] samayanuM jJAna dharAvanAra. (2) . uparanI dekharekha ['eksa-pAsTa-phekTa" jatiSI, jezI kAryottara vi. [ saM. varSa + 32] kAma thaI gayA pachInuM, kAlasatA strI, [.] samayanuM jJAna dharAvavApaNuM kAsAha puM. [saM. vIrya + 3ra36 ] kAmakAja karavAnI kAla-jJAna na. [sa.] samayanuM jJAna, kALa-saMbaMdhI jJAna. (2) UlaTa, enaI ' (ma. na.) [UlaTa dharAvanAruM jyotiSazAstra kAryotsAhI vi. [ saM. vaI + varasAhI, muM. ] kAmakAjamAM kAla-jJAnI vi. [se, muM.] juo "kAlajJa." kAryoddhAra paM. [ saM. zArtha + sAdhAra] kAma pAra pADavApaNuM kAla(-)-javara kuM. [saM.] mRtyu lAvI ApanAro kAtila kAryodyoga kuM. [saM. zIrtha + 3yona] kArya-pravRtti tAva, mRtyu samayane prANahArI tAva karyobhukha vi. [saM. vAye+ramua] kAmakAja karavA tarapha kAlaDI strI. [jue "kALuM + gu. "Da" svArthe + "I' strIpravRttivALuM pratyaya] (lA.) saurASTranI eka jAtanI ghoDI kAryopayegI vi. [saM. vArtha + 35thonI .] kAmamAM kAla-traya yuM. [, na.] bhUta vartamAna ane bhaviSya e Ave tevuM, vyavahAramAM upayogI, "eNlAIDa (ka. mA.) traNe samaya, trikALa kAryA paNa puM. [saM.] janA samayanuM senA-rUpA-tAMbAnuM te te kala-daMra (-daNDa) 5. [sa.] mRtyunI sajA, dehAMta-daMDa kiMmatanuM eka nANuM kala-doSa chuM. [] bhinna bhinna samayane kAraNe upasthita kAla-La) puM. [sa.] samaya. (2) veLA, TANuM. (3) Rtu, thatI muzkelI. (2) samayanAM kAryonA kramane deva, "enamAsama. (4) (lA.) kAlAmA, mRtyu. (5) mRtyune deva, kaeNnijhama' camarAjA. (6) samayanuM mApa. (saMgIta.) [0Ava, kAla-La-dharma muM. siM.] Rtu RtunuM lakSaNa. (2) samayane (rU. pra.) meta thavuM. 0caDha(-) (rU. pra) yogya evI dharma-pharaja. (3) avasAna, mRtyu, meta. (jaina.) gusse thavo. 05 (rU. pra.) dukALa thA] kAla-nidrA strI. [] (lA.) mRtyu, meta, avasAna kalara (-) kri. vi. [sa, vAhatha> prA. varlDa > apa. kAla-nirUpaNa na. si.] kAla-gaNanA 4. kei, vi, avyaya] parvanA divase, gaI kAle. (2) kAla-nirNaya 5. [saM.] samaya vize nirNaya kare e pachInA divase, AvatI kAle. (3) strI. gaI kAlano divasa. kAlanemi puM. siM.] paurANika samayane eka dAnava. (saMjJA.) (4) AvatI kAlano divasa kAla-paricheda puM, [saM] samayane vibhAga. (2) samayanI kAla(La) stra. [saM. Ii ] kALI mAtA, durgAnuM eka maryAdA svarUpa, mahAkALI. (saMjJA.). kAla-paripAka chuM. [saM.] samayanuM tadana pUruM thaI javApaNuM kAla(La)kaTa na. [, , na.] haLAhaLa jhera, kAtila jhera kAla-parivartana na. si.], kALa-palaTAyuM. + juo 'palaTo."] kAla-kRta vi. siM] vakhatane lIdhe thayeluM, samaye karI ApeluM samayane palaTe kala-kama puM, maNa na. [saM.] samayanuM uttarottara pasAra kAla-pAza 5. [saM.] mRtyune saka, yamane phAMso. (2) thavuM e, samayAnupUrvI, 'krolejikala oNrDara' (na. bhe.) jAtivamAM e nAmane eka kharAba yoga. (.) kAlakrama-doSa chuM. [saM] kAlAnupUrvAnA bhaMgarUpI doSa, "ene- kala-puruSa chuM. [3] mRtyune deva, yamarAja. (2) camata kenijhama' primANe, " ElaoNjikalI kAla-prerita vi. [saM] samaye batAveluM. (2) mRtyue lAvI kAlakramAnusAra kri. vi. [sa. + manu-sAra] kAlAnupUva ApeluM pribhAva, yuga-mahimA kAlakramAnusArI vi. [sa., + anusArI muM. kAlAnupUrvI kAla-La)-bala(La) na. [saM.] samayanI balihArI, jamAnAne pramANenuM, "Enelojikala kAla-baMdha (-ba-1) puM. [saM.] jue "kAla-pAza." kAlakAme . vi. saM. jhAjha-ma + ga. e trI. vi. pra.] kalaba Ta, ta na. [kA. "kAhabuta, kAbada-zarIranuM khAkhI kAlAnupUrva pramANe, "nolejikalI." (2) uttarottara, (lA.) jeDA banAvavA paganA pagalAnA ghATane lAphaDAne 2010_04
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAla-bhAthI 502 kAlAvachina AkAra, jeDA mATenuM oThuM eNne kronijhama' (da. bhA.) thavAno avadhi kAla-bhAthI vi. [sa. kAsTa + ja "bhAthuM" + gu. "I' kAla-vipAka 5. [saM.] mudata pADavI e, kaI kAma pUruM ta. pra.] mata lAvI Ape tevuM vikarALa kAla(La)-vireAdha chuM. [saM.] jue "kAlakrama-deva." kAla-bheda puM. [3] samaya samaya vaccenI bhinnatA kAla-vivarta puM. [] samayanuM pharyA karavuM e, kAla-caka kAla(La)-bhairava puM. [saM.] rudranuM eka bhayAnaka rUpa. (saMjJA) kAla-vizeSa chuM. [saM.] amuka nakkI karela ekasa samaya (2) rudrane eka gaNa. (saMjJA.) kala-verA vi[., .] jozI kAlabhejana na. [sa.] bhUkha lAge tyAre khAvApaNuM. (2) kAla(-LI-vela(La) strI. [saM.] (lA.) kAMI paNa karavAne kALa-mRtyune keLiyo thaI javApaNuM yogya na hoya te samaya, kaTANuM kala(La)-maryAdA strI. si] kayAMsudhI kAma karavuM yA kAlAvelI strI, kALI sArivA (vanaspati) [kAla.vyutkrama vyavahAra sAdhavo enI nakkI karAyelI mudatabaMdhI, avadhei. kAla-jyatyaya paM. [saM.] pasAra thaI gayele samaya. (2) (2) AvaradA, jiMdagI kAla-vyApakatva na. siM.] kAlagata vyApakatA, kAlane vistRta kAla-mAna na. (saM.] samayanuM mApa, yuga-mAna gALo, perala esTezana' (bha. na.) kalamAna-vidyA sI. [saM] pRthvI ane caMdranA bhramaNa- kala-yukama . [sa.] juo "kAlakrama-deSa,' 'enekenijhama' kALanA vibhAga pADavAnI rIta kAla(La)-sarSe puM. [sa.] karaDatAM veMta mANasa mRtyu pAme kalamAna-vettA, kAlamAna-zAstrI vi. saM.] puM, kAlamAna- te sApa, ghaNe jherI sApa, kALetare vighAmAM nipuNa, tiSa-gaNitazAstrI kAla-saMgati (sa$ ti) strI, si.] samayanuM baMdhabesatuM thavuM kAla-mApaka vi. [saM.] vakhata mApanA. (2) na. ghaDiyALa e, samayano meLo kAlamApaka yaMtra (catra) na. [4] ghaDiyALa kAla-saMvida (-savi6) strI.[saM.] kAlanI sabhAnatA, kAlaviccheda, kAla-mApana na. [saM. samaya mApavAnI kriyA kaeNziyasasa opha TAIma" (ke. ha.) kAla(La)-sukhuM na. [sa. vADha-kula + gu. 'uM ta. pra.] kamalasthiti strI, si.] samayanI maryAdA, mudata (lA.) sAmuM maLatAM mRtyunI AgAhI Ape tevuM kAla(La)-svarUpa vi. siM.] juo "kAla-rUpa." kAla-megha chuM. siM. eka vanaspati, lIluM kariyAtuM kAla-hAni strI. [saM.] samaya nirarthaka bagADavo e kAla(La)-vana chuM. [saM.] zrIkRSNanA samayane gAMdhArathI kAlAgatu-guru . [saM. zAka + + (-)o kALo agara pazcimanA pradezane eka yavana jA. (saMjJA.) (sugaMdhI padArtha, agaranA vRkSamAMthI thatA) kAla-vega . [saM.] kAla saMbaMdha kAlAgni puM. [saM. 18 + marina pralayane agni kAla(La)-rAtri-trI) strI. [] (lA.) ghora aMdhArI rAta. kAlAgheluM (-gheluM) ja e "kAluM-gheluM." (2) mRtyunI rAta kAlAjina na. [sa. 18 + ani] kALiyera mRganuM cAmaDuM kAlarI strI, jio "kAlaruM. + gu. 'I' strI pratyaya.] kAlatikrama muM. . vAha + ati-ma], maNa na. siM.] ghAsanI cAkhaMDI gaMjI samayanI maryAdA vaTAvI javApaNuM (e nAmane eka Sa) kala(La)nukavuM. [sa.] saMhAraka rudradeva kAlAtipAta yuM. [sa. vAha + ati-gia] samaya vahI ja e. kAla(La)rUpa vi. [saM.] saMhAraka svarUpanuM (2) kALane lAgelo phaTake kAla' na. gaMjI. (2) tarabUca kAlAtIta vi. [sa, + matI] samayane vaTAvI gayeluM. kAla na. jio "kALiyera.] haraNa (2) atyaMta prAcIna samayanuM kAla-raurava ga . [sa.] pakhavADiyAnA 13 divasa thAya kalAtmaka vi. [4. vADa + kArama-4] juo "kAla-rUpa.' evI paristhiti (mahAbhAratanA yuddha ane I. sa. 1914 kalAtmA chuM. [saM. vAha + AtmA] kAla-svarUpa-saMhAraka nA pahelA vizvayuddha vakhate A roga thayo hato. paramAtmatatva. (2) camarAja [kALane vaza kAlavaNu strI. [ja "kAlavavuM' + gu. "aNu ka. pra.] kalAdhIna vi. [saM. 18 + adhIna kALane adhIna raheluM, bhega, mizraNa, meLavaNI kAlAnala(-4) paM. [sa. 4 + ana] juo "kAlAgina." kAlavavuM sa. kei. mizra karavuM, bheLa karo, meLavavuM. (2) kAlAnukula(-La) vi. [sa. vAi +-mana-dhUsamayane anuhArI nAkhavuM, rAkha karI nAkhavuM. kAlavAnuM karmaNi, kri. kuLa hoya tevuM niI AnupUrvI, kAla-kama kAlavAvavuM che., sa. kri. prisaMgane lIdhe kAlAnukrama puM. [saM. + anukrama samayane krama, samayakAla-vazAt kri. vi. [saM] samayane laIne, saMgavazAta, kAlAnukrama-doSa chuM. siM] jue "kAlakrama-doSa." kAla(La)-vAcaka vi. [], kAla(La)-vAcI vi. saM. kAlAnusAra kri. vi. [sa. 18 + manusAra] samaya pramANe 5.] samayane khyAla ApanAruM. (bhA.) kAlAnusArI vi. [saM. + anusArI, 5] samaya pramANe varatI kalavAvavuM, kAlavavuM e "kAlavavuM'mAM. kAma karanAruM. (2) samaya pramANenuM kAla-vicacheda puM. [saM.] samayanI sabhAnatA, kAla-saMvida, kAlAbdhi puM. [saM. 1 + ] kALa-samayarUpI mahAkesiyasanesa oNpha TAima' sAgara, apAra samaya kAla(-La-viparyAsa puM. siM.] e "kAlakrama-deSa, kAlAvachinna ki. vi. siM, zAha + ava-zina] samayane 2010_04
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAlAvadhi 503 kAvara viccheda thayA vinA, satata, cAlu [mudata ke bALakanI jema bolavuM. -lAMnI kaca (rU. pra.) nirthaka kAlAvadhi kuM., zrI. [saM. zAha + avadhi .] kALa-maryAdA, bola bola karavuM. kAlAvAlA puM, ba. 1. rivA.] AjIjI, kAkalUdI kAluM na. kapAsanA choDanuM phaLa (je pAkatAM emAMthI 2 kAlASTamI strI, [saM.vADha + aSTamI dareka mahinAnI vadi nIkaLe che) [ 0 phATavuM (rU. pra.) UMgha AvavI] AThama. (saMjJA) (ja.) (2) kArtika vadi AThama. (saMjJA) kAluM gheluM (-gheluM) vi. [ jue kAluM' + "gheluM.'] samajhAya (ja.) (3) zrAvaNa vadi AThama, janamASTamI. (saMjJA.) nahi tevuM aspaSTa bolAtuM(2) vAtsalya-bhAva upajAve kAlAM na., ba. va. [juo "kAluM.'] kapAsanA choDanAM phe- tevI bolIvALuM bharyA jIMDavAM kahyuM-bebaDuM vi. jio "kAluM'+ "bobaDuM.'] samajhAya kAla(-LAM)tara (kAlA(-LA)ntara) na. [sa. 8 + attara] nahi tevuM bhAMgyuM taa belanAruM samaya vaccenuM aMtara, (2) ghaNA samaya pachI bIje samaya kAle (kAye) kri. vi. [ jue "kAla' + gu. e sA. kAla(-LAM)tare (kAlA(-LA)ntare) kri.vi. [+ gu. 'e' TI. vi. vi., pra. ] pUrvanA divase. (2) pachInA divase pra.] bahu lAMbe vakhata, meTo samayagALe vItyA pachI kelerI puM, AdhyAnamAM jANItA eka dezI rAga(saMgIta.) kAlAM-bebarAM na., ba, va, [juo "kAluM-bobaDuM.'] kAlI kAlecita vi. [ saM. 8 + unnata ] samayane mATe yogya babaDI ane bhAMgItUTI vANI [(saMjJA) hoya tevuM, samayocita kAlikA strI. [saM.] durgA devInuM eka nAma, kALakA, mahAkALI, kAlera (-2) zrI. [ e "kAlara '] ghAsanI gaMjI, kAli(-LidAsa 5. siM] sAhityika saMskRta bhASAnA eka kAlpanika vi. siM.] kahapanAmAMthI UbhuM kareluM, banAvaTI, mahAkavi (I. pU. 2 jIthI I. sa. 5 mI sadI sudhImAM thayelo kRtrima, tarkamAMthI upajAveluM, pekayuleTiva' (da. bhA.) manAtA). (saMjJA.) (2) AdarzarUpa, "AIDiyAlisTika kAlidAsIya vi. siM] kALidAsa kavine lagatuM kApanikatA strI [sa-] kApanika hevApaNuM kAlima strI. [saM), pR.] kALa, kALApaNuM. (2) (lA.) kAlI strI zeraDInI eka jAta kalaMka, lAMchana, doSa. (3) chAyA, jhAMkha. (4) aMdhakAra, aMdhAruM kAva . yuktithI kaDhAvI levAmAM AvatuM kAma, [0 kaDhI kAliya khuM. si.] purANa pramANe zrI kRSNa jene yamunAnA le (2. pra.) kapaTathI kAma sAdhavuM ] dharAmAM nA kahyo che tevo mahAsarpa, kALInAga. (saMjJA) kAva-kavi (kAvya-kAvya) strI, rivA.] (lA) bArIka tapAsa kAliM(-lI, biM, -LI)gaDuM na, jio "kAlinuM + gu. ' kAvaya' (Da) strI. [8. prA. vaya .] baMne cheDe kAM svArthe ta. pra.) tarabUca bAMdhyAM hoya tevuM lAkaDI ke vAMsanuM trAjavA jevuM baneluM kAli(-lI, biM, -LagaDa kuM. jio "kAliMgaDuM."] kaliMga sAdhana. (2) gADIno eka bhAga. (3) uccAlanacaMdra, deza-nAma uparathI vyApaka thayele eka rAga. (saMgIta ) kaTa, lIvara" (ki. gha.) kaliMgI (kAligI) strI. (sa.] kaliga dezanI strI. (2) kAva82 (-) -strI. khAmI, kheTa tarabacane vele. (3) eka jAtanI kAkaDI kAvadiyuM na. [ juo "kAvaDa' gu. "yuMta. pra. ] ( isTa kAla(-lI,-La, zuM na. siM, kAnajI + gu. 'uM' ta, pra.] inDiyA ku.nA amalamAM tAMbAnA paisAnI pAchalI ja e "kAliMgaDuM." bAjue "trAjavuM chApeluM ene "kAvaDa' lekhI lokoe kAliMdI (kAlindI, strI, siM.] himAlayamAMnA eka kaliMda pracalita karelI saMjJA ) rUpiyAnA 64 bhAgane jane sikako, parvatamAMthI nIkaLelI yamunAnI zAkhA-pachIthI purANamAM ja paise "yamunA'nuM eka nAma, (saMjJA.) (2) zrIkRSNanI e nAmanI kAvadiyA ! [ja e "kAvaDiyuM"], kAvaDI' vi., pR. [ juo cothI paTarANI. (saMjJA.) kAvaDa' + gu chuM' ta. pra*] kAvaDa UMcakanAre mANasa kAlI(-LI) strI. siM.] kALakA mAtA. (saMjJA.) (e anAja pANI ke devamUrti paNa UMcakanAro hoya.) kAlIpATa kuM. eka jAtane vile kAvaDI strI. [ juo kAvaDa' + gu. IsvArthe ta. pra. ] kAla(La)gaDuM jue "kAliMgaDuM." juo kAvaDara kAla(-)ga jue "kAliMgaDe." kAvaDuM na. [ jue "kAvaDa' + gu. "u" ta. pra. ] kAvaDa kAla(-)guM juo "kAliMguM." mATenI lAkaDI ke vAMsa. (2) kAmaThuM kAlu-Lu)strI, chIpanA prakAranI eka mAchalI (je "metI' Ape.) kAvaDuM (kA:vaDuM) vi. [8. prA. zrI dvArA] dhU kaluDuM vi. [ juo "kAluM' + gu. "Da" svArtha ta. pra. ] kAvaDI strI. dUdhInI jAtanI eka vela kAluM kAluM bolanAruM (nAnuM bALaka) kAvatarA-khera, kAvatarAbAja vi. [ juo "kAvatara' + phA. kaluSya na. [saM.] kaluSa-tA, malina-tA. (2) (lA.) pApakarma pratyaya ] kAvatarAM karanAra, kapaTI, prapaMcI, kArastAnI, (3) cittanI DAmADoLa sthiti kespireTara kaluM' vi. [ravA.] jenI vANInI indriya kAma karatI nathI kAvataruM na. chaLa, prapaMca, kArastAna, kaeNspirasI' tevuM. (2) (lA.) prema upajAve tevuM bhAMgyuM tUTavuM madhura kAvara pu. vahANanI galImAM baMdhAtI eka nAnI barachI. balavuM e (baracAnuM). [-lAM kADhavAM (. pra.) aNasamay (vahANa.) 2010_04
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAvarA kAvarA puM., kha. va. hAthanA e nAmanA eka dAgIne, kAvalAM kAvarAna, kAvarAMga na. vahANamAM vadhAre mAla bharavA AMtarI upara rakhAtuM pATiyuM. (vahANa.) (2) strI. vahANamAM karAtI bharatI. (vahANa.) kAvarI chuM. koI paNa cIja bAMdhavA mATe karavAmAM AvatA kAvIre zrI. kasaMbInA DheDanuM bI kAvaruM-ahAvaruM (-khAHvavuM) vi. [jue 'kAvara' + bahAvara,'] vi. AkuLavyAkuLa, AvavuM.ahAvaruM, gabharAyeluM, gAbharuM kAvala puM. ceAkI karavI e, rAta mAravI e. (2) milakatanA rakSaNa mATe ApavA paDatA lAge. (3) rastAmAM rakI dhALe divase karAtI lUMTa kAvala(-lI)-gAra huM. [ jue 'kAvala' + saM. degAra > zau prA, r] cAkI karanArA, cAkIdAra kAvala-paTTI zrI. kedanI zikSA kAvya-paryeSaNA kAvArI strI. vADa karavAmAM kAma Ave tevI eka vanaspati kAvIta na. jaMgalI sapharajana niLiyAMnI pratyeka eLa kAvuM+ na. khATalAnI pATInA AMTA. (ra) chAparA uparanI [doraDAnA phAMsalekAvuM? a. kri. thAkI javuM. (2) kaM TALavuM, kAyara thavuM. kavarAvavuM che., sa. kri. 54 kAvalAI (kAHvalAI) strI. [jue kAvaluM + gu. 'AI' ta. pra.] nAjukapaNuM, sukAmaLatA kAvatAM (kA:valAM) na.,ba. va. [jue 'kAvaluM.'] strIonuM hAthamAM paheravAnuM eka ghareNuM, kAvarA kAvalI strI. khaTapaTa kAvalIngAra jue 'kAvala-gAra.' kAvaluM (kA:valuM) vi. [. prA. hrAma- ] nAjuka, suY=AmaLa. (2) pAtaLuM, dUbaLuM, (3) (lA.) zelItuM chatAM takalAdI. (4) dhATIluM bhabhakAdAra, rUpALuM kAjale puM. [ jue kAvera'+ gu, 'la' svAta. pra. ] jue 'kAvera' (pINuM). kAvaza<-sa) vi. khAlIkhama, peDhuM, pAkaLa kAvaLa (-ya) skrI. eka jAtanA veleA, (2) ziraDhADI, kharakheNa (eka vanaspati) [chaLa, prapaMca kAvaLane (kAHvaLa) na. [de, prA. hi dhUrta dvArA] kapaTa, krUDa, kAvaLI strI. kAcanI baMgaDI kAvaLIra strI, eka jAtanI vela, upalasarI kAvaLI strI, dUdha pANI vagere pravAhI upara taratuM pAtaLuM paDe ke melanuM AcchAdana. (2) krUga kAvaLI-mULa na. eka jAtanI vanaspati kAvA-kasUMbA (kA:vA) puM., ba. va. [jue ( pINuM).] kAve ane akINanuM ALavuM kAvAkhAnuM (kA:vA-) na. [ja 'kAveA' + khAnuM.'] kAve pIvAnuM sthAna, kAphI-hAusa' (ga. a.) kAvATa puM. halakI jAtaneA kAlase.. (2) na. sukAI gayelI lIla. (3) eka prakAranI jhADI kAvA' +'kasUMbe' kAvA-dAna (kA:vA-) na., -nI strI. [jue kAve' + phA. dAna' pra. + gu. Ika svArthe ta. x, ] kAve| rAkhavAnI kITalI. (ra) (lA.) strInI janane kriya kAvAdAvA puM., kha. va. [ jue 'kAvAOM' + 'dAve.'] _2010_04 chaLa, prapaMca, kapamA, khaTapaTa kALA(vA) pANI (kA:vA,ve) jae 'kAvA-pANI.' kAvA(-ve)-mAja vi. [jue 'kAverai' + phA. pratyaya ] kapaTI, dagAkhAra, Thaga kAleDI puM, [jue 'kAvehuM' + gu. 'I'ta. pra.] meTA vepArI, mATA sedAgara kAveDhA puM. baLadanI eka jAta vehuM vi. kAbela, kuzaLa, heAziyAra ka-Aja ja 'kAvA-khAja.' kAvA. (kAvA) puM. [ara. kA] chaMda-dANAne sekI vATI banAvavAmAM AvatuM garama pINuM. (2) ukALA kAvAra huM. chaLakapaTa, khaTapaTa kAvAra huM. gheADAne geALa goLa pheravaaA e (paleATatI veLA). [ 0 devA (rU. pra.) gheADAne gALa cakkaramAM pheravave] 1 kAyAka huM. jue kAyuM. kAvA-dAvA puM. [jue 'kAvAra + dAve.'] chaLa-kapaTa, dagalabAjI, prapaMca ('kAvA-dAvA' ema a. va. nA prayAga vyApaka ) kAvya na. [saM.] kalAtmaka tattvavALuM padya, kavitA, (2) eka uparUpaka. (nATaya.) (3) puM. rALAchaMda. (piM.) kAvyakartA vi. [saM., puM.] kAnya racanAra (kavi) kAvya-karmI strI. [saM.] strI kavi kAvya-kalA( -LA) srI. [sa.] kavitA karavAnI AvaData kAvya-kalApa puM. [saM.] kAnyAne samUha, kAvya-guccha kAvyakaLA jae 'kAnya-kalA,' kAvya-kAra puM, [x.] kavi kAvyakRti strI. [sa.] kavitA kAvya-guccha puM. [saM.] jae 'kAvya-kalApa' kAvya-guMjana (-gurUjana) na. [saM.] kAnya gaNagaNatAM levAmAM AvatA AsvAda kAvya-ghaTaka huM. [saM.] kavitAnA ekama ke aMga kAvya-cAra puM. [saM.] kAkanuM kAvya (ke emAMna| vicAra) taphaDAvI peAtAne nAme caDAvanAra mANasa kAvyacerI srI, [+jue cArI.' ], kAnya-cauya na. [saM.] kAkanuM kAvya taphaDAvI peAtAne nAme caDAvavAnI kriyA, plegiyArijhama' kAvya-tva na. [saM.] kavitA-tattva [javuM e kAya. dRSTi strI. [saM.] kavitAnI dRSTi, kavitAnI najare kAvya-devI strI. [saM.] sarasvatI devI, cjha' (da. khA.) kAvya-doSa puM. [saM.] apakava kavine hAthe rasa-alaMkAra-chaMda bhASA vagerenA abhAva ke gerasamajhane lIdhe thatA prayAga kAvya-dAhana na. [saM.] (lA.) kavitAnA aneka graMthAmAMthI tAravIne karavAmAM AvatA ke Avele pasaMdagInA saMgraha kAvya-parizIlana na. [saM.] kAncaneA satata UMDA abhyAsa kAvya-parIkSaka vi. [saM.] kAvyanI gudASAdiSTie kaseATI karanAra vidvAna [karavAmAM AvatI samIkSA kAvya-paryeSaNA strI. [saM.] kAnyanuM zravaNa-vAcana karI enI
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAvya-pIyA kAtmya-pIyUSa na. [saM.] kAvyarUpI amRta kAvya-pratyeAjana na. [saM.] kAvyanuM kavine hAthe karyo kAraNe sarjana thAya che enuM te te kAraNa [prasAda kAvya-prasAdI strI. [jue 'kAvya' + 'prasAdI.'] kavitArUpI kAvya-bhASA strI. [sa.] kavitAnI zailI, lalita zailI, kAvyamaya zailI, kavitAcita padAvalI, kavitAbhASI padAvalI, poeTika Dikzana' (ra. ka.) [(da. khA.) kAvyamaya vi. [saM.] kavitAnA rUpamAM raheluM, 'poeTika' kAvyamayatA zrI. [saM.] paNa rIte kavitA kAvya-mImAMsA (-mImAsA) strI. [saM, ] kAvyazAstranI tAttvika vicAraNA peeTikasa' kAtmya-racanA zrI. [rsa,] kavitA racavI e kAvyarasa puM. [x.] kavitAmAM zRMgAra vagere je ATha-navakhAra rasa rahelA che te pratyeka. (kAnya.) kAvya-rasika vi. [saM.] kavitAnA rasa mANanAruM kAvya-rIti strI. [saM.] gauDI vagere kAvya-paddhati. (2) jue 'kAvya-zaili.' kAvya-rUpa vi. [saM] kavitAnA rUpamAM raheluM kAvya-liMga (-li-) puM. [saM.] e nAmanA eka alaMkAra, (kAvya.) [(u. o.) kAvya-vicAra puM. [saM.] jue 'kAnya-mImAMsA,' 'poeTiksa' kAvya-vida vi. [saM.vid ] kAvyanuM jJAna dharAvanAra kanya-vidyA strI. [saM.] kAnya-zAstra, 'poeTiksa' kAvya-vivaraNa ta. [saM.] kavitAnI khUbIoneA khulAse kAvya-vizArada vi. [saM] kAnyazAstranuM ucca kakSAnuM jJAna dharAvanAra kAvyazAstra na. [saM.] kAcanAM pratyeAjana hetu vyAkhyA lakSaNa-rasa guNa deSa alaMkAra vagere viSayanI carcA karatuM zAstra, 'peeTiksa' [dharAvanAra vidvAna kAvya-zAstrI vi, puM. [saM,, puM.] kAnya-zAstranuM jJAna kanya-zaili(-lI) strI. [saM.] kavitAmAM upayegamAM levAmAM AvatI bhASAno cokkasa prakAranI te te rajUAta, kAvya-rIti kAvya-samuccaya puM. [sa.] jue 'kAvya-saMgraha.' kAvya-sarjana na. [saM.] kAvyanI racanA kAvya-saMgraha (-saphgraha), kAvya-saMcaya (-samcaya) puM. [saM.] pasaMda karelAM kAnyAnA samUha (vAcana temaja abhyAsa mATe) kAvya-sudhA strI. [saM.] pasaMda karelAM ucca kArTinAM kAvyeaA amRtanI kArTinA ucca prakAranA saMgraha kAvya-sRSTi strI. [saM.] kAvyenuM sarjana. (2) kavi-jagata kAvya-strAta puM. [saM. srotanna.] kAca-racanAnuM satata vahetuM jharaNuM, kavitAne satata vahetA pravAha kAvya-hetu puM. [saM.] kAvyanA sarjana pAchaLanA mULabhUta uddeza kAvyAtmaka vi. [rsa. kSArthe + JAman] kAvyarUpa, 'pAeTika' kAvyAnaMda (nanha) puM. [saM. hrAvya + Anandra] kAnyanI khUbIe mANavAthI thatA AhalAda kanyAnuzAsana na. [saM, ththui + anu-rAsana] kAvyazAstra phAvyAbhAsa puM. [saM. hAvya + AA-mAsa] kAvyanA jemAM AbhAsa 2010_04 kAzI-nAya che- kharekhara je kAvyatattvathI maMDita kAvyakRti nathI--tevI racanA kAvyAbhAsI vi. saM., puM.] kAvyanA mAtra AbhAsa ApatuM -hakIkate kAvya nathI tevuM 505 kAvyAmRta na. [saM. bAtha + a-mRta] jue 'kAvya-sudhA,' kAvyAMga (kAvyA -) [saM. hrAntha + maTM] kAvyanAM rasa rIti guNa ane alaMkAra e cAra aMgomAMnuM pratyeka [ ke bhAga kAvyAMza (kAncA) puM. [saM. hrAmya+marA] kAvyaneA amuka khaMDa kAvyetara vi. [saM. hrAvya + tar] kAnya sivAyanuM anya kAvyacita vi. [saM. hrAntha + racita] kavi-saMpradAya pramANe kAvya racavAmAM jenI anivArya jarUra mAnavAmAM AvI hoya te te viriSTa (vastu) [ApanAruM kAnyAtpAdaka vi. [saM. hrAntha + 35I] kavitAne janma kanyAtpatti . [saM. vAL + 3qfi] chu e kAnya-sarjana,' kAza' puM. [saM., puM., na.] pANImAM thatuM eka ghAsa, kAsaDo, kheMce kAza (-sa) (-ya,-sya) strI. ADakhIlI, naDatara, vighna, upAdhi. (2) mAthAkUTa, lamaNA-jhI'ka. [kADhavI (rU. pra.) naDatara dUra karavI. javI, TaLavI (. pra.) vighna dUra thavuM] kAzaka, "kI strI, ekhA bAju samudramAM thatI eka mAchalI kepza(-sa)-dAna na. [jue 'kAza ' + phA. pratyaya]hAza pAkAravI e, vighnamAMthI mukta thavuM e. [javuM (rU. pra.) kaMTALI javuM, thAkI javuM] kAzanI puM, jAMbalI ane gulAbI raMganI meLavaNIthI thatA e nAmanA raMga, bhagavA raMga kAzamaya vi. [saM.] kAsaDAthI bhareluM i(-saM)DI (kAza(-sa> DDI), dI, "TrI (kAza(sa)ndI,ndrI) strI. paDaghIvALe meoTA ghATanA leTA (nAsika athavA kAzInI banAvaTanA), zirAI kAzi<-zI) strI. [saM.] uttara pradezanI gaMgAnA kAMThA uparanI ati prAcIna kAlathI jANItI nagarI, vArANasI. (saMjJA.) [e saMgha pahoMcavA (-paeNAMcave) (rU.pra.) phatehamaMdIthI kAma pAra paDayuM. . nuM karavata (rU. pra.) icchita AzA meLavavA vahArI levAmAM AvatI Apatti. tuM maraNa (6.pra.) pavitra maraNa] kAzi(-zI)-nAtha puM. [saM.] kAzI nagarInA svAmI mahAdeva, [rAjA kAzI-vizvanAtha kAzi(-zI)-pati puM. [x.] jue 'kAzi-nAtha.' (2) kAzIne kAzi(-zI)-purI strI. [saM.] jue 'kAzi' kAzi(-zI)-yAtrA srI. [saM.] kAzInI jAtrA kAzi(-si)yuM na, [jue kAsarre' + gu, iyuM' svArthe ta. pra.] jue 'kAsa 2, kA(siyeA puM. eka jAtanuM pakSI kAzi(-)-rAjapuM. [saM.] kAzI nagarI ane e pradezanA rAjA, kAzI-pati [jaI raheluM e kAzi(-zI)-trAsa puM. [saM.] virakta thaI kAzImAM gaMgA-kAMThe kAza(-zI)-vizvanAtha, kAzi(-0)-vizvezvara puM. [saM.] kAzI nagarImAM AvelA zivamaMdiramAMnA bhagavAna ziva (saMjJA.) kAzI jue 'kAzi.' kAzI-nAtha jae kAzi-nAtha.'
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAzI-pati kAzI-pati jue 'kAzi-pati,' kAzI-purI juo 'kAzi-purI.' kAzI(-sI)-bAra na. kheranI eka jAta, khAreka era kAzI(sI)-oraDI strI. [ + gu. 'hI' ta. pra.] eka jAtanA beranuM jhADa, khAreka beraDI kAzI-yAtrA jue 'kAzi-yAtrA.' kAzI-rAja jue 'kAzi-rAja' kAzI-vAsa jue kAzi-vAsa,' kAzIvizvanAtha jue 'kAzi-vizvanAtha,' kAzI-vizvezvara jue 'kAzi-vizvezvara.' kAzI(-sI)duM na. vaitaruM kAzmIra huM. [saM.] bhArata varSane vAyanya khUNe himAlayanI pazcima bAju AvelA prAcIna samayathI cAlye| AvatA pradeza. (saMjJA.) 506 kAzmIraka na. [saM.] kesara kAzmIrI srI. [saM.] kAzmIranI bhASA. (saMjJA.) kAzmIrIDai vi. [saM., puM.] kAzmIrane lagatuM kAzyapa puM. [saM.] e nAmanA ati prAcIna kAlanA eka RSi (purANA jenAthI vizvanA mAnavAnI utpatti kahe che), kazyapa, (saMjJA.) (ra) na. e RSithI cAhyuM AvatuM eka gotra (brAhmaNInuM) kASAya` vi. [saM.] bhagavA raMganuM. (2) na, bhagavA raMganuM vastra kASAya3 vi. [x.] kaSAya svAdanuM, kasANuM, besvAda kASAya-dhArI vi. [saM., puM.] bhagavAM vastra paheryAM che tevuM kASAyA na. [sa.], kASAyAMkhara (cAmbara) na. [saM. ASAya + avar] bhagavuM vastra kASTa na. [rsa] lAkaDuM, kAThI. [. bhakSa karavA, . bhakSaNa karavuM (rU. pra.) citA upara caDI baLI maravuM] kaSTa-kITa huM. [saM.] lAkaDuM karI khAnAro kIDA, kuNu kAiphUTa na. [saM., puM.] lakaDakheAda pakSI kATTa-kAtarakAma na. [saM, + ja kAtaravAnuM kAma, vUDa-aMgreviMga' kAtara-kAma.'] lAkaDAmAM kaNa-khaMDa (-khaNDa) puM. [saM.] lAkaDAmA DhukaDo kASTha-gRha na. [saM., na.] lAkaDAnuM banAveluM dhara kAjI-dhana puM. [saM.] lAkaDAnI ghaDelI samarcArasa (cha sarakhI kecAra sarakhI ane be sarakhI bAjuvALI dhana) AkRtinA gaThTho kAi-ghaMTA (-dhaNyA) srI. [saM.] tAkAnI DhArane gaLe bAMdhavAmAM AvatA ghaMTaDIvALA DerA kAnna-taMtu (tantu) puM., ba. va. [ + saM.] kherAkamAM vanaspati zAkabhAjI vagerenA na pace tevA tAMtaNA, 'selyuleAjha' (ba. ga. zA.) kaNa-tulA zrI. [saM.] lAkaDAnI mAMDaNIvALuM meADhuM trAjavuM-kAMTA kAjI-pAdukA strI. [saM.] lAkaDAnI cAkhaDI kAnnu-paMjara (54ra) na. [saM. vinnara], kASTha-piMjara (-pinjara) na. [saM.] lAkaDAnuM pAMjaruM, kAi-puttalikA, kAi-puttalI strI, [x.], kASTha-pUtaLI strI. [ + e 'pUtaLI.'] lAkaDAnI ghaDelI pUtaLI kANa-pradAna na. [saM,] mRtAtmAnA dehane citA upara caDASI _2010_04 kAsadgu bALavA e kANa-prAya vi. [saM.] jemAM meTA bhAga lAkaDAnA che tevuM kAi-bhakSa puM., kSaNana. [saM.] lAkaDuM khAvuM e. (2) (lA,) lAkaDAnI ciMtA khaDakAvI baLI maravuM e kAi-bhakSI vi. [saM., puM.] lAkaDuM khAnAruM kANa-bhasma strI. [saM., na.] lAkaDAnI rAkha kruSNa-bhAjana ta. [saM.] lAkaDAnuM vAsaNa kANa-bhArika chuM, [rsa,] lAkaDAnA bhArAvALA, kaDhiyArA kAi-bhUta vi. [saM.] lAkaDAnI peThe paDI rahela kAmaya vi. [saM.] lAkaDAnuM, kaThAtmaka. (ra) suka-lakaDI, pAtaLuM lAkaDA jevuM thaI gayeluM kANa-maMthana (-manthana) na. [saM.] lAkaDA sAthe lAkaDuM ghasavAnI kriyA (agni utpanna karavAnI) kANa-mauna na. [saM.] lAkaDA jevuM tadna maMgu hovApaNuM kruSNa-rasa puM, [rsa,] lAkaDAmAMthI nIkaLatA guMdara jevA rasa kaNavat kri. vi.saM.] lAkaDAnI mAphaka jaDa thaI gayeluM kaSTa-zilpa na. [saM.] lAkaDAmAM kareluM kotara-kAma kANa-saMrakSaNa (-saMrakSaNa) na. [saM.] lAkaDuM saDI na jAya e mATe karavAmAM AvatuM rakSaNAtmaka kArya (rga-rogAna vagerenuM), 'vUDa-prijharvezana' kASTha-sthApatya na. [saM.] lAkaDAMnI mAMDaNIvALuM bAMdhakAma (makAnanuM), 'vUDa-ArkiTekacara' kASThA zrI. [saM.] dizA. (2) hada, maryAdA, sImA. (3) parA kArTi. (4) nAnAmAM nAnuM kAlamAna, paLa kAkAra huM. [saM. ja+ AddAra], kADAkRti zrI. [+ saM. mati] lAkaDAnA ghATa. (2) vi. lAkaDAnA ghATanuM karNAgAra na. [saM. nAjha + savAra] jue 'kASTha-gRha.' kASTAsana na. [saM. Aja + JAna] lAkaDAnuM Asana (khurazI pATa vagere) kANika vi., puM. [saM.] kaThiyArA kAzcita vi. [saM.] lAkaDAnuM baneluM pradha na [saM. hrAja + auSadha] vanaspatimAMthI banAveluM esaDa, vanaspatijanya esaDa kANAdhi(-dhI) strI, [saM, Aja + o(-mau> SaSi(-dhI)] auSadha anAvavAmAM kAma lAge tevI vanaspati kAsa puM. [saM.] udharasanA rega [(jue 'kAza,1') kAsaruM chuM. [saM. nArA>= prA.tti, prA. tatsama] kAsaDo, che kAsa" puM. [saM. > prA. hyuM] pANI laI javAnI nAnI nahera, kAMsa, igeizana nAla' kAsaka (-sya) jue 'kArA.. kAsa-kaMda (-kanha) puM. [saM.] udharasanA rega upara upayAgamAM Ave tevA eka kada kAsI strI. eka vanaspati, atikhalA, khapATa kAsagaMjI (-ga-jI) strI. eka jAtanI kheraDI kAsa-ghna vi. [saM.] udharasane maTADanAruM kAsa-nI vi., strI. [saM.] (udharasa upara upayegI evA) bheTariMgaNInA cheDa e 'kAyahuM.' kAsaruM
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAsaDo 507, kALajI kAsa chuM. si. # >prA. #Ara + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] ne samaya, dukALa. [ajItyAM (rU. pra.) khUba janA, kAsa, haiyA (juo "kAsa.') [emisarI" khakhaDadhaja. 0 Ava (rU. pra.) krodha caDA . (2) mota kAsada kuM. [ara. "kAzida" irAde karanAra] data, khepiye, AvavuM. 0 kara (rU. pra.) maraNa pAmavuM. 0 kaDha kAsadiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' vArthe ta. pra.] saMdeza laI (2. pra.) samaya vitAva. 0 khUTa (rU. pra.) maraNa janAruM. (2) na. (samAcAra laI janAruM) kabUtara pAmavuM. 0 caDa(-) (. pra.) khuba gusse thavuM. 0 tha kAsa6 na. [+ gu. 'uM' ta. pra.] kAsadanuM kAma, khepa laI (2. pra.) maraNa pAmavuM. 0 dekha (rU. pra) sAmAne javAnuM kAma, saMdeza pahoMcADavAnuM kAma. (2) (lA.) mRtyu ApanAra tarIke jovuM-camadata jevuM mAnavuM. 0 nA nakAmI gayelI mahenata kAmaDhA (rU. pra) bahu janA samayanuM. (2) maratuM na hoya kAsanI strI. [ ] e nAmanI eka vanaspati tevuM khUba vRddha. che ne kedarA kADhavA (rU. pra.) bahu kAsa-rega kuM. [] udharasane roga janI vAto kADhavI. 0nA kedarA khAIne AvavuM kasava na. eka jAtanuM prANI (rU. pra.) januM ane anubhavI levuM. 0 mAM adhika kAsa-zvAsa rUM. [4] udharasa ane damane saMyukta vyAdhi mAsa (2. pra.) duHkhamAM duHkha. 0 mAMthI AvavuM (rU.pra.) kAsaLa na. ADakhIlI, naDatara. [0 kADhavuM (rU. pra.) jaDa- bhUkhe maratA AvavuM, khUba bhUkhyuM hovuM. 0 samAve mULathI mArI nAkhavuM, sadaMtara mArI nAkhavuM]. (rU. pra.) krodha dabAvo. -Le karIne (rU. pra.) lAMbo kAsaLiyuM vi. [+gu. IyuM." ta. pra.] (lA.) kAma kara- samaya pasAra thayA pachI, samaya vItatAM. lIlA kALa vAmAM dila-cArI kare tevuM (2. pra.) vadhu paDato varasAda thavAthI anubhavAto dukALa. kasa-dana juo "kAza-dAna." ['kAcaMDI." sUke kALa (rU. pra.) varasAdanuM TIpuM paNa na paDavAthI kAkhaMDI (kAraDI), -dI, drI (kAsadI,I) juo anubhavAte dukALa kAsaMdarI, kAsI o "kAsuMdarI." kALa-kaDhI strI. [ja e "kALa' + "kATavuM' + gu. "I' ke. kAnaMda, kAsado (kAsanto) juo 'kAsuM dara." pra.] vakhata game tema kADhave e kAsAra na. [saM., pR., na.] taLAva. (2) sarovara kALa-kam vi. [jue "kALuM' + "kAma" gu. uM' ta. pra.] kAsAlesa vi. [2vA.] khuzAmatiyuM kALAM kAmanuM karanAruM kAsAlesI strI. [+gu. 'chayuM" ta. pra.) khuzAmata kALa-karALa vi. [saM. zART] kALanA jevuM bhayAnaka kALuM na, jaMtunAzaka eka jaMgalI vela kALa-na. siM, nA-maM] mRtyu tathA karmanuM baMdhana kAsAMjaNa na. [sa. varaNa + annana = karavAna>prA. kALakA (karSikA) ja e "kAlakA'--kAlikA." narsanaLa AMkhamAM AMjavAnI kAMsAnI bhasma, jasatanAM kula kALakAvuM a, ji. jio 'kALa,' nA. dhA. kALuM kALuM kAsiyuM jue "kAziyuM.' dekhAvuM, kALA dhAbA jevuM dekhAvuM kAsiye juo "kAzi." kALajUTa juo "kAlakUTa." kAsI-bAra e kAzI-bAra.' kALa-gaLAmaNuM vi. [ja e "kALa' + gALavuM' + gu. kAsI-beraDI ja 'kAzI-beraDI." AmaNuM ku. pra.] samaya pasAra karavAmAM madada kare tevuM kAsIduM juo "kAza6." kALa-gaMDI (-gaDI) strI, eka jAtane velo kAsI-deriye puM. eka jAtanuM sutarAu kApaDa kALa-gaLiye pu. [jae "kALa' + "gALiya."] mota kAsIsa strI, hIrAkasI ANe te gaLAnI AsapAsane phAMso kAsu-, suM)darI, kAsu(-sa, suMdara strI. [juo "kAsudare' kALa-caka ja "kAlacakra." - kAsudro' + gu. "I' strI pratyaya ja "kAsaMdaro." kALa-cihana juo "kAlacihana." kasuM(-, suMdara, kArsa(-sa, saMto . AvaLanA pAna kALa-ghaDiyuM(AdhaDiyuM) . [ja e "kALa + coghaDiyuM."] jevAM pAnavALo eka choDa, kAlaMdarI divasa-rAtanAM cAdhaDiyAMmAMnuM "kALa' nAmanuM azubha coghaDiyuM. kAse yuM. dariyAkAMThe thate eka cheDa (2) (lA.) azubha samaya [kALa'. (paghamAM) kAseTha na. eka jAtanuM zebhAnuM jhADa kALajaDuM na. [4e "kALajuM' + "Da" svArthe ta. pra.] kArcoda (-) strI, eka jAtanI vanasapati kaLA -tUTa vi. e "kALajuM ke "tUTavuM.] kALajuM tUTI kAzkeTa zrI. [e.] dAbaDe jAya tevuM sakhata ane AkaruM (kAma) kAsTa strI, [.] jJAti [DhALo kALA-toTa vi. [jue "kALa + "teDavuM.'] kALaje toDI kAsTa, kAsTiMga (kAsTi) na. [e.] DhALe pADavo e, nAkhe tevuM sakhata, sAmAnuM hRdaya bhedI nA me tevuM (vAgha) kAsTiga mata, kAsTiga voTa (kAsTi) puMaM. + saM. kALajI strI, jie "kALajuM' + gu. "I' ta. pra] (lA.) mA na, + aM] sabhA samiti vageremAM sonA sarakhA cIvaTa, hoziyArI, khabaradArI, ekasAI, (2) khaMta, mata paDatAM pramukha ke adhyakSa pitAno vadhArAno mata cAnaka. (3) jatana, saMbhALa, darakAra. (4) dayAna, lakSa. Ape te mata [0 karavI (rU. pra.) phikara karavI. 0 dharAvavI, 0 rAkhavI kALa puM. [juo "kAla.'] juo "kAla.' (2) achata- (rU. 4) lakSya rAkhavuM. (2) saMbhALa rAkhavI) 2010_04
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ kALa-bhuM 508 kALasara kALa-bhu vi. [ja e "kALa' + "jIbha' gu. 'uM' te. pra.] (rU. pra.) himata na cheDavI 05rka hevuM. (3. pra.) kALanA jevI vighAtaka bhavALuM, atyaMta kaDavA-beluM. chetarAya nahi tevuM hovuM. 0kTakI javuM (rU. pra.) gAMDA (2) apazukaniyALa thaI javuM, vyAkuLa thaI javuM. 0phATI javuM (rU. pra.) kALaje na. [saM. sthaLa->=AsTikanama-] peTanA jamaNA bhaya ciMtA vagerethI duHkhI thavuM. 0phUTI javuM (rU. pra.) pAsAmAM rahelo eka mAMsale avayava, kaleja, pittAzaya, bhAna na rahevuM, aNasamajha batAvavI. phelavuM, pelIne cakRta. (2) (lA.) aMdara chava, mana, aMta:karaNa, dila. [-jA khAI javuM (u. pra) khUba ja saMtApavuM, parezAna karavuM. vinAnuM (rU. pra.) bethaDa. (2) avicArI -jAnA kakaDA baLavuM 3. pra.) lAgaNI thavI. baLI javuM (rU. pra.) karavA, -jAnA kakaDA thavA (rU. pra.) duHkhita thavuM. jAnI adekhAI AvavI, 0bharAI AvavuM (3. pra.) na raDAya kora (rU. pra.) ghaNuM ja vahAluM. -januM AchuM (rU. pra.) ke na belAya evI sthiti thavI, DUme bharAvA. 0rIThuM kaThaNa hRdayanuM. (2) uddhata, -nuM kAcuM (2, pra.) bIkaNa, thavuM (rU. pra.) sAmAnI kAMI ja asara na thavI. 0vaza bhIru, Darapaka. (2) aNasamajhu. (3) paracuM, dayALu. -jAnuM rAkhavuM (rU. pra.) manane kAbUmAM rAkhavuM, uzakerAvuM nahi. karavuM (rU. pra.) aMtaranI lAgaNI thavI. -jAnuM khaseluM -je karAI rahevuM (2:3) (rU. pra.) haMmezAM yAda rahevuM. je (rU. pra.) asthira magajanuM, vAyala. -jAnuM casakeluM kerI rAkhavuM (rU. pra.) satata yAda rAkhavuM. je TADhaka (3. pra.) gAMDuM, jAnuM pAkuM (rU. pra.) chetarAya nahi tevuM. karavI TADhakatha) (rU. pra.) saMteSa anubhavave. -je hAtha (2) jenA upara asara na thAya tevuM. (2) satata sAva- rAkha (rU. pra.) nirAMta rAkhavI, dhIraja rAkhavI] dhAna. -jAnuM naravuM (rU. pra.) harSa zokamAM samatAvALuM, kALa-javara juo "kAla-javara." sthira buddhinuM. -jAnuM naryuM (rU. pra.) sAvadha, hoziyAra. kALa-jhALa . [sa, lAsTa + kavA; jue "kALa' + "jALa.']. -jana ghA (rU. pra.) bhAre AghAta kare tevAM kaTu vacana. mRtyurUpI javAlA. (2) (lA.) vi. bhayaMkara -jAne DaMkha (Da), "jAne DAgha (ra.a.) aMtaramAM duHkhanI kALa-kALa paM. jio 'kALa' + *dukALa.'] anAvRSTine lIdhe thayelI UMDI asara. majAmAM kaTArI (2. pra.) aMdara- comAsAthI laI pachInA varSane dukALa khAnethI vira levAnI vRtti. -jAmAM katarI rAkhavuM, -jAmAM kALa-kALiyuM vi. [+gu. IyuM" ta. pra.] dukALane lagatuM. lakhI rAkhavuM (u. pra.) yAda rAkhavuM. -jAmAM loDhAnI (2) dukALamAM janmeluM mekha (u. pra.) atizaya kALajI ke dilagIrI. (2) kALadeSa jAo "kAla-doSa,' 'ekenijhama' (na. la.) hamezAM khaMsthA kare tevI gupta ciMtA. -jAM TADhAM hovAM kALa-dharma ja "kAla-dharma." (rU. pra.) saMtoSa hovo, nirAMta hovI. kapAI javuM, kALa5 (3) sUkI. [jae "kALuM" + gu. "pa" ta. pra.] kALAza. 0kapAvuM (rU. pra.) prANa javA jevuM du:kha thayuM. kAcuM (2) (lA.) apakIrti, kalaMka rahevuM (-revuM) (rU. pra.) bhinna bhinna prakAranI lAgaNI- kALa-5nuM vi. [o "kAla' + "paga' - gu. 'uM' te pra.] enI asara thavI. 0kApavuM (rU. pra.) sAmAne du:kha (lA.). apazukaniyuM, apazukaniyALa thAya tevuM kahevuM, kArI ghA karo. kUtarAM khAI gayAM kALa-palaTe puM. [ kALa + 'pala'] kAla-parivartana che (2. pra.) aMta:karaNanI lAgaNI nathI. kUtare kALa-5-5)chuM vi. [ jue "kALuM' + (-5)' + gu. karavuM (rU. pra.) yAdazaktine abhAva. 0 ketaravuM, "u" ta. pra.] kALA paMchaDAvALuM keravuM, kerI khAvuM (rU. pra.) saMtApa Apa, kALa-bala(-La) juo "kAla-ela.' pajavavuM. 0rAvuM (rU. pra) hRdayamAM duHkhI thaI kALa-bhairava jue "kAlabhairava.' javuM. 0khavAI javuM (rU. pra.) dilamAM bhAre ciMtA kALa-maryAdA juo "kAla-maryAdA." thavI. khasavuM (rU. pra.) mana bhramita thavuM. (2) dAdhA- kALamIMDha vi. [ja e "kALuM' dvArA atyaMta kALuM. (2) raMguM thavuM. khasI javuM (rU. pra.) ghelA thaI javuM, gAMDa- eka jAtane khUba kaThaNa ane kALo (paththara) paNa AvavuM (2) camaka thaI javI. khaMThAI javuM kALa-mukhuM ja "kAla-mukhuM." (-kharaDAI) (rU. pra.) mAnasika vidanA thavI. 0khAI javuM kALacavana jue "kAlayavana." (rU. pra.) kAyara karavuM, saMtApavuM. khAvuM (rU. pra.) ati kALa rAtri(-trI) jue "kAlarAtri.' duHkha devuM. chelavuM (rU. ) kAyara karavuM. 0 karavuM kALaradra ja e "kAla-rudra.' (rU.pra.) khuba saMtoSa thA. ThAravuM (rU.pra.) sAmAne saMtoSa kALa-rUpa ja e "kAla-rUpa.' Apavo. ThaMDuM thavuM (-kaDuM) (rU.pra.) saMtoSa maLavo. kALa-vAcaka jue "kAla-vAcaka." (2) ichita phaLavuM. ThekANe rAkhavuM (rU. pra.) cittanI kALa-vAcI ja "kAla-vAcI." sthiratA rAkhavI. (2) hiMmata rAkhavI. ThekANe tevuM kALa-viparyAsa ja "kAla-viparyAsa." (rU. pra.) cittanI sthiratA devI, mAnasika svasthatA kALa-virodha ja e "kAla-vedha,' enekronijhama' (na. bhA.) hovI. tapavuM (rU. pra.) lAgaNI thavAthI uzkerAyuM. kALI-velA-LA) jeo "kAlAvelA." [u. je.) tapI javuM (rU. pra.) khUba ja gusse thavuM. 0dhaDakavuM kALa-nyukama ja "kAla-nyutkrama, "enekrenijhama' (na. la., (rU. pra.) DaravuM. (2) hiMmata hArI javI. 05kaDI rAkhavuM kALasara na. vahANanA maskulanuM mathALuM. (vahANa.) 'kAlarAtri 13 kALa-ra8 : ? : uM (rU.pra.) sAmA 2010_04
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ kALasara 59 kALI de kALasara vi. jio "kALuM" dvArA.] ratuM bhUruM, badAmI kALI* S saM. mAutha->prA. Ifjha-] jue "kAlaya.' kALasaruM vi. [ + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] kALAza paDatuM kALI karala (-kaya) strI. [jae "kALuM' +gu. 'I' strIkALasarpa juo kAlasarpa.' pratyaya + aspaSTa.] eka jAtanI kALA kAMpavALI jamIna kALa-svarUpa juo "kAla-svarUpa." [kAliMgaDI kALI kasturI strI. (juo 'kALuM' +gu. I ' strI pratyaya kAbaMgaDI strI, eka jAtanI vanaspati, (2) tarabUcane vele, + "kasturI.'] vAsamAM ane svAdamAM kastarIne sugaMdha kALaMgaDuM ja "kAliMgaDuM.' Apate eka repa kALaMbhavuM (kALabhaj) na. [jue "kALuM' dvArA. gAya kALI kaMThI (-kaThI) strI. [jue "kALuM' + gu. "I' baLadane thato eka roga pratyaya + "kaMThI.'] DokanuM eka jAtanuM kALA pArAvALuM kALAkharI strI, (saM. -akSafjA> prA. vAgnivarSAribA] ghareNuM, kALiyuM, kIDiyA-sera (lA.) maraNanA samAcAra patra, kArAkhaDI [kALAza kALI kAThiyANI strI, jie "kALuM' + gu. "I' zrIpratyaya kALATa' puM. jio "kALuM' + gu. ATa' ta...] kALApaNuM, + "kAThiyANI.'] (lA.) copATanI eka ramata kaLATa (traya) strI, jie "kALuM' + gu. "ATa' ta.ka.] kALI TakI strI. jue "kALuM' + gu. "I' pratyaya kALI jhAMya mAratI jamIna [kaMpa-eka vanaspati + aspaSTa.] eka jAtanI vanaspatinuM maLiyuM kALA dANuM chuM. ba. va. jio "kALuM' + dANe.'] kALa- kALa-keza na. [sa. TchI>prA. jafhama dvArA eka keLA-TalI juo kALI-TIlI." pakSI, kALiye kezI kALA-peDI sI, jio "kALuM' + paDI.'] ja o "kALAkharI. koLI keza (-5) strI, ji e "kALuM" + gu. 'I' strI pratyaya kALAba (M) strI, [ja e "kALuM' dvArA.] kALA raMgane + "kezI.'] (lA.) bahu kALI strI aMza, thoDuM kALApaNuM kALI ajarI strI. [jae "kALuM' + gu. I strI pratyaya + kALAza (-ca) strI, jio kALuM' + gu, "Aza" ta. pra.] 'khajUrI.'] (lA.) lIMbaDAnA jevuM eka jhADa kALo raMga hovApaNuM, kAlimAM kALI-khAra kuM. [saM. vahIva>prA. vADhima + juo "khAra.] kALAMtara (kALAntara) ja e "kAlAMtara.' eka jAtano kALA raMgano saLI jevA jherI kSAra kALAMtare (kALAntare) e "kAlAMtare.' kALI-bebara (2) strI. [jue "kALuM + gu. 'I ' strI kALidAsa ja "kAlidAsa." [lAyaka (jamIna) pratyaya+ aspaSTa.) rAkheDI raMganI kAMkarAvALI ane sukAyela kALiyA vi., sI. [ja e "kALiyuM.'] kALI kapAsane bhAre paDe tevI cIkaNI jamIna kALiyAra , [o 'kALuM' dvArA.] kALI cAmaDI upara kALI gagadIna strI. jio "kALuM' + . "I' strI pratyaya + dhoLAM TapakAM ke dhAbAMvALe mRga, kRSNasAra aspaSTa. himAlaya upara vasatI eka khisakelInI jAta kALiyuM vi. [ja e "kALuM' + gu. IyuM' svArthe ta...] kALA kALI garaNI strI. [juo 'kALuM' + gu. 'I' strIpratyaya + raMganuM. (2) na, eka jAtanuM kALuM ghAsa. (3) strInuM gaLAnuM "gaNI.'] eka jAtanI vanaspati, kALe kaMpa eka kALA pArAnuM ghareNuM, kALI kaMThI. (4) tamAkunI eka jAta kALI gAMThI strI. jue "kALuM'+ gu. "I' pratyaya + kALiye vi. 5. jio "kALiyuM.] AkakAnA habasI, vRzviMI>prA, ifThemA] (lA.) kapALa upara paheravAnuM sIdI. (2) kALI tamAku, (3) kALe tAva, laeNka phIvara strIonuM eka ghareNuM. (2) strIonuM gaLAmAM paheravAnuM kALiye kaMda (-ka6) 5. jio 'kALiye' + saM.] DAMganAM senAnA gaMThA ane saravALuM ghareNuM jaMgalamAM thate kALa-dukALe khAvAmAM kAma lAge te kALI cakalI strI. [jue "kALuM' + gu. "I' strI pratyaya+ eka kaMda [kALuM jhINuM lAMbI pUMchaDIvALuM pakSI "cakalI.'] cakalInI kALA raMganI eka jAta kALiye kezI chuM. [ja "kALiye drArA] e nAmanuM eka kALI cIsa sTI. jio 'kALu' + I" strApratyaya + kALi ThAkara . [ja e "kALiye' + "ThAkara.] zrI kRSNa cIsa."] (lA.) bhayaMkara ciciyArI kALiyo roga !. [jue "kALiye' + saM.] Dherane thato kALI caudasa-za)-sya,-) jI. [ja kALuM' + gu. eka roga 'I' pra. + caudasa.] hiMdu Azvina mAsanI aMdhAriyAnI kaLiyA vachanAga paM. [ja "kALiyo' + "vachanAga."] eka caudasa, rUpa-caudasa. (saMjJA.) [0ne kakaLATa kahe jAtanI auSadhopayogI vanaspati. (2) (lA.) daMzIlo mANasa (rU.pra.) gaMdavADa dUra karo] kALiyo sarasa puM. [ja e "kALiyo' + "sarasa.'] eka kALI chaTha (-Datha) strI, jio "kALa" + gu. "I' pratyaca auSadhopagI jhADa, kALe kAMsako + "chaDa.] eka jAtanI vanaspati, jaTAmAMsI kALiye sIrama na. [ juo "kALiyo' + aspaSTa.] eka kALI jamAM strI. [ja e "kALuM" + gu. 'Iapratyaya + jAtanuM jaMgalI jhADa jamA.'] jamIna-mahesula kALi(-)gaDuM jue "kAliMgaDuM.' kALI jIrI strI. [jAe "kALuM' + gu. "I" strI pratyaya + kALa(-)ga jue "kAliMgaDe." jIruM' + gu. "I" strI pratyaya] eka jAtanI pagI kALi(-LI)zuM jue "kaliMgaDuM." vanaspati ane ene kALA raMganAM bI kALI jao "kAlI' (mAtA). kALo deva (-2) strI, jio "kALuM" + gu. "I" pratyaya 2010_04
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ kALI dhAmaNa-DhokaLI 510 kALuM bAbaruM + saM. reva71 (lA.) kALA raMganI zubha zukanamAM gaNAtI kAgaDuM e "kAliMgaDuM." eka cakalInI jAta kAgaDe juo "kAliMgaDe." kALI dhAmaNa-DhokaLI strI, [+ ja "dhAmaNa" + DhokaLI.'], ka zuM ja e "kAlizuM.' kALI dhAma-vINI DhI. [+ juo "dhAma(-4).] eka kALIge puM. e nAme eka datya.(saMjJA)(2) kaLiyuga. (saMjJA) jAtane cheDa kALu satI. eka jAtanI tana kALA raMganI bheMsa kALI nagadI jue "kALI nagoDa." kALu ja "kAla' (mAchalI). kALI nagara (2) strI. [ o "kALuM" + gu. 'I' strI- kAluDI strI. [jae "kALuM" + gu. 'DuM' svArthe ta. pra. + "I' pratyaya + aspaSTa.], kALI nageDa (-) strI. [e strI pratyaya(lA.) gheDI. (2) kALI bheMsa kALuM" gu. 'I' strI pratyaya + "nageDa.'] e nAmanI vanaspati, kALuDuM vi. jie "kALuM' + gu. 'DuM' vArthe pra.] kALuM. (padyamAM.) nageDanI eka jAta (2) (lA.) ghaNuM ja bhayaMkara kALI nasetara (25) sI. [ + juo "nAtara.'] eka kALuM vi. [2, prA. vAru na. aMdhakAra dvArA] zyAma raMganuM. prakAranI vanaspati-notarane prakAra ["kAliya." [-LA mevALuM (mAM) (rU. pra.) duSTa, kharAba, -LI gAMDanuM kALI nAga kuM. [saM. jAQi->prA. jasTisa + saM.] juo (gAMThayanuM) (rU.pra.) kinAra.-LI gheADI(rU. pra.) aphINa.-LI kALI-52ja strI. [ jue "kALuM + gu. "I' strI pratyaya ghoDIe(upara) caDa(-)6(rU.pra.) aphINane kasuMbo pI. + saM. prajJA > "paraja' arvA. tabhava-] dakSiNa gujarAtanI -LI TIlI (rU.pra.) badanAmI, kalaMka, bo. -LI TopI (rU.pra.) dubaLA vagere kALA raMganI zIla prajA, rAnI pareja vAraMvAra guno karanAra kedI. -LI bajAra (rU. pra.) jue kALa pahADa (-pADaca) strI. [ + jue "pahADa, eka kALuM bajAra.' -LI baLatarA (rU. pra.) asahya vedanA, -LI vanaspati.] jue "kALI-pATa' rAkSasI (rU. pra.) khUba aMdhArI rAta, meghalI rAta. -LI kALI-5 zrI. [ + ja "pA,' eka vanaspati.) e nAmanI reTI (rU.pra.) mAlapuA. -LI reLI(-2oLI) (rU.pra.) sUryAeka auSadhopagI vanaspati stane samaya -LI lAya (rU.pra.) peTamAM thatI anahada kALI-pATa:(-Taya) strI. [+ juo "pATa, eka vanaspati,] baLatarA. 0 karavuM (rU.pra.) mAM na dekhADAya ema karavuM. eka jAtanI vanaspati. (2) eka jAtane bIje velo 0 kaTa (rU. pra.) taddana kALuM. 0 geruM (rU. pra.)kacakaca, kALI-pATha.(-Thaya) . [+juo 'pAka." eka vanaspati.] eka kacakacATa, niMdAvacana. 0 DibAMga (rU. pra.) atyaMta kALuM. prakAranI auSadhopayogI vanaspati, pAThAne prakAra 0 dhaLuM (ghALuM) (rU. pra.) kharAba kAma ('kALAMdhaLAM' kALI-pATha (pApaDaya) jue "kALI-pATa.' moTe bhAge ba. va. mAM). 0 pANI (rU. pra.) dezanikAla, kALI laDI strI. [+juo "phUlaDuM' + gu. 'I' pratyaya] dezavaTo. 05Na oLaMgavuM (ra.a.) dariyApAra eka jAtanI vanaspati. (2) e nAmanI eka bIjI musApharIe javuM. bajAra (rU.pra.) cAlu bajArabhAva karatAM auSadhopagI vanaspati vadhu bhAvathI mAla vecanAruM bajAra. 0 bahalaka, 0 bhuM che, kALI badAma strI [ + juo "badAma.'] (lA.) gaMjIphAna 0meza(zya) (rU. pra.) taddana kALuM. 0 meTuM (rU. pra) kheTuM pattAMmAMnuM kALInuM te te patta kAma karavAthI zarama AvatAM utarI gayele cahero. reNuM kALI bArA strI. [+ juo bAruM.' ] tapakhIriyA raMganI (2chuM) (rU. pra.) saMdhyAkALa pachI samaya -Le kaLeLATa ane jarA khArAzavALI bhagarI jamIna (dha mATenI) (rU.pra.) bhAre bhayAnaka rekakaLa, duHkhadarzaka rokakaLANa.- kera kALIne besara (-2) . [ + jue besara."] gherA bhUrA- (zkera).(rU.pra.) ati krUra prakArane jukama. -Le kAme(rU.pra.) raMganI ane vizeSa kAMkarIvALI bhagarI jamIna (jhINI apakanya, bhUMDuM kAma, kharAba kAma. (2) vyabhicAra-cArIDAMgara vagere mATenI) lUMTaphATa. ane kAyado (rU. pra.) anyAya karanAre kAyado. kALabhA2 (-razya) strI. saurASTranI beDInI eka jAta -Le kepa (rU. pra.) kALe kera. -Le cAMllo (rU. pra.) kALI macachI strI. [juo "kALuM' + gu. "I' strI pratyaya kalaMka, baTTo, badanAmI, kALI TIlI. ane cAra (rU. pra.) + "marachI.'] khorAkamAM vaparAtI paMchaDI vinAnI eka kALA pAke takara. (2) duSkarma karanAra. -Le hAgha (rU. pra.) kalaMka, raMganI mAchalI [mUsaLInI jAta baTTo, badanAmI. -Le dukALa (rU. pra.) mANasa ane Dherane kALI-mUsaLI strI. [+ jue "bhUsaLI.'] kALA raMganI jIvavuM paNa muzkela thaI paDe tevo bhAre prabaLa duSkALa. -Le kALI yAdI sI. [ + juo "yAdI."] AMkhe caDelA mANasanI nAga (rU.pra.) kAtila nAga, jherI sarpa (kALA raMganA). -Lo yAdI, bleka lisTa ( pigI vela bekA (rU. pra.) bhAre AkarA bumabarADA, bhaya ane kALI vela (-ca) strI. [+ jue "vela."] eka jAtanI auSa- duHkhane re-kakaLATa dALamAM kALuM (rU. 4) aniSTa kAma.] maLI za(-sa)ra9ra) sI. [+ ja o sera." gaLAmAM paheravAne kALuM gAMkiyuM na. jio "kALuM' + "gAMThiye.'' eka vanaspati eka saubhAgya-dAgInA, kALI kaMDI, kIDiyA kaMThI kALuM-pAkA ne. varu tathA ziyALane maLatuM eka prANI kALI saDI strI. [ + jue "sadeDI.'] eka auSadhepagI kALuM phulaDuM na. jio "kALuM + "kalaDuM.'] (lA.) eka prakArano vanaspati [lA.) eka jAtane suMdara choDa choDa [vanaspati kALI haLada (-gha) strI. [+ sa. IMdrA prA. zuddhi hiM.] kALuM bAbaruM na. [ jue "kALuM' + aspaSTa.] eka jAtanI m-paTa , 'jatana" [+jae, , 2010_04
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ kALakhaMDo kALakhA huM eka jAtanI vanaspati kALaDI vi., strI, kALA raMganI. (padyamAM.) jue 'kALuM' + gu. 'huM'svArthe skrIpratyaya] [yA patarAnuM sAdhananuM kALeluM na. bIDI ane bajaranA baMdhANIne e rAkhavAnuM lAkaDA kALatarA juo kALetaro,' kALe araDUse puM. z2ie 'kALuM'+araDUse.'] araDUsInI jAtaneA kALAM pAMdaDAMnA eka cheDa 51 AMbAnI eka khAsa jAta kALo A-hA)phsa puM. [jue 'kALu' gu. +ArTsa.'] vanaspati kALo kaTakiyA puM. [+jue 'kaTakiyA.'] e nAmanI eka kALo kahuM chuM. [+jue kahu.'] kaDunI eka auSadheApayegI eka vanaspati jAta, kALA karA yuM. [+jue 'kaDo.'] iMdrajavanI eka Ata kALA kAMsakriyA puM. [ + jue 'kAMsakiyA.'] eka vanaspati kALA kUca puM. [ + ja 'kaDo.'] eka jAtanuM jhADa kALo TUMpA puM. [ + jue 'kaMpA.'] jue 'kALA dANA,' kALA kezI puM. [ + jae kAzI.'] kALiyA kAzI nAmanuM pakSI kALA citraka huM. [ + saM.], kALo citro huM. [+jue citro.'] eka prakAranI vanaspati kALaTa(-)vuM a.kra. [jue 'kALuM,' nA, dhA.] kALA paDI javuM, kALA thaI javuM. kALeTA(-DhA)vuM bhAve., kri. kALeTA(-DhA)vavuM che., sa. kri. kALATA(-DhA)vavuM, kaLATA(-DhA)vavuM jue 'kALeTa(-)zuM.' kALotara puM. [saM. vAru + uttara-] ghaNe jUnA samaya kALotariyA vi., puM. [jue 'kALe tarI' + gu. yuM' ta. pra. maraNanA samAcAra laI AvanArA khepiyA kALotarI srI. [saM. hrA-potrA > prA. zAha-uttaramA] samayanuM maraNanA samAcAranA patra, kArAkhaDI kALotaruM. vi. juo 'kALAtara' + gu. '*' ta. pra.] jUnA [bhayAnaka kALotara vi. [jue kALuM' dvArA,] khuba kALuM, (ra) (lA.) kALatarA puM. [juo kALAtaruM.] kALetarA nAga, ati bhayAnaka kALe sarpa [nnatanA cheDa kALo pIMjArA puM. jue kALuM' 'pIMjArA.'] (lA.) eka kALo prameha puM. [jue'kALuM'saM.] pramehanA eka kharAba prakAra kALo phUlavA puM, juo 'kALuM' + phUlave.'] eka jAtanA cheADa kALA mRga puM. [jue 'kALuM' + saM.] kALiyara mRga, kRSNasAra kALo rega puM. [jue 'kALuM' + saM.] za2I2 upara kALAM dhamAM UpaDI AvavAM. evA eka bhayAnaka ga [prakAra kALo zirISa chuM.. [jue 'kALuM' + saM.] zarInA jhADanA kALA sarasa puM. [jue 'kALu' + 'sarasa.'] eka jAtanuM jhADa kALA sAlema puM. [jue 'kALuM' + 'sAlema,'] eka jAtanA pauSTika auSadheApayeAgI padArtha kALAMDha(-)vuM (kALAM) a. kri. [jue 'kALuM,' nA. dhA.] kALuM paDI javuM. (2) (lA.) nabaLuM paDI javuM. kALeAMDhA(DhA) (kALAM-) bhAve., kri. kALo DhA<-DhA)vavuM (kALAM) pre., sa, kri. kALAMDhA(DhA)vavuM, kALADhA(DhA)vuM (kALAM-) jue 'kALeAMDa(4)vuM'mAM. _2010_04 kAMkaraDI kAM kri.vi. saM. tAt>= apa. sAvaeN> g!ma>= gu. 'tAM'. nA sAdaye saM. krama nA vikAsa. hemacaMdra nAr prayAyuM paNa che.] kema, kevI rIte! kAMI sa., kri. [jue'kaMI'] anizcita athavA na samajhAya tevuM amuka (cetana padArtho sivAyanA mATe vaparAtuM sarvanAma), [. kAMI thaI javuM (rU. pra.) khUba ja lAgaNI ke du:kha thayuM. . nuM kAMI thaI javuM (rU. pra.) dhAravA karatA UlaTuM thaI paDavuM] kAMI eka, kAMIka sarva., vi. [ + gu. 'eka,' 'ka' svArthe ta. pra.] thoDuMka mAtra, lagAreka, jarAka kAMu kri.vi. [praznArthe grA., khAsa karI pazcima saurASTramAM] zuM ? kAMka. kri. vi. [jue 'kAMIka'] jue 'kAMI ka.' kAM (-kaya) strI, bagalAnA UDavAne maLatI gheADAnI eka doDa kAMkaca (-ca) jue 'kAkaca,' kAMkaciyuM jue 'kAkaciyuM.' kAMciyA jue 'kAkaciyA,' kAMkacI juo kAkacI.1-2, kAMkacA jue 'kAkaze.' [eka paMkhI kAMkaDuM .. [sa. OM + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] ghaNuM bhukhALavuM kAMkaNu ta. [saM. La] ka'kaNa, strInA kAMDAnuM bhUSaNa, baMgaDI. (2) (lA.) kAMDA para baMdhAtA mAMgalika derA kAMkaNa-dAra vi. [ + phA. pratyaya] (lA.) lAMbI cAMca ane lAla mevALAnA cAMdalAvALuM kALA raMganuM eka meTuM pakSI kAMkaNu-dorA puM. [+ jue 'DhArA.'] lagnavidhi samaye varakanyAnA jamaNA kAMDA upara hiMduomAM bAMdhavAmAM AvatA mIMDhaLavALA derA, [rA chUTavA (rU. pra.) vaivAhika samAraMbha pUrNa thavA] kAMkaNu(-NA)sAra na. cAmAsAmAM sthaLAMtara karatuM eka pakSI kAMkaNa-hAra na. kadI na sUtuM manAtuM eka pakSI (lokasAhityamAM) kAMkaNAsAra jue 'kAMkaNasAra.' kAMkaNiyA puM. eka jAtanuM amadAvAdI mazarUnuM kApaDa kAMkaNI strI. [saM. duniyA >> prA. vibhA-] dAMtanI cUDInI pAchaLa paheravAmAM AvatI eka prakAranI cUDI. (2) strIAne hAthe paheravAnuM kAMgarAvALu valaca. (3) dIvInA mathALAnA eka bhAga, (4) thAMbhalAnI vacamAM agara makarabA tathA minArAnI aMdara karavAmAM AvatA AMDhavALA paththara kAMkaNI? strI. ekra jAtanI vanaspati. (ra) eka jAtanuM strIonuM lUgaDuM kAMkaNuM. na. eka AtanuM jhADa, khATI AMbalI kAMkaNuM nA karahu dANeA. (2) vi. kAMkarAvALuM kAMkaNuMOM vi. kAMgaluM, kaMgAla, dUbaLuM kAMkaNuMja strI, eka jovanuM kariyANuM kAMkaNeruM na. bagalAnI jAtanuM eka pakSI kAMkara` (-raya) strI. kAMTAvALuM eka jhADa, (ra) raMga ApatI eka bIjI vanaspati kAMkara` (-25) strI, pIMjaNanA eka bhAga [kAkara kAMkaraOM (-ra5) srI. [ravA,] dAtaraDAM karavata vagerenA AMkA, kAMkaraDI strI, [jue 'kAMkarI' + gu. 'Da'svArthe ta. pra.] kAMkarI
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAMkaraNI kAMgaDoLa kAMkaraNa strI. [ja e "kAMkara, dvArA] dAtaraDAmAMnI kAMkara manamAM ne manamAM duHkhI thavuM. 0na-nAMkha (rU. pra.) pADavAnuM sAdhana raMgamAM bhaMga kara, vigna karavuM. AbarUnA kAMkarA (2. kAMkara- strI. jio kAMkarI' + "bheAM.] kAMkarAvALI jamIna pra.) mAnabhaMga sthiti. AMkhamAM kAMkaro (rU. pra.) AMkhane kAMkaravuM sa. kri. jio "kAMkara, nA. dhA.] kAnasathI dAMtA dukhA. kAnamAM kAMkarA ghAlavA (rU. pra.) sAMbhaLyuM na tIrNa banAvavA. kAMkarAvavuM che.. sa. kei. sAMbhaLyuM karavuM, upekSA karavI. (2) aNajANa hovAne kAMkarALu vi. [ja e kAkaro + gu, "ALuM' ta. pra.] daMbha karo] kAMkariyALa, -LuM vi. jio "kAMkare' + ga. "vuM" + kAMkarola (-kaca) strI, eka jAtanI vanaspati "ALa', ALuM ta. pra.] kAMkarIvALuM kAMkaLI strI, na. eka jAtanuM pakSI, kAMkaNasAra kAMkariyuM vi. [o "kAMkaro' + gu. "chayuM' pra.] kAMkarI. kAMkala, -La (-15, -ya) strI. kAMTAvALI eka vanaspati vALuM. (2) (na.) e nAmanuM amadAvAdanuM eka etihAsika kAMkasi puM. auSadhopagI eka vanaspati ane enuM taLAva. (saMjJA) (3) (lA) devuM, karaja. (4) (su) hoLI- eka phaLa TANAmAM dhANI-goLa-dhInI khAtAM "kara kara thAya tevI vAnI kAMkarI ja e "kAMkasI.' kAMkarI strI, jie kAMkare' + gu. 'I' sIpratyaya.] kAMka- kAMkaNI-kasa na, paThanA hADakAnI Toca sAthe vaLageluM hADakuM rAonI nAnI nAnI TukaDI, "rabala." (2) koI paNa nA kAMkaNuM vi. [saM. jarAjha-> prA. zarU ba ] karkaza, kaThora, TukaDo. (3) hokAnI calamamAM rAkhavAmAM AvatI ThIkarAnI tIvra che capaTI geLa kaTakI, ThIkarI. [ kADhI nA(-nAMkhavI (rU. kAMkaLa (-ntha) juo "kAMkala." pra.) kiMmata kADhI nAkhavI. (2) samaLaNuM dUra karavuM. 0ghaDe kAMkiNa strI, [sa. kAdaLa] pAno cotho bhAga, damaDI, pheDe (rU. pra.) kALanuM mAhAsya. (2) jenuM kAma je kare. kAkaNuM (janA samayanuM eka nANuM) 0nIkaLI javI (rU. pra.) namAlA thaI rahevuM. (2) dUra kAM ke ubha. [ja e "kAM' + "ke.'] kAraNa ke, kemake. [4 thaI javuM. 0mAravI (rU. pra.) lAga joIne kaTake caDa(-)vuM (rU. pra.) kamakamI Ave ne rUvAM UbhAM thAya mAra, 0 mArI javI (rU. pra.) AbarU javI] e krodha karavA.] kAMkarI-kastara na. jio "kAMkarI' + "kastara.'] jhINI kAMkera sarva jio "kAMka' + "e" (paNa) kAMIke, kAMIka jhINI kAMkarI ane paththara para caraNa kacaro kAMTiyuM na. khabhA upara garadana nAkhI besavAnI kriyA kAMkarI-kAma na. jio "kAMkarI' + "kAma.'] rastA upara kAMkera . karacale [thoranI eka jAta kAMkarI besADavAnuM kAma kAMkela(La) (-phaya, naya) strI, [saM. jhI] kAMTAvALI kAMkarI-kucAmaNu strI, jio "kAMkarI tArA.] e nAmanI eka kAMkelI strI, [saM. zoIi> prA. saMjomAM] kaMkAla dezI ramata, baLAkAMkarI, caNaka-cIbhaDI, beThI karI nAmanI vanaspati, kAkelI, kSIravidArI [2chavA jevuM kAMkarI-cALa paM. jio "kAMkarI' + "cALo.'] kAMkarI pheMkI kAMkSaNIya (kAkakSaNaya) vi. siM] AkAMkSA karavA jevuM, karavAmAM AvatuM tophAna. (2) (lA.) aDapaluM, aTakacALuM kAMkSavuM (kAkakSa.) sa. kiM. [saM. hikSatatsama AkAMkSA (3) uzkeraNI rAkhavI, chachA rAkhavI kAMkarI-dAva chuM. [o "kAMkarI" + 'dAva.'] segaThAne badale kAMkSA (kAkakSA) strI. [saM] IcchA, kAmanA, jhaMkhanA kAMkarIe mUkIne ramAtI eka ramata kAMkSita (kAukSita) vi. saM.] jenI AkAMkSA-icchA karakAMkarI-na(-nakhAmaNI strIjuo "kAMkarI' + "nA(nA)khavuM" vAmAM AvI hoya tevuM, jhaMkheluM, icchavuM + gu. "AmaNuM" ka. pra.) e nAmanI eka ramata. kAMkhavuM a. kei. jio "kAMkSavuM.' saM. zrAkSa -> prA. jhaMa-] gaNagaNa-moca (lA) vilApa karavo, zeka karavo. (2) karAMjhavuM kAMkareja 5. [saM. vAreva> prA. narena] uttara gujarAtamAM kAMkhI strI. jae "kAMsakI." (2) baMgaNa vaDhiyArane kAMkariyALe eka bhAga. (saMjJA.) kAMkhelI strI, ajameda kAMkarejI vi. [+ gu. "I' ta.pra.] kAMkarejane lagatuM, kAMka- kAMgara (gya) strI. [saM. 19] e nAmanuM eka dhAnya rejanuM (khAsa karIne "kAMkarejI gAya jANItI che.) (garIbo mATe bhAge enA roTalA karI khAya che.) kAMkareTa kuM. [e. kekITa cUnA kAMkarA yA simenTa kAMka- kAMgara (-) strI, kAMsakI rA-kapacInuM mizraNa karI jamAvavAnI kriyA kAMgaca (9) strI, eka jAtanI vila, kAkI kAMkare . saM. 4 >prA. TUMkama-] paththarane aNaghaDa kAgaciyuM na., - . kAkaciya nAne nAte TukaDe, (2) khIla, lohIne nAnA go. kAMgaDa na tANa upara pheravavAnA kAmanuM vaNakaranuM eka [-rA paDavA (rU.pra.] AkhomAM khIla thavA, (2) lothI ojAra, kAMThalo, kUDuM ['karaDu' (dANa), tiraskAra thA. -re kAMkare pALa baMdhAya (-pALya-) (3 pra.) kAMgaDuM chuM. huM (aNu) na. di. prA. duba-] jue thoDuM thoDuM karatAM moTuM kAma sadhAya. 0 kADhA (rU.pra.) naDatara mAMgaDe 5. gaMjI , dUra karavuM. kADhI nAMkha (rU. pra.) kimata utArI kAgaLa nI eka jAtanuM imAratI lAkaDuM nAkhavI-nirmAya gaNI hAMkI kADhavuM. 0kheMca (rU. pra.) kAMgaDeluM na. kaDhAyAnA jhADanuM bI (zekIne khavAya) 2010_04
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAMgaNiyuM 513 kAMcALuM kAMgaNiyuM na. kALuM sutarAu kapaDuM jao "kAMguM.' kAMgaNuM jue "kAMgaDuM." kAMdhI strI. baMne bAja dAMtAvALo dAMti kAMgaravuM a. kri. [2vA.] gusse thavuM, rIse bharavuM kacakaDI strI, jio "kAMcakI' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] kAMgarA-dAra vi. jio "kAMgaDuM' + phA. pratyaya], kAMgariyuM kAMcakI, kAMkI riMga, kAcakI vi. "kAMgaruM + gu. IyuM' ta. pra.] kAMgarAMvALuM kAMcakI strI. [2vA.] gaLAmAM rUMdhAmaNanA prakArane eka kAMgarI strI, strI, [jao "kAMgaruM + gu. "I' strI pratyaya] kAMcakI strI, juo "kAkaca." kAMgarAnA AkAranI dAMtAvALI tareha. (2) kera, dhAra, kAMcakI strI. kAMsakI kinAra. (3) jhIkanI TIkI sAthe bharatakAmamAM vaparAtI kAMcamuM na., ke pR. juo "kAkaciye." jADA tAranI bhUMgaLI. (4) gADA gADI ke paTArA upara kAMcaDo jue "kAciMDo." jaDavAmAM AvatI kinArIvALI paTTI kAMcana (kAcana) vina. [saM.] UMcI jAtanuM enuM. (2) kAMgara na., -ro chuM. [phA. kaMguraha] (kaMTakillAnI dIvAla vi. senAnuM baneluM upara karavAmAM Avato) dAMtanA ghATanA AkAra, zaMku- kAMcana-chAla (-haya) strI. [saM. + juo "chAla."] selerI AkAranuM caNatara, kesIse chAlavALI eka vanaspati, kAMcana-latA kAMgaluM vi. phi. "kaMgAla-mAgavuM, araja karavI] mAgIne kAMcanamaya (kAcana) vi. [saM.] senAnuM. (2) senerI jIvanAruM, kaMgaluM, kaMgALa, garIba. (2) (lA.) nirbaLa, kAMcana-latA (kAgyana) strI. [saM.] juo "kAMcana-kAla.' khUba baLuM. (3) AtmabaLa vinAnuM, kAyara, nirNAya. kAMcana-varaNuM (kAccana-) vi. [saM. + varSa > "varaNa" (4) haDe haDe thatuM, jyAM tyAM apamAna pAmatuM (a. vadabhava) + gu. "uM' ta. pra. ] senAnA raMganuM, kAMgavuM na. jio kAMga' dvArA.] kAMganI banAvelI eka sonerI khAvAnI vAnI kAMcana-varNa (kAcana-) puM. siM] senAnA je raMga. (2) kAMgavuMvi. jio "kAMgaluM."] kaMgaluM, garIba (vi.) senAnA jevA raMganuM, senerI ['kAMcana-varaNuM.' kAMga' pR. [e "kAMgavuM.'] juo "kAMgavuM.' kAMcana-varNa (kAccana-) vi. [+gu. "u" ta. pra.] jue kAMgo chuM. paganA phaNA upara daMDa kAMcanAra(-la) na. [ saM., . ] punAga vRkSa, caMpokaTI kAMgazi(siye ja "kAkaciyo.' kAMca-mIThA strI. tarabucanA jevA svAdavALI kerInI eka jAta kAMgasa () strI. davAmAM khapa lAgato eka cheDa kAMcalaDI strI. [ juo "kAMcaLI' + gu. Da' svArthe ta. pra. ] kAMgasaDI strI. jio "kAMgasI" + gu. "Da" svArthe ta. pra.] kAMcaLI, cALI, (padyamAM). kAMsakI kAMcavuM sa. kri. kharAba karavuM, zuddhane azuddha karavuM. (2) kAMgAsariye 5. e nAmanI eka vanaspati, zeLo chetaravuM. (3) DakheALavuM. (4) strI-saMjoga karavo kAMgasiyAM na., ba. va. jao "kAkaciyo." kAMca puM. [saM. vanyu- > prA. jhaMDuma-] bAMya vinAne kAMgasiyA ja "kAMgazi.' hAthavaNATane Unane kabaje ke roLI (dakSiNa gujarAtamAM kAMgasI strI, eka jAtanI vanaspati dubaLA bharavADa vageremAM vaparAya che. ) kAMgasI zrI. e kAMsakI. (2) be belAMne joDI kAMcaLiyA-5thI (5thI) vi. [ juo "kAMcaLiye' + "patha' rAkhanArI (kAMsakInA AkAranI) vacamAM AvatI sAMkaDA + gu. "I" ta. pra. ] kAMcaLiyA paMthanuM anuyAyI, vAmamArgI lAkaDAnI phADa. (sthApatya.) kAMcaLiye vi, [o "kAMcaLI" + gu. "yuM' pro] kAMcaLI kAMgase 5. juo "kAMsake.' paherI che te puruSa, strI pAtra bhajavanAra. (2) (lA.) kAMgAI sI. jio "ka' + gu. "AI' ta...] kaMgalA- bAyala, hIjaDe paNuM, garIbAI, (2) asahiSNutA kAMcaLiye paMtha ( ) . [juo "kAcaLiya" "paMtha."] kAMgAI-ve puM, ba. va. [ + jue "DA."] kAMgApaNuM vAmamArgane saurASTra-kaccha-gujarAtamAM cAlate eka peTAkAMgA-bhUrA muM, ba. va. jio "kaNuM" dvArA.] garIbAI saMpradAya. (saMjJA.) gAyA karavI e, valepAta kAMcaLI strI, [sa, vAtrA > prA. jhiyA] strIone kAgAma (3) strI. AkhalAnI eka jAta chAtIne kabaje, cALI, kApaDuM, kamakhe, khama. (2) kAMgArU na. [e. kArU] uMdaranA AkAranuM oNsTreliyAnuM sarpAtinI kheLa (je dara varSe zarIra uparathI utArI nAkhamoTAM bakarAM-gheTAM jevuM eka copaguM prANI vAmAM Ave che.) (3) eka dezI ramata [paMtha." kAMgA-ve puM, ba. va. jio "kAMNuM' + vaDA."] kAMgAI kAMcaLI-dharma che. [ja e kAMcaLI" + saM.] jue "kAMcaLithI kAMguM vi. [juo "kaMgaluM.'] kaMgALa, rAMka, garIba kAMci(-cI) (kAci , - cI) strI, 0 dAma na., mekhalA kAMge kuM. pANarAnuM cALiyuM banAvatAM vaparAte eka strI., sUtra na. [sa.] kaMdora, mekhalA jAtane rAte raMga kAMcakIya (kAcukIya) kuM. [saM] kaMcukI, prAcIna aMtaHpurane kAMgaNI chuM. eka prakArane vanaspati-cheDA darage. (nATaya.). kAMgeliyuM vi. [ja e "kAMguM + gu. "ola" + IyuM ta. pra] kAMcALuM na. AMtaraDuM Jain Education international 2010_04
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAMLa kAMjI dariyAnI khADImAM pANImAM thatA eka cheDa kAMjaLa gokaNI huM. eka natA e prakAraneA velA kAMjiyAM na., ba. va. kaTakiyAM-cIDiyAM metI (kAcanAM) kAMjiyA puM. jharamariyA leAthA ane jhINA dANAvALA juvAraneA che|Da. (ra) jhINA dANA kAMjI strI. [ saM. nAniA > prA.]i supAcya prakAranA dhAnyanA leTanA mAMdAM mATe pANImAM ukALI karavAmAM AvatA kavAtha, rAma, kartarI. (ra) kApaDamAM vaparAta kheLa (juvAra ceAkhA vagerenI) [kama vAru! kAM re kri. vi. [ jue 'kAM' + jI' mAnArthe] (mAna sAthe) kAMi kAmadAra huM. [jue 'kAM.' + 'kAmadAra.'] kApaDanAM kArakhAnAMomAM kApaDane kAMjI pAnAra kArIgara, 'sAijhara' kAMjI-hAusa na. [aM. 'kAina-hAusa'] DhArane pUravAnA sarakArI Dame 514 kAM je ula. [jue 'kAM' + 'je'( =ke).] kAraNa ke, kemake kAMDha ( -Ta) strI. [jue 'kAMTA.'] bAvaLa geraDa vagere kAMTAvALAM vRkSA-Da vagerenI gIca jhADI, kAMta kAMTaDhiyA puM. [jue 'kAMTA' + gu, ta. pra. ] kAMTA, (padmamAM.) kAMTA-aze(-zA, *sa -sA, -se)LiyA puM. [jue 'kAMTA' + 'aze-(zA, `sA, "se)-LiyeA.' ] eka jAtanA auSadheApayegI cheADa, kAMTAzeLiyA 'Da' svArthe + 'yuM' kAMTA-IMdrAyaNa ( indrA) na. [jue 'kAMTe' + 'iMdrAyaNa,'] e nAmanI eka auSadheApayeAgI vanaspati kAMTAdAra vi. [jue 'kAMTA' + Aaa. pratyaya.] kAMTAvALuM kAMTA-dhAra vi. [jue 'kAMTA' + dhAra.' ] dhAra pADI nAkhI hAya tevuM kAMTA-rakhuM na. [ saM. Ta-rakSa- > prA. Tama-ravavama- ] (kAMTAthI bacAvanAra) pagarakhuM, joDo, upAna, khAsaDuM kAMTAri(-rI)gaNI strI. [jue kAMTA' + a(-rIM)gaNI.'] bhAriMgaNI kAMTA-zA(-ze, "sa,sA,seLiye jue 'kAMTA-azeLiyo.' kAMTALI srI. [ jue 'kAMTe' + gu. 'AchuM' + 'I' skrIpratyaya. ] jhINA kAMTAvALI eka vanaspati kAMTALuM vi. [jue 'kAMTA' +gu. 'AchuM' ta.pra.] kAMTAvALuM. (2) kAMTA verAyelA paDathA hoya tevuM. (3) (lA.) khama muzkela [(ra) e jhADanuM phaLa kAMTALuM mAthuM na. [+ jue 'mAyuM.'] e nAmanuM eka jhADa, kAMTALo gAriye puM. [+ jue 'gArIyA.'] eka jAtanA cheDa kAMTALo tAra huM. [+jue 'tAra.'] kaMpAuMDanI vADa vagere mATe vaparAtA kAMTAnI gUMthaNIvALA leAkhaMDanA tAra, khAs bhuiMbhaliyeA cAra kAMTALo thAra puM. [+ jue thAra.'] bhUMgaLA kaMTALAnuM thamaDuM, kAMTALo bala puM. [ + jue 'ala'(vanaspati-vizeSa).] eka kAMTAvALA cheDa vAyara' kAMTiyA-varaNa jue 'kATiyA-varaNa.' kAMTiyuM na. [jue 'kAMTA' + gu. 'yuM'ta.pra.] eka jAtanI kAMTAvALI vanaspati. (ra) pagarakhAmAM vaparAtA pittaLa _2010_04 kAMThalA leAMkhaMDa vagerenA kabA. (3) maDadA mAthe eDhADavAnuM kapaDuM. (4) jAjarU, saMDAsa, (5) bharavADa pAsethI kheArAka mATe levAmAM AvatuM hatuM te amaladArI lAgAnuM bakaruM kAMTiyA vi., puM. [ jue kAMTiyuM,' ] aMTasa rAkhanArA mANasa, veravRtti rAkhanAra mANasa. (2) jaMgalI mANasa, (3) maDadA mATe sAmAna vecanAra vepArI. (4) jAjarU, saMDAsa kAMTI` zrI. [jue 'kAMTe' + gu. I'strIpratyaya] nAtA kAMTA, zULa, (ra) DagalAmAM jaDavAnI pittaLanI ke evI AMkaDI yA kaDI. (3) pANInA dhariyA sApha karavAnuM DALAM-pAMdaDAM-jharaDAMnuM sAdhana. (4) gheADesavAraneA laTakatA paga rAkhavAnuM kaDuM, pegaDuM. (pa) jIbhanuM kharabacaDuM hovApaNuM. (6) mAchalInuM hADakuM. (7) mAchalI pakaDavAnI kaDI, gala. (8) rUnI kITI. (9) khALakAnI eka ramata. (10) beDI kAMTAO vi. [ jue 'kAMTe' + gu. I 'ta.pra.] kAMTAvALu kAMTI-geAkharuM huM [+jue gokharu.'] kAMTAvALA geAkharu kAMDuM na. [saM. Ta-> prA. ga yuM.] kaDaeNALanAM pAMdaDAM DAMkhaLAM ane ziMgone sUkA vagere kastara. (2) dAgInAmAM cUnI jaDavAnA khADo. (3) khaTananuM kANuM, baTana bharAvavAnA kAca. (4) mAla ApavA levAnA TharAva kAMTA puM. [jue 'kAMTu.'] vanaspatimAM thatA nAnA-meTA khApA, zaLa. (2) yuropI Dhabe bhejanamAM vaparAtA dAMtAvALA camA. (3) mAchalAM pakaDavAnA gala. (4) ghaDiyALamAM vakhata batAvatI saLI. (5) vajana mApavAnuM sAdhana, tAlayaMtra, trAjavuM, 'spreila'. (6) kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM. (7) kUvAmAM paDelI vastuo kADhavAnuM sAdhana, (8) gheADAnA taMgane khIleA. (9) uccAlana-yaMtra, UMTaDA, 'lIvara' (ki gha.), (10) (lA.) vighnarUpa vastu, naDatara. (11) utsAha, joma, (12) rAmAMca, [-TA upara levuM (rU. pra.) duHkha megavavuM. TA nA(-nAM)khavA (rU. pra.) aDacaNa ApavI, vighna karavuM. "TA paDavA (rU. pra.) jIbhanuM sukAI javuM. TAmAM AvavuM (rU. pra.) sustI UDI jatAM sateja thavuM. -TA vAvavA, -TA veravA (rU. pra.) zatrutA UbhI karavI, * kADhavA (rU. pra.) vighna dUra karavuM. (2) duHkhamAM anyane madadagAra thavuM. . nIkaLavA (rU. pra.) kaSTa dUra thaI javuM. 0 mAraveza (rU. pra.) DaMkha devo. 0 vAgaye (rU. pra.) duHkha thayuM] kAMTA-kAMTa (-Taya) kri. vi. z2ie beu chAbaDAM samAna rahe e ghaDiyALane kAMTe, kharAkhara samayasara 'kAMTA,'-dvirbhAva] vajanamAM rIte, mApasara pUruM. (2) kAMDhiyA puM. [jue 'kAMThe' + gu, 'OM' + 'yuM'svArthe [ta. pra. ], kAMThA puM. [ jue 'kAMThA' + guDa' svAthaeN ta. pra. ] kAMThA, (padyamAM) kAMThelI strI. [jue kAMThale' + I 'zrIpratyaya. ] nAnA kAMThalA. (2) vANAneA tAra tANAmAM nAkhavAnuM vaNakaranuM eka ejAra. (3) puruSa-strIonA gaLAnuM senAnuM eka ghareNuM (pATaliyA ghATanuM) kAMThalA puM. [ja kAMThe|' + gu. la' svArthe ta. ma ] ghaDo vagere vAsaNeAnA kaThalAga, (ra) pApaTanA gaLA uparanI
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAThiyuM kAMta-milana kaLI goLAkAra rekhA. (3) gaLAmAM paheravAnuM senAnuM kAMTArajhI vi, puM. eka AMkhavALe mANasa eka ghareNuM. (4) zarIra upara paheravAnA hareka prakAranA kAMThA-vaDha juo "kAMDA-cheDa." sIvelA kapaDAne gaLA AsapAsa Avato kinArIne kAMTiyuM na. [ja e "kAMDuM" + gu. IyuM" ta.ka.] kAMDA sudhI bhAga, kaoNlara." (5) sIvavAnA saMcAmAM dore vIMTavAnuM hatheLIno bhAga. (2) khamIsa vagereno kAMDA pAsene bhAga, pharatuM cakkara, sUtra-venTana. (6) dezI zALAmAM vANAne tAra (3) strIonuM hAthanA kAMDA upara paheravAnuM eka ghareNuM. tANAnA tAramAM nAkhavAnuM meI jevuM loDhAnI kaDI ane [-cAM karavAM (rU.pra.) jamavA besatAM hAtha-paganAM kAMDAM sAyavALuM vaNakaranuM ojAra, kavaDuM. (7) paraNatAM pahelAM sudhIno bhAga vo] varapakSa taraphathI kanyAne ApavAmAM AvatuM ghareNuM vagere, kAMDI ru. [saM. zabzlA>prA, jaTimAM] vaNATa-kAma mATenI vasaMta saMtara jenA upara vIMTALavAmAM Ave te lAkaDAnI naLI. kAMkiyuM na., - . saM. vAgha-->prA. varSAThiyama-] (2) divAsaLI DikamAM nAkhavAnuM eka jAtanuM ghareNuM. (2) tarelAnA nIcalA kAMDuLI strI. kaDhAyAnuM jhADa bhAgamAM baLadanI Doka nIce rahete lAkaDAne bhAga. (3) kAMDuM na. [saM. vAiva-> prA. dama-] hAthane hatheLI uparano jAjarU, saMDAsa, kAMTiyuM ane pagane paMjA uparane sAMdhAno bhAga, maNibaMdha. (2) kAMDI strI. [saM. 6 ) prA. vajaMThA ] samudrakinArAne baLada bakarI bhesa gadheDAM vagere pazuonI Deke zobhA pradeza. (2) jue "kAMThiyuM." mATe bAMdhavAmAM Avato sUtara ke cAmaDAno paTTo. (3) kAMThe kuM. [saM, ->prA. 4Tama-] kinAre, taTa, tIra. lAtu. (vahANa.). [DAM karavAM (rU.pra.) bhAre vimAsaNamAM (2) AvAro, taDa. (2) kavA-vAva vagerenI mathALAnI paDavuM. (2) parAjaya batAva. -jAM kalama karavAM (rU.pra.) hAMsa, (3) ghaDo gAgara kaLaza vagere prakAranAM vAsaNane kabUlAtanI sahI karI ApavI. 1 kapAvuM (rU.pra.) kabUlAtanI kAMThalA bhAga, kAMThale. (4) (lA.) cheDe, aMta sahI thavI. * kApavuM (rU.pra.) kabUlAtanI sahI levI. kAMThe vi. [saM. 17-vRtta->prA. 4-38ma-] kAMThA sudhI 0 kApI ApavuM (rU. pra.) kabUlAtanI sahI ApavI. AvarIne raheluM, zaga vagaranuM 0 choDavuM, 0 1chehavuM (rU.pra.) tiraskAra karavo. (2) kALI strI. eka auSadhopagI jhADa mukta thavuM. 0 jhAlavuM, pakaDavuM (rU.pra.) mRtyu paryaMta kAMDha (kADa) chuM. [saM., puM, na.] DALI, zAkhA. (2) DAMkhaLI, nibhAvavuM, AdhAra Apa. (2) kharAba kAma karatAM dIThuM, vRta. (3) (zeraDI vagerenI) kAtaLI, perI, mAdaLiyuM. sAmAne pakaDI pADavuM, dAvamAM levuM. 0 bAMdhavuM (rU. pra.) (4) (lA.) vairdika sAhityane te te vibhAga (jemake karma' dhArmika kriyAmAM brAhmaNane varaNImAM varavuM. 0 pavuM upAsanA' ane "jJAna"), (5) mahAkAvyane te te mukhya (oNpavuM) (rU.pra.) Azare sAMpavuM]. khaMDa (jemake "rAmAyaNanA bAlakAMDa vagere). (1) meTA kAMDUra vi. bIkaNa gadya-padya graMthAne te te mukhya vibhAga. (7) na. [sa, puM, kAMDera 5. tAMdaLane na-] tIra, bANa kAMDe kyuM. kAgaDe moTuM vRkSa kAMTaNI strI, eka jAtanI vanaspatine vilo [nArI jAta kALa , dhI strIeka prakAranuM jhUmakhAdAra phalevALuM kAMDhara, 2 strI, bhamarInA prakAranI eka khAsa jAtanI karaDa- kAMDhirI kAMbA(-) puM. eka jAtanA kAMTAvALe vagaDAu choDa kAMha (kADa) vi. [sa.] kAtaLI ke perAImAMthI UgatuM kADhe chuM. heDAvaDa ane sarero maLe te chUTo khUNo. (vahANa) (zeraDI dhare vagere) zeraDI kAMta' (kAnta) vi. [saM.] icchita. (2) kamanIya, suMdara, kAMTasuhA (kADa-) vi, strI. [saM.] dhare. (2) gaLo. (3) manahara. (3) 5. priya pati, prItama, (4) cakamakano kAMdra-vINA (kArDa) sI. [saM.] eka jAtanI vINA (taMtuvAgha) paththara. (5) na. lehacuMbaka kAMTavela () strI, eka prakArane velo kAMta(-tya) strI. [ie "kAMtavuM.'] reMTiyAnI trAka kAMTA-ghaDiyALa na.,() strI. [ja e "kA + dharDiyALa."] kAMta' (-tya) strI. jue "kATa' (kAMTAnI jhADI). kAMDe bAMdhavAnuM ghaDiyALa, "risTa-vaoNca' kAMtaNa na. [ja e "kAMtavuM + gu. aNu ku.pra.] kAMtavAnuM kAma kAMTAnava) cheka vi. jio "kAMDuM' + (1) choDavuM'] sakhata kAMtaNiye 5. [+ gu. "yuM' ku.pra.] aMtara kAMtI gujAro pakaDeluM kAMDuM choDAvI nAkhe tevuM, baLavAna, jorAvara. (2) karanAra mANasa (Da) strI, kAMDAnA baLanI ajamAyaza, (3) (lA.) kAMtaNI strI. [ja e "kAMtaNuM' + gu. "I' pratyaya.] caDasAcaDasI, hoMsAtAMsI pitAmAM rahelI tAkAta kAMtavAnuM kAma. (2) kAMtavAnI Dhaba. (3) kAMtavAnuM mahenakAMTA-baLa na. [4e "kAMDuM' + saM.] kAMDAmAM rahelI tAkAta, tANuM, kaMtAI, kaMtAmaNa. (4) kAMtavAnuM sAdhana. (5) pI. kAMTAbaLiyuM vi. [ + gu. "iyuM' ta...] kAMDAbaLa dharAvanAruM (f) [marA.) karoLiyAnuM jALuM kAMTA-bu vi. jio "kAM' + bUDavuM.'] paganAM ke hAthanAM kAMtaNuM na. [o kAMtavuM' + gu. "arNa kRmi.] kAMtavAnuM kAMDa mAtra De teTaluM (nadI vagerenuM pANI, thALImAM kAma, kAMtaNa. (2) trAka. (3) (lA.) vAtane laMbAvyA pIraseluM dhI vagere) [vAnuM mAdaLiyuM karavI e. (4) bhAMjagaDa kAMThA-bhAdaraDI strI, jio "kAMDuM + "mAdaraDI."] kAMDe bAMdha- kAMtamilana (kAnta-) na. si.] prItama sAthe meLApa 2010_04
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAMtaraNa kAMDI kAMtaraNa ! eka jAtano kIDe [prakAranuM leTuM (kAM ) (rU. pra.) upADavuM] [juo 'kAMdhuM." kAMta-leha (kAna) na. [saM.] lohacuMbakamAMthI thatuM eka kAMdhaNiyuM na. jio "kAMdhuM' + gu. "aNu" + "IyuM' ta. pra.] kAMtavuM sa. kiM. reMTiyA phirakI takalI saMcA ke hAthathI vaLa kAMdharoTuM na., -To . [ja e "kAMdha' dvArA.] kAMdha. (2) baLada daIne saMtara rezama rU Una taMtu ke resAmAMthI tAra vaNuM vagerenI kAMdha uparanuM AMTaNa kADhavA-dere banAvavo. (2) (lA.) jhINavaTa ke vadhArI kAMdha chuM. jio "kAMdha' dvArA.] kAMdha denAre puruSa, kAMdhi paDatI vigatothI vAtane laMbAvavI. [jhINuM kAMtavuM (rU. pra.) kAMdhA-khata na. [ja "kAMdhuM' + "khata."] amuka mudate TukaDe bArIkIthI kAma karavuM. kAMtyuM pIMjavuM kapAsa (rU.pra.) karyuM TukaDe amuka rakama bharavAnuM lakhata kAravyuM rada] kAMdhA-DI strI, jio "kAMdhuM' + joDI.'] kAMdha uparanA bhAgamAM kAMtA (kAnA strI. [saM] priya strI-panI. (2) nArI sAmAnya jAkITa baMDI kabajA vageremAM mUkavAmAM AvatI be paTTI kAMtA-baMdha (kAntA-bodha) . [saM](lA.) ekAMtamAM ApavAmAM kAMdhALa, buM vi. [ja "kAMdha' + gu, "ALa' 'ALuM. (2) Avata upadeza, "karTana-lera,' (da.bhA.) (lA.) meTuM, moTAIvALuM. (3) phAvI gayeluM, khATaluM kAMtAra (kAntAra) na. [se, muM., na.] vistAravALuM gADha kAMdhA-pAMjarAM na, ba. va. [juo "kAMdhuM" + 'pAMjaruM.'] karelAM jaMgala tima taraphanI satata laganI kAMdhAM cUkate na thAya te vyAja sAthe enAM pharI kAMdhAM karavAM e kAMtAsakti (kAntA-) strI. [saM. + 2 + mA-vita] priya- kAMdhiyuM na. [ja e "kAMdha' + gu. "cha" ta. pra.] prANInI Doka kAMtA-saMmita (kAntA-samita) vi. [saM.] priya patnInA upara nAkhavAnA sAmAnane bhAga prakAranuM prikAza, nara, AbhA, prabhA kAMdhiyA 5. jio "kAMdhiyuM.'] kAMdha upara bhAra upADanAra kAMti (kAnti) strI. [saM.] zrI, zobhA, sauMdarya. (2) teja, majUra. (2) kAMdhA-khata karI ApanAra mANasa. (3) maDaduM kAMti-guNa (kAnti) chuM. [] grAmyatAhIna eTale ujajavala UMcakanAra DAi. (4) gADuM kheMcanAre baLada. (5) (lA.) padonI racanA e prakArano guNa. (kAvya.). khuzAmata karanAra sAgarIta. [vyA karavA, vAnAM kAMdha dhovAM kAMtimaya (kAnti-) vi. [saM.] suMdara, mohara, rUpALuM. (2) (rU. pra.) zaba uThAvanArA DAghuene kriyA veLA jamADavA] tejadAra, prakAzita kAMdhI strI. [saM. > prA. vibha] (lA.) dIvAlamAM kAMtimAna (kAta- vi. [, mAna muM.] kAMti-yukta (kAti-) karelI mATInI paththaranI ke lAkaDAnI chAMjalI ke abharAI. vi. [saM.] kAMtavALuM ' [dALanAM gaLyAM vaDAM (2) kuvAmAM jaDela paththarane AgaLa paDato bhAga. (3) kAMtI-vatAM na., ba, va, [ aspaSTa + juo "vaDuM.'] aDadanI paTArAmAM aMdaranA bhAgamAM coDavAmAM AvatI khAnAMvALI kAM to ubha, [ja e "kAM'tA"] athavA te, yA to, agara kiMvA pakI. (4) samudrane sIdhe UMce kAMThe kAMdiyuM vi., na, varasAda meDe eTale zrAvaNa ke bhAdaravAmAM kAMdhuM na. [saM. zva- prA. vadha-] (lA.) kara ja vagerenI cheka zarU thAya tevuM pAchotaruM varSa, khaDiyuM rakamanA amuka bhAga mAMhene akeke bhAga, karaja ADe kAMdaDuM na. reMTiyAnI trAkanA be cheDA jemAM rahe che te camarakhuM pasA bharavAne hato. (2) juvAra bAjarI ghauM vagere kAMde puM. [saM. jendra-> prA. Dhama-] DuMgaLI, yAja. (2) anAjane sAro bhAga kADhI letAM bAkI rahelo halako dANo. pANa-kaMde. jaMgalI DuMgaLI. (3) (lA.) kAyade, lAbha (3) madhapUDo, madha bhareluM cAluM. [-dhAM karavAM (rU. pra.) (tucchakAranA arthamAM). (4) puruSa temaja pazuonI ligeDhiya. karajanA hissA bharavA 0 kADhavuM, -be kADhavA (rU. pra.) [ kADha (rU. pra.) (tirakAramAM) lAbha khATavo. 0 khIla hate haphate ApavAnA TharAvathI nANAM uchInA ke vyAje (rU. pra.) mastI upara caDavuM. (5) gusso vadhA] levAM. 0506 (rU. pra.) nakkI karele nANAM bharavAne haphate kAMdha na., (-ca) strI. [sa. 45> prA. vadhu puM] khabhe, ApI na zakAze. 0 pAkavuM (3. pra.) nANAM bharavAnA nakkI aMdhAlo. (2) be khabhA varane Dokane pAchalo bhAga, karelA haphatAnI mudata thaI javI. 0bharavuM (rU. pra.) nANAne khAMdha (manuSya temaja pazuone e bhAga). [0 ApavI, nakkI karele haphato Ape jA] 0 devI, levI (rU. pra.) maDadAMnI nanAmIne vAMsa khabhA kAMdhuM-pIchuM na. (juo "kAM' dvAra.] anAja vagere UpaNatAM upara upADa. 0 AvI javuM (rU. pra.) garamInA divasomAM pAchaLa raheto halake dANe Dhorane zarIramAM lohInuM kUTavuM. 0 karavuM (rU. pra.) vadhu vajanathI kAMdhelI strI. -zuM na. [jue "kAMdha" dvArA.] khAMdha, kAMdha, DhoranA mUtrAzayanuM sUjhI javuM. 0 nI kadhi dhovI (-kAMDya-) khaMghAle. (2) dhaMsarI. (3) ghANIne bahAranA UbhA lAkaDA(2. pra.) maraNa pAchaLa kAMdhiyAone jamaNa ApavuM. 0 ne mAMnI khIlI [tapAsanAre amaladAra kathA (rU. pra.) pALAnI zarUAta kayAre, pahelo kayAre kAMdhevaLiyA paM. [ja "kAMdha' dvAra.] nAkedAra, AyAta mAla (khetaramAM). 0 56 (rU. pra.) koI paNa prakArano mahAvare kAMdhevALiyA . [jue "kAMdha' dvArA.] kAMdha Ape tevo ane tha. (2) sahana thavuM. (3) baLada vagerene ghasarA dvArA vadhu gharane be upADI le tevA putra. (2) (khetI.kAma) sAthI vajana ke kheMca thavAthI kAMdhamAM bhAThAM paDavAM-aTaNa paDI kAMdhA puM. [jue "kAMdhuM.'] (lA.) vahAramAM kuzaLa nahi javAM. 0 5DI javuM (kAMga) (rU. pra.) phAvavuM. 0 bhAMgavI te puruSa, vyavahAramAM abudha mANasa. (2) athANAne (rU. pra.) bahu nukasAna thayuM. 0 mAravuM (kAMdhya-) (u. pra.) lade, rase garadanathI kApI nAkhavuM. (2) pakaDIne raju karavuM. dhe karavuM kAMdhADI strI. [juo "kAMdha' dvArA.] kAMdhamAM thatuM gumaDuM 2010_04
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ i 1 kAM. puM. [saM, 1] dhrujArI, kaMpAre, kaMpa. (2) rela ke punAM kAdava ane mATIvALAM pANI TharI jatAM janamate mATInA thara, 'eNphyuriyama' kAMpara (-ca) zrI. jue 'kAMba(7).' kAMpa puM. [aM. kaeNmpa ] aMgrejI rAjyamAM lazkarI chAvaNI hatI tyAM pachIthI vaseluM tyAM tyAMnuM paruM kAMpacatra (yantra) na. [jue kAMpa +sa.] pANI nIce TharatA kAMpa kADhavAnuM yaMtra, 'hU jar' kAMpAlI strI. varasAdanI zarUAtamAM ja vAlIne Agatara pahelAM taiyAra karavAmAM AvatI eka jAtanI tathI, bhaTaka-talI kAMpavuM a. kri. [saM. v->prA. va-] jue 'kaMpavuM.' kAMpALa vi. [jue 'kAMpai' + gu. 'ALa' ta. x.] kAMpavALuM (ra) (lA.) vi., (-nca) strI, kAMpavALI (jamIna) kapALa-karALa (kAMpALya-kararce) . [+ jae 'karALa.'] kAkhAnI jAtanI jamInanA eka prakAra kAMpALa-kALI (kAMpALya) strI. [+ jue 'kAbI.'] kAkhAnI jamInanA eka prakAra 517 kAMperuM na. eka prakAranA cheDa kAMpe puM. khetaramAM majUrA kapAsa vINatAM ke khaDa vagere vADhatAM pacheDInA be cheDA gaLAmAM tathA be cheDA keDe bAMdhI kare te kheALA. (ra) (lA.) eka mANasa upADI zake teTalA bAje, UMDaLa. (3) hAtha lAMbA karI enA upara samAya teTaluM mApa, kALI. [. vALavA (rU. pra.) kATA vALavA. (ra) ba kAma karavuM. (3) bheguM karavuM] kAMpeTavuM a. kri. [ravA.] bhAgI javuM, nAsI chUTavuM kAMba (2) strI. [saM. zammI] jhADanI pAtaLI DALI, seTI, chaDI, (2) vAMsanI cIpa, grAmaDI. (3) vAMsane gaja, AMkaNI, kAmaDhAnA gaja. (4) kapAsa ke rU saDavAnI vAMkI seATI, (5) eka jAtanuM ghAsa. (6) kAmaLI, aMgaDI. (7) pataMgamAMnI [AMsAI ne ja mAgatI) kAMbaDiyA puM. bhikhArIonI eka jAta (mAtra dasanAmI kAMkhaDI strI. [jue 'kAMba'+ gu. 'DI' svArthe pra.] jue 'kAba.' krAMbaleTa srI, saM. na puM, dvArA] UnanuM eka UMcI AtanuM kApaDa, kAmaleTa mAna kAMbaLyuM sa. kri. ghauMnA pAMka pADavA kAMbaLa (-nya) zrI. [saM. vRhI], -LI strI, saM. hrakiA >prA. haMhimA] UnanI AchI vaNataranuM kApaDa, kAMbaLI, kAmaLI, dhAmaLI kAMbaLo huM. [saM.zva - prA. valDama] UnanA jADA vaNATane pichADA, kAmaLA, dhAmaLeA. (2) (lA.) vAvetaramAM nukasAna karanArA kALA vALavALA jIvaDA krAMbiyA puM. [jue 'kAMba'+gu. 'iyuM' ta. pra.] pAMka jhaDavAnA daMDa kAMbI srI. [sa. qihl>prA. vimA] (lA.) paganA kAMDA upara prasarIne rahe tevuM strIonuM cAMdInuM ghareNuM. (ra) e ghATanI hatheLInI tarjanI AMgaLInI vIMTI. (3) vAMsanI paTTInuM vALeluM kaDuM. (4) kAsanA mAMJA leDhAnA kAMThaleA. (5) pANI kADhavAnI cAmaDAnI bekha. (6) paTArAnA DhAMkaNanI baMne khAja nakhAtI lAkaDAnI paTTI. (G) _2010_04 kAMsI-joDa AjeThanA uparanA pATiyAnI AsapAsa cAre tarapha lagADAtI lAkaDAnI raMgIna paTTI, (9) sAraNagAMTha dAkhavAnA kaMdArA kAMbhuDI zrI. bAthamAM samAya teTaluM mApa, kAMpe kAMmbeja (kAmbeAja) puM. [.] hiMdukuza paryaMta najIkanA eka prAcIna pradeza. (saMjJA.) kAMDhiyA puM. hiMdI cIna(viyeTanAma)ne pradeza kAM re kri. vi. jue kAM' kare.'] krama re, zA mATe ! kAMzi(-si)yuM na. rsi. /sthi> prA. hrAMti-z] kAMsAnuM banAveluM nAnuM kAMsIoDAmAMnuM pratyeka, (2) jUnuM kAvaDiyuM (paise ) kAMzi(-si)yA puM. [jue 'kAMzi(-si)yuM.'] kAMsAnA ghATa, (2) kAMsAnA meTA vATakA. (3) pittaLanA kaDA (4) kAMsakA kAMsa. puM. [saM. nArA] jae 'kAza.' kAMsaOM huM. jue 'kAsa kAMsaTathI puM. ghaNAM nAnAM phUlavALA eka cheDa kAMsakaDI strI. [jue 'kAMsakI' + gu. Da' svArthe ta. pra.) nAnI kAMsakI, (padmamAM.) kAMkiyA puM. kALiyA zirISa (vRkSa) vanaspati kAMsakI strI, eka vanaspati, atikhalA, khapATa nAmanI kAMsakAra strI jue 'kAMcakInai'(vALa oLavAnI). kAMsakA puM. juo 'kAMcaDhA' (mAthuM eLavAnA), (2) kAMsa kAnA AkAranI eka mAchalI kAMsagara puM. [saM. zAMtha->zo. prA. jaMttara] kaMsArA kAMsAgarI zrI. [+ gu. 'IM' ta. pra.] kaMsArAnA dhaMdhe mAMsaDI strI. khapATa nAmanI vanaspati, kAMsakI. (2) eka jAtanI dhALI zeraDI kAMsIne zrI. [jue 'kAMsaOM' + gu. ' u' svArthe ta. pra, 'I' srIpratyaya] nAnA kAMsa, nAnI nIka ke nahera kAMsA` puM. jue kAMsa + gu. 'huM' svArthe ta. x.] jue 'kAMsarai' (pANInuM eka ghAsa). kAMsAra puM. taLAvanA sAmeA kAMTha kAMsaluM na. [4e 'kAMsu' + gu. la' ta, pra.] kAMsAnuM paheALA mAMnuM nAnuM vAsaNa, tAMsaLuM, kAMsiyuM. (ra) mATInuM khera tathA tela cApaDI pakaveluM kALA raMganuM vAsaNa kAMsavuM a. kri. [saM. tti-udharasa, nA, dhA.] udharasa khAvI, khAMsavuM. (2) hAMphanuM, zvAsa levAmAM kaSTa anubhavavuM. (3) [su.] sa. kri. cagadIne bharavuM, ThAMsavuM kAMsA huM., kha, va. teluM dhAsa kAMsA-phrUTa (-TaSa) strI. [jue 'kAMsuM' + phUTavuM.'] kAMsAnA bhaMgAra, kAMsAnAM tUTelAM nakAmAM vAsaNa, (ra) (lA.) mAthApheDa, lamaNA-jhIMka kAMsAnuM na. [rsa, hftha-tA-1->prA. taMjJAma, taMjJAjI-] kAMsAnAM meTAM jhAMjhamAMnuM pratyeka maMjIru' kAMsAM na., kha. va. [jue 'kAMsu.] kAMsAnAM kAMsiyAM kAMsiyuM ja 'kAMziyuM.' kAMsiyA jue 'kAMziyA,' kAMsI-joDha (-Daca) zrI., "DhAM na., a. va.saM. ciA
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAMsuDI 518 kimadhikam >mAM. + ja joDI joDuM.'] kAMsiyAMnI joDa, ki(-kI) chaDI strI, adAlata, nyAyanI kacerI be kAMsiyAM. (2) jhAMjha. [ -hAM vagADavAM (rU. pra.) bhIkha kiTa kiTa 5. [ravA] kiTa kiTa avAja. (2) (lA.) mAgI khAvuM] [nAnI vATakI vAdavivAda [2) dAMta kacakacAvavA kAMsuDI strI. [jue "kasaM" + gu. 'DI' vAthe ta. pra.] kiTakiTAvavuM a. kri. [2vA] Dhorane jaladIthI hAMkavAM. kAMsuM na. [saM. >prA. laga-3 tAMbuM jasata ane TikiTikA strI. [ravA.] nabaLA zarIravALA mANasanAM kalAInA mizraNathI banatI eka dhAtu mAMsa vinAnAM hADakAMne UThatAM besatAM thato avAja kAM paM. jio kAsa' dvArA.1 ja e "kAsa. kiTakiTI strI [ravA. dAMta kacakacAvavA e [eka sAdhana kAMsedarI strI. AmalInA pAM pAnavALI eka vanaspati kiTi-TI)ka na. [ravA.] bacAva mATe vaparAtuM DhAla jevuM kAMsedare . kAdarInAM pAnathI jarA meTAM pAnavALI kiTale pR. [saM. ->prA. zikma- + gu. 'DuM' svArthe eka vanaspati ta. pra.) dhAtunA vAsaNa uparanA kATane gaThTho, kATeDa kAMsya (kasya) na. [sa.] kANuM (dhAtu) kida pR., ba. 1., kridI strI. [2vA.) jAo "kadA." kAMsya-kAra (kasya-) . [saM.] kaMsAra kidI* strI. ceka jAtanI vanaspati kAMsya-tAla (kasya) . saM.maMjIrAM, kAMsIjoDa kiTasana lAiTa strI. [.] ghAsaleTanI keDI dvArA papiMga kAMsyapAtra (sva) na. [8,] kAMsAnuM vAsaNa prakArathI baLatI tejasvI battI kAMsya-pAtrI (kasya-) strI. [sa.] kAMsAnI thALI kikihAvuM a. kei. [2vA.] gussAthI dAMta kacakacAvavA kAMsya yuga (kasya-) . [saM] pASANayuga pachI yuga, kiDanI e. [e.] matrapiha, gurade, kuko tAmrakAMsya-yuga kitava chuM. [sa.] dhUrta, dhutAre, Thaga. (2) jugArI kikalAvavuM e kIkalAvuM'mAM. kitavI strI. [saM.] dhutArI (strI) [jagyA kikiyA(-) 5. [2vA.] kikiyAre kita chuM. [saM. liva + gu. "o'svArthe ta. pra.] chupAvAnI kikiyANa na. [ravA.] ekasAmaTI 2DALa, kapAMta kitAba sUkI. [ara.] pustaka, graMtha kikiyArI strI. jio kikiyAre' + gu. IstrI pratyaya] kitAba-AnuM na. [+ juo "khAnuM'] kitAba-ghara na. tINI kAramI bama, tINI cIsa [+ jue "ghara.'] pustakAlaya, graMthAlaya, 'lAIbrerI" kikiyAre che. [2] ja e "kikayATe. kitAba-navI-jeza khuM. [+ phA. "navIza] graMtha-lekhana karanAra kicakicaluM a. phi. rivA.] kica kaca avAja karavo. kitAba-1rata vi. [ + phA. ] copaDIonA vAcanamAM kicakicavuM bhAve, kri. kicakicAvavuM che, sake. mazagUla rahenAra [pustakiyuM kicakacAvavuM, kicakicaluM ja "kicakiya"mAM. kitAbI vi. [+ gu. "I' ta. pra. ] pustakane lagatuM, kicakiciyuM vi. [juo kicakiravuM + gu, iyuM' ku. pra.] kirUM chuM. [ara. -aha] baru vagerenI kalama (2) vAtoDiyuM khetaranI jamInane TukaDe. (3) lakhANanI nakala, kepI' kicakicI strI, [+ gu. "I' ke. pra.] dAMta kacakacAvavA e. (na. la.) [kApaDa [0 bAMdhavI (rU. pra.) dAMta kacakacAvavA]. kinakhAba na. [ kA. 3 jIbuTTAnA vaNATanuM eka rezamI ki(-kIcaDa(-2)vuM a. kri. (AMkhamAMthI) cIpaDA nIkaLavA kinAra, -nI strI. pha. + gu. 'I' svArtho ta. pra. ] kAI paNa kicaDUka puM. [2] cAlatA kesana ke sAMtIDAne avAja, vastunI dhAra ke kera, kAnI. (2) sADI vagerenI kera upara kicUDa kicaDI caDavAmAM AvatI zrI paTTI kicanapica puM. [ravA.] kAdava, kIcaDa, gAra. (2) vi. jADuM kinAro chuM. [ phA. + gu. "e" vAthe ta. pra.] nadI taLAva kicarapicara vi. [2] kAdavavALuM samudra vagere jalAzane kAMThe, taTa ki(-kIcaravuM "kacaDAvuM." kinnAkhera vi. [o "kinano' + phA. pratyaya kinAvALuM, kiculI strI, sarSanI kAMcaLI vira rAkhanAruM. (2) pIluM, khArIluM cUika cUika chuM. [vA.] juo kicaka" kinArI strI. [+ gu. I' ta. pra.] kinane, veravRtti, kicUke e "kace.' vikarTimijhezana'. (2) draSa, khAra [kinA-khera.' .] paiDuM pharavAthI ke hiMDoLo cAla- kinnA-bAja vi. [ juo "kine" + phA. pratyaya juo vAthI kaDAMne thato avAja [hIMcako kine muM. [ kA. kInaha] Sa, khAra, aMTasa kicUdiyuM na. [jae "kicaDa + gu. IyuM' ta. pra.] hiMDoLo, kiphAyata vi.[ara.], AtI vi[+ gu. I' svArtha ta, pra.] diyA dhuM. [e "keDiyuM.'] jue "kicaDiyuM." (2) sAMdhuM, sastu bALakonI eka ramata kibariyAI strI. bhapake, zobhA [jaLaghoDo kicU-ce) muM. [juo "kicaDa + gu. 'A' ta. pra.] kike puM. [svAhilI.] ghoDA jevuM eka dariyAI prANI, kicUDa kicuDa tha avAja, (2) (lA.) chokarAMonI eka kilezAha . [ara, kimbundu-gAha ] tIrthaMsvarUpa, pitA, ramata. (3) AmalIne ThaLiye, kacako bApa kigraha chuM. [ravA.] juo "kIcaDa." kimadhikam ke. pra. [3. jim + apim] vizeSa zuM? kicaki 2010_04
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ kimarika 519 kila-grAma AnAthI vadhAre zuM! sipheda kApaDa kirAta chuM. [saM.] vanavAsI bhIlenI eka jAta, (saMjJA.) (2) kimarika na. [.e. kaeNbrika] nenasukhanA jevuM eka cIkaNuM e saMjJAnA bhIle vasatA hatA te eka prAcIna pradeza.(saMjJA.) mirthama ke. pra. [sa, ume + arthama ] zA mATe? kirAtinI, kirAtI strI. siM] kirAta jAtinI strI kimone puM. [ jApA. 3 jApAnI banAvaTane eka prakArane kirAyata sI. [ara. kAhizyat] aNagama, tiraskAra, jhabhe sUga, karAIyata [ApanAra, bhADavAta, bhADUta kiyA DuM vi. hoziyAra, niSNAta. (2) cAlAka kirAyA (-)dAra vi. jio "karAyuM' + phA. pratyaya] bhADuM kiyuM jue "kayuM.' lokagItamAM.) kirAyuM na. [ara. kirAya] bhADuM kikiravuM a. kri, rivA.] cararara karIne avAja thave. kirA-dAra juo "kirAyA-dAra." (2) retALa hovuM (lA.) apamAna kira(-lA)vavuM sa. kei, sUpaDethI jhATakavuM kirakirI, strI. AMkhamAM paDIne pIDA karatuM rajakaNa. (2) kiri na. [sa, .] bhaMDa. (2) Dukkara kiraNa na. siM] sUrya caMdra vagerenI prakAza-rekhA, kara, razmi, kirIca strI. 'hiM. be-dhArI UbhI talavAra, rci marIci [kiraNa ekaThAM maLe te biMdu, "phekasa kirITa 5. [saM.] Ubhe mugaTa kiraNakaMdra (kendra) na. [saM.] pratibiMba paDyA pachI prakAzanAM kirITa-joti strI. [+sa. komi ] na. mugaTane prakAza kiraNa-cikitsA zrI. [saM.] sUryanAM kiraNethI roga kirITadhArI vi. si., pR.] mAthA upara kirITa-mugaTa dhAraNa maTADavAnI sAravAra karyuM che tevuM. (2) 5. rAjA kiraNa-puMja (-pura-ja) puM. [sa.] kiraNane samUha kirITI vi. [sa, pR.] juo kirITa-dhArI'. (2) pAMca kiraNa-prasaraNa na., kiraNa-prasAra . saM.] kiraNone pAMDamAM trIjo bhAI ane. (saMjJA.) phelAvo kirca strI, juo kirIe.' kiraNamaya vi. [sa.] kiraNothI bhareluM prikAzAvaraNa kira ki. vi. rivA.] pakSIono eka prakArano avAja kiraNamAla(La) strI. [saM.] kiraNonuM maMDaLa, tejamaMDaLa, thAya ema, (2) 5. pakSIne e avAja, (3) vi. kiraNamAlI 5. [] sUrya gIca, bharacaka [nAda. (2) harSa-kavani kiraNa-rekhA strI. siM] tejanI rekhA, prakAzanI rekhA kilakAra chuM. [ravA.] 'kila' evA pakSIone AnaMdadarzaka kiraNa-raka che. [+ja e "rekavuM.'] kiraNene aTakAvanAruM, kilakAravuM a, kiM. [ juo "kilakAra,' nA. dhA. ] kilakAra a-pAradarzaka karo . kiraNa-lekhA strI, si.] be dUranI jagyAe vacce kiraNa kilakArI strI, [ja "kilakAra' + gu. "I' sIpratyaya] vaDe saMdezA calAvI zakAya tevuM yaMtra ja "kilakAra." [ pATavI, 0 mAravI (rU. pra.) kiraNa-vaMtuM vi. [+ gu. 'vaMtuM' ta. pra.] kiraNavALuM kilakAravuM] kiraNa-vidyA strI, kiraNa-zAstra na. [saM.] kiraNane kilakila 5. siM] pakSIone AnaMdano kalarava [ramata lagatI ghA, DaoNjI' (reDiyolojisTa kilakila-kAMTe muM.+jue "kAMTe.'' (lA kiraNazAstrI vi. 5. [saM.] kiraNane lagatI vidyAnuM jANakAra, kilakilavuM a. kri. jie kilakila." nA. dhA. juo kiraNa-samUha chuM. [saM.] jue "kiraNa-puMja. kilakila'. evo avAja karavA ['kilakila." kiraNabhedya vi. [+sa, a-mea] jue "kiraNa-raka." kilakilA strI. [saM.3, -kAra . [ + saM. ] juo kiraNalekhya-kalA(-LA) sI. [ + saM. mA-cheDA-jhA] UMTo kilakilATa kuM. [ja e "kilakilavuM' + gu. "ATa' ka. pra.], pADavAnI kaLA, "TogrAphI - puM. [ jue "kilakilA' + saM. degAra ], kila-rava puM. kiraNAvaredhaka vi. saM. manovai] jue "kiraNa-raka." si] "kilakila' avAja, harSano kalarava kiraNavirAdhakatA strI, 7 na. [saM] kiraNAnuM rokANa kilakilAravuM a. ji. [ja kilakilA2," nA, dhA.] kiraNAvali-lI, Li, I) strI. +i saM. mAva4i, cI] e "kilakilavuM." [ta. pra.] jue "kilakila" kiraNanI paMkti, eka ja biMdumAM thaIne jatAM aneka kilakilAra 5. jio "kilakilAra' + gu. "o' svArthe kiraNa [kiraNa-vaMtuM kilakilAvuM a, kri. [ jue "kilakila, nA. dhA. ] kiraNaLa . [ + gu. "ALa" ta. pra.] kiraNavALa, jae "kilakalavuM.' [bhAvanI eka tareha. (kAvya) kiratAra chuM. [saM. 1 thI arvA. tabhava] sRSTine kartA kila-kiMcita ( kiMcita) na. siM. kiMcit dvArA zuMgAraparamezvara, aSTA, sarajanahAra ki(- kIlavavuM che. kri. rivA.) hasAvavuM, khuza karavuM kirapA strI, (saM. , arvA. taddabhava (grA.)] , maherabAnI kilAvavuM e "kirAvavuM.' [rAkheluM doraDuM kirapANa na. [sa. pAna, a tadabhava, paMja.] nAnI jAtanI kilA . mahAvata caDavA mATe hAthIne gaLe laTakatuM eka khAsa talavAra (zIkha laMkAnI). kile pR. [aM] dazAMza paddhatinAM tola-mApa vagere mATe kiramajI vi, eka jAtanA kIDAmAMthI banatA raMganuM, gheruM lAla 1000 no ekama kiramANI(-nI) ajamo ja "karamANI ajame." kilogrAma paM. aiM.] eka maNanA 19 mAM bhAga lagabhaganuM kirANuM jue "kariyANuM.' vajana- evA dazAMza prakAnA 1000 grAmanuM vajana. [1 kile 2010_04
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ kilomITara para0 kiMkiNATa (grAma)= 80 tolAnA pAkA zerathI thoDuM vadhu]. kizora-gUgaLa chuM. [ + juo "gUgaLa."] gagaLanI banAvaTanuM kilomITara chuM. [aM.) dazAMza eka hajAra mITaranA aMtaranuM eka auSadha mApa- 8/5 mITara = 1 mAIla kizera-mUrti strI. [sa.] juo "kizora." kila(lo) 5. jao " kala." [kalela karavuM kizora-vaya na, strI. [sa. vathata na.] juo 'kizorAvasthA." kileha-lela(-LavuM a. ji. e "kalola. nA. dhA] kizera-saMgha ( saka) puM. [saM.) kizoranuM maMDaLa kilA-lITara che. [aM.1 80 telA pravAhI mApathI thoDuM kizorAvasthA RI. [ +sa. avA bALakanI agiyArathI vadhu-1000 dazAMza prakAranA lITarano ekama - paMdara varSa sudhInI uMmara kila-volTa chuM. [] vIjaLInI zakti mApavA vaparAtuM kizorI strI. [sa, ] agiyArathI laI paMdara varSa sudhInI eka dazAMza mApa bALakI tirApo kiloLavuM ja "kalavuM." [aparAdha. (3) roga kirtI(stI) zrI. [ kA. kitI] heDI, nAne mache ke kibina-himahi1)Sa na. siM] pApa. (2) gune, vAMka, kikiMdhA (kikidhA) strI. [saM.] rAmAyaNa-kAlanI vAnaronI kibina-hima,hiva)Sa-hArI vi. [sa, puM] pApa haranAra rAjadhAnInI dakSiNa bhAratanI eka prAcIna nagarI (AjanI killA(-)-baMdha (badha) vi [ja o "killo' + phA. anadI najIkanuM enuM sthAna). (saMjJA.) ban] e killebaMda." kiku chuM. [ saM.. keNIthI hatheLInI madhyamAM AMgaLI killANa na. [marA.] ja kilakila.' sudhIne bhAga ane eTalA mApane ekama killI ja "kIlI." kiku-hasta chuM. [saM.] be vaMta ke 24 AMgaLanuM mApa kijalI-dAra juo kIlI-dAra." [maTakuM kisama strI. [ara. kisma] prakAra, rIta, taraha, jAta kiluM na. anAjamAM paDatuM eka jIvaDuM, ghoDuM, bheATaluM, kisamisa ja e "kizamiza.' kile-gAha strI. [ara. + phA. 3 kilo hoya tevI jagyA kisalaya juo "kezalaya." kiledAra vi. [ara. + phA. pratyaya] pharato kille A kisAna ! [saM. zA > prA. lina > hiM. kisAna"] hoya tevuM (bAMdhakAma). (2) puM. killAne rakSaka amaladAra, kheDUta, kheDu, kRSikAra [kheDUta-saMgha durgAdhyakSa, gaDhapati, keTavALa kisAna saMgha (sakadha) 5. [ + saM.1 kisAnanuM maMDaLa, kiledArI strI. [ + gu. "I' ta. pra.] kiledAra amala- kiratI juo "kirtI. dAranI pharaja. (2) kiledArane maLatuM vatana kimata na. [ara.] bhAgya, nasIba, takadIra, karama. [ 0 kile-baMda (banda) vi. [ara. + phA.] jene pharatI killAnI ajamAvavuM (rU. pra.) bhAgyanI parIkSA karavI. 0 UlaTI dIvAla che tevuM (rAjamahAlaya nagara vagere), killebaMdha javuM. 0 palaTavuM, 0 pharavuM (rU. pra.) nasIbamAM pheraphAra philebaMdI (-bandI) [ara. + phA.] pharatI killAnI dIvAlanuM thavo. 0 khUlavuM, jAgavuM (rU. pra.) bhAgyodaya tha. hovApaNuM, killebaMdI 0 phUThuM (rU. pra) paDatI thavI. ne heThA (2. pra.) kile-aMdha (-bandha) vi. jio "kilAbaMdha;' hakIkate bhAgyahIna] baMdaranA sAda saMskRtIkaraNa.] jae "kilA-baMda.' kirU chuM. [ara. kissaha ] adbhuta camatkArI vAta. kile.badhI strI. [ juo "killebaMdI' ane killebaMdha.] (2) kathA, vAta, kahANI. [0 uThAva, 0 geDavA (rU. pra.) ja "krikallebaMdhI." yukti karavI. (2) baTTo lagAvavo. 0 kara (rU. pra.) yukti kilo . [ara. kila-aha ] nagara rAjamahAlaya maMdira racavI ] ji. gu. tatsama] kyAM, kaye ThekANe! vagere pharatI rakSaNa mATe karavAmAM AvelI dIvAlavALuM kihAM ki.vi. [saM. jamAva> prA. nha> apa, vahAM> svarUpa, durga, koTa, gaDha, "phorTa, "kezala." [-halA upara kiMkara ( kira) puM. [3.3 nokara, cAkara, sevaka, dAsa helo (21) (. pra.) eka ramata. bhalA bAMdhavA (rU. pra.) kiMkara-tA strI., -na. (kikura-) [ sAM ] cAkarapaNuM, kahapanAmAM viharavuM. 0 0 (..) zetaraMjanI ramatamAM cAkarI, nekarI dhudharIvALo kedAra sAme ramanAranA pAdazAhane kAI paNa gharamAM surakSita rahevA kika-kiNI (ki(ki)NI) strI. [saM.] ghudharI. (2) na devA. 0 bAMdhe (rUma) kahapanAmAM rAcavuM kiMkarI (kirI) strI. [saM.] nokaraDI, cAkaraDI, dAsI, kilAla ja "kilela." sevikA [karavuM e kihivaSa ja e "kibiSa." kiM kartavya ( kirtavya) na. [sa.] zuM karavuM ane zuM na kilivaSa-hArI e "kahibaSa-hArI. kirtavya-ta (kirtavyatA) strI. [3] zuM karavuM ane zuM kiza(3)miza(-sa) strI. [ ara, ] nAnA dANAnI bI na karavuM evI paristhiti vinAnI rAtI drAkSa kiMkartavya(0 tA)-mUDha (kirtavya-) vi. [saM] zuM karavuM kiza(-sa)laya na. [sa. puM, na.] vRkSa vagere vanaspatinA ane zuM na karavuM ene jene vicAra nathI AvatA tevuM aMkura, phaNaga, keTe maha [karavuM evI paristhiti, kiMkartavya-tA kizAra chuM. [saM] agiyArathI laI paMdara varSa sudhI bALaka kiM-kAryatA (kAryatA) zrI. [saM.] zuM karavuM ane zuM na kizora avasthA sI. r{. saMdhi vinA ja kizorAvasthA." kiMkiNuTa (kiki-) . [ saM. vizALI + gu, "ATa' ta.pra.] 2010_04
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ kiMkiNI para1 kauTa-vijJAna ghUgharIone khaNakhaNATa, ghUgharIonA prakArane khaNakhaNATa che. pra. ] jue chIkaluM.' (padyamAM.) kiMkiNI (kikiNa) strI. [saM] juo kiMkaNI." kIkalAvuM a. kri. [ravA. AnaMdamAM AvI javuM, kiMgalAvuM. kiMga (ki ) pR. [aM] rAjA kikalAvavuM che, sa. ki. [nAnI kIkI, nAnI chokarI kiMgalANa na. jio 'kiMgalAvuM" + gu. "ANa ku. pra. ] kIkalI strI. [ jue "kIkalo' + gu. I? strI pratyaya.] kiMgalAvuM e, AnaMdano malakATa. [Ne caha(8)vuM (rU.pra.) kIkale pR. [ juo "kake' + gu. "la" svArtha ta. pra. ] harakhAI javuM]. nAna kI, nAnA chokare kiMgalAvavuM ja nIce kiMgalAmAM. kIkAkIstrIrivA.] kilakAra, kilakilATa kiMgalAvuM a, kri. [ravA.] harakhAvuM, khuza khuza thavuM, malakAvuM kIkI strI. [ juo kIko' + gu. I' strI pratyaya.] chokarI, kiMgalAvavuM che., sa. ke. bALakI, gagI. (2) AMkhamAMnI pUtaLI, AMkhane tAre kiMcija (kicijajJa) vi. [sa, viMcita + jJa, saMdhithI] kIkI-pAna (-nya) strI. chokarIonI eka ramatA kaiMka jANanAruM, thoDuMka jANanAra [sahejasAja, jarAka kake paM. bALaka, karo, gage kiMcita (kizcita ) sarva, vi. siM] kAMIka, thoDuMka ja, kIca(0) 5. [2vA.] kAdava, gAro, kiMcikara (kicikara) vi. saM.]. keka mAtra karanAruM, kIcaka chuM. [sa.] pilo vAMsa. (2) maMdiramAM staMbhe upara thoDuM karanAruM, sahejasAja karanAruM ketarAyelI kAMIka vikRta mAnava-mukhAkRti. (5). (3) kiMcidapi (kizcidapi sarva, vi. [ saM. vi + mAM, mahAbhAratamAM virATa rAjAne te te sALa (soe bhAI saMdhithI] thoDuM paNa, jarA jeTaluM paNa kIcaka" kahevAyA che.) (saMjJA.) kiMcitmAtra (ki-ca-mAtra ) vi. [saM. vicit + mAtra, kIcake 5. ThaLiye saMdhithI ] atyaMta ghoDuM, jarAka ja, saheja sAja ja kIcaDa ja e kIca." [rahe tevI recaka jamIna kiMcidana (kacina ) vi. [se, kitrita + kana, saMdhithI ] kIciyuM na. jio 'kIca" gu. 'IyuM" ta. pra.].pANI bharyuM thoDuMka UNuM, kaika ochuM kIcekIcuM vi. [ juo kIca," -dvirbhAva. + gu. "G' kiMDara-Tena (kiDara-) na. [jame.] gammata sAthe jJAna che. pra. ] saDIne gadagadI gayeluM ApavAnI bALake mATenI keLavaNu-paddhati kIjiye, kIje AjJA., bI.yu. [ { f >prA. zinara, kiMtu (kinta) ubha. [saM] paraMtu, paNa fist dvArA ja. gu. kIja', "kIjiI" varta. kA., kiMmara (kinnara) . [saM.] eka prakAranI ardhadevI jAta, karmaNi, trI. pu. e. 1, dvArA ] karo (AdarapUrvaka kuberane gaNa (mukha mANasanuM, zarIra gheDAnuM manAtuM) kITa kuM. si.] kIDo. (2) (lA.) vi. badhuM mukhapATha hoya kinara-kaMDa (kinnara-kaTha) $ [sa.] kinaranA jevo tevuM. (3) badhuM mukhapATha rAkhyuM hoya tevuM. (4) pUruM gAvAmAM madhura avAja gAnArI strI mAhitagAra. (5) kAbela, hoziyAra nira-kaMThI (kinnara-kaThI) vi., strI. [saM.1 kinara-kaMThavALI kITara chuM. [2. prA. kriTTa] dhAtune mela, kATa, kiDa. nirAdhi5, kiMnarAdhIza (kinnara-) 5. [+ saM. mafdhar, (2) go. [0 nAM lAkaDAM (rU. pra.) gAMThone lIdhe tarata mIrA] kinarone svAmI-kubera [taMtuvAgha na saLage tevAM lAkaDAM] kinarI (kinnarI) strI. [saM.] kiMmara strI. (2) (lA.) eka kITaka paM. si.] e "kITa.' kiMnarI vINu (kinArI strI. [saM.] eka khAsa prakAranI kITakanAzaka vi. [1] kIDAne nAza karanAruM, kITana vINa [kinAdhipa." kITakazAstra na. [sa.] kIDAone lagatI vidyA, kIDAzAstra, kiM nareza, -zcara (kannare) 5. [ + sa. IMDA, rezvara] ja jaMtuzAstra, "emejojI' ['enTomolejisTa" kiM punaH (keimpanaH) ubha. siM. emAM vaLI vizeSa zuM? kITakazAstrI muM. [saM. ] kIDA-zAstrI, jaMtuzAstrI, kiMjapuruSa (kipuruSa) puM. [saM] juo "kenara." kITa-kha6 vi. [saM. + juo "khAvuM' dvArA. ] kIDAoe ki-bahune (kimbahunA) ubha. [saM.] vizeSa kahevAnuM zuM? khetarI kADheluM. (2) zarIra upara ja paDI hoya tevuM (2) UlaTa paze. (3) TUMkamAM, saMkSepamAM kITa-khAdhuM vi. [saM.+ jue "khA'nuM bhU.ka.] kIDAoe khAdheluM kiMmata kismata) ja kImata." kITa-ina vi. [saM.] kIDAone nAza karanAra, jaMtukiMmata-vAra (kimmata) jue "kImata-vAra. kITa-bhakSaka vi. [saM.), koTa-bhakSI, kITa-bhejI vi. [sa., kiMmatI (kimmatI) ja e "kImatI." 5.] kIDAone AhAra karanAruM kiMvadaMtI (kivadaMtI) strI. [saM.] lokavAyakA, anumati, kITabhramara-nyAya muM. [] bhamarInA DaMkhanA bhayathI kIDe janApavAda, gAma-gapATo smaraNa karyA karatAM karatAM bhamarI thaI jAya evI mAnyatA kiMvA (kidegvA) kuM. [saM.] athavA, cA, yAne, yAte, ke kITa-maNi puM. [3] agi, khadyota, pataMgiyuM kiMzuka (kezuka) pR. [saM.] khAkharAnuM jhADa, palAza. (2) kITalI strI. [ aM. keTala] cA kephI vagera ukALavAnuM na. khAkharAnuM phUla, keDuM [kAMkare nALacAvALuM sAdhana, cA kephI rAkhavAnuM eka sAdhana kIkaro chuM. cane banAvavA mATe kAMkare, cUnAnA paththarane (dhAtuMnuM ke cinAI mATI vagerenuM) kIkala, DuM vi. juo kIkaluM' + gu. DuM svArthe kITa-vijJAna na. [sa.] juo kITaka-zAstra." 2010_04
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ kITa-vijJAnI pa22 kITa-vijJAnI vi. [sa., S.] jae "kITakazAstrI." (. pra.) kIDIo samUha UbharAI patharAI ja.0 5ravuM kITa-zAstra ja "kITaka-zAstra." (rU. ) kIDIonAM dara AsapAsa leTa bharabharAva (kIDIo kITazAstrI o "kITakazAstrI." [jIvAta, jIvANu khAya e mATe)]. kITANu na., ba. 1, saM. vaTa + a[, j] nAnI nAnI kIDiyA-sa(-sera (raya) strI, [jue "kaDiyuM "sa(-).] kITAvasthA strI. [saM. vakrITa + arva-sthA] kIDAnA rUpanI sthiti kAcanAM kIDiyA-metI paravA karelo re (kaMThamAM paheravAne) kITAM na., ba. 1. lAkaDAM kariyA-hAra 5. [ja e "kIDiyuM' + saM.] ja "kIDiyA sara.' kaTiyAM na, ba, va, [o "kITiyuM."] bALavAmAM kAma lAge kIdiyuM na. [jAo "kIDI'+ gu. IyuM' ta. pra.] eka jaMtu. tevAM jhINAM lAkaDAM, kharapaTiyAM (2) (lA.) (AkAra-sApe) derAmAM parovAya te kAcane kIriyuM vi. jio "kITa+ gu. IyuM' ta. pra.] chAsavALuM. kaThaNa ke pherI prakArane judA judA raMgane pAre, cIDiyuM. (2) kapAsanAM kAlAMnI keTarInA kaNavALuM, kITIvALuM. (3) (3) jue "kaDiyA-sara." na lAkaDAnI cIpa, lAkaDAne pAtaLo kaTake. (4) saLagatuM lAkaDuM kIDI strI. [sa. KirTamAM>prA. lIrabA] eka nAnuM SaspadI kITI strIjio "kITa + gu. I ' strI pratyaya] kapAsanAM jaMtu, pipIlikA (lAla kALI vagere jAtinI). [0 upara kaTaka kAlAMnI retarInA-kApaDanA vaNATamAM cATelA-kaNa. (2) (-uparaya) (2. pra.) nabaLA upara sabaLAnuM AkramaNa. 0 e. rAInAM chetarAM. (3) khAnaM vagerenI bhUkI. (4) re, mA, UbharAvI (rU. pra.) ghaNAM mANasanuM bheLuM thavuM. caha(8)vI dANA jevA nAnA nAnA kaNa [lAgatuM, kAdaviyuM (rU. pra.) kAma karavA utsAha vadha. (2) kAma karavAthI kITIDuM vi. jio "kITI' + DuM' vArthe pra.] kAdava jevuM kaMTALavuM. 0 nA pagamAM ghugharA (rU. pra.) azakaI vastu. kITI puM.[jue "kauTIDuM.'] kITeDa. (2)(lA.) mAMsa, paramATI nA moMmAM kAlagatuM (-moM mAM-) (2. pra.) nAne me kauTuM vi. [juo "kauTa+ gu. "u" ta. pra.] kATavALuM. (2). meTI vAta. 0 ne gaLe rela (rU. pra.) azakaya vAta. dhIne tAnyA pachI nIce rahetI baLelI chAsane mela. (3) 0ne kezane hAma (kAzya-) (rU. pra.) halakA gunA mATe kacaro, kastara meTI sajA. 0 ne pAMkha AvavI (rU. pra.) navI zakti kITe puM. jio "kI TuM] dhAtune mela, kATa, kIDo, (2) AvavI, navuM baLa AvavuM. 0 ne vege (rU. pra.) bahu ja IMTo ke naLiyAM vagere pakavAtAM mATI baLIne thaI jato rahe. dhImI gatie. 0 ne kuMjara (-kuja2), 0 ne vAgha (rU.pra.) (3) bAvaLa athavA kherane TukaDo (baLataNa mATe). (4) nAnI vAtane moTuM svarUpa. ne khAdhela (u. pra.) nabaLo, kacara, maLa. (5) naThArI vastu baLa vagarane mANasa. (2) nIvaDI Avela mANasa]. kIkITa vi. [juo "kITa, dvibhava.] sapUrNa, pUrepUruM kIDI-kaMkI)thoDuM [juo kIDI' + (-kI) tha.] kIDI kITA . jio "kITo'+gu, svArthe ta. pra.] juo ane kaMtha nAmanI jIvAta kIDI-nagAruM jue "kaDiyAnagaruM." kITa (Da) . (saM. zITI>prA. lIrInAnI nAnI vAta. kIDIne tejAba chuM. e nAmano eka tejoba, kaeNrmika eNsiDa (2) karaDavAthI thatI vedanA. (3) khajavALa, kharaja, khujalI, kIDI-ma(-maM)keDI strI, jio "kIDI' + (-maM)keDI.] kIDI caLa. () cAmaDI upara dAdara ane e prakAranA roga, (5) mADI vagere nAnAM nAnAM jaMtu [dhIme vega, maMda gati cAmaDAnI eka jAta [khavAyeluM, kITa-kha6, kITa-khAdhuM kIDI vega puM. [jIe "kIDI' + saM.] kIDInA jevo khUba ja kITa-kha6 (kIdaya) vi. [jae "kIDa' + "khAvuM.'] kIDAthI kI puM. [saM. vIja-> prA. jIDhama-] koI paNa prakAranuM nAnuM kI-khAI (kIDathI vi. jio "kIDa' + "khAvuM" dvArA. meTuM jaMtu.(2)(lA.)hoziyAra, niSNAta, kITA khadabadavA, (lA.) zILInA DAghavALuM, baLiyAnAM nizAnavALuM nA paThavA (. pra.) jIvAta paDI jAya e rIte saDI javuM. kITA-mAra vi. [ja "kIDo' + "mAravuM.'] kIDAone mArI (2) deva ke kheDakhApaNa hovAM. 0 pesa (paeNsa) (rU. pra.) nAkhanAruM. (2) na. e nAmanuM eka paMkhI phikara thavI, ciMtA thavI. * saLavaLa (rU. pra.) vicArane kITA-mArI strI. [jae "kIDA-mAra' + gu. "I ' strI pratya] viga AvavA. (2) bekyA vinA na rahevuM. kAnanA kITa jamIna upara thuMbaDAMvALI thoDAmAM patharAtI eka vela (jenAM khare tevuM (rU. pra.) atyaMta azlIla. kAyadAne kI maLiyAM cAvavAthI kavinAIna jevI asara thaye meleriyA dUra (rU. ) kAyadAnA jJAnamAM hoziyAra, gharane kIDe (rU. pra.) thAya che.) dharane saMpUrNa mAhaiitagAra] kIriyA-nagara na. [ja e "kayuiM " dvArA.] hAthe page ke kINa na. kaDhanI eka jAta zarIranA koI paNa bhAgamAM koDakI thaye emAM jIvAta karaNukINI jhI. [2vI.] maMcharone avAja paDe tevA roga [khATAM-cIDiyAMnI bhAta kItha (-ca) strI, nALiyeranAM pAnanI gUMthelI derI kIDhiyA-bhAta (-tya) strI. jio "kIDiyuM"+ "bhAta ] kAcanAM kItha 5. juo "kaMthA' (nAnI jIvAta). kahiyAruM na. [saM. vaDhiIFI>pra. thIma- kIDInuM kIdhara bhU ke. e kIdhuM -" (padyamAM) ghara, kIDIonuM dara. (2) kIDIone samUha. (3) kIDI na kIdhuMbha, kR bhU, kA, [. zrAvaA->za. prA. vidyacaDe mATe pANI ke tela bharI pAyA nIce ke vAsaNa nIce dvArA vikasita] karyuM (sau. ane su. bAju pracalita) mukapatuM sa3. (4) be 'I.DayA-nADuM." [ UbharAvuM kIdhuM bhU , bhU. kA. [se, ->prA. zau. pitra dvArA 2010_04
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ kIdhela pa23 kIrti-vAsanA vikasita) kahyuM (sau) [bI bhU ] karela, kareluM e guNagAna mATenuM geya padya kIdhela, - . ka, bha. kA. jio "kIdhuM' + gu. 'eluM" kIrtana-kAra va. [saM.] kIrtananI racanA karanAra, (2) kIrtana kIdhela, huM bha. ka, bha. kA. jio 'kI + gu. evuM gAnAra, kIrtaneya eka guNagAna karavAnI bhakti bI , kR] kahela, kaheluM kIrtana-bhakti . [saM] paramAtmatatvanI navadhA bhaktimAMnI kInAra vi. jio skIna'phA. pratyayajao kinA-khera." kIrtana-mAla(-LA) strI, kIrtana-saMgraha (-sagraha) muM. saM.), kInArI strI. [+ gu. I' ta. pra.] jeo "kinA-kherI." kIrtanavali-lI, Li,-LI) strI., siM. + mAvI, jI], kInA-bAja vi. [juo "kIne' - phA. pratyaya] , "kinnA- guNagAna mATenAM geya padene kramika saMgraha khera." kIrtaniyA vi. puM. [+gu- "chayuM ta. pra.] kIrtanakAra nuM." kIne jao "kano." [Sa ja-"sA svara. (saMgIta.) kIrtanIya vi. saM.] kahevA jevuM. (2) guNagAna gAvA jevuM. kIraneTa strI. [aM] saMgItamAM dareka satakane potAne abhISTa (3) prazaMsA karavA jevuM stuiti, vakhANa, prazaMsA kabara (-2), -rI strI, enAmanI rUMchAMvALI chAlanI vanaspati kIti strI, [saM] khyAti, nAmanA, yaza, AbarU, (2) kI-basa strI. [.] cAvIonI peTI kIti-kala(-)za . [saM.] (lA.) uttama kIrti kI-borDa na. saM. moTA makAnanA aneka bhAgonA era- kItikAkya na. [saM.] yazogAnanuM kAvya, prazasti DAonAM tALAMonI cAvIo sAthe rAkhavAnuM pATiyuM. (2) kIti-kSaya kuM. [saM.] kIrtine nAza, badanAmI, apayaza TAIparAITara TeliprinTara vagerenA vargonI cAvIonuM mALakhuM kIti-gana na., kItigAthA zrI. [saM.] yazogAna, prazasti kIma na. eka pakSI kIti-veSaNa strI, [] yazanAM kAryonI jAherAta, prazakImata strI. [ara., gu.mAM "kiMmata.'] mUkaya, bhAva, dAma, dara, stinI jAherAta | [AveluM prAIsa," "veltha." (2) (lA.) akaNI. (3) kadara, baja. kIrtita vi. [saM.] kahevAmAM AveluM. (2) vakhANavAmAM [ AMkavI, 0 karavI (rU. pra.) mUkayano aMdAja karavo. kIti-dAna na. [sa.] khyAti thAya e mATe karavAmAM (2) kadara karavI. 0 cUkavavI (rU. pra.) kharIdavAne paisA AvatI deNagI [e mATe dAna ApanAruM ApavA. 0 thI (3. pra) parIkSAthI mUya nakakI thavuM. kIrtidAna vi. [, .] kIrtidAna karanAruM, nAmanA maLe 0 pAvI, 0 besavI (-besavI) (rU. pra.) kharIdIne AMka kIrtidAyaka vi. [saM., kIrtidAyI vi. [saM., pR.] jaza Apa, madhya thavuM. 0mUkavI (rU.pra.) vecANane AMka lakhavo. apAvanAruM [vAhane pokAra 0 lagAvavI (rU. pra.) AMka sUcavI mAgaNI karavI] kIti-ivaja 5. [saM.] kIrtirUpI vajA, yazapatAkA, vAhakImata-vAra kri. vi. [juo kImata" + saM.] akeka vastu kItipAtra na., vi. si., na.] yaza meLavavAne yogya ane enI sAme e darekanI kiMmata hoya ema kImiyAgara vi. [ara. + phA. pratyaya.] kAma karanAra, kIti-bhAja vi. [saM. 1mAna ] juo "kIrti-pAtra(1)." rAsAyaNika parivartanamAM pravINa, (2) (lA.) jAdugara. (3) kIrti-maMha5 (-maraDa5) muM. saM.] kaI dAtAnI yAdamAM Ubhe dharta, dhutAro karavAmAM Avela sthApatya-vizeSa kImiyAga(-gIrI zrI. jio "kImiyAgara' + gu. "I' kIrtimaMta (ma7) vi. [saM. 1wi> prA. degmaMa] kIrtimAna, ta, pra. "ga"ne vikape 'gI' paNa pracAramAM che.] kImiyAgaranI kIrti prApta karI che tevuM kaLA, kami kIti-maMdira (mandira) na. siM] kaI dAtA ke viziSTa kAma kAmi chuM. [ara. kImiyA] dhAtumAM bheLaseLa karavAnI karanAranI yAdamAM karAvela makAna gupta kaLA. (2) (lA) dU, ilama. (3) saraLatAthI paisA kItimAna vi. [saM. kautimAna kuM. ] kIrtimaMta, kIti prApta kamAvAnI kaLA. (4) yukita, hikamata, tadabIra karI che tevuM, kIrti-zALI kIra chuM. [saM] popaTa, sUDo kIti-mukha na. [saM.] maMdiramAM staMbha upara kotarAyelI kIraca juo "karaca." kAMIka vikRta mAnava-mukhAkRti, kIcaka. (sthApatya.) kIrata tya) strI. (saM. zIrNa, arvA. tad bhava] kIrti, yaza, kIrti-lAlasA strI. [saM.] yaza khATavAnI lolupatA pratiSThA, AbarU [guNagAna, enI lIlAnuM gAna kIti-lekha . saM.] kaI viziSTa kArya vagere mATe prazastikaratana na. [sa. vIrtana, aryA. tad bha] kIrtana, paramAtmatatvanuM ne karavAmAM Avela lekha (tAmrapatra zilAlekha vagere) karataniyAM na., ba. va. jio "kIratani.] kIrtana gAvAmAM kIrti-labha paM. (saM.1 yaza pAmavAnI lAlaca vaparAtAM kAMsiyAM ane jhAMjha vagere vAgha [kIrtani kIrti-labhI vi. [sa, 5.] kIti-lAlupa.vi. [.] yaza karataniyo muM. [+ gu. IyuM' ta. pra.] kIrtana gAnAra kalAkAra, meLavavAnA abhaLakhAvALuM, kIrtinuM lAlacu kIra-damana na. [aspaSTa + saM.] zarIranA avayavane acetana kIrtilolupatA ja. siM.] kIrtilolupa hovApaNuM banAvavA vaparAtI eka jherI vanaspati kIrtivaMta (-vatta) [juo kIrti-vAna."] juo kIrtimaMta." kIra chuM. [saM. zIra dvArA) popaTa kArtivAna vi. [sa, rtimAna saM. vyAkaraNathI viruddha kIrtana na. [sa.] kathana, ukti, kahevuM e. (2) paramAtmatatvanI rIte vAna] juo kIrtimAna.' lIlAnuM ke anya kaI paNa tejasvI vyaktinuM guNagAna, (3) kIti-vAsanA strI, si.] kIrtinI svArtha-bharelI icchA 2010_04 For Private & Personal use only.
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAti-zAlI-LI) 524 kIti-zAlI-LI) vi. saM., pR.] kIrtivALuM, AbarUdAra sAMcavanAra. (2) (lA) nANAMne hisAba rAkhanAra, hisAbakAtizeSa vi. saM.] maryA pachI mAtra jenAM sArAM kAma nIsa, (3) khajAnacI saune yAda Ave che tevuM kIle pR. chokaro, kIko, gaga kIti-staMbha (- ) puM. [saM.] viziSTa kArya karI javA kIvaTa ja "kevaTa.' badala vyaktinI yAdagIrI mATe karavAmAM AvatuM khAsa kIsa strI. [phA. kirtA ] jamIna-mahesUla prakAranuM bAMdhakAma (minArAnA AkAranuM bahumALI paNa e kI-sTona ! [aM.] caNataramAM kamAnanI cAvIrUpa paththara hoI zake). (sthApatya.) [kIrti-lAlasA koMjaLa na. eka imAratI lAkaDuM kIti-pRhA zrI. [4] kIrti meLavavAnI jhaMkhanA, kIMTI zrI. masa, mase (zarIra upara thata) kArti-hIna vi. 1i jeNe yaza maLe tevuM kaI ja kAma kAThI strI. hukkAnI nALamAM ekaThuM thayelo kacaro nathI karyuM tevuM (2) nigha, niMdApAtra kadara ! si. vidira-> prA. livirama-] sAleDA nAmanA kItye vi. saM.] juo "kIrtanIya.' jhADane gaMdara, zeSa-gaMdara (khAsa karI dhUpamAM vaparAya che.) kIryamAna vi. saMjena kIrtana karavAmAM Ave che tevuM kupUrva. [sa, kharAba, "nirbaLa," "duSTa' vagere arthane kIla' chuM. [saM.] khIlo, khaM, mekha. (2) dharI. (3) pUrvaga] kharAba, nirbaLa (jemake ku-patha, kumArga, ku-jAti' phAMsa, phAcara temaja gu. "kuTeva' vagere jae.) kIla chuM. paDhAnI nAbhimAM tela UgavAthI enI sAthe dhULa kuvaka chuM. [ravA.) koyalane avAja maLatAM temaja dharI ghasAtAM jAmato cIkaNo padArtha, maLI, kukaDiyA khAMsI strI vi. + juo "khAMsI.] khAMsI khAtAM gADA-gADInuM UMgaNa bevaDuM vaLI javAya tevI khAMsI, uTAMTi, meTI udharasa kIlaka DuM [saM.] khIlo, khaTa, mekha. (2) cAvI, kaMcI. kukadi pu. vANu tathA maracI vagere choDanAM pAna caLAI (3) maMtrane madhya bhAga (sAmAM maMtranI zakti ke prabhAvane vaLI jAya evA melane eka roga nAza karato manAto maMtra.). (4) jayotiSa e nAmano eka kukaThiyA kuMbhAra che. [+ jue "kuMbhAra.] (lA.) (kuMbhAra zubha yoga. (.) TapalAMthI vAsaNa ghaDato hoya te vakhate thatA avAja je kalaka-yaMtra (catra) na. siM] TAIparAITara." (2) Teli- avAja karanAruM) eka pakSI prinTara." (3) "mAno' ane 'lAIne'nuM yaMtra kuka(-kuruka na. bALakone thatuM AMkhanuM eka daI kIlaka-pejane strI. [saM.] keI kAryanA aMtaramAM utarIne ku-kathana na. [sa.] kharAba vacana, sAmAne kheThuM lAge tevuM veNa enA vikAsa vagerene mATe karavAmAM AvatI paddhatisaranI kukariyuM jue "kurakuriyuM.' vyavasthA, kera skIma' ku-karma na. [sa.] kharAba kAma, nIca karma, lekamAM tathA kalakAkAra kuM., kolakAti strI [+se mAra, mA zAstramAM niMdAyeluM kAma (cArI vyabhicAra hiMsA ane asatya khIlAno ghATa. (2) vi. khIlAna ghATanuM bhASaNa vagere) kolakAsthi na. (sa. asthiI jenI vacce karoDarajaja hoya kakarma-rata vi. saM.] kukamaeNmAM rayuM paDyuM rahenAra che te hADamALAne nIcethI bIje maNako kukama vi. [sa., .] kukarma karanAra, adhamI kIla-bhAjana na. siM.] bhegaLa, AgaLo, AgaLiye. (2) ku-kalA strI. [saM.] halakI koTinI kaLA ulALiyo, ulALo (bAraNAmAM) ku-kaha5nA strI. [saM.] naThArI kahapanA, kharAba vicAra. (2) kIlavavuM ja "keilavavuM." anItimaya vicAra kIla chuM. [4 o "kIla dvArA.] ja e kIlI-dAra.' ku-kavi chuM. [saM.] kavinAM sAcAM lakSaNa nathI te padyakAra kalAkAra chuM, kalAkRti strI, ane beu vi. [sa. zrI + ku-kavitA strI. [saM. zu + jue "kavitA."], ku-kAvya na. AbhAra,mAta] jue "kIlakAkAra." [saM.] kAvyanA devothI bhareluM kAvya, (2) UlaTe mArge dorI kIlAkSara lipi zrI. siM. vakITa + akSara + saM.] khIlAnI janArI kavitA mAphaka upasAvelA akSarovALI lipi, emboDI lipi kukati stra. [.] apakIrti, apajaza vinyAsa. (2) ghAravALA upasAvelA akSaranA prakAranA kukaNaka ja "kukaNaka." eka prAcIna videzI lipi-prakAra, yuniphorma' kukuMdara (kukundara) puM. eka prakArano choDa kIlikA strI. [saM] khIlI. (2) cAvI, kaMcI kukama-kaMTA (-DaskA) strI, eka prakAranI vila kIlita vi. [] khIlI-khIlAthI jaDeluM kuk()dara 5. kamara uparane sAMdhe kaliye muM. kesa hAMkanAra ku-kRtya na. [saM.] juo "ku-karma." kIlI strI, siM.] khIlI, nAnI mekha. (2) cAvI, kaMcI. kukakuTa kuM. [saM.] kakaDo (3) caNataramAM kamAnanA madhyabhAgane cAvIrUpa paththara. kukakuTa-vaja puM. [sa.] kukaDAne nizAnavALa vAvaTo. (2) (4) nANAMnI peTI, tijorI (kIkI, gaLI jenI vajAmAM kukaDo hato te solaMkI rAjA siddharAja kIlI strI, jio kIlo' + gu. I" pratyaya] chokarI, kukakura puM. [sa.] kUtaro kIlI-dAra vi. [ juo kIlI' + phA. pratyaya] cAvI kuka karI strI. [saM.] kUtarI 2010_04
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ kukiyA 525 kuTuMba-niyojana ku-kriyA strI. [saM] ja e "ku-karma.' rioga, apharo kuvA puM. [sa, + juo "vA.2] Dherane eka jAtane kukSi strI. [sa, j] kUkha, peTa, udara. (2) (lA.) garbhAzaya kukhyAta vi. [saM.] badanAma, niMdAyeluM kukhyAti strI. [sa.] badanAmI, apajaza kukhyAvAka chuM. vahANanI aMdaranA bhAgamAM paDakhAne kAthAne eka bhAga. (vahANa) [cArIonuM gAma ku-grAma na. [sa., pR.] kharAba gAma, cora-lUMTArA-vyabhi- ku(%)ca na. [saM., pR.] strIonuM stana, thAna kula-koca-kaLI strI. [saM. -1thI] stanarUpI kaLI, aNIdAra stana gucapuca kuca-kuca () strI, [2vA.] kAnamAM vAta karavI e, ku)ca-kuMbha (-kuzma) puM. saM] stanarUpa ghaDe, khIleluM stana kucaka na. siM.] kharAba mANasanuM vartula. (2) (lA.) bIjane hAni pahoMcADavAno gupta prayatna kuha-kra)-taTa na. [sa., pR.] stananI kinArIne bhAga ku(4)camardana na. [saM.] strInAM stana caLavAnI kriyA ku-ca-maMDala(La) (-maDala -La) na. [saM] baMne stananuM ka(-)ca-yugma na. [saM.] baMne kuca, beu stana ku-carita na. [saM.] kharAba AcaraNa ku-carita strI. [saM] kharAba viSayane lagatI vAtacIta. (2) azAstrIya vAtacIta ku-carcA zrI. [saM. + juo "carcA."] kharAba vicAra-vimarza kucaryA strI. [sa.] kharAba AcaraNa, ku-caritA ku-caliyuM vi. sa. 7 + "cAlavuM + gu. IyuM. . pra.] kharAba cAlanuM, kharAba AcaraNavALuM ka(-)cA na. [se suva + aa] stananI dIMTaDI ku-cAla (-phatha) strI. [saM. 3 + juo "cAla.'] kharAba cAla-calagata, kharAba raheNI-karaNI kula . [saM. + e "cAla.'] kharAba rIta-rivAja kucAlI vi. jio 'ku-cAla' + gu. 'I' ta. pra.] kharAba cAlacalagatavALuM, durAcaraNI kucikI strI, eka jAtanI mAchalI (cittavALuM kucitta na. [saM] duSTa citta, kharAba hRdaya. (2) vi. duSTa kucitra na. [4] kharAba citarAmaNa, (2) azlIla citra kucinuM vi. [ + gu. 'uM' ta. pra.] kadarUpuM ka-cice puM. [saM. (-q) + gu. IyuM' ta, pra.] stana DhAMkanAre vastra bhAga, kAMcaLInI bheLa kacelA, nelI strI, eka vanaspati, pahADamULa kuceSTa vi. saM. + chA ba. vI. kharAba ceSTA karanAruM, kharAba cALA karanAruM kuceSTA strI, -Nita na. siM] kharAba ceSTA, kharAba cALA kui(-)da (-cha6) 5 [saM. chattva ADe raste cAlavuM e, laMpaTapaNuM. (2) kharAba vyasana, barI Teva kucha-chaMdI (-chandI) vi. [+ gu. I? ta. pra.] kuchaMde caDeluM, vyabhicArI, laMpaTa. (2) vyasanI ku-janma . [sa, na.] kharAba avatAra, ku-bhava mujaza chuM. [. + jue jaze.'] apakIrti ku-jAga (-gya) sI[saM. + ja "jAga.'] kharAba jagyA. (2) guhya bhAga ku-jAta (-tya) vi. [saM. -nA]i ka-jAta, halakA kuLanuM ku-ti strI. [saM.] kharAba vaMzavelo. (2) jAo "ku-jAta." ku-jIvita na. [4] kharAba jIvana. (2) du:khI chavana ku-ga kuM. [sa. -thona, arvA. tadabhava] kharAba saMga..(2) kharAba samaya (3) kharAba ga. ( .) kuTakiyuM na. bAjarAmAMthI banatI eka vAnI kuTara9vuM sa, kri. [2vA.] kUTavuM, khAMDavuM. (2) (lA.) mAravuM, kaTa kADho. kuTaraDAvuM karmaNi, kri. kuTarAvavuM pre, sa. ki. kuTarAvavuM, kuTarAvuM e "kuTaraDavuM'mAM. kuTara . jio "kuTaraDavuM + gu. "e' ku. pra.] bhAMgela padArthanAM choDAM. (2) (lA.) mAravuM e, mAra kuTavALiyuM na. mazkarI, ThekaDI, cAMDiyuM kuTAmaNa na, (zya) strI, NI strI. [ja "kaTa + gu. "AmaAmaNI" ka. pra.] kuTAvuM e, TicAmaNa, TavAnI majarI-kaTavAnuM mahenatANuM kuTA chuM. [ja "kUTavuM' + gu. "Aro" ka. pra.] juo kuTAmaNa." (2) (2) (lA.) mAthAkUTa, bhAMjagaDa, paMcAta kuTIvavuM, kuTAvuM jae "kUTamAM kuTi(-TI) strI. [saM.), ku(i-TI) strI. [sa., na.] jhaMpaDI, maDhI, keTeja," haTa' kuTila che. [saM.] vAMkuM vaLeluM. (2) (lA.) vAMkA svabhAvanuM. (3) khaTapaTiyuM. (4) kapaTI, chaLavALuM kuTilatA strI. [1] kuTila hovApaNuM kuTila lipi zrI. [saM.] azoka-kAlIna brAhmI lipinI samakAlIna jarA TeDhA mareDavALI videzIya eka lipi kuTilAI strI. [sa kuTira + gu. "AI" ta. pra.] juo "kuTila-tA." kuTilAya puM. [saM. zuTa + mA-rAtha] vAMkAI-bharelo vicAra kuTilAsthi na. [saM. zuTa + stha] vAMkuM hADakuM kuTI, kuTIra ja "kuTi. kuTuMba (kuTumbana. [4] patnI chokarAM mAbApa vagerene sama, ghara-khaTale [kaTuMba-parivAra, najIkanAM sagAM saMbaMdhI kuTuMba-kabIlA (kuTumbana) puM. [saM. + juo "kabIlo."] kuTuMba-kalaha (kuTumba) puM. [sa.] kuTuMbanAM ja mANase vacce jhaghaDe [(2) ja "kuTuMba-niyojana." kuTuMba kalyANa (kuTumbana) na. siM.] kuTuMbanI sukhAkArI. kuTuMba-kaMkAsa (kuTumba-kAsa , [sa. + ja "kaMkAsa."] kuTuMba-kaleza (kuTumbana) yuM. [saM.] juo kuTuMbakalaha." kuTuMba-chatra (kuTuba) na, li. li., na.] kuTuMbanuM vaDIla. (2) kuTuMbane guru, kulaguru, dharmaguru, paTriAka" ( mA.) kuTuMbadroha (kuTumba) puM. [4] pitAnA kuTuMbanuM ja baruM IcchavuM e biruM thAya evuM karanAra-vicAranAra kuTuMba-drohI (kuTumba vi. [sa, j] pitAne ja kuTuMbanuM kuTuMba-niyojana (kaccha)na. [saM.] kuTuMbane vyavasthita karavAnI 2010_04
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ 526 ku-saMjJA kuTuMba-parivAra prakriyA. (2) kuTuMbane vadhatuM aTakAvavAnI vaidyakIya prakriyA kuhakuhAvuM a. kri. [ravA.] maradhInI jema avAja kare ke nirodhane lagatAM sAdhanene khyAla ApatI vyavasthA, kukaDI strI. [ravA.] bhUkha ke ajIrNathI peTamAM thato gaDaphaeNmilI-pleniMga" baDATa. [0 thavI (rU. pra.) utkaMThA thavI]. kuTuMba-parivAra (kuTumba) puM. [saM.] ja e "kuTuMba-kabIlo.' kutuM jue "kuratuM.' mApa kuTuMba-paSaka (kuTumba) strI. [saM.] kuTuMbanuM bharaNa-poSaNa kupa(1) muM. [saM.] bAra mUThI bharAya evuM eka junuM karanAra kuhApe . cIDiyAM karavAM e. (2) kaDhApo, baLApa, kuTuMba-peSaNa (kuTumba) na. [saM.] kuTuMbanuM bharaNa-poSaNa [mATInI kuhalI, kulaDI kuTuMba-prati (kuTumba-) strI. [saM.], kuTuMba-prema (kuTumba- ku)halI strI, jie "kuDaluM." gu. 'I' strIpratyaya.] puM. [sa, na. "premar j.] kuTuMba uparanI lAgaNI du-1)luM na. [saM. zuTa->prA. 3- + apa. 3 - pra. = kuTuMba-baLu (kaTumba-baeNLuM) vi. [saM. + jue baLavuM TujIga-] mATInuM kuluM, kUlaDuM + gu. "u" ka. pra.] kuTuMbane badanAmI maLe evuM karanAra ku(ka)le . [juo "kuDaluM.'] mATIne kula, kalo kuTuMba-bhAva (kuTumba-) puM. [saM.] dareka mAnava tarapha pitAnuM kuTava juo "kuDapa.' kuTuMbI jana che e prakAranI lAgaNI kuhaMtara (kuDatara), kuThAMtare muM. (sa. ->prA. nA + kaba-meLo (kuTumbana) yuM. (saM. + meLe."] kuTuMba saM. ] bhIMtano Atare, bhIMtanI paDadI, (2) (lA.) , ane sagAM vahAlAnuM eka sthaLe maLavuM e khAnagI rAkhavApaNuM kuTuMba-vatsala (kuTumba-) vi. saM.] jene kuTuMba vahAluM che ku(ja-ke)DhI zrI. vIsanI saMkhyA tevuM. (2) je kuTuMbane vahAluM che tevuM kuhA kudI strI. [ravA.] kukaDAM dUra karavA karAto avAja kuTuMba-vAtsalya (kuTamba-) na. [saM.] kuTuMba-vatsala hevApaNuM ku(-,-ke)ThI-baMdha vi. [ + phA. "ba6 ] (lA.) saMkhyAkuTuMba-vRddhi (kuTumba-) zrI. [saM.] kuTuMbane vistAra che e baMdha (vIsa-vIsanA aneka samUha) kuTuMba-saMsthA (kuTumba-saMsthA) strI. [saM.] pati patnI ane kuThI-hAra chuM. [ja "keDI." + saM.] strIonI DekamAM saMtAne sAthe rahe e jAtanI jIvana-paddhati paheravAnuM eka ghareNuM prikAra kuTuMbaneha (kuTumbana) . [saM.] e "kuTuMba-prIti." kuva-kaMda (ka6) puM. sAdhAraNa zarIravALA jIvanane eka kukuMbinatA (kuTuMbitA) strI, -nDa na. [saM.] kuTuMbIpaNuM kumala na. [4., ] phalanI kaLI kuTuMbina (kuTumbinI) strI. [saM.] kuTuMbanI harakeI strI ku-Dhaba strI, [saM. 9 + juo "ba.'] kharAba rIta ke paddhati kuTuMbI (kuTumbI) vi. [rsa, .] kuTuMbanuM, samAna kuTuMbamAM ku-TaMga (-9) 5. [saM. yu + juo "daMga.'] kharAba rItabhAta utpanna thayeluM, saguM-sAgavuM [unnati kuTuMgiyuM vi. [ + gu. jIyuM" ta. pra.] kharAba rItabhAtavALuM, kaDhaMguM kAra (kuTumbe) 5. [saM. zUTa + 3dvAra] kuTuMbanI kuDhApe puM. du:kha, pIDA. (2) (lA.) aphasa, zeka kuTuMbe ddhAraka (ka ) vi. [saM. guru + 3dvAra] kuTuMba- kuNiyATavuM (re.) ja keNiyATavuM." nI sthiti UMce lAvanAra kutakAre jue "kudakAre." kaTela sI. [sa, yu + ja e Teva.'] kharAba Teva, burI ka-ka)ta(-); na., ke puM. [taka. kukaha] katI ke, lAkaDIne Adata. (2) hastamaithuna karavAnI Adata TukaDa, daMDI. (2) jhUDavAnI lAkaDI kuda(18)zuM strI, si. (-1)naTa mA )A[, kuta5 5. [sa.]nATathamAM vaparAtA eka vAghane prakAra. (nATaya.) prA. tatsama] nAyaka-nAyikA vacce saMdezA laI janArI tarAvala ja katarAM . lAvanArI strI, datI kutariyuM na. jio "kUtaruM + gu. "chayuM' ta, pra.] (lA.) e kuda-diranI strI- [saM.] jao upara kudRNI." nAmanuM eka dhAsa kadAkrimita na. [4] priyatamanA premAligananI upara kutariyA dAMta muM. [ja e "kutaviyuM' + "dAMta."] khAsa karIne uparathI aruci batAvavI e. (kAvya.) mAMsAhArI pazuonAM moDhAMmAMne upara nIcenA vaccenA kuTriNa ja "kuTTaNI." cAra dAMtanI beu bAju rahelo che te eka mULa aNIkudinI e "kudanI." ni) pharasabaMdhI dAra dAMta (mAnava-meDhAmAM e ja khIle."). kudima vi. [sa.] lIsI pharasabaMdhIvALuM. (2) na. siMpuM, kutariya vAgha chuM. [juo "kutariyuM' + "vAgha.'] kutarAne pakaDI kukrimita ja "kumita." [ThAma khAI janAre dIpaDe, kutto-dIpaDe ka-kAma na. siM, va + juo 'ThAma,"] kharAba jagyA, ka- katarka chuM. sa.] kharAba vicAra, aniSTa vicAra, avaLo vicAra kuThAra 5. siM.] kuhADe kutarkavAdI vi. [sa, DuM potAnA agya vicAronuM samarthana kuThArAghAta . [. + mA ghAd] kuhADI ke kuhADAne mAra karanAra (2) (lA.) mana upara UMDe ghA kutarkazAstrI vi. [saM., pR.] kharAba vicAro karavAmAM pAvaradhuM kuThArikA, kuThArI strI, strI. [saM.) pharasI, kuhADI kutakI vi. siM, 5.] kutarka karyA karanAruM kurakuTa kuM. [2vA.], 0rava paM. [+ saM.] pakSI vagerene khetara ku-taMtrI'(tatrI) vi. [sa, ] taMtrane kharAba rIte calAvanAra, mAMthI hAMkI kADhavA karavAmAM AvatA avAja geravyavasthA karanAra. (2) puM. lokone bhramamAM nAkhe tevA 2010_04
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ ka-taMtrI sAthe 527 kudharavuM prakAranuM sAmayika calAvanAra naThAruM. (3) na, niMdA. (4) niMdita karma ku-taMtrI* (-tannI) strI. [sa.] bagaDeluM taMtuvAdya, vyavasthita kutha puM, na., -thA strI. [saM.] hAthInA zarIra upara nAkhavAmAM rIte svara na ApanAruM taMtuvAdya AvatI kapaDAnI jhala. (2) sAdaDI. (3) zetaraMjI ku-tArkika vi. [saM] jAo "kutarko." kuzAhI strI, eka jAtanuM ghAsa kutIrtha na. sa.] jyAM halakA keno vAsa che tevuM tIrthaMsthAna kuthArI strI. [ja e "kuthAra' + gu. "I' strIpratyaya] kathalI, niMdA kutIrthaka pR. [saM] durAcArI sAdhu kuthAre . [saM. yutha dvAra.] bhAM taTelo sAmAna, nakAmI kutukana. [saM.] kautuka, kutuhala, Azcarya, vismaya, navAI, aca ane bina-upayogI vastuo. (2) kuthalI, niMdA kutu5 chuM. [] cAmaDAne ghI tela vagere bharavAne ghADavA, kUpe kuthe ja "kutho.' kutuba ! [ara kuba] dareka vastunI jaDa, dhruvabiMdu. (2) kudakaDuM vi. jie "kUdavuM + gu. 'ka' + 'DuM' vArthe pra.] khIlaDe kudAkuda karanAruM. (2) (lA.) vadhu paDatuM utsAhI kutuba-mI(-mi)nAra, ropuM. [ara. "kutabu-mInAra+gu. "o' kudakaNuM na. [juo "kudavuM' + gu, "ka" svArtha + "aNuM' ku. pra.] svArthe ta. pra.] bAdazAha kutubuddIne (I. sa. 1200) baMdhAvavA kadavAnI kriyA (khAsa karI "nAcakaNAmAM kudakaNuM' e rIte zarU karele kahevAte dilhInI dakSiNe 11 mAila upara jovA maLe che.) aitihAsika minAre. (saMjJA.) kudakAre 5. [ja e "kada' + gu. 'Are'ta..] kake, ThekaDe kutUmarA na. eka pakSI kudakAvavuM e "kadavuM"mAM. (2) (lA.) bALakane ramADavuM ke kula-ko)tUhala na. [saM.] jue "kutuka." [(lA.) naTakhaTa kudAvavuM kukI)tUhala-kArI vi. si., pR.] navAI upave tevuM. (2) kuda-kudAmaNa strI. [juo kadavuM + gu. "Ama" pha. pra.) kutUhalatA strI, si.] kutuhala, kautaka Adi be mutinI dvirukti] e nAmanI eka ramata kutU hala-daSTi strI. [saM.] navuM navuM jANavAnI jijJAsAvALI najara ku)dakuM, -ke jue "kutarkamAM. kutUhala-pUrvaka ke. vi. [saM.] Azcarya sAthe. (2) jijJAsA kudaNiyAM na., ba. va. [ja "kadavuM" + gu. aNa" ka. pra. yuM ta. pra.] jemAM dIkUdIne gAvAmAM Ave che tevAM kutUhalavRtti strI. [saM] juo 'kuhala-daSTi." dakSiNa gujarAtanA bhIlemAM gavAtAM eka prakAranAM gIta kutUhalI vi. [saM., pR.] kautukI, kutuhalavALuM. (2)(lA.) jijJAsu kudarata strI. [ara.] IzvarI zakti, svAbhAvika prakriyA, kutelI strI. eka vanaspati prakRti, svabhAva, "necara' kuteluM na. eka jAtanuM ghAsa kudaratI vi. [ara. kudatI] sRSTinI svAbhAvika prakriyAthI kuttI strI, [hi.] kUtarI thayeluM, svAbhAvika, "necarala kuttI strI. pataMganA dorAmAM paDatI dAMtI. [0 devI (rU. pra.) ku-darzana na. [saM.] mithyAtvanuM darzana. (jaina.) dorI ke mAMjo jaladIthI tuTI jAya ema karavAne dAMta agara kudAI strI. [juo "kadAI.'] jue "kUdAI." nakha vaDe emAM jarAka khADo pADavA, dAMtI devI] kudAkaDe muM. [ o "kadavuM' + gu. 'AkuM" ka. pra. + 'DuM svArthe kurI-cAla (-2) strI, [ ja "kuttI"+ jue "cAla. ta. pra.], kudAke . [juo "kudAkaDe."] juo "kudakAra." (gati)] kataro je pramANe cAle che tevA prakAranI kasarata kudADhavuM ja karavuM" mAM. nimitte cAlavAmAM AvatI cAla. (vyAyAma.). kudAna na. siM.] kupAtrane ApavAmAM AveluM dAna kutI-dIpa kuM. [hi. "kuttI' + gu. "dIpaDo'] kutarAM mArI kudAmaNuM vi. jie "kada' + gu. "AmaNuM" ka. pra.] kudAvanAruM. khAnAro dIpaDe, kutarei vAgha (2) (lA) tephAnI kuttI(nne)-mAra vi. jio "kutto' + "mAravuM.'} katarAne mArI kudAre chuM. jie "kavuM' + gu. "Are' ku. pra.] kudake, ThekaDe nAkhanAra. (2) (lA) [su.] khUba vadhAre paDatI rasoI thaI kudAvavuM, kudAvuM jue "kUdavuM"mAM. jatAM pachI Ave tema khavaDAvI devAmAM Ave e rItanuM (na. mA.) kudALiyAM na., ba. va. jAnane apAtuM baporanuM bhojana. (2) kutto chuM. [hi. kuttA] katare, dhAna. (2) (lA.) dAMtavALA bhavaiyAone apAtuM baporanuM bhojana cakkarane athavA sIdhA saLiyAne eka bAju ja karavA athavA kunadina . [saM.] kharAba divasa, jhaghaDAne divasa. (2) javA denArA do. (3) aMkano ghoDo AkAzamAM kamosamanAM vAdaLAMne divasa, vadhAre ku (- ) puM. eka jAtanuM kAgaLa khAnAruM jIvaDuM, kathA kudaka vi. jio 'kadavuM" + gu. "UMka' ku. pra.] kadakA mAranAruM kutrikA paNa na. [apaSTa + saM. bApA; ja, gu.] hareka prakAranI ku-daSTa, -STi strI. [saM. [ 9] kharAba draSTi, badanajara, vikArI cIjavastu jyAM maLI zake tevuM bajAra, gUjarI najara [jaina) kusana na., kutsA strI, siM.] niMdA, kathalI kudeva . siM.] halakI koTine deva.(2) anya dharmane deva. kusAvAcaka vi. [], kutsAvAcI vi. [sa, pR.] nidAne ku-deha paM. [sa.] halakI koTimAM thayele janma artha batAvanAra kudrazya, ku-dhana na. [4] kharAba paise-saMpatti katsAvAdI vi. saM., paM. niMdAnA bela kahenAra, niMdaka dhara a. kri. ['sudharavuM'nA sadazya na kutsita vi. [sa.] niMdita, niMDhAyeluM. (2) nIca, adhama, juo "kudharela,luM.'] bagaDavuM 2010_04
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ kudharela 528 kumaLAvuM kudharela, navuM vi. ['sudharavuM' dhAtunA sAda na "kudharavuM' ku-putra chuM. [sa.] kuTuMbane apratiSThA karanAro dIkaro, kapUta kapAyA pachI te gu. "ela, -luM' bI. bha. ka.] bagaDeluM, bhraSTa ku-puruSa chuM. [4] duSTa mANasa ku-dharma chuM. [saM.] pAkhaMDa dharma kuppI strI. [sa. pUpist] e "pI." ku-dhAtu zrI. [, .] UtaratA prakAranI dhAtu-kathIra kalAI vagere kupe puM. [saM. +] jue "ko." ku-dhAna, -nya na. [saM. -dhAra] ka-dhAna, halakI keTinuM anAja kupracAra puM. [saM.] kharAba prakArane pracAra, duSTa AzayathI kudhAraka vi. ['sudhAraka'nA sAdara nA zabda] kharAba rIta- vigatone karavAmAM Avato phelAvo rivAja dAkhala karanAra kuprathA strI. [saM.] kharAba rIta-rivAja, kharAba cAlA kudhAre chuM. [saM. zu + jue "dhAre."] hAnikAraka niyama kuprabaMdha (prabandha) 5. [saM.] kharAba prakAranI vyavasthA, kudhAre!. ['sudhAre'nA sAdanA zabda]kharAba rItarivAja, agavaDabharelI goThavaNa [upaga ku-cAla, sudhArAthI Ula gati ku-prayAga 5. [saM.] niyama viruddhane ke avaLA prakAra ka-nakSatra na. [saM.] azubha phaLa Ape tevA prakAranuM nakSatra, (ja.) ku-prasaMga (prasa3) pR. [saM.] maraNa ke evA prakArane ku-nadI strI. [saM.] nAnI nadI, pahADI viokaLo kharAba prasaMga, kharAba prakArane banAva. (2) kharAba kunavADe, re dhuM. [vaja'kunavAro] varSanA game te divase prakArano meLApa duirAcAra vanamAM ThAkorajIne padharAvI cA mAMderamAM vananI bhAvanAthI kula , strI, [ sa. + juo pela.'] kharAba vartana, karavAmAM Avate anakaTa(jemAM dudhanI vAnagIo vizeSa kubaka chuM. ghaDAne eka roga pramANamAM hoya che.)nA prakArano utsava, (puSTi.) kubajA strI. [saM. gA, ava. tabha1] jeo "kunna." kunAte pu. gaLiyala raMganuM lugaDuM kubaDiyA strI. kerInI eka jAta ku-nAtha !, [saM.] kharAba dhaNI, badayAlane pati ku-baMdhana (badhana) na. [saM.] kharAba rivAja, kurUDhi, ku-nAma na. siM.] apakIrti, badanAmI. (2) vi. badanAma kubuddhi strI. [saM.] kharAba buddhi, beTI samajha. (2) badaku-nAra strI. [saM.] badacAlanI strI dAnata. (3) vi. kharAba buddhivALuM [(saMjJA) ku-nIti strI. [sa.] anIti, durAcAra kubera paM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe dAnA bhaMDArI, kunera chuM. pILAM phUlane eka choDa ku-baMdha puM. [] kharAba upadeza kuneha strI, [ara. kuha ] AvaData, caturAI, kAma kADhI kuja, 07 vi.[saM.] kabaDuM, khuMdhavALuM levAnI kaLA. (2) (lA.) yukti, hikamata, kaLa, "TekaTa.'(3) kubajA strI. [4] kabaDI-khudhI strI. (2) rAmAyaNamAMnI anakaraNathI pitAnuM karI levAnI zakti, grAhakazakti, rANI kekeyInI dAsI, maMtharA. (saMjJA.) (3) bhAgavata purANaeNDApTebiliTI' [2) yukti-bAja mAMnI mathurAnA rAjA kaMsanI caMdana ghasanArI dAsI. (saMjJA.) kunehabAja vi. [+ phA. pratyaya] cAlAka, pravINa, nipuNa. kubhava chuM. [saM.] kharAba avatAra kunehabAjI strI. [ + phA. pratyaya jue "kuneha." kuMbhArajA strI. [+ saM. mArgA, a. tadabhava] kubhAryA, kanera vi. DhaMgadhaDA vinAnuM, kaDhaMguM duSTa patnI, vaDhakaNI patnI, kaMkAsaNI panI, ka-bhArA ku-5ddhati strI. [saM.] kharAba rIta [parIkSA karanAra kubhAva . [saM.] kharAba lAgaNI, naThAro bhAva, ka-bhAva. ka-parIkSaka vi. saM.] kharAba rIte nApAsa karavAnI daSTie (2) (lA.) tiraskAra, kaMTALe ka-parIkSA zrI. [saM.] nApAsa karavAnI daSTie karavAmAM kubhAMDha (kubhA) na. [ (sau.) , maroaja e "kaubhAMDa.' AvatI kaTI miArga, unmArga kamAMDara (bhADa) vi. [+ phA. pratyaya]. tha) si, 4-gya ka-mArga, avaLA prakAranA kamAMDI (-bhADI) vi. [saM. jamAi .1 kaubhAMDI, khaTapaTI kupathagAmI vi. [, .] kumArga tarapha janAruM ku-bhejana na. [saM] kharAba prakAranuM khANuM ku5ya vi. [saM.] hitakAra ke nahi tevuM khAvAnuM. (2) na. ku-bhejI vi. [, .] akhAdya padArtha khAnAra parahejIne abhAva, mAMdAne anukULa nahiM te khorAka kumaka strI. [taka.] sahAya, madada (2) lazkarane ja maLato khAve e ku-paMtha (-5tha) jue ku-patha.' kumakI vi. [ + gu. "I' ta. pra.] kumakane lagatuM ka-paMthI (pathI) vi. [+ gu. "I' ta. pra.] kumArge gayeluM- kumakuma (AMdha: bhUlathI ziSTa sAhityamAM paNa AvI jatuM, niSiddha AcaraNa karanAruM azuddha joDaNI jovA maLe che.) e "kuMkama.' ku-gha na. [saM.] azAstrIya ane niMdya kaTinI kavitA. kumakumATa puM. [saM.] thoDuM garama hovApaNuM ['kubuddhi.' (3) vi. padhAbhAsI, "DAgarala" (ba. ka. ThA.) kumata (-) zrI. [saM. -mati], ti strI, (saM.) jAo ku-pAThI vi. [saM., pR.] vedapATha vidyAbhyAsa vagere enA kumArakalA zrI. eka pakSI niyama pramANe na karanAruM ku-maraNa na, [saM.] kharAba saMgomAM thayeluM mRtyu, kabhAta. kupAtra vi. [sa., na.] nAlAyaka. (2) naThAruM, duSTa (2) ApaghAta kapAtratA strI, (saM.] nAlAyakI. (2) naThArApaNuM, duSTatA kamaLAvuM a. ji. [o "kumaLuM' nA. dhA.] kuNuM thavuM, kupita vi. [saM.] kepeluM, guse thayeluM, re bharAyeluM, zuddha dayALu thavuM. (2) karamAvuM. (3) usuka thavuM. (4) bahAvaruM banavuM. puravaThe 2010_04
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ kamaLAI 529 kuyukti kamaLAI, aza () strI, jio "kumaLuM + gu. AI' kumArI-na. si.] puruSa-saMjoga na thavAnI sthiti, -"Aza." ta. pra.] kumaLApaNuM, kamaLatA kuMvArIpaNuM. kumaLI strI. [o "kumaLe + gu. "I' zrI pratyaya.] (lA.) kumArI-paTala na. [saM.] e "kumArI-chada." ghaLI musaLInI bhAjI kumArI-pAka yuM. [saM] kuMvara ane bIjI eSadhionA kumaLuM vi. [saM. samajI->prA. zoma-] kamaLa, suko- saMmizraNathI banAvavAmAM Avato auSadhayogI gaLe maLa, keLuM, kaNuM. (2) tAja, (3) narama, mRdu (4) nAjuka padArtha. (vaighaka) kAyade), kAnIna ku la . [saM. yu + juo "bola.'] kuvacana, kharAba kumArI-putra chuM. [saM.] kuMvArI kanyAne thayele dIkaro geravANI, kola kumArI-bhUmi strI. [1] juo "kumArikA-mi." ku)mahuM na. pANImAM UgatI eka jAtanI vela kumArI-trata na. saM.] e "kumArikA-vrata." kumaMtra (manna) puM, -traNa strI. [saM.] beTA ane hAni- kumArga kuM. [saM.] kharAba rasto. (2) kuchaMda, badacAla. kAraka vicAronI Apa-le, beTI salAha [salAhakAra (3) pAkhaMDa-mata, nAstika mAge, adharma ku-maMtrI (sa-trI) vi. saM., pR. TI salAha ApanAra kumArgagAmI, kamAga vi. [sa., pR.] kumArga tarapha janAruM kumANasa na. (saM. 6 + e mANasa."] kharAba mANasa, kumAryAlava 5. [saM. + A-R] kuMvArapAThAmAMthI banAvaka-mANasa vAmAM AveluM eka maya eka oSadhopayogI pINuM. (vaidyaka.) kumAtA zrI. [saM.] kharAba mAM, duSTa mAtA, baccAMne kumAvitra na., ba. va. [e. + jue "bhAvitra."] kharAba nukasAna karanArI ke kumArge laI janArI mAtA mAbApa, bALakonuM ahita karanArAM mAbApa kumAna na. [sa., .] apamAna kumAvisakhanuM na. [marA, + juo khAnuM.'] mAmalatadAranI kumAra na. [4, pR.] pAMcathI ochAM varSono karo. (2) kacerI [mahAlakArI, vahIvaTadAra. (2) IjAradAra yuvAvasthAe na pahoMcelo chokaro. (3) kuMvAro chokaro. kumAvisa-dAra vi. [marA. + phA. pracaya] mAmalatadAra, (4) sarvasAmAnya karo. (5) rAjaputra. (1) ziva-pArva- kumAvisI strI. [marA. + gu. "I' ta. pra.] mahesUla, tahasIla tIno putra kArtikeya, kArtika svAmI-denA senApati, (saMjJA.) kumAza (-) strI, [ara., rezamI lugaDuM] (lA.) rezama kumAra-tA strI, - na., kumAra-bhAva chuM. [sa.] kuMvArA- jevI suMvALapa, sukomaLatA. (2) saphAIdAra vaNATa viAnI zALA, kumAra zALA kumAza-dAra vi. [+ phA. pratyaya kumAzavALuM, sukomaLa kumAra-maMdira (mandira) na. [saM.] kumArane abhyAsa kara- kumitra puM. [., na.] avaLe raste laI janAra ke ahita kumAra-vega puM. [] paMcAgamAM e nAmane eka zubha irachanAra-karanAra mitra, kharAba mitra yoga. (.) kusuda na. saM.gheluM kamaLa, poyaNuM. (2) rAtri-kamaLa kumAra-vrata na. [saM.] kuMvArA rahevAnuM vrata kuda-nAtha, kumuda-5ti, kusuda-baMdhu (-badhu), kumuda-bAMdhava kumAravratI vi. [saM. muM.] kumAra-vrata pALanAruM (bAdhava) 6. [sa.] caMdramAM kamAra-svAmI !. [saM] kAkiya, kArtika svAmI-ziva kumudinI tI. [saM.] poyaNAMne choDa ke vele, poyaNI. pArvatInA putra. (saMjJA.) (2) jemAM poyaNAM thatAM hoya tevI taLAvaDI kumAragAra na. + mAra] kumArane ucheravAnuM sthAna kamudinI-nAtha, kumudinIpati, kumudinI-baMdhu (-badhu), kumArAvasthA zrI. [saM. + avasthA] kumAra-vaya, kuMvArI uMmara kumudinI-bAMdhava (-bAdhava) paM. [sa.] juo "kumuda-nAtha." kumArikA strI. siM.] sarvasAmAnya chokarI. (2) kuMvArI kumudrA strI. [sa.] vikRta prakAranI mudrA ke chApa. (2) chokarI. (3) kuMvArapAThuM (vanaspati) kheTa sikko kumArikA-gamana na. [3] kuMvArI kanyA sAthe saMga kusuddhatI strI. [3] jue "kumudinI." (2) vaDa ja svaranI kumArikAdhana na. [saM.] kuMvArI chokarIne vArasAmAM maLelI cAra mAMhenI bIjI zruti. (saMgIta.) [lAla raMga saMpatti kume(-maita, da [ara. kumma] cheDAne kALAza paData kumArika bhUmi strI. siM.] (lA.) jyAM pazupakSI sudhAnuM kuma-modI vi. [+ gu, I' ta. pra.] (lA) tejAnI, maraNa nathI thayuM tevI bhUmi. (2) jyAM keI nuM dahana ke mastIkhora. (2) pahoMceluM, luracuM, khaMdhuM daphana nu thayuM hoya tevI bhUmi [zALA, kanyAzALA kumeru puM. [sa.) dakSiNa dhruva kamArikA-maMdira (-madira) na. [saM. chokarIonI vidyA- merajAti strI. [sa. deg thotiSa na.] dakSiNa dhruvamAM kumArikAvasthA strI, siM. + avasthA] kanyAnI apariNIta jovAmAM AvatA prakAza, "rerA esTelIsa' sthiti kanyAnuM vrata ke Teka kameLa chuM. [saM. 1 + jue "meLa."] aNabanAva, ku-saMpa kumArikA-vrata na. [saM.] jIvana paryaMta kuMvArA rahevAnuM kAmata(-6) ja e "kumeta." kumArI sI. [saM.] e "kumAriMkA." (2) rAjaputrI kamaMdI e "kumudI." kumAra-gamana na. saM.] jue "kumArikA-gamana." kuNDaDuM (kumaDuM) . [sa. pUHToe-> prA, nhaa] keLuM kumAra-chada che saM.) kuMvArI kanyAnI ni uparanuM kayADI ghAsa na, eka jAtanuM thumaDa ghAsa taka DhAMkaNa (je puruSa-saMgathI dUra thAya che.) ku-yukti strI. [saM.] kapaTa, prapaMca, dAvapeca. (2) khe 2010_04
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuvega 530 kurukSetra ku-ga 5. siM] kharAba saMga. (2) paMcAMgamAM azubha kurasa puM. [3] kharAba prakArane rasa, azlIla jevAM gaNAte te te gavadhUta vyatipAta vagere. (ja.) darzana sAhaiitya vagere jovA vAMcavAnI laganI, apa-rasa ku-yAgI chuM. [3] yoga-sAdhanAmAM bhUla karanAro pagI, kurasI strI. [ara.] khurasI yoga-bhraSTayegI hilakI koTimAMnA jama kurasInAmuM na. [ + ja "nAmuM.'] kuTuMbanI vaMzAvALI, kuni strI. [saM] kSudra keTinAM jIva-jaMtuone avatAra, peDhInAmuM kura-kura 5. [ravA., saM. sura-kataro] e eka avAja, | kuraMka (-2) vi. [3] atyaMta garIba, atizaya saMka kurakuriyAM galuDiyAne avAja ku-raMga (23), 0ka, gama puM, na. [sa, .] haraNuM kurakuriyuM na. [+ gu. "yuM ta. pra.] katarAnuM te te nAnuM kuraMga-nayanA (-2) . [saM.3, -nI strI. [+gu. "I' galuDiyuM, kukariyu. [kyAM bolavAM (rU. pra.) sArI rIte svArthe strI pratyaya] haraNanAM netra jevAM netravALI strI, bhUkha lAgavI] mRganayanA kurakurI strI. [ja e "kurakura' + gu. "I' ta. pra.] DhoranA kuraMga-gi)NI sI. [sa, kuLi ], kuraMgI strI. [sa. zarIramAM AMtaraDAM mAhenA vAyu avAja kare e roga + . "I' strI pratyaya] haraNa kurakula 5. kAdavamAM ugato zAka mATe vaparAto karaMja (kuranja) puM. kaI paNa dhAtu ke cIjane sApha eka choDa karavA eka kaThaNa dhAtune bhUke lagADele kAgaLa yA lUgaDuM, karaDI strI. bALakone kUdavAnI eka ramata, atana-manana retiyo kAgaLa ku-racana na. siM.] kharAba kRti, ku-racanA kuraMda (kuranTa) . tAMbAnA raMgane eka kiMmatI paththara kuracana na. jae khuracana." kurAgI vi. [sa, .] kharAba prakAranI AsaktivALuM kuracanA strI, si.) jue "kuracana. [ juo "khurazcana." kurAchAla (-) strI. e nAmanI eka vanaspati kuracaniyuM na. [juo "kuracana' + gu. "chayuM.' sthArthe ta. pra.] ku-rAja na. [saM. kA> prA. 24juo "ku- rAjya.' kurata-vela (-kaya) strI, eka jAtane cheDa, maNuka bhIDe, kurAjanIti strI, siM] saravALe rAjya ke rASTrane nukasAna bariyA pahoMcADe tevI AMtarika temaja videze ke pararASTro sAthenI ku(4)2(1)DI ja e "laDI." rAjakIya vyavahAra-paddhati ka(1)28-laDe juo "kulaDe." [paheraNa. (2) maccharadAnI kurAjya na. [saM.] prajAnA hitanI jyAM avagaNanA karakuratanI strI, phi. "kuha paheraNa muslima strIonuM vAmAM AvI ke AvatI hoya tevI rAjya-vyavasthA. (2) kurati strI. [saM.) aniSTa rItane strIsaMbhoga aMdhAdhuMdhIvALI zAsana-vyavasthA kuratI strI, [phA. kurta] jue "kuratanI." [0 utAravI kurAna na. [ara. kura-Ana] islAma dharmanuM dharmapustaka, (rU. pra.) akSatAni kanyAne upabhoga karo, kApaDuM kurAne zarIpha, kalAme zarIpha. [0 uThAvavuM (rU. pra.) mAthA utAravuM] upara kurAna uThAvI satya bolavAnI pratijJA karavI. 0 ThaMDuM kuratuM na. [phA, kurta] paheraNa, kuDatuM, badana karavuM (-kaDuM) (rU. pra.) kurAnanuM hAthamAMthI paDI javuM. 0 kuregyA strI [saM.] kharAba zerI, jyAM visthAo vagere rahenI dora kara (rU. pra.) ekabIjAne kurAna saMbhaLAvavuM) hoya tevI zerI ke lo. (2) nAnI galI kurAna-khAnI strI. [ara. kura-Ana + phA.) kurAnanuM vAcana kurana- nisa strI. [tI. kuni, ara. karNa ] namIne kurAnI vi. [+ gu. I' ta. pra.] kurAnane lagatuM. (2) salAma karavI e, adabasaranI salAma kurAna vaMcAvanAra. (3) kurAna vAMcanAra. (4) kurAna upara karabAna ki. vi. [ara. kurbAna ] balidAna apAya ema, vizvAsa rAkhanAra, musalamAna samarpaNa karAya ema, (pazu vagerenI hatyA karI dharavAmAM karAne-majIda, kurAnezarIpha na. [ara.] jue "kurAna." Ave ema [ karavuM (rU. pra.) vArI javuM, phidA thavuM] ku-rAha pu. si. + juo "rAha.'] juo "ku-mArga." kurabAnI strI, [ara. kurbAnI] kurabAna karavAnI kriyA, ku-rivAja chuM. [saM. 3 + juo "rivAja."] kharAba prakArano samarpaNa, bhega Apa e. (2) Atma-bhAga, Atma- rIta-rivAja, naThAro cAla samarpaNa, devAdinI prasannatA nimitte AtmahatyA, Atma- kurIja(-9) strI. pakSIonAM pIchAM vagere kharI paDavApaNuM balidAna. (3) kurabAna karavAmAM AvelI cIja vastu- kurIta (-), ati strI. [saM. 3 + to kharAba rItarivAja, pazu pakSI vagere naThAro cAla kurama(muM)rA puM, ba.va. [ravA. lIlA cokhA bAphI-kUTIne kuru kuM. [saM.] dilhI AsapAsane "kurukSetrane samAvI karavAmAM AvelI vAnI, maramara, mamarA leto prAcIna kAlane eka deza. (saMjJA.) (2) caMdravaMzanA karara . [] TiToDa nAmanuM pakSI (nara) rAjA yayAtinA pAMca putromAM eka rAjA (jenA vaMzanA kurarI strI. [saM.] TiTeDI nAmanuM pakSI (mAdA) duryodhana vagere karavo,' thayA, e vaMza "kauravya" "kuruvaMdana' kurala che. [saM.] vAMkaDiyA vALa aivAja kare vagerethI mahAbhAratamAM jANItuM che.). (saMjJA) (3) kurune kuralavuM a. kri. [ saM, nA. dhA. ] TiTeDInA je samagra vaMza. (saMjJA.) kurava puM. [saM] kharAba kalabalATa kurukSetra na. [saM.] dikahInI AsapAsanuM eka prAcIna 2010_04
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ karuM khaMDa 531 kula-droha medAna, pANIpata (jyAM kaurava-pAMDavo vacce mahAna yuddha akhatyAra bhagavatuM, sarva adhikAravALuM. (2) gharamAM badhI thayuM hatuM). (saMjJA.) (2) (lA.) kajiyA-kaMkAsanuM koI kriyAo mATe kAma karanAra mANasa paNa sthaLa kulakulI strI. [vA.] khaDakhaDATa hasavuM e. (2) khaMjavALa, kara-khaMDa (a) 5. siM.] bhAratane dikahIne prAcIna kula(La)-4mAgata vi. [sa. 37-ma + A-] kuLanI paraMsarasvatIvALo gaMgA-yamunAnA doAbane prAcIna pradeza, parAthI UtarI AveluM, vaMzaparaMparAthI cAlyuM AveluM uttarAkhaMDa, (rajJA.) ku-lakSaNa na. [saM.] kharAba lakSaNa, apalakSaNa, kuTeva, kura-jaMgala (jAla) 5. [saM.] prAcIna kuru deza. (saMjJA.) siMgha Adata kura-pAMcAla (-pAcAla) puM. [4] kuru ane enI pUrve kulakSaNa vi. [sa., pR.] apalakhaNuM prAcIna kAlane pAMcAla pradeza saMyukta ekAtmaka e deza kulakSaNI strI. (juo "lakSaNuM' +gu. I' strI pratyaya.] (saMjJA.) apalakhaNuM strI, durAcArI strI kururAja puM. [saM.] kuruvaMzano pratyeka rAja. (2) mahA- kulakSaNe vi. saM. + gu. "uM" pra.] juo "kulakSaNa.' bhAratamAM te te rAjavI-yudhiSThira duryodhana vagere kula(La)-kSaya kuM. [saM.] kuLane vinAza, nirvaza javApaNuM kudama (karundama) na. [sa. guNavat puM, na. tAmiLa., e. kula(La)-guru puM. [saM.] AzramamAM rahenAra putraziSpo kaoNnDama.] jemAMthI jhaverAta bane che te eka kiMmatI. vagerene sauthI mATe puruSa-guru, mukhya AcArya. (2) khanija padArtha vaMzaparaMparAne gora, kuLagora, kapALa-gora. (3) peDhInAmuM ku-rUDhi strI, [1] naThAro rivAja rAkhanAro bhATa ke bAroTa, vahIvaMce kurUpa vi. [sa.] kadarUpuM, beDoLa kula(La)-gera (-gora) . [. 34 + jue "gara.1] vaMzakurUpatA strI. [4] kadarUpApaNuM paraMparAthI UtarI Avane gera ke pu ta, kapALa-gora kurUpiNa vi., strI, [1] kurUpa strI kula(La)-gArava na. [saM.] kulAbhimAna kurUpI vi. saM., ] jue "kurUpa." ku-lagna na. [4] kharAba murta. (jo) kureTA strI, jhAkaLa kula(La)-ghAtaka vi. [saM.), kula(La)ghAtI vi. [saM., pR.], kureza puM. [ara. kuracaza] mahemada pegaMbara sAhebanuM kuTuMba kula-ina vi. [saM.] kuLane vinAza karanAra ane e vaMzano koI paNa puruSa, (saMjJA.) kula(La)-chatra, kula(La)-chatra na., vi. [saM. 34-chatra kurezI vi. [ara. kurazI] kureza vaMzanuM. (saMjJA.) (chatra)] kuLanA chatrarUpa vaDIla, kuLano vaDe puruSa kuniza zrI. [tuka.] juo "kuranasa.' kAjola-jha5Ta kri. vi. [ juo 'kula' + "jhapaTavuM." ], kula(La) na. siM] gotra, vaMza (paitRka paraMparA), khAna- ku(ka )la-jhapATe kri. vi. [ja e "kula + "jhapATe' + gu. dAna. [0 ajavALavuM (rU. pra.) kuLane nAmanA apAvavI. "e" trI. vi., pra. ] tamAma, sadaMtara, badhuM maLIne 0 jevuM (rU. pra.) sagapaNa karatI veLA vara-kanyAnAM kuLonI kulaTA strI. [saM.] vyabhicAriNe strI, chInALa paraspara khAtarI karavI. 0 tAravuM (rU. pra.) paDatImAMthI kulaDI o 'kulaDI." kuLane caDatI tarapha laI javuM. 0 bALavuM (-baeNLavuM) (rU. pra.) kulaDuM juo "kalaDuM." kuLane nAzI ApavI. 0mAM dI (rU. pra.) kuLane kulaDe jue "kUlaDe." khyAti apAvanAra putra] ku-lata strI. [sa. yu + ja e "lata'. kuTeva, kharAba Adata kula na. vakIlane asIla kula(La)-taMtu (tanta) 5. [saM] vaMzaparaMparA cAlu kula-kola vi. [ara. kuhala ] AkhuM, badhuM, saravALe thatuM, rAkhanAra puruSa-saMtAna badhuM maLIne thatuM, 'ToTala,' 'gresa" "kaeNnsoliDeITeDa" kula(La)nAraNa vi. [4] kuLane yaza apAvanAra saMtAna kula(-La-uchALa vi. [saM. 4 + juo "uchALavuM.'] kuLane kula-tithi zrI. [sa.] ceAtha AThama bArasa ane caudasamAMnI kalaMka lagADanAra, kula-kalaMka kaI paNa eka tithi puiruSa-saMtAna kulaka na. [saM] pAMca kenA saLaMga avayavALe zloka- kula-tilaka chuM. [] kuLane ujajavalatA ApanAra kamI samUha. (kAvya.) [apAvanArI hakIkata kula-dinakara pu. [saM. suryanI jema kuLane zobhA ApanAra kula(La)-kathA strI. [saM.] kula-paraMparAthI kuLane khyAti kama puruSa-saMtAna kula-kanyA strI. [saM.] khAnadAna kuLanI kanyA kula(-)-dIpa, 7, pR. [saM] dIvAnI jema kuLane zobhA kulakaNuM ja "kuLakaNa." ApanAra kama puruSa-saMtAna kula-karma na. [saM.] paraMparAthI UtarI AveluM che te kuLanuM kula(La)-deva DuM. [saM.3, -vatI strI, puM. [se, jI.]. kAma, bApadAdAno dhaMdho vaMzaparaMparAthI kuLanA ISTadeva tarIke manAto Avato kaI kula(-LakalaMka (-kala), kula(La)-kaTaMka (kasTaka) vi. paNa eka deva, ISTadeva si., pR.] (lA.) ja e "kula-uchALa." kula(-)devI strI. [saM] vaMzaparaMparAthI kuLanI ISTadevI kula-kAnI strI. siM. yu + ja e "kAnI.'] kula-maryAdA tarIke manAtI AvatI kaI paNa eka devI, iSTadevI kula-kulAM kri. vi. [ara. "kula dvirbhAva, gu.) kula kula-droha pu. [saM] patanA kuLanuM aniSTa vicAravuM e 2010_04
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuladrohI kulaDolI vi. [saM., puM.] kuladroha karanAruM kula(-La)-dharma puM. [saM.] vaMzaparaMparAthI kuLanA leAkA pALatA AnyA hoya te dharma-saMpradAya temaja AcAra-vicAra kula(-La)-nAma na. [rsa.] avaTaMka, aTaka, eLakha, sarneima' kulanAyaka huM. [saM.] vizvavidyAlayamAM 'kulAdhipati'thI UtaratA darajjo dharAvanAra adhikArI, kulapati, vAisa cAnselara' [puruSa-saMtAna kula(-La)nAzaka, "na vi., puM. [saM.] kuLane khatama karanAra kula-pati puM. [saM. ] vizvavidyAlayeAmAM 'kulAdhipati' pachI taratanA darajajAnA adhikArI, juo 'kula-nAyaka,' 'vAisacAnselara.' [pahelAM 'kulapati' zabda 'cAnselara' mATe hatA.] kulapati-pada na. [saM.] kulapatinA adhikAra ane hoddo kula(-La)-paraMparA ( -paramparA) zrI. [saM.] kuLanI peDhI dara peDhI UtarI AvatI saLaMga mALA, vaMzaveleA, peDhI kula-paryaMta puM. [saM.] bhAratavarSanA prAcIna kALathI gaNAtA AvatA mukhya te te parvata (e sAta cheH mahendragiri malaya sahyAdri zuktimAna RkSa viMdhya ane pAriyAtra) kula-puruSa puM. [saM.] getra ke vaMzanA Adi puruSa kula-prathA strI. [saM.] vaMzaparaMparAthI UtarI AvatI rIta-rasama, kuLanA rivAja [thayeluM, kulIna kula-prastUta vi. [saM.] zreSTha ane khAnadAna kuLamAM utpanna kulaphI strI, [ara.] hukkAnI nAnI naLI. (2) Tina agara bIjI kAI dhAtu athavA mATInI bhUMgaLImAM bharI kharAmAM DhAreluM dUdha malAI yA zarakhata kula(~La) meLa, -LaNa ( -AALa, -LaNa) vi. saM. kru + jue 'meLanuM' + gu. 'aNa' rR. pra.] kuLane kalaMka lagADanAruM [apAvanAruM kula(-La)-SaNu na. [saM.] kuLane pAtAnAM satkAryAMthI zAbhA kula-bhraSTa vi. [saM.] kuLanI maryAdAthI vicalita thayeluM kula(-La)-maryAdA zrI. [saM.] vaMzapara parAthI kuLanI rIta-rasamanuM pAlana karavuM e, kuLanI AbarU kula-mukhatyAra vi. jae 'kula + 'mukhatyAra] jenI pAse vahIvaTa karavAnI tamAma sattA che tevuM kulamukhatyArI strI. [+ gu. I" ta. pra..] sarvasattAdhArIpaNuM, ekahaththu sattA kula-maMDhaNu (-maDaNa) vi. saM. ma'na na.], na (-maNDana) vi. saM., na.] kuLanA alaMkArarUpa, peAtAnAM kAryothI peAtAnA kuLanI AbarU vadhAranAra kula-yAginI strI. [saM.] (lA.) patnI, bhAryAM kularAjya na. [saM.] rAjyarAAsananA eka prakAra, saradAra-taMtra kulariyA vi., puM., vi., puM. gudA-maithuna karavAnAra, leAMDo kula(-La)-rIta ( -5), -ti strI. [ saM. purU-rIti ] kuLanA rIta-rivAja, 'krIDa' kula-18 ( -25) strI. [rsa, + vRtti > prA. TTi] kuLanuM paraMparAgata gaurava, kulaunatA, khAnadAnI kula(-La)-vadhu strI. [x.] kuTuMbane ze|bhA Ape tevI saccA ritrya putra-vadhU, sArA dharanI vahuAru kula-vAsI vi.saM., puM.] chAtrAlayamAM rahI bhaNanAruM, pa3ra _2010_04 kulIna-zAsana gurukuLamAM rahI abhyAsa karanAruM kula-vijJAna na. [saM.] kAI paNa khAsa prANI athavA vanaspatinA jAtIya vikAsakrama athavA itihAsa, 'TrAileAjenI' kula-vidyA strI. [saM.] vaMzapara'parAthI kuLamAM UtarI AvelI te te cAkkasa vidyA-zAkhA kulavRddha vi. [saM.] kuLamAMnuM mare sauthI meTuM vaDIla kula-vrata na. [saM.] jue 'kula-maryAdA,' krIDa' (da. khA.) kula-saMpradAya ( -sapradAya) puM. [saM.] jue 'kuladharma.' (2) jUe 'kula-maryAdA.' kula(-La)hINuM vi. [ saM. jhuddInah > prA. degoLama-'], "na vi. [saM.] halakA kuLanuM, halakI elAdanuM, varNasaMkara kula(-)la-hola kri. vi. [jae 'kula + aM.] badhuM ja, sarva kAMI, tamAma, sadaMtara [eka vanaspati kula(-li)jana (kula(-li)jjana) na. [saM. vujjainana] e nAmanI kulAkula-tithi srI [saM.] bIja chaTha dasama ke bArasa mAMhenI te te tithi [zatatArakAmAMnuM te te nakSatra kulAkula-nakSatra na. [saM.] Ardra mUla abhijita ane kulAkula-vAra puM. [saM.] budhavAra kulAcala yuM. [saM. kuru + ma-27] jue 'kula-parvata ' kulA(-LA)cAra puM. [saM. h + mA-vAr] kuLanI paraMparAthI cArthe AvatA rItarivAja [purahita kulAcArya puM. [sa. ha + AcAya] kuLanuM dhArmika kAma karAvanAra lA(vA)DI e 'kuhADI.' kulAdhipati puM. saM. ru + adhipati] vizvavidyAlayeAmAM sarvopari sthAnane adhikArI, 'cAnselara.'(pUrve A 'kulapati' kahevAtA.) kulAcIza,-zvara puM. [saM. u+gIrI, -zvara] kuLanA mukhya mANasa 3(-krA)lAe puM. [ara. 'kulAbah'] mAchalAM pakaDavAnA kAMTA, (2) bhUziranI jamIna kulA("LA)bhimAna na. [saM. cha + tri-mAna puM.] kula-gaurava kulAmnAya puM. [saM. guru + mAnA] kula-maryAdA kulAla puM. [saM.] kuMbhAra kulAla-cakra na. [saM.] kuMbhAranA) cAkaDA kulAtaMsa (vasa) vi. [saM. + avataMta] kula-bhUSaNa ku(-kA)lAha zrI. [ara. kulAha ] mAthA upara paheravAnI TopI ke pAya, kuleha. (puSTi.) kuiTuMbanA kara kulAMkura (kulAkura) puM. [saM. ru + maGarI] (lA.) sArA kulAMganA (kulA nA) strI. [saM.] khAnadAna kuTuMbanI skrI kulAMgAra (kulA gra) vi. [saM. kuru + ajJAryuM.] (lA.) kuLane kalaMka lagADe tevuM saMtAna kuliyAruM na. eka pakSI kuli(-lI)za na. [saM., puM.] iMdranuM vaja kulI puM. [turkI, 'gulAma'] bhAra UMcakanAra majUra kulIna vi. [saM.] kuLavAna, khAnadAna, UMcA kuLanuM. kulIna-tA strI. [saM.] kulInapaNuM, khAnadAnI kulIna-zAsana na. [saM.] ziSTa leAkeAthI cAlatI rAjyasattA, ziSTa-zAsana, amIra leAkeAthI cAlatuM sAsana, eNrisTrokrasI'
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ kulIna-zAhI (ka. prA.) kulIna-zAhI srI. [saM. jIna + phA. 'zA' gu. 'I' ta.pra.] kuLavAna hAvAnuM gaurava. (2) vi. khAnadAnInA garvavALuM kulIza jue 'kuliza.' [saravALe, kulle kule vi. [jue 'kulaOM' + gu. e' trI. vi.] kula, kulera (kulerA) strI. ghauM bAjarI ke ceAkhAnA gALa khAMDa ke madha ane dhI ke telamAM cekaLele leTa. [. khAvI (1. pra.) sRSTikramaviruddha maithuna karAvavuM, 0 cALavI (-cALavI) (rU. pra.) sRSTikramaviruddha maithuna karavuM] kuleriyuM (kule) vi. [jue 'kulera' + gu. 'yuM' ta. pra.] (lA.) sRSTikramaviruddha maithuna karAvanAra 533 kuleha (kuHle) zrI. [ara. phulAv ] megalAI prakAranI pAgha, (puSTi.) (puSTimArgIya, maMdirAmAM DhAkArane e ghATanI pAgha paherAvavAnA eka zRMgAra). (2) TopI ke pAgha kuleccheda puM. [saM. vu + 3cche] kuLanAza, nirvazatA kulepana vi. saM. + utpanna] kuLamAM janmeluM kuledaya puM. [saM. + raddao] kuLaneA udaya, kuLanI caDatI kulepcAra puM. [saM. + udghAra ] kuLane unnata karavuM e, vaMzane utka [nAra, kuLane kIrti apAvanAra kuleddhAraka vi. saM. ru.+ yAra] kuLane unnata karakule bhava, kulAddhaha puM. [saM. + vUmana, uddaTM] kuLamAM thayelI-thatI utpatti, kuLamAM janma thave e. (2) vi. kuLamAM utpanna thayeluM (mukhyatve samAsamAM uttara prade) kulphI jae 'kulaphI.' kumIzAha puM. e nAmanA eka suMdara cheDa kulmASa puM. [saM.] jaMgalI kaLathI, (2) meTI jAtanA aDada, (3) te te dhAnyanuM banAveluM bApheluM khAdya kulyA strI. [saM.] kulIna strI. (ra) nAnI nAnI nahera kulyAdhyakSa puM. [saM. vuH + adhvakSa] nahera-khAtAne sarakArI amaladAra, 'irigezana si' kullI jue 'kalaDI.' kuluM jue 'kalavuM.' kulle jaA 'kule.' kule pu. uparanI bAjue ziMgaDAM gALa vaLyAM hoya tevA baLada, kuMDhA khaLa lera puM. [hiM. kulA] jue 'kAgaLa,' ku-vacana na. [saM.] kharAba ela, apa-zabda. (2) niMdA, gIlA kuvacanI vi. [saM., puM.] apazabda bAlanAruM. (ra) niMdA karanAruM, niMdaka ku-varSa na. [rsa,] dukALanuM varasa (ativRSTi ke anAvRSTinuM) kuvalaya na. [saM.] kALuM kamaLa, iMdIvara. (2) dheALuM kamaLa kuvalayApI, puM. [sa,] paurANika rIte mathurAnA rAjA ke'sanA e nAmanA eka hAthI. (saMjJA.) [nAma. (saMjJA.) kuvalayAndha .puM. [saM.] paurANika Rtudhvaja rAtnanuM bIjuM kusana na. [saM.] kharAba vasa, meluM lUgaDuM kuvAtha na. [saM.] jue 'ku-vacana.' ku(kuM)vADhiyA puM. cAmAsAmAM UganArA eka jAtanA jaMgalI cheADa (jenAM khI zekIne 'kAphI' karavA upayegamAM _2010_04 kAkaDuM levAmAM Ave che.), puvADiyA kuvADI (kuHvADI) jue 'kuhADI.' kuvADA (kuvADA) jae 'kuhADA,' kuvAtarI zrI. bhejavALI jagyAmAM UgatA eka nAnA cheDa ku-vAda puM. [saM.] khATI carcA, vitaMDA 'vAyarA.' ] samudramAM vAtA vAyare puM. [saM. OM + ja tAphAnI pavana, kharAba havAmAna kuvAlI strI. [saM. > prazna,pUrve dvArA] nAnA sUve, sUI kuvAzI(-sI) sI. kumArikA, kuMvArI kanyA [vAsa ku-vAsa puM. [saM.] kharAba raheThANa, kharAba pADozavALA ku-vAsa? (-sya) strI. [saM. OM + jue vAsaOM'] durgaMdha, ame [anItimaya icchA ku-vAsanA zrI. [saM. ] kharAkha vAsanA, beTI ane kuvAsI jue 'vAzI,' [tavuM, 'eNDa-kanDakTara' kuvAhaka vi. [saM.] garamI vIjaLI vagerenA saMcAra na kare kuvicAra huM. [saM.] duSTa vicAra, kharAba bhAvanA kuvicArI vi[', ] duSTa vicAra karanAruM, kharAkha bhAvanAvALuM -vitarka huM. [saM.] jue 'kutarka.' ku-vidyA strI. [sa.] kharAba vidyA, melI vidyA vivAha puM. [saM.] aNaghaTatA prakAranuM lagna kuvRtti strI. [saM.] kharAba dAnata, bhUrI bhAvanA. (ra) vi. kharAba dAnatavALuM duvRSTi strI. [saM.] nukasAna karanAro varasAda, Rtu vinAne varasAda, kameAsamI varasAda, mAvaThuM [vanaspati kuveca ( -mya) strI. jene aDakavAthI caLa Ave tevI eka ku-veNu (-vaNa) na. [saM. + jae 'veNu,'] jue 'ku-vacana,' veNI` zrI. [saM.] DhaMgadhaDA vinAnA vALelA ceTalA kuveNIde sI. mAchalA rAkhavAnuM vAMsanuM banAveluM pAtra kuvetaraina. [ saM. [ ]> prA. maiM dvArA ] kUvAnA pANIthI peSaNa ApI pAka levAmAM Ave che tevA khetarAu jamIna, vADI-paDuM ki-saMtati kuvetaraOM na. [saM. OM + jue 'vetara.' ] kharAba saMtAna, kuvetI huM. [saM. pa> prA. krma dvArA] kAsa calAvanAra mANasa, kAsiyA [ka-veLA kuveLA zrI. [saM. vejA] kharAba paLa, kharAba samaya, kuvaidha puM. [saM.] tAlIma lIdhA vinA vaiduM karanAro mANasa, UMTavaidya ainiSTa kharce mukhyaya puM. [saM.] durvyaya, ajagatA kharca ke vaparAza, vyayI vi. [sa, puM.] durvyaya karanAruM ku-vyavasthA strI. [saM.] apeAgya prakAranI gAThavaNa, aniSTa goThavaNa, misa-menejamenTa' kuvata zrI [ara.] kauvata, tAkAta, khaLa, zakti kuza huM. [saM.] nAmeA darbha, DAla nAmanI vanaspati, DAbhaDo. (ra) paurANika mAnyatA pramANe sAta dvIpeAmAMnA eka prAcIna dvIpa. (saMjJA.) (3) ikSvAku vaMzanA rAmacaMdranA sItAmAM thayelA joDiyA putrAmAMnA e nAmanA eka. (saMjJA.) kukaDuM vi. nAnakaDuM, nAnuM, gajA vagaranuM
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuza-kaMDikA 534 kuza-kaMdrikA (-kahiDakA) strI. [saM.] kuzanI saLI mUkI kuMDamAM lagatI khabara [(2) sukha-zAMti homa-nimitte agnisthApanA karavAnI kriyA kuzaLata (ca) strI, siM. surA dvArA ] taMdurastI, Arogya, kuza(a)kA puM, ba. va., kAM na, ba. va. [de. prA. vesa- kuzaLI vi. [saM. surAhI !.] kuzaLa, salAmata vyatyayathI ] dhAnyanAM kutarAM, thuluM, bhUsuM. (2) khajUra ke kuzaLI-kSema vi. [ saM. surANI chuM. + kSemana gu. praga], khArekanA ThaLiyA. [0 kADhavA, vA (rU. pra.) duHkha daI kuzaLuM vi. [ o "kuzaLa' + gu. "u" svArthe ta. pra.] mAla vinAnuM karI nAkhavuM. (2) thakavI daI tAbe karavuM. kuzaLa-kSema, kSemakuzaLa, tadana salAmata * khAMDavA, -vAM (rU. pra.) nakAmI mAthApheDa karavI ] kuzaMkA (- ) zrI. [saM.] beTI zaMkA, vahema kuza(-sa)kI strI. [ juo "kuzakA' + gu. "I' strI pratyaya.] kuzaM(-zAMdrikA (kuzana-zADikA) strI. [ja "kuza-kaMDikA.']. DAMgara ghauM vagerene bIjI vAra khAMDatAM nIkaLatI jhINI ja "kuza-kaMDikA.' kAtarI (mAMdAone mATe AnI rAba karI pAvAmAM kuzaMdA (kundA) vi. khUna karanAra, mArI nAkhanAra, khanI Ave che.) kuzAya na. [saM. surA + aa] kuzaghAsa-DAbhaDAnI tIkSNa ku-zakuna na. [saM.] apazukana aNuM. (2) kri. vi. [rsa. purA] (lA.) jIbhane Terave kuza-dvIpa ! [saM.] jue "kuza.' (saMjJA) barAbara cAda. kuzana na. [.] meTara relave vageremAM temaja khurazI kuzAya-buddhi strI. [saM. (lA.) tIkSaNa buddhi, badhuM ja taratAvageremAM pacApaNuM rAkhavA mATe mukAtI gAdI. (2) tarata yAda Ave evI samajha, prabaLa yAdadAsta. (2) biliyarDa ramavAnA mejanI dhAra. (3) kamAna upara AMcakA vi. prabaLa yAdadAstavALuM, chatAM ja kahI batAve tevu. khamavA mATe karavAmAM AvatuM caNatara [zastra. (vaidaka) (3) tIvra buddhivALuM, sAMbhaLatAM yAda rAkhI lenAruM kuza-patraka na. [sa.] phelA cIravAnuM junI paddhatinuM eka kuzAgratA strI. [saM. ] (lA. ) tINatA, tIvratA, ku-zabda . [saM.] kharAba bola, ku-vacana. (2) kharAba sUphama-buddhimattA [(3) vizALa, sagavaDavALuM avAja (kAgaDA vagerene kuzAdA vi. [phA.] khulluM. (2) nikhAlasa, khullA dilanuM. kuzamudrikA strI. [sa.] pavitra karma karatI veLA DAbha-saLInI kuzAna jue "kuSANa. paheravAmAM AvatI vIMTInA AkAranI mudrikA, pavitarI kuzAgra na. [.] eka jAtanuM telI biyuM kuza(-sa)rAta (ca) strI, taMduraratI. (2) sukha, AbAdI kuzAvatI strI. [saM.] juo "kuzanasthalI(3). (2) buddhanuM kuzala(La) vi. [saM] hoziyAra, niSNAta, oNphiziyanTa." jyAM mRtyu thayuM hatuM te nagarI, kuzInagara (prAcIna kALamAM). (2) sukhI, salAmata. (3) na. sukhAkArI, salAmatI. (4) (saMjJA.) - eka bhabhAga-khaMDa. (saMjJA.) bhaluM, hita. [0 IcchavuM (rU. pra.) bhavuM icchavuM. 0 pUchavuM kuzAvarta puM. [saM. yura+gA-vata] prAcIna samayane nava mAMhene (rU. pra.) sukhAkArI vize pUchavuM] kuzAsana na. [saM.-3rA + mAsana] darbhanuM Asana, darbhAsana, kuzala(-La) kSema vi. [ saM. ] kSemakuzaLa, sukhI ane darbhanI saLIonuM banAveluM AsaniyuM AregyavALuM. (2) na. sukha ane ArogyavALI sthiti kuzAsana na. [saM] kharAba rAjya-amala, jamI rAjasattA kuzala(-La)tA strI. [saM.] kuzala hevApaNuM kuzAsanI vi. puM. [saM., muM.] jumI rAjA kuzala(La)-patra . [, na] kSemakuzaLatAnA samAcArano kuzAMgulIya, 03 (kuzAgulIya, ) na. [4] dasanI pavitra kAgaLa (TapAlane) kAryomAM paherAtI vIMTI, pavitarI kuzala(La)-prazna puM. [1] kSemakuzaLatA vizene savAla kuzAMhikA (kuzADikA) jue "kuza-kaMDikA." kuzasthalI(-LI) strI. [saM] paurANika anubhUti pramANe ku-zikSaka chuM. [saM.] kharAba zikSaNa ApanAra zikSaka sUryavaMzanA zaryAti rAjAnA prapautra revate saurASTramAM samudra- kuzikSaNa na. (saM.] kharAba prakAranuM bhaNatara [zikSaka taTe vasAvelI nagarI (je ujajaDa thayA pachI e sthaLe ku-zikSikA zrI. [saM.] kharAba zikSaNa ApanArI strIzrIkRSNa dvAravatI- dvArakA vasAvI hatI.) (saMjJA.) (2) kuzikSita vi. [saM.] kharAba rIte zikSaNa pAmeluM ujajainanuM eka na(3) dakSiNa kezalanI rAjadhAnI kuzI(SI, si, -sIda na. [4] vyAja, inTaresTa, (prAcIna samayamAM). (saMjJA.) "DiviDanDa.' (2) vyAje mUkavAmAM AvelI rakama. (3) vyAja kuzaLa jue "kuzala." sahiMtanI mULa rakama. (4) puM. vyAjavaTuM karanAra, nANAvaTI, kuzaLakSema ja "kuzala-kSema.' zarApha kuzaLatA jue "kuzalatA." kuzI(SI, si, sI)da-5tra puM. [sa, na.] vyAja sahitanI kuzaLa-dakSiNa strI [sa, kurA-DhALar] lagna thaI rahyA leNI rakama cUkavavA mATenI vAyadA-ciThThI, "premisarI neTa' pachI varakanyAnI vidAya vakhate bhaluM karavA badala brAhmaNane kuzInAra na. [pAlI.] jayAM buddha nirvANa pAmyA hatA te nagara, apAtI dakSiNA, bhUyasI kuzInagara, kuzAvatI. (saMjJA.) kuzaLa-patra jue "kuzaLa-patra." ku la na. [saM] kharAba cAlacalagata, asadAcaraNa, kuzaLa-prazna e "kuzala-prazna." durAcaraNa, (2) kharAba rIta-bhAta, geravartaNUka. (3) vi. kuzaLa samAcAra chuM. [saM. yurAi + mAra] salAmatIne durAcaraNa 2010_04
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuzIlatA 535 kuhADo kulinatA strI. [saM.] kuzIlapaNuM [(nATaya) phUlo-rUpI dhanuSa jeNe dhAraNa karyuM che (paurANika mAnyatA kaliva chuM. [sa.] bhATacAraNa, (2) nATakane khelADI. pramANe tevo kAmadeva kUila-hAra kuzIlA vi, strI. [saM.] durAcaraNa strI kusuma-mAla(La) strI. [saM.] phala-mALA, phUlane hAra, kuzadaka na. [.saM. surA+3] DAbhaDA sAthanuM pavitra pANI kusumala vi. [saM. yusuma + gu. "le svArthe ta. pra.] phUlothI (zuddhi mATe vyakti para je iTAya che.). bhareluM (2) sugaMdhI (na. mA.) puiSpavRSTi kuSANu chuM. [saMskRtAbhAratI] I. sa. 1 lI. sadI Asa- kusuma-vRSTi strI. [saM.] phUlono varasAda, phUla nAkhavAM e, pAsanA eka rAjavaMza (je aMgrejI joDaNIne anusarI kusuma-zara kuM. [sa.) e "kusuma-cApa." kuzAna' paNa lakhAya che. ). (saMjJA) kusuma-sAra che. [] phUlene makaraMda kulIda e "kuzIda." kusumAkara paM. [. muma + mAM-42] jemane laI vRkSamAM kuSIda-5tra jue "kuzIda-patra." [koDha, "leprasI' phUle UbharAI paDe che te Rtu, vasaMta-Rtu, "jiMpraga' kucha kuM. siM, puM, na.], rega kuM. [] koDhane roga, kusumAgama paM. [saM. yusuma + mA-ma] vRkSamAM phala kuchogI vi. [se, muM. ], kuSita vi. [saM. ], -chI vi. AvavAM e, kusumadhyama. (2) vasaMta Rtu siM, puM] kaDhanA rogavALuM, keDhiyuM kusumAbharaNa na. [sa. vAsuma + mA-mAna] phUlenA alaMkAra ka6)mAM (ku(ku)mANDa), 0ka na. siM] bhUruM keLuM. kusumAyudha zuM. [sa. yusuma + AyurNa ] kula-rUpI hathiyAra (2) keLuM, patakeLuM. (3) TInanuM (keLAnI nAnI jAta) dhAraNa karanAre kAmadeva ku)mAM-pAka (ku (-)mADa-) 5. [] vedhakIya kusumAvalita-Li, lI, naLI) strI. [ saM. yusuma + avajhidRSTie banAveluM bhUrA keLAnuM miSTAnna. (vaidaka) (-)] kUlonI paMkti. (2) phUla-hAra leha (ka (ka)mADA-(saM. + ava-sTea] vaidyakIya kasumAsava 5. [ saM. suma + mA-satra ] kalAne rasa, makaraMda daSTie karavAmAM AveluM bharA keLAnuM cATaNa. (vaghaka.) kusumAstaraNa na. [saM. yusuma + mA-saraLa] phalonI pathArI, kusaka, kAM juo 'kuzakA." kulanI bichAvaTa kUilone bharelo beba, puSpAMjali kusakI jue "kuzakI.' kusumAMjali (-mAjali) puM, [sa. yusuma + annati muM.] kusI strI, meMdAnI eka jAta siAdhana, kAMgaDa kusumita vi. [saM.] phUlavALuM, phUlothI pUrNa kusaDuM na. vijAnA tANAnA paNa upara pheravavAmAM AvatuM sugama paM. [+ sama] vRkSa-velIomAM phUlo kusa ghANasa chuM. ghaNasa sApanI eka jAta phUTavAM e, kusumAgama kusasusa (-sya) strI. [ravA] khAnagI vAtacIta, ghusapusa kasumoghAna na. [ saM. yusuma + 3thAna] kulene bagIcA, kusara muM. kuMda-choDa, kaDhI-megare, kula-vADI [karanArI sevA-cAkarI kusarata (tya) jue "kuzarata." kusevA strI. [3] kharAba prakAranI sevA, sAmAne nukasAna kusarita(tA) zrI. [saM. -rata, -tA] nAnI nadI, kuratI strI. [phA.] dvayuddha prakAranI be jaNa vaccenI aMgakusarI strIjuo "kusara." kasarata, (2) (lA.) jhaghaDe. [0 khelavI, 0 ramavI (rU.pra.) kuhAga kuM. [saM.] kapaTa-bharelI sAmelagIrI, melI ke kustI karavI. 0mAM UtaravuM, 1 lI (rU.pra.) kustInI durAzayI saMtalasa bathaMbaththA karavI] ku-sahAya, 07 vi. [saM.] kharAba batI kustIbAja vi. [vA.] kustI karanAra kusaMka95 (saka5) puM. [saM] juo "ku-vicAra." kustIbAjI strI. ki.] kustI khelavI e ku-saMga (-sa) puM. [saM], gata (tya) strI. [sa. spaMja, kuchI strI. [] kharAba strI, vaDhakaNI yA vyabhicAraNI (strI) -gati strI, (saM.kharAba sabata, kharAba mAsaNa sAthe kusthAna na. [saM.] kharAba jagyA. (2) marmasthAna haravuM pharavuM e, duHsaMga ku-pardhA strI. [sa.] khUTI jAtanI harIphAI IsvapanuM kusaMgI (sagI) vi. [sa., pR.] kharAba batavALuM ku-svapna naM. [sa, ] kharAba ane amaMgaLa prakAranuM ku-saMpa (-sa5) puM. [saM. yu + jue "saMpa."] saMpane ku-svabhAva chuM. [saM] kharAba svabhAva, duSTa prakRti abhAva, aNabanAva, meLa na hevApaNuM ku-svAda muM. [saM] kharAba svAda kusaMpI vi. [+gu. I' ta. pra.] jyAM tyAM meLa teDI kuvAdu vi. [saM.] kharAba svAdavALuM bila jhaghaDA karanAruM kuhara na. [saM.] pahADanI gala, kotara, kudaratI guphA, kusaMskAra ( saMskAra) puM, ba. va. [saM.] rItabhAta phaharA puM. [.. prA. luhya dvArA] saDe. (2) baLatarA anItimaya bane evA prakAranI mAnasika paristhiti, kuharita na. [saM.] koyalano avAja, Tahuko kharAba saMskAra kuhAdiya puM. eka jAtanI e nAmanI vanaspati ('kuvADiyo' musi(sI)da juo "kuzIda." phirasI, pazu musi(-sI)da-5tra juo "kuzIda-patra.' kuhADI strI. [8. prA. yurimA ] nAnA AkArane kuhADe, kusuma na. siM] phUla kuhADe 5. [2. prA. luhAra-] lAkaDAM vagere phADavAnuM kusuma-cA, kusumadhA , kusumabANa chuM. [saM.] eka ejAra [paga para kuhADe (rU.pra.) Aphata 2010_04
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuMja-maMDapa netaravI e ] kuLanI AbarU kahunha), strI. 0kAra chuM. [, ], kuhu(-)-kuhu(hu) kuLa-vadhU jue "kula-vadhU" [cIja-vastu, "era-lama' strI. [sa.] avAja, Tahuke kuLa-vastu strI. [sa, na.] kuLanI paraMparAmAM AvelI kuhuDhAM na., ba. va. bhUkhe maravuM e, lAMghaNane TaLavaLATa. kuLavaMta (-vatta) [saM. guruvA>prA. 30-vaMta, prA. tatsama] [0 thavAM (3.pra.) anna vinA TaLavaLavuM ] kulIna pri. tatsama] kulIna strI kaha(ha)-ra1 puM, kaha, kuha strI., kuha-kAra, muM. [4] kuLavaMtI (vantI) li, sI[ saM. vatI> prA. guruvaMtI, juo "kuhu." kuLavaMtuM (-vanuM) vi. [ ja "kuLavaMta' + gu. 'uM' vArthe kahese chuM. jhAkaLa, vala, esa ta. pra.] ja kuLavaMta." kuLa ja "kula. kuLavAna vi. [saM. yuvAna chuM.] kulIna kuLavaMta kuLa-uchALa jue "kula-uchALa." kuLahINuM, na ja "kula-hINuM- "-na." kuLa*ubhaLaNa vi. [sa. guru + "UbhaLavuM' + gu. "aNa" kuLAcAra e "kulAcAra." ku. pra. ] kuLane khyAti ApanAra kuLAbhimAna jue "kulAbhimAna." kuLa-kathA juo "kula-kathA." (taLaTI, "sa InsapekaTara' kuLelI strI. [sa. yuTa dvArA] kanyAne lagna pachI vaLAvatI kuLa(9)-kaNuM chuM. [mara.] vasUlAtI khAtAnA kArakuna, vakhate sAtha kanyAthI nAnI uMmaranI mokalavAmAM AvatI kuLa-kalaMka (nakala) jue "kula-kalaMka." karI kuLa-kaMTaka (-kacchaka) juo kula-kaMTaka." kuM, juo kaMpanI," lAghava. kuLakramAnata ja "kulamAgata." kuM)kAvaTI strI. [saM. kema-qtrA > prA. kumakuLakSaya ja "kula-kSaya." vadimA] kaMku palALI rAkhavAnuM pAtra, kaMkAvaTI , kuLa-kha5Na vi. [ saM. sula kSaTLa dvArA ] ghAtakI, nIca kuM)kI pALelo hAthI kuLa-guru e jue "kulaguru.' kuMkuma (kukakuma) na. [se, .] kesara vRkSa. (2) haLadarane kuLa-gera (gera) e "kula-gora'. khArAnI madadathI banato lAla padArtha, kaMku kuLa-gorava jue "kula-gaurava." kuMkuma patrikA (kukama) [strI.] lagna vagere mAMgalika prasaMganI kuLa-ghAtaka, kuLa-dhAtI jue "kula-ghAtaka-'kula-dhAtI." nimaMtraNa patrikA, kaMkotarI riMganuM, kaMkuvaraNuM kuLa-chatra, kuLa-chatra juo 'kula-chatra." kuMkumaraMgI (kukuma-2 ) vi. saM., pR.] kaMkunA jevA lAla kuLa-taMtu (tanta) juo 'kula-taMtu." kuMkama-va2NuM kuMkama-vaNuM (kukakuma) vi. [sa. rUmakuLa-tAja . [saM. guru + juo 'tAja .] (lA) kuLane vaLa> "varaNa' + gu. 'uM' ta. pra.] juo "kuMkuma-raMgI." mugaTarUpa putra, kuLane zAbhA ApanAruM putra-saMtAna kuM(ka)cavAvuM a. ji. [saM. sun] saMkoca pAmo. (2) kuLa-tAraNa juo "kula-tAraNa." AMcake khA. (3) AnAkAnI karavI, (4) kocavAnuM kuLa-dI5, 07 jue "kuladIpa, 0ka.' kuMcikA (kacikA) strI. [] kaMcI, cAvI kuLa-dIvaDe, kuLa-dI chuM. [sa, kuMTha + o "dIvaDe. kuMcita (kucita) vi. [4] cImaLAI gayeluM, saMkocAI 'dIva.'] e "kula-dIpa." gayeluM. (2) na. hAvabhAvane eka prakAra (nATaya.) kuLa-deva, to juo "kula-deva, tA." kuMja' (kuraja) strI. si., pR., na.] vRkSe vilIo ane kuLadevI zrI. juo 'kula-devI." nAnAM repa tathA velIone mAMDavAvALI ghaTA, latAkuLa-devyA sI. [sa, guru-TrevI] juo kuladevI." maMDapa, vanarAjI, vanarAI kuLa-dharma kula-dharma." kaM)ja strI. ziyALAnI RtumAM videzamAMthI AvatuM kuLa-nAma jue "kulanAma.' eka pakSI, kaMjaDI [(saMjJA) kuLa-nAzaka juo kula-nAzaka.' kuMja ekAdazI (ku) zrI. [saM.] phAgaNa suda agiyArasa. kuLa-paraMparA (-paramparA) jue "kula-paraMparA." kuMja-kuTIra bI. [sa, na.] latA-gRha (nAyikAnI krIDA kuLa-beLa (-baeNLa), -LaNa juo "kula-baLa, -LaNa.' kuMja keli(-lI) (kuja-) strI. [saM.] latA-maMDapamAMnI nAyakakuLa-baLu (-baeNLu) vi. [ saM. 4 + "beLavuM' + gu, " kuMjagalI (kura-ja-) zrI. [saM. + e "gelI.'] latAkR. 4, 3 ja "kula-boLa." maMDapamAMnI javA-AvavAnI sAMkaDI zerI kuLa-bhUSaNa juo "kula-bhUSaNa." kuMja-ghaTA (kujhaja-) strI, siM.] vRkSa-vanaspati-latAonI kuLa-maryAdA jue "kula-maryAdA." [kalInatA vipulatAvALuM sthAna kuLa-meTa5 (ya) strI. [saM. + ja meTa5." 1 kuMja-bina-vi)hArI (ka-ja-) vi. [saM. lukana-vihArI, muM.] kuLa-rIta-tya),I.-ti zrI.siM.]e "kula-rIta'-'kula-rIti.' kuMjamAM phIDA karanAra. (2) muM. zrIkRSNa kuLa-lamajANu vi. [sa guru + "lAjavuM' + gu, "AmANu' kuMja-bhavana (kuw) na. [saM.] vanaspati-velInI ghaTAvALuM ka. pra.] kuLane zaramAvuM paDe evuM kAma karanAruM [sthAnamAM karelo mAMDe kaLa-lAja jI. [saM. 3 + "lAja."] kuLa-maryAdA, kuMjamaM5 (kuja-maccha2) 5. (saM.vanaspati-velIovALA 2010_04
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuMja-mArga 530. kuMja-mArge (kuja-) pu. [saM] ja "kuMja-galI.' kuM(2)vAre . pIlavA mATe jayAM kApelI zeraDI ekaThI kuMjara (kurjara) 5. siM] hAthI , karavAmAM Ave te jagyA kuMjara-pIpara -2), -LI strI. [saM. sunnara-fig&> kuM(jaM)DhavAM na. ba. va. khaDakalA, DhagalA prA. degfiADhimA lAMbI ane meTI pIpara, gaja-pIpara kuMDhaLa (kaccha) juo 'kuMDala.' kuMjarI (kurjarI) zrI. siM.] hAthaNI kuMkaLAkAra (kur3aLA- jue "kuMDalAkAra." kaM()jare jue "kaMjaDe.' [mAnI velano mAMDavo kuMLAkRti (kuDaLA-) e "kuMDalAkRti." 0 sI, siM.1 kavmAMnI vela (2) kaMja- kaMThaLiye 5. siM. - > prA, thima-1 pahelA kuMja-vana (kuja-na. [saM.] vanaspati velIothI samRddha vana caraNanuM Adi ardha ane chelA caraNanuM chelluM ardha jenAM kuMja-vallari(-rI) (kuja-) strI. [..] juo "kuMja-latA." samAna hoya e prakArano mizra jAtine AThacaraNa mAtrAmeLa kuMjavihArI (ku-ja.) e "kuMjabihArI." chaMda. (5) kiMjavuM a, ji. [saM. tatsama guMjana karavuM, mIThuM kaM(kuM)LI (kuDaLa) jue "kuMDalI." [dhATanI thALI gaNagaNavuM -4)DA-thALI strI. ei "DuM' + "thALI.] tAMsaLInA kuMja-sadana (ku-ja-) na. (saM.] juo "kuMja-bhavana.' kuM-4)DhA-paMtha (patha) pu. [ o ke DuM + "paMtha.] (lA.) muMjAgAra (ku-jA.) na. [saM. yujhana + mAra] o "kuMja- vAmamArgane eka piTA saMpradAya, (saurASTrane) mAga paMtha, bhavana." [2) vi. hariyALuM meTA paMtha piMthanuM anuyAyI kuMjAra strI [sa. yunA-> saMgAra na.] kuMjavALI hariyALI kula-6)DhApaMthI (-pathI) vi. [+gu. "I' ta. pra.] mAgI kaM(9) . [phA. kuja ] bheTa, caMbu (dhAtu temaja kuM()le pu. (juo "huM" gu. "AluM' ta.pra.] kapaDA mATI ane kAca tema palAsTika vagerene paNa) jovAnuM moTuM mATInuM vAsaNa, (2) pANI dArU vagerenI kaM), pR. [sa. , bhAle] laDAImAM vAparI zakAya zIzIo barapha ke mIThe rAkhIne mukavA mATenuM moTuM kaMDA te pAMcathI sAta hAtha lAMbo lAkaDAne phaNAvALo DuMgara jevuM vAsaNa eika dezI ramata Thina (kuNaThana) na. [saM.] kuMThita thavuM e kuM -daDI strI. [ja "kuMDALuM' + "daDI.'] (lA.) kuMThanakArI (kaThana-) vi. [saM., pR.] kuMThita karanAruM kaM96)DhALI dA, 01 . [ja "kuMDALuM' + "dA,' 'va.] kuMThita (kaThita) vi. [sa.] aNI ke dhAra buThThI thaI gaI (lA.) geDI-daDAnI eka jAtanI ramata hoya tevuM, khAMDuM. (2) (lA.) bahera mArI gayeluM. (3) raMdhAI kuM DALuM na. [saM. luIsTa dvArA.] geLa vartuLa. [ karavuM gayeluM. (4) maMda (rU. pra.) goTALo kara. (2) locA vALavA. 0 kADhavuM kuM (kaccha) puM. [saM.] jemAM pANInI kudaratI saravANI heya (rU. 4) goTALo karavo. (2) AjIjI svIkAravAnI nA te cerasa-laMbArasa-goLa ghATane pagathiyAMvALo hoja. pADavI. 0 vALavuM (rU. pra.) devALuM kADhavuM. (2) ghasIne (2) yajJanI e AkAranI vidI. (3) vaizvadeva karavAnI nA pADavI. - na-nAMkhavuM > (rU. pra.) geLa cakkara dhAtune ene AkAra ApatuM pAtra pheravavuM] kuMkarALa strI. [saM. ghara + juo "karALa" (jamIna)] kaM-6)DhAMtare pu. kAmaThAnI TaTTIne AMtaro kAMkarIvALI eka prakAranI jamIna kuMdina, pura (karDina-) na. [saM. vidarbha dezanI prAcIna kuM-kuMvara (kaccha) puM. [. guru + ja "kuMvara."], kuMTha- rAjadhAnInuM nagara (damayaMtI rUkamiNI vagerenuM piyara). (saMjJA.) putra (kaccha.) puM, [saM.] sadhavA strImAM parapuruSathI thayeluM kuMja)DI strI, (saM. gunal > prA. rima] caNatarathI putra-saMtAna dina-yaMtra racele khUba nAne kuMDa kuM yaMtra (kuDa-canga) na. [4] bApha ApavAnuM sAdhana, kuM-4)DI do, 01 jue "kuMDaLI do.' kula(La) (kuNDala, -La) na. si., ., na.] kAnanuM eka kuM-jaM)huM na. [saM. ghaDhavI-> mA vega, .] kuMDa jevuM prAcIna prakAranuM vALAnuM ghareNuM, daMgala paheLA manuM nAnuM moTuM zakaruM. (2) choDa vAvavAnuM mATInuM kula-LA)kAra (kuDalA) [saM. 3038 + gAjara, vAsaNa. (3) Dhera mATe dANA bharI rAkhavAnuM vAsaNa. (4) kula(La)kRti (kuDalA-strI. puM. [ + saM. mA-fa] meLa cAmAsAmAM pANI bharAI rahe tevI khetarAu vizALa AkAra. (2) vi. goLa AkAravALuM jamIna. [ DhAMkavuM (rU. pra.) vAtanI bahAra khabara paDavA kuMDalinI (kaDalinI) strI[.] nAbhinI nIce gaMcaLA na devI. -De ghAlavuM (rU. pra.) gheDAne paloTavA mATe goLa jevA AkAranI traNa AMTAvALI eka zakti (jene yogA- cakkara pherava. -De pAThavuM (rU. pra.) keLavIne dhaMdhe caDAvavuM. hayAsathI jAgrata karI zakAya che.) (ga.) (2) kheTe raste daravuM]. kuMDalI(-LI) (kuDalI,-LI) strI. siM.] nAnuM vartala. (2) kuMjaM) puM. [. que->prA. kuMDama-] chIcharuM mATInuM lAkaDI chatrI bhAlA vagerene nIcene cheDe rAkhavAmAM AvatI vAsaNa, kaMDuM, (2) ciroDAmAMthI Tapakato zeraDIno rasa goLAkAra kaDI, khalI. (3) grahonAM sthAna batAvatuM bAra jemAM paDe te vAsaNa khAnAMnuM cokaThuM ke vartala, kaMDI. (.) [ jevI (rU. pra.) kuM-6) . cekhAne bhUke mANasanuM bhaviSya jevuM. 0 mAMDhavI (rU.pra.) graha kuMDaLI lakhavI] kuMDhera . kAbariya kura, upalasarI (vanaspati) 2010_04
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuta, cheka 578 kuMbha-lagna kuMta, cheka (kunta-) puM. [sa.] bhAle. (2) eka nAnuM jIvaDuM kuMdI-pAka yuM. [ja "kuMdI' + saM] ja e kuMdA-pAka.' kuMtala (kuntala) . [saM.] vALa. (2) vALanI laTa. (3) kuMduM na. jio 'kuMda + gu. 'uM' ta. pra.] juo "kuM." e nAma kekaNa ane vidarbha vaccenA eka prAcIna kuMdura (62) jue "kIMdaru." deza. (saMjJA.) kaMda puM. [phA. "kuMda" + gu. 'A' svArtha ta. pra.] baMdUkane kuMtA (kuntA) zrI. [saM. surata] jae "kuMtI." hAthA bAjune buko bhAga kuMtA (kuntAgra) na. [saMsutta + mau] bhAlAnI aNI kaM(-)dhe-jora strI, samatolanI eka jAtanI kasarata kaM(npha)tAra chuM. hAthIne mahAvata, paMtAra kuMpakuMpA (kampa-kuppA) kei. vi. zarIre sejA caDI AvyA kuti(-tI)-ja (kuti-, tI-) 5. siM.] meTA traNa hoya ema divepArInI) pAMDavonI mAtA kuMtIne pitA-kuMti pradezane rAjA. (saMjJA) kaMpanI (kumpanI) sI. [e. kampanI] kaMpanI, maMDaLI kuti-surASTa (kutti-) puM[saM.) e nAmane vaiyAkaraNa kuM(-)paLa, LiyuM, zuM na., -LA . [ saM. mae > pANininA samaya pahelAM bhAratavarSamAM eka prAcIna prA. kuSa, lupatra + gu. "yuM 'uM' ta. pra, sara, phA. deza. (saMjJA) kupala] jhADamAMthI phUTato pAMdaDAMne keTe kuMtA (kuntI) strI. [saM.] moTA traNa pAMDavonI mAtA kuM, (kupo) . e "kALA-dANa." (saM. zAstrAblanibhaI) (sena yAdavanI dIkarI ane kuMtibhoje dattaka lIdhelI), kuMpe kuMpa (kupa-ku5) kri. vi. jao "kuMpakuMpA." pRthA, kuMtA. (saMjJA.) kuM(ka)bI zrI. e nAmanuM eka jhADa. (2) kAyaphaLa kuMtI-jA (kutI-) kuM. [+ ja "jA.'], kuMtI-putra kaM )bIka puM. pANInA khAbociyAmAM tarate rahe e (kutI- puM. [saM.] kuMtIne te te pAMDava putra (yudhiSThira bhIma eka choDa ane ajana) kubura (kujhura) na. [ara.] eka jAtanuM pakSI. (2) pakSInA kuMtIja (kuntI) jue "kuMtibheja." mAthA uparanI kalagI kuMtI-suta (kutI-) . [saM] jue "kuMtI-jAya." kuM ) . [saM. yuTu-vaLa- > prA. vaDuMma dvArA ] kuM-4)teluM na. eka jAtanuM ghAsa kuMbha (kubha) puM. [saM.] ghaDe. (2) kaLaza. (3) hAthInuM kuMda (kunda) kuM. [saM.] mogarAnI jAtane eka phUla-choDa, gaMDa-sthaLa. (4) strI. [gu.] bAra rAziomAMnI 11 mI kastarI-megara. (2) na. e choDanuM phUla rAzi. ( .) (5) na. [gu.] cauda zeranuM eka januM mApakaMda (kunda) vi. [.] baM, pANI vinAnuM (hathiyAra) vajana. [ 0nA thavA (rU.pra.) harAmanA hamela rahevA (ga' kuMdana (kundana) na. [saM.] UMcI jAtanuM eka senuM. [mAM ane "za" akSare kuMbha rAzinA heI garbha rahevAnuM javA jevuM (rU. pra.) pitAnA guNothI zobhA Ape tevI kahevAne badale kaTAkSamAM rAzi-nAma kahevAnI paddhati). kuMdanapura (kundana-) na. [saM. ghaTana-pura] o "kuMDina- 0 mUkave (rU.pra.) navA ke nA makAnamAM pahelI vAra rahevA pura." (saMjJA.) javA nimete maga vagere sAthe pANInA bharelA ghaDA ke kuMdapuSpa (kunda) na. [saM.] kuMdanA cheDanuM phUla kaLazanI sthApanA karavI ] kaMda-mAla(La) (ku-da-) strI. [saM], naLa strI. [saM. "mArA] kuMbhaka (kumbaka) . [saM.] prANAyAma karatI veLA dhAsane kuMdanAM phUlone hAra rUMdhI rAkhavAnI kriyA. (yoga) kuMdara chuM. [saM. vanyu o "kIMdaru." kuMbhakarNa (kuzma-) 5. [sa.] rAmAyaNamAM rAvaNane e kuMda-latA (kunda-) strI. [3] kuMdane cheDa hoya che chatAM nAmane nAno bhAI. (saMjJA.) [ jevuM (jevuM) (rU. pra) vila tarIke. (padyamAM.) bhAre UMghaNazI. nI UMgha, nI nidrA (rU.pra.) uThADatAM kuMdana (kundava) vi. dUbaLuM, kuza paNa mANasa UThe nahi tevI ghora nidrA. (2) taddana kuMdanavana (kunda) na. [saM] kuMdanA choDane bagIce ajJAna dazA. [kArIgara, kuMbhAra kuM-phaM)davuM saM. kri. kuMdI karavI. kaM(6)dAvuM karmaNi, kri. kuMbhakAra (kuzma) . [saM.] mATInAM vAsaNa karavAno dhaMdhAdAra kuM(-)dAvavuM pre, sa. ki. kuM(-)bhaTie puMniMdApAtra mANasa kuMdA-pAka yuM. [jao "kuMdo' + ] (lA.) baMdUkanA kuMdAne kuMbha-meLe (kumbhameLo) chuM. [saM. ume+juo meLe."] mAravAmAM AvatA sakhata mArA dara bAra varSe AkAzamAM guru nAma graha kuMbha rAzinA kuM-phu)dAvavuM, kuM)dAvuM jue "kuMdavuM"mAM. jhamakhAmAM Ave te varSe haradvAra prayAga ujajena vagere kuMdI strI. [hiM] AravALAM ke bhInAM kapaDAMne saphAIdAra tIrthomAM bharAte pavitra gaNato maLe karavAM e, astrI karavI e. (2) kuMdI karavAnuM sAdhana, kuMbha-ni (kulsa-) paM. [saM] ghaDAmAMthI janma thayelo [0 karavI (rU. pra.) mAra mAre, gaMdavuM, TIpavuM] manAya che tevA RSi agatya temaja (pAMDava koranA guru) kuMdI-kA-kAra vi. [ jue "kuMdI' + saM. 2(-) .] kuMdI droNAcArya. (saMjJA.) karanAra. [ThekANuM kuMbha rAzi (kuzmana) strI. [se, muM.] jue "kuMbha(4).' kuMdI-khAnuM na. [ jue "kudI + khAnuM'] astrI karavAnuM kuMbha-lagna (kumbha-) na. [saM.] divasanA je samayamAM kuMbharAzi kuMdI-gara vi. jio "kuMdI' + phA."gara' pra.] juo "kuMdI-kara." kSitija upara Ave te muharta ja (ja.) 2010_04
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuM- 6 )bhala 539 kuMvAra-pAThuM kuMlaM)bhala (nya) strI. gharaphoDa cerI kuM(4)bhI strI. [saM. yurimA >prA. jhUmamA) meTA staMbha kuM()bhala puM. gharaDa cAra ke thAMbhalI nIcenI jarUriyAta pramANe paththaranI ke lAkaDAnI kuMbha-4 kuM. [saM. unma + ja e "vA.' ], vAyu puM. ghATIlI besI, kuMbhikA, paDadhI (muLamAM tyAM ghaDA jevo saM.] peTa ghaDA jevuM thaI jAya te pazuone eka roga, goLAkAra, pachIthI carasa laMbacorasa vagere AkAra), Aphare beIjha-sTena' kuMbha- saMkrAti (kuSNa-sakrAnti) strI. [saM.] varSanA je eka kuMbhIka (kulphIka) 5. (saM.) eka jAtane napuMsaka. (2) mahinAmAM sarca AkAzamAM kuMbharAzimAM sthAna le te divasathI saSTikrama-viruddha karma karAvanAra, loDo 30-31 divasane samaya (khagoLa., jaye.) kuMbhIpAka (kubhI-) na. siM, muM.] paurANika mAnyatA kuMmathala(-La) (kumbha-)na. [sa.] hAthInuM lamaNuM, gaMDasthala pramANe eka jAtanuM naraka. (saMjJA.) ['kuMbha-ni.' kuMbhasthA5na (kubha-) na., -ne zrI. [saM.] kaI paNa kuMbhebhava (ku.) . [ saM. guma + 3mava ] juo mAMgalika prasaMgamAM hiMduone tyAM gaNezapUjana prasaMge kuMvara' puM. saM. kumAra > prA. Dumara > apa, kuvaeNra > pANuM bharelA ghaDAnuM vidhipUrvaka karavAmAM AvatuM sthApana ja gu. keara' ] kumAra, putra. (2) rAjakumAra kuMbhAkAra (kumbhA-) S. (saM. +mA-sAra], kuMbhAkRti kuMvara* (raya) strI. [sa, kumArI > prA. gumarI > apa. (kumbhA-) strI. [ + saM. mA-kRti ] ghaDA-ghaDA jevo goLa kuvai]i vizeSa nAma tarIke (temaja vizeSa nAmanA aMtamAM ghATa. (2) vi. ghaDA jevA goLa AkAranuM pAnakuMvara' jevAM nAmamAM ) kaM5)bhADI strI. nidA, vagevANuM, badagaI, gIlA kuMvarapacheDe muM. [juo "pacheDe."] rajavADAMomAM kuMbhAbhiSeka (kumbhA-) 5, [ saM. unma + mami-] yajJa rAjAne tyAM kumAra jamatAM prajA taraphathI apAtI bheTa vagere mAMgalika prasaMge yajamAnane maM cArapUrvakanuM pavitra kuMvara-5, 6. na. [+ saM. 6 gu. "u" ta. pra.) rAjaputra ghaDAnA pANIthI karAvavAmAM AvatuM snAna tarIkenuM sthAna kuMbhAra muM. [sa, kumAra > prA. #mAra > gu. mAM kuMvara-mANuM [na. saM. kumAra-mAnava- prA. lunara-mAna anunAsika uccAraNa ] jue kuMbhakAra.' (2) aNaghaDa, (juo "kuMvara.) ] 21jAnA pATavI kuMvarane udezIne levAmAM mUrkha [banAvavAnI kriyA, kuMbhArI kAma Avato hato te lAge ke lerI kuMbhAra-kAma na. [+ juo "kAma.'] mATInA ghATa kuMvara-sukhaDI strI, [ e "kuMvara' + sukhaDI.' ] rAjAnA kuMbhAra(ra)Na (-zya) strI. [ja "kuMbhAra' + gu. "a(e)Na pATavI kuMvarane ApavAmAM AvatuM hatuM te najarANuM strIpratyaya.] kuMbhAra strI hoya te vAsa ke latA kuMvarI zrI. [saM. mArA > prA. yuriyA > apa. kuMbhAra-vADe rUM. [ja e "kuMbhAra' + 'vADe.'] kuMbhAra rahetA yurimA > ja, gu. "kaMarI"] putrI. (2) rAjaputrI kuMbhAriyuM vi. [ juo "kuMbhAra' + gu. IyuM' ta. pra.] )vA strI. varasAda thatAM UgI Avate eka choDa kuMbhAranA jevuM. (2) mATInuM banAveluM, pIrI. (3) (lA.) kuM-4)vAhiye chuM. eka jAtane choDa, jue "kuvADiye.' cAMduM. (4) na. pATInI jema cAre dorI atha vinA Ave kuMvAra (traya) strI, [, kumArI > apa. kuvaif2] pAnane evI rItanI khATale bharavAnI rIta. (5) gujarAtanI uttare badale ketakI jevAM ketakI karatAM khuba jADAM lAMbAM lebAM aMbAjIthI pUrve AveluM e nAmanuM eka aitihAsika nIkaLe che tevI eka thaMbaDA-ghATanI auSadhapayogI vanaspati gAma, kuMbhAriyA. (saMjJA.) | (kaDavI ane mIThI beu jAtanI) ['kuMvArikA." kuMbhAriye . [jae "kuMbhAriyuM'.] (lA.) kuMbhAranA TapalAnA kuMvArakA (kuMvArakA) strI. [jae "kuMvArikA.'] e avAja jevo avAja karatuM eka pakSI, kAkari kuMbhAra kuMvArakA bhUmi kiMvArayakA-] ja e "kuMvArikA bhUmi." kuMbhArI' vi. [ jue "kuMbhAra' + gu, I' ta. pra.] kuMvAra-ghaDe puM, [sa. kumAra-ghaTa > prA. kumAra-vaTama--> kuMbhArane lagatuM. apa, kuvaira-ghama-] kuMvArA rahevAnI sthiti. (2) nAmamAtre kuMbhArI strI. [ja "kuMbhAra' + gu. "I' ta... ] (lA.) vivAhavidhi (dhaDA ke DhIMgalI sAthe puruSa nAmanAM lama dIvAlanA khUNA ke evA sthAne bhInI mATIthI dara karI pachI gharagharaNuM karI zake e keTalIka kemamAM banAvanArI eka jAtanI bhamarI, aMjanahArI cAla che.). kuMbhAreNa (-zya) jue "kuMbhAraNa." ['kuMbha-saMkrAMti." kuMvAraDuM vi. jio 'kuMvAruM' + gu. "Da" svArtha ta. pra.] kuMbhArka (kussArka) . [saM. rUma + ma ] juo kuMvAruM bALaka. (2) nAnuM chokaruM. (3) (lA.) kuMvArAM nAnAM kuMbhika (kutmika) . [saM.] eka prakAranA napuMsaka-hIjaDe bALakanAM maraNa pAchaLa cothe divase kuMvArA chokarAone kaMbhikA (kukSikA) zrI. siM.] nAno ghaDo, kaLaza. (2) ApavAmAM AvatuM bhejana, cAthiyuM juo "kuMbhI.' kuMvArapAThuM (23) na., ke huM jio 'kuMvAra' + "pATha.]. kuM-6)bhiyo chuM. [saM. sumina- > prA. mitra-] kuMvAranA choDanuM pAnanA rUpanuM jADuM lAMbuM-nIcethI paheluM sAbarakAMThAmAM thatuM e nAmanuM eka jhADa ane upara jatAM sAMkaDuM thatuM- beu bAju jhINuM jhINuM kaMbhila (kuzlila) vi, pR. [sa, paM. adhUra mahine kAMTAvALuM aNIdAra lekhuM (kaDavI jAtanA labAnA TukaDAmAMthI jagyuM hoya tevuM bALaka nIkaLate rasa TharyA pachI eLiyo' kahevAya che, mIThInAM 2010_04
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuMvArikA 540 kukha lebAM athANuM tarIke vaparAya che, beunAM "selara' tA kaDIka ke. pra. jio "kakaDe kUka.'] saMtAkukaDInI ramatamAM athANAM tarIke upagamAM Ave che.) karAtA avAja eika dezI ramata kuMvArikA strI. [saM. kumArikA dvArA, jemAM "kA' sacavAI makaDI-keTe strI, jio "kakaDI' + aspaSTa.] e nAmanI rahyo che.] kuMvArI chokarI. (2) samudrane na maLatI hoya kaDI-dA, va chuM. [ja "kakaDI' + "dA, 01'.] (lA.) e tevI nadI (sarasvatI' banAsa' jevI). [ bhUmi (rU. pra.) nAmanI eka dezI ramata [(sarvasAmAnya) e "kumArikA mi."] (kaDuM na. [saM. kuvaikuTa- > prA. yuvaka-] maravuM kuMvAriye muM. eka prakArano kharasaTa choDavA kuka- reka na. [2vA.] kukaDAne avAja kuMvArI ruhI. [se kumArijA > prA. kumAmA > apa. kakaDo . jio "ka kaDuM.'] kakaDA pakSI jAtine nara, mara. kuvairi > ja. gu. kaMArI'] jenuM vAkkAna nathI thayuM (2) (lA.) eka dI ramata [(lA.) behUdI vAta tevI chokarI ke strI. [0ne chokarAM jaNAvavAM (3. pra.) kaka-bilADAM na., ba. va. [ ravA. + juo 'bilADuM."] TAM tarakaTa UbhAM karavAM. (2) lAMbI beTI AzA kare chuM. [ saM. yuvara] katare bAMdhavI ] phakara chuM. [aM] dALa bhAta ane zAka eka ja vAsaNanAM kuMvArI bhUmi strI. [ + saM. ], kuMvArI ema (-mya) strI. traNa khAnAMmAM thaI jAya tevo TAMkaNAvALo Dabare [ + saM. muni] jue "kumArikA bhUmi.' makara-kAMThuM na. [2vA. + jue "kAMTha'] (lA.) e nAmanI kuMvAra vi. [saM. -> prA. kumAra-> apa. eka dezI ramata, ITa-khALI, maga-kukaDI, ITokaLI yurvedama-ja, gu. "kaMA", "kuMAruM'] jenuM sagapaNa nathI kakara-cAla (-2) sI. [jue "kakara' + "cAla,''] thayuM tevuM. (2) sagapaNa thayuM hoya ane lagna na thayuM hoya e kuttI-cAla.' tevuM. [ re kAMThalo (3.pra.) nAgaramAM e nAmane eka phakara-chaMdI (-indI) na. e nAmanuM eka nAnuM jaMgalI vRkSa lagna-vidhi] kara-bhAMgaro chuM. [aspaSTa + juo "bhAMgare."] e nAmanI kaM)oDhiye . nAne hAthI eka vanaspati, kAnapheDI karI jI. paganA aMgUThAmAM paheravAmAM AvatI karaDI karI strI. [ juo "kakara' + gu. "I' pratyaya ] kaI sI. [saM. 1 > prA. kUphamA] nA ku. (2) katarI. (ra) (lA.) eka prakAranI mAchalI UMDI sAMkaDI hamaNa-kUI (3) gabI, agala karI strI. ghANInA mAkaDAmAM bharAvA te khIle. (2) kuu-U chuM. rivA], kau-rava puM. [+ saM.] keyalane mArelI phAcara. (3) ramavAnI kAMkarI. (4) makAI avAja, Tahuko [(bALakenI belImAM) karI . nepALI gurakhAonuM keDanI bheTamAM besavAnuM kaka-gADI strI. [ravA. + jue "gADI."] relagADI, AgagADI eka nAnuM zastra kaTa na. daMbha, DhoMga. (2) Azcarya, navAI phakara na. [saM. 3 -> prA. vera-] kataruM phakaTa-2)-dama na. [+juo "dama.] jahA zapatha levA e. kuka-kuka ja kakaDe-kaka." hiMDiye (2) jANuM kare chuM. [e kakaruM.'] katare. (2) (lA.) ghAMTInuM hADakuM, kaTha nakapaTa, kUDa, daLe zakavA puM, ba. va. vi.] AnAkAnInA avAja kakhAMsI strI. [+ juo khAMsI.] beTI udharasa kuka chuM. [ravA.] jue 'khakha." mukadama jue "kUkaTa-dama." phakasa puM. [2. prA. kurUNa ] ketaruM, bhUsuM, kuzake phaka-paDuM na. kaDalAnuM phaLa, kaDeveluM kakI strI, jie "kake' + gu. I" pratyaya] kUtarI phaka-bhAge kri. vi. [+ saM. gu. "e" zrI. vi. pra.] aDadhe bALakonI belImAM). (2) (lA.) strIne apAtI eka gALa bhAge, sarakhe bhAge kukI strI. [jue "ka" + gu. "I' pratyaya] nAne kamUkata (kukaDatha-makazya) ki. vi. vi.] sAMkaDa-mekaDe kAMkare (khAsa karI ramatamAM) kaDa-vAjuM na. [jue "kUkaDo' + "vAjuM.] (lA) kukaDAnI ke na. [2vA.] kataruM (bALakenI belImAM) jema nikaTane koI saMbaMdha joyA vinA vyabhicAra karanAra ke 5. [o "kaMku".] kataro (bALake nI belImAM) vyakti ke strI. ThIkarIne ke paththarane gALamaTeLa kAMkaro. (2) kakala (990), alI strI, [ "kakaDo' + "vala- lA.) chokarIonI eka dezI ramata lIlo'-] (lA.) kakaDapADAne vele (auSadhopayogI kaDavAM kakhakhya) strI. [ saM. yukSi > prA. vizva ] udara, piTa. phaLAne velo) (2) garbhAzaya. [ phATavI (rU. pra.) saMtAna thavAM. 0mAM mUkaveluM na [e "kUkaDela' + gu, "uM'tuM. pra.] kukaDavelanuM cuMTI (rU.) chAnI bhikSA. * 0 mAMDavI (rU.pra) pahelI vAra phakata-vele . [+ gu. "e" vArthe ta. pra.] e "kUkaDavela." sagarbhA thavuM. 0 rahevI (-raMDavI) (rU. pra.) sagarbhA thavuM. makahAnI Takkara strI. [jue "kUkaDo' + "Takkara."] (lA.) 0 lAjavI (rU.pra.) mAtAne zaramAvuM paDe evuM kAma karavuM. e nAmanI eka dezI ramata -e hAma (khe) (rU. pra.) saMtAna utpanana ja na thAya kaDI strI. [saM. yuveTina > prA. yuvaDhamA, ane "kukaDo evI. kriyA - be nivavI (-) (rU.pra.) ghaNuM + gu. "I' strI pratyaya kakaDAnI mAdA, maradhI duHkha veThavuM] 2010_04
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ khiyA *khiyA puM. [saM. zaikSizaTM- > prA. lima-] enAM kakhA-kapaDAM vagerenA kUkhane DhAMkatA bhAga. (2) vahANamAM beu pasanI paDakhe jaDavAmAM AvatA lAkaDAnA te te caMdrAkAra TukaDA, vAMkiyeA. (vahANa.) *khI srI. [saM. UkSiA > prA. vizvamA] jue 'kakha.' jue 'kuca,' 21 sUcara A. khUjalI pedA karanArI eka jAtanI vanaspati mukhya strI. [phrA.] cAlatAM cA vAhanathI pravAsamAM AgaLa vadhavuM e. (2) lazkarIe nI cAlavAnI kasarata. [. karavI (u.pra.) maraNa pAmavuM ] sUcaya (sya) zrI. rahasya-vAta ' + saM. ] kUca karatI veLA sUca-kadama strI. [jue 'kaca' + 'kadama.'] pagethI cAlI pravAse nIkaLavuM e, AgaLa javA DagaluM bharavuM e sUca-kaLI ja 'kuca-kaLI.' sUca-kuMbha (-kumbha) jue 'kuca-kuMbha.' sUca-gIta na. [ juo gAvAmAM AvatuM lazkarI prakAranuM zauryagIta sUcaDI strI. [4e kacaDo' + gu. I'' srIpratyaya. ] nAte kacaDA, paMjaNI phreMca yuM. [4 kaceA' + gu. Da' svArthe ta, pra, ] bhIDI vagerenA resAne bAMdhele gaThTho ( dheALavA mATe banAveluM). (ra) vAsaNane aMdarathI mAMjavA mATene cheDe kapaDAnA cA bAMdhI banAvelA bre. (3) vaNATamAM pavAyata vakhate vaparAtuM vaNakaranuM eka sAdhana. [. pheravavA, 0 mAravA (rU.pra.) dIvAla vagere upara dheALavA cUnAnuM pANI ke raMgavALuM pANI lagADavuM. (ra) nAza karavA] sUca-mardana jue 'kuca-madana.' kuca-maMDala(-La) (-maDala,-La) jaA 'kuca-maMDala(-La).' ca-yugma jae 'kuca-yugma.' (-) calI strI. saM. sa~- > prA. bna + gu. 'la' svArthe ta. pra. + 'I' zrIpratyaya., mULamAM ghAsanuM. ] (lA.) nAnI DhekarInuM mAthAnuM melakhAyuM sUcaha puM. [.] phaLiyuM, zerI cAya jue 'kucAgra,' *cA-pANI vi. [jue 'kace' + 'pANI.'] che|tA-pANI, ekarasa nahi thayeluM. (ra) lA. sattvahIna ciyA jue 'kuciyA.' sUcI strI. [sa.] jue 'caDI.' cAra strI. [jue 'caha.' A zabda khAsa vyApaka nathI. jue 'galI-cI.' ] jue 'caha.' cA puM. [saM. " > prA. jnama" ] resA judA judA thaI gayA hAya e rItaneAbhInA bhUkA ke cA. [ -cA kADhavA (rU. pra.) zakti uparAMta kAma levuM. ce maLa(-ra)nuM (3.pra.) nakAmuM herAna thayuM. "ce mAravuM, "ce meLavavuM (rU. pra.) nakAmuM herAna karavuM. 0 karavA (rU. pra.) niMdA karavI. (2) ekanI eka vAta vAraMvAra karavI. cha kADhavA (rU.pra.) thavI nAkhavuM. herAna karavuM. 0 vALavA (rU. pra.) bAlavAmAM thAtharAvuM. (ra) sAcA javAba na ApavA ] 541 _2010_04 iMTa-yuddha sUcane puM. jue 'sUcaha.' [mATInAM vAsaNa vecanArA ja puM. [jIe 'ko' + gu. 'OM' svArthe ta. pra.] (lA.) jana na. [rsa,] javuM e, mIThA kalarava karavA e (pakSIone). (2) (lA.) madhura gAna krUjavuM a. kri. [saM. , tatsama ] kajana karavuM, kalagAna karavuM. (ra) (lA.) madhura rIte gAvuM [kala-gAna *jita vi. [saM.] kala-gAnanA rUpamAM gavAyeluM. (2) na. kala-rava, jo puM. [phA. kajahu] pANInA bheATavA, kaMjo, zirAI phrUTa. vi. [saM.] ja huM, jANA bhareluM. (2) samagramAM na Ave tevuM khuba ja adhUruM ane kaThaNa, khUba ja aTapaTuM (3) na. [saM., puM., na. ] kaDa, kapaTa, .chetarapIMDI, ThagAI. (4) parvatanI ke maMdira jevA UMcANavALA padArthanI Toca, zikhara. (5) puM. Dhagale [lamaNA-jhIMka phrUTa (-) strI. jue 'TavuM.'] (lA.) mAthAkUTa, krUTa-asthi na. [saM., saMdhi nathI thaI] hAthanuM e nAmanuM eka karyAstha *TakavuM a. kri. IMDAnuM bahAra AvavuM. (2) cAMca mAravI phrUTa-jJAnI vi. [sa., puM.] kheATI takarAra karanAruM. (2) daMbhI, DhAMgI kiravAnA aDDo, vezyAgRha *TaNa-khAtuM na. [ja'TaNuM?' + khAvuM."] vyabhicAra *TaNAM na., kha.va. [ jue 'kUMTaNuM, pai] kaTatI vakhate khelavAnA khela, rAjiyA, (2) (lA.) mAthAphTa. (3) cADIgalI phrUTaNI strI, [ saM. ruiiniSThA > prA. hraTTiLiyA ] jae 'TTinI' ghaNuM` na. [jue 'kaTavuM' + gu. 'aNuM' rR. pra. ] (keAInA maraNa pAchaLa ke duHkhane kAraNe) kaTavuM e TaNuMne na. jio 'kaDhI' + gu. '** ta. pra.] anItivyabhicAranA kAmanI datInuM ke dalAlanuM dalAtuM phrUTaNaOM vi. jio kaMTaNI' + gu. ''' ta, pra.] kaTaNuMdalAyuM karanAruM phrUTa-tA strI. [saM.] kaTapaNuM mUDhatANu (kUTaya-tANya) strI. [ja 'kavuM' + 'tANavuM.'] mAla kaTavAnI kriyA. (ra) kUTavA- caravA badalanuM mahenatANuM phUTa-dvAra na. [saM.] ceAra-daravAjo *TanavuM a. kri. [saM. TTinI dvArA ] lalacAvuM phrUTanIti strI. [saM.] dAvapecavALI kAryapaddhati phrUTanItika vi. [saM.] dAvapecane lagatuM. (2) dAvapecathI kAma karanAruM, prapaMcI phrUTanIti-jJa vi. [saM.] dAvapecanuM jANakAra, mutsaddI, musuddI Ta-netA puM. [saM.] musuddI AgevAna. (2) leAkAne anukULa thaIne vartanAra, leAkAnucara, leAkachaMdAnuvartI, leAka-bhakta, jaeNmAgeAga' (punarvasu) [mAra-pITa sUrya-pITa (phrUTatha-pITa) srI. [jue 'kaTavuM' + 'pITavuM.' ] phrUTa-prabaMdha (-anya) puM. [saM.] taeNveDA, kapaTa-kaLA, pAkhaMDa phrUTa-prayoga puM. [saM] prapaMca, khaTapaTa phrUTa-prazna puM. [saM.] gUMcavaNa-bharele savAla, khUba aghara savAla, 'preblema.' (2) ukhANA Ta-yuddha na. [saM.] dagA bhareluM yuddha, kapaTa-yuddha
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhI 542 kUtaravuM phAdhI vi. [sa., .] dagAthI yuddha karanAruM kraTIkara 5. e nAmane eka rUpALo cheDa phaTalipi zrI. [1] vAMcatAM je na samajhAya tevI lipi, kuTIrAM na., ba. va. DuMDAMmAMthI kaNa chaTA paDayA pachI rahela sAiphara koDa' (da.bhA.) [dastAveja ThAlAM ke sAM Ta-lekha chuM. [sa.] na samajhAya tevuM lakhANa, (2) kheTe ko . [ "kaTavuM'+ gu. "o' ke. pra.] kUTavuM-kacaDavuMkaTa-lekhaka vi., pR. siM] na samajhAya tevuM agharuM lakhanAra. khAMDavuM e. (2) khaMDAyele padArtha, bhaMgAra. (3) (lA.) mAra. (2) kheTe dastAveja lakhanAra [samAdhAna [0 kara, 0 kADha, 0 vALa (rU. pra.) dUra karavuM. (2) phaTa-vaTAva . [jue "kUTavuM' + "vaTAvavuM.] (lA.) patAvaTa, mArI nAkhavuM]. aTavAvuM a. kri. saM. TTanI dvArA] saMga karo Tekti strI. [saM. zaTa + va7] artha na samajhAya tevA bAla. karavuM sa. kiM. saM. >prA. -] kacaDAI bhUko thAya ema (2) rahasyamaya vANuM bhAMgavuM, khAMDavuM. (2) AdhAta karo, mAravuM. (3) elAMnI mUDa na. [saM. zUTa > prA. phUDa, prA. tatsama] jaThANuM. (2) pAchaLa chAtI ane mAthA upara hAthathI AghAta kara. kaTa, daga, chetarapIMDI, ThagAI kiTAImaravuM (rU.pra.)nukasAnImAM AvavuM. (2) mAra khAvA. kaDaka (-kaca) strI. [ravA.] maradhInA sevana-veLAne avAja phaTa pAMcazerI (kUTa-) (rU. pra.) kara mAthakaTa. phUTI kADhavuM kUdaka* (-katha) strI. dorIne vIMTe (2. pra.) pedA karavuM, kamANI karavI. (2) parAkASThAe pahoMcavuM. 8ka-ku) na. kAnanI vacamAM paDelA kANAmAM paheravAnuM phala phaTI javuM (rU.pra.) upADI javuM, kheMcI laI javuM. phUTI nanAM ) mU-kapaTa na. [juo kaDa" + saM. samAnArthIne dvibhava.] khavuM (rU. pra.) sArI rIte mAra mAra. (2) mRtyu.upajAvavuM. jaThANA-bhareluM kapaTa, chaLakapaTa, chetarapIMDI kaTI bharavuM (2, pra.) dabAvI dabAvIne besavuM. pharI mAravuM kurakuM jue "kaDaka.' (rU. pra.) vadhAre paDatI zikSA karavI. (2) barabAda karavuM] maka(-2)-(-2)cA puM, ba.va. [ravA, "kaDAne dvirbhAva) kuTAvuM karmaNi, kri. kuTAvavuM che., sa. kri. TukaDe TukaDA, kacaraghANa [0 uDAvI devA (rU. pra.) sarvanAza kuTa-loka chuM. [saM.] je zlokane anvaya na samajhAya ane karI nAkhavo] tethI artha tarata na pakaDAya te aDacavaDiyo leka phara-bUTa (kaDaya-a-Daya) strI. [2vA.] jhINI jhINI vAta kaTa-samIkaraNa na. siM] je samIkaraNamAM avyakta rAzinI kula puM. jue "karaDe.' aneka kiMmata Ave tevuM samIkaraNa. (ga.) javuM a. kri. gusse bharelI aruci batAvavI, ciDAvuM, kahevuM -saMjJA (-sa-jJA): strI. [.] na samajhI zakAya tevI nizAnI mahAI strI. [ o "kaDa' + gu. AI ' ta. pra.], 5Na na. saMdeza (-saradeza) puM. saM.]. bIjA koIne na samajhAya [+gu. "paNa" ta...] kapaTa, chaLa, daga. 2) (lA.) duSTatA tevA saMdeza, gupta samAcAra, "koDa-meseIja' kahAMDu vi. [ja e "ka ' ba. 1. + pADavuM' + gu. "u" kaTa-sAkSI' vi., pR. [saM., pR.] jaDI sAkSI ApanAra, jaThe ka. pra.] vAMdhAvacakA karanAruM sAhedI [jI sAhedI kuriyuM vi. [ o "kaDa + gu. 'iyuM ta. pra.] kUDa karanAruM, maTa-sAkSI strI. [saM. 12 + e "sAkSI.'] jaThI sAkSI, kapaTa AcaranAruM, kapaTI, dagAkhera kuTastha vi. [saM.) Taca upara raheluM. (2) hRdayamAM rahetuM, kuDI e "kuDI." sAphirUpa. (2) na.[, j] parabrahma paramAtmA karatAM jarA kaDI-baMdha (ba) jue "kuDI-baMdha." UtaratI keTinuM brahmA, akSara brahA. (vedAMta.). (3) paramatatva kahuM vi. [saM. phUTa*-> prA. jUna-] kapaTa-bhareluM, dagA-bhareluM. avyakta brahma, "eNbsalaTa." (zAMkara vidAMta). (4) mAyA (2) kapaTI, dagAkhera. (3) (lA.) duSTa. (4) nA vAMdhAvacake prakRti, "yujhana' havuM a. kri. zeka kare phaTasthatA strI., -tva na. [sa.] phUTastha bhAva, kuTasthapaNuM phaNaka chuM. phaLane goTale phaTAphaTa (-2) strI. jio "kaTavuM'- dvibhava.] maelA pAchaLa kaNapa (-pya), kaNAza (tha) strI. [o "kuNuM + gu. "pa' chAtI pITavAnI kriyA. (2) ThekATheka, kaTa-pITa - Aza' ta. pra.] kaNApaNuM, kemaLatA. (2) (lA.) narama kaTiyuM na. jio 'kaTavuM' + gu. "" . pra.] mArapITa, svabhAva hevApaNuM, namratA mAra, ThAka. (2) (lA.) bAjarIne khAMDIne karelI eka vAnI kaNI (kaDa NI) jue keNI." kuTile pR. jio "kayuiM.'] (lA.) kheghA pachI caNyA pUrNa vi. [saM. zoma> apa. jovaeNsa>gu. "keLuM thaI]. vagarane kavo, eriye [AvatuM lAkaDuM-khUTe komaLa, pocuM, naramAzavALuM, keLuM kaTiyo chuM. kaTakA karavA AdhAra mATe jamInamAM ghAlavAmAM kariyuM vi. jie "kaNeruM' + "iyuM svArthe ta. pra.], karuM maTI strI. [jue "kaTavuM' dvArA. (lA.) sogaThI, kukarI. vi. [jae "kaNuM + gu. "eruM' tula. pra.] khUba vadhAre kahyuM, [0 khAvI, 0 mAravI (rU. pra.) bAjImAM sAmAnI sagaDIne sukomaLa pakaDI ramatamAMthI dUra karavI. 0 cAlavI (rU. pra.) ramatamAM tarakhariyuM na. [jue "kUtaruM' dvArA.] katarAno zikAra karI segaDInI cAla cAlI. 0 besavI (savI) (rU. pra.) ene khAI janAruM eka hiMsaka prANI bAjImAM ramavA mATe praveza maLa]. kUtaravuM sa. %i jio "kataruM,' -nA. dhA] dAMtathI karaDI kaTara sI. phalAhAramAM upayogI eka khaDadhAna khAvuM. kUtarAvuM karmaNi, kri. kutarAvavuM pre, sa. kri. 2010_04
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ kUtarAnI TopI tarAnI TepI strI. [jue 'kataro' + gu. nuM' che. vi. anuga + 'I ' srIpratyaya + 'TopI.'], dyUtarAnA kAna puM. [+e 'kAna.'] (lA.) bilADInI chatrI ke TopI, phuga nAmanI trAkAra vanaspati 543 kRtarAyuM juo 'kataranuM'mAM. kUtarI srI. [juo 'kataruM' + gu. I ' srIpratyaya.] katarAnI mAdA, (ra) (lA.) ekAtanI vanaspati (enI camarI kapaDAMmAM ceAMTI jAya che.) [. bhATIlAMne khAya (ph. pra.) sRSNuikrama-viruddha maithuna kare] nUtaruM na. de. prA. OMtta dvArA] rAyALanA jevuM grAmavAsI eka prANI, zvAna, kakara kUtarI puM. [jae 'kataruM.'] katarA-jAtinA nara, kutto *tha vi. suMdara. (2) nAjuka kUthalI strI, de. prA. stya- saDavuM] (lA.) niMdA bharelI vAtacIta thalA, jUthA jue 'kutcA' + gu. 'la'svArthe ta.pra.] jue 'kutcA.' *da (-gha) strI. [jae 'kadanuM.'] kadakA, ThaMkaDo, chalaMga *kuM, kUdakA. juo 'kutakuM.' dare huM. [jue 'kavuM' + gu. 'DhDhA' kR. pra.] kavuM e, ThekaDo, chalaMga. [-ke ne bhUsake (rU. pra.) jhapATAbaMdha. 0 mAravA (E. pra. kavuM, ThekavuM] kUdaNu (Nya) strI. jue 'kahyuM' + gu. 'aNa' kR.pra.] (lA.) e nAmanI eka narama pAMkhavALI mAchalI daNuM na. [jue 'kavuM +gu. 'aNuM' ta. pra.] kavuM e sUdana (-5) strI. [jue 'kudavuM' + saM. aneM rR. pra. dvArA] beThakanI kasaratanA eka prakAra. (vyAyAma.) *dakuMda (kagha-phAMgha) strI. [jae 'kaMdavuM' + 'phAMda.'] (lA.) kavuM ane phAMDa halAvavI e. (2) (lA.) AnaMda. (3) nAcaraMga kUdavuM a. kri. [sa > prA. 6-] kadakA mAravA, ThekavuM, chalaMga mAravI. (2) (lA.)AnaMdamAM AvI javuM, utsAhamAM AvavuM. (3) dhAmadhuma karavI. (4) baDAI mAravI. (5) gajA uparavaTanI mahenata karavI. [-tA pharavuM (rU. pra.)AnaMdamAM pharavuM. (ra) ALasu banI rahevuM. jUdI javuM (3.pra.) oLaMgI javuM, vaTAvI javuM. hUdI paDavuM (uM. pra.) sAhasa karavuM] kUdaMkUdA (kadamkdA) zrI. [z2a 'kavuM'- dvirNAva.] jue 'kadAya, ' hRdaI strI. [4e. 'kahevuM' + gu. 'AI'kR. pra.] kadavAnI kriyA. (ra) kUdavA mATe ApavAmAM AvatuM mahenatANuM dakhUda (-gha), dI srI. z2ie 'kaThavuM' dvirbhAva. + gu. 'I ' svArthe ta. pra.] vAraMvAra kahyuM e. (ra) (lA.) valavalATa, (3) hadathI vadhAre kharca karI besavuM e krUpa puM. [saM.] pagathiyAM vinAnI sAMkaDI gALa ke cArasa ghATanI nAnI UMDAIvALI vAva, kavA. (2) vahANane kUvAthaMla. (vahANa.) grupa-anana na. [saM.] kavA khAdavAnI kriyA *padaM (-daNDa) puM. [saM.] Dela ke bAladI ghaDo vagera TAMgavAnI DAMDI. (2) vahANanA kavA. (vahANa.) Trupana srI., na. [aM.] vastuonI levaDadevaDa temaja vyAja 2010_04 vicA DiviDanDa vagere ane agAuthI nANAM lIdhA vinA ke nANAM bharAyA pachI te te vastu ke nANAM parata laI javA mATe apAtuM khAtarI-patra. (2) paheAMcajIkanuM ke pahAMcanA phaeNrmanuM aDadhiyuM [saMkucita vicAra dharAvanAruM *pa-maMDUka (-maka) puM. [saM.] kuvAnA deDakA. (2) vi. (lA.) TrUpa-maMDUka-nyAya (-maNDaka) puM, pamaMDUka-vRtti (-maNDaka-) strI. [saM] kavAnA deDakA jevA saMkucita nivAsane dAkhale saMkucita vicAra-saraNI *pI strI. [saM.] nAnA kapa (sugaMdhI attara vagere bharavAnI cAmaDA vagerenA). (ra) yaMtrAmAM tela UgavAnuM sAdhana *pe puM. [saM. [ + gu. e' svArthe ta pra.] phulelA peTavALuM tela dhI vagere rAkhavAnuM sAMkaDA mAMnuM (ghaDA jevuM) sAdhana. (2) e AtanuM kAca plAsTika vagerenuM sAdhana *pena. [aM.] jemAM mAtra be jaNanI ja .besavA-savAnI sagavaDa hoya tevuM relanA DabAnuM (meTe bhAge pahelA varganuM) khAnuM peAdaka na. [saM. grUpa + 3 ] kavAnuM pANI *baTa vi. khADAkhaDiyAvALuM *baDha,"huM" vi. [saM. -- > prA. jva31"] kUbaDuM, khUMdhavALuM, khaMdhu [ghATanA cheDa sUbA puM. [jue 'baDuM.'] (lA.) e nAmanA eka nAnA baLo huM. eka jAtane eLaMbhA kubAvALI strI. [jue ko' + gu. 'vALuM' pra. + I 'zrIpratyaya] kA nAmanI vanaspatti vecanArI strI. (2) kubAthI jamIna TIpanArI strI cAlu puM. [ara. kumbhaTT] maTavALuM raheThANa, ghAsapAlAnuM evuM banAveluM jhaMpaDuM (gALAkAra). (ra) DhAla uparanI pittaLanI bhramarI, DhAla uparanA Upasele bhAga. (3) bharatakAmamAM e AkAranI mUkavAmAM AvatI kaTArI, (4) e nAmanI eka vanaspati, droNapuSpI be puM. [phA. kUkhahe' kaTavAnuM sAdhana] saDaka upara temaja bheAM-taLiye yA dhAbA uparanuM konkrITa khAvavA vaparAtuM lAkaDAnuM ke leAkhaMDanuM hAthAvALuM sAdhana, meAgarA, masa macI strI. kamacI, cAbuka *maTe puM. e nAmanuM eka jhADa ra yuM. [saM.] rAMdhelA ceAkhA, bhAta kumaDI strI. [e 'karaDo' + gu. I ' srIpratyaya. ] nAnA AkAranI kAThI ghATanI mATInI kaLazalI, ka laDI sUrA puM. [ja 'phUlaDA'-kalleA,'] mATIneA nAnA paheALA ghATanA kuLaze| (gAmaDAmAM jhADe jatAM upayeAgamAM AvatA) pUraNa puM. eka jAtanA cheDa [paththara pUraNanai puM. hathiyAranI dhAra kADhavA mATenA eka jAtane riyA puM., a. va. [jue yiA. pa] juvAranA DADA ke leAthA. (ra) palALI khAMDI ane ketarAM kADhI cAkhkhA karelA anAja rAI methI vagerenA kaNa riyA puM. chaDelA dANA. (2) juvAranAM phADAMne dALanA pANImAM rAMdhIne karavAmAM AvatI mAMdAne khAvAnI eka vAnI. (ra) dhAnyane jADuM daLI khAphIne mIThuM vagere nAkhI anAvavAmAM AvatI eka vAnI
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ kuriyara 544 kaMDo kari $ jamIna kheDavA mATenuM rAMpa karatAM aDadhuM evuM sAdhana vaDe strI. samaLI nAmanuM pakSI, cIla karI strI. eka jAtanuM baMTIne maLatuM dhAnya sUvAthaMbha (thamsa) puM. [jue "kUvo' + "thaMbha.], vA-staMbha karI strI. e nAmanI eka prakAranI mAchalI (2) moTI (-stambha) . [ + saM. ] vahANanI vaccenA saDhane mukhya keDI ji. (3) mUcha AdhArastaMbha, ka, khUvo, "mAsTa' sarca . [sa, puM, na.] kacaDe. (2) dADhInA movALAne kuvA-bhAva . jio "ka" + saM.] jyAM utpanna thayuM hoya pharcA strI. [saM.] hADakAMnA jevA guNavALo kaThaNa sthitine tyAM kuvAvALA khetaranI anAja vagerenI kiMmata, vela-heDa sthApaka baraDa ane jADA rabaranA je sapheda raMgane prAisa" garbhAzayamAM vikasate padArtha (resAvALA) kuvA-sacAI strI. [ + juo "sacAI.'] kuvAmAMthI pANI asthi na. [saM. i + asthi] paganA cAMpAmAMnAM sAta kADhI enAthI pAIne pAka levAnI kriyA, "maTa-irigezana, hADakAMmAMnuM pratyeka hADakuM vela-irigezana' kaceka . vi. [saM. , ne. gu. dvirbhAva ] TukaDeTukaDA ja puM. [saM. phUpa- > prA. vana-] juo "kapa." [PvAmAM karyo chuM. [sa. zarva + gu. "o' svArthe ta. pra.] zarIramAM utAravuM (rU.pra.) sAmAne samajhAvI nukasAnImAM nAkhavuM. (2) picA chatAM majabuta padArthonI jyAM jyAM jarUra che te te dago devuM. -vAmAM UtaravuM (rU.pra.) bhAre muzkelI anubhavavI, sthAnano e padArtha. (2) hADakAMnA sAMdhA upara derI -vAmAM nA(-nAMkhavuM (rU.pra.) duHkhamAM dhakelI devuM. tevAmAM jevo pratyeka snAyu. (3) e "kUrcA.' deke (rU.pra.) khUba saMkucita vicAranuM. -vAmAM paravuM (rU.pra.) pera puM. [3] keNa, prakojha ApaghAta kara. (2) bhAre vipattimAM phasAvuM. 0 karaje, pharma kuM. [saM] kacachapa, kAcabe. (2) viSNunA dasa avatAra- 0 pUro (rU.pra.) kUvAmAM paDI ApaghAta karavo. 0 kheda mAMne bIje, karachapAvatAra. (saMjJA.) (rU. pra.) udhAra laI karacha thavuM. 0 bhara (rU. pra.) bheguM pharmajayaMtI (-jayantI) strI. [saM] caitra vada ekamane karavuM. bApane bhave (rU. pra.) cIlAcAlu prakAra ] viSNunA karNAvatAranA prAkaTayane gaNAto divasa ane ene kamAM, 07 (kUSmANDa-> juo "kuSmAMDa, 0ka." usava. (saMjJA.) mukyA-pAka (kaSmANDa-) e "kuSmAMDa-pAka." karma dvAdazI.sI. [saM] pauSa sudi bArasa (A divase mAMDAvaleha (kumASThA-) juo "kumAMDAvaleha." paNa eka mAnyatAe karma-jayaMtI.) (saMjJA.) huM na. [ja "kukha' dvArA] kukha. (2) garbhAzaya. (3) karma-vRtti strI. [saM.] kAcabAnI jema samayane khyAla karIne (lA.) phaNage, keTe, pIlu vartana karavAnuM valaNa chuM vi. [ saM. koma > prA. lIma- > apakarmazilA zrI. [saM.] maMdiranA khAtamuhUrta samaye pAyAmAM jovai8ma-] sukamaLa, kuNuM, kumaLuM mUkavAnI kAcabAnA AkAranI paththaranI pATa. (sthApatya.) kaMkaNI ja kaMkaNuM." karNAvatAra chuM. [saM. kUrma + avatAra] paurANika mAnyatA kaMkaNe ja e kAMkaNe." pramANe viSNunA mukhya gaNAtA dasa avatAramAM bIjo kaMkaro paM. khAvAmAM vaparAtuM e nAmanuM eka dariyAI prANI avatAra, kacchapAvatAra. (saMjJA.) kaMkAvaTI jue "kuMkAvaTI' karmAsana na. [4. kUrma + mAsana] kUrmanA dhATanuM yoganuM kaMkI ja "kuMkI." | [baLa, zera, zakti eka Asana. (ga) kaMgahAI strI. [juo kaMgaDuM' + gu. AI' ta. pra.] tAkAta, kula puM. siM] kAMThe, kinAre, taTa, tIra kaMgaDuM che. tAkAtavALuM, baLiyuM, jorAvara la vi. [ara. kul] juo "kula. kaMgI strI. anAjanA dANA upara thatI rAtI gAMTha laTI zrI. eka cheDA upara bALelI lAkaDI kuMcalI e "kacalI." (-)laDI strI. [ jue "kUla DuMgu, "I' strI pratyaya.]nAne kaMcavAvuM jue "kuMcavAvuM." kulaDe, karaDI kaMcI strI. [saM. yufzvanA > prA. kuMvamA ] cAvI. (2) (ku)laDuM na, [. prA. - ] mATIne vATake, kuluM (lA.) rahasya jANavAnuM sAdhana. (3) upAya. ilAja ka-ku)lo chuM. jio "laDuM.'] karaDe [0 pheravavI (rU.pra.) tALuM ughADavuM. 0 besavI (savI), kulara (0ra5) ja "kulera." 0 lAgavI (rU.pra.) upAya jaDavo. 0 lagADhavI (rU. pra.) kulara* na. [ ] pANI ThaMDu karavAnuM yaMtra ke sAdhana upAya karo] stinAne DhAMkanAro bhAga phaluM na. [ jue "lo." (su.)] e "kUlo.' chiye . [sa. yukSiNa- > prA. thi -] kamakhAne bhale pR. [de. prA. "guruM-" Doka, garadana ] (lA) garo, kaMja juo "kuMja' (pakSa.) dhagara, jaghana. [lA kUTavA (rU.pra.) khUba harakhamAM AvI jaMjaDI strI., [ juo "kuM jaDu' + gu. 'I' strI pratyaya. kuMja javuM. -le kodarA bharavA (rU.pra.) bhAre mahenata karI du:kha nAmanuM pakSI. (2) (tiraskAramAM) jaina sAvI anubhavavuM. -le pAnI lagADhavI (-pAnI-) (rU. pra.) gajA kuMjaDuM na. [ juo "kuMja' + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] uparAMta kAma karavuM. (2) khuba harakhAvuM. 0 goThavA, kuMja pakSI. (2) vi. (lA.) caDelA moDhAvALuM 0 Arava (rU.pra.) sthiratAthI besavuM] jaDe !. [jue "kaMjavuM.'] kuMja pakSI-nara. (2) kAchiyo, 2010_04
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaMjaya phata-nizcaya zAkavALo, bakAlI. (3) mALI. (4) kaMsa AdamI kaMpI jao "kapI. kaMjarAvuM a. kri. [ravA.] aMtaramAM baLavuM, hIjarAvuM. (2) pa ja ka.' (2) eka jAtane vele khIlatuM aTakavuM. (3) umatta rahevuM muMbaI (kaM) strI. e nAmanuM eka jhADa paMjara ja "kaMjaDe." jaMbaTa (-Taya) strI. khetI-saMbaMdhI mahenata # juo "jo.' kaMbI strI, e nAmanuM eka vRkSa kaMi puM. gusse thayele AdamI, roSe bharAyele mANasa. jaMbIka juo kuMbIka." (2) khArIlo mANasa be jue "kuM." phuTa jue "kuMTa. kuMbhaTiye ja e "kuMbhaTi." kaMTiyo chuM. caNyA vagara kavo, eriye kUMbhala (tha) juo "kuMbhala." saMvAre jue "kuMDavAre.' daMbha juo "kuMbha.' phaMDavAM na., ba. va. [jue "kaMdavuM." khaDakalA, DhagalA bhADI jue "kuMbhADI.' kaMThaLI strI. [ saM. isTika > prA. DhimA ] jue iMbhiye muM. thAMbhalA nIce mukAte siM. guma + gu. "yuM" kuMDalI. ta, pra.] ghaDelo paththara, (2) jAo "kuMbhiya." kaMsA-tAMsaLI strI. [jue, " huM + "tAMsaLI.'] chAliyAthI kuMbhI juo 'kuMbhI.' jarA moTuM vAsaNa, tAMsaLuM kaMzuM na. lagabhaga eka ekara jeTaluM jamInanuM mApa kaMDA-thALI strI. [+ jue "thALI.'] kaMDAnA AkAranI thALI kuMvaLa na. ghauMnuM parALa kaMThA-paMtha (patha) . [+ juo "paMtha.'] (lA.) vAmamArgane saMvADha (Da) jue "kuMvADa.' eka peTA saMpradAya, (saurASTrane) bhAga paMtha, meTe vAhiye ja "ku-kuM)vADe. jio "kuchuM.' paMtha. (saMjJA.) jaMbuM vi. saM. zomAikra-> prA. zomaga, apa. jovaiRtra-]. kaMkA-paMthI (-pathI) [+ gu. "I' ta...] kaMDA-paMthanuM anuyAyI kaMLaDhiye e kuMLeDhiye.' jaMle juo kuMDAle." kukalAza-sa) puM. [saM] gareLanI jAtanuM khaDabacaDuM vanaspati kaMTALA-daDI jue "kuMDALA-daDI." para pharatuM eka prANI, kAcaDe, kAkI, sarasTa suMDhALI dA, 02 jue "kuDALI dA, 01." kRdhU na, [.] kaSTa, pIDA. (2) saMkaTa, Apatti hALuM juo "kuMDALuM." kucha cAMdrAyaNa (-cAndrAyaNa) na. siM.] vadi ekamathI saMtaro juo "kuMDAMtaro." paMdara kALiyAmAMthI eka eka ocho karatA javuM ne sudi daMDI ja "kuMDI.' ekamathI eka eka vadhAratA javuM e jAtanuM eka mAsanuM paMDadA, 01 jue "kuMDI-dA, 01." prAyazcitta mATenuM vrata (3) na. kriyA, kame maMDu juo "kuMDuM." kRta vi. [sa.] kareluM, raceluM, banAveluM. (2) paM. satyayuga. ka -2 ja e kuMDe.1-2 [evAM ziMgaDAne kAraNe) kRtaka vi. [saM.] kRtrima, banAvaTI kaMDha vi. gaMchaLA jevA vaLAMkavALuM (bheMsa baLada vagerenAM kRtaka-rahasyavAda . [saM.] kRtrima prakArane ke AbhAsI kaMDhera (.-25) strI, eka jAtano velo rahasyavAda, suDe-misTisijhama' (u, je.) daMtaraNa na. [o "kaMtrAyaNa."] zaNanuM aTiyuM, kaMtAna kRtakartavya vi. [4] karavA yogya kareluM hoya tevuM, pharaja kaMtAra e "kuMtAra." bajAvI hoya tevuM jaMtAM na., ba. va. kaheluM nAmanuM jhINuM ghAsa [jIvaDuM kRta-kAma vi. [sa.] jenI kAmanA pUrNa thaI che tevuM, kRtArtha raMtuM na. [ saM. -gua + gu. 'u' svA.ta. pra.] eka nAnuM kRta-kArya vi. [saM.] jeNe pitAnuM kAma pUruM karyuM che tevuM, teluM na. juo "kaMtAM.' kAmamAMthI paravArI gayeluM kaMdarI sI. IMDhaNI. (2) eka jAtanuM zAka kRtakRtya vi. [1] jenI kAmanA pUrNa thaI che tenuM, kRtArtha suMdaruM na. [.saM. 3ra4- > prA. kuMdrama-] eka jAtanuM kRtakRtyatA strI. siM] kRtArtha-tA. (2) AbhAranI lAgaNI ghAsa. (2) jaMgalI dUdhI, TInazuM kRta-nna vi. [saM] karelA upakAranI kadara na karI sAmuM kaMdalI [saM. 3 zrI] jue "kuMDaLI.' nukasAna ke aniSTa karanAruM, apakArI jaMdavuM jue "kuMdavuM." [nAne Dhagalo kRtajJatA strI. [saM.] kutaHpaNuM, apakAra ['kRtagna." jaMdavuM na., - 5. dhAsanI nAnI gaMjI. (2) lAkaDAMne kRtanI vi. [sa. tadana + gu. 'I' svArthe ta. pra.] ja jaMdAra na. rastA upara vavAtuM eka jhADa kRta-jJa vi. [sa.] sAmAnA karelA upakAranI kadara karanAruM jaMdAvavuM, kaMdavuM ja "kuMdavuM" mAM. kRtajJatA strI. [saM.] kRtajJapaNuM, upakAranI lAgaNI saMdhavuM, juo kaMdavuM.' kRtajJI vi. [saM. zAza + gu. "I' svArthe ta. pra.] ja kaMdhe-jora strI. [aspaSTa + juo jora.'] samatelanI eka "kRtajJa.' jAtanI kasarata. (vyAyAma.) kRta-nizcaya vi. [+], thI vi. [saM. + gu. svArthe I kUMpaLa, LiyuM, zuM e kuMpaLa, LiyuM, -LuM, Lo. ta. pra.] jeNe nizcaya karI lIdhuM che tevuM bha, ke-35 2010_04
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ kRta-pUrva 546 kRpA-nidhAna kRta-pUrva vi. [saM] agAu kareluM siddha karavAne mATe lAgatuM te pratyaya. (vyA.). kUtayuga puM. [] cAra yugamAM pahele yuga, satyayuga. (saMjJA) kRtya na. [saM.] kriyA, kAma. (2) AcaraNa, vartana. (3) kRtavarmA puM. [3] zrIkRSNano samakAlIna eka yAdava bhUmitimAM racanA karavA aMgeno siddhAMta, "problema." (ga.) (hArdika nAmanA yAdavanA putra) (bhAratayuddhane aMte kauravapakSe (3) adhiniyama, kAyade, "ekaTa' traNa peDhA bacelA teomAMne eka). (saMjJA.) kRtya-vAda puM. [saM.] vyAvahArikatA-vAda, vyavahAra-vAda, kuta-vigha vi. [saM.] jeNe vidyA sAdhI che tevuM, vidvAna vyAvahArika-sattA-vAda, kriyA-vAda, "premeTijhama' (ma. jI.) kuta-saMka9pa (-sahu ka5) vi. [saM.] juo "kRta-nizcaya." kRtyA strI. [saM.] halakI koTinI devI, melI devI, melaDI. kRtAkRta vi. si, zaika + -] kareluM ane nahi kareluM (2) DAkaNa, cuDela. (3) (lA.) karkazA strI kRtAtmA vi. [sa, reta + grAma .] jene jJAnadazA prApta kRtyAkRtya vi. [saM. ratha + -] zuM karavA jevuM ane thaI che tevuM (jJAnI) [tevuM, aparAdhI, gunegAra zuM na karavA jevuM kiravA jevuM enI spaSTa samajha kRtAparAdha vi. [saM. kRta + aT-1] jeNe gune karyo che kRtyAtyaviveka . [+ saM.] zuM karavA jevuM ane zuM na kRtAbhijJa vi. [saM. zrava + ami-za] jue "kRta-jJa." kRtrima vi. [sa.] banAvaTI, nakalI, "ArTiphiziyala.... (2) kRtArtha vi. [saM.] kRta + marya] jenuM kArya siddha thaI cUkyuM (lA.) uparATiyuM, upara chavuM, mAtra dekhAvanuM che te, kRtakRtya. (2) (lA.) bhAgyazALI kRtrima-tA strI. [sa.banAvaTa, (2) (lA.) daMbha kRtArthatA strI. [3] kRtArthapaNuM, kRtakRtyatA kRtrima-niSedha chuM. [saM.) banAvaTI sAdhanathI garbha rahetA kRtAthI vi. jio se. tArtha + gu. "I' svArthe ta. pra.] aTakAvavAnI rIta e "kRtArtha." kRtna vi. [saM.] badhuM, samagra, samasta, kula-hola kRtAMjali (kUtAjJali) vi. [saM. + ajJa]i jeNe kRsna-vida vi. [saM. degfa] pUrNajJAnI be hAtha joDI rAkhyA che tevuM, hAtha joDIne namratA kRdaMta (kadata) vi. si. tuM + matta, saMdhithI) mULa kriyAvAcaka batAvI raheluM dhAtuone kRtratyaya lAgyA pachI teyAra thayeluM te te rUpa (e kRtAMta (kRtAnta), 07 . [saM.] mRtyune deva, yamarAja, nAma paNa hoI zake, e vizeSaNa hoI zake, ane kAlAtmA. (saMjJA) (2) kRtya, problema." (ga) emAMnAM thoDAM kALavAcaka hoI kriyApadanuM paNa kAma kRtAMta-kAla(La) (kRtAnta) chuM. [4] jue "kRtAMta.' vadhArAmAM kare.) (vyA.) kati zrI. siM] kriyA, kAma, (2) racanA, sarjana, nirmiti, kRdaMta-vizeSaNa (kadanta-) na. [saM.] kriyAne artha ApanAruMejhikyuzana." (na. la.) dhAtu uparathI kUtratyaya lAgyA pachI taiyAra thayeluM vizeSakuticArya na, si.] koInI racanA pitAne nAme caDAvI NAtmaka zabdarUpa. (vyA.) (2) evuM kALane artha ApadevI e, taphaDaMcI [ullekha nAruM vizeSaNa. (vyA.). kRti-niza 5. si.] racanA vize karavAmAM Avato te te kRpa chuM. [saM.] kaurava-pAMDenA guru droNAcAryanA sALA kRtiniSTa vi (saM.] kartavyaniSTa ane kaurava-pAMDanA upAcArya, kRpAcArya. (saMjJA.) kata-niSThA . [] kArya karavAno prabaLa bhAva kRpaNa vi. [3] garIba, dayApAtra. (2) kaMjasa, lobhI. kRti-preraka vi. [saM] racanA tarapha laI janAruM, racanAtmaka, (3) nIca, duSTa karka Tiva' (ba. ka. ThA.) upaNutA strI. si] kaNapaNuM, kArpaSNu kuti-saMgraha (sagraha) puM. [saM] sAhityane lagatI ke koI kRpayA kri. vi. [saM. 25 strI.nI triI. vi., e. 1.] kRpA paNa anya prakAranI racanAono saMgraha karIne, maherabAnI karIne kRti-sAdhya vi. [sa.] prayatna karavAthI meLavI zakAya tevuM kRpA zrI. [4] maherabAnI, anugraha, prasAda. (2) dayAnI kRti-svAtaMtrya (- taya) na[] kAma karavAmAM rahelI lAgaNI, sahAnubhUti [amI najara svataMtratA, svataMtratAthI kAma ke racanA karavAnI sthiti, kRpA-kaTAkSa chuM. [saM. rahemanajara, kapA-daSTi, dayA-daSTi, kIDama (opha vila) (A. bA.) kRpA-guNa chuM. [sa.] maherabAnI karavAnuM lakSaNa (2) kRti-haka(-) puM. [saM. kRti + ja 'haka(-).] racanA nApAsa thanArane pAsa karavA umeravAmAM AvatA guNAMka, uparanI pitAnI mAlikI, "kepI-rAITa' [(3) vidvAna 'gresa-mArka kRtI vi. [saM., S.kRtArtha, kRtakRtya. (2) niSNAta, pravINa. kRpAcArya 6. [saM. 1 + AvA] juo "kRpa." (saMjJA) kRdaka vi. [sa. kRta +3Dha] marelA kuTuMbIjananI pAchaLa kupA-chavI vi. [se, muM.] bIjAnI rahemanajara ke maherabAnI uttarakriyA karatI veLA ene nimitte tarpaNa karyuM hoya tevuM upara jIvanAruM [(2) kirapANa -pIpaLA vagerene pANI reDavuM hoya tevuM kupANa na. [sa., pR.] eka cokkasa AkAranI talavAra, kRttikA strI, na. [sa, strI.] 28 nakSatramAnuM AkAzIya kRpa-daSTi strI. [saM.] jue "kRpA-kaTAkSa." trIjuM nakSatra, kAtIsADo (krAMtivRttanA 26 aMza, 40 kalA kRpANikA strI. [saM.] kaTAra (hathiyAra) [vagere) ane 40 aMza vaccenuM nakSatra-makhuM). (saMjJA.) (khagoLa.) kRpAnAtha 5. si.] kRpA karanAra (Izvara guru pAlaka zeTha utsatyaya puM. [saM] kriyAvAcaka mULa dhAtuo uparathI zabdo kupananidhAna, vi. [sa, na.], vi. kRpa-nidhi [saM., pR.] kRpAnA 2010_04
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ upA-patra kRSNa yajurveda sthAnarUpa-bhaMDArarUpa,kapA karanAra (Izvara guru pAlaka zeTha vagere) kRSi-yaMtra (cenna) na. [saM.] khetI-kAmanuM te te e jora kRpApAtra . [saM., na.] jemAM maherabAnI batAvatA zabda kRSi yunivarsiTI strI. [saM. + ] khetI-vijJAnanI vidyAhoya tevo patra [ gya pITha, "egrikalacara yunivarsiTI' kRpA-patra, kRpa-bhAjana vi. [saM., na] maherabAnI thavAne kRSi-vijJAna na, kRSividyA strI. [4] khetIvADIne lagatuM kRpAmaya vi. [saM.] kRpAthI bhareluM, dayALu, karuNALu zAstra, "egronomI,' egrikalacara' (po. go.) kRpa-yukta vi. [saM.] kRpAvALuM, dayALu, maherabAnI karanAruM kRSi-vidyApITha strI. [saM., na.] juo "kRSi yunivarsiTI.' kRpA-rUpa, kRpalA-Lu) vi. si.], kRpA-vaMta (-vanta) vi. kRSi-vidyAlaya na. siM] kRSividyA mATenI zALA siM. "vAna chuM.. pa. vi., e.va. >prA. vata] kapA varasAva- kRSi-vizvavidyAlaya na. [saM.] ja e "kRSi yunivarsiTI.' nAruM, dayA batAvanAruM, kRpALu, maherabAnI kRSi-vida vi. [+ saM. deg14] jue "kRSizAstrI." kRpA-vRSTi strI [sa.] kRpA varasAvavI--batAvavI e kRSividyA-vizArada vi. [saM.) khetIvADInA zAstramAM niSNAta kRpA-sAgara puM, vi. [saM.] kRpAnA samudra jevuM dayALu, kRSi-vibhAga kuM. [saM.] khetInA sudhArA ane unnatine apAra dayAvaMta che tevuM khyAla rAkhatuM sarakArI vahIvaTI taMtra kRpA sAtha vi. [saM.] keInI kRpAthI siddha karI zakAya kRSi-vRtti strI. [saM.] khetIne dhaMdho kRpAsiMdhu (sidhu) vi. [sa, pR.] juo "kRpA-sAgara." kRSi-zola(-LA) strI. [saM.] juo "kRSi-vidyAlaya." kRpA-hIna vi- [saM.] maherabAnI na batAvanAruM, dayAhIna kRSi-zAjA na. [3] jue "ka-ivighA-"kRSi-vijJAna." kRpALa,-Lu vi. [saM. pA] A kRpAlu." kRSizAstrI vi, pR. [sa., pR.] kRSi-vijJAnane jJAtA kRpA strI. siM] kRpAcAryanI bahena-droNAcAryanI patnI- vidvAna, egronemisTa" azvatthAmAnI mAtA. (saMjJA.) kRSi-zALA jue "kRSi-zAlA.' kRmi na. [se, muM.] AtaraDAMmAM thatI nAnI moTI jIvAta, kRSi-zikSaNa na. siM.) khetIvADIne lagatI keLavaNI karama, carama, caramiyuM tivuM (auSadha) kRSi-sabhA strI.[sa.) kheDUtonA praznanI vicAraNA karanArI kRmi-dana, -nAzaka vi. siM] peTamAMnAM kRmine dUra kare maMDaLI, kRSi-maMDaLa kRmi-roga kuM. [saM.] AMtaraDAMmAM kRmi thavAne rega kRSi-samAja puM. si.] samagra kheDUtone varga kuza vi. [saM] dUbaLuM. (2) nAjuka, pAtaLuM kRSi-sahAyaka vi. [saM] kheDUtone Arthika madada ApanAruM kRzatA strI, [1] durbaLatA. (2) pAtaLA hevApaNuM kRSala puM. [saM.kheDUta, kheDu, kRSaka kRza()ra puM. [saM.], kuza(-sa)rAna na. [ + saM. mana]. kRSTa vi. [saM.1 kheceluM, tANeluM, kheMcAyeluM, taNAyeluM. (2) khIcaDI (khAdya) [(2) vi. dUbaLA-pAtaLA aMgavALuM kheDeluM. (3) paM. sAmagAnamAM jaNAvelA sAta svaramAM kRzAMga (kazA) na. [3. rA + ] dubaLu pAtaLuM aMga. eka e nAmane svara. (saMgIta.) kuzAMgI (kazA) vi., strI. [saM.] dUbaLA-pAtaLI strI kRSTi strI. si.) khetI, kheDa. kheDANa kudara na. [saM. zarA + ] pAtaLuM peTa, (2) vi. kRSNa vi. [4] kALA raMganuM, zyAma, nIla. (2) aMdhAriyuM. pAtaLA peTavALuM [sauMdaryanuM lakSaNa che.) (3) 5. parAzaranA putra pAthana vyAsa. (saMjJA) (3) kudarI vi, strI, [saM.] pAtaLA peTavALI strI (e (4) yAdavavaMzana dvAravatI vasAvanAra vAsudeva (pAMDanA kRSaka puM. [saM.] kheDUta, kheDu. (2) baLada salAhakAra), paurANika mAnyatA pramANe viSNunA dasa kRSi strI. [saM] khetI, kheDa, "grikalacara' avatAramAMnA AThamA avatAra. (saMjJA.) (5) pAMca kRSi-utpAdana na. [saM., saMdhi nathI karI. kheranI pidAza, pAMDamAM trIje ajana. (saMjJA.) phArma-AuTapuTa' kRNacaMdra (-candra) pR. [sa. + candra zAbhAdarzaka mAtra bhagakRSika, kAra puM. [saM] jAo "kuvaka.' vAna zrIkRSNa. (saMjJA) kRSikarma na. saM] jue "kaSi." kRSNa janmASTamI strI. [sa. -mana + aSTamI), kRNakRSi-janya vi. [saM.] khetImAMthI utpanna karI zakAya tevuM jayaMtI (jayatI). strI. [sa.]zrAvaNa vadi AThamane zrIkRSNanA kRSi jIvI vi. [saM., pR.] khetI karIne nibhAva karanAruM janamadivasane utsava, janmASTamI, gokulASTamI, (saMjJA.) kRSi-hAsa . saM.) khetI mATe rokele nokara, sAthI, kRNatA strI. si.] kALAza "sa (bha. ha) [(ma. ha.) kuNa pakSa chuM. [saM.] cAMdramAsane vadi pakSa. aMdhAriyuM kaSidAsatva na. [saM] khetIne aMgenI gulAmI, "sarkaDama' kRNabhakta chuM. [sa.] bhagavAna zrIkRSNane jeNe Azraya kRSi-pradhAna vi. [saM.] jyAM mukhya vyavasAya khetI che tevuM karyo che tevo mANasa, vaSNava (deza rAjya vagere) kRNamala(La) (-maNDala, La) na. siM.] AMkhanA DoLAmAMkaSi-mahAvidyAlaya na. [saM.] jyAM khetI-vijJAnano abhyAsa nuM kALA raMganuM vartala, "AIrisa meDhAvALuM karAvavAmAM Ave che tevI koleja, egrikalcara kaoNleja' kRNamukha na. [saM.] kALA raMganuM mehuM. (2) vi. kALA kaSimaMtala(La) (-maDala,-La) na. [saM.) kheDUtonuM maMDaLa, kRNu yajurveda puM. [saM.] yajurvedanI be pradhAna zAkhAomAMnI kheta-saMgha taittirIya zAkhAnI maMtra-saMhitA, taittirIya saMhitA. (saMjJA.) 2010_04
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ kRSNa-raMga 548 keTaphiza SHIH T kRNaraMga (-2) puM. [sa.] kALo raMga. (2) bhagavAna vAma- saMbhavataH "kRSNapuranA vAsI-nAgara brAhmaNa-gRhakRSNa taraphanI prabaLa laganI sthonA cha phirakAomAMne e nAmane eka phirake.(saMjJA) kRSNa-raMgI (29gI) vi. [sa, .] kALA raMganuM. (2) jene kusara ja "kuzara." bhagavAna zrIkRSNanI laganI lAgI che tevuM kRnerA juo "vRkSoza." kRSNala na. [saM.] guMjAphaLa, caNoThI ke-1(ke) save. [saM. kimanA vikAsamAM ja gu. mAM nahiM kRNa-lavaNa na. [saM.] kALAza paDato eka kSAra, saMcaLa dvArA. A keLuM, ke-nuM, kene, ke-mAM, kemaruM, kemanuM' jevAM kRSNalIlA strI. [saM] zrIkRSNa potAnA jIvanamAM je je rUpamAM praznArtha bhAvathI ziSTamAnya ke-' aMganI samAMkAryo karyA te tara prajAya che. uccAraNamAM mahAprANa svara: "ke" kRSNa lezyA strI. [saM.] jIvanA cha prakAranA adhyavasAya "kene "kemAM" "kaeNmaNuM'-kemanuM" vagere) mAMhene eka malina aSyavasAya. (jaina) ke* ubha. [saM. ]i athavA, vA, yA, cAto. (2) vAkAte kRNa-leha na. siM.] lohacuMbaka praznArthe, ne ('Avaze ke?' = Avazene ?'] kuNu-valI strI. [saM.) zyAma tulasI [(bhesa) kera (ka) ubha. phi. "ki] uktine udabodhaka ubhayAnvayI kuNaghegI (zaka gI) vi., strI.. [saM.] kALAM zigaDAMvALI (je mizravAkayamAM kamevAkayanI pUrva . tha >gu, "je kRSNa-sakha, khA . [saM. UM+savina ba.vI.] zrI kRSNa nA badale cheka dayArAma kavinA samayathI zarU thayelo. sIdhI jene mitra hatA te pAMDava ajana uktimAM e na hoya toya cAle : "eNe kahyuM ke huM kRNasAra paM. [saM.] kALiyara mRga [pAMDava ajana AvIza'-'eNe kahyuM : huM AvIza.') kRNa-sArathi che [saM.] zrIkRSNa jenA sArathi hatA tevA keIka strI. [4] roTalI, "keka' kRNa-sAraMga (-sAra 3) pR. [saM.] juo "kuNa-sAra.' keina na. [.] netara. (2) netaranI soTI kRNa strI. [saM.) pAMDAnI patnI-kupada rAjAnI putrI draupadI, keisa juo kesa." priyoga kaI pAMcALI. (saMjJA.) (2) durgA devI, kALakA. (3) dakSiNa keI vi., strI, jio "kayuM' + gu. 'I' ,, =kaI' ane bhAratanI e nAmanI eka nadI. (saMjJA) keka(keIka) strI. [.] juo "keIka." kuNAgatuM-zura, ru chuM[saM. kR[+mA(-)4] kALA agaranuM kekaya puM, [..] e nAmane prAcIna kAlano uttara bhAratavRkSa, kRSNa-caMdana kALuM mRgacarma mAMne eka pradeza. (saMjJA.) kRSNajina na. [saM. kRg + manano kALiyara mRganuM cAmaDuM, kekathI strI. siM.) keya dezanA rAjAnI putrI-ivAkuvaMzanA kRNAyasa na. [saM. UT + mAtha] juo "kRSNa-leha." rAjA dazarathanI trIjI rANa-bharatanI mAtA, kaikeyI. (saMjJA) kRNAspaNa na. siM. UM+ marpaNa bhagavAna zrIkRSNane kara- kekara vi. [saM.] bADuM vAmAM AvatuM samarpaNa. (2) bhagavAnane uddezI niSkAma kekarI vi., strI, siM] bADI strI bhAvanAthI karavAmAM AvatuM dAna. [baLatuM ghara kRNArpaNa kekA strI. [.merane Tahuke, mayara-vANI, kekAravA (rU. pra.) khapamAM na hoya tevI vastunuM bIja upara bhAra- kekANuM chuM. [ja, gu.] cheDe rUpa bane tevuM dAna [vRtti kekArava puM. [saM.] jue "kekA." kRNAspaNa buddhi strI. si. niSkAma bhAvanAthI dAna devAnI kekAvala(La) puM. [saM.], -LI vi. [+ gu. "I' svArthe ta. kuNavatAra . [saM. UI + arva-a] paurANika mAnyatA pra.] mera [paraMparA pramANe viSNunA mukhya dasa avatAremAne 8 me vasudeva kekAvali'-lI, Li, LI) strI. [saM.) meranA TahukAranI devakImAM mathurAmAM thayelo avatAra, vAsudeva, devakInaMdana kekI puM. [saM.mora kRNAvaLA 5, ba.va. [sa. kRNI + vaDhava > prA. vastrama- keganI strI, talavAranI mUThane eka bhAga ja "caMdrAvaLA." (zrIkRSNanuM cati ApatA "caMdrAvaLA' kegara na. e nAmanuM eka lAkaDuM chaMdane maLelI saMjJA.) (pi.) [Azare, zrIkRSNanuM zaraNa kaca paM. [aM.] krikeTanI ramatamAM daDAne jhIlI levAnI kriyA kRNAzraya puM. [saM. UT + A-zrI bhagavAna zrIkRSNane kecaAuTa vi. [.] krikeTanI ramatamAM daDe jhilAI javAthI kRSaNazrita vi. [sa. UT + A-zrA] zrI kRSNane Azare ramanAranuM khasI javuM e karIne raheluM, zrIkRSNane bhaktibhAvathI zaraNe gayeluM keca pu. piTamAM chavaDo, kRmi. (2) jamInane kIDe kuNu9mI strI. [saM. UT + aSTamI] dareka hiMdu mahinAnI kecI strI. jao "kecI," "sa" (ga. vi.) aMdhAriyAnI AThamI tithi. (2) kRSNa janmASTamI. (saMjJA) kejhayuala vi. [aM.] aNadhAryuM, Akasmika kRSNa strI. siM. vRUT + gu. 'I' strI pratyaya] vadipakSa, kejhayuala lIva strI. [aM.] Akasmika kAraNe kAma uparaaMdhAriyuM thI levAmAM AvatI rajA kuNepala na. [saM. gRon + ] kALuM kamaLa, idIvara keTa-keTaluM vi. jio keTaluM-no kirbhAva, "praznArthamAMthI kRSNa pAsana na. -nA, strI. [. + kapAsana, nA] "anizcitArtha.'] keTaluMca, keTaluM badhuM, ghaNuMbadhuM zrIkRSNanI vaidika vidhithI yA yaugika rIte ArAdhanA keTaphiza strI. [e.] moTe bhAge mIThA pANImAM rahetI kRSNe(ne) puM, ba. va. [saM. zradhdhA + pura--> prA. moDhe vALavALI suMvALI mAchalInI jAta 2010_04
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ keTara-pilara 549 ketakI keTara-pilara na. [e.] pataMgiyuM. (2) pataMgiyAnA AkAranuM kema, keDamiyama strI, [.] eka narama prakAranI Tinane vAyu yAna (vimAna). (3) eka jAtanuM haLa maLatI dhAtu, (5, vi.). keTala kempa, meMTala-kepa (kempa) 5. [e.] pazuo kera strI, [.] dara jajo, kakSA [mArga. (padyamAM.) rAkhavAnI jagyA, pAMjarApoLa [meTara-khaTAre keDa-lo chuM. [juo keDa' + gu. "la" svArthe ta. pra.] keDe, keTalIka strI, [ ] Dherane laI javAne relavene Daba ke ke-vaMkuM (keDathI vi. [o keDa' 'vAMkuM' (nuM januM rUpa keTaluM sarva, vi. [sa. jiAta dvArA apa. gi-, gDhama-] "kaMku')] keDamAMthI vAMkuM vaLI gayeluM saMkhyA jo mApa kada vagerene prazna-zI saMkhyAnuM, zA kevA (keDathI . jio keDa' + vA.'] keDa kalAI jaththAnuM, zA mApanuM, zA kadanuM? liI vIse se (-se javAnA rega, TacavuiM (rU.pra.) saheluM nahi-khUba muzkela keDa-vAra : (keDa) kri. vi. [ + ja "vA," "sudhInA keTaluM(e)ka vi. [+ gu. (e)ka' pra. anizcitArthe) mApa arthamAM.] keDa sudhI pahoMce ema ke kadanA viSayamAM ghoDA ke thoDAthI thoDuM vadhu. e ani- ke . vaMza, kula-paraMparA [Ugato eka choDa zcita khyAla ApatuM-thoDuM-jhAjhuM, amuka jagyA mApa ke keDA-kaMbAI (koI) strI. nadIkAMThe pANInA pravAhamAM keDiyuM na. jio "keDa' + gu. IyuM ta. pra.] keDa sudhI keTaluM badhuM vi. [+ e badhuM.'] anizcita chatAM saMkhyA pahoMcatuM grAmINa kasavALuM kapaDuM, kaDiyuM. AMgaDI. [ 0 jaththA mApa ke kadamAM ghaNuM (praznArtha nathI; ubekSA je karavuM (rU. pra.) keDa sudhI nAhavuM] bhAva che.) keDI strI, jie keDe' + gu. I strI pratyaya sAMkaDe keTaluM-ya vi. [ + ja ".'] anizcita chatAM saMkhyA khetarAu ke seDhA uparane cA pahADIne mArga, paga-daMDI jagyA mApa ke kadamAM ghaNuMbadhuM ("praznArtha nathI, "ghaNA- keDe (Da) ki. vi. jio "keDI' + gu. "e" sA. vi., badhA" pUratI nizcitatA je Azaya) pra.] pAchaLa pAchaLa, paThe paDe, pachavADe. [rU. pra. jae keTa(-)lega na. [e. keTalen] dhaNInuM patraka, patrakAtmaka keDamAM.] [LavavA cAhato umedavAra ke vivaraNAtmaka pustaka keDeTa kuM. [.] lazkarI khAtAmAM amaladArano hodo meke (-DathI strI. [saM. > prA. vADI>gu. "kaDa(-Daca)ne kesTala na. [.] khetInI AvakanuM dhaNI-patraka, pANIvika5] kaDa, kaMmara. (2) vAMsa, pITha. [ 0 upara kAMkaro patraka, kheta-AkAraNInuM patraka mUkI kAma karavuM te-uparatha-) (rU. pra.) mAthuM UMcakahyA vinA keho puM. [saM. #ra>prA. DI>gu. "kaDa> keDa' + gu. sakhata kAma karavuM. 0 karavI (rU. pra.) pI le, pAchaLa o' ta. pra., pachI lakSaNathI] mAge, gADAvaTa, rastA. paDavuM. 0 gheLavI (-gheLavI) (rU.pra.) keDa masaLavI. 0 jhalAvI (2) pAchaLa-paMThe javAnuM e. (3) aMta, nikAla, pheMsale. (2. pra.) keDamAM vA Ava. 0 jhAlavI (rU. pra.) zaraNa (4) khAra, dveSa, khe. [-De na javuM (rU. pra.) sAme paNa levuM. 0 namAvavI (rU. pra.) khaMta ane utsAhathI kAma na jAvuM. 0 cho , 0 mUka (rU. pra.) jatuM karavuM. karavuM. 0nI kakaThA thaI javA (rU. pra.) sakhata mahenata 05kahave, le (rU. pra.) pAchaLa paDavuM, vAMse lAgavuM] paDavI. 0nA maMDhA judA thaI javA(ke marAI javA- keNu (keNa, na. DAMgaranA khetaramAM mATI ghasaDI baMdha bAMdhavA rahI javA-vachUTI javA) (rU. pra.) kAma karI thAkI javuM. vaparAtuM eka ojAra (nuM) bhAMgavuM (rU. pra.) ALasu, maMda, susta, zithila. kezAI (kaeNNa-) strI oDhaNu jevuM eka vastra 0pUra (rU. pra.) keDa sudhI Ave teTaluM. 0 bAMdhavI (rU. keNI (keNI-) sarva, vi. [ja e "ke"_utanA inapra.) udyama karo, lAgI maMDa. 0 bhAMgI javI (rU.pra.) evA vaikalpika aMge ApelA ja. gu. nA kuLa dvArA inaka nabaLA thaI javuM. (2) nAsIpAsa thavuM. 0 bhAMgI nA(9nAMkha- ne sAda La> Na' evA vikAsa] * kera, gAma, vI (rU. pra.) nAsIpAsa karavuM, utsAha-hIna banAvI devuM. 0 tarapha, 05, 0 maga, 0 maga, 0 mera (raya, gamya, 0 maraDhavI (rU. pra.) mahenata laI kAma karavuM. 0 maraDIne maLyuM, meraya) ki. vi. [o te te zabdanAM tyAM tyAM UbhA rahevuM (-oN:vuM) (rU. pra.) kAma karavAmAM AnAkAnI sthAna] kaI bAju, kaI tarapha, kaI dizAe, kemazuM? karavI. 0mAM lAkaDuM ghAlavuM (2. pra.) abhimAna karavuM. (2) keta (tya strI. phaTakAnI sajA karavAne mATe vaparAto kAmakAja karavuM ja nahi. 0 makavI (rU. pra.) pIcho cAmaDAne ke lugaDAne vaNele paTTo choDa, javA devuM. 0levI (rU. pra.) khaMtathI kAma pAchaLa ketaka chuM. [sa.] (sugaMdhI ane sAdI) ketakIne choDa, (2) maMDyA rahevuM, cAnakathI kAma karavuM. aDe keDe karavuM (-Daye na. kevaDAnuM phUla. (3) e ghATanuM strIonI viNImAM keDa) (rU. pra.) pAchaLa bhaTakavuM. -De thavuM (Da) (rU. besavAnuM eka ghareNuM, ketaka-kevaDe, cAka pra) pAchaLa lAgI satAvavuM. te paDyuM - 40 (rU. 4) ketaka-kevo chuM. [jae ketaka' + kevaDe,'-punarukta zabda] pAchaLa mathyA rahevuM. (2) cIDavavuM, maMjhavavuM, akaLAvavuM. (lA.) kevaDAnA AkAranuM strIonuM aMboDA ke vaNImAM ke patiyuM (Da) (rU. pra.) koI saMbaMdha nahi. De levuM besavAnuM eka ghareNuM, cAka (-) (rU. pra.) teDavuM. (keInI) ke jhAlavI (keDaya) ketakI cukI. [saM.] e nAmane choDa, ketaka(sAdI ane sugaMdhavALo (2. pra.) Azraya Apavo] DeDe ApanArI-ema be jAta. sAdI khetaronI vADamAM 2010_04
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ ketakau-prabaMdha 550 ke pAsa che. gu. te sakAcI keTale anAla e. (aM. na kAne eka pradeza, ke sAmAnya rIte jovA maLe che) (2) jae ketaka-kevaDe." kedAro ja kedAra. [kara (rU. pra.) bhAre prabaLa ketakI...baMdha -prabandha) 5. saM.] kevaDAnA kulanA AkAre kAma karI batAvavuM akSaronI goThavaNI AvatI hoya tevA eka citrakAvya. ke di' (-dI') kri. vi. jio "kayuM'-sA. vi., e. 1. prabaMdha. (kAvya) siAnAno eka prakArane hAra 'ka'nuM lAiva + 'divasa' zabdane sA. vi. e. va. ketakI-hAra 5. [saM.] cArathI vadhAre serane kevaDA-dhATane "divase'nuM lAdhava kaye divase, ke dahADe ? ketana na. [saM.] ghara, makAna, maMdira, (2) vaja, vAvaTe, ke di-dI)ka kri. vi. [ja "ke di' +). "ka" svArthe (3) cina, lakSaNa ta. pra. anizcitArthe] kaIka divase, kayAreka, kadIka ketAnapata . eka jAtanuM kApaDa ke di (-dI', -6, 6, 0ka)nuM vi. jio ke di' + kitArI strI, zeraDI gu. "ka" anizcitArthe + "nuM che. vi. nA arthanA anuga] ketu kuM. [.] davaja, vAvaTe. (2) jotiSamAM e nAmane kayA divasanuM, keTalA samayanuM ! (2) ghaNA samayathI eka kAhapanika graha. (ja) (3) te te kSaNadaza paMchaDiye (anizcitArtha) tAro, dhUmaketu [DAMDe kedI (keMdI) vi. [ara. kadI] kedakhAnAnuM vAsI, baMdI ketu-dada (-) . [.] vajanI kAThI, vAvaTo rAkhavAne kena na. [saM. na evA praznane kAraNe e nAmanuM prAcIna ketuM-tuM) sarva, vi. jio "ke"-; saM. dvArA. upaniSadomAMnuM eka upaniSada, kenepaniSada. (saMjJA.) ttija, -no ta-' ja. gu. no saMkeca] keTaluM ! kenana strI, [.] tepa keza-lika vi. [a] khristI dharmane eka mukhya phAMTe kenAla strI, [aM.] nahera, kukayA [(saMjJA.) romana ketholika e saMpradAyanuM keniyA kuM. [aM] pUrva AmikAne eka pradeza, kenyA. kethAM(-9) kri. vi. [sa, lutra dvArA, e "kezuM" (su.)] kenI (kaeNnI.) 0 kera, gama, tUraka, 1 5, 0 maga, kayAM ! [keTaluM ! 0magA (-koraya, gamya, magya) juo keNI-"mAM. kevuM sarve.], vi. [ja. gusaM. yu-drArA vikAsa (sa. kendranuM (-kenuM) vi. [ja "ke' + gu. nuM' che. vi. nA kethe ja kethAM.' arthane anuga] kAnuM, kayA mANasanuM, kaI vyaktinuM? kethe na. [aM] pUrva cInanuM prAcIna nAma. (saMjJA.) ke-ne (kerane) kri. vi. jio ke' + gu. ' bI. vi. kethe ja krivi. [4] koI paNa rIte, koI paNa upAya. (2) ane ce. vi. no anuga] kene, kayA mANarAne, kaI kayAMya paNa pilI saLI, matra-zalAkA vyaktine ? [(saMjJA.) ketheTara na. [aM] kukAmAMthI pezAba bahAra kADhavA vaparAtI nepaniSada na. [saM. na + 3qnavat zrI.] jue kena." kethela na. [e.] khristI devaLa, "carca kenTara (kaeNpTara) strI. [.] ghoDAnI e nAmanI eka cAla ke puM. [aM.] vIjaLIne- kaNa-dhruva *iNa-kiraNa keTIna (kepTana) sI. [.] koI khAsa jagyAe te te keTa-kiraNa na. [+ se, muM.] vIjaLImAM kaNa-kavanuM kiraNa saMsthA kArakhAnA vagerenA mANaso mATenI heTela, "keTIna' : keli ja kethalika.' kenTonmenTa (kaeNpTemeTa) na. [aM.] lazakarI chAvaNI, keda (kaMda) mI. [ara. vAva marajI pramANe hilacAla kara. lazkarI zibira [mINabattI vAnI rukAvaTe, baMdhanamAM rAkhavuM e. (2) kArA-gRha, baMdI- kenala keDala) jI. [aM.] phAnasa. (2) mazAla. (3) khAnuM, kedakhAnuM, 'jeila." [0 karavuM, 0 5kavuM (rU. pra.) - kejala-pAvara (kaMDala) 5. [a] eka mINabattInA kabaje karavuM. 0 thavuM, 05kahA (rU. pra.) parAdhInatAmAM tejanA jeTalI zakita (prakAza ApavAmAM), prakAzamApa, rahevuM] [kArAvAsa, baMdIkhAnuM, jeila itimAna keda-khAnuM (kaMda) na. jio ke ' + khAnuM.'] kArAgRha, kaeNnDalaphiza (kaeNpTala) strI. [aM.] jenuM tela bALavAnA ke dahADe (ke dADe) kri. vi. [ja e "kayuM'-sA. vi., e. kAmamAM AvI zake tevI mAchalInI eka jAta 1. "ka" nuM laghurUpa + "dahADe' + sA. vi. e. 1. no keni(I), (kenDiDeiTa) paM. [.] umedavAra e' pra.] kaye divase kenyA e "keniyA.' kedAra' na. [sa., 5.] khetara (khAsa karIne DAMgaranA kayAraDA kenvAsa na. [4] pANI vagere rokanAruM jADuM kApaDa. -prakAranuM). (2) kayAro, kayAraDe. (3) gaMgAdvArathI mAMDIne (2) zaNiyuM niAra. (3) mata meLavI ApanAra tamasA nadI sudhInuM vizALa tIrthakSetra. (saMjJA.) (4) himA- kevAsara vi. [aM.] pracAraka. (2) grAhako meLavI ApalayanuM e nAmanuM eka zikhara (badarIkedArezvaravALuM). (saMjJA) kevAsiga (-si) na. [.] kaI paNa prakArane pracAra kedAra*-rA) muM. [+gu. "e" svArthe ta. pra.) e nAmo kensara na. [aM.] adITha gumaDAnA prakArane eka roga (e sAMjhanA bhAge gAvAne eka gaMbhIra rAga. (saMgIta.) rega khuba bhayAnaka gaNAya che-sAdhya koTinA) kedAra-naTa ja "naTa-kedAra.' (saMgIta) kensala ji. vi. [e.] radabAtala, kamI, eAchuM, rada kedAranAtha chuM. [saM.), kedArezvara puM. [sa. vevAra + uzkara] kepa strI. [.] pI. (2) kAratusa vagaranI baMdUka upara himAlayanA kedAra zikhara uparanA zivAlayamAMnA ziva. mukavAnI TeTI. (3) kAratUsanI TepI (saMjJA.) ke pAsa ke) kri. vi. jio "kayuM" -sA. vi., e. 1. 2010_04
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ kepiTala papa1 keriyara ka'nuM lAghava + 'pAse'] kaI bAja, kaI taraphI kepiTala sI. [.]rAjyanuM mukhya vahIvaTI nagara, rAjadhAnI. (2) mUDI, thApaNa. (3) thAMbhalAnuM mathALuM, staMbha-zIrSe. (sthApatya.) (4) vi. mukhya prakAranuM. [sA (rU. pra.) mRtyunI sajA, dehAMta daMDa] kapUra na. eka jAtanuM ghareNuM kepesiTI strI, [.] grahaNa-zakti, baLa, tAkAta kepeTa . dhoLo maLe kepTana pR. [aM.] lakarane eka hoddo-palaTaNano nAyaka. (2) vahANa-AgaboTa vagere samudrayAnAne mukhya amaladAra. (3) krikeTa vagere te te ramatane baMne pakSe AgevAna mukhya khelADI kepha (kepha) puM. [ara. "kayapha" -zA mATe; paraMtu phA. "nazAnI mastI'] nazAnI hAlata, nazAnI khumArI.[ Utara (rU. pra.) nazo khatama tha. (2) abhimAna ochuM thavuM. 0 kare (2. pra.) mAdaka padArtha pI. 0caha(-) (rU. pra) nazAnI zakita vadhavI. (2) mada-matta thavuM. 0mAM paDavuM (rU. pra.) vyasanI thavuM]. kephiyata (kaikaiyata) strI. [ara. kAphiyat] bayAna, hakIkata, vRttAMtanI rajUAta, "sTeTamenTa." (2) khulAse. (3) jubAnI kephI (kephI) vi. [ara. kayaphI] na karyo hoya tevuM. (2) na karAvanAruM, mAdaka. (3) (lA.) svacchaMdI, kuchaMdI kephIna na. [.] phImAM raheluM uttejaka dravya kebala puM, [4] samudra temaja jamInanI aMdara rAkhavAmAM AvatuM samAcAra-vAhaka tAranuM deraDuM. (2) jamInanI aMdaranuM vIjaLInA tAranuM deraDuM. (3) kebalathI maLate saMdeza, kebala-grAma kebala-grAma DuM. [e.] kebalathI maLate saze, kebala kebina zrI. [aM.] kAryAlaya vageremAM kAryakarone alaga alaga besavA mATenI belI. (2) evI nAnI nAnI dukAna. (3) vahANa AgabeTa vageremAM amaladAro temaja utAruone rahevAnI khelI. (vahANa.) kebineTa strI, [] lAkaDAnI banAvelI peDhI jevI vastu, moTuM khAnuM. (2) maMtrI-maMDaLanI carcA vicAraNA mATe eAraDe, (3) maMtrI-maMDaLa, pradhAna-maMDaLa kima (kaeNma) . vi. saM. vayameva>apa. mA kevI rIte (2) zA mATe? (3) zuM? [ke, sababa ke kemake, je (ma) ubha. [+ ja "ke.je.(1)] kAraNa kamaNuM, -nuM (kema-) kri. vi. jio "emaNuM.'] kaI bAju, kaI tarapha? [khamIsa mATenuM), evuM jhINuM eka kApaDa kamarika na. [e. kebrika] e nAmanuM eka kApaDa (mukhya kema re (kema) ke. pra. jio kema'- + re'] are zA mATe? alyA kema? ke-mAM (ke-mAM) kri. vi. jio "ke" + gu. "mAM" sA. vi.nA arthane anuga]zAmAM, kayA padArthamAM-kayA mANasamAM(vagere)! kemikala vi. [.] rAsAyaNika.(2) na. rAsAyaNika dravya kemikala varkasa na. ] rAsAyaNika paddhatie rasAyaNa-raMga- oSadha vagere banAvanAruM kArakhAnuM kemisTa vi. [e.] rasAyaNazAstranuM jJAna dharAvanAruM rasAyaNa zAstrI, (2) rasAyaNa banAvanAra vyakti, (3) rAsAyaNika davA vagere vecanAra vipArI kemisTrI sI. [e.] rasAyaNazAstra keme, 1 (kemeya) 4. vi. jio "kema" ke "e" + "."] keme karIne, kaI ane koI upAyathI, koI paNa rIte kemerA 5. [.] chabI pADavAnuM yaMtra. (2) ADaca, paDado, ekAMta kemerA-mena chuM. [saM.] kemerAthI chabI pADanAre, keTegrAphara kaMmpa . [4] lavakarI chAvaNa, zibira. (2) mukAma. (3) lazkarI chAvaNIno pUrvakAlamAM mukAma thaye hoya te latto ke vasAhata kebrika na. [4] ja "kemarika." keyura puM. [] bAjubaMdha, "AmeleTa' kera (2) puM. [ara. ] jabaradastI, juDama, atyAcAra, gajaba, mahAnAza. [0 vartava (rU. pra.) bhAre julama thavo] kera-kacara . [nirarthaka + jue "kacare.'] kacare-paMjo kerakaTiyuM na. eka jAtanuM ghareNuM ['kerakhI.' kerakhaDI strI, jio kerakhI' + gu. "Da" svArthe ta.ka.] jAo kera-khara, puM. [nirarthaka + "khara.]moTA liMgavALo puruSa kerakhI strI. senAnI goLa TIpakIonI hAra ke sera. (2) kAMgarI kerAM (kaeNraDA) nA, ba. 1. jio keraDuM - ba. 1.] keraDAMnAM phaLa, kerAM prithama phADyA vagaranuM pAMkaDuM hera kerahiyuM na. jio "keraDI'+ gu. "IyuM ta. pra.] (lA.) keraDI (kaeNraDI) sahI, jio keraDe' + gu. "I' pratyaya]. ja "keraDe." keraDI strI, nAnI vAcharaDI. (2) cAbuka. (3) sapATe, jhapATe keraDuM (keraDuM) na. jio "keraDe.] keraDAMnuM phaLa, keruM keraDo (kairaDo) . [. vI>prA. vAra, - + gu. 'DuM' svArthe ta.ka.] pAMdaDAM vinAnI kAMTAvALI eka vanaspati (ke jenAM nAnAM bera jevAM phaLanAM boLe prakAranAM athANAM thAya che.) kera (kerabo) pR. [hi.] eka prakAranuM nRtya, (2) eka prakArane tAla, kero. (saMjJA.) (3) dilarUbA prakAranuM eka vAgha kerama na. [.] e nAmanI eka aMgrejI ramata (lAkaDAnA goLa pAMcIkAothI pATiyA upara khelAtI) keramaborDa na. [aM.] keremanI ramata ramavAnuM cAra khUNe cAra khAMcAvALuM ane hAMsavALuM cerasa pATiyuM kerala(La) puM. [sa.] dakSiNa bhAratane pazcima samudrataTa upara pradeza, kerALA, malabAra. (saMjJA.) keravo DhI. eka jAtanI mAchalI kera muM. kerabe tAla keraLa juo kerala.' karAtI DhI. e nAmano eka nAno choDa, popaTI karAra 925) strI. leDInI e nAmanI eka jAta kerALA jAo "kerala.' kerAM ja "keraDAM.' birAM (rU. pra.) mAla ke bisAta vinAnuM, lekhAmAM na levA jevuM, hAlI-muvAlI]. keriyara na. siM.] bhAra laI janAruM vAhana, bhAra-khaTAre, TUMka. (2) sAIkala vagere pAchaLa lagADAtuM vastu mUkavAnuM sAdhana. (3) . bhAra upADanAre maja2. (4) strI. kArakirdI, vyavasAya 2010_04
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ keriyALo kevaDA Aje tA . 4 5ghamAM che. vi. no artha bata keriyALI (kaeNri) strI. [jao "kerI + gu. IyuM' + "ALuM Alekhaka ta. pra.] AMkhamAM DoLAmAM chuM ke pILAza paDatuM nAnuM kuMDALuM kelipara . [.] geLa padArthane zvAsa mApavAnuM eka sAdhana hoya tevI kerInA cihnavALI bheMsa keli . [sa. jhi+gu. "iyuM' ta. pra.] ratikrIDA karanAra kerI (kerI) strI. jio karaDe' prA. ra, vera keraDAnA phaLa puruSa mATe che-pachI arthavikAsa marA. karI'-kAcI kerI.] AMbAnuM kelI juo keli." phaLa, AMdhyuM. (2) kapAsanuM jIMDavuM. (3) AMkhamAMnuM kALI kevI-kalaha jue "keli-kalaha." cA lIlI jhAMyanuM kIkI pharatuM AveluM kaMDALuM. [hiMDoLe kelI-kala(-LA) jue keli-kalA.' caDha-8)vI (rU. pra.) ghelachA lAgavI. (2) kAmAsakata thavuM] kelI-kIThA juo keli-krIDA." kerI-khora (kerI) 5. jio kerI' + "beDa.'] eka akha kelI-gRha ja "kali-gRha." sArI ane bIjImAMthI pANI cAlyAM jAya te ghaDe kelIskopa na. [aM] pratibiMba pADavAnA niyama pramANe kerIgALe (kerI) 5. [ja e "kerI' + "gALe" (saM. zAka-va- thatI avanavI suMdara AkRtio jovAnuM yaMtra sAdhana > zau. prA. Dhaga-).] AMbAmAM kerI pAkavAno vaizAkha-jeTha kelemara strI. e nAmanI eka mAchalI ASADha mAsane samaya, pAkI kerInI mosama, AMbA-gALe kelenDara, kehara (kelerDara) na. [aM.] paMcAMga. (2) tArIkhiyuM. kerI-rANuM (kerI-na.[jao kerIsTANuM.'] e "kerI-gALo." (3) kApaDa athavA kAgaLane kAMjI pAyA pachI ghUMTIne saphAI kera' (kaeNru) na. [sa. prA. zAra, ] keraDAnuM phaLa, keraDuM lAvavAnI kriyA. (4) e saphAI lAvavAnuM yaMtra. [ karavuM ke? vi. [saM. kArya dvArA apa. vara- "saMbaMdhI vastu'] (ja. (rU. pra.) saphAI lAvavI). [lAvavAnuM yaMtra gu.mAM "nuM' 'taNuM karuM' padyamAM che. vi. ne athe batAvanArA kelenDara-mIna (kaleDara-) na. [e.] milamAM kApaDane saphAI Aje "taNuM" keruM' mAtra padyamAM) kelemela na. [.] julAba mATenuM eka rAsAyaNika auSadha kerUla na. e nAmanuM eka pakSI kelarI o "kelarI." kereIja juo kereja.' kelarI-mITara na. [aM.] juo kelarI-mITara.' kerekaTara sI. [aM.] cAlacalagata, vartaNaka, zIla, AcAra. kaeNziyama na. [.] zarIramAM astitva dharAvatuM cUnAnuM tatva. (2) nATya-navalakathA-navalikA vagerenuM te te pAtra. (nATaya) (2) cane [dALa, vaTI kere(I)ja na. [e.] vAhana (gADuM, (rekaDo, meTara-Traka, kevakI(-TI) strI. judI judI jAtanA kaThoLanI bhegI karelI relave-vegana vagere) kevaTa, 0ka, Tile pR. [saM. vavarta > prA. chevaTTa, * gu. kereTa kuM. [] senAnA kasa ke zuddhine AMka (24 kereTe "ka." ta. pra. ane gu. IyuM svArthe ta..]vahANa calAvavAne zuddha gaNAya che.) lagatuM ke kereTanuM dhaMdho karanAra mANasa. (2) mAchImAra kereTiyuM vi. [jue "kereTa' + gu. IyuM' ta. pra.] kaeNreTane kevaTI juo kevakI.' kemala na. [aM] dUdha ane sAkaranuM mizraNa kevAI strI. [ jAo "kevaDo' + gu. "AI' ta. pra. ] * kerelIna strI, eka jAtanI cinAI mATI kevaDAnA thaDiyA ke DAMDImAMthI nIkaLeluM maLAvyuM kerosIna na. [.] ghAsaleTa tela, cAsa-tela kevaDA-jALI strI. [ja e kevaDa'++jALI.'] loDhAnI pArTInAM kela . canAne keLavIne karelo cIkaNe gAra, kola ke saLiyAnAM gaMchaLAM vela vagere goThavIne banAvelI bArI kela-baMdha (badha) vi. [+ phA. "banda] cunAnI caNataravALuM kevaDAtrIja strI, jie "kevaDo' + "trIja."] bhAdaravA sudi kela(lerI strI. [e. "kelerI'] kherAkathI zarIramAM maLatI trIjanI tithi (e divase maMdiramAM ThAkorajIne kevaDe dharavAmAM garamI mApavAne ekama, uSmAMka Ave che tethI) (saMjJA) kala(lerI-mITara na. [aM.] kelarI mApanAruM yaMtra kevaDAnuM pAna [ jue "kevaDe' + gu. "nuM che. vi. ne kelAI chuM. navasArI prAMtanAM jaMgalamAM UgatuM e nAmanuM eka anuga + "pAna.'] (lA.) na. eka ramata jhADa ane ene guMdara kevaDA-pAma puM. [e "kevaDo' + aM. ] tADanI jAtane kalAsa . [saM.] pAse, saphaTika, krisTala raMgaberaMgI pAtarAMvALo eka sugaMdhI phUlovALo choDa kalAsIya vi. [saM.] pAsAdAra kevAvuM a. kri. jio "kevaDe dvAra.] (lA) rega keli(lI) strI. [saM.] krIDA, ramata. (2) maithuna, saMga, ratikrIDA AvavAthI zeraDInuM pILuM paDI javuM keli-lI)-kalaha 5. [saM.] ratikrIDAmAM thato nAyaka-nAyikA kevaDiyuM vi. [ja kevaDo' + gu. IyuM' ta. pra.] kevaDAnI vacce jhaghaDo sugaMdhIvALuM [artha, padyamAM) keli-lI-kala(-LA) 4). [4] juo keli. kevaDiyA kuM. jio kevaDiyuM.] kevaDe (mAtra kula purato kaeNlikA . [] (pUrve malabAranA kAlikaTa baMdarethI bhAratanuM kevadiyakA paM. [ juo "kevaDiyuM + kAtho.'] kevaDA eka suMdara sapheda mulAyama kApaDa para deza jatuM e uparathI) jevI sugaMdhavALe zuddha kathA (pAnamAM khAvAnA) eka jAtanuM mulAyama sapheda kApaDa kevaDI strI, [ juo kevaDo + gu. "I' strI pratyaya.] keli(-lI)-gRha na. [saM. na.] ratikrIDA karavAnuM sthAna kevaDAnuM pAna keligrAphisTa vi. [a] lipividyA- niSNAta, (2) lipi kevaDI strI. raMga-poliza karavAnuM eka sAdhana 2010_04
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ kevaDI-mAtha kevaDI-meAtha zrI. [saM. naiti- prA, varjiMtra + jue 'meAtha.' ] meAtha nAmanI vanaspatinI eka jAta keva uN (kevaDuM) sarva., vi. saM. ti dvArA. apa. vaDha] laMbAI paheALAI UMcAI ane UMDAI keTalI e jANavA vaparAtuM sarvanAma-keTaluM lAMbuM-pahALuM-UMcuM-UMDuM ? kevaDu kavi. [ + gu. 'svArthe ta, pra ] -aMdAje -Azare kevaDuM ! kevaDuM-ya vi. [ + jue '5.'] anizcita chatAM ThIka ThIka pramANamAM lAMbu paheALuM-UMcuM-UMDuM (prazna nathI.) kehela na. [ juo kevaDA' + saM. aAE > prA. .., sara'dhupela.' ] kevaDAnI sugaMdhIvALuM tela kevA puM. [saM. netA dvArA] [sugaMdhIdAra ketakInA cheADa ane enA peTA. (2) (lA.) aMgarakhAmAM khabhA pachavADe majabUtI mATe keDiyAmAM sIvavAmAM AvatuM kairInA ghATanuM kapaDuM. (3) joDAmAM karAtI evI nakazI, (4) gALa taiyAra karavAnI leADhAnI kaDAInA taLiyA mATenA paTTo ke sAMdhA kevarI eka jAtanuM pakSI kevala-(La) vi. [saM.] ekamAtra, ananya, 'eNblU Ta'. (2) nirbheLa, zuddha, cera.' (3) kri. vi. phakta, mAtra. (4) sAva, cheka, taddana kevala-jJAna na. [saM.] bhrAMtizUnya vizuddha saMpUrNa ane sarvazreSTha jJAta [pahoMceluM, kevaLI. (jaina.) kevalajJAnI vi.saM., puM.] tIrthaMkara kaeNTinI jJAnakakSAe kevala-vyatirekI vi. [saM., puM.] mAtra vyatirekanI khyAtivALuM (-anumAna, liMga vagere). (tarka) kevalAtmA puM. [saM. varu + mAmA ] DhaMDhothI rahita nirguNa nirAkAra eka mAtra brahmatattva. (vedAMta.) kevalAdvaita na. [saM. varu + aa1] brAnuM mAyAmAM paDeluM pratibiMba te jagata ane avidyAmAM paDeluM pratibiMba te jIvabhAva-A baMne sarvathA mithyA che ane jIva tA brahma che. tathA mAtra kAMI paNa hoya te e kevaLa niraMjana nirAkAra brahma ja che evA vedAMta-siddhAMta, mAyAvAda, 'eNseTa maeNmyunijhama' (zAMkara vedAMta.) kevalAdvaita-vAda puM. [saM.] jae kevalAdvaita.' kevalAdvaitavAdI, kevalAdvaitI vi. [saM., puM.] kevalAdvaita-vAdamAM mAnanAruM liMga vagere). (tarka.) kevalAnvayI vi. [saM.] mAtra anvayanI vyAptivALuM (anumAna, kevalI(-LI) vi., [saM., puM.] kaivaca-jJAna dharAvanAra, paramajJAnI. (ra) muktinA adhikArI paramahaMsa jIva. (3) puM. tIrthaMkara. (jaina.) 553 kevaLa jue 'kevala,' kevaLaprayAgI vi. [saM., puM.] vAkayamAMnA anvayathI alaga rahenAruM (pa) ( 'are, re, ahA' vagere paTTA). (nyA.) kevaLI jae 'kevalI,' [arthanA anuga] zAnuM ! kevAnuM (kaeNvAnuM) vi. [jae 'kevu' + gu. 'nuM'che. vi. nA kuvAma puM. cAsaNInA tAra [thara. (sthApatya.) vAra huM. zikharabaMdha madirAmAM kAMNInA tharanI uparanA ke-vAranu` vi. [jae 'dhrevAre' + gu. 'tuM' che, nA arthanA _2010_04 keza(-sa)ra karI anuga ] kathAranuM, keTaleya samaya pasAra thayA pachInuM ke-vAre kri. vi. [(pu.) 'kaye vAre"nuM lAdhava] kayAre ! kevALa puM. kuMbhInA gaLA AgaLanI racanA. (sthApatya.) (ra) makAnanI meDInA raveza. (sthApatya.) .(3) peTInI uparanA bhAga (jemAM kaNI Teka Teka pATI tathA ghIsiyAnuM yAne paDacaNa eTalA bhAga Ave che vAMca (-sthya) zrI. e nAmanI eka vanaspati ke-vidha (-ya) kri, vi. kriye vidhie'nuM lAdhava] kaI rIte, kaye prakAre kevuka na* [saM., puM.] e nAmanI eka vanaspati kevuM (kevuM) sarva., vi. [sara evuM.' prA. na- 'sAdazya'ne arthe ja. gu. 'kaheva....] kAnA jevuM ! (2) kayA prakAranuM ke rItanuM ! kevuM-ka (kaeNvuMka) vi. [+]. 'ka' svArthe ta. pra.] kacA prakAranuM ke rItanuM ? kevuM-ya (keM:buMca) vi. [+ jae 'ya.'] ajJAta ane anizcita rIte kuvAca prakAranuM ke kevIya rItanuM (praznArthaM nathI.) keza huM. [saM.] vALa, mAla, meAvALA. [. utarAvavA, 0 kaDhAvavA (rU.pra.) mAthuM kheDAvavuM. . kApI levA (rU.pra.) chetarI levuM. (2) nukasAna karavuM. * rAkhavA (rU. pra.) vALa vadhAravA] keza' srI, [aM.] rokaDa rakama. (ra) silika, 'baeNlaeNnsa' [. karavA (rU.pra.) mAla vastu vecI ke ceka hUMDI vaTAvI rAkaDA paisA meLavavA] vitta keza-kartana na. [saM.] mevALA kApavA e, zaura, hajAmata, kezakartanAlaya na. [+ saM. mAE] hannamata karavAnI dukAna, hera-kaTiMga salUna' [vaNI keza-kalApa puM. [saM.] vALanA samaha-aMkheDA. (ra) ceATalA, keza-nalikA, keza-nalI(-LI) strI. [saM.] prANIenAM zarIrAmAM zirAone ane nADIone joDanArI vALanA jevI sUkSma naLI, 'kaeNpilarI' keza-pAza puM. [saM.] aMbeDaeN. (ra) ceTale, veNI keza-prasAdhana na. [saM] vALa oLI ThIkaThAka karavAnI kriyA kaeNza-buka strI. [aM.] reAkaDethI ApalenI neAMdha, rokaDa meLa kaeNzabaeNga strI. [aM.] rokaDa paisA mATe vagerenI thelI ke kAthaLI, (2) evI peTI, 'keMza-plaeNksi' kaeNzabaeNksa zrI. [aM.] reAkaDA paisA ane neTA rAkhavAnI peTI, 'kaeNzabaeNga' keza-bhUSA zrI. [saM.] mAthAnA vALane zaNagAravAnI kriyA phaeNza-meme puM. [aM.] rokaDethI mAla-kharIdInuM cUkatenuM khila keza(-sa)ra na. [saM., puM., na.] e nAmaneA eka cheDa. (ra) e cheADanAM phUlenA sugaMdhidAra parAga (resA ke taMtunA rUpane). (3) haraphAI phUlanA evA tAMtaNA-rUpa parAga. (4) (lA.) puM. UMcI jAtanA eka AMbAnuM jhADa, sAlebhAInI AMkharI keza(-sa)ra kerI srI. [saM. za(-8) + jue 'karI,'] eka jAtanA AMbAnI cIriyAMnI kerI, sAlebhAInI AMkharI (jUnA jUnAgaDha rAjyanA bhUtapUrva dIvAna sAthe hiMdIe uttara pradezamAMthI kalame lAvI vikasAvela)
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ keza-racanA keza-racanA strI. [saM.] jue "keza-prasAdhana." keza-saMmArjana (-samArjana) na., keza-saMskAra (-saMskAra) keza(-sa)ra-chAMTaNuM na. [saM. vorA(sa)+ juo "chAMTaNuM.'] . [saM.] juo keza-prasAdhana." kesaranuM pANI chAMTavAnI kriyA (mukhyatve rAjapUtemAM lagna kezakarSaNa na. [. rI + mA-FrSanI kezavAhinImAMnA samaye) kesarathI raMgAyeluM pravAhI padArthanuM kheMcANa kiza(-sarabhInuM vi. [saM. rA(-1) + ja "bhInuM.'] kezAya na. [, jarA + ma9] vALanuM TecakuM keza-gaMdha8-2lba) na. [sa., puM, na.] zarIramAMnA vALAnuM te kezinI vi, strI. [saM.] lAMbA saMdara vALavALI (strI) te chidra keziyara chuM. [.] bekamAM rokaDa rakamanI levaDa-devaDa karakeza(-saravaraNu, keza(sara-vaNu vi. [saM. zarA() nAra mANasa. (2) vepArI peDhIo kArakhAnAM vageremAM -al (>varaNa arvA. tadbhava) + gu. "uM' ta. pra] rokaDAne hisAba rAkhanAra-cUkavanAra-lenAra gumAsto kesariyA raMganuM kezIya dhi. [sa.] vALane lagatuM. (2) vALanA jevuM, kezarAja . [saM.] bhAMgarAnuM jhADa oiDI "kaeNpilarI' (pa. ge.) keza(-sariNI strI. [4] siMhaNa, (2) (lA.) eka jAtanI keza(su), (sU) na. jio kesUDuM.'] jue "kesUDuM." keza(sIriyA vi, strI, jio "keza-(-sariyuM."] saurASTra (04)sa (keIsa) puM. [aM.] kisse, dAkhalo. (2) davAnA cheDAnI eka jAta, (2) vi. kesara nAMkheluM (jemake khAnA vageremAM rakhAte mAMdagIne dAkhalA. (3) muka, dUdha' 1.) khaTalo. (4) bIbAM rAkhavAnuM chApakhAnAnuM sAdhana-bAnakeza(-sIriyAi puM, ba.va. [ja keza(-sariyuM' + "jI' vALuM. (5) na. gharuM, khAnuM. [0 kaDhAvavo (2. pra.) davAmAnArthe.] (zarIre kesara lagAvavAmAM AvatuM hoI mevADamAM) khAnAmAM mAMdAnI dhaNIne patra kaDhAvavA-jemAM DekaTaraRSabhadevajI (maMdira-derAsaramAMnA deva), viSNunA 24 ava- vigha davAnI cAdI lakhI Ape che. 0 kaDhAvI nA(-nAMkhave tAromAMnA eka ane e ja nA AdinAtha. (saMjJA, (rU. pra.) adAlatamAM mukadama rada karAvo. 0 kare keza-sa)riyAM na., ba. va. [juo keza(sIriyuM.'] kesarI (rU. pra.) adAlatamAM dA mAMDa. 0 kATa (. pra.) raMganI vezabhUSA. [0 karavAM (rU. pra.) evAM vastro paherI davAkhAnAmAM mAMdAnI nedhaNIne patra taiyAra karavuM. 0 caaMtima yuddhane mATe jhaMpalAvavuM. (2) chelI mahenata karI lAva (rU. pra.) adAlatamAM mukadame hAtha para levo] chUTavuM. [kesaravALuM, kesarI raMganuM kesara jue "kezara.' keza()riyuM vi. [sa. rA(sa) + gu. "dhayuM' ta. pra.] kesara kerI juo "kezara kerI." keza(-sariye puM. [jae "kezariyuM."] AMbAnI eka jAta, kesara-chAMTaNuM jue "kezarachATaNuM." kesara kerIno AMba, sAlebhAInI AMbarI. (2) (lA) kesara-5pu vi. sahejamAM vacakAI-risAI-jAya tevuM eka jAtane ghoDe kesarabhInuM jue "kezara-bhInuM." keza(-sa)rI vi. [sa., pR.] kesara nAkhyuM hoya tevuM. (2) kesaravaraNuM, kesara-vaNuM" ja "kezara.varaNuM." kesarI raMganuM. (3) kuM. siha kesariNI jue kezariNuM.' kiza-vRMcana (-lucana) na. siM.), keza-loca, cana na. saM. kesariyA e kezariyA." verA-sunaina] mAthA-dADhI-mUchanA vALa kheMcI kADhavAnI kesariyAjI juo "kezariyAjI." kriyA, (na.) kesariyAM juo kezariyAM." kezava vi [saM.] suMdara kezavALe. (2) paM. viSNunuM eka nAma kesariyuM ja "kezariyuM.' (saMjJA) (3) zrIkRSNanuM eka nAma. (saMjJA.) kesariye jAo kezariyo." kezavapana na. si.] kSaura, hajAmata, vatuM kesarI ja kezarI." keza-vardhaka, -na' vi. [saM.] mAthAnA vALa vadhAravAmAM upayogI kesavALI e kezavALI.' [lAkaDAnuM baMkaNa keza-vardhana na. [saM] mAthAnA vALanI vRddhi, kezavRddhi kesiMguM na. [e. "kesiphaga' + "uM' svArthe ta. pra.] keza-vAhinI strI. [.] vALa jevI pAtaLI raktavAhinI kesIna na. [.] dUdhamAM rahete eka padArtha keza(-sa)vALI strI. [ saM. zA dvArA] ghoDAnI garadana kesu-sU) e "kezu." uparanA vALa, (2) sihanI garadana uparanA vALa, cALa kesuvAI na, ba. va. [o kesUDuM.'] kesuDAM (kula) keza- vicheda puM. siM] (lA.) no bheda batAvo e, sU jue kezu." bahera- siTiMga" (da. bA.) kesUDAM na, ba. va. jio "kesUDuM.'] khAkharA (vRkSa)nAM phUla keza-vidhAna na. [saM.] jao "keza-prasAdhana." kesUDI strI, jie "kesuDa + gu. I' strI pratyaya kesUDAMnuM kezavRddhi strI. [saM.ja keza-vardhana jhADa, khAkhare, palAza-vRkSa keza-vibhAga kuM. [e. + saM.1 beMka vageremAM rokaDI 2ka- kesUDuM na. [sa. zizu->prA. suma + gu. " svArthe mena phera-badalo thato hoya e vibhAga, ta, pra] khAkharAnA vRkSanuM phUla keza-sarTiphikeTa na. [.] lona mATe kADhavAmAM AvatuM kesUDI 5. [ja e "kesa huM.] khAkhare, palAza-vakSa sarakArI vocara, mudatabaMdhI ThaMDI (vyAja sAthe cUkavAtI) kesUra puM. taLAva-kAMThe UganAre eka subhita choDa 2010_04
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaeNsTara kekeMdrAnusArI kaeNsTara oNila ta. [aM.] eraMDiyAnuM tela, eraMDiyuM, keMdra (kendra) na. [saM.] vartulanuM madhyabiMdu. (2) graheA vagerenuM eraDiyuM, divela keLa (kaeNbsa) strI. [saM. ii prA. vaLI, zachI] keLAMnuM jhADa, kadalI-vRkSa, raMbhA-vRkSa keLa-Dho(-de)Dho (kanya-) puM. [+ jae Da(-dA)Do.'] keLanA peTA, keLanAM phUlone gucche (jemAMthI keLAMnI lama vikase che.) e pramANe peAtAnA prathama biMduthI aMtara. (khagALa). (3) janma vagerenI kuMDaLImAMnuM iSTa lagnathI 1 luM-4 zuM-7 .-10 zuM e sthAna. (yeA.). (4) vAda ke takarArane mukhya muddo. (5) kAmakAja vahIvaTa vagere mATenuM mukhya sthAna, mathaka, 'senTara,''senTrala sTezana.' (6) prakAzanAM kiraNa jyAM ekaThAM maLe te biMdu, 'phkasa' [thatA khUNeA. (ga.) keMdra-kANa (kendra-) puM. [saM.] Arka'thI madhyabiMdu AgaLa ke dra-gAmI ( kendra) vi. [saM., puM.] madhyabiMdu tarapha janAruM, 'senTripeTala' (nA. 6) [ keMdra-bhraSTa, urphe drauya ke dra-cyuta ( kendra) vi. [saM.] madhyabiMdumAMthI khasI gayeluM, ke 4-zruti ( kendra) strI. [saM.] madhyabiMdumAMthI khasI javAnI keLavaNI (kaeNLavaNI) strI. [jue 'keLavavuM' + gu. 'aNI' raeN. pra.] keLavavuM e, zikSaNa ApavuM e, tAlIma ApavAnI kriyA. (ra) bhaNatara, vidyA. (3) khilavaNI keLavaNI-kAra (keLavaNI-) vi. [ + saM. degAra] keLavaNInA siddhAMtanA jANakAra ane amalamAM mUkanAra zikSaNazAstrI, [zikSaNa-taMtra keLavaNI-khAtuM (keLavaNI-) na. [+ jae khAtuM.'] sarakArI keLavaNI-zAstra (keLavaNI-) na. [+ saM.] zikSaNa-zAsra keLavaNI-zAstrI (kaeNLavaNI-) vi., puM. [+ saM., puM.] zikSaNa. zAstrI, keLavaNI-kAra 'ejyukezanisTa' kriyA keLavavuM (keLavavuM) sa. kri. zikSaNa ApavuM, tAlIma ApavI. (ra) paleATavuM. (3) pANI nAkhI pUMchyuM. (4) (canAne pAnamAM) khAvA lAyaka banAvave, (5) cAmaDAMnI durgaM dha kAThI upayoga mATe pakavavuM. keLavaNuM (keMLavAnuM) karmaNi, kri. keLAvavuM (keLavAvavuM) pre., sa. kri. keLa-sepArI (kaeNltha-) zrI. [jue 'keLa' + 'seApArI.'] eka jAtanI seApArI keLAM-pITha (keLAM-) strI, [jue keLuM' + pITha, '] jyAM keLAMnA vepAra cAlatA hoya tevuM bajAra kaLiyuM kaeNLiyuM) . kAnanuM eka jAtanuM ghareNuM. (2) trAjavAnuM lUgaDAnuM ke zaNiyAnuM palluM kaLiyuMra (kaLiyuM) na. [ja e ' keLavavuM' + gu. 'iyuM' ta. pra.] keLavelA sna bharavAnuM ke UMcakI javAnuM tagAruM keLuM' (kaeNLuM) na. [saM. > prA. tri, a-] keLanuM phaLa, raMbhA-phaLa ke kaDho (ke...kaDA) puM. [ravA.] kAco [karIne bheAranA) ke garavuM (kaeN garavuM) . kri. [ravA.] TahukA karavA (khAsa ke cala, lI (ke caya,-lI) srI, sarpanI kAMcaLI ke cavA (ke cavA) huM. [saM. vizvigh">prA. nivijhumadvArA] jamInanA eka kIDe. (ra) kRmi kecI (`cI) strI, [tu.] chAparAne TekavI rAkhavA lAkaDAnI ke leAkhaMDanA pATAnI trikoNAkAra racanA. (ra) kAtara. (3) arajI vagerenA kAgaLa upara caDeluM sTempa rada karavAnuM ejAra kaeNTara (kaTara) e 'eNnTara,' kaTIna ( kephTIna) ja'kaeNnTIna,' kaeNTeoTa (kaeNTA melTa) jue 'kaeNnTamenTa.' kuMDala (kaNDala) jae 'kaeNnDala,' keMDala-pAvara (kaNDala-) jue 'kaeNnDala-pAvara.' kaeNla-phiza (kaeNDala-) jue kaeNnDala-phiza.' kaeN$i(^I)Ta (keDriDe(=0i)4) jaA kenDiDe(07)Dha.' _2010_04 555 keMdra-tala (kendra-) na. [saM.] prakAzanAM ke garamInAM kiraNa ekaThAM thaI jyAM paDe te kSetra, kezakala pleina' dra-tyAgI ( kendra) vi. [saM., puM.] madhyabiMduthI khasI janAra, 'senTri phaeNyugala' ['sTezana-DirekTara' 'ke'dra-niyAmaka, ( kendra-) vi. [saM.] keMdranuM saMcAlana karanAra, ke dra-puraskRta ( kendra-) vi. [saM.] keMdramAMthI AgaLa calAveluM, 'senTralI spaoNnsarDa' ['phekasa' keMdrabiMdu ( kendra) puM. [saM. huM.] vartuLa vagerenuM madhyabiMdu. kedra-bhavana ( kendra) na., ke dra-bhAva ( kendra-) puM. [saM.] kuMDaLI mAMhenuM janmalagnathI 1 huM -4 zuM.. muM-10 muM sthAna. (jyA.) keMdra-bhUta ( kendra-) vi. [saM.] mabiMdumAM raheluM ke dra-bhraSTa (kendra-) vi. [.] jue ke dra-cyuta.' kedra-rAzi ( kendra) strI. [saM., puM.] meSa ka tulA ane makara rAziemAMnI te te rAzi. (jyeA.) kedra-rekhA (kendra-) sau. [saM] be athavA vadhAre vartule ke padArthInAM madhyabiMduone joDanArI sIdhI lITI [raheluM keMdravartI ( kendra") vi. [saM.] madhyabiMduomAM raheluM, keMdramAM keMdra-jibraga ( kendra) puM. [saM.] keMdranA kAryanI bhinna linna sthAnamAM vaheMcaNI, 'DisenTralijhezana' (ba. ka. ThA.) keMdra-viSaya (kendra) puM. [saM.] mukhya viSaya, mukhya bAbata ke dra-skhalita (kendra-) vi. [saM.] jue 'ke dra-cyuta.' kedrastha ( kendra) vi. [saM.] madhyabiMdumAM ke madhyasthAnamAM raheluM ke dratha-tA ( kendra) strI, [saM.] OM drasthAnamAM rahevApaNuM kedra-sthAna (kendra) na. [saM.] mukhya ThekANuM, keMdranuM ThekANuM, madhyavartI ke mukhya sthaLa [ raheluM, phaeNkala' kedrasthAnIya (kendra-) vi. [saM.] keMdrasthAnane lagatuM, keMdramAM keMdra-sthita (kendra) vi. [saM.] jue ke dra-stha.' kedra-sthiti (kendra-) zrI. [saM.] keMdrastha thaI rahevApaNuM keMdrAtiMdUrasArI ( kendrA-) vi. saM. jaindra + tti-vRsArI chuM.] keMdra biMdumAMthI dUra dUra cAlyuM gayeluM, keMdrotsArI, ke drotsargI, 'senTiMgala'(a. ke.) kedrAnu pAtI (kendrA-) vi. [saM. 6 + anu-vAtI chuM.] keMdra tarapha AvanAruM, keMdragAmI, 'senTi peTala' (da. khA.) kuMdrAnusArI (kendrA-) vi. [saM. ndra + anu-sArI chuM.]kendra
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ keMdrApagAmo biMdune anusarI rahenAruM, 'kaoNnsenTrika' (ka. grA.) ke dvApagAmI ( kendrA-) vi. [saM. 16 + ava-nAmI puM.] jae ' ke'dra-tyAgI,' 'senTi thUgala' (nA. 6.) [tara raheluM ke TrAbhimukha ( kendrA-) vi. [saM. 6 + ami-mula] madhyabiMdu keMdrAbhimukhasArI ( kendrA) vi. [ + saM. degsArI chuM.] madhya-kairava-nAtha puM. [saM.] caMdramA biMdu tarapha jatuM, keMdrAbrisArI, 'senTi peTala' (a. ka.) kedrAbhisArI (kendrA) vi. saM. ndra + yami-lArI] jue ke dra-gAmI,' thiyeluM, ke'dramAM raheluM, madhyamAM raheluM keMdrita (kendrita) vi. [saM.] madhyabiMdu ke madhyasthAnane uddezIne kendrita rAyacakra (kendrita-) na. [saM.] samagra rAjyanI sattA eka ja madhyastha sattA pAse hoya eneA rAjyavahIvaTa, 'yuniTarI gavarmenTa' (A. khA.) keDrila ( kendrila) na. [saM. kRtAbhAsI svarUpa, krU pra. lagADI] eka ja madhyabiMdumAM ekAgra karelAM prakAzanAM kiraNa ke MdrI (kendrA) vi.saM., puM.] keMdravALuM, keMdrane vaLagI raheluM keMdrI-raNu (kendrI-) na. [saM.] ke'dramAM na hoya tene keMdramAM lAvavAnI kriyA, senTa lijhezana,' phaeNkasiMga' (ba. ka. ThA.). (2) keMdrastha sthiti, sthira-tA, dhruva-tA keMdrI-kRta ( kendrI-) vi. [saM.] keMdramAM na hoya tene keMdramAM lAvavAmAM AveluM, 'senTralAijhDa' keMdrI-bhajana (kendrI-) na. [saM.] keMdramAM na hoya tenuM pheMkeMdramAM AvI raheluM e [keMdra-stha kailAsa puM., na. [saM.] himAlayanuM e nAmanuM eka zikhara. (saMjJA.) (2) paurANika mAnyatA pramANe zivanuM nivAsasthAna, (saMjJA.) (3) eleArAnI guphAemAMnI madhyanI kAtarelA zivAlayanI guphA. (saMjJA.) kailAsa-nAtha, kailAsa-pati puM. [saM.] zivajI, mahAdeva 'kailAsa-maMdira (-mandira) na. [saM.] elerAnI guphAomAMnuM madhyavartI guphA-maMdira-zivamaMdira, (saMjJA.) kailAsa-yAtrA zrI. [saM.] dhArmika bhAvanAthI karavAmAM AvatI kailAsa zikharanI yAtrA kailAsavAsa puM. [saM.] (maraNa pachI kailAsamAM vAsa thaze e bhAvanAthI) (lA.) mRtyu, avasAna (khAsa karI hiMduenA smArta saMpradAya ane rauva sapradAcanA anuyAyIomAM pracalita) kailAsavAsI vi. [saM., puM.] jenA kalAvAsa thayA mAnavAmAM Ave che te rItanuM, avasAna pAmeluM, ke.vA. kaiTa puM. [saM. vartu-> prA. vaTTa; mULane ' sAcavI], d(ka) puM. [saM.] jue 'kevaTa.' ke drI-bhUta (kendrI-) vi. [saM,] eka sthaLe ekatrita thayeluM, sAdhakanI kArTi ke drIya ( kendrIya) vi. [saM.] ke baMne lagatuM,madhyamAM raheluM,'senTrala'keya na. [saM.] jemAM tabhAva sarvathA lupta thayeA che tevA keMdrotsargI (kendro-) vi. [saM. vendra'kS+ puM.], ke'drotsArI prakAranI mukti, mekSa, nirvANa, selyUTanesa' vi. [saM, dra + gussAUpuM.] jae keMdra-tyAgI,' senTi- kaivalya-jJAna, ke vaya-darzana na. [saM.] saMpUrNa arUM taNAvanI yugala' (6. mA.) [laI jatuM [jue 'jaivalya' keMdronmukha (kendro-) vi. saM. vendra + ummula] madhyabiMdu tarIke vaya-pada na., kaivalya-mukti srI., kaivalya-siddhi strI. [saM.] kedrotsArI (kendro) vi. [saM. 6 + 3stArI puM.] jue kaiyAthI vi. [saM., puM.] AtyaMtika adre tasvarUpa meAkSanI 'kedrAMtidUrasArI,' 'senTrikegala' (ka, prA.') icchA karanAruM, mumukSu kaeN pa jue 'kaeNmpa.' ke.vA. jue 'kailAsa-vAsI'-lAdhava. ke'brika ja 'kebrika.' kuMvAra na. vartuLa deAravAnuM sAdhana, 'kampAsa' kauzika vi. [saM.] vALanuM baneluM, vALane lagatuM, (2) vALanA jevuM bArIka kaika(-ke)yI strI. [saM.] rAmAyaNa pramANe prAcIna kaikaya dezanA rAjAnI kuMvarI ---- ikSvAku vaMzanA rAjA dazarathanI trIjI rANI --bharatanI mAtA, kaikayI. (saMjJA.) [eka ramata keMkA-TIkalI strI. nRtya karatAM karatAM ane gAtAM gAtAM ramavAnI OMcI zrI. e nAmanI malakhamanI eka ramata. (vyAyAma.) kaiTabha puM. [saM.] e nAmaneA eka paurANika dAnava, (saMjJA.) caitava ta. [saM.] ghRta, jugAra. (2) jUThANuM. (3) ge, kapaTa, (4) puM. jugArI, khelADI. (5) dagAkheAra mANasa. (6) Dhaga, dhutArA 55 caitava-vAda puM. [saM.] jUThANuM ketavavAdI vi. [saM, puM,] jUThuM khelanAra ketavApati strI, [+ saM, ava-ti] apati alaMkAranA eka bheda. (kAvya.) kaithI strI. [sa, nAyih1> prA. sthimA, vAciyA] uttara bhAratamAM vikaselI kAyastha lahiyAonI e nAmanI eka lipi. (saMjJA.) _2010_04 2 kaimutika nyAya puM. [saM.] AvaDuM meTuM kAma siddha thayuM te A bIjuM enI pAse zI khisAtamAM' e prakAranI kAryaprakriyA. (tarka.) karava [saM.] caMdramukhI dheALuM kamaLa. (ra) puM. jugArI piyaNI keraviNI strI. [saM.] caMdramukhI dheALAM kamaLaneADa ke veleA, kairavI strI. [saM.] cAMdanI kaizika-tA zrI [saM.] (lA.) bArIkI, sUkSmatA kaizika-bheda puM. [sa.] (lA.) vadhu paDatI cIkaNAza. (ra) navA taphAvata kezikabheda-darzana na. [saM.] najIvA bheda batAvavA e, heraspliTiMga' (na. bhA.) [eka. (nATaya.) kezikI strI. [saM.] nATayamAMnI cAra prakAranI vRttiemAMnI ke zera na. [saM.] kizera-paNuM, bAlabhAva, kizeArAvasthA kaeNsare-hiMda (-hindu) puM. [ara. kasarag-e-hinda puM.] hiMdanI samrATa, hiMdane samrATa (aMgrejIrAjaya-amalanA Ara bhe iMglenDanI vikaTAriyA rANIe A ilakAba dhAraNa kareleA.) OM1 juo kaMI.' 62 (ka) jae 'kahI'.' keka juo 'kaMI-ka.' makara (keka) jue 'kahIMka.'
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ 557 kilakaMThI ka ke- (ka:-) sarva, vi. [saM. :>prA. zo thayA pachI bIjuM kepiTa na. [a]laDAI vakhate ghavAyelA mANasane vahANanA bIjAM rUpanA aMga darajaje praga. kone,' ke'-praznArthe) je bhAgamAM rAkhavAmAM Ave te bhAga. (2) erapleInano ke sarva, vi. [ja "kAI,' - padyamAM "I' ne lepa.] koI eka bhAga. (3) muraghAMnI laDAInuM medAna ke . rivA.1 phelAne evo avAja keka-phAiTa strI, TiMga (- Tina. [.] murAghAMonI laDAI keila puM, na. [4] vIjaLI pasAra thavA mATe tAranuM kekama na. [marA.) eka jAtanuM e nAmanuM jhADa. (2) e banAveluM caMcaLuM jhADanAM phala (dALa zAkamAM khaTAza mATe nakhAya che. bI kaI (I) sarva, vi. [sa. voDava>prA. lo >, gu. vinAnI chAla ane emAMthI kADhelI kuLa-sukavaNI A beu krora, jo amuka eka mAtra (vyakti ke vastu) vaparAya che.) [kokamanuM jhADa keI(e)ka (keI( e)ka) sarva, vi.[ + gu, 'eka' - "ka" kekamaDI strI. [+ gu. 'Da svArthe ta. pra. IstrI pratyaya] svArthe ta. pra.] amuka eka ja mAtra (vyakti ke vastu), kekayatI satI. e nAmanI eka vela mAchalInI jAta game te eka | [AvatuM eka pINuM lekara (-25) stra. okhA pAse maLatI e nAmanI eka umisa ne. ghoDI ane UMTaDInA dudhane jamAvIne karavAmAM ke karalI na. e nAmanuM eka jAtanuM pakSI keeka ja "keI(e)ka.' sihakArI kekara varaNuM, kekara-vAyu(zuM) karavuM vi. thoDuMghaNuM ke-opareTiva.vi. [a] ekabIjAnA sahakArathI cAlatuM, garama, navazekuM [kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM kaoN-oparezana na. [aM.] sahakAra [sabhya umeravAnuM karavuM . kAna ane gAla vacce Upaselo bhAga. (2) STa vi. [aM.] samiti vageremAM vadhArAnA sabhya ke kemakaravuM sa. kri. [vA] khotaravuM, khaNavuM. (2) (lA.) keka kuM., na. [, .] cakravAka pakSI, cakavo. (2) koyala. chetaravuM, kesalAvavuM, bagAvavuM (3) paM. kAkazAstrano racanAra eka prAcIna vidvAna, kokadeva. kekaTuM na. bakarInuM baccuM, lavAruM, badIluM (saMjJA.) kekarUtA strI. e nAmanI eka vanaspati, gorakhamaMDI kemakara strI. eka prakAranI mAchalI, vuhaphiza' kirUMdA strI. e nAmanI eka vanaspati, kariye ke(e) juo kaI(e)ka.' kekarela pu. nAne muragho [lAgato sAga kika chuM. [aM] gesa kADhathA pachI bacato koya, kArbanano kekare chuM. eka jAtane saMgItane vAjiMtra banAvavAmAM kAma eka prakAra. (2. vi.) kekala na. chIpamAM rahenAruM eka jAtanuM nAnuM jaMtu kekaTI strI. [saM. luTI , arvA. ta6 bhava] rUnI eka jAta. kekala* (-15) strI. sepArI (2) e jAtanA nuM banAveluM kApaDa. (3) vi. e jAtanA kekalAla puM. [sa.] (lA.) strIne anItinI kamANI lAvI rUnuM banAveluM ApanAra ane e upara jIvate, bhaDavo. (2) nAmarda keka na. camarI-mRga. (2) kolu, ziyALa kekalAlI strI. [+gu. "I' ta. pra.] bhaMDavAI. (2) nAmaI kekahAvuM a. kri. [jae kokaDuM, -nA. dhA.] guMcaLuM vaLI kekaliyo chuM. kAnanA UMDANamAM rahela zaMkhAkAra eka bhAga javuM, guMcavAI javuM, gaMca paDavI kekavaca puM. camarI mRga ke kadiye kuMbhAra juo "kukaDiye kuMbhAra." kevuM sa. kri. [2vA.] balavuM (khAsa rUDha nathI.) kaDI strI, siM.vevaTa> prA. yuvedamAM] vaNavAnuM sUtara. keka-zAstra na. [3] kakadeva nAmanA vidvAne raceluM kAma(2) sUtaranI daDI. (3) zaMku-AkAranI sUtaranA dorAnI zAstranuM pustaka. (saMjJA.)(2) (koI paNa kAmazAstra, rAtizAstra gaMcaLI. (4) camarI-mRgalI. (5) (lA.) karacalI, vaLiyuM. kekaLavuM na. maracI ke baTATAnA choDane lAgu paDato eka roga (6) 2AyaNanAM phaLa kekaLavuM a. kri. sAMbhaLavuM kokaDuM na. [se, kuvaikuTaka-> prA. yuvaka-] zaMku AkArane kekA' kuM., ba. va. sArAM ne kiMmatI kapaDAM-jAmA vagere derAne daDo. (2) cAmaDInuM saMkocAI javuM e. (3) peTamAM kekA2 5. [ara.. dUdhabhAI kekaDAnA AkArane dUdhano do. [0 ukelavuM (rU. pra.) goTALo kekA DhI. cuMbana, bacI, bucI, bakI, bAkI dara karo, nirAkaraNa lAvI ApavuM. 0 utAravuM (rU. pra.) kekA strI. [e. koko] jemAMthI kekena bane che te eka trAka uparanuM ke kekaDAnuM sUtara phALakA upara lapeTI levuM. vanaspati, keke 0 UkalavuM (rU. pra.) goTALo dUra thavo, nirAkaraNa AvavuM. kekAI puM. jaMbaDiye raMga gUMcavavuM, 0 thaMcavavuM (rU. pra.) praznane guMcavAvI devA. (2) kekAI strI, khIlI, mekha muzkelImAM mUkavuM. gUMcAvuM 0 ghuMcavAvuM, (rU. pra.) prazna kekAle . maTI kIDI gUMcavAI javo. (2) muzkelImAM mukAvuM. 0 vaLavuM (rU. pra.) kekAvAyuM-zuM, juo kokara-vAyuM. TADha vagerethI susavAtAM saMkocAIne besavuM. 0 vaLIne sUvuM kemikala . [.] koyala jatine nara (je kALo hoya che; (3. pra.) TUMTiyuM vALI suI javuM] Aje ene "koyala' strI. kahe che), puMskokila [avAja kAkatarI na. eka jAtanuM e nAmanuM pakSI [(saMjJA) kekilakaMTha (-kaTha) . [saM. ] koyalanA TahukA jevo kekadeva5. [saM.] kokazAstrane racanAra e nAmane vidvAna. kilakaMThI (-kaThI) vi., strI. [saM.] koyelanA jevA madhura kinada na. [saM.] ratuM kamaLa avAjavALI (strI). 2010_04
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ kakalA 558 keTaR aNa' . .] avavuM e dubhavaNa, kacavA jatanI bhAre vajanadAra mAlI keziyana kekilA strI. [saM. koIvaDha puM, e kephila.'] kAyala paMcoLI sAthe rAkhavAnI paTTI ( strI.) (A mAdA kAbarI hoya che.) . kAyarI strIeka jAtanuM e nAmanuM pakSI mikilA-vrata na. [saM.] ASADha sudi pUnamanuM strIonuM kacaruM vi. [jae "kecavuM.'] kANAMvALuM-kocAI gayeluM.(2) pArvatIne udezI karavAmAM AvatuM eka vrata. (saMjJA) (lA.) jI-purANuM. (3) bu, gharaDuM (ti keka strIsiM] cakravAkI, cakavI [dhATanI Toca dezuM. (5) luccuM, harAmakhora zikI strI, mirA. kAkI] marAThI prakAranI pAghaDInI mahI- kecaluM' na, IDA phaLa vagerenuM uparanuM cIkaTa AvaraNa. kekIluM vi, juo karavAyuM." (2) khebhaLo. (3) (lA.) zevAI gayeluM ke saMkecAI kekIzuM na. jio "kosIsuM.'] 6 "kosIsuM.' (2) gayeluM uparanuM paDa ['jhera-kacaluM.' kAmaThAne cheDe ke gALo kecaluM na. [3. "kusla'-eka prakAranuM che2] jue kakena na. [e.] keke nAmanI vanaspatimAMthI meLavavAmAM kecale pR. kakaDA, kaDavuM AvatuM eka kephI dravya [mANasa kecavaNI strI. [1e "kocavavuM' + gu. 'aNI" ka. pra.] kekeniyA vi., pR. [+]. "iyuM ta. pra. ] kekenane vyasanI kAcavavuM e, dubhavaNI, kacavATa, kocavATa kAra (ra) sI, eka jAtanI bhAre vajanadAra mAchalI kAcavavuM sa. kri, sAmAnA manane duHkha thAya ema karavuM, kemakeziyana li. [aM.] keziyAnA pradezane lagatuM. (2) dUbhavavuM. cavANuM karmaNi, kri. [kocavaNI." evI tyAMnI eka jAtanuM kacavATa kuM. jio kocavavuM" + gu. "ATa" ka. pra.] ja keke . jhabhaluM kacavAna chuM. [e. kocamena ] juo "koca-mena." kekAra . 2vA] cuMbana, kAkA, baco, bucI, bakI, bAkI kecava juo kocavavuM'mAM. gaka ta. aM.1 nALiyeranI jAtanuM eka vRkSa. (2) enuM kevuM sa, ki. [2] aNIdAra ejArathI khacakA pADavA. 0 (3) N. enAM bInA pINAnA kAmamAM AvatA bhake. khetaravuM. (2) kANuM pADavuM. (3) khAtara pADavuM. cAluM (4) kokonuM pINuM [dazI padArtha karmaNi, kri. cAvavuM che., sa, kiM. jema . [a] ghI telane badale vaparAto eka keca kareluM vi. jio koca' + karavuM, + gu. eluM bI. kekAra chuM. ghuvaDa bha. ka] jenA meDhA upara zItaLAnA DAdha che tevuM, zILInA kesa na. eka jAtanuM tADa DAghavALuM, ghaMTI-bALuM khijalI, kekha-baMda (banda) vi., strI, bALaka marI jatAM kecA-beluM che, jio "koca + bolavuM' + ga. "huM ke hoya tevI strI, (2) vAMjhaNI strI pra.] kaDavuM lAge tevuM belanAruM kegaLA-iTa (kaMgaLA-kaccha) vi. [ja "kogaLA' + 'chAMTavuM.'] kacAra na. kUtarAne maLatuM eka jaMgalI prANI moMmAM pANIne gaLe levo paDe teTale sudhI pANI hoya ke cAvavuM, kecANuM juo kacavuMmAM. [zikSaNa-kriyA teTaluM UMDuM keciMga (koci ) na. [ aM. ] tAlIma ApavI e. kegaLiyuM (kaeNgaLiyuM, na. jie kegaLA' + gu. IyuM" kecaga-kalAka (keci) puM. aM.] relavenI TikiTa kADhI ta. pra.1 lA.) jemAM UlaTI ane jhADA thAya che te ApanAra kArakuna viparAtuM lAkaDAnuM sAdhana cepI roga, kolerA kacariyuM na. gADA ke rathanuM tareluM sAMkaDuM ke pahoLuM karavA kigaLA (kaMgaLa) puM. [2vA.] meDhAmAM pANI bharI guLa kecIluM chuM. eka jAtanI vanaspati guLa avAja thAya ema khakhaDAvI bahAra kADhavAnI kriyA. kecuM na. kocaluM, keTaluM. (2) chaDuM, chetaruM. (3) (lAM.) (2) eTaluM pANI moDhAmAM levuM e. [ kare (rU. pra.) gharaDI strI, DezI. (4) vi. pAkatAM pahelAM ja sukAIne kANe jatAM dUTha mUka. (2) saMbaMdha baMdha kara, nAhI ciDAI gayeluM. (5) satvahIna. (6) saDI gayeluM nAkhavuM ki puM. [4 kocavuM' + gu. o" ka. pra.] TecA, kaca' na. jio kacavuM.'] kocAIne paDeluM kANuM khacake, Acho khAMcA kecara . aM.] sukhAsana, "sephA." (2) chatarI-palaMga. kejAgarI vi, sI. [sa.] Azvina sudi pUrNimAnI rAtri (3) sagarAmanA jevI vilAyatanA prakAranI ghoDAgADI ne utsava, mANekaThArI pUnama, rAsapUrNimA. (saMjJA.) kAcabAna 5. [e. keca-maeNna], kecamena puM. [.] keca kaeNjha-ve puM. [e.] nadI nALAMmAM bAMdhavAmAM Avelo beTho pula nAmanI gADI hAMkanAra mANasa, (2) sarvasAmAnya bagI- keTa' puM. . prA. zoTTa>sa, jo] durga, killo, gaDha. (2) leDAgADIne hAMkanAra mANasa killAnI ke khullI jamIna pharatI vALI dIdhelI dIvAla, kecara vi. luccuM, khaMdhuM bAbaeNTe.' (3) mihalAnI aMdaranI raheThANanI jamInane kecarAI strI. jio 'kacaruM'+ gu. AI' ta. pra.] vistAra, (lA.) jANI joIne kAma na karavAnI dAnata, doMgAI. keTa* strI. [2. prA. voTTa] garadana, Doka, kaMTha. [ karavI (2) luccAI, harAmakhorI (rU. pra.) ekabIjAnI keTe vaLagI rahevuM. 0nuM mAdaLiyuM kacariyuM vi. [juo kecaruM' +gu. "yuM' ta. pra.] jue (. pra.) khUba ja vahAluM. re keDiyuM bAMdhIne karavuM kacaruM.' (2) na. be tasu pahoLAInI eka phUTa lAMbI- (rU. pra.) bhIkha mAgavI, re ghAlavuM (rU. pra.) kaMThamAM 2010_04
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ 559 keTi(TI-sparzaka paheravuM. (2) pitAnuM kAma bIjAnI pAse karAvavuM. -2 (meTe bhAge vALaMda) bAMdhavuM (rU. pra.) pAlana-poSaNanI javAbadArI levI. (2) keTavAla(La)khAnuM na. [+ja khAnuM."] pilIsathANuM bIjAne javAbadArI vaLagAvavI. -de vaLagavuM (rU. pra.) gaLe keTavALI strI, [ juo keTavALa' + gu. "I' te. pra. ] bAjhavuM. (2) upAdhirUpa thavuM. e vaLavuM (rU. pra.) Asa- keTavALane dhaMdhe ke pharaja. (2) pilIsa-cAkI. (3) pAsa pharI vaLa]. polIsa-kharca mATe levAto karI keTara 5. pAnAMnI ramatamAM sAta hAthanA dAvamAM sAmAne keTa-hAthI strI. [ juo keTa' + "hAthI'. ] (lA.) kaDI eka paNa dAva jItavA dIdhA vinA sAte dAva jatI levA tAlukA tarapha ramAtI eka ramata, baMdha pApA e. [0 A5, 0 5herAva (-perAvavo) (rU.pra.) sAta keTA pu. [aM.] juo " kaTA." hAthanA dAva sAtehAtha karI jItI levo. 0 pahero (2), keTAI strI. jio "keTuM' + gu. "a" ta. pra.] ja ThI 0 le (rU. pra.) sAmAne sate hAtha thavA daI hAravI dalIlabAjI, bahAnuM. (2) bada-dAnata. (3) khaTo avarodha. keTa* . [aM.] Dagalo (4) khaLatA, luccAI keTa" . [.] khATalo, palaMga. (2) na. jhuMpaDuM keTakeTa vi. juo "keTAna-keTa.' keTaAuTa vi. [aM.1 krikeTanI ramatamAM bAla jhilAI kaTAkeTara kri. vi. [ jue "keTa," dvirbhAva ] keTanI javAthI khelanAranuM ramatamAMthI apAtra TharavuM e dhAre dhAre. (2) koTanI lagolaga siMkhyAnuM, keTakeTa keTa-kIlaDI strIjio keTa' + "ka' + gu. "huM" svArthe keTAnakeTa-Ti, TI) vi. [ saM. kofTa, dvirbhAva ] karoDanI ta. pra. + "I' strI pratyaya] (lA.) vaDodarA bAja ramAtI keTAvuM a. kri. [saM. zorTa dvArA nA dhA.] vRddhi pAmavuM e nAmanI eka ramata keTaluM vi. raMgIluM keTalI strI, jio koTaDuM' + gu. "I' pratyaya.] kaMpA- keTi-TI) , [saM.] chellAmAM chelluM biMdu, ahI. (2) unDanI nAnI bhata, bhIMtaDI, vaMDI kinArI, dhAra, (3) praznanI koI eka bija, (4) kakSA, keTalI strI. [jue keTaDuM' + gu. "I' strI pratyaya.] nAnI darajajo. (5) varga. (5) kATakhUNa trikoNanI karNa sivAyanI eAraDI, lI. [0mAM pUravuM (rU. pra.) kedamAM pUravuM. bAja. (ga.) (7) vi. [ saM., strI.] kareDanI saMkhyAnuM. vagara bhAThAnI keTalI (rU. pra.) kedakhAnuM, kArI-gRha] [ karavI (u.pra.) AliMgana karavuM] kiTa najio keTa' + gu. 'DuM' vArthe ta. pra.] kaTika vi. [sa, modi strI. + va sAthe . pra. 3 karoDanI nAnA purANe gaDha ke kikale. (2) janI vasAhatavALuM paDyuM. saMkhyAnuM, agaNita [kAmadevanA jevuM suMdara (3) kikalA ke kaMpAunDanI tUTelI ke beThI dIvAla kesi-TI kaMdarpa- lAvaNya (-kada ) vi. [saM.1 karoDa kiTa na. siM, mojha>prA. voTTa+gu. 'DuM' vArthe che. keTi-TI) keNuM chuM. [sa.] kATakhUNAnI be bAju sAme pra.] paDI gayeluM makAna te te nAne khUNe, "kalimenTarI beMgala.' (ga) keTana na. [aM.] kapAsa, 2 kemi-TI)- chedaka chuM. [saM.] ApelA khUNAnA koI paNa keTana-ekaIja (-ceIja) na. [aM.] rUnI kharIdI karavA- eka biMdumAMthI sAmI bAja upara laMba dAravAthI je nI ane saTTo khelavAnI jagyA (khAnuM, "jina-presa' kATakhUNa trikoNa thAya te vikeNanA karNane laMbathI bhAgatAM keTana-presa kuM. [] rUnI gAMsaDIo taiyAra karavAnuM kAra- je Ave te, "kAsIkanTa.' (ga). keTana-mArkeTa zrI. [aM.] rUnAM kharIda-vecANanuM bajAra, keli-TI)-jyA strI. [saM] grahanI spaSTatAnA sAdhano -bajara [vadhAre, nakAmuM chuM eka prakAranA kSetrane vizeSa aMza, "kosAina." (ja.) kiTana-(04)sTa na, kuM. [] rUne kAma na Ave tevA keTa(-TI)-dhA ki. vi. [sa.1 karoDa rIte, anekagaNI rIte keTa-baMdhI (-bI) strI. [o "keTa' + phA. + "ba" gu. keni-rI-vaja puM. [saM.] pUrve karADAhaeNipatinA ghara para vaja I' va.pra.) nagara ke gAma pharatI karI levAmAM AvelI pharakAvavAnuM pracalita hatuM tethI] kareDAdhipati, keTadhipati dIvAlanuM rakSaNa, killebaMdhI keTiyuM na. [ ja "keTa' + gu. IyuM ta. pra. ] gaLAmAM keTara na. [saM., puM, na.] jhADanI bakhola paheravAnuM strIonuM e nAmanuM senAnuM ke enA jevuM eka kiTarA strI [ saM. voTarI ], -nI strI. [saM.] nagna svarUpamAM ghareNuM. (2) ghoDAnI Doke bAMdhavAmAM AvatuM sUtaranuM guMtheluM manAyelI durgAdevI. (2) (lA.) bhayAnaka nagna strI alaMkaraNa. (3) Dhorane gaLe bAMdhavAmAM Avate cAmaDAno karI strI. e nAmanuM eka pakSI paTTo, evuM vaNeluM doraDuM, ghUgharAno hAra ke gaLe ghAlavAmAM kiluM na. [ saM, koNa- > prA. kadama + gu. huM' svArthe AvatuM geLa lAkaDuM. (4) galIdAMDAnI ramatamAM cAlu dAva ta. pra. ] sukAM phaLa IMDAM vagerenuM uparanuM AvaraNa, kacaluM. uparAMta sA tarIke jamaNA paga nIce jamaNe hAtha "dhAlI (2) (lA.) sAra vagaranI cIja daMDo pakaDI dAva ApavAnI kriyA keTale pR. [juo koThale.'] jue "kAThalo." keTiyuM na., - pu. nAne machavo, heDakuM keTavAla-La) puM. [de. prA. phoTTa + saM. vADha > prA. keTi(-)-zaH kiM. li. [saM] kareDanI saMkhyAmAM, aneka prakAre vAsa] killAne 2kSaka, killAne mukhya polIsa-amaladAra, kemiMTI) sparzaka chuM. [saM] ApelA khUNAnI koI paNa (2) gAmaDAMmAM mukhyatve paTelanI tahenAta uThAvanAra mANasa eka bAjanA koI paNa biMdumAMthI sAmI bAja laMba 2010_04
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ koTiMga pase koThALa doravAthI je kATakhaNa trikoNa thAya temAM upara mujabanA 5 vALI jagyAmAM pANI mATe khADo karI retI na bharAya e dorelA laMba sivAyanI kATakhUNAnI bAjune laMbathI bhAgatAM sAru sAMThIo vagere nAkhI karela eriye, DAbaru. (2) je Ave te, "keTejanTa.' (ga.). nAkanA phUlane bhAga keTiMga (keTa 8) na. [aM] astara caDAvavAnI kriyA. (2) keDaluM na. siM, kojha-> prA. zakrama- + gu. "huM' svArthe ta. astara, paDa. (3) koTa-DagalA karavA mATenuM kApaDa pra.] anAja bharavAne koThala, meTI koThI kerI jae e "keTei.' keDelo chuM. [ja.koThaluM.'] pahoLA peTALavALI upara nIce keTIkaMdarpa-lAvaNya juo kaTikaMda-lAvaNya." ghaDAnA AkAranI moTI koThI (anAja bharavA mATe). (2) keTa-keNa juo "keTiNa." zikharabaMdha maMdiramAM kaMdorAnA tharathI uparane paththarane thara. keTI- chedaka juo "keTi-chedaka." (sthApatya). (3) svAminArAyaNa mAMderamAM ThAkorajInuM garbhagRha keTI-jyA juo "koTi-kyA." kevaDI strI, eka jAtanI vanaspati kerI-dhA ja "keTi-dhA." kiDAI vi. [jAo "koThe' + gu. "AI' ta, pra.] (lA.) keTI-vaja juo "keTi-qja.' eka ja koThe hoya(-bApa ja de, paNa mA eka hoya) tevAM keTI puM. comAsAmAM Ugato eka jAtano velo (bALako) keTalI strI. [ juo keTalo' + gu. 'I' strI pratyaya] kaDAkAra chuM. [e "koTho' + se. mA-HIR] koThAne ghATa, lAkaDAne hathoDe. (2) raMgelAM kapaDAM upara ThokavAnI megarI "TempaleTara.' (2) vi. koThInA ghATamAM mUkavAmAM AveluM, keTale pR. [ de. prA. ra4-] juo keTalI." (2) "Temyulara pIMjArAnI tAMta upara mAravAnuM lAkaDAnuM sAdhana. (3) keThA-jahApaNa (-DA:paNa) na. jio "koThe' + DahApaNa.] kAMtavAnuM eka ojAra keThA-buddhi, potAnI sUjha [sUjhavALuM keTIza puM[saM. zaliTe + rA] keTathadhiMpati, kareDAdhipati keThA-dAdhu (-DAyuM ) vi. [o "koThe' + "DAhyuM.'] kaThAkeTIza ja e TizaH." keThA-dA, 01 pR. [ja e "koThA' + "6, 01.] (lA) e keTIzvara chuM. [sa. kofe + phrezvara) e koTIza." nAmanI eka ramata simajha, koThA-sajha keTI-pazeka ja e "keTi-parzaka.' keDA-buddhi strI. juio koThe' + saM.svAbhiAvika prakAranI kiTuM na. si. joSava-> prA. joma-] pakSInA mALA. (2) keDAyuddha na. [ja e "keDe' + saM.] vyahanI aMdaranI laDAI (lA) petare svibhAvanuM keDAra pu. [saM. zoSAgAra na. >prA. voTTAra ., na.] keTuM (korTa) vi. Isu] ADuM, vAMkuM. (2) (lA.) vAMkA anAja bharavAnA vizALa khaMDa, vakhAra, "ra,' "sTereja' keTezana na. [e. voTezan] jue "kaviTezana." (2) bhaMDAra, khajAne. (3) vahANane eka AMtarika bhAga. keTesarI vi. saM. zoTIzvara- + gu. 'I' vArthe ta. pra.] (vahANa) (4) (lA.) e nAmanI eka ramata juo keTIza." keDA-racanA strI. [juo ke Tho" + saM.] kAThAnA AkAranI keTo pyuM. tAkAta, jera. (2) kALajI racanA, TebyuleTiMga' kodAI strI. kocarAI, doMgAI, dila-digaDAI jeThAriyuM na. [ja e "koThAra' + gu. IyuM ta. pra.] nAnA kedA . lIlAM phaLa mUkavAnuM sthAna, (2) sutAra koThAra. (2) bhaMDAriyuM. (3) (lA.) e nAmanI eka ramata keTathadhipati, keTathadhIza chuM. [..+ ardha-, athIrA keDArI chuM. [saM. chApArika-> prA. koTTAriya] ThAra ja e "keTIza." upara dekharekha rAkhanAra adhikArI, vakhAriye. (2) kaTaka . [saM. loTa ] khaDAyatA brAhmANa-vANiyAnA bhaMDArI. (3) e kAraNe hiMduomAM eka evI avaTaMka. iSTadeva-sUrya (u. gujarAtamAM mahuDI gAma najIka sAbaramatInA (saMjJA.) kAMThA upara sUryanuM etihAsika sthAna hatuM tenuM e nadIe kekAra na. siM. bhaNAnA> prA. koTTAra-] nAno koThAra AphatamAM mukAtAM mahuDI najIka navuM kareluM 2thAna). (saMjJA) kAThA-lAgI vi, strI. [ja e "koTho"+ lAgavuM + gu. keTathavadhi vi. [saM. loTa + ava]i karoDanI saMkhyAe "I' ka. pra. ] (jene koThe mukta nathI thaze tevI, tethI) pahoMcatuM. (2) (lA.) besumAra, apAra vAMjhaNI strI [vastuonI noMdhapothI keTakamajyA strI. [saM. zorTa + kAma-kathA] bhuja-jyAre keDA-vahI strI. jio "kaTho' + "vahI.'] koThAmAM sacavAtI 1 mAMthI bAda karatAM je Ave te, "kaMvarDa sAIna." (ga) kekavidha strI. jio "koTha' + saM.] haiyA-ukalata kaTha' (kATha) na. [sa. tqstha> prA. 3o ThAMnuM jhADa, keDI keDA-virAma paM. [ ja "koThA' + sa. ] bhinna bhinna keka (kaMTha) muM, -5 (-8) strI. eka jAtane sApa (zarIra prakRtinA mANasene bhinna bhinna khAvAnuM anukuLa upara cAThAMvALe) AvavuM e kemaDI juo koThImaDI." koThAsUjha (-jhaya) strI. [e "Tha" ke "sajha.'] (lA.) keDamaDuM ja kahImaDuM." heyA-ukalata, hAjara-buddhi, potIkI samajha, "risesaMkulanesa," keDalI strI, jio "kAThaluM gu. 'I' strapratyaya] nA komana sensa' (u. je.) koTha. (2) nAnI koThI, TAMkI. (3) nadImAM ke pANI- ke DALa, -LuM vi. jio "koTho" + gu. "ALa, zuM ta. pra.] 2010_04
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArDiyAnuM kADiyuM 1 (5) evI rItanuM polANavALuM AMdhakAma. (6) killAnI dIvAle te khUNe goLAkAra ane sIdhI dIvAle ceArasa ke ADA laMbaceArasa AkAranuM bahAra nIkaLatuM bAMdhakAma, buraja. (sthApatya.) (7) evA ghATanuM sarakArI kacerInuM bAMdhakAma, (8) jakAtanI kacerI. (9) ADI UbhI samAMtara lITIevALuM ke UbhI lITIovALuM khAnAM khAnAMvALuM Alekhana ke AkRti, kASTaka, 'Tebala.' (10) aMgarakhA DagalA vagere kapaDAMne gaLA AsapAsanA bhAga. (11) dhANInA kheADa mAMheneA telIbiyAM pilAya te khADe. (12) dhAriyAnuM pANI mApasara vaheMcavA mATe bAMdhele minAre. (13) pANI kADhavAnA kosanA upaaA bhAga. (14) rakhaDatAM (lA.) moTA peTavALuM, kAMdALuM. (2) meTuM, jakharA kadanuM kreDhiyAruM na. [saM. DhoiilAja: > prA. joTriyAma*] keADIe rAkhavAnuM makAna [AnA nAnA koDA, koDa keDiyuM naM. [jue kATho' + gu. 'kyuM' ta, pra.] Dhora khAMdhakeDiyA puM. lagabhaga sAta AMgaLa lAMbA khIle kAThI strI. [saM. jooih1> prA. loDhuiMmA; jue 'koThA' + gu. 'I ' zrIpratyaya.] koThAnA AkAranuM vepArI kAryAlaya. (ra) sarakArI amaladArane rahevAnuM mathaka, (3) peAlIsathANuM. (4) anAja pANI vagere jemAM bharI zakAya tevuM mATInuM peluM kAcuM cA pakaveluM sAdhana. (5) khALakuMDI. (6) nAnI koThInA AkAranuM dArUkhAnuM. [. karavI (rU.pra.) [su.] sagAMemAM nAnuM vAsaNa lahANAmAM ApavuM (na.mA.). kAkA (rU. pra.) huSTapuSTa nAnA bALakanuM ramUjI saMmeAdhana (ta. mA.). 0 khelavI (rU. pra.) vepArI koThI ke dukAna zarU karavI, 7 dhAI kAdava kADhavA (rU. pra.) mahenata karI chUTayA chatAM lAbha na meLavavA. (ra) halakAMne breDI halaku sAMbhaLavuM. esavI (-eNsavI) (rU. pra.) devALuM kADhavuM] kAThI (kAThI) strI. [saM. viSa> prA. OMTTu + gu. svArthe srIpratyaya] koThAnuM jhADa, koTha kehI-sUMDhalAM na., kha. va. [jue koDI' + 'kuMDaluM.'] anAja vagere bharavA mATenAM nAnI koThI ane kaMDAM kehImaDI jue 'koThI baDI.' kAThImaDuM jue koThI khaDuM.' . 0 DhAra pUravAnA vADA. [-DA para besavuM (-maeNsavuM) (rU. pra.) vezyA banI besavuM. -ThAmAM kAMI TakavuM (rU. pra.) peTamAM TakavuM. (2) gupta rAkhavuM. -ke UtaravuM, ke besavuM (-bheMsanuM) (rU. pra.) samajhAI javuM. -3 paDavuM (1. pra.)mA AvavuM. ThaM paDI javuM (javuM. (rU. pra.) khAsa asara na thavI. chUTave chUTI javA (rU. pra.) jhADA vA. 0 cIkA (rU. pra.) manamAM aLyA karavuM. 0 vaTalAvavA (rU. pra.) deha bhraSTa karavA. (ra) niSiddha padArtha khAve!] kAra puM. [de, prA. chu, korTe -Azcarya, kautuka, joi utkaMThita] utkaMThA. (2) abhilASA, umeda, [. pahoMcavA (-paeNI:cavA) (rU. pra.) icchA pAra paDavI. pUravA, . pUrA karavA, . pUrA pADavA (rU. pra.) icchA pUrNa karavI] 'I` ' keDIMbaDI strI. jue kAMThI aDuM' + gu. I ' skrIpratyaya] kAra (-)2 (Daya,-Dhaya) strI. kArIgara lokonI kAmakAja rAjagarAMnA mULAthI vadhu nAnAM kaDavAM phaLa ApanArA ceAmAsu velA, koThImaDI, koThI bI karavAnI jagyA. (2) pazuone bAMdhavAnA vADA, pramANa, kaeNTala-zeDa' kepDIMbaDuM na. [jue 'koThI'khuM' + gu. 'OM' svArthe ta. pra.] koDI baDInuM phaLa, koThImaDuM, koThI'khuM (lIlAMne kheLeA ane enAM cIriyAM ke phADAM sUkavI kAcarI karavAmAM Ave che.) [-nAM-ecchava (rU. pra.) banAvI javAnI-khetarI javAnI kriyA. maMDe Aga UThavI (-Agya) (rU. pra.) azakatha banavuM] keDIbI jae kAThI baDI.' kAThIMbuM jue 'koThI'khaDuM,' . kAThuM. na. [saM. joi> prA. drodyuma-] zarIra. (2) caherA, medyuM. (3) (lA.) jADuM ThIMgaNuM mANasa. (4) dila, hRdaya, (5) nAvaDuM, nAnI hADI.(6) zeraDInI sukAI gayelI AMkhe vinAnI kAtaLI. [. ApavuM, devuM (2. pra.) gaNakAravuM (2) darakAra rAkhavI. . karavuM (rU. pra.) yukti karavI, hikamataka-varDapuM. [aM.] sAMketika zabda calAvavI. (2) sAruM karavuM. 0na ApavuM, na devuM (rU. pra.) uDAu.rIte javAba ApavA. (2) sAmA mANasane peAtAnA mananA bhAva samajhAvA na deve] kAra (kAThuM) na. [rsa, pican > prA. hjhUma-] koThInA jhADanuM phaLa. [-ThAM karamadAM karavAM (rU. pra.) jaMgalamAM khaMDavuM, rakhaDayA karavuM] kANuM na. TekarI, zikhara, karADa na. kahAmaNuM vi. [jue kopa + gu. AmaNuM' ta. pra.], kaDhAyala . vi. [ja e koDa' dvArA.] koDIluM kADhAruM jue koDa, + gu. 'AruM' svArthe ta. pra.] Dhora khAMdhavAnI jagyA, koDa ['koDAmaNuM,' kaDhALuM vi. [jue 'korai'+ gu. AchuM' ta. pra.] jue keDhiyuM na. [de. prA. johi-] nAnuM khAsa prakAranuM nAnI beThakavALuM zakoruM, caNiyuM, cappaNuM. (2) makAnanI bheAMnAM e pIDhiyAM vaccenA gALA. [DhiyAM jevuM kapALa (rU. pra.) nAnuM kapALa, (ra) durbhAgya] 51 kAThedAra na, seAdAgarI mazarUnI eka peTA jAta kAThA puM. [saM. noiTM-> prA. kroTTama-] pAlANavALA bhAga. (2) zarIranI aMdaranA kozanA AkAranA peAleA bhAga. (3) peTa. (4) kavA ke vAvanI aMdaranA Ubhe pAleA bhAga. bha. kA-36 _2010_04 kaoNpTarai srI [ aM. ] samudramAM thatI eka moTA prakAranI mAchalI [niyameAnA saMgraha kAya puM. [aM.] kAyade, niyama, kAnUna. (2) kAyadAnA ke-kautuka na., kha.va. jae ko.' + saM.] icchAe ane Azca kADhata (-ca) strI. yukti, prapaMca, banAvaTa kaeNDa-livara-oNila na. [aM.] koDa nAmanI mAchalInA kALajAmAMthI kADhavAmAM AvatuM auSadheApayeAgI tela kADhalI vi., sI. [jue koDa'+ gu. 'tuM' ta, pra. + "I' zrIpratyaya], kADhavatI vi., strI. [jue koDa' + saM, vat-vatI strI.] koDavALI strI, hAMzIlI strI
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ kotara keDyuiM 562 keriyuM vi. [juo koDa' + gu. IDuM ta. pra] juo keNuka na. (saM.) e nAmanuM paganA paMjAnuM kRsthi "koDAmaNuM." ['vila keNuka-traya na. [4] paganA cApAmAMnAM sAta kUrcAthiomAMnAM keTisila na. [ aM.] "vilamAM sudhAro sUcavatuM pUrtirUpa aMtaHkaNaka madhyakANaka ane bahiSkaNaka evAM traNa keDI (keDI) strI. [sa paIi >prA. 13fzma] eka hADakAMne samaha khAsa jAtanA dariyAI jIvaDAnuM koTaluM. (2) (keDInuM) eka keNu-kAca puM. [saM.] prakAzanAM kiraNenuM judA judA raMgamAM januM calaNa. [ nI kiMmatanuM (-kimmata-) (rU. pra.) mAla pRthakkaraNa karavA vaparAte trikoNAkAra dhanabhata kAca, "prijhama' vagaranuM, nirmAca] keNu-cUhikA strI. [saM.] phAcaranA AkAranI gAMTha keDI strI. vIsanI saMjJA, kaDI ['koDAmaNuM." keNu-chidra na. [saM. zona-kri ] juo koNa-vivara." keDI vi. [ juo "koDa + gu. 'I' ta. pra.] jue keNa-du-bhAjakavi. [saM. poLa + gu. 6 (>. DhA) + saM.] kiDI-kara 5. jio koDI + "karaDo.'] (lA.) e khUNAnA sarakhA be bhAga karanAruM. (ga.). nAmanI eka ramata kebiMdu (ba) na. [saM., muM.] khUNAnA je biMdu AgaLa keDI-jAra (27), keDI-juvAra (-2) strI. [aspaSTa + khUNAnI baMne bAjI maLe che te biMdu, "Tekasa' phidra jAra'-juvAra.] eka jAtanI sapheda maTI juvAra keNuM mAtra (kaeNNa-) vi. [juo koNa' + saM.] (lA.) najIvuM, keDIjhanana strI. e nAmanI eka ramata, tIti-rANe kaNa-mAna na. [4] trikoNamitimAM aMtara mApavAnuM yaMtra, keDIna na. e nAmanuM eka mAdaka padArtha thiyeDalAITa keDI-baMdha (-ba%) e "DI-baMdha.' pheNamApaka vi., na. [saM.] khUNe mApavAnuM sAdhana, preTreTara' keDIbala puM. jaththAbaMdha mAlane vipArI. (2) zarApha, bekara keNa-vivara na. [saM.] jatakAsthinI dareka meTI pAMkhanI uparanI keDIluM vi. jio "koDa + gu. "IluM' ta. pra.] juo bAjunA pAchalA bhAgamAM maLa pAse AveluM eka chidra, keNa-dra koDAmaNuM." keNavRtta na. [sa.] uttara-pUrvathI dakSiNa-pazcima athavA uttarakahuM (keDu) na. [saM. parva> prA. duma-juo koDI." pazcimathI dakSiNa-pUrva tarapha jatuM dezAMtara vRtta. (khagoLa) (2) (lA.) aNasamajha, khaM, rItabhAta vagaranuM kaNa-zaMku (zaku) puM, si.] kaNavRttamAM temaja ubhaMDaLamAM ke (Do) pR. [ja "keDuM.'] kaDInA ja AkAranuM meTuM na hoya tevI sUryanI sthiti. (khagoLa) keTaluM. (2) (lA.) aNasamajhu, mUrkha mANasa, rItabhAta vagarano keNAkAra chuM. [saM. jona + mA-R], kaNAkRti strI. [sa. mANasa [javAno eka roga vAna + mA-fi] khUNAne ghATa. (2) vi. jemAM khUNo paDayo kiDha1 5. si. su>prA. koDha, koDha] cAmaDI sapheda thaI hoya tevA ghATanuM kiDha2 (-85) strI o "keDa.' koNArka chuM. [sa, jona + ma] orissAmAM jagannAthapurIthI kaDhaNuM vi. jio "Dha" + gu. "aNuM ta. pra.] koDhane thoDe dUra zipa sthApatyanA uttama namUnArUpa e nAmanA maMdiraroga thayo hoya tevuM, keDhiyuM, mAMnA saryadeva. (saMjJA) (2) e sthAna (saMjJA) kaho puM. (saM. moTara->prA. loTama] juo "keTara." keNAMtara (koNAntara) na. [saM vALa + antara] jAo "koNakiDhAra () zrI. [ja e "keTa' dvArA.3, -2 na. [+ gu. aMtara." mAravuM u" svArthe ta. pra.] keDa, gamANa, keDAruM keNiyATavuM sa. ji. [ja "koNI'- uparathI nA. dhA.] keNIe kaDhiyaM li. [sa. chinna->prA. zoDhiAma-], yela vi. keNI vi. si., ] khaNavA, khUNAnA AkAravALuM [+ gu. "ela' ta. pra.] kaDhanA regavALuM kaNI () strI. [saM. vaLa>prA. vajahonimA] kaDhiye paM. jio "keDhiyuM.'] (lA.) bAjarAnA choDa pILA bAvaDAne madhya bhAga jyAMthI vaLe che tyAMnI pAchalI bAjunA thaI ene DaMDAM na Ave evA prakAranA roga aNIdAra bhAga. [0 keNI jevaDAM kADhavAM (ke mUkavAM) kiDhI vi. jio koDha + gu. "I' ta, pra.], DhIluM vi. (-ko:NI-) (ma.) bahu bIka anubhavavI. ne geLa(-gaLa) jio kADha' + gu. "IzuM' ta. pra.] juo koDhiyuM." (rU.pra.) khUba muzkela kAma. 1 mArIne (rU. pra.) Apa-hAzikoNa . [saM.] khUNe yArIthI, svaparAkramathI. 0 vijhavI (3. pra.) AgaLa paDI kANa (kaeNNa) sarva. [saM. : punaH>apa, jaag] mukhyatve jozabhera kAma karavuM. (2) pitAnuM abhimAna dekhADavI mAnavane oLakhavA-jANavA praznArthe vaparAtuM sarvanAma(gujarAtI keNI-mAra (kaeN:NI-) vi. [juo "koNI' + "mAravuM.] bhASAmAM Ane paryAya nathI; "kayuM'mAM bhinna bhinna vyakti- (lA.) mAthAbhAre. (2) baLajabarIthI potAno mArga kADhanAruM vastune tAravavAno artha che, "koNa" eka vyakti mAtrane. trI. keNe (kaeNNe) sarva, trI, vi. [jue "koNa' + gu. 'egrI, vi. sivAya enAM bIjAM rUpAkhyAna nathI. aMgrejImAM "hu" vi., pra.] kaI vyaktie e "keNane paryAya che, "hica' e "kayuM"ne.) [0 jANe keNerI strI. [saM. zona dvArA khaNe (2. pra.) kadAca keta chuM. gaDha ke kihalAne nA daravAje, gaDhanI bArI kaNa-aMtara (-antara) na. siM, saMdhi vina] nIcenA ke ketara' (-2) strI. [o kotaravuM.'] kotaravAnI kriyA, uparanA sthAnane sAMdhanArI lITI kSitija-lITI sAthe kare te kotaraNI kha, beriMga' ketara na. [juo kotaravuM] pahADamAM kudaratI rIte ke tarAIne * mA-FIR), kAkRti sAtha kotara mA. joDha, dho] cAsaNI : goLa + mA- 2010_04
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAtara-kAma pelA bhAga paDele ghATaTa vinAnA guphA jevA bhAga. (ra) be dAMta vaccenA [kaLA, zipa kAtara-kAma.na. [jue 'kotaraNuM''+kAma?'] kotaraNI, nakazIkAtaraDuM na. [jue kotarara' + gu. 'svArthe ta, pra.] nAnuM kotara, beDa kotaraNI zrI. [jIe kotaravuM' +gu, 'aNI' kriyAvAcaka rR. pra.] kotaravAnI kriyA, kotara-kAma. (2) kAtara-kAmanuM mahenatANuM. ketaraNuM na. [jue 'ketaravuM' + gu. 'ardhuM' katu vAcaka ++. pra.] kotaravAnuM sAdhana, kaDiyAnuM TAMkaNuM. (2) khAtaraNuM. (3) gheADAnA DAbalAmAMthI kacarA kADhavAnuM sAdhana, khAtaraNI kAtara-lekha puM. [jue kotara. + saM.] (paththara ke dhAtumAM) kotarelA lekha, utkIrNa lekha, 'epigrApha' (da. mA.) kAtara-vAsI vi. jio kotara2' + saM. 'vAsI.'puM.] kAtarA 513 konkrITa vastue bharI meDhAneA bhAga sIvI levAya ke bAMdhI levAya tevA-yelA. [LA jevuM (rU. pra.) TIluM Dhaka.-LAmAM pAMcazerI (3. pra.) mabhrama nukasAna karavuM. -LAmAM bilADuM (rU. pra.) dhAryuM. hAya kAMIka ane kasa vinAnuM pariNAma AvavuM. -e ghAlavuM (rU. pra.) carcA baMdha karavI. -Le cAMhaleA (rU. pra.) kanyApakSa taraphathI vapakSanI jAnanAMne apAtI Ucaka kama (paherAmaNI mATe). maLe javuM (rU. pra.) keda thavuM. 0 karavA (rU. pra.) keda karavuM. (2) kothaLAmAM mAla bharI vecavA javuM] kAthe huM, gussA keda` (-gha) zrI. [jue 'khedavuM.'](lA.) khaNakheAda, cADI-galI kAra na. khAtara kAduDha (kaeNAdaDa) na. [jue 'kAde.'] dALabhAta ke ekathI vadhu padArthanA khAtAM vadhelA eThavADa, kodA mAM vasanAruM kedarA puM., kha. va. [saM. jova-> prA. joddama-] eka jAtanuM khaDa-dhAnya [bharaDayA pachI emAMthI nIkaLatA kaNa taravuM sa. kri. [ravA.] aNIdAra sAdhanathI khaNI kADhavuM, kAdarI zrI. [juo kodarA' + gu. 'I` ' srIpratyaya] kodarAne koranuM, AchuM AchuM khetaravuM ke khAdI kADhavuM. (2) kotara-kAmarda (koNDa) na. [saM., puM., na.] dhanuSa, kAmaThuM. (2) karavuM, nakazI-kAma karavuM. [kAtarI khAvuM (rU. pra.) sAmAne aMdhArAmAM rAkhI tattva ke sattva kheMcI levuM, nirmAya banAvI nAkhavuM] tarAvuM, karmaNi., kri. katarAvavuM pre., sa. kri. kAtarAvavuM, kAtarAvuM jue 'kotaravuM'mAM, [khADI kAtaruM na jue 'kotara ra'gu. uM' svArthe ta.pra.] (lA.) nAnI ketala puM. [turkI, 'kauta']amIra lokonI savArIne khAsa ghoDo (rAjA-rajavADAMonI savArImAM zaNagArIne calAvavAmAM AvatA te te savAra vinAnA tejI gheADA) [lazkarI TukaDI ketala-zArada puM. [aM. kvoTar] chAvaNInuM rakSaNa karanAra kAtA vi. [kA. kotAha] TUMkuM, saMkSipta. (ra) apUrNa kAMtAI srI, [phrA. katAhI] saMkSepa, TUMkANa. (2) apUrNatA, khAmI, UNapa, TAMca, kasara vartuLanI kinArInAM koI paNa be biMduene joDavAthI thatA e TukaDAomAMnA dhanuSAkAra te te TukaDA. (1.) kadALa (kodALa) vi. [jue 'koThe' + gu. 'ALa' ta. pra.] khAtAM ko paDayo rahe eTaluM khAnAruM, khAdheAkaDuM, khAudhara. (2) (lA.) jaMgalI, avivekI, (3) UMcuM, gamAra. (4) kadarUpuM. (5) jADI buddhinuM, mUrkha kedALanuM (kaeNdALavuM) sa, kri. [jue 'kodALa,' nA. dhA.] (lA.) akarAMtiyA thaI khAvuM, jhAMsaTavuM kAdALI (kodALI) strI, [rsa, hraddAAi>prA AjimA, yoddAAi, tema jue 'kodALA' + gu. 'I' strIpratyaya] nAnA hAthAvALA kodALA kedALA (kodALA) puM, [saM. hrani-> prA. uddAma, oddAha-] lAMbA hAthAvALI meTI kodALI katAra jue 'kuMtAra.' dharaDI bheMza kAtAha vi. [.] jue 'kotA.' [karavuM .(rU, ma.) sADhuMkedI+ (kaeNdI) strI, [jue koruM' + gu. I" skrIpratyaya.] [koIka vAra kAdIrlR kri. vi. ['koI divase'nuM lAghava] koI divase, kAduM (kaduM) na. [ravA.] koDa. (2) Dhora na khAya tevuM nakAmuM ghAsa. (3) (lA.) thADuM ke nahi jevuM dUdha ApanArI gharaDI bheMza karavuM. (ra) gAThavavuM. (3) matabheda dUra karI samAdhAna karavuM] kAMtAlI strI. [ / .] jue 'kotAI.' krAtIThuM vi. luccuM. (2) cAlAka. (3) na. macaluM kAtha puM. [saM.] kohavANa, saDe. (ra) AMkhaneA eka rAga kethamI, 02 (ra4), rI strI. [de. prA. kyuMmarI] dhANAbhAjI kethalAvuM sa, kri. bagADavuM kA (kaudo) puM. [jue koDhuM.'] koDa. (2) kUMcA, kacarA. (3) koDhALa AdamI [saDI gayeluM kAdhuM vi. [saM. joyita->zo. prA. joSitra-] kAhI gayeluM, kenuM (E!nuM) sarva., vi. saM. ttinA vikAsamAM ja gu. OMg + gu, 'tu' che. vi. nA arthanA anuga] kevuM ? (A zabdarUpanuM aMga kAnA- (kAnA-), ene vibhaktinA artha ApatAM 'thI' 'mAM' vagere vibhakti, anuga temaja vibhaktiartha ApatAM bIjAM nA.yA. lAgIne rUpA pracalita che.) kAne (ka:ne) kra. vi. [jue konuM;' e ja prakriyAe vikasita 'ne' anuga] kene ? [aMtargoLa, kAMkava konka(0i)va (kekeiva) vi. [aM.] vartuLAkAra khADAvALuM, phrAnkrITa (konkrITa) vi. [aM.] majabUta. (ra) na. nA-retI kAthaLI strI. [4. prA. johimA] nAnA kothaLA, zailI, khalecI. (2) vRSaNa, pela. [e meLa (-maeNLa) (rU.pra.) hiMsA lakhyA vinAnA meLa. . cheDhAmaNI (rU. pra.) nANAM vyAje letI vakhate dhIranArane apAtI hasI. nuM mAM sAMkaDuM (-maeNi:-) (rU. pra.) kaMsa, . mAMDavI (rU. pra.) vepAra karavA. vALA (ph. pra.) vALaMda] kAcaLI-sAMtha (sthya) zrI. [ja kathaLI' + 'sAMtha.'] pUrve dukAnadAro mukhya sattAne karanI rakama mAkalatA tyAre bharAyA pachI thoDI hakasI parata karavAmAM AvatI e rakama kothaLA puM. [ ru. prA. joyajJa-] zaNa ke evA kApaDanA traNa khAja aMdha ane uparanI bAjue khulleA-anAja ke bIjI _2010_04
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaoNngresa krAMkarInuM ke simenTa-retI-kAMkarI-kapacInuM ghaTTa thayeluM mizraNa kAngresa (kaeNngresa) strI. [aM.] pratinidhi-sabhA. (2) dezanA svAtaMtrya mATe sthApI hatI te hiMdI mahAsabhA. (saMjJA.) oNMgresa-maeNna (kaoNMgresa) puM. [a~.] pratinidhi-sabhAnA sabhya, (ra) hiMdI mahAsabhAnA sabhya phrAngresavAdI (kAMgresa-) vi. [aM. kaeNngresa' + saM. vA .] keMgresa pakSanuM oNbjharveTiva (kA-jharveTiva) vi. [aM.] rUDhicusta. (2) custa rAjakIya pakSanuM (khAsa karI iMglaeNnDanuM) kenTinenTala (koTineTala) vi. [aM.] greTa briTana ane AyarlaeNnDa sivAyanA yurApanA bIjA dezAne lagatuM kaeNnTUra (kASTra) strI. [aM.] sImA-rekhA kaeNnTrAsTa (kAlTrAsTa) puM. [aM.] virodha batAvanArI sarakhAmaNI kaeNnTrakTa (kauTrekTa) puM. [aM.] kaMTrATa, chArA, Theko. (2) parasparanI zaratAnA dastAveja ke lakhata, karAra phenTrikTara puM. [aM.] kaMADha lenAra, intaradAra, ThaMkA lenAra, zaratAthI kAma laI karI ApanAra kaeNnDoma (Doma) na., zrI. [aM.] kuTuMba-niyojana mATe vaparAtI puruSA mATenI rabaranI ToTI kenDrUma (karNAma) na. [aM.] milamAM tANA-khAtAmAM kAMjI ApavAnuM yaMtra kaeNnDsa strI. [aM.] pariSada, saMmelana [khAnagI kaeNAnphiDenziyala vi. [aM.] pragaTa na karavA jevuM, geApya, kaeNphaeNrezana strI. [aM.] sarakhA daro dharAvatAM rAjyanuM eka prakAranuM samavAya-taMtra [dharmasaMsthApaka. (saMjJA.) kAnphathaziyasa puM. [aM.] buddhanA samakAlIna cInanA eka kaeNnvekzana na. [aM.] pravAhI athavA havAmAM mAAM mArakRta eka sthaLethI khIje sthaLe thatA uSNatAnA phelAve kaeNnvasa vi. [aM.] UpasI Ave tevuM khAdyagALa kaeNnvenTe, kaoNnveMTa (kAveSTa) na. [aM.] khristI strI-sAdhuene ma ke zALA konvekezana na. [aM.] padavIe arpita karavA mATe vizvavidyAlayeAnA sabhyAneA samAraMbha, padavIdAna-samAraMbha nyAya na. [aM.] vaLAviyAM-vahANa-AgoDha ke vimAna. (ra) puM. vaLAviye puruSa [jalasA kaeNnsarTa puM. [aM.] saMgIta nRtya vagere lalita kAryakramanA kaeNAnsala puM. [aM.] nAnAM pararAjyamAM meTAM rAjyanA rahetA elacI na kApara-barAsa na. [aM. kopara-brAs] tAMbA-pittaLanA mizraNathI banatI eka mizra dhAtu kaeNpara-saphe(0 i)Ta [cyuM.] merathru rUDhi-paravuM sakri. saM. .> prA. ra,.novra dvArA nA. dhA.] koNIe koNIe mAravuM, koNiyATavuM koparApAka huM. [jue 'koparuM' + saM.] nALiyeranAM koparAM chINIne banAveluM eka miSTAnna. [. Apaveza (3, pra.) mAra mAravA] kApariyuM vi. [saM. vaira > kuvvara, Dhora + gu. 'iyuM' ta. pra.] koNavALu, khUNA paDatuM. (ra) koNI. (3) (lA.) khetaramAM kheDa karatI vakhate zeDhA mAja vadhatI koNa jevI [AMbAnI eka jAta kApariyA huM. [jae, koriyuM.'] (lA.) e nAmanI koparI jue kheAparI.' trAMsI jamIna koparuM. na. [saM. r-> prA. krUra khAparI'-dhATanA sAmya] (lA.) nALiyeranI aMdaranA jAmelegara, ToparuM. [-rAM nekhavAM (rU. pra.) jhAkAM khAvAM] koparura na. bArI-bAraNAnA caNataramAM eenI vaccenI dIvAlane! te te bhAga. [ "rAM khAMcavAM (. pra.) mesakAnA pANImAM khAMcA mArave] kApavuM a. kri. [saM, pop tatsama] kopa karavA, gusse thavuM, krodha karavA, rASe bharAvu, kApAvuM bhAve., kri. kApAvavuM e.. sa. kri. kApAkrAMta (-krAnta) vi. [saM. joSa + mA-zrAnsa] jema kopa caDatho che tevuM, khavAyeluM [NA ja gussA kapAgni puM. [saM. jova + fi] krodharUpI agni, krodhAgni, kropAyamAna vi. [saM., pre.nuM varta. kR.] gusse karavAmAM AvatuM kapAvavuM, kapAvuM jue 'EApavuM'mAM. kapAviSTa vi. [saM. jova + mA-viSTa] jenAmAM kope praveza karyAM che tevuM, krodhe bharAyeluM kaeNnsTebala vi. aM.] polIsa-khAtAne te te sipAI kensTebyularI strI. [aM.] peAlIsa-daLa [elacI-khAtuM kejyule(4)Tana. [aM.] videzamAMnuM te te kaeNnsalanuM kaeNpa puM. [saM.] krodha, gussA, rAya. [ thavA (rU. pra.) nAzakAraka Apatti AvavI] kepaTI("DI) srI. [jue 'kepaDhuM(-DuM)' gu. 'I ' skrIpratyaya.] peApaDI, khapeADhI. (2) roTalA-roTalI-pUrI uparanuM paDa kepa'(-) na. carakhuM khAMDatAM caLAye bAkI rahetAM jADAM ane kaThaNa gAThAM. (2) gUmaDA ke vAgelA ghA uparanuM vaLatuM bhIMgaDuM _2010_04 564 kAphI kApaNu na. kaTakaTiyApaNuM, kacakaciyApaNuM, cIkaNApaNuM kApanIya vi. [saM.] gusse karavA-karAvA jevuM kApara (-25) zrI. nave kAMTA, tAjo aMkura kopara na. [aM.] tAMbuM kApita vi. [saM.] gusse kareluM kApiMga (kopika) srI. [aM.] makAnanI pIThikAnA kaMdoro pI vi. saM., puM.] kopavALuM, krodhI, ruSTa kopI strI, [aM.] pratilekha, nakala. [ karavI (pha. pra.) bIjAmAM ceArAthI joI te lakhI levuM] kopIna zrI. saM. zaivIna na.] laMgeTI kopI-kSuka strI. [aM.] (akSara sudhAravA ghUMTavAnI) akSarapeAthI, dezapistAM, daskRta-zikSaka peAthI kepI-rAiTa puM. [.] potAnI kRti ke racanAnA ekahaththu hakka, mAlikI hakka, kRti-svAmitva kApA chuM. koNI kAkhya vi. [saM.] jue 'kopanIya.' phrI sI. [aM.] eka jAtanA jhADanAM bI, chaMda-dANA. (2)
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ kapha-khAnuM kAcaDe baMda-dANA sekI karelA kAnuM cA jevuM pINuM kamaLatA juo komalatA.' kephI-khAnuM na. [+jao "khAnuM.'] kephInI hoTela maLatAI juo komalatAI ' keba (khe) zrI. sapATI uparanI canA simenTa vagere maLatva o "komala-tva." [vela,bAla-biphavA jAtanA kankrITanI ThokIne besADavAmAM AvatI thApa. (2) kamaLa-vela (tha) strI. [+juo "vala,] e nAmanI eka e mATenuM megarI jevuM lAkaDAnuM sAdhana kemA !. [e.] apavirAmanuM cihana, (vyA.) (2) mITho kebakArI strI. [ja "koba' dvArA.] kobanI thApa pezAba vagere prakAranA rogamAM AvI jatI mRtyunA jevI kebA -2 vi. e "kabADa.' (2) kaDavI vANavALuM. paristhiti, mUchano evo eka prakAra (3) bheLuM-bheTa, niSkapaTI. (4) sAhasika. (5) kadarUpuM ke mAbhimAna (kaoNmA-) na. jio "kema' + saM. mamAna kebAuTa strI. [.] eka jAtanI sapheda dhAtu, (ra. vi.) puM, bhASA-saMkara ] pitAnI kemanuM abhimAna, kAma-vAda kebAvArI strI. [phA.] mAravuM-thApavuM e. (2) khAMDaNiyo mAsmitA (komA) jI. jio "kema" + saM. rama-, kebIvALI o "kubAvALI.' bhASA-saMkara] mAbhimAna, komavAda, "kemyunalijhama" kebiye puM. e nAmane eka vile (ba. ka.ThA.). kebI, 0ja . [pAyuM. ka, e. kaeNbeja] jene kemika vi. [e.] hAsyarasathI bhareluM, ramUjI. (2) na. paDavALo goTo thAya che ane e paDonI jhINI jhINI hAsyarasanI nATayaracanA. (nATatha.) (3) majAka-bharelI kApalI karI zAka karavAmAM Ave che te vanaspati, karama- kaI paNa vAta, vida, phArasa kale kimI (kemI) vi. [ juo "kema" + gu. "I' ta. pra. ], kebI-tAha na. sepArInA jevuM eka jAtanuM tADa mIya (komIya) vi. [ juo kema' + saM. 1 ta. pra.] kezuM na. kanyAdAna-vidhi pUro thatAM je eraDAmAM jAya che te te temane lagatuM, sekaTeriyana' (nAya.) eAraDe, mAruM. (2) na. ThaMDuM. (3) tareluM komeDI sI. [.] hAsyarasapradhAna nATaya-kRti, prahasana. kenuM vi. ThoTha. kamara che. [e.] naukA-sau ne mukhya adhikArI. (2) kabe puM. kAMIka kAMkarIvALI UMcANavALA khetarAu jamIna. vepArI jahAjane mukhya adhikArI, "kaMTana' (2) nadImAM pANInuM para AvatAM bhoMyataLiye thayela kampAunDa (-uDa) ja e "kaMpAuMDa., jhINI dhULane Dhagalo [jAtane sApa, nAga kempAunTara (-u82) e kaMpAuDara.' kebrA puM, [.] kALA raMganI pheNa caDAvanAre eka jherI kampArTamenTa (-meTa) jue "kaMpArTameMTa." kema (kaMma) zrI. [ara. kama ] eka ja saMjJAthI samAna kompiTanTa (TaTa) vi. [ aM. ] kAma karavAnI zakti dharma-karmavALe prajA-samudAya, nAta-jAta, phirako, "kamyuniTI" dharAvatuM, kSama kemarsa kuM. [.] vANijya, vepAra ' kepesezana na. [.] nukasAnIne badalo vALI Apa kemarsiyala vi. [aM.] vepArane lagatuM e, vaLatara, (2) e rIte ApavAnI vastu vagere kema-petha na. [] jUnA briTiza sAmrAjyamAMthI chUTA kepejha na. [e. chApakhAnAmAM bIbAM goThavavAM e, paDelA dezane samUha ke maMDaLa kojhiga' kemala(La) vi. [saM] kUNuM, kumaLuM, mulAyama, narama, mRdu. kepejhiTara vi.[.] chApakhAnAmAM bIbuM goThavanAra kArIgara (2) nAjuka, sukumAra. (3) karkazatA vinAnuM, madhura kApekiMga (jhi8) na. [aM.] e "kaeNmpa-jha.' kemala(-)-tama vi. [saM.] ba komaLa kApesTa na. [a] vaijJAnika paddhatie kacaro chANa mUtra kemala(La)ttara vi. saM.] vadhAre komaLa vagerenA mizraNathI banAvavAmAM AvatuM khAtara kamala(La)-ta. sI. (saM.], tAI sI. [+gu. "AI' keplimenTarI (-meTarI) vi. [.] mAna maherabAnI ke svArthe ta, pra.], kemala-tva na. [saM.] komaLapaNuM bakSisa tarIke ApeluM ke lIdheluM (pAsa pustaka vastu vagere) kamalAsthi na. [saM. roma + asthi] kUNuM hADakuM, "kArTi- kemyunalijhama na. [] juo "koma-vAda." leIja' kemyunijhama na. ] samAjanAM badhAM aMgenI kakSA eka ja kamalAMgI (lAgI) strI. [saM. zoma + + saM. 2. heI zake evA prakAranA mata-siddhAMta, sAmyavAda, samAjavAda atIpratyaya] komaLa aMgeAvALI sadI kamyunisTa vi. [.] kamyunijhamamAM mAnanAra, sAmyavAdI, kAma-vAda (kema-) . [ja "koma' + saM] te te phirakAne samAjavAdI pitAnI komanuM ja hita ke svArtha sAdhavAnA prakArane keya (koI) zrI. kAbara jevaDuM eka vagaDAu pakSI mata-siddhAMta, komI-vAda. "kemyunalijhama' kAya (kaMDe) muM. [saM. vatu- > prA. zokama-+ gu. kemavAdI (kaeNma-) vi. [+ gu. "I" ta. pra.] komavAdamAM huM" svArthe ta. pra. jijJAsA" ke Azcarya batAve tevuM] mAnanAruM, "komyunalisTa,' 'sekaTeriyana' aTapaTo prazna, guMcavaNa bharele ane navAI upajAve tevo kemaLa juo "komala." prazna, phUTaprazna, "preblema." (2) samasyA, ukhANe, kamaLa-tama ja komala-tama,' prahelikA. [0 ukela (rU. pra.) adharA praznane khulAso kamaLa-tara ja "komala-tara." kADha] 2010_04
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAyatuM kAyatuM (kAtuM) na. lAkaDAM phADavA mATe vaparAtuM eka hathiyAra. (2) gunA karanArI jAtanA loko rAkhe che tevA charo. (3) dAtaraDuM. [AyatA para krAyatuM (-kaeNItuM) (rU. pra.) vagara mahenate vastu meLave ke meLavavA prayatna kare e ] kAyate (kAitA) puM. [jae 'kocatuM.'] kocatuM. (ra) mAMsa kApavAnA meTA charo. (3) nALiyeranAM chelAM ukheDavAnuM aNIdAra sAdhana. (4) tADanA jhADane cheda pADavAnuM hathiyAra kAyAka (koimAka) strI, IMDAnI saphedI ane dhImAM taLelI DuMgaLInI banAvelI eka prakAranI reTalI kAyala` (kAcala) strI. [saM. jofhs > prA. "jojI puM.] kokilanI mAdA, (2) e nAmanI eka kula-vela kAyalarI (koyala) puM. maMdiranA AgaleA maTa. (sthApatya.) kAyalaDI ( kAyala-) strI, [jae 'koyalaO' + gu.DI' svArthe ta. pra. ] kocala. (padyamAM.) kAyalA-kAThI (oNilA) strI, [ jae 'koyale!' + koThI.'] AgameTa AgagADI vagerene kolasA levAnuM mathaka kAyalI. (kAilI ) strI. [ jue 'kAyalaO' + gu. I' svArthe ta. pra. (lA.) eka jAtanI koyalanA jevA raMganI bakarI. (ra) gaLAne eka rega, DipleriyA' kAyalIrI (kaeNDeilI) strI. [jue 'koyale' + gu. 'I' strIpratyaya.] (lA.) peTa besI javuM e, peTamAM ( anAja nahi jatAM khaLatarAne kAraNe) khADo paDavA e. (ra) tarkalIk, zrama, (3) maMdavADa, duHkha. [peTamAM kAyalI paDhavI (-kauilI) (rU. pra.) atyaMta bhUkha lAgavI ] kAyalI (kAilI) strI. nakhalInA eka bhAga, (ra) maMdiranA aMdaranA bhAganuM cegAna kAyalI-hAra (kAilI-) pu. kaMThamAM paheravAnA eka dAgIne kAyalA (kole) puM. [saM. o i> prA. kroTTama ] nara-kokila, koyalane nara kAyaleAra (koIaA.) puM. [de. prA. *nodhdhA strI. + gu. e' svArthe ta. pra, ] lAkaDAne TharI gayele aMgAra kAyavArA (koivArA) puM. karoLiyA kAyA-eluM vi. [ jue 'keyuM' + 'khelavuM' + gu. ' kR. pra. ] vADiyuM, bela bela karyA karanAruM. (2) khelavAmAM doDhaDAhyuM. [bamaNuM ghI nAkhI karelA lADu koyA-lADu puM., a. va. [ jue 'koyuM' + 'lADu.'] doDhuM kAyI strI. AkhA pAse maLatI eka jAtanI mAchalI kAyuM vi. [sara. kAla....] vAcALa, bahumeluM, belakaNuM. (2) dADhaDAhyuM. (3) svabhAvanuM cIkaNuM kAyeTa na. che|karuM vanaspati) kece vaDha puM. [aspaSTa+jue 'vaDa,'] varaNA (eka kera' puM. [saM.] vanaspatimAM navAM pAMdaDAM phUTayAM hoya evA pratyakSa thatI samRddhi, phrUTa kArare strI, vastravastu vagerenI dhAra, kinArI. (ra) vasranI kinArI upara mUkavAnI paTTI, (3) bAz2a paDay, dizA. (4) (-2) kri. vi. bAjue, paDakhe, tarapha. [. ceADha(4) vI, . mUkavI (rU. pra.) vasranI kinAre judI kinAra sAMdhavI, 0 bharavI (rU. pra.) kinArI para bharatakAma 51 2010_04 kAraNI karavuM. . pakAvI (rU. pra.) pakSapalaTA karavA re esavuM (keAraNe eNsavuM) (rU. pra.) rajasvalA thavuM] kAra7 (25) strI. [jue ' kAraNuM.?'] kUvA vagere mATe khera karatAM zAraDInA yaMtramAMthI nIkaLatA geALa lAMbe AkAra (gALane) kAra4. zrI. [aM.] pAyadaLa, sainya, palaTaNa -kAra5(-koraya) strI. [saM. mArI>= prA. ThumarI>= apa. Cfi dvArA; srIenAM nAmeAne aMte, jemake pAnakora' 'phUlakora' vagere niTa, (3) luccuM, guMDuM. (4) laMpaTa karazuM vi. lAgaNI vagaranuM, niSThura. (2) nirlajja, bezarama, kAraTa srI. [aM, koTa] korTa, adAlata, nyAyAlaya, nyAyamaMdira. [ -Dhe ca(-)vuM (rU. pra.) nyAya meLavavA adAlatamAM keisa dAkhala karavA] kAra| (-Datha) srI. [jue koruM' + gu. Da' svArthe ta pra.] jemAM pANI ke dhI-telanA upayAga nathI thaye tevuM rAMdhyA vinAnuM khAvAnuM (dhANI dALiyA vagere temaja mAtra sekelI khAdya vastu) kArAI zrI, masAledAra seApArI keraDhA-dA,va, kAryAvATa puM. [jue 'koraDo' + dA, va''vATa.' (lA.) e nAmanI eka dezI ramata kAriyA puM. e nAmaneA eka cheADa, DhiyA bhADA kAraDI strI, maTha. (2) kodarI kAraDI keraDI strI. [su jue 'koraDA' + gu. 'I ' skrIpratyaya; dvirbhAva] lagna bAda vara-vadhU ke diyara-bhAbhI eka-bIjAne cAbakA mAre evA eka vidhi kAra u jue 'ka u.' kara u... vi. [jue 'koruM' + gu. '' svArthe ta. pra.] koruM kuM.... [ varSa, 0 varasa (uM. pra.) varasAdanuM TIpuM paNa paDayuM na hoya tevuM varSa, sakA dukALanuM varSa] kerA puM. gaMthelA cAbuka, sATako. (2) (lA.) amala, dera, sattA, damAma. (3) killeA teDavA mATe ekI sAthe karAtA tApeA keADavAnA kAryakrama. [. calAve (rU. pra.) trAsathI kAma levuM. * phATA (rU. pra.) bIka lAgavI] kAraDA-sukAmaNI strI, [+jue mukavuM + gu, 'AmaNuM' kuM. pra. + 'I ' zrI pratyaya.] (lA.) e nAmanI eka ramata kAraNa` (-ca) strI. [jue 'koluM'+ gu. 'aNa' ku. pra.] koravuM e, (vanaspatimAM) nave. korA e. (ra) (lA.) aMbeADAnA vALa vadhAravA mATe ceTale guMthavAnI paddhati [cAlavAthI UDelI dhaLa 2 karaNa (Nya) strI. dhULanuM vAvAjhoDuM, AMdhI. (2) lazkara kAraNu (-ca) srI. jue kora.OM" [vAnuM kAma, koraNI kAraNu-kAma (-Nya-) na. [jue 'koraNa' + 'kAmare'] korakAraNiyA puM. [jue koravuM'+gu. 'aNa' rR. pra.DyuM' ta.pra.] koravAnuM kAma karanAre kArIgara, (ra) korIne karelA khAMcA, (3) kuMDetAla vagerenAM pATiyAM besADavA koreluM lAkaDuM. (4) (lA.) zarIra korI khAya tevA tAva, hADanA tAva karaNI srI. [jue 'koravuM' + gu. 'aNI' ka. pra.] karavuM kAtaravuM e. (2) kAravA-kAtaravAnI rIta. (3) kAtara-kAma
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ karadAra 567 koruM nakazI, (4) karavAnuM ojAra. (5) karavAnuM mahenatANuM kerAga (gya) strI. caMpAnI bhAjI kera-dAra vi. [juo kora+ phA. pratyaya] kera-vALuM, karATI-rI) . eka jAtane sApa [sUkI jagyA kinAra-vALuM, chApelI ke bAMdhelI-sIvelI koravALuM kerA (tha) strI. [ juo "koruM' dvAra.] korI jagyA, kerama (koraDama) puM. [aM.] eka jAtano lIlAza paDatA kerA vi. [ juo "keruM' dvArA. (lA.) paisA na kharce lorTa poliza karavAmAM kAma Avate kaThaNa paththara tevuM, lobhiyuM. (2) pAse paisA nathI tevuM, nirdhana. (3) kAra-paDuM vi. [ ja kAra + paDavuM' + gu. "u" luccuM, kapaTI [divasane khAMco kupra.] kora tUTI-phATI gaI hoya tevuM kerA puM. [ ja "koruM "dvArA. ] jamaNavAramAM paDele karazuM na. aspRzya gaNAtI hatI tevI jJAtinuM mANasa kerADu vi. [ja "korADa' + gu. "u" svArthe ta. pra.] kAra chuM. dukALa , koruM sUkuM. (2) varasAda khAlI gayo hoya tevuM. (3) na. kerama (-mya) strI. kanyAne judI judI kriyA vakhate cAlu varasAdanI varApa thatAM bhejanuM sukAI javuM e apAtI nALiyera mIThAI ane nADAchaDInI bheTa karANa (-3) strI. [juo "kora' + gu. "aNa" ta. pra.] kerama na. bALakane khoLe besADavuM e gayelo cheDe, aMcala. (2) bAju, paDakhuM. [Ne mUkavuM kerama na. [e.] sabhA-samiti vagere maMDaLanuM kAmakAja ( -) (rU.pra.) bAjue haDaselavuM, karAtuM baMdha karavuM, karavA sanI kAryasAdhaka saMkhyA (karelA niyama pramANe mulatavI rAkhavuM ] [kerApaNuM, "sukavANa keramAM strI. haLadara vinAnI kaDhI. (2) mAMsane khAvA mATe kerANa (-zya) strI. [ o "keruM'+ gu. "ANa" ta. pra.] karavAmAM AvatA do | (chaDAM-photarAM kArANa, raNuM vi. jio "keruM' + gu. "ANuM + "G" keramuM na. khAMDatAM athavA bharaDatAM kaThoLa vagerenAM paDatAM ta. pra] koruM, koraDa, sUkuM [patraka. (2) navI goThavaNa keramAra (keriyara) . vi. jio "kora' kribhava.1 kerAbaMdI (-bandI) strI. bhAga pADyA pramANe gAma ke khetaranuM ja kore-mere.' kerArI ja korATI." kerala na. eka jAtanuM jhADa. (2) (samudramAM thatuM) paravALuM karAvavuM, kerAvuM ja "koramAM . kiraluM (karaceluM) vi. [ja "kora" gu. "aluM' ta. pra. ] kerAMkhavuM a. ki. marmabharI trAMsI najara nAkhavI, kaTAkSathI kora uparanuM, kinArI uparanuM jovuM. (2) koInA tarapha gussAthI AMkha kADhavI kera-kuM (vaDa) vi. [ja e "kora' + "vAMkuM.'] eka kerAMTa jAMbuTho chuM. [aspaSTa + jue "jAMbuDo."] eka jAtane bAjuethI vAMkuM, DhALa paDatuM e nAmane choDa keravA strI. achata, taMgI kirAMTI strI. kAMTAzeLiyo (eka vanaspati) keravANa na. [ja "koruM' dvArA.1 korA kapaDAne apAtuM keriyA puM. [aM] cInanI pUrva-uttara bAjune eka vizALa paheluM pANI hiya tevuM, koruM, sUkuM deza. (saMjJA.) keravANu* vi. [ju e "keruM' dvArA. jemAM bhInAza ne kerI strI. jAmanagara pirabaMdara junAgaDha ane kacchanAM janA kera-vAMka chuM. [ e "kora + vAMka.'] kATakhaNAvALa rajavADAMonuM rUpiyAnA lagabhaga ceAthA ke pAMcamA bhAganI vAMkiye, "brekeTa.' (2) vahANanA aMdaranA bhAgamAM kAthAne kimatanuM cAMdInuM nANuM ne sikko. (kacchamAM senAnI paNa eka bhAga. (vahANa) korI' hatI, jenI kiMmata senA pramANenI.) keravuM a, kiM. (saM. zora (0) dvArA nA. dhA] (vRkSamAM kerI strI taLAvamAMthI nikAsa karavAnI bAjue karelI aMkura kuTaye nAnAM pAMdaDAM dekhAvA lAgavAM, koLavuM. (2) DhALavALI pharasabaMdhI. (2) karachamAM lakhapata pAsethI khIlavuM, praphula thavuM, vikasavuM. (3) hajharavuM uttaramAM raNamAM pravezanI dariyAI khADI. (saMjJA) karavuM? saM. ki. rivA.] aNIdAra vastuthI khetaravuM, kotaravuM, kerI strI. meTA paMtha(vAmamArgamAM pATane namana karatI kaMDAravuM. [kALaje karavuM (rU.pra.) dila dubhAya ema karavuM, veLA levAmAM Avate bhAtane koLi ['phArI' mAnasika ghaNI pIDA karavI. kerI khAvuM (rU.pra.) kesala- kerI strI, [.] paththaramAMthI kAMkarI pADavAnuM kArakhAnuM, vIne nANAM meLavavAM. (2) mAnasika ghaNI pIDA karavI.] kirage(0 ) vi. [.] saLa paDeluM-vaLiyA pADeluM kiravuM karmaNi, phi. karAvavuM che., sa. kri. (lekhaMDanAM temaja eesanAM patarAM ke [ja "koravuM.' dvArA.] (lA.) dAMtane saDe. (2) keruM vi. bhInuM nathI tevuM, sUkuM. (2) eka vAra paNa jene gheNa bhUta-pIDA, vaLagADa kotaraNI paDayuM nathI tevuM. (3) jenA upara kAMI lakhANa thayuM nathI keraNI strI, jio "koravuM' dvArA karavAnuM hathiyAra, tevuM. (4) navuM, nahiM vaparAyeluM. (5) jemAM pANI yA dhIkarasa . [aM.] samUha-gAna, vaMda-gAna telano saMbaMdha nathI tevuM khAvAnuM. (6) raMgyA vagaranuM. (7) kerarUpenDansa puM. [aM.] patravyavahAra, lakhApaTTI AkhA divasamAM ke masamamAM varasAda nathI paDayo tevuM. keriMga (kera) na. [sa, vura puM.] kuraMga, haraNa, (2) zeDo [0 kaTa (rU.pra.) sAva koruM. 0 kaDhakahatuM (rU. pra.) taddana navuM, na ke (kerabba) puM. kAcuM nALiyera vaparAyeluM. 0 kaTAka (rU. pra.) nirlepa. (2) sAva navuM. 0 karavuM raMbhavuM (kerabhavuM) a. kei. [2vA.] pitAthI thayelI vAchaDI (rU. pra.) bhInAza kheMcI levI. 0 kADhavuM (rU. pra.) varasAda upara dhaNakhuMTanuM TapavuM na varasavo. 0dhAra(-) (rU. pra.) taddana koruM. 0nIkaLavuM 2010_04
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ kArekha (2. pra.) varasAda baMdha paDatAM varApa thaye sUrya dekhAvA. . paDhavuM (3.pra.) anAvRSTi thavI. . bhInuM karavuM (rU. pra.) nAnA bALakane bhInAmAMthI korAmAM suvADavuM. metI (rU. pra.) aNavIMdhyuM metI. (4) alipta. 0 mAruM (rU. pra.) paisA vinAnuM, garIkha. (2) saMbaMdha vinAnuM. -re kAgaLa, re pAne (rU. pra.) binazaratI svIkAra. rekATa (rU. pra.) IjA vinA. -re karuM (3.pra.) tadna koruM, na vaparAyeluM. -re pUruM hUMDI (rU. pra.) nahi svIkArAyelI hUMDI, re lUgaDe (3. pra.) kalaMka lAgyA vinA. rA ceka (rU. pra.)binazaratI svIkAra. rezamArA kaDadhaja (rU. pra.) DAMDa, dAMDa] kArekha na. eka AtanuM meATuM nagAruM, damAmA kAre-mAre (koraye-meraye) kri. vi. [jue 'kora,' firbhAva; baMnene gu. e' sA. vi., pra.] tadna kinArI upara koronara chuM. [aM.] akasmAtathI ke bheda-bharelA thayelA maraNa vize tapAsa karanAra sarakArI amaladAra paTa kepTa strI, [aM,] jue 'kAraTa.' kArTa-phI strI. [aM.] adAlatamAM bharavAnuM lavAjama ke-mArzala na. [aM.] lazkarI adAlata. [. karavuM (rU. pra.) lazkarI adAlatamAM mukabhai! calAvave] kArTa-yAe~ puM. [aM.] vADo oNrDina strI., na. [aM.] mANaseAnI hAra ekabIjAnA hAtha pakaDI ADI vADa karI le e, e rIte bacAvALI vyaktine pharate gherI levAnI kriyA, cakra-gRha kArnara puM. [aM.] jyeA. [. karavuM (uM. pra.) ekaThuM karI eka sthaLe rAkhavuM] khiNethI mAravAmAM AvatI lAta kaeNArnara-kika strI, [aM.] phUTabolanI ramatamAM gela khAjune kaeNrniyA na. [aM.] AMkhano vaccenA bhAganuM bahAranuM kALuM paDa, akSi-paTa, kRSNa-maMDaLa pittaLanuM eka peluM vAdya kArneTa na. [aM.] lazkarI kavAyata vageremAM vaparAtuM traNa cAvIvALuM korporala puM. [aM.] lazkaranI TukaDImAM sauthI nIcA darajjAne! binasanaMdI mANasa, nAyaka, (2) vi. zarIrane lagatuM korporala sana srI. [ + jue sajA."] mRtyunI sA, dehAMta-daMDa korporezana na. [aM.] meDhuM maMDaLa. (ra) vepArI maMDaLa. (3) lAkhanI vastIthI uparanI vastIvALA nagaranI sudharAI kArsa+ puM. [aM.] davA vagere levAnuM kramika Avartana. (2) parIkSA vagere nimitte abhyAsanAM pAThayapustakAnI yAdI, pAyama kArsara vi. [aM.] kharabacaDuM kAla. puM. canA ane retInuM mizraNa, gArA kAla (kAla) puM. [ara. kal ] kabUlAta, vacana kaeNla puM. [aM.] kaheNa, nAtaruM. (2) Teliphena upara belAvavuM (sthAnika ke bahAragAmathI). (3) chaMdamAM AvatAM jatAM vahANanI jakAta-khAtAnI noMdha. (4) vahANanuM mApa batAvatA tathA ene paradezamAM pharavA mATe Apela paravAne. (5) zera vageremAM adhUrI bharAyelI rakamanuM mAgaNuM kAlaya puM. [aM.; de, prA. hoI] khANamAMthI nIkaLatA kudaratI khaLI jAmelA kALA paththara (bhALavAnA kAmamAM vaparAta),kolase _2010_04 kAliyArI kela-karAra (kAla~) puM. [jae kAlaOM' + 'karAra.'] ekabIjAne kabUlAta ApI thatA TharAva, saMdhi-patra, karAranAmuM, taha-nAmuM kela-lAyahA puM. e nAmanI eka dezI ramata, jhADa-pIpaLI kela-gaeNsa puM. [aM.] kAlasAmAMthI kADhavAmAM Avele vAyu kela-TAra puM. [aM.] lAkaDAM kAlase| ane bIjA keTalAMka dravya khALatAM emAMthI nIkaLate eka jAtaneA jADA kALA pravAhI cA pachI ghaTTa thayelA padArtha, DAmara kAla-dAMDo puM. [aspaSTa + jue 'dAMDA.'] hAthapaga khAMdhI cUMTaNa hAtha vacce lAvI enI aMdara lAkaDI ghAlavI e, raNa-gAvALiyeA (eka prakAranI sA) kepTana na. [aM.] meTA AMtaraDAnA e nAmathI kahevAtA bhAga, (2) mahAvirAma (:) cihna. (nyA.) kelana-vATara na. [aM.] eka ugra auSadhIya pravAhI kaeNlama strI. [aM.] vartamAnapatranuM UbhuM khAnuM, kaTAra. (2) lazkarIonI harALa ke hAra. (3) puM, simenTa konkrITanA makAnamAM UbhA karavAmAM AvatA ke Avele pratyeka staMbha (ke je khacce vacce dIvAla bharI le che.) [kAMThale keplara [,] kapaDAmAM gaLA pAse AvatA bhAga ke paTTI, kolambiyama na. [aM.] eka jAtanI e nAmanI dhAtu, (5,vi.) kelavAvuM a. kri. bheAMThA paDavuM, zaramAvuM. (ra) kecavAnuM kelavuM a.kri. [phA.] gilIdaMDAnI ramatamAM gilI,gabI upara goThavI ene dAMDAne cheDethI uDADavI, hAlavuM, hIcavuM. 2) kAtaranuM kAlAvuM bhAve, kri, kelAvavuM ke, sa.ki. [vAlALa kalazi`ba (-zamba) strI, [aspaSTa + saM. zammI] kALI kAlasAraka na. eka jAtanuM jherI jhADa kAlasI strI. [ja'kAlasA ' + gu. 'I ' skrIpratyaya.] kAlasAnI bhUkI. (ra) kAcalAnI bhUkI kAlasA huM. de, prA. lona dvArA; khANamAMthI nIkaLatA kAla. (2) kAyalA kevyaMjana (kAla-jana) na. [ara. kheArlAn] nAgaravelanA pAnanuM maLiyuM 2 ja kAla] kAlaba'' ( kAlamba) puM. [ de. prA.] jhADanI DALIne nameleA bhAga kAlaMbara (kAlamba) puM. [aM] eka seka'DamAM vaparAtA eka empiyara vidyutpravAha kolaMbiyama ( kolambiyama) jue 'kolambiyama,' phAlAkhA jue 'lAkhe.' kelAvavuM, kelAvuM jue 'kAlavuM'mAM. kAlAsa puM. vALa kharI paDe evA gheADAnA eka rAga, bAmaNI kAlAha jue 'kulA,' kolAhala puM. [saM., puM., na.] dheAMdhATa, zera-akAra kolAhala-bAja vi. [ + phA. pratyaya] kolAhala macAvI mUke tevuM, 'sensezanala' (vi. ka.) kAlAhalI vi. [saM., puM.] kAlAhala jyAM thatA hoya tevuM kaeNAlika na. [aM.] peTanI cUMka kelijhana [aM.] bhaTakAI paDavuM e, athaDAmaNa, athaDA athaDI kAliyara puM. [aM.] kelasAtA khANiyA. (2) na. kAlase! bharavAnuM vahANa ke sTImara (vepArI) kAliyArI strI, [aM.] kolasAnI khANa
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAliMja kreAli`ja (keli-4) na. peTanA dukhAvA ke(-3)liMjana (keTalinjana) na. [saM. jjainana] athANAmAM kAma lAge tevI eka vanaspati para kAlIDiyama na. [aM.] leAhI baMdha karanArI eka davA kAlu (ka) puM. [de. prA. johu-] zeraDInA rasa kADhavAne saMcA, ciceADA. (2) thAMbhalAnI AsapAsa baMne cheDe bALaka esI pherave che te ramatanuM eka sAdhana, jAgI, ceca. (3) na. ziyALa [jatAM rahetI ceAkhkhI Upaja kAlu-lAbha puM. [ + saM.] khetI ane mahesalA kharca bAda keluM (kaeNluM) vi. ghauM varNa, goruM, ratAza paDatA sapheda raMganuM kaeNleja zrI. [aM.] sarakhA ha tathA pharaja dharAvanArAM mANaseAnuM maMDaLa, (ra) dhaMdhA pramANe bhegAM thatAM mANasAnI saMsthA. (3) ucca keLavaNI mATenuM vidyAlaya, mahAvidyAlaya, mahAzALA kolejiyana vi. [.] mahAvidyAlayamAM abhyAsa karanAruM kaeNlerA puM. [aM.] kogaLiyuM, viSaeNcikA, jhADA-UlaTInA cepI roga [(ra) kavAmAMnuM dara ke kANuM kAleA (kAle) puM. makAna vajra vageremAMmAM paDatA khacako. kAleAnI strI. [aM.] vasAhata. (ra) paradezamAM videzIenI vasAhatanuM saMsthAna [saLekhamanuM da kaeN vi. [a.] ThaMDuM, zIghuM. (2) strI. ThaMDI, zaradI, (3) kAla-DriMka ( ssi +-) na. [aM.] ThaMDuM pINuM, baraphavALuM peya kevaDAmaNa (koHvaDAmaNa) na. [jue 'kohavu' + gu. 'aDAva' + 'AmaNa" . pra.] kAvaDAvavuM e, saDAvuM e kAvA(-rA)vavuM (kevaDAvavuM) jae. ' kAhanuM'mAM, ke(.ha)vATa (keHvATa) puM. [jue 'kAhavuM' + gu. 'ATa' kuM, pra.] jae 'kAhavATa.' kevA 1 (kovADa) puM. [jue 'kvA'dvArA.] vAva-kavA ke eriyA uparanA maMDANamAM jene AdhAre kezanuM paiDuM rahe te lAkaDuM kAvAsa (vADa) vi. [jue 'kuhADA.'] (lA.) kuhADAnI dhAra jevuM AkhuM beAlanAruM, kaTubhASI. (2) kAdALa, jADI buddhinuM kAvADI (kAvADI) jue 'kuhADI.' kAvAza (kAvADI) jue 'kuhADA.' kAvADha (Dhatha) strI. samaDI kAvANa (kAHvANa) jaA 'kAhavANa,' kAvAla vi. mUrkha, bevaku kAvAvuM (kAvAvuM) jae 'kAhavuM'mAM. keAvida vi. [saM.] jJAtA, naNakAra, jANa dharAvanAra, vidvAna. (ra) rASTrabhASA-pracAra samiti (varSA)nI hiMdI parIkSAnI eka kakSA ane enI padavI keviyA puM. jAMbuDAM raMganAM phUlenA eka vele keza (-5) puM. [saM.] bhaMDAra, pAnA. (2) khAnuM. (3) (talavAra vagere hathiyAronuM) myAna. (4) zabdakAza. (5) dhanabhaMDAra, (6) phUlane biDAyelA DoDA, meATI kaLI. (7) phaLanuM kocaluM. (8) zarIramAMnA raktakaNamAMtA pratyeka, sela.' (9) vIjaLIteA beTarIteA ekama. (pa.vi.) _2010_04 kAzA(cA)Na kAza (-sa) puM. [saM. joSa>prA. josa; * AnA kASa' ema lekhanamAM svIkAra nathI.] kAmAMthI baLada dvArA pANI kheMcavAnuM cAmaDAnuM yA leAkhaMDanuM khAsa prakAranuM pAtra kezavai(-sa) (-zya,sa,-ca) strI. kheAdavAnuM leAkhaMDanuM sAdhana, nAnI sAMgaDI, kazI ['lejhikAgrAphara' kAza(5)-kAra vi. [saM.] zabdAzanI racanA karanAra, keza(-sa)*vA puM. [saM. jorA ane kAza?'+jue 'ku ve.'] jemAMthI kAzathI pANI kADhI zakAya tene kUvA ke eriyA kepza(-5)-keMdra (-kendra)na. [saM] zarIramAMnA lehInA kaNAnuM maLa bIja, 'nyuklIasa' (na. mu. zA.) kAzako puM. lAkaDAM kApatAM paDatA kAMsakAnA AkAranA TUMko kApala [(da. kA. zA.) kAza(-Sa)-garbha puM. [saM.] jae kAza-ke dra' 'yuklIasa' kepzatarI strI, taratAM bilakula na AvaDavuM e [tAMtaNe kAza(-)-taMtu (-tantu) puM. [saM.] phUlanA DoDAmAMthI nIkaLate keza(-5)-tArI puM. [saM. norA + jue 'tArA.OM ] (lA. )jene mudla taratAM na AvaDatuM hoya tevA mANasa ( kaTAkSamAM ) kepza(-)-paMcaka (-pa-caka) na. [saM.] annamaya prANamaya manAmaya vijJAnamaya ane AnaMdamaya -- AtmAne DhAMkanArA e pAMca kAza. (vedAMta.) kAza(-Sa)-maMtrI.(-mantrI ) puM. saMsthA-kArakhAnA vagerenA nANAMnA oNphisara' kreza(-zi, -zI, -sa, nesa, -sI)ra kAza(-zi, zI, sa, -si, -sI, 'iyuM' ta. pra.] karakasara karanAruM. (2) kAma karavAnI dAnata vinAnuM kezalAtmA strI, [saM, vhorA + mAmalA] kezala dezanA rAjyanI putrI-kauzalyA (rAmacaMdrajI'nI mAtA). (saMjJA.) kezaluM puM. [4e kAza' dvArA, haLanI kezanA aNI [saM.] rAjya ke meTI vahIvaTadAra, TrejharI jie 'kasara.' zrI. [ara. kab ] seriyuM vi. [+gu. ka MjUsa, bakhIla, (3) vALA bhAga kepza(-5)vakRti-zAstra na. [saM.]zarIramAMnA leAhInA komAM thatA vikAranI mImAMsA karatI vidyA, 'sAiTrA-paMthAlAjI' (6. kA.) keza(-)-vijJAna na., keza(-)-vidyA strI. [saM.] jIvavidyAnI eka zAkhA, 'sAiTolojI.' (2) zabdakoza-vidyA, 'lejhikAgrAphI' [utpanna karavAnI prakriyA keza(5)vibhAjana na. [saM.] peAtAnA jevA ja bIjA phAza kepza(-)-vRddhi strI. [saM.] dhanabhaMDAranI vRddhi. (ra) aMDavRddhi, vRSaNanuM vardhI paDavuM e [phAyanasa' (ra.ma.) kepza(-)-yaMtrasthA strI, [a.] dhanabhaMDAranA vahIvaTa, kepza(-sa)-sIMcAI srI. [saM. DhorA > prA. jota + ju sIMcAI)' kAya' evA lekhanamAM svIkAra nathI.] kUvAmAMthI aLada dvArA paNI kheMcIne karavAmAM AvatI khetInI prakriyA, 'moTa-irigezana,' 'vela-iregezana' kAzA-SA)gAra na. [saM, jorA(-5) + A] khajAne, bhaMDAra sitterI-ma [caitanya-piDa, 'sela' (zarIramAMneA te te) kezA(-)chupuM [saM. Dhora (-q) + maLa] caitanya-kaNa,
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAzA(SA)tmaka sAMcavavAnI sattA kAzA(-SA)tmaka vi. [saM. Dhora(-q) + Aman~] dhanasaMbaMdhI kezA(-SA)dhikArarUpuM. [saM. jorA (-q) + adhi-Ara] dhanabhaMDAra dhanabhaMDAranA amaladAra kezA(-SA)dhikArI puM. [saM. jo (-)maSijArI] rAjyanA kepza-SA)dhipati puM. [saM. norA-5)+ RSi-pati], kepzA(-SA)dhIza huM. [sa. naura(-q) + zrIrA] dhanabhaMDAranA svAmI. (2) kAzAdhyakSa .... kepza<-SA)dhyakSa puM. [saM. DhorA(5) + adhyakSa] nANAkIya vyavasthA upara dekharekha rAkhanAra, khajAnacI, Trejharara' keAzi(-si)yuM. na. [saM. kSoriALa-> prA. joniyama-] kapAsa kADhI lIdheluM jIMDavuM, DhAliyuM [nAnI kAza keAzi(-si)yuM [jue kaza'+ gu. 'iyuM' ta. pra.] keAzi(-si)yA pu. [jue 'kesiyuM.1] vRSaNa, (2) keza calAvanArA kheDUta ke kheDUtane .sAthI. (3) jemAM kAza cAlatA hoya tevA kaveA. (4) (lA.) pANImAM kezanI jema UbhA dhubAkA. (5) e nAmanuM kAmarthI jarA mehuM eka pakSI. [~yA AmaLavA (rU. pra.) khuzAmata karavI] kezara jue 'kAzara.' keAzi(-zI,-si,-sI)riyuM jae 'kAyui.' ziza strI. [kA.] prayatna, mahenata, udyoga. pravRtti kAzIra jue kezara.' [ma davADa zIrAI zrI. [ + gu. 'AI' ta. x, ] (lA.) saheja kAzI-sI)riyuM. na. [jue 'krozara' dvArA 'kezIOM' + gu. 'yuM' ta. pra.] kezanA tarelAmAM nakhAtI lagaDAnI iDhAMNI kAzIriyuMre jae kArAriyuM.' kAzI(-sI)suM ( kAzI(-sI)suM) na. [saM. pi-zaurya-> prA. zikSma-] dIvAla uparanuM vAnaranA mAthAnA ghATanuM pratyeka kAMgaruM. (2) dhamaTa uparanA kaLaza. (3) (lA.) Dhola-nagArAMnA avAja 50 koTA-uchera puM. [jue kezeTA + 'uchera.'] rezamanA kIDAne ucheravAnI kriyA, 'seri-kalcara' [kekaDuM kAze(-seTe| puM. [ sa. jorA dvArA ] rezamanA kIDAnuM ghara, kASa jue 'kAza. kASa-kAra jue kAza-kAra.' kaSake dra (kendra)* jue 'kAza-keMdra' kASa-garbha jue 'kAzagarbha.' keSa taMtu (-ta-tu) jae keza-taMtu.' kASa-tArA jue kAza-tArA.' kASa-paMcaka (-pacaka) ja e kAza-paMcaka.' kANa-maMtrI (-ma-trI) nue keza-maMtrI.' kovikRti-zAstra jue 'kAzavikRti-zAstra.' koSa-vijJAna jue. kArA-vijJAna,' kAvidyA jae. keza-vidyA.' kASavibhAjana jue 'kAza-vibhAjana.' kASa-vRddhi jaAkAza-vRddhi' kASa-vyavasthA jaA kAza-vyavasthA.' koSAgAra jue kAzAgAra,' kASANu juo kAzANu,' _2010_04 kAmavA kaSAtmaka jue kAzAtmaka' kAdhikAra jae kAzAdhikAra.' kAdhikArI jue kAzAdhikArI.' kASadhipati jue 'kezAdhipati,' koSAdhIza e kAzAdhIza.' kASAdhyakSa jue 'kASAdhyakSa,' keka juo zuddha 'kASThaka,'('koSTaka ' azuddha) keSTha puM. [saM]] zarIramAM koI paNa peAlANavALA hRdaya vagere ekama. (2) peTa, uMdara, kAThA kAika na. [saM., puM.] ADI ane UbhI samAMtara lITIe deAravAthI thatI cAra khUNAvALI AkRti, kAThI, 'khala,' (2) teAla nANAM mApa vagerenA hisAbe sahelAI thI karavA mATenA tulanAtmaka parimANanA kAThI, Tebala' kASTaka-yaMtra (-yantra) 3. [saM.] yAMtrika paddhatie gaNatarI. mikenikala Tegyulezana' kASThAgAra na. [saM. joi + avAra] kAThAra, bhaMDAra kAgArAdhyakSa puM. [saM. + akSa] kADhAraneA uparI, koThArI kAsa` jue 'kuza.' [. kADhavA, kheM'cavA (-``cave), * tAluveA (rU. pra.) kavAmAMthI kAzane khahAra lAvavA, . * cAlavA (rU. pra.) kAzathI pANI kADhavAnI kriyA cAlu thavI. . joDhavA (rU. pra.) kUvAmAMthI pANI kADhavA baLadone cAlu karavA] [mAilanuM aMtara kAsare puM. [saM, jo>prA. jo] eka gAu, doDha ke e kesaOM (-sya) jue * kAza.OM' kAsa*ve ja kAza-kavA.' kAsa-kadALiyuM na. [ju 'kAsa '+'kodALA' + gu. 'iyuM' ta. pra.] maiTI udharasa thaI hoya tyAre chUTakA karavA mATe krAsa ane kAdALAnA AkAranuM Doke paherAvavAmAM AvatuM mAdaLiyuM [nIcenI yA paDakhAMnI bAju, kUkha kAsaNuM (Nya) strI [saM. kSa>prA, Ti dvArA] peTanI kesaNavuM jue 'kasaNavuM.' sadaruM vi. retIvALuM, (2) bagaDeluM kAsama na. [saM. suma > prA. josuMma, jozuMya puM. kosaMbInuM jhADa. (ra) kosaMbInuM phUla kAsa-minAra puM. [hiM. + jue 'minAra.'] gAu mAila kilAmITara vagere batAvanArA rastA uparanA aMketa paththaranA te te khAMbhA, mAila-sTona' krAsa-mesa na. e nAmanuM eka phUlajhADa kAsa(-si,-sI)ra jue koza.' kesa(-si,-sI)riyuM jue kozariyuM.' kesalI strI. [saMhorA > prA. DhokSa + gu. huM'svArthe ta. pra. + I ' strI pratyaya] tAjuM phUTeluM namuM pAMdaDuM, pho kAsalI strI. [jue 'kosaluM' + gu. 'I ' skrIpratyaya.], kAsaNuM [jue kosad + gu. luM svArthe pra.] haLanA cavaDA mAMhenI leADhAnI kosa, haLa-pUNI kesa-varata na. [jue 'kosa' + varata.] (lA.) pItathI karelI UpajavALA kheDUtane e nimitte apAteA badale kAsa-vA kri. vi, [jue kosa' + aMtaradarzaka 'vA.']
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasavere pa71 kathA-boluM eka gAunA aMtare kehaNa (haNa) na. siM. voyana>prA. roLa, prA. tatsama kesa-ve . jio kosa" + vere.'] sImamAM kuvAo kehavATa, kehavANa, saDe upara cAlatA pratyeka kosa dITha levA sarakArI kara,' kehapaNa na. siM. zodha>prA. noTU + gu. "paNa" ta pra.] baMga-reITa' krodha karavApaNuM. (2) khaNakhoda. (3) doDha-DahApaNa kesa-ssacAI ja "koza-sIcAI.' kehara na. siM. 32] kALI jamInamAM pANI bharAvAthI saMbI (kosabI) strI. [saM. mar> prA. lohaMmakA, paDato khADo saMvagA], -be puM. [saM. suma- > prA. solaMmama- kehara (raya) strI,, -2 na. jhAkaLa, esa, vala sosaMvama- kaMsubAnuM jhADa kehala paM. [3] eka jAtanI madirA (dhArmika prakAranI). ke sAkATI zrI. zApa Apavo e (2) eka jAtanuM vAgha. (3) bharatanATazAstrane gaNAtA kisAra chuM. anAja rAkhavAnI jamInamAM karelI khANa. eka ka. (saMjJA.) [ kehala (2) jamIna taraDI javAthI athavA uMdara jevAM prANuothI kehaluM na. [ gu. "uM' svArthe ta. pra.) eka jAtanuM vAgha, thayelo khADe. (3) bala. (4) vi. UMDuM, UMDANavALuM kehaluM (koluM) na, -le pR. [de. prA. zoraduma-] ziyALa, kesariyuM na. [ja "kosAra + gu. IyuM" ta. pra.] juo keluM ['aNu"-ANa ku. pra.kehavATa, saDe "kosAra(2)." kehava(vA) (kava(-vA)Na) na. jio "kehavuM' + gu. kesariyuM ja "ke ziriyuM." kehavATa(-) (kaoN:vATa,-Da) puM. [ o "kehavuM + gu. kesariye DuM [o kosa' dvArA. kUvAmAMthI kosathI "ATa-4 ku. pra.], kehavANa (ke vANa, juo kahapANI kheMcanAre, kosiye vaNa.' kesiyuM ja "koza.1-2: kehavuM (keTa) a. kiM. [yutha-> prA. vuuM, jo] saDavuM, kesiye ja kozi.' saDIne bagaDavuM, katho lAgo. kevAvuM (ke vAvuM) bhAve, kesi-sAra juo "kora." ki. kevA (rA)vavuM (kevaDA-(-rA)vavuM) , sa. kiM. enAM kesiriyuM juo "kozariyuM." bhinna bhinna rUpa nIce pramANe ke huM (ke uM), kehiye kesITiyuM juo "kozITiyuM." [ koso (keH iye), kehe (kaMtha), keho (ko u), kello, -hyA, kAsIDe . jio kosa" dvArA.] pANIno kosa kheMcanAre, -hI, -hyuM, hyAM (ke , cA. -I, *yuM,. cAM. kahIza kesIra juo "kezara." (kaMIza), kehazuM kehIzuM (ke zuM-ko IzuM, kohaze kesIriyuM juo "koriyuM." (kaeNze), keheze (kaMza), kehata (kaMta), kehatA kesIsa DuM na. [ja "kozI(sI)suM' + gu. Da' vArthe tI, tuM, tA, tAM (kaeNta), -tI,-tuM, "tA, tA), kehata. pra.] juo "kozIzuM." (paghamAM) nAra, -, -, rA, rAM, re (ke nAra, -rI, 2, rA, kesIsuM juo "kozIzuM." -ro), kehavAne, -nI, -nuM, -nA, -nAM (keravAne, sIMdaruM vi. thoDuM garama juo "kosaMbI." nI, -nuM, nA, nA, keheluM, lI, -lA, -lAM (kAeluM, kesIba (-bhya) strI, [se laoNnamI> prA. zohaMmI, solaMkI -lI, -lA, -lAM), keha (ka), kehaje, je (ke je, je), kizuM na. siM. zorA->prA. kosama-] juvAra-bAjarInA kehavuM (kaMDa), kevAvuM (kevAvuM), kevAya (ke.vAya), sAMThAnI gAMThamAMthI phUTela phaNage. (2) bANane cheDo kehava(-vA)Na, kehavATA), kehaDA(rA)vavuM) (ke.vakesuMvi. thoDuM garama, kokaravarNa (-vA)Na, ke:-vATa(-4), koTavaDA(-rA)vavuM) kesuba (kosuba) puM. [saM. suma> prA. joyuMma, josuMva, kahATa (ke ATa) muM. [juo kehavuM' + gu. ATa' ku. prA. tasama] juo "kosabo.' pra.), kahANa (kaM:ANa) na. [juo kehavuM gu. keseTa juo ke ze.' "ANa" ku. pra.] jue "kehavaNa." ['kehara'." keseriyuM ja e kezarivuM.' hAriyuM na. [jue "keha' + gu. IyuM' ta. pra.] juo keseriyo , jio kesa dvArA] kUvA upara kesa hAla puM. eka jAtano saurASTrane joDe hAMkavAnA tapelAmAMnI eka sAMbela kehavuM (ke AvuM) juo "kovAvuM' e "kehavuM'mAM. ke . bAMyane vALelo bhAga kehinUra 5. phi.] e nAmano bahu kiMmatI hIro (je kesera ! sApha tathA pAghaDI mATenuM AchA badAmI raMganuM paMjAbanA zIkha rAjA raNajitasiha pAsethI aMgrejonA halakI jAtanA rezamanuM kApaDa hAthamAM paDatAM rANI vikaToriyAnA tAjamAM mukAye-hAla kesTika, sehavuM. [aM] sAbu vagere banAvavAmAM vaparAto briTananA rAja-khajAnAmAM che.) (saMjJA.) mIThAmAMthI banAvavAmAM AveluM eka jalada kSAra kehistAna na. phA.) pahADI pradeza. (2) IrAka, "mesopokeha*(keha) DuM [sa. vAya>prA. zaha, prA. tatsama kohavANa, TaeNmayA.' (saMjJA.) kehavAre, saDe. [0 UTha (rU. pra.) zarIra upara jyAM kehistAnI vi. [pha.] kohistAnane lagatuM tyAM kehavANa thavuM] kahyA-beluM (kaMDayA-oluM) vi. [jue kahyuM'-bhu ku. + kehara 5. phi.] parvata, pahADa bolavuM" gu. + gu. "u" ku. pra.] (lA.) caDiyuM. (2) ? A "kehavuM A kehatA , kehariyuM ke nI eka sAthe karA] kUvA upara 2010_04
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ kALA-vA kacATiyuM kehvA-veDhA (kaoN:yA-) puM., ba. va.. [jue kAla'-bhU. kR. + 'veDA.'] (lA.)kacATiyA-veDA, pArakI khaNakhAda karavAnI prAkRti 52 kahyuM (kayuM) vi. [jue 'kAhavuM'+gu. yuM' bhU. kR.] kAheluM, saDI gayeluM. (ra) (lA.) cIDiyuM kahyuntyuM (ke thuMkazuM) vi. [jue 'kahyu ' bhU. kR, + 'cA' gu. 'uM' svArthe ta. pra.] saDeluM ane kacavALuM kALa (kALa) puM. [de. prA. jo] uMdaranI natanuM eka prANI, dhvaMsa [TIpAM (jhAkaLa-megharavAthI nahi) kALa (kALa) puM. kudaratI rIte pAMdaDAmAM bAjhatAM pANInAM kALa (koLa) puM. [jue 'kALavuM.']vRkSamAM aMkura phUTavA e, kAra kALaja (keLa) puM. nadIkAMThAnI mIThI jamIna [eka kaMda keLa-kaMda (kALa-kanha) puM. [aspaSTa + saM.] DuMgaLInI jAtaneA kALa-kALAmA (kALa-kALA-) puM. AMkhalA-pIpaLI prakAra nI sAraThanI eka ramata 'aNNa' kALaNuM (kALaNya) zrI. [jue * kALI + gu. strIpratyaya.] kALI jAtanI strI. (ra) (lA.) kALI athavA dayAhIna strI dikhAtI jhAkaLa kALamaNI (kaeNLamaNI) strI. pAnakhara Rtu pachI savAre kALamI (kALamI) skrI. vaMdAnI jAtanuM eka jIvaDuM kALADI (keLavaDI) strI. [jue kALa' dvArA.] kALavAI, dariyuM, "daravAI keLavavuM (koLavavuM) jue ' kALanuM'mAM, [' kALavaDI,' kALavAI (koLavAi) strI, [jue kALa' dvArA.] jue kALavuM (keLavuM) a, kri, juo karavuM.' keLAnuM (kALAvuM) bhAve, kri, kALAvavuM (kALAvavuM) pre., sa. kri. keLa-zi`bA (kALa-zikkhI) [aspaSTa+rsa.] strI. kALI vAleALa kALa-sUMda (kALa-) na. e nAmanA eka vele| (bhAjI tarIke enA pAMda khavAya che.) kALa-sUMdA (kALa-) zrI. jaMgalI bilADI kALaba(-bha)Na (kALamba(-mbha)Na) na. [jue ' kALaMkha(G)vuM' + gu. 'aNu' rR.pra.] vA-vaMToLa sAthe varasAdanuM caDI AvavuM e kALa bavuM (kaeNALambavuM) jue 'kALavuM. kALakhA (kALambA) kuM. [de. prA. Dho Mcana-] jue 'kolaMba.' kALabhavuM+ (koLambhavuM) a. kri. jue kALavuM.' kALabha(-)vuMx (kALamba(-mpsa)vuM) a. kri. peAtAthI thayelI vADI upara dhaNakhuMTanuM TapanuM kALAMlavuM, kAraMbhanuM kALADuM (kaeNALADuM) na. [jue kALa' + gu. 'ADuM' ta. pra. ] jae kALavaDI,' [murabbAnA prakAranuM khAdya kALA-pAka (kALA-) puM. [jue ' kALuM' + saM.] bhUrA keALAnuM kALAbaDho (koLAkhaDA) puM. e nAmanI eka dezI ramata kALAmaDI (kALAmarI) zrI. e nAmanI eka dezI ramata, eLa-kALAmaNeA kALAmaNa (keLAmaNya) strI, [jue 'kALavuM' + gu, 'AmaNa' TTa, pra. ] kALavuM e, kAranuM e. (ra) khilavaNI. (3) _2010_04 kALADuM pRthvInA pRSTha tarapha bhejanuM caDavuM e. (4) (lA.) prasannatA kALAbhI srI. doDhekaphrUTanI laMbAInI darariyAnI eka mAchalI kALAvavuM, kALAvuM (kALA-) jue 'kALavuM'mAM. kALAMTa (kaeNALAMTa) puM. [jue ' kALIN' + gu. 'AMTa' svArthe ta. pra.] (tiraskAramAM) kALI kALAMbaDu (kALAMmaDuM) na. [na. [jue kreAlaMba' + gu. 'huM' svArthe pra. ] namelI DALI keLAMbaDo (kaeNALAMbaDo) puM. [juo kALAMkhaDuM.' A * kALAMbaDuM.' (2) e nAmanI eka dezI ramata. (3) varasAda AvatAM pahelAMnA vakhata kALAMba puM. [puM. jue! 'kolaMba.'] UgI nIkaLavAnI kriyA, (ra) jhAkaLI vAdaLAMnI kALAmaNa 4. kALAMbha [gu. 'huM' ta. pra.] jue 'kALAMluM.' kALAMbhavuM (koLAMbhavuM) juo kALavuM.' keLAMbhu (kALAMbhu) na. [jue kArlama,') jhADane DALIone cheDe jyAM pAMdaDAM phUTatAM hoya te AchI DALa kALiyAra (kALiyAra) vi. [ jue kALI ' dvArA. ] kALAenI vastIvALuM kALiyuM+ (kaeNALiyuM) na. [jue 'kALa' + gu, 'iyuM' ta. pra.] kALa pakaDavAnuM pAMjaruM, kALavAI. (2) kALane rahevAnuM dara kALiyuM (kaeNALiyuM) na. [jue ' kALIO'+ gu, iyuM' ta. pra.] UMDaLamAM samAya teTaluM zvAsa. (3) maga maTha vagere vADhI lIdhA pachI enA karavAmAM AvatA nAnA DhagalA kALiyA (kaeNALiyA) puM. [rsa > prA. guru + gu. 'yuM' ta. pra.] mAMmAM eka vAra laI zakAya teTale grAsa, navAle, [yAnuM mAruM (3.pra.) jamADavAmAM AvyuM che tevuM. -yAvALA hAtha (rU.3 ) svArthI vRtti. -ce kALiye bismillA (-kaeNALiye-) (rU. pra.) prasaMge prasaMge jude jude lAge. . karavuM, 0 karaNa, . karI javuM, . karI javA (rU. pra.) ucApata karI levuM, eLavavuM, . gaLI javA (ra. pra.)pRthAnA javAba na ApavA. . peTamAM UtarI javA (rU. pra.) pArakuM athAvI pADavuM. pahele kALiye mAkhI (paeNle kaLiye-) (1. pra.) zarUAtamAM ja vighna. meDhe AvelA kALiyA (-kALiyA) (rU. pra.) lagabhaga taiyAra. lAhInA kALiyA ( kALiyA) (rU. pra.) apriya bheAjana. (2) agrAa vastu] kALI1 (kALA) puM. [sa. auddi-> prA. jojiMga-] bhAratavarSanI prAcIna kaula jAtimAMthI UtarI AvelI kahevAtI jAti ane ane puruSa. (saMjJA.) kALI (kALI) strI. hAthanI mUDImAM samAya teTaluM ghAsa ke rADAM kALI (kALI) strI. zikharabaMdha maMdiramAM devanI ane maTanI vaccenI jALIne aMdarane peAlANavALA bhAga. (sthApatya.) (2) esarI. (sthApatya) kALI ( kALI) strI. [de. prA. johimA] kALAM (bhrAM ane patakALAM)nA velA keLI-ka kALI ( kALI-kakALI) puM. [jue kALa' + saM. vAhI] halakA varNanA mANasa, (2) tAphAnI ToLI kALI-kAMdo (koLI-) e kALa-ka'9.' kALIDuM (koLIDuM) na. gheDiyAnuM kheyu paheALuM rAkhavA nAmAM
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ koLI-nALI pacha3 kauTaca pAse rAkhavAmAM AvatI pratyeka dAMDI TI-bAja (kaeNTI-) vi. [+ phA. pratyaya] yunibAja, (2) keLAnALI (koLI) puM. [ja keLI' + saM. nAna khaTapaTiyuM, kAvAdAvA karanAra > prA. nAma:] koLI ane vATakADu, dhADapADu, lUMTAru keTuM (kAMTu) na. [ja e kaeNTI.'] yukti, tadabIra, keTI, petare keLa8 (koLI) na. e kALIDuM." (2) aMgarakhAnuM [0 besavuM (-besavuM) (rU. pra.) yukti saphaLa thavI] bAriyuM kera ( Tura) jAo "kaeNra. keLuM (keLuM na. [ de, prA. lothrasTa- ] eka moTuM zAka-phaLa keTe' (keTe) 5. aMkura, phaNago. (2) (lA.) abhimAna, (koLInA velAmAM thatuM: "bhUkuM keLuM" ane "patakeLuM -je paNa garva. (3) jora, baLa gujarAtamAM keLuM" kahevAya che.) [akhuM keLuM(0ge5) keTe* (keTa) muM, khArekanuM bAradAna karavuM -kaLuM) (rU.ma, oLavI levuM. akhuM keLuM zAkamAM kAMTAsTa (keSTrAsTa) juo " kaMnTrAsTa." khapavuM (ke javuM) (-koLuM) (rU. pra.) pila cAlavI] keTekaTa (kaeNTraka ) jue "kaMkaTa." Lei keLa (koLe kaLa) kri. vi. [ja kaLiye."] (lA.) kerekTara (kaeNpTekaTa2) jue "kanTekaTa2." zvAsa rokAI jAya ema [(2) kaLa caDe evI rIte kAma ( kema ja "kaeNnDama.' keLa keLo (keLe keLo) ke, vi, khaDakhaDATa, moTethI. kAMTha (Tha) e "keTa." keLo (keLo) . ghoDe. (2) tIranuM bhAthuM keDiyuM (keDiyuM, juo kAMTiyuM." keLo (keLA) che. [ ja "keLI.] maTI keLa, keDe (kAMThe) muM. bhare, vizvAsa jhaDe, kalo kaDavuM keDevuM) a. kri. kAyara thavuM, thAkI javuM koMkaNa (kaNa) paM. si. mAM svIkArAyelo soLa ] dakSiNa ke (koDe) puM, loTamAMthI bAkI vadhelI photarI, thulI gujarAtanI dakSiNanA nAgiri sudhIne samudrakAMThAnI paTTIne kedra (koDha) jue "keTa." pradeza. (saMjJA.) [brAhmaNonI eka jAta. (saMjJA) koma (kaMDoma) juo konDoma." kekaNu (koMkaNa-) vi. [ + Uaa dhAtuthI 0 ] kaMkaNanI kaMThI (kedI) strI. navI kuTa, phaNago, aMkura, koTe. (2) navI kaMkaNuM (kaMkaNA) 5., ba. va. [ jue "kAMkaNa' gu. "u' phaTatI kaLI. (3) kaLIcUne. (4) aMgarakhAne eka bhAga ta. pra.] kaMkaNa pradezanA AdivAsIonI eka jAta. (saMjJA) kedI (keDhI, strI, tamAku pIvAnI naLI, caMgI koMkaNI (kaikaNI) vi. [ja e "kaMkaNa' + gu. "I' ta. pra. ] kAMThuM (keMdra) na. siM. 108 dvArA keLuM koMkaNa dezane lagatuM. (2) strI. kekaNanI bhASA. (saMjJA.) keDhe (koDha) 5. jio koDha.'] keLAMno velo kekaluM (kAMkaluM) vi. jao "kaMgaluM.' kaMtAvuM (ketaDAvuM) a.ki. varasAda vadhAre thatAM DaMDAnuM keke(I)va (kokakeva) e "kaMke(I)va". aMdara ane aMdara saDI javuM [goLAkAra khADe koMkrITa (kITa) juo "konkrITa.' kedha (koSya) strI, ThAma ghaDavA mATe kuMbhAre jamInamAM karelo koMgresa ( kesa) jue "kaeNnTesa." kAMdhA (kaeNdhA) strI. tuMbaDInI eka jAta koMgresa-mena (koMgresa-) jue " kaMgresa-mauna." koMdhAvavuM ( kaMdhAvavuM) sa. kri. [ jue "dha" dvArA nA. savAdI juo "kaoNncesavAdI.' dhA.] mATInAM vAsaNa ghaDIne ThAravA thATe rAkhamAM khADe karI kaMcalI (kacalI) zrI. DukkaranI dAtaraDI. (2) lAMbe dAMta dATavAM kecuM (kaeN) vi. [vA.] ciDAI gayeluM ke pAuM (-urDa) juo kampAunDa." kaeNjhaTiva (ke-*jharveTiva) juo "kojharveTiva." ke pAuMTara (kempAuDara) ja e "kampAunDara." keLu () vi. kharAba pArTameTa (kaeNmpArTamenTa) juo "kampArTamenTa." kAMTAI (keTa) strI. jio "keTe' + gu. "AI' ta...] kepiTa (kompiTaTTa) jue "kompiTanTa" | (lA.) magarUrI, garva. (2) rIsa, gusse. (3) virajhera kepejhiTara (kaeNpejhiTa2) jAo "kaeNpijhiTara." keTa(-5, -8) (keTaye, keca, -) strI. baLada athavA kepesTa (kaeNposTa) juo "kaMpesTa.' UMTanI kAMdha pAsene UMco bhAga keplimeTarI (kelimeTarI) juo "kalimenTarI." keTara (keTa) na. e nAmanuM eka phaLa-jhADa, keDuM kabuM (ba) na, zaraNAInI jAtanuM eka vAgha [jhADa keTaluM (keTAbaM) a. ji. [ja "ke," nA. dhA] kAMTe kI(kI(01)ca' (-) strI. [juo "kavaca'] kaucAMnuM phUTa, aMkura phaTa kau-kojha01)ca,-cuM na. [juo "kavaca'] e "kavaca. kAMTineTala (kaeNsTinenTala) jue, "kaeNnTinenTala, ko-ko()(-cAM-pAka juo "kacAM-pAka.' keTi(-)(keTa-4i)yuM) vi. [jue "keTa(8) + gu. ko(-ko (q)cuM ja "kaucuM." chayuM ta. pra.] kAMdhavALuM kochI strI, mIThA pANInI e nAmanI eka mAchalI kiTI (keTI) strI, yukti, tadabIra, hikamata. (2) gaMcavaNa- kATa- Tilya pR. [saM] caMdragupta mauryane pradhAna viSNugupta vALo hisAba ukelavAnI TUMkI rIta. (3) talavAra myAna- cANakya. (saMjJA.) [ke eNe raceluM 'arthazAstra) mAMthI sarI na paDe e mATe baMdhAtI pAtaLI sAMkaLI kauTilIya vi. [saM.] kauTilya viSNugupata cANakyane lagatuM ke dorI kI Taya na. siM.] kuTilatA, ADAI, vakratA ' 2010_04
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ koTiyara kauTilyara jue 'kauTaya.' kauTilya-vidyA strI. [saM.] (lA.) rAjanItinuM zAstra kauTuMbika (kauTumbika) vi. [saM.] kuTuMbane lagatuM, kuTuMbanA saMbaMdhanuM. (2) saguM-sAganuM kauTuMbika-vaidya (kauTumbika-) puM. [saM.] kuTuMbanI cikitsA karavA nakkI karelA vaidya ke DokTara, 'phaeNmilI-DokTara' kauNika vi. [saM.] khUNAne lagatuM kautaka na. [saM.autu] jue 'kautuka(ra).' kautuka na. [saM.] kutuhala, Azcarya, navAI. (2) navAI pamADe tevA banAva, (3) garbhAdi saMskAra. (4) mAMgalika zaNagAra kautukarma na. [saM.] mAMgalika zaNagAra. (2) mAMgalika prasaMge mAthA upara karavAmAM AvatA cAMdalA ke tilaka kautuka-kArI vi. [saM., puM.] kautuka upAve tevuM, navAI-janaka kautuka-pUrNa vi. [saM.] jue 'kautuka-bhareluM,' rAmaeNnTika' kautukapriya vi. [sa.] jene addabhuta prasaMge ane vArtA gamatAM hoya tevuM kautuka-prema puM. saM., premA khuM., prema na.] adbhuta prasaMge ane vArtAe taraphanI laganI, romaeNnTisijhama' (vi. ma.) kautuka-bhareluM, kautuka-bharyuM. vi. [saM. + bharavuM' + gu. 'eluM' bI. bhU, krU, 'puM' bhuM. kR.] kautukapUrNa, 'rezamaeNnTika' kautuka-vRtti zrI. [saM.] jue 'kautuka-prema.' kautukAgAra na. [saM.autu% + mArI ] kanyAdAna-vidhi pUro thayA pachI vara-vadhUne jyAM laI javAmAM Ave che te zaNagArelA eraDA, mAhyaruM. (ra) saMgrahasthAna, 'myujhiyama' kautukAcara puM. [saM.autuLa + mA-vAr] mAMgalika prasaMge karavAmAM Avate zaNagAra. (ra) lagna prasaMge varakanyAne mI'DhALa bAMdhavA vagere te te mAMgalika kriyA kautukAspada vi. saM. auturvA + At ] navAI upajAve tevuM kautukriyA vi., puM, [saM. *tu + gu, iyuM' ta. pra.] vivAha saMbaMdhI mAMgalika vidhi karAvanArA gAra [karAvanAruM kautukI vi.saM., puM.] kautukavALuM. (ra) vivAha-vidhi kautukAkA (kaNDA) strI, saM. autuja +shdk ] navAI upAve tevA prasaMga jovAnI ane vArtA vAMcavAsAMbhaLavAnI AturatA kautuhala na. [saM.] jue 'kutUhala.' kauthumI srI, [sa.] sAmadevanI e nAmanI eka zAkhA. (saMjJA.) pIna sI., na. [saM., na.] lageTI (sAdhu vagere) kaupIna-dhArI vi., puM. [saM. puM] jeNe lageTI paherI che tevA kaubhAMDa (kaubhANDa)na. [saM.] (lA.) tarakaTa, ta. (2) kAvataruM, kUTa. [. karavAM (rU.pra.) sAmAne muzkelImAM mUkI de tevI khaTapaTa karavI ] kAmara(-rya) na. [saM.] kumArAvasthA. (2) kuMvArApaNuM kaumAra(-rya)-vrata na. [saM.] kuMvArA rahevAnuM vrata kaumArya-bhaMga (-bha) puM. [saM.] strI-puruSanA pahele samAgama kaumAryAvasthA strI. [sa..aumArtha + pravasthA] kumArAvasthA, kuMvArApaNuM [nAmanuM bherInA prakAranuM eka vAdya kausudi strI, [saM.] caMdrikA, cAMdanI, jyAnA, (2) e _2010_04 kozika kaumudI strI. [saM.] caMdrikA, cAMdanI, jyAnA, (2) bhaTTocha dIkSitanA '-siddhAMtakaumudI' nAmanA saMskRta vyAkaraNa graMthanI e TUMkI saMjJA, (saMjJA.) kaumudI-nAtha, kaumudI-pati puM. [saM.] caMdramA kaumudI-mahotsava puM. [ saM. ] Azvina suda pUrNimA zarada-pUrNimA ane kArttika sudei pUrNimAne utsava kaumedakI strI. [saM.] viSNunI e nAmanI gadA. (saMjJA.) kaurava kuM. [saM.] caMdravaMzanA eka rAnta kurusaiA vaMzaja. (ra) (artha saMkucita thatAM e vaMzanA) dhRtarASTra rAjAnA durgaMdhana vagere putrAmAMnA pratyeka putra. (saMjJA.) kaurava-pati pu. [saM.] dhRtarASTranA putra-ese kaurava bhAI enA vaDIla bhAI durgaMdhana 574 kauravya vi., puM. [saM.] jue 'kaurava(1).' kaula. vi. [saM.] kuLane lagatuM, kaulika. (2) vAmamArgIya zaktipaMthanuM anuyAyI ke e paMthane lagatuM kaoNlara huM. [saM.] bhAratavaSa~nI prAgitihAsa-kAlanI Aye tara AdivAsI prajA ane eneA pratyeka mANasa ( jemAMthI kALI'-'bhIle|' vagere jAtie UtarI AvI manAya che.) kaula-dharma, kaula-mata, kaula-mArga puM. [saM.] vAmamArgIya zakti-saMpradAya, (saMjJA.) kaulikavi. [saM.] kuLane lagatuM, kuLanA saMbaMdhanuM. (2) kaulamArganuM anuyAyI, e mArgane lagatuM kaulInya na. [saM.] kulInatA, khAnadAnI kauleya puM. [sa.] kaula-vaMza ( prAcInatama AdivAsI kaula jAti) nA puruSa. (saMjJA.) kauM(-ko)va-2 jue kauca.1-2 (-ko)vaca(-cAM)-pAka jue 'kauca(-cAM)-pAka.' ko(-kA)cuM jue 'kocuM.' kAvata na. [ara. kuvvat] zakti, tAkAta, khaLa kautrata-dAra vi. [ + phA. pratyaya ], kauvatI vi. [ + gu. I' ta. pra.] kauvatavALuM kauvADho puM. [grA.] kAsathI pANI kADhavA mATenI kavA uparanI mAMDaNImAMnuM pratyeka meDhuM lAkaDuM kovA-De(-do)DI srI. e nAmanI eka vanaspati kauvA puM. [hiM.] kAgaDe. (ra) pApaTanI jAtanuM eka pakSI, (3) pataMganI nIcenA ceADelA trikANAkAra bhAga. (4) lagnanI eka kriyA kauzala, -ya na. [saM.] jue 'kuzala-tA.' kauza(-sa)lyA zrI. [saM.] rAmAyaNamAM khatAnyA pramANe phAzala dezanA rAjAnI putrI-ikSvAku vaMzanA rAjA dazarathanI paTarANI-rAmacaMdrajInI mAtA. (saMjJA.) kauza("sa)lyA-tanaya, kauza(-sa)lyA-naMdana, ( =nandana ), kauza(-sa)-yA-putra, kauza(-sa)lyA-suta puM. [ saM. ] kauzalyAnA putra (ikSvAkuvaMzanA rAmacaMdra) kauzAMbI (kauzAmbI) strI. [saM.] gaMgA-yamunAnA DhoAbanA nIcenA bhAgamAM AvelI eka prAcIna nagarI. (saMjJA.) kauzika huM. [saM.] kuzikanA vaMzamAM thayela vizvAmitra RSi (saMjJA.) IMdra. (3) na. [saM., puM.] ghuvaDa
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ kauzikI pa7pa kamabaddha-tA. kozikI, 0 vRtti strI [] nATayalekhanamAM anusarAtI cAra kaI vAra paNa vRttiomAMnI eka, kezikI. (nATaya.) kyAre chuM. [ saM. yAra- > prA. vemAra- > ja, gu. kazeya na. [ saM ] (keseTAmAMthI banatuM ) rezama, (2) 'kiAuu' ] jhADa ke ropAnI AsapAsa pANI jaLavAI rezamI vastra rahe e mATe karavAmAM AvatI pALavALI jagyA. (2) koSItakI strI. [sa.) e nAmano eka brAhmaNa graMtha. (saMjJA.) khetaramAM pravAtuM pANI amuka amuka bhAgamAM sacavAI rahe (2) e nAmanuM eka upaniSada, (saMjJA.) e mATe karavAmAM Avate pALIvALA cerasa ke laMbacorasa kausalyA ja "kauzakyA." AkAra kausalyA-tanaya, kausalyA-naMdana ( nandana), kausalyA-putra, kathAsa puM. [ara. kiyA] dhAraNA, aTakaLa, aMdAja, sumAra. kausayAsuta ja "kauzalyA-tanaya." (2) kaTI, parIkSA. (3) AMkaNI, kiMmata kaustubha paM. [.] purANamAM viSNunI pAse raheto kahelo kyAM (kayAM) ke. vi. saM. vAramavuM- > prA. phAM ja. gu. samudramAMthI nIkaLele eka maNi. (saMjJA.) kihAM' dvArA, pAM. che ne badale sA. vi. nA arthamAM kau(va)ca1-2 juo kauca.1-2, parivartana] kaye sthaLe, kaI jagyAe! ka(q)ca-cAM-pAka e "kauca-pAka.' kathA-ka (kAMka) kri. vi. [SNu. 'ka' svArthe ta, pra., praznArtha koM(va)cuM ja e "kaucuM." [RSi. (saMjJA) mAMthI anizcita arthe ] keIka ja sthaLe, kaIka ja ThekANe kauDinya (kauDinya) paM. [ saM. ] prAcIna kAlane eka kyAM kaNe (kayAM kaNe) kri. vi. [ + juo "kaNe,"] koteya (koteya) kuM. [saM.] pAMDunI rANI pRthA-kuMtInA traNa kaye sthaLe! pAMDava putramAM pratyeka putra, kuMtI-putra, pArtha kathA-kAre (kayAM kAro) . [ + saM. vara-va ne vikAsa ] kIsa puM. [ara. kasa] (dhanuSanI AkRti-e dvArA ): "kathA kathA" ema pUchavuM e (apazukanane zabda gaNAya che.) [ ], { }, ( ), A mATe madhyama kyAMthI (kathAthI) ji. vi. [ + gu. "thI' pAM. vi.nA nAne ema traNa prakAranA te te AkAra, 'brekeTa.' (vyA.) arthane anuga] kaye sthaLethI! kathama kri. vi. [saM. tham dvArA apa. rema, jima > kathA-nuM (kakyAM-nuM) vi. [ gu. nuM che. vi.nA arthane ja, gu.] juo 'kema." (padyamAM) anuga] kayA sthaLanuM ! kyahIM, huM kri. vi. [saM. #mina > fha, huM > kathAya,-e (kyAMya, ce) kri. vi. [+ juo 'ya' + juo "kahIM'] juo kahI" ane "kyAM." (padyamAM) e' ta. pra., praznArthamAMthI anizcita arthe) I paNa sthaLe kathADuM vi. gherA rAtA raMganuM. (2) (lA.) gherA rAtA raMganuM kyureTara chuM. [aM.] rakSaka, rakhepiya. (2) saMgrahasthAna pustakA(vADuM), (3) capaLa, hoziyAra - laya vagereno uparI adhikArI kAmata strI, [ara. kayAmata ] khudA-Izvara samakSa nyAya lekasa chuM. [.] eka jAtano macchara mATe UbhA rahevAne aMtima divasa (IslAmI mAnyatA kayuseka na. [e.] pANInA vaheNanuM mApa pramANe). (2) mahApralaya. (3) (lA.) meTI Aphata, saMkaTa karthe strI. [.] haroLa, katAra, hAra kAraDI strI. [ja "kAraDo' + gu. 'I' strIpratyaya.] nAne thapi chuM. aM.] kAmadeva kayAre. (2) cokhAnuM vAvetara karavA yogya khetara kIba chuM. [.] dhana AkAra kathAra vi. jue "kathADuM." juo "kayAraDI." yUbika, kabikala vi. [e.] ghana AkAranuM kathAro chuM. [o "kyAraDo+ gu. "I' svArthe ta. pra.] kayU biTa na. [aM.] aDhAra IcanuM mApa kathAra-thI (kathA 2-thI) kri. vi. [ o kathAre' + gu. kahu chuM. [saM.] yajJa thI pAM. vi.nA arthane anuga.] kayA samayathI ? kratu-rAja . [saM] azvamedha rAjasUya jevo te te mATe yajJa (praznArthe). (2) keTalAya samayathI (praznArthe nahi) krama puM. [saM] pagaluM bharavuM e. (2) eka pachI eka kyAranuM (kayA2nuM) vi. [ juo "kayAre' + gu. "tuM" AvI rahevuM e, zreNI, hAra, paMkti, hAramALA, ra." che. vi.nA arthane anuga,] kayA samayanuM! (praznArthe). (2) (3) vaidika RcAone pATha karavAne eka prakAra keTalAya samayanuM januM (praznArthe nahi) ['kAraDI.' kama-caya puM. [saM.] saMkhyAonA ke akSare cA zabdonA kramanI kyArI strI, jio 'kadhAre' + gu. I" pratyaya.] juo bhinna bhinna rItanI goThavaNa, myuTezana" (sI. jI. vAlesa) kathA (kathA ) kri. vi. [saM. + vAranA varamana vAre- kamadhamI vi. [ saM, . ] kramika rIte AgaLa vadhanAruM, nA vikAsamAM ja, gu. "kehi vAraI ' > "kihi-AraI' progresiva' (da. bhA.) dvArA ] kaye samaye! krama-nivedana na. [saM.] kAryakramanI tapasIla, progrAma' (ka.cha.) kyAreka (kayAreka) kri. vi. [+ gu. 'ka' svArthe ta. pra. krama-puraHsara, kama-pUrvaka kri. vi. [saM.] krama pramANe eka praznane badale anizcita arthe ] kaI kaI samaye ja, pachI eka piraMparAprApta koIka vAra ja krama-prApta vi. [saM] eka pachI eka e rIte maLeluM, kayAre-ja (kyAreya) kri. vi. [ + ja "ca;' praznane kramabaddha vi. [saM.] eka pachI eka e rIte bAMdhavAmAM AveluM badale anizcita arthe.] koI paNa samaye, kadI paNa, kramabaddhatA strI. [saM.), kama-dhana (-badhana) na. [4] 2010_04
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ kama-bhaga kAMtivirodhI kramane teDayA sivAya ene vaLagI rahevuM e krAMu, kAMu . [ravA. kAgaDAne avAja kama-bhaMga (-bha) muM. [ saM. ] krama toDI nAkha e. phAMta (krAta) vi. [saM.] oLaMgI javAmAM AveluM. (2) (2) niyama-bhaMga atIta, jUnA samayanuM. (3) UMDANamAM raheluM kama-mukti strI, kramamekSa 5. [saM] eka pachI eka ucca kAMta-darzana (kAnta-) na. [4] koI paNa viSayamAM UMDANathI lokamAM gayA pachI chelle maLato AtyaMtika mekSa UtaravuM e. (2) bhUtakALanuM darzana. (3) dIrdhadRSTi kamayAdI strI. [sa, zrama + juo "yAdI.'] nAkarenA pagAra kAMta-daza (krAnta-) vi. [saM. ] kaI paNa vastunA ke viSayanA ane dAkhala thayAnI tArIkhanA dhoraNe banAveluM nAmavAra UMDANamAM UtaranAruM. (2) atItane svabuddhithI nihALanAruM. patraka, "greDezana lisTa' (3) AgAmI banAvane agAuthI khyAla meLavanAruM krama-vAcaka vi. siM.] krama batAvanAruM. [vyA.] kAMta-daSTi (krAnta-) strI. [saM] jAo 'kAnta-darzana." krama-vAra ki. vi. [3] krama pramANe, anukrama mujaba, kramazaH kAMta-drA (krAnta-) vi. [saMpuM.] juo "kAMta-darzI." krama-vivaza vi. [saM.] kudaratI kramane vaza raheluM krAMti (krAnti) strI. [saM.] javuM e, gati. (2) vaTAvI javuM kramazaH kri. vi. [sa.] kama pramANe eka pachI eka. (2) e, eLagI javuM e. (3) pracalita sapATIthI kayAMya cAlu, haphatethI AgaLa vadhI karavAmAM Avate asAdhAraNa palaTe, "revAkrama-sRSTi . (saM.] prathama AkAza-pachI vAyu agni pANI kazana" (ha. ha. dhruva.). (4) paribhramaNa. (5) khagoLIya ane pRthvI e pramANenA krame utpanna thayelI sagi. (vedAMta.) nADImaMDaLathI kaI nakSatranuM aMtara. (khALa.). (6) koI paNa magata vi. [sa. ma + mA-nta ] krama pramANe AveluM. AkAzIya padArthamAMthI viSuvavRtta upara dorela laMba, (khagoLa.). (2) paraMparA-prApta (7) AkAzIya padArthanuM namavuM e. (khagoLa.). (8) sarcanA kramAnusala(-La) vi. [saM. rAma + manu ] kramane anukULa pharavAno bhAsa ApatA mArga. (khageLa.) hoya tevuM, kramAnusArI ['sinTekaTikalI' krAMtikAra, 0ka (krAti-) vi. [sa.], -rI vi. [sa., .] kramAnusAra ji. vi. [sa, + anusAra] krama pramANe, bhAre prakAranuM parivartana lAvanAra, reDyUzanisTa' kramAnusArI vi. [sa, roma + anusAra paM. ] krama pramANe krAMti-kAla(La) (krAnti-) 5. [.] bhAre prakAranuM parivartana cAkyuM AvatuM, paraMparA-prApta, 'siTekaTikala' (ka. mA.) karavAno samaya, Uthala-pAthalane samaya kramAMka (kramA phu) puM. [saM. rAma + marU ] anukrame Avato krAMti-keTi-TI) (kAti) strI. [saM.] koI paNa AkAzIya saMkhyAne AMkaDe (1, 2, 3, 4, 5, 6 prakAranA krame), padArthanuM AkAzIya dhruvathI aMtara, (khALa.). sIriyala nabara" krAMtikANa (krAti-) puM. [saM.] kiraNanuM parAvartana thAya te kamika vi[3] eka pachI eka Ave ema, kramAnusArI bidu AgaLa banate nAnAmAM nAno khUNe sIriyala ' (2) samaya samaya paranuM, pIriyoDikala." (3) krAMti-kSetra (krAnta-) na. [saM.] khagoLanI viSuvavRtta rekhAthI AgaLa vadhatuM, "progresiva' (da bA.) koI nakSatranuM aMtara batAvato e A vistAra. (khagoLa)kamikatA strI. siM] kramika rIte Ave e sthiti. (2) jue "krAMti-pradeza." paraMparA, (3) niyamitatA kAMti-pAta (krAnti) 5. [saM.] viSuvavRtta ane krAMti-valayanuM krame krame che. vi. siM. zrama + gu. 'e' trI, vi.ne .- ekabIjAne vaTAvavuM e, ayana, saMkrAMti. (khagoLa.) (2) ane dvirbhAva ] kramapura:sara, kramazaH, eka pachI eka e saMkrAMtinuM biMdu, viSuva-biMdu. (khagoLa.) kaya puM. [saM] kharIdavuM e, kharIda krAMti-pradeza (krAnti- . [saM.] krAMtivRttanI uttare cho ane kaya-vastu strI. [saM., na] kharIdavAnI cIja-vastu dakSiNe zA maLI thato Azare 15 aMzanA pradeza. (khagoLa.) kaya-vikraya kuM. siM.] kharIda ane vecANa kAMtibaMdu (krAti-bindu) na. [saM., .] jue "krAMti-pAta." kaya na. [saM.] kAcuM mAMsa kAMti maMDala(La) (kAnti-maNDala, La) na. [saM] sUrya pRthvInI kaLyAda vi. [saM. + ] kAcuM mAMsa khAnAra (khAsa AsapAsa pharato lAge che teTalo visatAra, acana-vRtta. (khageLa.) karI histra pazu-pakSI), mAMsajIvI (pakSI-pazuo). kAMtilaMba (krAnti-lamba) puM. [] koI paNa AkAzIya kaMdana (kandana) na. [4] ro-kakaLa, raDAreDa, kapAMta padArthamAMthI viSuvavRtta upara dorela laMba. (khagaLa.) krAIsTa kuM. [.] khristI dharmanA saMsthApaka-pegaMbara Izu kAMti-laMbana (krAti-lambana) na. [saM] ekanA eka AkAzI khrista, 'jIsasa krAIsTa." (saMjJA.) padArthane bhinna bhinna sthaLethI javAthI enI krAMtimAM kAuna puM, na. [aM.] 2Ajo bAdazAhane mugaTa. (2) ilaeNnDanuM dekhAte pharaka. (khagoLo) aDhI ziliganuM eka nANuM ke sikko. (3) vi. 20' 4 kAMti-valaya (krAti-) na. [saM.] juo 'krAMti-maMDala." 30"nA mApana chApavA mATenA kAgaLanA mApanuM krAMti-vAda (Ati-) puM[saM.] pracalaeNita paristhitithI kayAMya kAuna-ple(0) strI. [aM.) beIlaranI bhaThThInI uparanI pleITa AgaLa vadhI e paristhitimAM lAvavAmAM AvatA palaTAne kAuna-sAIjha strI[saM.] jae "kAuna(3'-e mApa. mata-siddhAMta, rezyizanijhama ke . [aM.] cakrAkAra saMcAM calAvavA mATenuM vAMkiyuM. kAMtivAdI vi. [saM. 5.] krAMtivAdamAM mAnanAruM, rephayazanisTa' 2) sAIkalamAM jemAM Dila bharAvavAmAM Ave che te te khUTe krAMti vadhI (kAti) vi. [saMj.] praNAlInA parivartananuM 2010_04
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ krAMtivRtta 577. kriyA-zabda virodhI, rUDhicusta, rAiTisTa' (u.je.) kriyAparAyaNatA strI. siM.] kriyA-parAyaNa hovApaNuM krAMti-vRtta (kAnti-) na. [saM.] suryane pharavAne dekhAte mArga, kriyA-pUraka vi. [saM] vAkayamAM kriyApadane artha para na pArga, ayana-vRtta (je valInA AkAranuM che.). (khagoLa.) thato hoya tyAre artha pUrA karI ApanAruM pada (mukhyatve kAMti-sUtra (krAti- na. [saM.] kaI paNa AkAzIya padArthane akarmaka kriyApadonA viSayamAM e.banya--e "rAjA" AkAzIya prava sAthe joDanAruM vartuLa, krAMti-valaya. (khagoLa.) banyo'--jevo prayoga.). (vyA.) kAMtyaMza (krAtyaMza) puM. [saM. zAti + caM] vAsa mArato kriyA-prakriyA zrI. [saM.] kAma karavAnI rIta, kAryapraNAli jhukAva, "blika esezana." (khagoLa.) kriyA-la(La) na. [sa.] kayA ke karmanuM pariNAma. (2) krikeTa zrI. ei.] bala (Do) ane baeNTa (cakkasa ghATanuM sakarmaka kriyApadanA viSayamAM 'karma ane akarmaka kriyA pATiyuM)nI madadathI khelavAmAM AvatI eka aMgrejI ramata padanA viSayamAM mAtra "kriyA.' (vyA.) krikeTa-phalaba strI. [aM.] krikeTanI ramata khelanArAonuM maMDaLa kriyA-braNa vi. [saM.] je pramANe kriyA thavI joIe te ane e maMDaLanuM kAryAlaya (ramata ramavAnuM medAna pramANe kriyA na karI zakeluM. (2) zAstrokta vidhi pramANe krikeTa-grAunDa, krikeTa-wAI (-grAuDDayana. [a] krikeTanI kriyA na karanAruM krikeTiyara 5. [aM.] krikeTanI ramatane khelADI kriyA-pega kuM. [] upAya pajavApaNuM. (2) kAmakAja diyamANa vi. [8,] karAtuM, karavAmAM AvatuM. (2) na karavAne prasaMga. (3) kriyApada sAtheno saMbaMdha. (vyA.) vartamAnamAM thatuM kArya ke karma, (3) dharmakriyAne thato vidhi, kriyA-dha, . [saM.] kAma karavAmAM karAto avarodha, nirodha, kriyA-karma "Ihibizana" (gi. bha. a.) kiyA mI. saM.1 kAma, kArya, karma, (2) pravRtti, vyApAra. kiyAlakSI vi. [saMpuM.] kriyA karavAnI che e rItanuM, (3) proga, banAvavAnI rIta. (4) maraNa pAchaLa zrAddha "ekazana-oriyenTeDa ane bhojana vagere karavAmAM Ave che te, dahADe, kAraja. diyA-lA5 muM. [3] niyama pramANe kriyA na karavApaNuM (5) vAkayamAM kAMIka thatuM hoya che e batAvanAra padanuM kriyA-vAcaka vi. siM], yiA-vAcI vi. [saM, .] kriyAnA kArya. (bhA.) bedha karanAruM (kriyApada ane badhA ja prakAranAM kRdaMta.) kiyA-karma na. [sa.] maraNa thayA pachI pAchaLa karavAmAM Avato (vyA.) zraddhAdi vidhi ane bhojana vagere karma kriyA-vAda ! (saM.] vyAvahArikatAno khyAla Apato kriyA-kalA . [saM.] kalA-vidhAna, zilpanuM Ayojana, hATI, siddhAMta, "premeTijhama' ( ha. cekasI), eTijhama" Tenika' (ba. rA.) kriyAvAdI vi. [se, muM.] kriyAvAdamAM mAnanAra, 'maeNgneTika' kiyA-kAraka vi. saM1 kAmamAM macI rahenAruM, "eNTiva' diyAvAna vi. [saM. vAn muM.] amalamAM mUkanAruM, kriyAnijha kriyA-kAMTha (-kArDa) na. [saM5.] dhArmika karma vidhi. (2) kriyA-vidhi puM, jhI. [saM., . yaMtra-racanA. (2) dhArmika yajJa-vidhi [karAvanAra vidvAna brAhmaNa prakAranI vidhi kriyA-kAMDI (-kADI) vi., pR. [saM.] dhArbhika kriyAkAMDa kriyAvibhAga 5. siM] kAmanI vaheMcaNI miyA-taMtu (-tanta) ! [.] koI paNa kAma karavAmAM preraNA kriyAvizeSaNa na. [sa.) vAkayamAM kriyAne bhAva pUrNa ApanAra mULa vastu, "meTara-narva" (prA. vi.) batAvavA vaparAtuM te te pada (kartA karma ane kriyApada riyAtipatti strI. [sa. ft + ati-vatti] na ja thayelI sivAyanAM nAmanI vibhaktivALAM temaja avyayI pade hakIkate kriyA thaI che evI saMbhAvanA, (vyA.) ki. vi. che, jene uThAvI levAmAM Ave to tethI vAkya diyAtipatyartha chuM. [ + saM artha] kriyAtipatti batAvanAro apUrNa nathI rahetuM.) (vyA.). kriyApadane prayoga (je kahyuM heta" te jarUra karata'e kriyAvizeSaNa avyaya , na. [sa., na.] vAkayamAM kriyA prakArana), sAMketika bhaviSyakAlIna bhUtakALa. (jA.) nA arthamAM vRddhi karavA vaparAtuM nAmikI vibhaktivALAM pade kriyAtmaka vi. saM. zALA + gAma - kriyAnA rUpamAM sivAyanuM avyaya pada (huM "jaladI' A -mAM "jaladI." rahevuM, kayAvALuM, amalamAM AvatuM, gatizIla, "DAinemika,' vagere aneka) (vA.) ekaTiva' kriyAvizeSaNa vAka na. [sa.] kriyAvizeSaNanuM kAma ziyA-nAtha che. [saM.] vAkayamAM kriyApadane jenA upara AdhAra ApatuM upavAkaya ke paTAvAkaya (mizra vAkayamAM gauNa vAkaya hoya che te (katari-prayAgamAM "kartA', karmaNi-prayogamAM 'karma, "ka" ke "kama'nA prakAranuM vAkaya na hoya tyAre yA ane bhAve prayogamAM mAtra "bhAva"). (vyA.) vizeSaNa-vAkarSa na hoya tyAre : "jyAre huM Avyo tyAre diyAnijha vi. [saM.] kAmamAM satata parovAI raheluM. (2) eNe vAta karI-mAM pahele TukaDa) (vyA.) dhArmika kriyAmAM AsaktivALuM kriyAvRtti khI. si. kAma karavAnuM valaNa ke laganI kiyA- niSThA strI, si.] kAmamAM satata parovAI rahevApaNuM kriyA-zakti strI. siM.] kAma karavAnI zakita, "ekaTiviTI' kriyApada na. [saM.] kALane artha batAvanAruM vAkayamAMnuM (ma. na.). (2) IzvaranI brahmAMDanI utpatti karavAmAM kAma kiyAvAcaka anivArya pada ke rUpa. (vyA.) AvelI zakti. (vedAMta.) ziyA-parAyaNa vi. [saM] kAmakAjamAM mazagala, kriyArata kriyA zabda . [sa.] jene kALa ke arthanuM kaI cita bha. ko-37 2010_04
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ kriyAzIla 578 karAkAra nathI lAgyuM te kriyAno artha sAcavanAro zabda, dhAtu, hoya tevuM rUTa." (vyA.) krIDA-mRga puM, na. [saM, ramakaDAnuM haraNa kiyA-zIla vi. [sa.] kAma karI rahyuM hoya tevuM, pravRttimAM kariyatana na. [saM. zrI + mA-na] juo "kriyAgAra." cAlu, "vakiMga,' "ekaTiva' [ke paDI raheluM uThAvAna na. [saM.] ramakaDAnI gADI [(dhI. na.) kriyA-nya vi. saM.] kazuM ja na karanAruM, sUmasAma besI kra-yuddha na. [saM.] khela tarIke khelAtuM yuddha, "TurnAmenTa kriyAzraya puM. si. kriyA + mA-2] kriyApadanI kriyAne krIDA-ratha puM. [saM. ramakaDAne ratha [vilAsI amalamAM mUkanAruM pada, kartA. (vyA. [dharAvanAruM krIThA-rasika vi. [saM.] ramata-gamatanuM zokhIna. (2) bhegakriyAsakta vi. [sa. trithA + (mA)] kriyA karavAmAM laganI kaDhA-vana na. [saM.) ramata-gamata mATenuM vana kiyA-jJASya vi. [saM] kaI prakAranI kriyAthI siddha karI kaDhAvasthA zrI. siM. zIrA + ava-rathI] bhogavilAsanI zakAya tevuM. (2) japa tapa vagere kriyAthI siddha karI zakAya sthiti ke uMmara [mAM khUle puruSa tevuM krIyA-vAnara 5. siM.] vAnaranI jema sAMsArika bhegavilAsakriyA-siddhi strI [sa.] karelA kAmanI saphaLatA kIDA- vida muM. [3] ramata-gamatane AnaMda kiyAsUcaka vi. [saM.[ kriyAno nirdeza karanAruM, kriyA kIDA-zIla vi. [saM.] ramata-gamatamAM dila rAkhanAruM, ramatiyALa batAvanAruM kIThA-zela kuM. risaM.] udhAna ke bAgamAM ramavA banAvela kiryAdriya (kiyedriya) strI. [saM. zivA-ndriya na.] kameMdriya kRtrima DuM gara. (2) nAne DuMgara (vihAra mATe pasaMda karelo) pribhukha vi. [sa. fkrayA + gua] kriyA-parAyaNa. (2) krIsthAna na. [.] ramata-gamatanuM ThekANuM kriyA karavAmAM aruci rAkhanAruM krIDAMgaNa (kIDANa) na. [saM. nItA + maLa] ] ramata-gamatanuM krizciyana vi. [aM.1 Izu khristanA dharmanuM anuyAyI medAna, ple-grAunDa [ple-gArDana' krizciyaniTI sI. [aM.] khristI-dharma. (saMjJA.) kIdhAna na. [saM. zrITa + 3yAna] ramata-gamata mATe bagIcA, krisTamasa na. [.] aMgrejI varSanA Disembara mAsanI tA. kIta vi. [saM] kharIdeluM. (2) na. kharIdI 25 mIthI 31 sudhInA sAta divasene khristIone e taka vi, pR. [saM.] kharIdIne lIdhelo dattaka putra nAmane tahevAra, nAtAla. (saMjJA.) kriIma na, strI. [aM] tasva. (2) tara, malAI, (3) meDhA krisTala chuM. [.] koI paNa prakAranA rasamAMthI jAmelo pAsA- upara lagAvavA mATe sugaMdhI padArtha (mAkhaNa jeva), dAra AkAra, sphaTika cina." " " krisTAna, kistAna vi. [pAyuM. kistAo] jae "kizci- kIla na. [4] milamAM tANAne saMcA pAchaLa mukavAmAM kIjha cI. [aM] vikeTathI doDha beTane aMtare deravAmAM AvatI AvatuM lAkaDAnuM cokaThuM. (2) vArSiganA saMcA pAchaLa UbhI lITI-dAva lenArane rahevA mATenI hada karelI lAkaDAnI paTTI kI strI, [.] dharma-paMtha, saMpradAya kIla-pejha strI, ba.va. [.] krolamAMnI baMTIe krIna na. [saM.) khelavuM-ramavuM e, kroDA mujhe strI. [.] madhyakAlanuM khristIonuM dharma-yuddha. (2) kanaka na. [sa.] ramavAnuM sAdhana, ramakaDuM, bilonuM (lA.) dharma-yuddha. (3) khaMtapUrvaka maMDyA rahevuM e kIDanIya vi. [saM.] ramavA jevuM phrejheTara vi. [.] dharma yuddha karanAra, "mujheDa' karanAra kIdanIyaka na. [saM. e "kIDanaka." [(khAsa rUDha nathI.) phudhita vi. [saM. zaruSa, kuddha vi. [saM.] krodhe bharAyeluM, kupita, karavuM A. ke. [saM. zo, tatsama] krIDA karavI, ramavuM. ru, gusse thayeluM kI strI. [sa.] khelavuM-ramavuM e, krIDana, ramata-gamata musiphikezana na. [.] jae "sAhaNa." kITA-kathA strI. [saM.] ramata-gamatanI vArtA kasiphikasa na. [e.] Izu khristane zULIe caDAvela-e krIyAkalaha puM. [sa.] ramatamAM thato jhaghaDe. (2) (lA.) prakAranI murti ke citra saMga, maithuna simaya krUjhara strI. [aM] lakarI jahAja, yuddha-nIkA kITa-kAla(La) paM. [sa.] ramavAne samaya. (2) saMbhegane kaTha eIla na. [aM] sApha karyA vinAnuM baLataNa mATe kAgAra na. [4kITTa + air], kITA-gRha na. [saM., vaparAtuM khanija tela 5., na.] ramata-gamatanuM sthAna ke makAna, vilAsa-bhavana kama na. [.] cAmaDAnI eka mulAyama prakAranI jAta kAtmaka vi. si. bITA + Amana-] kheyA-ramyA karatuM. phUre vi. [saM.] nRzaMsa, ghAtakI, hiMsaka. (2) dayAhIna, (2) AnaMdI nirdaya kaTA-bhavana na. [saM.] jue "krIDAgAra." [sthAna dUra-karmA vi, 5. si] ghAtakI. (2) nirdaya kITA-bhAMDa (-bhADa) na. siM.] khelavA-kUdavAnuM ThekANuM, krIDA- kara-graha chuM. [saM.] ravi maMgaLa zani rAhu ane ketu e kIDA-bhUmi strI. [saM. ramata-gamatanuM, medAna. (2) jAo pratyeka graha, pApa-graha. ( .) krIDA-bhAMDa, pUratA strI. [sa.] kUrapaNuM krIDA-mathura . [saM.] meranuM ramakaDuM, ramakaDAne mora krAkAra puM, karAkRti sI. [saM. 12+ mI-2, mA-fi] kIDA mizrita vi. [saM.] gamata sAthe jemAM jJAna maLe ema bhayAnaka AkAra. (2) vi bhayAnaka AkAravALuM 2010_04
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ karabhiA pa79 kulAsa phurAtmA chuM. (saM. 2+ cAramai] ghAtakI ane nirdaya mANasa dhI vi. [se, muM.] juo krodha-yukta." jUsa chuM. picuM. "kujha', e. "sa'] Izu khristanI hayA- ke nsara vi. saM. zopa + ma7] krodhathI gAMDA jevuM thaI samayanI mAMcaDAnA AkAra. () khristIonuM kaeNsa'nuM gayeluM, atyaMta kopAviSTa dhArmika cihana (upara caDavuM e, 'siphikezana kenika vi. [e.] lAMbo samaya Take tevuM (duHkha roga vagere) ka sArahaNa na. [e. sa + saM. mArohaLa] IzunuM krosa kanakhyA na., pR. [aM.] samayanuM mApa karavA mATenuM keina juo (07). [5NavALuM eka yaMtra kreka strI. [.] phATa, ta2Da, (2) vi. magaja nuM pharela, gADa- komITara na. [.] rekhAMza nakkI karavA mATenuM eka yaMtra kedira strI, [aM] sAkha, AbarU, aTa, neka kema jue "ma.' keTinaTa sI. [aM.1 sAkha upara rakama cukavavAnI cikI-patrI kemiyama strI, [.] e nAmanI eka dhAtu (jenA upara jetA vi, pR. [saM., pR.] kharIdanAra kATa nathI caDatA tevI dhoLA raMganI.) (5. vi) ke(I)na (keIna) puM, strI, na. [.] vajana caDAvavA utAra- keza kuM. [4] de ke be mAIlanA aMtaranuM mApa, keza, gAu vAne nAte mATe yAMtrika cheDe, UMTaDe kaMsa rUM. aM.] juo sa.' [ karavuM (rU. pra.) okaeNnka (kaM) [.] sAIkalanAM peDala bharAvAya che te te khaTo baMgavuM, raste vaTAva. (2) ceka upara be lITIo karavI] kepa na [e.] eka jAtanuM kApaDa kaeNsa-apIla strI (aM.] adAlatamAM karavAmAM AvelI keya vi. saM.] kharIdavA jevuM yAMtrika sAdhana apIlanI sAme karavAmAM AvelI ke AvatI apIla kesTogrApha chuM. [.] choDanI vIjaLIka zakti mApanAruM eka krosa-e-jhAminezana strI. [aM.] sAkSInI UlaTatapAsa pheMka (3) jue "ka." phesa-ezana na. [aM] sAme dAva, UlaTa-dAvo ceTa kuM. [.] be mAtrAne samaya, guru kALa. (saMgIta.) kaMsa- ra 5. si.] ceka kraoNsa karI "oNrDara' ema lakhavuM krekarI strI. [.] cinAI mATInAM bhinna bhinna jAtanAM ke jethI te te vyaktinA khAtAmAM ja bharAya vAsaNa [madhya bhAga krosa ceka [.] ceka upara ADI be lITI karavAnI ke keda puM. saM.] Dukkara. (2) bakhola, (3) chAtI. (4) jethI beMkamAM mAtra khAtAmAM ja bharAya tevo ceka ke ThaMDI koDha-patra na. [saM.] graMthanA game te bhAgamAM umeraNa karavAnI krosa (04), (reiTa) 5. [.] bIjA dezanI haMDIne daSTie karelI mane kAgaLa. (2) pariziSTa. (3) vartamAna- tulanAtmaka bhAva patrane vadhAre kesa-va puM, [.1 zabdonAM ADAM-UbhAM cokaThAM (khAlI keTa-vasA kri. vi. [juo "karoDa ' + 'vasA."] karoDo vAta khAnAM pUravAnI harIphAIne lagatA) kare paNa eka vAta jarUra, cokkasa kesa-varka pajhala na. [.] krosa-varDanA prakAranI samasyA dhi . si.] kepa, roSa, gusse, amarSa, rIsa. [. (khAlI khAnAM pUravAnI harIphAI) Ava, 0 caDa(-4), 0 tha (u.pra.) gusase thavuM.0 kara kaMsiga (krosijha) na. [aM.] ekabIjAne vaLeTa e-sa' (rU. pra.) bIjA upara gusse thavuM. 0mAra (rU. pra.) karavuM e. (2) jyAM be rastA eka-bIjAne "Esa' karatA gusso dabAvo. 0mAM AvavuM (rU. pra.) gusso karavo. hoya tevI jagyA. (3) rastA ane rela- rasta sa" thatA -dhe bharAvuM (rU. pra.) gusse thavuM, roSa batAvavA] hoya te, "levala-krosiMga' dha-mUrNita vi. [] atyaMta gusso caDI hoya tevuM, kairya na. [sa.] krara-tA, ghAtakIpaNuM. (2) nirdayatA kapAviSTa kreca (konga) na. [saM., muM.] bagalAnA varganuM enAthI meTuM dhanyukta vi. [saM.] krodhavALuM eka pakSI, kaMka. (2) sArasa pakSI. (3) himAlaya e dha-vajita vi. si] krodha vinAnuM nAmano eka prAcIna ghATa ke parvata. (saMjJA.) dha-vaza ki.vi. [saM.), keSa-vazAt ki. vi. [sa, pA. vi. UMco (kocaDI) strI. [SNu"DI' ta.ka.] krauMca pakSonI mAdA e.va.] krodhane tAbe thaI ne, gussAmAM thiyeluM kAMca-dvIpa (kauca) puM. [sa.] osTreliyAnuM saMbhavita prAcIna dhAkAMta (krAnta) vi. [sa. koSa + mA-] atyaMta gusse nAma. (saMjJA.) dhAgni . [saM. koSa + mani] krodharUpa agni, bhAre krodha caraMdhra (krocca-2%) na. [saM.] himAlayanI eka ghATI.(saMjJA.) kendrita vi. [saM. koI + ma4i] juo 'krodha-yukta." kalaca puM. [e. ] cAMtrika pakaDanuM sAdhana (meTara phreTara dhAyamAna vi. saM.] jene gusse caDAvavAmAM AvI rahyuM vageremAMnuM) [maMDaLInuM makAna che tevuM [kapAviSTa, gusse thayeluM phalaba strI. [.] AnaMda-pramoda mATenI maMDaLI, (2) evI dhAviSTa vi sa. "roSa + mA-viSTa] krodha piTho che tevuM, kalama . [] thAka. (2) glAni, mAnasika becenI dhAveza 5. [sa, zodha + mAnaverA] krodhano prabaLa uchALe kalArka ! [.] kAryAlayane gumAstA, kArakuna, mahetA dhAMdha (krodhAnya) vi. [. koI + anya] krodha caDavAne kulAImeTa strI. [..] Rtu-mAna, havA-pANI, vAtAvaraNa, kAraNe vicAra-zanya banI gayeluM. AbohavA [vakIlane grAhaka dhita vi. [saM] krodhavALuM, kupita kalAyanTa, mulAyaMTa (phalAyaTa) chuM. [e.] asIla, kula, dhi vi. [saM.] khUba ja krodhI, prabaLa krodhI kalAsa rUM. [.] varga, zreNi. (2) raNa, dara jaje. (3) 2010_04
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAsa-ma zALA-mahAzALAnA abhyAsa mATenA era klAsa-rUma puM. [a.] jue 'klAsa(3).' kalAsikala vi. [aM..] praziSTha paraMparAnuM ( sAhitya saMgIta vagere ) sisiphakezana na. [aM.] vargIkaraNa kvaoNDru gyulara maeNca lAma-nalikA strI, [saM.] zvAsa levAnI naLI, zvAsa-mArga klema-rasa puM. [rsa, ] agnyAzayamAMthI nIkaLatA rasa, paeNnkriyeTika Tsa' kalema-zAkhA strI. .[saM.] zvAsanaLInI e nAmanI eka zAkhA klema-zirA strI. [saM] e nAmanI eka raktavAhinI kalAMta (lAta) vi. [saM.] thAkI gayeluM. (2) glAni lekha-srota puM. [sa. srotanna.] agnyAzayanI naLI pAmeluM, mAnasika becenI pAmeluM klerAI huM. [aM.] klerina sAthenuM saMceAjana (ra. vi.). (ra) mIThAnA tejAbanA kSAra (khArAka pakavavAmAM upayegI). (2. vi.) AiMksata (Anti) sI. [saM] jae 'klema.' nika na. [aM.] dardIonI rega-nidAna karI sAravAra lerina puM., na. [aM.] mIThAnI aMdaranuM eka vAyurUpa tattva karavA mATenuM sthAna, cikitsAlaya kalinikala vi. [aM,] kalinikane lagatuM lagna vi. [saM.] bhInuM, bhIMjAyeluM, A klipa vi. zrI. [ ] kAgaLA ciThThIo vagere sAthe rAkhavAne mATenI dhAtu vagerenI pakaDanA prakAranI cAMpa kaliSTa vi. saM.] kleza pAmeluM. (2) samajhavAmAM muzkelI paDe tevuM adharuM, kaThaNa, duryodha phloreTa puM. [aM.] klerina ane oNsajananuM baneluM eka rAsAyaNika tattva. (ra. vi.) klera-phAma na. [aM.] zastrakriyA vakhate dardIne bebhAna banAvavA saMghADavAmAM AvatI eka pravAhI davA klArA-mAisesana na [aM. ] tAva mATenI eka rAsAyaNika davA [kadAca, kadIka vicat kra. vi. [saM.] kAI sthaLe, kayAMka. (2) kAI vAra, thana na. [saM.] ukALavuM e thana-biMdu ( -bindu) na. [saM.,.puM.], kvathatAMka ( -nADuM) puM. [sa. + mai] jeTalI garamIe te te pravAhI UkaLe te batAvanArA AMka thita vi. [saM.] ukALeluM kevathitAMbu (-tAmbu),na. [saM. laiMcita + ambu] ukALeluM pANI kavAtha puM. [saM.] ukALeluM pravAhI (auSadha), ukALA, kADho. (ra) kAvA (nAkariyAta varga mATe) kvArTarsa na., kha. va. [aM.] rahevAnAM makAne samaha tri-mArca strI. [aM.] jaladIthI karavAmAM AvatI kUca nAina, vanIta sI., na. [aM] siMkonAnA jhADanI chAlamAMthI kADhavAmAM AvatuM eka auSadha (mailiriyA ke TADhiyA tAvanuM) kRtrinTala (kavizTala) pu. [aM.] 100 kileAgrAmanuM vajrana (dezI kAcA pAMca ane pAkA aDhImaNathI thoDuM vadhu) vila na. [..] zAhuDInuM pIchuM. (ra) zAhuDInA pIchAmAMthI anAvela kalama litA strI, ratna na. [saM.] liSTa heAvApaNuM pheliyara vi. [cyuM. ] svaccha, ceAkhuM, sApha (vicAra vastu vagere ) 50 kaliyariMga (-riGga) na. [aM] hisAbanI patAvaTa. (2) sTIma-relave vagerenA dhakkethI mAla-sAmAna che.DAvavAnI kriyA kaliArtha puM. [saM. [vida + artha] agharA paDe tevA artha. (2) vi. artha na samajhAya tenuM lIba vi., puM. [saM.] napuMsaka, hIjaDo, nAmada lIma-tA zrI., "stya na. [saM.] napuMsakapaNuM, nAmardAI klIna vi. [aM.] svaccha, ceAkhuM sApha (vastu vagere) klInara vi., puM. [aM.] sApha karanAra mANasa klIm na. [saM.] tAMtrika paripATIe eka bIja-maMtra. (taMtra, kleima huM. [sa.] hakkanI mAgaNI kleda puM. [saM.] bhInAza, bheja, ArdratA. (2) parasevA, pasInA phleza huM. [saM.] mAnasika saMtApa. (ra) koMkAsa, jhaghaDo, kajiyA, 'eNliAna' [[saM., puM.] klerA karanAruM phleza-kara, phleza-kAraka vi. [saM.], phleza-kArI vi. kaleza-dAtA vi. [saM., puM.], yaka vi. [saM.], *leza-dAyI vi. [sa, puM.], phleza-prada vi. [saM.] kleza ApanAruM, jhaghaDA karAvanAruM phlezamaya, phleza-rUpa vi. [saM.] klezAtmaka vi. saM. mAsman-] kalezathI bhareluM, jhaghaDAvALuM lezita vi. [saM. ] jene kleza thaye che tevuM, lezI vi. [saM., puM.] kleza karanAruM, kaMkAsiyuM, kajiyAkheAra Sya na. [saM.] jue 'lIma-tA.' vila-pena strI. [aM.] zAhuDInA pIchAmAMthI banAvelI kalama viMTala (viSTala) jue 'kvinTala.' kvIna srI. [aM.] rANI, (2) pattAnI ramatamAMnuM rANInuM te te pAnuM. (3) cesanI ramatamAM vajIranuM ramakaDuM' dubhAyeluM ATA puM. [cyuM.] mAla-sAmAna-anAja-pANI vagerenA nakkI kareleA aMza ke bhAga, koTA kAka na. [aM.] samaya mApavAnuM meDhuM sAdhana, meTuM ghaDiyALa kloka-TAjara puM. [aM.] meTA ghaDiyALavALA minArA kleka-vAijha kri. vi. [aM.] ghaDiyALanA samayane anusarI kvAtha na. [ ] sIvyA vinAnuM kApaDa klotha mArkeTa srI., na. [aM.] kApaDa-bajAra klema na. [saM.] kesuM. (ra) agnyAzaya, peMnkriyAsa' klAsa-graMthi (granthi) strI. [saM., puM.]anyAzayavALA bhAga 2010_04 kveTezana na. [aM.] saMdarbhamAMthI utAro. (2) ullekha. (3) bhAvanA AMkaDA ApavA e. (4) sIsAne cAkkasa te te mApanA TukaDA (chApakhAnAnA kAmsejhiMgamAM) hUM(U)Ta puM. [aM.] chApakhAnAmAM kompejhamAM vadhu paDatI jagyAmAM guMThavAtA sIsAnA te te dhana gaThTho kvoDaeN gyulara meca (Dregyulara-) puM. [aM.] krikeTanI bhinna bhinna prAMtIya TImeAmAMthI cUMTAIne AvelI chellI be TImAnI chellI ramata
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ vorenTInA 581 kSatriyAdhAma dhas&hAkala kuverenTIna, karaMTIna (kavareNIna) na, strI, [.] cepI kSaNe kSaNe kri. vi. [saM., sA. vi., e. va. no dvibha4] rogavALA pradezamAMthI AvanArane thoDI mudata mATe alaga dareka kSaNe, vAraMvAra | (cAMduM, jakhama sthAnamAM rAkhavAne kAyade. (2) evA AgaMtukane alaga kSata vi. [saM] ghavAyeluM. (2) na. ghA-vAgelo bhAga, dhAruM, rAkhavAnI jagyA [kerI kSata-cihana na. [sa.] vAgelA ghAnuM rahI gayeluM nizAna karI strI. [aM.1 paththaramAMthI kapacI banAvavAnuM kArakhAnuM, kSata-ni vi, sI. [saM.] jene puruSane samAgama thaI cUkayo pharyo chuM. [aM.1 kAgaLanA mApanuM cAra pijI mApa che tevI cI - lIdhe vIkharAyeluM kaveliTI sTI. [.] guNavattA kSata-vikSata vi. saM.] sArI rIte ghavAyeluM. (2) jakhamane a-vaeNranTo DuM, strI. [.] adhikAra vizenI pUchatAcha kSata-traNa puM, na. [saM] jakhamathI thayeluM ghAruM kSati strI. [saM.] jakhama. (2) (lA.) teTa, khATa, ghaTa. (3) kheDa, UNapa, nyUnatA. (4) la, caka. (5) nukasAna kAlI nagarI gujarAtI kSati-pUti strI. [sa. nukasAnI bharI ApavI e. (2) hAni rakSA, "i-DegniTI' kSa-kiraNa (usa-kiraNa na. [aM, "ekasa-re'-e. "ekanuM kSatipUrtipatra 5. [sa, na.] nukasAnI bharI ApavA ke saMskRtIkaraNa kSa'] zarIranA aMdaranA bhAgane uparanA A- hAni-rakSA mATe lakhI ApavAmAM AvatA baMdhaNu-patra, varaNane bhedIne khyAla meLavavAnI cokkasa prakAranI Te- IDegniTI-onDa,' leTara opha inDagniTI' grAphInI prakriyA, iMdranIla-kiraNa, ekasa-re' kSadira 5. [saM. zA + 38] AMtaraDAmAMnuM cAMduM, "aphasara" kSaNacitra na. [saM.] kSaNamAtramAM paDI jatuM. Te-citra, snepa- kSattA che. [saM.1 dAsIputra. (2) da2vAna. (3) sArathi. (4) zeTa' (da.bhA.) pAMDavonA kAkA viduranI e vayAputra I paDelI saMjJA kSaNa paM., strI. [sa., ., na.] sekaMDanA 4/5 bhAgane kSatra chuM. [sa, na.] kSatriya paLathI paNa vadhu eka TaMke samaya, (2) (lA.) cheka ja kSatra-tA strI. [saM.] kSatriyapaNuM samaya. (3) avasara, taka, meke [apAyuSI kSatra-dharma muM. [sa.] kSatriyanI pharaja kSaNa-jIvI vi. [sa., .] thoDe samaya mAtra jIve tevuM, kSatrapa . [grI, satra: saM. kSatrapa grIsa-IrAna vagere kSaNa-buddhi vi. [saM] kSaNe kSaNe vicAra badalAya tevuM, calita dezane prAcIna kAlane sAmaMta rAjAone hodo. (2) buddhivALuM, taraMgI, vAyala thoDI ja vAra mATe evA videzamAMthI AvI I. sa. nI 1 lI sadI AsapAsa kSaNabhara ki. vi. saM. + ja e "bharavuM.'] kSaNa mAtra mATe, sthira thayelA "kSaharAta' ane "kAemaka' ema be prakAranA kSaNabhaMgura (-bhagura) vi. [3] thoDA samayamAM nAza pAme vaMza. (3) vi. kSatrapa vaMzane lagatuM tevuM, nazvara, nAzavaMta nizvarapaNuM kSatraprakA5 . [saM] kSatriyapaNAnI ugratA, kSAtra prakopa kSaNabhaMguratA ( -bhaguratA ) strI. [saM] kSaNabhaMgurapaNuM, kSatrabaMdhu (-badhu) muM. [saM] nAma mAtra kSatriya, niMdApAtra kSaNamAtra, kSaNavAra kri. vi. [saM] jue "kSaNa-bhara." kSatriya, kSatriyanI pharaja na bajAvI zakanAra kSatriya (A kSaNa-vAre-mAM kri. vi. [+gu, "mAM" sA. vi. nA arthane eka "gALa" che.) anuga] thoDA ja samayamAM kSatra-trIvaTa jue "kSatriya-vaTa." kSaNazaH kri. vi. [saM.] kSaNa kSaNa karIne kSatrANI strI. [saM. kSatra + gu. "ANa" satIpratyaya.], kSatrAMganA bhaNatara (kSaNAntara) na. si. kSaLa + mArI bIjI kSaNa (kSatrAnA) zrI. se. kSatra + manA] juo "kSatriyANI, kSaNika vi. [saM.] kSaNamAtra TakanAruM, "glITiMga" (2.(2) kSatriya kuM. [saM.] bhAratIya varNavyavasthAmAM zAsaka ane asthira, nazvara, nAzavaMta, kSaNabhaMgura,(3) e "kSaNa-buddhi." rakSaka tarIkenI sevA ApanAre bIje varNa, kSatra. (2) rAjapUta kSaNikatA strI., -na. [.] kSaNikapaNuM kSatriya-karma na. [saM.] kSatriya-dharmanuM te te kArya vaMza kSaNika-buddhi vi. [1] juo "kSaNa-buddhi.' kSatriya-kula(-La) na. [saM.]kSAtra kuLa, kSatriya vaMza, rAjapUtakSaNika-mata chuM. [sa, na.] jue "kSaNika-vAda." kSatriyanatA strI,, -tatva, na. [saM.] kSatriyapaNuM kSaNika-mati vi. [sa.], tiyuM. vi. [+gu. "IyuM' te. pra.] kSatriya-dharma . [4] zaurya teja vRti dakSatA- yuddhamAMthI e "kSaNa-buddhi." pAchA na haThavuM- rAjya karavApaNuM - mahatvanA A guNa kSaNika-vAda 5. [saM.1 kaI paNa vastu kSaNamAtrathI vadhu TakI kSatriya-vaTa () strI.[sa. phAtri + vRttiprA .vaTTa strI.] zakatI nathI e mata-siddhAMta. (bauddha.) kSatriya hovAnI Teka, kSatriyanA dharmothI vicalita na thavAnI kSaNikavAdI vi. [sa., pR.] kSaNika-vAdamAM mAnanAruM prabaLa vRtti ke lAgaNI, kSatra-vaTa [vidyA kSaNika-vijJAnavAda chuM. [1] jue "kSaNikavAda." kSatriya-vidyA strI. si.] yuddha karavAnI ane zAsana karavAnI kSaNikavijJAnavAdI vi. [saM., muM] o "kSaNikavAdI.... kSatriyA zrI. siM.], vANI strI. [saM. kSatriA + gu. aNI' kSaNuNuM), 0 kSaNuNuM) kri. vi. [saM. kSaNe kSaNe] kSaNe kSaNe pratyaya kSatriyavarNanI strI (e "putrI' paNa hoya ane [thoDA ja samaya mATe "panI' paNa hoya), kSatriya jJAtimAM utpanna thayelI strI kSaNeka ki. vi. saM. phaLa + gu. 'eka'] eka kSaNa mATe, kSatriyAdhama vi. saM. kSArtha + adhama ] kSatriyanA guNa 2010_04
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSatricita 58ra sarAkSara jenAmAM nathI tevo halakaTa kSatriya, kSatra-baMdhu kSamA-zravaNa kuM. siM.] kSamAvratadhArI jaina sAdhu. (jaina) (2) kSatricita vei. [saM. kSAiNa +vita] kSatriyane chAje tevuM keTalAka prAcIna jena AcAryonuM evuM biruda. (jaina). kSatriyettama vi. siM, kSatriAva + 3ttama) kSatrimAM zreSTha, zreSTha kSamita vi. [saM.] mApha kareluM kSatriya kSamI vi. [se, muM.] sahanazIla. (2) zaktimAna, kompiTanTa' kSatrI muM. [4. kSatri] jue "kSatriya.' (3) gya, lAyaka [(2) samarthana thavA pAtra kSatrIjA puM. [ + ja e " ."] kSatriyano putra kSamya vi, [saM.] mAphI ApavA lAyaka, jasTiphAiebala.' kSatrI-vaTa (Ta) strI. jio kSatriya + "vaTa' (>saM. vRtti kSaya kuM. [saM.] kSINa thavuM e, ghasAra, ghaTA. (2) nAza. >prA. vaTTa) jeo "kSatriya-vaTa." [nirlajaja, bezarama (3) cAMdramAsane kSaya tithine divasa. (4) phephasAM ke zarIranAM kSapaNuka chuM. [saM.] bauddha bhikSu. (2) jena sAdhu. (3) (lA.) bIjA aMga sukAIne saDI javAne roga, yama, benaroga, kSa5 zrI. [saM.] rAtri ghAsaNI, "raghubarakayulasisa' (TI. bI.), "epha" kSapA-kara chuM. [saM.] caMdramAM kSaya-kara, kSaya-kAraka li. [saM.), kSayakArI vi. [, . kSaya kSapacara vi. [saM.] rAtrie pharanAruM karanAruM, nAza karanAruM. kSapAcarI strI, siM.] rAkSasI kSaya-grasta vi. siM] kSayanuM rogI kSapa-nAtha, kSa5-pati . [saM.] caMdramAM kSaya-graMthi -graci) strI. si, muM.] kSayanA reganI zarIranA kSapita vi. [saM.] vaparAI gayeluM. (2) kSINa, nabaLuM kaI ane kaI bhAgamAM thatI gAMTha (je oparezanathI dura kSayAMdha (kSapAdha) vi. [sa. kSaY + aN] ratAMdhaLuM thatAM dardI bacI jAya che.) kSama vi. [4] sahana karI zake tevuM, bhAra uThAvI le tevuM. kSayatithi zrI. siM.] juo kSaya (3)," kSaya tithi. (ja.) (ra) kAma karI zake tevuM, "kompiTanTa' (3) keca, lAyaka kSayama visiM, muM.] kSaya ke ghasAre thavAnA svabhAvanuM, kSamatA strI. [saM.] sahanazakti. (2)zaktimattA, "kaeNmpiTansI." khavAI javAvAnA svabhAvanuM, "keresiva' (3) yogyatA, lAyakAta kSaya-nivAraNa na. [saM.] kSaya rogane dUra karavAnI prakriyA kSamA strI. [3] khamI khAvAnI vRtti, sahanazIlatA, "Dhela- kSaya-pakSa . siM] tera divasanuM pakhavADiyuM. (ja.) rezana." (2) sAmAnI bhala vagerene jatI karavApaNuM, mAphI. kSaya-mAsa puM. (saM.) eka ja cAMdra mAsamAM be sUryasaMkrAMti (3) pavI. [0 ApavI, 0 karavI (rU. pra.) mApha karavuM, AvI paDavAthI vaccethI na gaNavAmAM Avato mAsa (meTe jatuM karavuM. 0 mA(mAM)gavI, 0 yAcavI (rU. pra.) sAmI bhAge kArtika mArgazIrSa pauSa ane mAgha e cAramAMthI ja vyakti kSamA kare evI vinaMti karavI] koIka kSaya pAme che, bAkInA kSaya-mAsa na thatAM adhika kSamA-daSTi strI. [saM.] rahemanajara ni. lA.) mAsa bane che.) (ja.) kSamA-patra 5., na, siM. na.] mAphIpatra,inDakajansa' (ma. 2, kSaya-rAzi strI. si., muM] je parimANanI pUrve eAchAnuM cihana kSamApatrikA strI. [saM.] jue "kSamA-patra, inDaphajansa hoya te AMka, kaNa-rAzi. (ga.) (na.lA.) kSayaroga kuM. saM. e "kSaya(4)." kSamApana na., -nA strI. siM.1 (anya tarapha) mAphI ApavA- kSayarogI vi. [sa., .] kSayanA rogavALuM kSamA-pAtra vi. siM, na.] mAphIne lAyaka. (2) dayAjanaka kSaya-vRddhi strI. siM] ghaTavuM ane vadhavuM e, ghaTa-vadha kSamA-prArthanA sI. [saM.] kSamA mAgavAnI kriyA kSaya-zIla vi. [saM.] nAzavaMta, nazvara, kSaNabhaMgura kSamAprAthI vi. [, j] kSamA mAganAruM kSayazIlatA zrI. [saM.]nazvara hevApaNuM kSamA-bhUti vi. si., sI.] kSamAthI pUrNa, atizaya kSamA vALuM kSaya-saMvatsara (-saMvatsara) puM. [sa.] bRhaspati-saMvatsarakSamArha 4i. si. kSamame] mAphI apAvAne pAtra, mAphI prathAmAM 85 saura varSamAM 86 bahaspati-saMvatsaranAM varSa thatAM ApavA lAyaka heI eka saMvatsarane kSaya gaNAte e prakArano saMvatsara.(ja.) kSamAvavuM sa. kri. [kSamA parathI nA. dhA. "kSamavuM' ke "kSamA" yaMkara (kSaya kura) vi. [saM.] jue "kSaya-kara.' evo dhAtu gu. mAM pracalita nathI., "kSamAvavuM' e "khamAvavuM'- kSaya-tatva na. [saM.] nAza pAmavApaNuM, nazvaratA nizvara ne saM. karI levAnI thiI] mAphI mAgavI, khamAvavuM kSayiSNu vi. [saM.] nAza pAmavAnA svabhAvavALuM, kSaNabhaMgura, kSamAvata (vakta) vi. [saM. degvAna chuM. >prA. vaMa] khamI kSathI vi. [sa., .] kSaya pAmatuM, kSayavALuM, nazvara, kSaNabhaMgura khAnAruM, sahanazIla. (2) kSamAvALuM, kSamA ApanAruM kSamya vi. siM.] kSaya thavA jevuM, nazvara kSamA-vAdI vi. siM, puM.] kSamA" zabda kahI kSamA ApanAruM. kSara vi. [saM] nAzavaMta, nazvara. (2) jaDacetanAmaka samagra (2) "kSamA kare" ema kahI kSamA mAganAruM vastu jAta - jaDacetanAtmaka jagatanuM paMcamahAbhUtAtmaka svarUpa. kSamAvAna vi. [sa. degvAna .] jue "kSamAvaMta." vedAMta.) (3) deha, zarIra. (4) jIvAtmA kSamA-vrata na. (saM.) bIjAnuM badhuM ja mApha karavAnI pratijJA. kSaravuM a, kri. si. kSa tatsama] kharavuM. pharAvavuM pR., sa. (2) pApa dhovA mATe levAmAM AvatuM vata, AloyaNu. (jaina) kri. (A beu rUpa pracalita nathI) kSamAzIla vi. [4] kSamA ApavAnA svabhAvavALuM kSarAkSara chuM. [2. kSara + a-kSara] kSara jaDacetanAtmaka jagata kSamAzIlatA strI. [saM.] kSamAzIla svabhAva ane akSara kuTastha AtmA ke saguNa brahma. (dAMta) 2010_04
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSetavya kSINa-kAya saMtavya (kSatya) vi. [saM.] kSamA apAvA yegya, mAphI kSAra-varga kuM. [4] juo 'kSAra-traya." ApavA jevuM kSAra-siMdhu (- sidhu) 5. si.] khArA pANIne samudra saMtavya-ta (kSantavya-tA) strI. [4] kSamAne guNa kSArAtu strI. rUpAna jevI eka dhAtu, "seDiyama' (5.vi) kSAtra vi. [saM.] kSatra-kSatriyane lagatuM. (2) na. kSatriyone kSArAtmaka vi. [saM. kSAra + marama-] juo "kSAra-maya." samUha, kSatriya jAti kSArAdhi, kSArAMbudhi (rAmyudhi) muM. [sa. kSaR + 5, kSatra-udraka puM. [sa, saMdhi vinA] kSatriya prakRtine svabhAva, ja kSAra-siMdhu.' mArziyala spiriTa,' 'miliTarijhama' (ge. mA.) kSAreka na. [saM. kSAra + 34] khAruM pANI kSAtra-karma na. [saM.] kSatriyanuM karma, kSAtradharma [(da. bA) kSAradadhi . siM, kAra + 3qfN] jAo "kSAra-siMdhu." kSAtra-prakepa 5. si.] jao "kSAtra-udveka,' 'miliTarijhama' kSAlana na. siM.1 dhAva e. pakhALavuM e kSAtra-kala-bhaSaNa vi. ., na.] kSatriya kuLane gaurava apAvanAra kSalita vi. saM.1 dhAyeluM, pakhALeluM kSAtrateja na. [se taina kSatricita parAkramazIlatA, kSatrI-vaTa kSAMta (kSAta) vi. siM.] jene mAphI ApavAmAM AvI che tevuM kSAtradharma chuM. [4] jAo "kSatriya-dharma." kSAMti (kSati ) strI. siM.] kSamA kSAtra-prA5 5. [saM.] sAmenA zatrunA prabaLa AkramaNa sAme kSiti zrI. [saM.] kSaya, nAza. (2) puthvI, bhUmi UbharAI paDatI kSAtra-vaTa ["kSatriya-vaTa,' 'zivarI" kSitija li. saM.] azvImAMthI utpanna thayeluM. (2)na, strI. kSAtravaTa (nTa) jio saM. + "kSatriya-vaTa'mAM "vaTa.'] juo [sa, na.] pRthvI ane AkAzanI jayAM saMdhi dekhAtI hoya kSAtra-vighA zrI. [saM.] kSatriyoe bhaNavAnuM zAstra, dhanurveda che te rekhA, harAIjhana' kSAtravIra chuM. [saM.] kSatriya-ta batAvanAra zUravara, nAITa' kSitija-kSetra na. [saM.] kSitijane samAMtara rahI lAgatI jamIna (u. je.). kSitija-rekhA . [saM.] kSitijanI levAmAM AvatuM kApakSAtravRtti zrI. [saM.] kSatrIvaTa nika maryAdA, horAIjhana' kSAtra-sattA strI [saM] kSatriyatAthI bharela zAsana-taMtra, "phayuDA- kSitija-vRtta na. siM] ja "kSitija(2)." lijhama'--"phaDala sisTama' (a. .) kSitija-samAMtara (samAtara) vi. [saM.] kSitija-rekhAnI kSAtra-sevA strI. [saM.] juo "kSAtra-sattA," "phayuDAlijhama' sapATIe raheluM, "hareijhenTala.' (ga.) "phayuDala sisTama' (A. bA.) kSiti-tala(La) na. [saM.] jamInanI sapATI kSacita vi. [sa, kSArca + 33] kSatriyane vya, kSatricita kSiti-nAtha, kSiti-pati, kSiti-pAla(La) . [ .] lAka puM. [, kSAra + 3] kSatriyapaNAne Ubhare ke pRthvI-pati, bhUpati, rAjA [pasvIne meLe Avega, e "kSAtra-uka." [vi. dUbaLA paTavALuM kSitimaMdala(-La) (maDala -La) na. [saM.] samagra pRthvI, kSAmadara na. (saM. kSAma + 3 pAtaLuM-dUbaLuM peTa. (2) kSitIza,-zvara chuM. [. kSiti + IMDa, phrezva2] jeo "kSiti-nAtha." sa1 mIThAnA guNadharmavALa, (2) puM. khArA kSipta vi. risa, pheMkavAmAM AveluM, nAkhI devAmAM AveluM padArthomAMthI utpanna thate khAre ghana aMza (-e chArI rUpe (2) prakSipta, dAkhala karavAmAM AveluM, "InTara-paleiTeDa'. popaDI bAjhI khullo thAya che.) khArAzavALuM tattva (3) apamAna karavAmAM AveluM hoya tevuM, adhikSipta. kSAra-guNI vi. [sa, muM.] khArAzane guNa dharAvanAruM, (4) vyagra khArAzavALuM, khAruM kSipta-citta vi. siM.] vyagra cittavALuM, akaLAI gayeluM kSAra-vyayana. [saM.] javakhAra sAjIkhAra ane TaMkaNakhAra. (ghaka.) kSiptacittanatA strI. [saM.] cittanI vyagratA, akaLAmaNa kSAra-kaya na. [saM.] javakhAra ane sAjIkhAra. ughaka.) kSiptAvasthA zrI. [saM. uttara + avasthA] sAMsArika viSayamAM mitAhA h r ma kSAra-paMcaka (paccaka) na. siM] khAkhare kamaLa javuM ane guMcavAyelI madazA talasarAnA khAramAM sAjIkhAranuM mizraNa. (vaighaka.) kSipra ki, vi. [saM.] jaladI, tarata, ekadama [AjJAMkita kSAra-prakRti sI. siM.] khArAzane guNa. (2) vi. khArAzane kSika-kArI . [] AjJA maLatAM ja amalamAM mUkanAruM, guNa dharAvanAru [(vedhaka.) kSipra-pI vi. saM. paM.] vAtavAtamAM gusse thaI janAruM kSAra-prameha . (saM.] pittathI thanAre eka jAtane prameha. kSipra-gAmI vi. [saM, .] jhaDapathI janAruM kSAra-bhUmi zrI. [saM.] khArATavALI jamIna, khArI jamIna kSipra-grAhI vi. [saM5.] jhaDapathI grahaNa karI lenAruM kSAramaya vi. saM.1 jemAM kSAra che tevuM (jamIna vagere) kSipratA strI. siM.1 jhaDapI Avartana, 'prikavansI' kSAra-mA5ka vi. [saM.] kSAranI mAtrAne khyAla ApanAruM. kSipra-pAtI vi. [sa.] jhaDapathI nIce paDanAruM (2) na. evuM eka yaMtra yaMtra, kSAramApaka kSiprA zrI. saM.] (tarata pAkI jatI hovAthIna athe) kSAra-miti sI. [saM.] kSAranI mAtrAnuM mApa. (2) evuM eka khIcaDI. (2) ujajena pAsenI nadI, siprA. (saMjJA.) kSAra-mRttikA strI. [saM] khArI mATI kSINa vi. [saM.] ghasAI gayeluM. kSaya pAmeluM. (2) e che kSAra-meha 5. siM.] kSAravALe pezAba utaravane roga, thayeluM, kamI thayeluM. (3) sukSma, jhINuM. (4) nAka, pAtaLuM jue "kSAra-prameha.' kSINa-kAya vi. [saM.] ghasAyelA dabaLa zarIravALuM, nabaLA kSArayukta vi. [saM] khAravALuM bAMdhAnuM . 2010_04
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSINa-tA 584 kSetra-pAla(La) kSINatA strI, 1 na. siM.] ghasAre, ghaTAre, kSaya sudhA strI. [saM.] bhUkha, (2) (lA) lAlasA, tIvra IcchA kSINu-tRNu vi. [saM.] jenI tRSNAe nAza pAmI che tevuM, sudhAkAMta (kAnta) vi. (saM. sudhA + mAM-bAd] bhUkhathI kSINAsava. (jaina) tivuM, durbhAgI sakhata pIDAyeluM, khUba bhUkhyuM kSINa-puNya vi. [.] jenAM puNya khalAsa thaI gayAM che sudhAtura vi. [saM. zruSA + mAtura bhUkhathI vyAkuLa thayeluM kSINa-bala(-La) vi. [4] nirbaLa, nabaLuM, mAyakAMgaluM sudhA-pIdita vi. [saM.] bhUkhathI pIDAyeluM, sudhAta kSaNa meha vi. [sa.] meha nAza pAmyuM che tevuM, nirmoha sudhA-mAMdya (mAdha) na. [ saM. ] bhUkha ochI lAgavApaNuM, kSINa rakta vi. [saM] lehI ochuM thaI gayuM che tevuM, thoDA maMdAgni [svArthe ta...] jao "kSudhA-pIDita." lohIvALuM [anAsakta kSudhArta vi. [. zuSA + mArta], -ta vi. [+ gu. "I' kSINu-rAga vi. [saM.] jenI Asakti nAza pAmI che tevuM, sudhAthIM vi. [sa, j] bhUkha zAMta karavA mAgatuM, bhojananI kSINa-vIrya vi. [saM.] vRddhAvasthAne lIdhe jenAmAM vIrya-kaNa icchAvALuM ochA thaI gayA hoya tevuM (vRddha). (2) ja "kSINa-bala.' yudhita vi. [saM.] kSudhA lAgI che tevuM, bhUkhyuM. (2) (lA.) lalicu 1. [sa.] jenI mananI vRttio khalAsa thaI kubdha vi. [3] khaLabhaLI UTheluM. (2) kSebha pAmeluM, gaI che tevuM. (2) jenI AjIvikAnuM sAdhana naSTa thaI gayuM gabharAyelu'. (3) DahoLAyeluM, haLAyeluM che tevuM, bekAra vuiM, kSINa-tRSNa. (jaina) kSubdha-citta vi. [saM.] jenuM mana gabharAI gayuM che tevuM, kSaNa-sarala vi. [4] jenI tRSNAo nAza pAmI gaI che AkuLa-vyAkuLa kSINuga (kSINA 8) vi. [saM. uMgha + mara], -gI vi. yubhita vi. [sa.] juo kSubdha." [, .] pAtaLAM-baLAM aMgavALuM sura paM. [saM.] asro. (2) chare kSIba-1) vi. siM.] kepha karavAthI mamatta thayeluM sura-dhArA strI. [saM.] astrAnI dhAra kSIyamANa vi. [] ghasAtuM jatuM, ochuM thatuM jatuM kSarA strI. [saM. sura paM] pazuonI kharI kSIra na. [saM.] dUdha. (2) thoriyA prakRtinA jhADane dUdha kurAna. [saM. sura + ] astrAnI aNI. (2) abrAnI jevo rasa, cIDa dhAra. (3) pazunI kharIne Agale bhAga kSIra-ta, na. [sa., .] jAo "kSIra-vRkSa.' yurika strI. [saM.] charI kSIravidArI strI, si.e nAmanI eka vanaspati, kAkelI kulalaka vi. [saM. >prA. huM (prA. vikAra saM.mAM svIkRta) kSIra-vRkSa na. [sa, huM vaDa uMbaro AMkaDo vagere cIDa + svArthe ta. pra.] kSudra, mAmUlI, "kivolasa' (2) halakuM, ApanAruM te te vRkSa 10. (3) anudAra mananuM kSara-samudra, kSIra-sAgara chuM. [saM] (paurANika mAnyatA kSetra na. [saM.] jamInane jarA vistRta kaDe. (2) khetI pramANe) dUdhano sAgara. (2) sarvasAmAnya samudra karavAnI jamInano TukaDe, "philDa.' (3) tIna te te dezakSIrAnna na. [saM. kSIra ane] dUdhapAka khIra vagere bhAga, tarthakSetra. (4) kArya-pradeza, " DiTezana" (ba.ka.ThA.), kSIrabdhi, kSIrasyudhi chuM. [sa, kSIravi, ane ja reIja." "rIjiyana' (5) (lA.) zarIra, deha, orge. "kSIra-samudra.' nijhama" (na. de.). (6) paraNelI strI kSIrikSa na. [sa, pR. cIDavALo eka kaMda-choDa kSetrapheNa che. [saM.] eka biMdumAM maLanArI sIdhI lITIsIredaka na. siM kSIra + 3] (lA.) sAgaranAM monI enI vacce khUNe. (ga) chApaNIvALuM eka rezamI vastra (strIonuM, khodaka kSetra-gaNanA strI. [saM.] kSetraphaLanI gaNatarI kSIradadhi chuM. [saM. kSIra+ vaSio juo kSIra-samudra.' kSetra-gaNita na. siM] kSetraphaLa mApavAnI vidyA kSIradana . [saM. kSIra + ] dudhamAM rAMdhelA cokhA, khIra kSetra-ja vi. [saM.] khetaramAM utpanna thayeluM (anAja vagere). kSIva jue "kSIba.' (2) paraNelI strImAM pati sivAya bIja puruSathI utpanna kSaNa vi. [saM.] devuM. (2) khAMDeluM, bhAMgeluM. (3) daLeluM, thayeluM (bALaka) vATeluM. (4) kacaDAyeluM, cagadAyeluM. (5) (lA.) barobara kSetra-jJa vi., pR. [saM.] deha vagerene vize AtmA-rUpe mamatva vicAreluM [paDI gayeluM, bhUkhe maratuM ane ahaMne bhrama saMvate jIvAtmA. (dAMta). (2) kSakSAma vi. [saM. zud + kSAma, saMdhithI] sudhAthI dUbaLuM (2) AtmajJAnI. (dAMta) [rahevAnuM deharUpI sthAna kSutpipAsA strI. [saM. zu + vipAlA, saMdhithI] sudhA ane kSetrAdhikAna [sa. kSetra + A-dAna] kSetrajJa jIvAtmAne pANInI tRSA, bhUkha ane tarasa kSetra-trikoNamiti strI. [saM.] sIdhI sapATI upara derelA yuTyati(-tI)kAra chuM. [saM. + afsa(-sI)IS, saMdhithI] trikoNanuM gaNita, koI paNa khUba ja UMce dekhAtA padArthanuM sudhAbhUkhane dUra karavAno prayatna aMtara mApavAnI vidyA, samatala-trikoNamiti, " TreinomeTrI' kSudra vi. [3] tuccha, pAmara, halakuM. (2) tu svabhAvanuM, " kSetra-nalikA strI, [sa.] vighata utpanna karanAra yaMtramAM nIca, (3) kRpaNa, daridra. (4) AkAramAM nAnuM, jhINuM, bArIka lagADavAmAM AvatI eka naLI, "philDa-koila kSudratA strI., nava na. [saM.) zudrapaNe svibhAvanuM kSetra-pati muM. [saM.) kheDUta. (2) jIvAtmA. zukra-buddhi, zukra-mati vi. [1] pAmara buddhivALuM, halakA kSetra-pAla(La) muM. si.) khetaranuM rakSaNa karanAra, (2) khetara 2010_04
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSetra-pathI 585 DA kSetra nuM rakSaNa karanAra manAte deva. (3) rAjA. (4) krikeTa kSema na. siM, jemA kuM., phona na. ( homana)] sukha-zAMti. (2) vagerenI ramatamAMne khelADI, "philDara' salAmatI. (3) meLavelAnuM rakSaNa sikhAkArI kSetra-pathI strIe ja kSetra + pothI....] khetaronI mAMdha. kSemakalyANa na. siM.] sukha-zAMti ane zreya, saMpUrNa NIne copaDe, "pheiDa-buka' kSemakuzala(La) naM. si.] sukha-zAMti ane kuzaLatA-salAkSetraphala(La) na. [saM.laMbAIne guNAkArathI AvatuM jamIna matI. (2) vi. sukha-zAMti ane kuzaLatAvALuM, taddana salAmata vagerInI sapATInuM mApa, kSetrane eArasa-carasa ke goLAkAre kSema-patra na, . siM, na.] vImApatra, polisI yA koI paNa prakAranuM vistAra-mApa, 'eriyA' [pradeza kSema-rUpa vi. [ ] sukhazAMtivALuM kSetra-bhUmi strI. [saM.] khetaranI jamIna. (2) (lA.) kArya- zremavRtti strI. [saM.] sukha-zAMti jALavavAnI lAgaNI. (2) strI. (sa.] sIdhI sapATI upara deravAmAM (2) (lA.) rUDhicustapaNuM, 'kendrajharveTijhama' (da.bhA.) AvelI AkRtionuM gaNita, leina jI ' kSemakara (uMmara) vi. siM] sukha-zAMti karanAruM kSetra-maryAdA strI. [4] khetaranI hada, zeDha. (2) kArya kSemI vi. [sa, j] sukhazAMtivALuM pradezanI iyattA, adhikAranI maryAdA, "pavuM' kSeya na. siM.] kSINa-tA, kSaNapaNuM kSetra-mApa na. [se, mAna], pana na. si.] kSetranA kSeNi -Nu) strI, [.] pRthvI vistAranuM mApa, corasa mApa, kSetraphaLanuM mApa karavuM e kSe(kSaNI strI. (saM. mafELInuM gu. lAghava] akSaukSetra-miti zrI. siM] juo kSetra mApa', mesyurezana' hiNI senA, juo "akSauhiNI." (pa. ge... (ga). [nAne vibhAga kSeda puM. [saM.) carNa, bhak [(2) na. cUrNa, bhake kSetra-vibhAga kuM. siM.] khageLa-zAstramAM samayane nAnAmAM kSedita vi. [4] cUrNa kareluM, bhUke kareluM, daLeluM, pIseluM. kSetra-zuddhi strI. [saM.] Atma-zuddhi. (2) saMtAna utpanna kSebha puM. [.] khaLabhaLATa. (2) gabharATa. (3) DahoLANa, karavAnA viSayamAM strInI pavitratA DapILo. (4) saMkeca, AMcake. (5) (lA.) zarama, esAra kSetra-saMnyAsa (-sanyAsa) muM. siM.] pitAnI cAlu pravRtti kSezaka vi. [saM.] bha karanAruM choDI daI nivRtti levI e ['philaDa sarvisa" lebhIla vi, siM.] bha pAme tevuM kSetra-sevA strI. [4] pradezamAM ApavAmAM AvatI sevA, kSezIlatA akI. [saM.] bha thavApaNuM kSetrAjIva vi . [sa, horsa + mA-nI] kevaLa khetI upara ja bhita vi. siM] khaLabhaLAvI mukeluM. (2) gabharAveluM. gujarAna calAvanAra (kheta.) [sattA (3) DahoLAveluM. (4) (lA.) zaramAveluM kSetrAdhikAra che. [saM. thotra+dhi-FIR] khetara uparanI mAlikI bhI vi. siM,, 5.] kSebhane anubhava karatuM kSetraza trIza) puM. [sa. kSetra+maM] krAMtivRttane aMzamAM kSetrya li. [saM.] kSobha pamADI zakAya tevuM Apelo keI paNa bhAga. (khagoLa.) kSaNa strI. [saM. makSaNioLa nuM gu. lAghava] jAo ' NI. kSetrika vi. [sa. khetarane lagatuM. (2) 5. kheDUta kSo na. [4] madha kSetriya vi. [saM.] khetarane lagatuM. (2) kAryapradezane lagatuM, loha . saM.] madhuprameha, mIThe pezAba. (vaidyaka) 'paeNriyala' (ke. ha.). (3) muM. kheta. (4) na. cariyANa kSama li. (saM.) rezamanuM, rezamI. (2) na. siM, 5, na.] bIDa 1. [jIvAtmA. rezamI vastra kSetrI vi., . [sa, .] khetarano mAlika ke kheDUta (2) kSama-va na. na. [] rezamI vastra kSepa muM. siM.1 pheMkavuM e nAkhI devuM e. (2) vitAvavuM e, kSAra na. [saM] hajAmata, vastu, muMDana gALavuM e, gumAvavuM e. (3) dAkhala karavuM e, prakSepa phora-karma na., zora-kriyA strI. [sa.] hajAmata. (2) mare. kSepaka vi. [saM.] pAchaLathI dAkhala kareluM, umereluM, "inTara- lAMnI pAchaLa karAvavAmAM AvatI dADhI-mUcha ane mAthAnA pileITeDa. (2) . pAchaLathI karavAmAM Avelo umere vALanI hajAmata (graMthamAM), "InTaralezana" kSarika vi, puM, [saM.] vALaMda, hajAma, nAI kSepaNa na. [saM] kSepa, pheMkavuM , nAkhavuM e kSma strI., smAtala(La) na. [saM.] bhUmi, jamInanI sapATI kSepaNa strI. [4] gophaNa. (2) eka astra. (3) mAchalAM mA-nAtha, smA-pati muM. [4] kSamA-pati, rAja mAravAnI jALa. (4) halesuM TA sTI., dita na. (saM.] siMhanI garjanA 2010_04
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ | da brAhmI dha R S S M kha kha gujarAtI nAgarI kha puM. saM.] bhArata-Arya varNamALAne kaMThatha aleSa mahA- avAja. (2) gAtAM sUrane dhrujAvavAnI kriyA. (3) (lA.) prANa vyaMjana. (2) na. AkAza. (3) zUnya caTapaTI, citA. [0 bAjhavI (u.pra.) avAja kharo thaI kha-kakSA strI. [1] AkAzanI kakSA, samagra AkAza, java, ghAMTe besI javo] gagana-maMDaLa ["kha" uccAraNa (02)khare . [phA. kharmarAha (lA.) pazcAttApa, pastAve. khakAra 5. siM] "kha-varNa, "kha" vyaMjana, khakho. (2) (2) maraNa thayuM hoya tene tyAM jaI zoka vyakta karavA e. khakArAMta 2Anta) vi. [+ saM. manag] jene cheDe kha" caM. (3)aMdezo, vahema, zaMkA, saMzaya jana che tevuM (zabda ke pada) kha(01)khaLatuM vi. jio kha(0La)-khaLavuM' + gu. "tuM" khake (Da) strI, muzkelI. (2) kaTI. [ uThAvavI (u. va. ka] khaLa khaLa' avAjathI vahetuM. (2) UkaLatuM hoya pra.) muzkelImAM mukAvavuM) evuM UnuM khake sa. kri. [ravA.] ghasavuM. cholavuM. (2) zeAdhavuM, khakhaLa-5khaLa vi. [ravA.] jao "khakhara-vakhara." gotavuM, DhaMDhavuM kha(01)khaLavuM a. kri. rivA.] "khaLa khaLa' e avAja khaE vi. [vA.] dhULanA raMganuM. (2) januM purANuM thA. (2) evA avAja sAthe pANInuM vahevuM. (3) khakha( kha) vi. [ravA.] khokharuM thaI gayeluM. (2) ri khadakhadavuM. kha(01)khaLAvavuM che, sa. kri. (2) (lA.) sava thaI gayeluM. (3) vRddha, gharaDuM phesalAvI paisA kaDhAvavA kha(-)khaDadhaja vi. [sa. kuTi-davana>prA. 33-dhana, kha(01)khaLATa vuM. jio "kha(01)-khaLavuM" + gu. "ATa" na' bacI rahyo; siddharAja jayasiMhanuM enI havAmAM ka. pra.] khaLa khaLa" evo avAja (vahetA pANIne) kUkaDAnA nizAnane kAraNe vizeSaNa (lA.) gharaDuM chatAM khaLa) khaLAvavuM ja e "kha(kha)khaLavuM'mAM. majabUta rIte UbheluM ke majabUta bAMdhAnuM--sArI evI khakha zrI. paMcAta, magaja-mArI (na. mA.) UMcAInuM akhAra kuM. [ravA.] kapha, balagama, baLakho kha(07)khavuM a. kri. [ravA.] "khaDa khaDa' avAja thA. khakho chuM. [2vA.] gaLAmAMthI baLakho kADhavAne avAja (2) gharaDA jevuM thaI javuM. (3) (lA.) bhAguM bhAMguM thaI khakhe chuM. rivA.] mana-duHkha, Do. (2) jhaghaDe, takarAra, javuM. (04)khAvuM bhAve., kri. kha(Da)khaTAvavuM pre., (3) pakSApakSI sa. kri. khATala' . ghuvaDane mALe kha(2)khaDATa puM, jio kha()khaDavuM' + gu. "ATa" ka..] khakhela* (-utha) strI, jhADanuM pilANa, bakhola "khaTa khaDa" evo avAja. (2) hAlavA cAlavAthI thatA khakha ja e "khakha." dhIme khokhare avAja. (3) (lA.) takarAra, belAcAlI khakhI strI. khArekane ThaLiye kha(4)khaDATa, bha()bhaDATa . jio 'khakhaDATa' + kha puM. juo "kha-kAra.' (2) brahmakSatriya temaja khatrI bhabhaDATa.] e avAja. (2) (lA.) jhaghaDe kemane mATe tucchakArane zabda (khatrI'nA "kha"nuM dviva) kha(4)khaDAvavuM juo "kha(03)khaDavuM'mAM. (2) hacamacAvavuM. khaga na. [i, S. (AkAzamAM gati karatuM heI) pakSI (3) (lA.) sArI rIte Thapako Apa khaga-kula(-) na. [saM] pakSInuM ToLuM kha(04)khaDAvuM jue "kha(Da)khaDavuM'mAM. khaga-gati strI. [saM.] pakSonuM UDavuM e, pakSInI gati khakhaNuTa 5. [ravA.] (lA.) nakAmI mahenata, kuTAre khaga-cara vi. [3] AkAzamAM pharanAruM. (2) na. pakSI khakhara-va-vI)khara vi. [ o khakharavuM" ane "vIkharavuM."]. khagaDe chuM. maryAdA, sImA, hada TuM chUTuM thaI gayeluM, jema tema paDeluM khaga-nAtha, khaga-nAyaka puM. [sa.] garuDa pakSI kha(2)kharavuM a. kri. rivA.] zarIranA sAMdhAnuM halamalI khaga58 paM. maraNa vakhate cha piMDa mUkavAnI kriyA, khaDapaNa uThavuM. (2) dilamAM asara thavI, baLApe thavo. (3) khaga-pati muM. [saM.] ja o "khaga-nAtha.' [bAraNuM (AMkhamAM kAMI paDatAM ke aMjAtAM) pANInuM TapakavuM. khaga-bArI strI. [sa. + jue "bArI.'] meDI uparanuM nAnuM kha(02)kharavuM bhAve, ji. kha(02)kharAvavuM che., sa. phi. kha-gamana na. [saM.] AkAzamAM UDavuM e kha(2)kharATa puM. [juo 'khakharavuM' -gu. "aTa' ku. pra.] khaga-rAja puM. saM., . [. rAva> prA. rAya, prA. khakharavuM e tatsama juo "khaga-nAtha." [mAMkaDI kha(02)kharAvavuM, kha(02)khAvuM ja "kha(2)kharamAM." khamalI-galI strI, hAlAra bAja ramAtI eka ramata, khIlakha(02)kharI strI. [juo "khakharavuM.] gaLAmAM thate kaphane khaga-vANI strI. [3] pakSInI belI 2010_04
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaga-vAhana khajavATa khaga-vAhana 5. siM] garuDa jemanuM vAhana gaNAya che tevA khaca(-cce) kiM. vi. rivA.] padArthamAM bheMkAvAthI thato eve; bhagavAna viSNu avAja thAya ema. (2) khacakAvIne, kheMcIne (bAMdhavuM) kha-gaMgA (-ga9) sI. [saM.] AkAzagaMgA, "myulA khacakavuM a, ji. [2vA.] khacakAvuM, thaMbhI javuM, acakavuM, khagAkAra puM, agAkRti sra. [sa. vI + mA-vAra, mA-kRti] saMkeca anubhavo. khacakAvavuM che, sa. ki. pakSIne AkAra. (2) vi. pakSInA ghATanuM. (3) (lA) Azcarya- khacakATa kuM. jio khacakavuM-khacakAvuM" + gu. "ATa" ka...] cakita, AbhuM [mIrA, adhIzvara] juo "khaga-nAtha." khacakAvuM e, saMkoca thavo e khagAdhipa khAdhIza, agAdhIzvara pu. [saM. 3 + adhiva, khacakAvavuM e khacakavuM'mAM. (2) (lA.) khaca avAja khagArUDha vi. [saM. vana + mA-haDha] pakSo upara beThela (viSNu) sAthe bhekavuM. (3) jhUMTavI levuM khagAlikA strI. viyA khacakAvuM a, kei. jio "khacakavuM,' ravA.1 jAo "khaagAsana na. si. hA + mAsana] pakSIrUpa Asana. (2) cakaluM.' khacakAvavuM che.. sa. ki. vi. garuDa jenuM Asana che tevA (viSNu) khacake 5. jio "khacakavuM-khacakAvuM' + gu. 'A' ku.pra.] khagI vi. [e. + gu. I" ta. pra.] AkAza-gAmI khacakAvuM e, khacakATa. (2) khaNe, khAMce. (3) sapATI kha-guNa chuM. [3.] jenuM mUlya zunya heya te avayava, upara paDelo khAMco jhIre pheMTara." (ga.) kha-caka na. [saM] khagoLa, AkAza-maMDaLa, gagana-maMDaLa kharuM vi. jio "khAM.'] khAMguM, trAMsuM, vaMkAyeluM khaca khaca ki. vi. [2vA] kAdavamAM cAlatI vakhate avAja khagekAra vi. Azcarya thayuM hoya tevuM, diMga thAya ema khageza, -zvara puM. [saM. 1 + dRrA, phrezvara, age (agendra chuM. khacAkhacavuM a. kri. rivA] khaca khaca' evo avAja thavo. [sa. + ], jeo "khaga-nAtha." (2) khIcokhIca bharAI javuM. khacakhacAvavuM che., saji. kha-mela(-La) paM. [saM.] AkAzanuM maMDaLa, AkAzane ApaNI (2) jorathI bAMdhavuM sAme dekhAte ghumaTa khacata khaca ki. vi. [.] "khaca kharca" evo jarA lAMbe khagela(La)-gaNita na. [saM.] AkAzamAM dekhAtA graho ane avAja thAya ema, khacarakhacara [bhAravAhI prANI pInI AkAzIya gatine lagatuM AMkaDAzAstra, gaNita- khaca(-ca)2 na. ghoDA-gadheDAnA saMbaMdhathI thatuM manAtuM eka jAtiva, "esTrolajI' khacarI strI. [+gu. "I' pratyaya] khaccaranI mAdA khagela(La)paMcAMga (-pacAra na. [4] khagolIya padArtho khaca vi. jio khacara' + gu. "u" ta. pra.] (lA.) nA gaNita upara racAyeluM paMcAga, "ephImarI' khaccara jevuM nirmAkya. (2) nuM purANuM. (3) thAkI gayeluM khagala(La)-vidyA zrI. [3] khagolIya jaNAtA padArtho (4) gharaDuM. (5) na. juvAnanuM thayeluM maraNa ane pRthvInI gatinuM gaNita ApatI vidyA, khagoLazAstra, khacavuM sa. kri. [sa, tatsama.] bAMdhavuM. (2) jaDavuM. (3) eNsTanemI' ThAMsI ThAMsIne bharavuM, lAdavuM. (4) zaNagAravuM khagala(La)-verA 5. siM.1 khagolIya padArtho ane pRthvInI khacAka kri. vi. [2vA.] "kha" evA avAjathI gati vagere zAstrIya viSane jJAtA, khagoLazAstrI. khacAkhaca ki. vi. [2vA.] khIcokhIca. (2) (-2) strI. khagela(-La-zAstra na. [saM.] juo "khagola-vidyA." bhIDa, giradI. (3) (lA.) bheLAM thayelAM mANasane kolAhala khagela(-La)zI vi. puM. [, .1 ja khagoLavettA.' khacAkhacI strI. [ + gu. "I' svArthe ta. pra.] bhIDa, giradI, khagelI(bI)ya vi. [saM.] khagoLane lagatuM, khagoLamAM khacAkhaca [(2) maDheluM AveluM, AkAzIya khacita vi. [saM.] jaDatara karavAmAM AvI hoya tevuM, jaDeluM, khagaLa juo "kha-gola.' khacIta phi. vi. jarUra, avazya, cesa, acuka, nakkI khagaLa-gaNita ja "khagoLa-gaNita. khacItAI zrI. jio khacIta" + gu. AI' ta. pra.] khagaLa-paMcAMga (-para-cAru jue "khola-paMcAga." cokasAI hilA khAtuM cAlatuM hoya ema khagaLa-vijJAna juo khola-vijJAna." acUka khacUka kri. vi. [ravA.] thoDuM thoDuM UchaLatuM ane khagaLa-vidyA juo "khagola-vidyA." khacokhaca phi. vi[ravA.] khIcakhIca, aMdarathI bhIMsAmAM khageLavettA o "khagoLavettA.' AvI jAya tema bhareluM khagaLa-zAstra juo khagoLazAstra.' khacce ja e "khaca." khagoLazAstrI ja kholazAstrI." khaccara jAo "khacara." [khasI kareluM khagelI vi. saM. voTI muM.] khagoLanuM jJAna dharAvanAra. khacI vi. [ravA.] jenA vaSaNu kADhI nAkhyA hoya tevuM, (2) jayotiSI, jozI khajamatiyAM na, ba. va. bevaDA paTAvALI cUDIo khagoLIya jue "khagolIya." khajamatA strI. khAMDaNI khagrAsa vi. [] jemAM surya-caMdra saMpUrNa rIte gherAI jAya khajamatA strI, juo "khijamata." (sUryanI ADe caMdra Ave ane caMdranI ADe pRthvI Ave khajalapuM. bakhtara e rIte) tevuM (grahaNa) khajavATa . jio "kha(kha)javALavuM.'], kha(kha)javALa 2010_04
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ kha(kha)javALavuM 588 khaTacaDha (-Lya) strI. [juo kha-khaMjavALavuM.'] khaMjavALavAnI khajUre puM. [4 'khaja ruM] tANAvANAmAM AvatA kriyA, khaMjeLa, valura, caLa bhUlathI thayelo kapaDAne jhINe bhAga kha(aM)javALavuM sa, kri. [2vA.] khaLavuM, valuravuM. poce khajare puM. [juo "kAna-kharo." pAchale bhAga svataMtra nakhe khaNavuM. [mAthuM kha8-khaM)javALavuM (rU. pra.) vicAramAM zabda tarIke bhrAMtithI.] juo 'kAna-kharo." (2) lAkaDAmAM paDI javuM] kha8-khaMjavALavuM karmaNi, kei. khaTa-khaMjavA- karAtuM khajUrAnA AkAranuM tarakAma. (3) baLadanA zarIra LAvavuM che., sa. kri. ke pITha upara thatA kAnakhajarAnA AkAranA vALa kha(-khaMjavALAvavuM, kha-khaMjavALavuM ja jao "kha- khajaLiyuM vi. [ juo khaMjeLavuM' + gu. "icuM" ka. pra.] khajAnacI kuM. [ara. 'khajAnaham +tu. 'cI' pra.], khajAnA- khaMjavALa pedA kare tevuM dAra vi. puM. ["khajAno' + phA. pratya] khajAnAne aTala vi. saM. ghaTa; se, mAM cheka carvedanA samayathI ghanuM uparI, sarakArI ke kaI paNa saMsthAne nANAMne vahIvaTa kha" uracAraNa jANItuM che; e rIte A "tatsama' je, karanAra, 'Trejharara' ja, gu.mAM.] che. (2) eka rAga. (saMgIta.) khajAno chuM. [ara. khajAna] nANAM vagere kiMmatI vastuo kharaj. jio "naTa-khaTa; A ekalo nathI vaparAto.] lucce rAkhavAne bhaMDAra, dhana-bhaMDAra, Trejhara.' (2) (lA.) saMDAsamAM aTake chuM. [2vA.] "khaTa' evA avAja, (2) ji.vi. evA TepalA vagere rahe che te sthAna (na, mA.), [.ne paDavuM avAjathI [nAkhuzI. (3) mananI zaMkA (2. pra.) goThavAI javuM, ThekANe paDavuM. (2) ke anya khaTaka (-kaya) strI. [2vA.] cAnaka, khaMta. (2) khaTake, ciMtA na kare evI sthitimAM mukAvuM] khaTaka khaTaka kri.vi. [21.] khaTaka' e avAja thAya ema khajInA(-)-dAra vi., pR. [jae 'khajIne' + phA. pratyaya]. khaTa-karama, khaTakarma na.,ba.va. [saM. + karma, arvA. hathiyAra bharavAne paTTo ke kheALa jenI pAse che te tadabhava adhyayana adhyApana yajana yojana dAna ane prati(mANasa). (2) ['khajAna' nA svarUpa-sAme] khajAnacI graha-brAhmaNanAM cha karma. (2) (lA) dhArmika vidika nityakarme. khajIne puM. [ara. khajIna] hathiyAra bharavAno paTTo ke (3) mAraNa mohana taMbhana uccATana vidhvaMsana ane jAcakheLa. (2) dariyAnuM pANI ekaThuM karavAne khADe ke tAMtrika cha karma. (taMtra.) kAra (mIThuM pakavavA). (3) ['khajAnanA svarUpa-sAme] khaTakavuM a.ji. [ravA.3 (lA.) bArIka kaNanI peThe khaMcavuM juo "khajo.' ane ene dukhAvo thavo. (2) naDavuM, sAlavuM. (3) lAgI khajUra ! [ saM. raMgUra > prA. lakabUra ] khajarInuM pAkuM AvavuM, pastAvo thavo. khaTakAvavuM esa.ki. pizIdAra phaLa (jarA kAcI bAphIne sUkavelI te khAreka) khaTakAro chuM. [jao "khaTakavuM' + gu. "Aro" ka. pra.] khulA khajara-chaDI strI. [ jue "bajara' + "chaDI."] (lA.) page cAlatAM TAcakA phUTe e avAja, (2) (lA.) khaTake khajUrInA pAnanA AkAranI bhAtavALuM rezamI kApaDa aTakAvavuM e "khaTakavuM'mAM. (2) khakhaDAvavuM khajUraparAM na., ba. va. [ja khajura' + ToparuM.'] khaTake chuM. jio "khaTakavuM' + gu. "e" che. pra.] khaTaka' (lA.) e nAmanI bALakenI eka ramata evo avAja. (2) kaNAnI jema khUMcavAthI thatA dukhAve. ajara-mANuM na. na. [ o "khajara' dvArA.] khajuranI (3) (lA.) naDatara, sAla, aDacaNa, (4) lAgI AvavuM bAphelI pezIone dhaMTIne pharI ukALI kareluM eka pINuM e, pastAvo. [ Ava (rU.pra.) naDatarane anubhava che. (geLanuM "geALamANuM thAya che ema) 0 tha (u.pra.) vahema Ava. 0 bhAMga (rU.pra.) pIDA khajuriyuM na. [o "khajUra' + gu. "yuM' te, pra.] (lA.) ochI karavI. 0 rAkha (rU.pra.) cAnaka rAkhavI] khajUranA ghATanuM rUpAna vALAnuM pagaluM eka ghareNuM khaTa khaTa' ! [2vA.] khaTakhaTa' e avAja, khaTakhaTATa khajUriye muM. jio khajUriyuM.] (lA.) khajuranA ghATanuM khaTa-khaTara (khaTa-khaTatha) strI. [vA.] (lA.) paMcAta, mAthAkuTa. gaLe paheravAnuM senAnuM eka ghareNuM. (2) sArI jAtano eka (2) naDatara, takalIpha. (3) jhaghaDe, kajiyo guvAra. (3) e nAmanI AMbAnI eka jAta, (4) jhINA khaTakhaTaTa, khaTakhaTAro . [o "khaTa-khaTa' + gu. "ATa' bhUkharA paththaranAM choDAM ane cane meLavI karelo kelkITa - Aro' ta,pra.] "khaTakhaTa' evo avAja. (2) (lA) mATenA gArA je gAra juo "khaTa khaTa. khajurI strI. [saM. uMnU>iprA. variyA] khAreka ane khaTakhaTAvavuM a.ji. [ A khaTa khaTa, -ne.dhA.] khaTakhaTa' khajUranuM jhADa. (2) e jAtanuM jemAM khalelAM thAya che tevuM evo avAja karavo. (2) sa.kri. (bAraNuM khakhaDAvavuM sarvasAmAnya jhADa (jenA pAnanA paMkhA banAvAya che, sAdaDI khaTa-guNa puM,ba.va. [saM. -kuLa] ezvarya vIrya yaza zrI vagere thAya che), kharuM. (3) (lA.)eka mIThAI jJAna vairAgya-IzvaranA e cha guNa. (2) udhoga sAhasa dharya khajUrI* strI. jio "khaMjoLavuM" dvArA khoLa.[ lagAvI baLa buddhi ane parAkrama--mAnavanA e cha guNa herAna karavuM. 0 lAgavI (rU. pra.) khaMjaLa AvyA kare khaTa-caka na, ba.va. [sa. 1 ] AdhAra liga nAbhi tevA cAmaDInA rogathI pIDAvuM]. anAhata kaMTha ane mardhA- zarIranAM yugamAM mAnelAM e khaja 6 na. [saM. vanya prA . hukUma-] juo "kharI. cha cakra. ( ga.) (2) dezI khajUrInuM phaLa, khaleluM. (3) (lA) eka jetu khacca vi. jio khATuM + cATavuM' + gu, "u" ka. pra.] 2010_04
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaTa-tAla svAdamAM jarA jevuM khATuM [tAla, chakko. (saMgIta.) khaTa-tAla puM. [x. T + jJAo] saMgItanA e nAmanA eka khaTa-darzana na., ba.va. [saM. vaTa-vAna] jagdarzanA : sAMkhya yega nyAya vaizeSika karmamImAMsA ane brahmamImAMsA(A cha mukhya darzana che) karavAnI rIta khaTa-naTa vi. [saM. nATa, dviAva] jae naTakhaTa.' khaTapaTa strI. [ravA.] dAvapecathI kAma (ra) paMcAta, kaDAkUTa. (3) jhaghaDA, kajiyA [.nuM pUtaLuM (rU.pra.) pAkuM khaTapaTI, 0mAM padmavuM (rU.pra.) tajavIja karavI, kAmamAM lAgI paDavuM] khaTapaTa-khAra (-Tatha-) vi. [jue 'khaTapaTa' + rUA. pratyaya] khaTapaTiyuM, khaTapaTa karanAruM. (2) laDAvI mAranAruM khaTapaTa kharI strI, [+]. 'I' ta.pra.] khaTapaTiyApaNuM khaTapaTAstra na. [jue 'khaTapaTa' + saM. anna,navA Ubhe karelA zabda] khaTapaTarUpI hathiyAra khaTapaTiyuM vi. jue 'khaTa' + gu. 'yuM' ta. pra.] khaTapaTI vi. [jue 'khaTapaTa' + zuM, 'I 'ta..] jue khaTapaTa-khera.' 189 khaTa pada puM. [saM. vaTa-] bhramara. (2) kareALiyA. (3) madhamAkha TapATI sI, e nAmanuM eka jhADa khaTa-pATI zrI, jie'khATa' + 'pATI' (khATalAnI).] esavA mATe khATalAmAM bharelI pATI khaTa-pApaDI strI. AMbalI khaTa-bAkI zrI. [aspaSTa+ z2ae bAkI.'] vasUla na AvI zake tevuM koI paNa prakAranuM leNuM khaTamaThuM(-NuM) 4e amaruM.' ['khaTa-mIThuM khaTa-madhura, huM vi. jio 'khATuM' + saM, + gu, ae' ta. pra.] khaTamala puM. [haM.; jue 'khATa' + saM. mau] (lA.) (khATa lAmAM paDatA hAI) mAMkaDa, mAkaNa khaTamalI vi, [+ gu. I' ta.pra.] mAMkaDanA raMganuM khaTa-mAsa puM., ba.va. [saM, SaTdmAsa] cha mahinA khaTa mAsI` zrI. [ + gu. 'I ' ta.pra.] maraNa pachI cha mahinA gaNI karavAmAM AvatI zraddhAdi kriyA, chamAsI khaTamAsIO vi. [ + gu. 'I' ta.pra.] cha cha mahine AvatuM, SAmAsika, mAsika jie 'khaTa-madhura.' khaTa-mIThaDuM vi. [jue khaTamIThuM' + gu. Da' svArthe pra.] khaTa -mIThI vi., zrI. [ja e 'khaTamIThuM' + gu. 'I'' srIpratyaya.] khaTamadhurI khAMDanI geALI, gulAba-cakarI, 'pIparaminTa' khaTa-mIThuM vi. [ja 'khATuM' + mIThuM.'] jue 'khaTa-madhura,' khaTa-sa puM., kha.va. [saM. T-f] khArA khATA kaDavA tIkhA tarA gaLyA evA cha rasa. (2) vi. evA cha rasavALuM, (3) (lA.) khUba svAdiSTha khaTarAga chuM., ba.va. [saM. T-i] saMgItanA gaNAtA cha maLa rAgA-bherava mAlakAza hiMdAla zrI kedAra ane medha. (saMgIta.) khaTa-rAga puM. [ravA. + saM.] prautinA abhAva, aNabanAva. (2) jhaghaDo, takarAra khaTarAgI vi. jio 'khaTarAgaOM' + gu, I ' ta.pra.] aNubanAva karAvanAruM. (2) jhadhaDAkhAra 1 _2010_04 khaTAmaNa khariyuM na. e nAmanuM eka jaMtu khaTa le puM. jio khATale.'] (lA.) kuTuMba-kabIle, parijana, parivAra. (ra) mANasanA jIvana-jarUriyAtaneA jaDa-cetanAtmaka sara-sAmAna, gharavakharI. (3) amaladAranA rasAlA, saraMma (4) adAlatI khAkhata, mukadma, 'kuisa.' (5) (lA.) gU'cavaNavALuM kAma aTaluM. jue 'khATaluM'mAM [ApavA khaDhavavuM sa. kri. [jue 'khATuM,' nA. dhA]. khaTAzanA epa khaTavATa puM. [jue 'khATa' (8x. vA) = khATaleA dvArA.] mAdagIthI pathArI-vaza thavuM [pATI khaTavATa 2 (.Taya), -nI strI. [jue khaTavATa.''] khATalAnI khaTavATI-paTavATI zrI. [jue 'khaTavATI'-DhirbhAva.] pathArI vA mANasane TIMgAToLI karI pathArImAM suvaDAvavAnI kriyA khuTavArA huM kacarA-pjo nAkhavAnI jagyA, ukaraDo khaTavAghe (-vAH ye) puM. lAkaDAM upara ceAmAsAnI RtumAM UgI nIkaLatI TopI ke chatrInA AkAranI phUga buTa-zatru puM, kha.va. [saM. 1-6] kAma krepa lela meha mada ane matsara-zarIramAM rahelA e zatrurUpa che dugu Na khaTa-zAstra na., puM. [saM, ghaTa-rAAstra] bhAratIya Astika tattvajJAnanAM 6 darzana-sAMkhya yoga nyAya vaizeSika mImAMsA ane vedAMta [eka bhAga khaTA zrI. saM. lavA>prA, laTTA] paiDAneA pATalIghATanA khaTAI zrI. [jue 'khATuM' + gu. 'AI ' ta. pra.] khaTAza, khATApaNuM. (ra) khAdya padArthamAM nAkhavAnI khATI vastu. [mAM nAnAM)khavuM (rU.pra.) *kAmane gUMcavavuM. . mIThAI (rU.pra.) vAraMvAra aNabanAva temaja samAdhAna thavuM e khaTAu vi. jio 'khATuM' + gu. 'Au' ta. pra.] khave tevuM, phAyado karAvI Ape tevuM, lAbha apAve tevuM. (3) puM. bhATiyAjJAtimAM eka avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) [. pedAza (rU.pra.) harAyA DhAranI harAjImAMthI thatuM utpanna] khaTAkaDuM. [ravA.]evA avAja. (2) kiM.vi. evA avAjathI khaTAkA yuM. [+ jue 'e' 'svArthe ta. pra.] 'khaTAka'eve avAja. (ra) (lA.) bhaya, bIka, (3) zaMkA, vahema. (4) ciMtA, phikara khaTAkhaTa (-Tatha), "TI srI. [jue khaTa-khaTa' + gu. I' svArthe pratyaya] 'khaTa khaTa' evA avAja. (ra) (lA.) aNabanAva, caDabhaDATa, kajiyA, takarAra khaTATopa puM. ['khaTa' (ravA.) + saM. mrATova] ADaMbara, daMbha. (ra) (lA.) dhAmadhUma, (3) dhamapachADa khaTANu ("Nya) zrI. jue 'khATuM' + gu. 'ANa' ta. khaTAza, khaTAI. (2) khATA padArtha pra,] khaTApaTI srI. [ravA] 'khaTa khaTa' avAja. (2) (lA.) aNubanAva, kajiyA, takarAra khaTApaNa, -NuM na. [ja 'khATApaNuM.'] khaTAza 1 khaTAmaNa ` (-Nya) zrI. [jue 'khATuM' + gu. 'AmaNa' ta. pra.] khaTAza. (2) khATA padArtha khaTAmaNa (-Nya) strI. [jue 'khATavuM' + gu. maNa' kR.pra.] phAyadA, lAbha, naAA, hAMsala
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaTA 590 khaDa khaDa khaTAra puM, ba.va. [saM. gha ]i juo "khaTa-zatru.' khaTAre 5. saM. vaTavAjAja> prA. drArA-] khATalAnA AkAranuM sapATa hoya tevuM mAlasAmAna kacare-paMjo vagere bharavAnuM vAhana-e gADuM paNa hoI zake ane moTara-Traka paNa hoI zake. (2) (lA.) meTaraasa (sau.) khaTAre muM. jio "khaTa + gu. "Aro' ta. pra.] khaTa khaTa' evo avAja. (2) (lA.) baDabaDATa. (3) khaTapaTa. (4) kajiye, aNabanAva, takarAra khaTAliyuM na. e nAmanuM eka vRkSa khaTAlI strI. karatAla vAjiMtra khaTAvavuM, khAvuM juo "khATavuM'mAM khaTAvuM a. kri. [juo "khATuM,'nAdhA. khATuM thaI javuM, khaTAzavALuM thavuM, akharAvuM khaTAza (zya) strI. jio "khATuM' + gu. "Aza" ta. pra.] khATa svAda. (ra) (lA.) aNabanAva, jhaghaDe, takarAra khaTaziyuM vi. [+gu. "IyuM' ta. pra.] (lA.) zekhara khaTAMga chuM. [ravA.] evo eka avAja khaTAda (gha) strI. [o "khATuM dvAra.] khATa gaMdha khaTAsa (sya) strI jaMgalI bilADI khaTuM(9)kavuM a, kri. [ravA.] "khaTuka' evo avAja thavA kha899)ke . [+gu. 'A' ku. pra.] khATake. (2) phALake (3) (lA.) zaMkA kha )baDI strI. [jao "khabaDuM, gu. I " pratyaya] khATA svAdavALo eka cheDa khaDuM-4)baDuM vi. [jue "khaTuM(8)" + gu.Da' svArthe ta. pra.] sahejasAja khATA svAdavALuM, thoDuMka khATuM khaTuM-kaM)ba puM, [jue "khaTuMbaDuM.'] (lA.) khATe svAda Apate e nAmane eka cheDa khaTuM-8) puM. [juo "khATu' dvArA.] khATA svAdavALo eka vele, khATakhaTa be khaTakavuM jue "khaTakavuM." khake jue "khake." khamaDI strI. [ja "khaTuMbaDI.] juo "khaTuMbaDI." khamaDuM juo "khaTuMbaDuM.' khalI zrI. [jao "khATa' + gu. "UluM ta. pra. + 'I' strI pratyaya.] nAne khATalo, khATalI khabarI juo "khaTuMbaDI." khaTuMbaDuM juo "khaTuMbaDuM.' khaTuMbaDe juo "khaTuMbaDe.' khaTuMba ja e "kharuM." paTeluM vi. hoziyAra khavA sI. [saM.] khATale. (2) jha, hiMLo khaTavAMga (kha ) na. siM. sva + aka] zivajInuM e nAmanuM eka hathiyAra. (saMjJA.) khaTavAMga-para (khaTavA) 5. [saM] zivajI, mahAdeva khaDala-bUTI zrI. e nAmanI eka. vanaspati, aMgerI kha' na. [sa. va>prA. vara tatsama] ghAsa. ("khaDa-sALa' khaDavevAI ' khaDa-caMpa' jevA zabdomAM pUrvapada tarIke jovA maLe che te A lAge che. de, prA. vaghune gu. khaDa' hoya to uccAraNa mUrdhanya hoya.) [0 khAvuM (rU. pra.) murkhAI bhareluM kAma karavuM. nI tApaNI (3. pra.) De vakhata TakavuM e. 0 vADhavuM (rU. pra.) nakAmI mahenata karavI] kha3 (Da) strI. tADI bharavA mATenuM mATInuM vAsaNa kha8-abharAmaNa, khaDaabharAmI zrI. e nAmanI eka vela khAI (kha) strI. laDAI khaka kuM, sira0 "khaDakI.'] samudra ke nadInI UbhI patharALa bhekhaDa. (2) evI pANImAMnI DubAu bhekhaDa, kharAba khaka chuM. tANAne sALanI pAchaLanA bhAgamAM TekavavA mATe rAkhela vAMsane athavA lAkaDAno TukaDo khaTaka(ga) (-, gya) strI ciro.] strIone kAMDe paheravAnI eka jAtane caDI khaTakatela na. jio khaDaka" + "tela.'] paththaranI khANamAM thI nIkaLatuM eka prakAranuM khanija tela khaka-palu strI. [jao "khaDaka dvArA.] e nAmanI eka mAchalI [DhagalAbaMdha khaDakalAbaMdha (bandha) vi. [o "khaDakalo' + phA. "bandu] khaDha(, DuM) . jio khaDake' + gu. "la" ta. pra.]. jemAM vastuo eka upara bIjI bIjI mukI hoya tevA Dhagale khaDakavuM sa. ke. [sarakhAvo 'khaDaka'] vastuone eka upara bIjI bIjI ema Dhagalo karo. khaTakavuM karmaNi, ki. khaDakAvavuM che, sa. ki. khaTaka-zilA strI. jio "khaDaka' + saM] khaDakane paththara khaDakAvavuM, khaDakAyuM juo khaDakavuM'mAM. khakALa, zuM vuiM. [o "khaDaka' + gu. 'ALa-ALuM ta. pra.], khaDakiyuM vi. [e khaDaka" + gu. "iyuM" ta. pra.] khaDakavA, patharALa khaDakI strI. [de. prA. vavinAmAM nAnuM bAraNuM, nAnuM pravezadvAra. "hiM.'mAM e arthamAM fa ] DelInuM bAraNuM. (2) daravAjavALI ke daravAjA vinAnI zerI. [0 Adata (u.pra.) kudarata viruddhanI Teva. (2) camatkAra] khahakI-baMdha (baMdha) vi. [ o "khaDakI' + phA. "bad.] potAnA ghara sivAya jemAM bIjAnuM ghara na hoya tevI daravAjAvALI khaDakIvALuM, DelIbaMdha kharka na. jio "khaDaka' + gu. 'uM" svArthe ta, pra.] nAne khaDaka. (2) paththarane ke lAkaDAne lugaDAM dhovAmAM kAma AvatA TukaDe, chIparuM khake puM. [jao "khaDakuM.'] nAne beTa. (2) moTI zilA khake puM. jio "khaDakavuM+gu, "u" ka. pra.] khaDakalo, Dhagale kha8 kha8 ki. vi. [ravA.] e avAja thAya ema, (2) (khaDa-khaDatha) strI. (lA.) evI khaDakhaDATa avAja karatI jamIna. (3) takarAra, jhaghaDe, belAcAlI. [ kADhavI (u.pra.) pADA ke naDatara dUra karavI. 0 jega (rU. pra.) aNabanAva, kajiye, kaMkAsa 0 paMcama ( pa-cama ) (rU. pra.) khaLabhaLI gayeluM, jIrNa, kharuM ] 2010_04
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaDakhaDatuM 51 khaDa-pULo khakhaDatuM vi. jio "khaDakhaDavuM+ gu. "tuM varta. kR] (saMgIta.) sukAyAthI "khaDa khaDI avAja karatuM. [0 ApavuM (rU. pra.) khaDhatAla na. kAMsIjoDAM, jhAMjha karIrAMthI rajA ApavI, pANIcuM ApavuM. 0 maLavuM khaDatAla pu. gadheDAnI pATa [AMtaro (rU. pra.) nokarImAMthI chUTA thavuM paDavuM khahatAla' chuM. lAkaDAnI paTTIonI karelI aDaca, pharetALa, khakhabhabha8 (khaDakhaDa-bhaDabhaDatha) strI. rivA.] evo khahatAla(La)vuM sa. kri. [juo "kharI,' nA. dhA.] kharI vaDe avAja. (2) (lA.) khaTarAga, manadu:kha khedavuM ke ThekavuM. (2) (lA.) jaDamULathI ukheDI nAkhavuM khaTakhavuM e "khakhaDavuM." khaDatI(-)tara na. [jao "khaDa' + "tI(tetara.'] eka khaDakhaDATa jao "khakhaDATa.' jAtanuM pakSI, carasa [baratarapha thatuM, khaDatara thatuM khakhaDATabhaTabhaTa juo "khakhaDATa-bhabhATa." khahatuM vi. jio "khaDavuM' + gu. 'tuM' varta. kR] khaDI paDatuM, khakhaDAvavuM, khaTakhaTAvuM e "khakhaDavuM'mAM. khahatUsa na, barataraphI khaTakhaTAvavuM ja 'khakhaDAvavuM'mAM. kha-tetara na. juo "khaDa-tItara.' [ "kerosIna' khakhaDiyuM vuiM. juo khaDakhaDa' + gu. "yuM che. pra.] "khaDa kha-tela na. jio "khaDa' + "tela."] dhAsatela, ghAsaleTa, khaDa' avAja thatuM hoya tevuM. (2) evo avAja karatAM khAtela 1. [ jue "khaDa' + saM. tugha>tuTsa-] taraNA vastu-vAhana vagere. [2 A5vuM (rU. pra.) juo khaDakhaDatuM samAna, tuccha [dAdA, paradAdA ApavuM." 0maLavuM (rU. pra.) e khaDakhaDatuM maLavuM.] khaTa-dAdA , ba. va... [jue "khaDa-' +'dAde.'] dAdAnA khakhaDhiye . [jae "khaDakhaDiyuM.'] e nAmane eka kha6 na. pravAhI padArthane baMdhAyelo popaDe, khaDakhuM. (2) jAtano cheDa ceiMDAnuM ziMgaDuM dahIMnuM cosaluM. (3) (lA) khAmI, kheDa, deva khaDaga na. siM. # .] nAnI talavAra, khAMDuM. (2) khaDadhala vi. bhAMgeluM, tUTeluM. (2) (lA.) mAla vagaranuM khaDaga juo "khaDaka khadhAna na. [o khaDa' + dhAna."], kha-dhAnya khaDagadhArI vi. [saM. savArI , a. tadbhava khAMDuM na. jio khaDI + saM] vAvyA sivAya UganAruM dhAraNa karanAruM dhA -rAjagaro sAme vagere pharALI dhAnya khaDagapAtra na. [sa, aagTA arvA, tadabhava] geMDAnA ziMgaDA- khaDadhAmaNI strI, [jao khaDa1-' + "dhAmaNI.] e nAmanI mAMthI banAveluM pANI pIvA mATenuM vAsaNa eka vanaspati, meTI dhAmaNI khaga-maracha . [jao "khaDaga" + "cha"] e nAmanuM khadhAyeluM. khATAla vi. jio "khaDadhAvuM' + gu. "eluM' eka mAchaluM eka jAtane choDa bI. bhU, ku. ane Ala" ka. pra.] zarIre regathI cAThAM khagalageTe puM. [ja khaDa-' + galageTa.] e nAmane paDyAM hoya tevuM Dhara kUtaruM vagere prANI) khaDagakhagI strI. [juo "khaDaga"- dvibhaMva, + gu. "I' khadhAvuM a. kri. zarIre roganAM cAThAM paDavAM. ("khaDadhAI ta. pra.) talavAranI laDAI, khAMDAbAjI gayeluM" "khaDadhAyeluM' evA mAtra prayoga jANatA-ra' kharuM na. jaMgalI bilADInI eka jAta "kUtaruM' vagere mATe. AvuM kriyArUpa vaparAzamAM nathI.) khaTa geTe jao "khaDa-galagoTe." rihenAruM eka pakSI khadhAmaNuM na. jio "khaDa-dhAmaNI.] eka prakAranI aghasa na. [ja e "khaDa' + "dhusavuM.'] dhAsamAM ghUsIne vanaspatinuM phaLa, khaladhAmaNInuM phaLa khaTa-caMdI (candI) zrI. jio "khaDa + "caMdI.] veDAne kha85 5. strIonA kApaDAmAM paDakhAM caDAvyA pachI caDAva ApavAmAM AvatuM ghAsa sAthenuM jogANa vAmAM Avate kApaDane bIjo TukaDo kharacaMpe (-ca) 6. jio khaDa' + "caMpe."] e nAmano kha8-5Nu ., ba. va. si. ghaTa-viru] zrAddha-vidhi vakhate phUlajhADanI eka jAta [paranALa mukAtA cha piMDa, khaga-5Da khacI sI. pANiyArAmAM goThavelI tADInI banAvelI khaDa(-2)56 sa. ji. jio "khara po.' nA. dhA.] kharapA khacItaLA kuM. jio "khaDa + cItaLo."] e nAmanI vatI jamInamAMthI ghAsa maLiyAM vagere kheMcI kADhavAM. (2) jherI sApanI eka jAta, DeLiye [mATe rAkhelI thAMbhalI mithyA thaya kare, kheTe kharca karavo. khaDa(-2) pAvuM khaDacIlo paM. sALanI pAchaLanA bhAgamAM khaDakane TekavavA karmaNi, kri. kha8(2)pAvavuM, pre., sa. kri. khajagana , ba.va. [sa. 1-4-] yajJa vagere cha mAMga- kha(2)pAvuM, khaTa(2)pavuM jue "khaDapaDavuM'mAM. lika kAryo. (2) (lA.) khaLAmAMthI dAna arthe dANA khapAMkhaDI vi. [o "khaDa" + "pAMkhaDI.']. (lA.) ApavA e dUbaLA zarIravALuM dUdhAsamAM pharatuM eka pakSI khaTakhaTa, . [ravA.] e eka avAja khapikA strI, na. [jao "khaDa+ saM.1 menAnA jevuM aNu vi. harAma hADakAnuM, jANI joI kAma na karanAruM kha8-pitarAI, kha8-pitrAI vi. [ja e "khaDa1-' + "pitakhaDatala vi. [ravA.] kasAyelA zarIravALuM, majabUta bAMdhAnuM rAI'- pitrAI.'] moTI pAMkhInA pitarAI (2) (lA) vRkra, gharaDuM aDapiyuM na. [care.] gADAnuM 5chItiyuM khaDatI na. reNa devAnA kAmamAM AvatuM halakuM rU5 kharuM na, jio "kharo.'] nAnA kharape, kharapI baDatAla puM. [ saM. -ttA ] e nAmane eka tAla, khaTa-pULo . jio khaDa' + pULo. dhAsanA pULo 2010_04
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaDapA baDhA huM. jiA kharA.'] jae 'kharapA,' khaDha(-ra)bacaDha vi. [ravA.] UMcI nIcI sapATIvALuM, khaDabacaDuM, 'rak' [paNuM svArthe khaDha(-ra)bacaDhAI zrI, [+ gu, AI' ta, pra,] khaDabacaDAkhaDha(-2)bacaDuM vi. [e 'khaDabacaDa' + ...' ta. pra.] jakhA khaDabacaDa.' [(lA.) hAlacAla khaMDhabaDha (khaDaca-baDaya) strI, [ravA.] evela avAja. (ra) aDUbavuM a. kri. [vA.] khaDabhaDavuM. (ra) khaLabhaLavuM khaDakhaDATa puM. [jue khaDakhaDavuM' + gu, 'ArTa' rR. pra.] khaDabaDavAnA avAja, khaDabhaDATa. (ra) (lA.) dhamAcakaDI, (3) tArAna, akheDe, dhAMdhala, (4) peTamAM AvatI caMka khaDakhaDI strI. [jue 'khaDakhaDavuM" + gu. ''TTa, pra.] khaDakhaDATa. (2) hAlacAla. (3) UlaTApaNuM, vyaktikrama, UlaTaphera thayuM e khaDhabA-dAra vi. [z2ae 'khaDabe' + phA. pratyaya] khaDadAvALuM, uparanA paDanAM ceAsalAM paDe tevuM TiTI, taLiyuM baDhabAsiyuM vi. khaDabacaDuM. (ra) (lA.) kheDALa khAkhI srI. chIMDAmAM UbhuM karavAmAM AvatuM be pAMkhiyAvALuM lAkaDuM-aMgrejI 'Y' AkAranuM, khoDI-khAruM khANuM na. jue 'khaDaduM,' khaDabUca na. [saM. lavU (-q)na, phA, kharbhujaha ] TeTI, sakarakhaDhabUcI strI. [jae 'khabUca' + gu. 'I' zrIpratyaya.] TeTIne vele [jue 'khaDabUca.' khabUruM na. [4e'khaDabUca' + gu. '' svArthe ta, pra,] kharu.kheDa puM. [ravA.] dhAtunA vAsaNanA ke dhAtune avAja khaDabA huM. [ravA.] jue 'khaDayuM.' (2) UMcANavALA bhAga (sAmAnya rIte 'khADA-khaDabA' ema 'khADA' sAthe prayAga) khaDha-brAhmI strI. ja'khaDa.' + saM.] brAhmI nAmanI vanaspatinI eka jAta, maMkaMpaNI kheDabaDa (baDabaDaya) zrI.[ravA.] evA avAja. (2) (lA.) garabaDa, dhAMdhala, (7) kajiyA, takarAra khaDabhaDavuM a. kri, [ra.] khaDhalaDa avAja thave, khakhaDATa thavA, khakhaDavuM. (ra) evA avAja sAthe UthalapAthala thavI. (3) (lA.) takarAra thavI [bhaDavuM e khaDabhaDATa puM. [jue 'khaDabhaDavuM, + gu. 'ATa' ++. pra.] khaDabaDhabarAmI jae khaMDa-abharAmI.' khaDha-bhAriyuM na. [jue 'khaDa.' + saM. mAr + gu. 'iyuM' ta. pra.] khaDanA bhAra upADanAruM mANasa vanaspati baDha-bhIDA huM. jie'khaDaO' + 'De.'] eka jAtanI khaDa-brAmI jae 'khaDa-abharAmI.' para khumaceA puM. AMTanI upara kaDAu IMTA ke paththaranI caNatara khamaDuM na, meMdAnI gaLI pUrInA AkAranI eka jAtanI mIThAI buDhamaMDAM (-maNyAM) na., kha.. va. meMdAnI gaLI pUrI khuDhamA(-mAM)kaDI strI. [juekhaMDa' +mA(-mAM)kaDI.'] lIlA dhAsamAM thatuM patalA lAMbA pagavALuM eka lIlA raMganuM jIvaDuM kha-mAme huM. juie khaDa+ mAmA."] mAmAnA mAmA baDha-mAMkaDI jae khu-mAkaDI.' _2010_04 khaDAIna khaDha-mAMdaluM vi. juo 'khaDara' + mAMdaluM.'] avAranavAra mAMduM paDatuM, mAMduM-sAjuM [athavA mAtAnuM meAsALa khaDha-mosALa na. [jue khaMDa ' + meAsALa."] pitAnuM Ta-vaDha, huM vi. [? e 'khaDa + qDhavuM' + ], '' rR, pra.] ghAsa vADhanAruM (ma.) (2) (lA.) garIba, kaMgALa, bhikhArI hAlatavALuM khaDavuM a, kri. sthAnathI khasI paDavuM, sthAna-bhraSTa thavuM. (2) samayathI khasI paDavuM. (3) hAkAnuM sAMdhAmAMthI judA thayuM. [-tuM mUkavuM (rU. pra.) rahevA devuM. (2) avagaNanA karavI] kheDavavuM che. sa. kri. gitA eka prakAra khaDavelA puM. [jue 'khaMDa' + vaeNle.'] (lA.) vAInA aDha-velArDe puM. [jue 'khaDaOM' + 'veleA.'] (lA.) bhAdaravA mahinAmAM jhIlanA cheADhavA upara divasa UgatI veLA dekhAtA kanA jevA padArtha khaDha-vevANa (-nAHvANya) strI. [4 vahevANanI sAsu, meATI vahevANa khaDha-vevAI (-vAI) strI, [jue khaDara' + vahevAI.'] vahevAI nA pitA, meTA vahevAI khaTa-zi(-zI, -si", "sI)gana. [jue khaMDa' zi(~za', -siM, sI)ga.' e nAmanuM eka vRkSa khaDha-zi-zIM, -si',-sI)gI zrI. [saM. vADiyA > prA. zinikA]e nAmanuM eka meADuM jhADa, meDhAziMgI, khArIziMgI khaDa-zi(-zIM)khI srI, [+ saM. cimtI] eka jAtanI vela, 'khaDara'+'vahevANa,'] parakheALiyAnI vela kha-zeraNI na. e nAmanuM eka jhADa khaDa(-DhA)bhRkuM na. [saM. ghaTa-] ekabIcha rAzinuM sAmasAnuM cha ane Ane aMtare hovuM e, kheDASTaka, (jyA.) (2) (lA.) aNabanAva, dumeLa khaDhasaNu chuM. e nAmanA eka cheDa khaDa-sameravI strI. [jue eka cheDa 'khaDa''+ sameravI.'] e nAmane [eka cheDa baDha-sameravA huM. [jue 'khaDa'+ 'sameravA.'] e nAmane khAsala na., puM. jamInanI sapATIthI laI makAnanI pIThikA 'plintha' sudhInuM caNatara [rAtA' e jAtane!) khaDha-saliyA puM. e nAmane eka kheADa (dhALA' ane khasaluM na. [jue khaDaO' dvArA.] khaDa, ghAsa, tRNa khaDasAna puM. dhAra kADhavAnA paththara, nisaraNA khasUI na. e nAmanuM eka kaMda khahaTa puM. kaMkAsa, phleza, (2) jhaghaDo, takarAra khaTUMka (khaDaka) vi. sUkuM khaDaMga (kha) puM. [ravA.] paDavAthI dhAtunA vAsaNane avAja. (2) 4. vi. evA avAjathI khaDaMga (khaDakuM) kri. vi. [sa. phlUm ye aMge hAya ema] (lA.) UbhAM UbhAM. (ra) sAvadhAna, jAgrata aDhA zrI. joDAnI pAnI taraphanA UbheA bhAga. (ra) pAvaDI, pAdukA, cAkhaDI. (3) bheMsanuM mAdA baccuM, khaDe, khaDelI khAI sI. kAma karavAnI cerI, (2) zatA, luccAI. (ra) mahAnuM kADhI alaga rahevuM e
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaDA ra khAI OM strI. bheMsanuM mAdA baccuM, khaDA, khaDe, khaDelI kheDA zrI. khaDA, pAvaDI, cAkhaDI khar3hAre A. sUkA ghAsanA jaththA khaDhAu vi. [jue, kharuM' dvArA.] khaDuM, UbhuM, sIdhuM UbhuM khaDA-upADa vi. [jue 'khaDA' + upADa.' khaDA kharekhara biDAya ane sapATAbaMdha paga UpaDe evuM (joDo Ta pagarakhuM vagere). (2) (lA.) pecapa besatuM, khaDAdAra khaDhAka kri. vi. [ravA.] avAjathI khaDhAkA puM. [ravA.] evA avAja 593 khAkhara kri. vi. rivA.] vAMravAra khaDa khaDa' thAya ema, (ra) (lA.) utAvaLathI, caMcaLatAthI khaDhAkhaTa puM. [saM. vaae5], khaDhAkhaTakuM na. - puM. [ + gu. kuM ta. pra.] jue 'khaDaNakuM.' (2) (lA.) aNabanAva khaDhAkhASTakuM, khaDhAkhANuM, khAkhAsaryuM, khaDhAkhAssuM na. [jue 'khaDaSTakuM.'] jae 'khaDaTakuM.' khaDhA-jaMgI (-47) strI. [jue khaDuM' + jaMga' + gu. 'I ' svArthe ta. pra,] geravAjabI rItanA jhaghaDa [upADa.' khA-dAra vi. [jue khaDA' + phA. pratyaya] jue khaDAnana puM. [saM. vadhu + Anana] cha mukhavALA kArtikeya, mahAdevanA meTA putra kArtika svAmI. (saMjJA.) khaDhA-pArTa chuM. ATApATAnI dezI ramata khaDhAbhAra vi. jue 'khaDA-upADa,' na paDAya tevI ekaLIvALI caNatara khaDiyA-nAga (-gya) strI. [aspaSTa + ja nAgalI,'] e nAmanI eka vanaspati, lAMgulI khaDhiyAM na., a. va. [jue 'khaDiyA.'] kAdavamAM cAlelA DhAranAM pagalAM sukAI gayA pachI enA paDelA khADA khariyuM na. pahelA vetaranI bheMsa. (ra) sukAvAthI taDo paDI gaI haiAya tevI jamIna. (3) ce|mAsAmAM keTalAka divasa sudhI varasAda na paDatAM paDatA tApa khaDhiyuMre jue 'khaDiyuM.' khakriyA puM. [jue khaDI' + gu. 'iyuM' ta. pra.] kittAthI lakhavA pravAhI khaDI rAkhavAne eTa. (ra) (lA.) zAhI rAkhavAnA beTA. (3) dIvAnA beTA 'khaDA-khaDhiyAra puM. revavAnuM eka ejAra khaDiyA puM. brAhmA bhIkha mAgavA khabhe rAkhatA tevA beu bAju khAnAMvALA sAMkaDA lAMbA kALA. (2) eve gheADA upara rAkhavAnA kALA. [-yA khATavA (rU. pra.) aAvavuM. (2) chatanuM. nyA pATalAM bAMdhavAM (rU. pra.) badhuM saMkelI cAlyA javuM. nyA bharavA (rU. pra.) vidAya levI. cAmAM khApaNa (rU. pra.) mRtyu mATenI taiyArI, "ce pATaliye(ra. pra.) (rU. pra.) taiyAra, sajaja thaIne] [TaMkaNa-khAra parlRiyA puM. e nAmanA eka kSAra, khaDiyA-khAra, DhiyA nAga puM. jae 'khaDiye '^ + saM.] (lA.) e nAmanA dhALA paTTAvALA vAdha khakriyA vAgha puM. [jue 'khaDiyA ' + 'vAgha.'] khaDInA jevA khaDI strI, [saM. TiLA>prA, vRttimA] UjaLI dheALI *nija mATI (jemAMthI cArka banAvAya che.) eka cheDa 1 strI. [jue khaDA.'] bheMsanuM uMmare pahoMceluM baccuM, khaDA, khaDe, khaDelI vaparAtI khaDI khaDIkaTa-khaDI strI, [aspaSTa + jue 'khaDI,1] lakhavAmAM khaDI-khamalI sI. nyAyAmanI eka jAtanI beThaka. (nyAyAma.) khaDI khetI strI. [jue 'kharuM'gu, 'I ' skrIpratyaya+ khetI, '] UbhA pAka, Ubhe mAla khaDrAma (y) strI. khaDA, pAdukA, cAkhaDI, pAvaDI khaDhAyatI strI. [jue 'khaDAyatA'+gu. I' srIpratyaya.] khaDAyatA brAhmaNa ke vaNika jJAtinI strI. (saMjJA.) khaDAyatA chuM. gujarAtamAM e nAmanI brAhmaNa temaja vaNika khaDI apAtI hAtha-kharacI. (ra) bharapeSaNa mATe apAtI rakama ke jamIna [khAra khaDiyA-khAra puM. [aspaSTa + jue 'khAra.'] pIselA TaMkaNakhakriyA-khUTa vi. mAhitagAra aDhiyATa puM., OM na. taLAva UtaravAnI DhALa paDatI lapasI _2010_04 jJAtinA puruSa. (saMjJA.) khAyuM na. [jue 'khaDA' dvArA.] bheMsanuM uMmare AveluM mAdA baccuM, khaDeluM khaDhArI zrI. [marA. khaMDArI ('khaMDAra' gAma uparathI)] drupadapaddhatinI gAvAnI cIja. (saMgIta.) khaDhAvA zrI. jie| 'kheDA' dvArA.] khaDA, pAdukA, cAkhaDIkhaDI khaDhAvA puM. [4o 'khaDA' dvArA.] lAkaDAnA jeDa khaDhASTaka, "huM na. [saM. vadyuTan-], khaTANuM na. [jae 'khaDaokuM."] jue 'khaDaokuM.' khahAsana chuM. eka vanaspati khaDhA-hUMDI strI. [hiM. khaDA'+ jue 'hUMDI.] rajU karatAM UbhAUsa cUkavI apAya e prakAranI hUMDI kharAM na., kha. va. [jue 'khaDA.'] khaDA, pAdukA, cAkhaDI kharAMkha vi. e kharuM.' khaDhAMga vi. e khaDaMga.' khayila vi. [saM. vaaihl> prA. laDhimA + prA, phUO ta. pra.] khaDIthI dheALeluM DhiyA puM., ba. va. rastAmAM paDelA khADA khakriyA-aDhakhara vi. jIrNa, khakhaLI gayeluM. (ra) (khaDakhaDaya) strI. [ravA.] (lA.) kaTakaTa, .paMcAta. (3) jaMjALa. (4) meTI Aphata. (5) samULageA nAza khakriyA-kharacI strI. [aspaSTa + jue 'kharacI.'] aMdhANIne la, mA.-38 khaDI DaMkI (DakI) strI, malakhamanI eka ramata. (nyAyAma.) khaDItAla jae khaDa-tAla.' khuDI phoja sI. [jae 'khaDuM' + gu. I ' srIpratyaya + kAja,'] hukama maLatAM tarata laDAImAM janAruM lazkara, kAcamI senA khaDI beThaka strI, jue'khaDuM'+ gu. 'I ' pratyaya + beThaka.'] vyAyAmanI eka jAtanI beThaka. (nyAyAma.) khaDI kheAlI strI. [hiM] dilhI AsapAsanA pradezamAM bAlAtI hatI te eka navya bhArata-Arya bAlI ke jemAMthI vyavahAru svarUpa maLatAM arvAcIna hiMdI bhASAnA vikAsa thayA. (saMjJA.) khaDIrAma-khaMDI zrI. jue 'khaDIkaTa-khaDI.' khaDI sAkara A. [aspaSTa + jae 'sAkara.'] sAkaranA eka
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ khI ThaMDI khaNavuM pAsAdAra prakAra avAja thAya ema khaDI hUMDI juo 'khaDa.-DI.' khaNakhaNa (khaNya-kharca) strI. bArIka tapAsa, zedha. (2) khaDu' strI. ThAThaDI, nanAmI khaMta, udyoga, (3) IrachA, vAsanA. (4) vyasana, chaMda. (5) khaDa na. pANIne dhodha. (2) khINa, kAtara khaNakheda, niMdA. (6) kalabalATa, kolAhala khaDa na. muzvima ke pizAba karyA pachI bhInAza dUra karavA khaNakhaNavuM a, kiM. [2] khaNakhaNu" evA avAja thavA vApare che te patharane IMTane ke mATIne TukaDe, khaDuM (dhAtuno). (2) (lA.) thanaganavuM, nAcavuM. (3) zora-bakera khaDu-) kale e khaDakalo." karavo. khaNakhaNAvavuM che., sa. kri. khaDuM . e nAmanI eka prakAranI dariyAI mAchalI khaNakhaNATa kuM. jio "khaNakhaNavuM' + gu. "ATa ku. pra.] khaDuM juo 'khaDu. akAre khaNaNaNa e avAja (dhAtu) khaDuM . kAdavamAM cAlyA pachI sukAI jatAM pagalAMne paDelo khaNakhaNATI strI. [ + gu. 'I' svArthe ta. pra.) dhAtunI be khaDuM vi. [hiM. 'khaDA') UbhuM raheluM. [ karavuM (rU. pra.) vastu athaDAvAthI thatA raNake navesarathI zarU karavuM. 0 thavuM (rU. pra.) epATamAM vadhAre dAva khaNakhaNAvavuM juo "khaNakhaNavuM'mAM. AvatAM ramata pharI ramavI. (2) paDatImAMthI caDatI thavI. khaNakhaNa na., ba. 1. [2vA.] khakhaDATa, raNake. (2) (lA.) - De khAMga (rU. pra.) TaphAra. -De khUTa (rU. pra.) tanatoDa mAthAjhIMka [raNa ke UDe tevuM, khakhaDeluM mahenatathI. ke ghATa (rU. pra.) taiyAra thayeluM. (2) bhaThThImAM khaNakhaNita vi. [ja e "khaNa-khaNavuM' + saM. zata ka. pra.] nAkhyA vagara paththara upara jhoka mArI ghoyeluM. (3) akkaDa, khaNakhaNiyuM na. [ja e "khaNakhaNa' + gu. "IyuM" ka. pra.] TadAra. (4) magarUra. -De dhaDe (rU. pra.) sazakta. -De dhAra (rU. pra.) khaNakhaNa avAja kare tevuM sAdhana, (2) kAMsI-DAM. (3) zuravIra. -De page (rU. pra.) kAryo karavA tatpara. - pahere (lA.) evo avAja karatI parI (-pere) (rU. pra.) beThA vinA karavAmAM AvatI cokI khaNakhaNuM vi. [jae "khaNakhaNavuM' + gu. "u" ka. pra.] raNake khaDe sI. [o "khaDA."] bheMsanuM umare AveluM mAdA bacu, UDe tevuM. (2) (lA.) khuba sekAyeluM khaDelI, khaDeluM khaNakhera muM. e nAmanA eka velo, ziraDIne velo khaDero chuM. khADe khaNakheja (khazca-ejya) strI, jie khaNavuM' + 'khajavuM.'] khaDelI strI.-zuM na. jie "khaDA.'] ja khaDe.' bArIka tapAsa khake puM. jio "khaDA."] je DAnI pAnIne Ubhe bhAga, khaDA khaNakheta (khazya-9) ja "khaNakheda.' khora puM. kukaDA kara vagerene rAkhavAnuM pAMjaruM khaNakhetara (khaNya-khetastha) strI. [juo khaNavuM' + bekhaho puM. darecAI khaDaka, kharAba '] juo "khaNa-kheja." (2) khaNakhAda. khokhalI strI, [ de. prA. vagovavA mA ] pANIne hoja, (2) khaNakhetariyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta. pra.] khaNakhetara karanAruM UMDI nahi tevI nALavALI vAva (ja. gu.) khaNakheda (khaNa-gha) strI. [jae "khavuM' + kheDavuM."] khaDo pATa puM. o "khaDA-pATa.' | (lA.) koInA deva zodhI kADhavAnI kriyA. (2) nidA, kharza na. [saM. j] nAnI jADA pAnAnI talavAra. (2) geDe badagaI. beu mATe "khaNakhota.) khaga-prahAra 5. (saM.] khAMDAno ghA khAdiyuM vi. [ + gu. 'chevuM' ta. pra.] khaNakhoda karanAruM khaga-baMdha (baMdha) 5. siM] khAMDAnA AkAramAM akSaronI khaNakhelaNa (khazya-khelazya) strI. [ jue "khaNa + khaNa-elaNa ( madhya-elacca) sI. [ ja Aga cekasa prakAranI racanA (citrakAno e eka prakAra). ' prakAra). khelavuM' + gu. 'aNa" ka. pra. ](lA.) jue "khaNa-khAda." khaNakhesa (khazya-esya) strI. [ jue "paNa" + khaThaDa vi. [8. prA. vana->apa. ags dvArA] meTuM, besavuM.'] (lA.) ja e 'khaNa-da." mahAna. (2) vayovRddha, gharaDuM. (3) anubhavI. (4) kuzaLa, khaNakhesiyuM vi. [+gu ' ta. pra.] khaNa-khAsa karanAra hoziyAra khaNakheLa (khaNya- 1) strI. [ ja e khaNavuM' + khaDa2 vi. apaMga. (2) khAMDuM, paMDita meLavuM.'] juo "khaNa-kheja.' khaNa (-zya) strI, jie khaNavuM.'] khagayuM e, khaNaja, valUra, khaNacaluM na. eka jAtanuM hathiyAra, pAvaDo caLa, khaMjavALa, khoLa khaNaja (-jya) strI. [ jue "khaNavuM.'] khaNa, khaMjavALa, khaNakAra . [2vA.] khaNaNaNa evo avAja caLa, valara [avAja sAthe khaNakAra-baMdha (-ba-5) . [ + e pha ba ] khaNaNaNa khaNaNa DuM. [2vA.) e avAja, (2) ki. vi. evA avAjavALuM jio "khaNakAra.' khaNu paDavuM a. kri. [ saM. phaLa > prA. am tatsama + khaNakAro paM. jio "khaNakAra' + gu. "e" vArthe ta. pra] "paDavuM.'] (lA.) ThekANe paDavuM, nAza pAmavuM khaNake muM. [ravA.] khaNakAre khalI strI. lITI, rekha khaNake. zuLa bheMkAtAM thatI hoya tevI vedanA, saNako khaNavuM sa. kri. [saM. 3- > prA. laga-, prA. tasama] khaNakhaTa (8) strI. manamAM thatI duHkhanI lAgaNI, vasavase khodavuM, kocavuM. (2) upara uparathI ukheDavuM, khetaravuM. (3) paNa chuM. [2] evo evAja, (2) ki. vi. evo khaMjavALavuM, khoLavuM, varavuM. khara..3 karmaNi, kri. 2010_04
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaNasa 55 khadaDuM khaNAvavuM che.. sa. ji. khaNasa strI. [de. prA. vajulA mananuM duHkha ] indriyanI lAgaNI. (2) hAjata (jhADA pezAbanI). (3) (lA.) Teva, Adata, vahema, zaMkA. (5) khunnasa, veranI lAgaNI. [-se bharavuM (rU. pra.) aMTasa thavI, veranI lAgaNI thavI ]. khaNa sAvuM aM. kri. [ e, "khaNasa,' nA. ghA.] khaNasa thavI. (2) (lA. vahemAnuM. (3) dAjhe bharAvuM khaNaMga (khaNa) paM. [2vA.] evo avAja, (2) kri. vi. evA avAja sAthe khaNAvavuM, khAvuM e "khaNavuMmAM. khaNiga-khaNiga (khANa khaNika) . rivA.) dhAtunAM nANAMne raNako (mukhyatve cAMdInA rUpiyAne). (2) kri. vi. evA avAja sAthe aNavuM a. kri. [.] khaNakhaNa" prakArane avAja tha. khaNAvuM bhAve, kri. khaNeNAvavuM che., saM. kri. khaNAvavuM, khAvuM ja 'khaNavuM"mAM. khataruM na. jio "khaNavuM DhAra.] khaNavAnuM sAdhana khaNera (ra) zrI. e nAmanI eka vila, khIraNa, khIrala khata' na. siMkSatra dvArA ] jakhama ke gumaDanuM rasIvALuM UMDuM dhAre khatara pu. dADhInA vALa. (2) strI. dADhI khata na. [ara.] kAgaLa, patra, lekha, lakhANa. (2) dastAveja, i- menTa," "ka-veyansa,' 'DIDa." [ 0 phADavuM (rU. pra.) jokhamamAMthI mukta thavuM. (2) sATuM rada thavuM. (3) moTA kharcamAMthI bacI javuM ] [dastAveja, DIDa khata-pata(-7) na. [+ sa. patra], khata-patra na. [+ saM. ] khatama vi. [ ara, "kham-pUrNa ] pUruM thayeluM, pUrNa thayeluM. [0 karavuM (rU. pra.) dhAryA karatAM kayAMya sAruM karavuM, kamAla karavI. (2) ThAra mAravuM. 0 thaI javuM (rU.pra.) maraNa pAmavuM] khatama RI. eka jAtanI vanaspatinAM bI khatara(-2)Na -zya) zrI. jio "khatarI' + gu. "a-eyNa" sTIka ka. ] lugaDAM raMganArA khatarAnI strI (atyAre rAjana strInA arthamAM tucchakAranA bhAvathI prajAya che, zuddha aTa che nahi.). jokhamI khataranAka che. [..] khatarAvALuM, ApattikAraka, hAnikAraka, khatara-vaTa (-) strI, [sa, kSatri-vRtti (>pra. vo dvArA ] kSAtravaTa, kSatriya tarIkenI AbarU khataravuM sa. ke. niMdA karavI, gALo devI, khAtaravuM. khatarAvuM karmaNi, ke. khatarAvavuM che, saM. ki. khatarAvavuM, khataravuM ja "khataravuM" ane "khAtaravuMchamAM. khatarAvavuM, khatarAvuM e khAtaramAM . khatariyAM-vaTa (8) jue "khatara-vaTa.' kSatriA mAMthI jArI rUpa banI viprakarSathI, pahelAM kSatriya" temaja "brahmakSatri' mATe rUDha hato, have turacha artha pUrato maryAdita ] gujarAta saurASTra-kacchamAM mukhyatve kapaDAM raMgavAnuM ke kApaDa vaNavAnuM kAma karanArI hiMdu temaja hiMdumAMthI muslima thayelI che te jAtine puruSa khatarI-vaTa (7) juo "khatara-vaTa." khataruM na. [ara. khatara] jakhama, aDacaNa, Aphata. (2) kheDa, chidra, deva khataraNa (3) jeo "khataraNa.' khatare muM. [ara. khatara] saMdeha, zaMkA, zaka, saMzaya. (2) bhaya, bIka Dara. (3) jakhama, Aphata. [0 pATha (rU.pra.) vAMdho pADavo. 0 maTATa (u.pra.) hAjate javuM ] khata-lekhaka chuM. [ jue khata+ saM. ] khata lakhanAre kArakUna, bonDa-rAITara' khatavaNI strI. -zuM na. [4e "khAvavuM' + gu. "aNu aNuMku ma.] reja meLa-rekaDameLa --AvarAmAMthI khAtAvahImAM te te khAtAmAM noMdha TapakAvavI e, khatavavuM e, periMga' khatavavuM sa. kri. jio "khAtuM, -nA. dhA] khatavaNI karavI. khatavAluM karmaNi, kri. khatavAvavuM che., sa. kri. khatavAra . ukaraDe khatarAvavuM, khatavAvuM juo "khatavavuM"mAM. khata(ttA) strI, puM. [ara. khatA] bhUla-thA5, gaphalata, kasUra, cUka. (2) (lA,) chetarAvuM e, (3) Thapake. (4) athaDAmaNa. (5) niSphaLatA. (6) pastAvo khati muM. e nAmanuM eka pakSo khatI vi. [ o "khata + gu. 'I' ta. pra.] khatane lagatuM. (2) khatathI baMdhAyeluM, "InDe caDa' peza-imAma khatIba chuM. [ara.] marijadamAM khuta paDhanAra upadezaka, khatIbI strI. [ + gu. 'I' ta. pra.] khatIbano dhaMdhe ke padavI kharA juo "khatA.' khate puM. kAmaLe, dhAbaLe kharo chuM. juo "khatA.' khatrANI strI. [juo "khatrI' + gu. ANI' pratyaya; hakIkate "kSatriyALInuM lAghava.] khataraNa khatrI juo "khatarI.' likene vAsa, khatrI-5, vADe !. [+jue "pa" (pADe), "vADe."] khatarI khada kavuM a. phi. [2vA.] UkaLatAM "khada khada' e avAja che, khaDako Ave evuM UkaLavuM khadake . jio "khada kavuM" + gu. "e" ka. pra.] khuba ukaLatAM khaDa khaDa avAja sAthe Avato Ubhare khadakhada . [vA.] khadakAne avAja. (2) kri. vi. evA avAja sAthe khadakhadavuM a. kri. [2vA.] UkaLatAM pravAhI ke ardhapravAhI raseImAM "khada khada' avAja sAthe UkaLavuM.khadakhadAvavuM che, sa, kiM. khada(DuM) vi. [+gu. 'u' svArthe ta. pra.] hIja DuM, napusaka, khada(-)46 sa. kei. rivA] "khadaDuMka khadaDaka" avAja thAya ema ghoDA vagerene doDAvavuM. (2) (lA) khUba mahenata ApavI. (3) thakavavuM. khada-dehAvuM karmaNi, kri. khada-deDhAvavuM pre.. sa. . khadaDAmaNa (ya) strI. jio "khadaDavuM' + gu. "Ama" ku. pra.] khadaDhAvavuM e, tagaDAmaNa. (2) (lA.) athaDAmaNa. (3) thAka khadaDuM jue "khaDa.' 2010_04
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaDuMka 596 khavuM khadaDUka khadaDUka kri. vi. [ravA.] evA avAja khaka khadUka khadaDe vi., pR. [jue khadaDuM'.] jue "khadaDa." khadabada kri, vi. [2vA.] kehavANa paDatAM kIDA UbharAya ema khadabadavuM a, ji. [2vA.] UMcA nIcA thAya ema pravAhI gaMdakImAM ke narama Adra padArthamAM kIDAonuM bhabharAvuM khadabadiyuM vi. [jao khadabadavuM' + gu. "iyuM ? thAya evuM. (2) (lA.) mAchaluM. (3) ghareNuM. (4) sukhI sthiti khadara-kha(ba)dara , .i [2vA.] ukaLatA pravAhamAM thatA parapoTAnA avAja sAthe khadavuM a. kri. [21.] Amatema nakAmI doDAdoDI karavI. (2) pAchaLa deDavuM. (3) AgaLa vadhatA cAlavuM. khAvuM bhAve. kri. khadAnavuM che., sa. kri. [uphAMda karavuM khadauM-khUMdavuM a, kiM. [4 'khavuM' + "khaMjavuM.'] (lA.) khadAho puM. mATe tAvaDe. (2) mIThAI khadAvavuM, khadAvuM e "khAvuM'mAM. khadira kuM. [saM.) kheranuM vRkSa khadira-sAra paM. [saM.kheraphAra, kherane vira. (2) kAryo khadIjA strI. [ara. "khadIja'-saguNa strI] mahaMmada pegaMbara sAhebanAM patnInuM nAma. (saMjJA.) khaduka khaduka ja 'khadUka kha6ka.' khadukAvavuM sa. kri. [jae khadUka khadUka, nA.dhA.] "khaka khaka' ema doDAvavuM (dhADAne) khaduza khaduza ja "khadu-kharA." khadu(6)ka kha66)ka kri. vi. [ravA.] jae 'khadaka-khadaDaka." kha6-6)za khada(6)za kri. vi. [21.] khadUka khadUka khadevuM e "khadaDavuM." khadevuM karmaNi, ji. khadeDAvavuM ., sa. ki. khadeDAvavuM, khAvuM jae khadeDavuM'mAM, kha4 jue "khadaDa.' khadyota muM, na. [sa., ] pataMgiyuM, Agi khadharAvavuM jae nIce "khadharAvuM'mAM. khadharavuM a. ji. jie "khAvuM'--. ka. "khAdhuM," enA uparathI nA. dhA.] sapATI uparathI katarAvuM-khavAvuM, khara- bacaDuM thavuM. khadharAvaluM che., sa. kri. khadhA, kyA strI. [saM. sudhA nuM grAmINa uccAraNa, (grA.] bhUkha [ UpaDhavI (3. pra.) khA khA karavuM]. khanaka chuM. [saM.] khANa ke suraMga khodanAra kArIgara. (2) khAtara pADanAra AdamI, cAra [D., sa. kri. khanakavuM a. ji. [ravA.] .khaNakhaNavuM, khaDakhaDavuM. khanakAvavuM khanakuM na. [saM. una dvArA] ketara, (2) khAI khanakhana (anya-anya strI. [2vA.] jAo "khaNasa." khanakhana a. kri. [ravA.] (lA.) adhIrA thavuM khanakhanAvala (m) strI. [io "khanakhanavuM' + gu. Avala . pra.] khaNakhaNATa khanaDuM na. [saM. una dvArA.] nAnI khADI khanana na. siM] davAnI kriyA khananavidyA strI. [sa.] khANe davAne lagatuM zAstra, mAiniMga' (pa. ge.) khanita-nI) . [saM] khANa khani(nI)ja vi. [saM.] khANamAMthI nIkaLatuM (dhAtu vagere e prakAranA padArtha), "ina-oNrgenika' (na. m. zA.) (2) na. evA kaI paNa padArtha, "minarala' khanita-nI)ja-vijJAna na. [4] juo "khanija vidyA.' [niSNAta, minaralejiTa khani(-nI)javijJAnI vi. [saM., .] khanija-vijJAnamAM khanita-nI)ja-vidyA strI, khAna(-nI)ja-zAstra na. [sa.] khANe chedavAnA viSayanuM zAstra, "minaralajI' khanita-nI)jazAstrI vi, pR. [se, muM.] khanija-vidyAno niSNAta, minaralaoNjisTa' khaniga kuM. [saM.] kodALo. (2) pAvaDe. (3) trIkama banI ja o "khani." khanIja ja e "khanija." khanIja- vijJAna ja e "khanija-vijJAna." khanIjavijJAnI juo "khanija vijJAnI." khanIja-vidyA juo "khanija-vidyA." khanIja-zAstra jue "khanija-zAstra." khanIja zAstrI e "khanijazAstrI." anya vi. [saM.] bedI kADhavA jevuM aidhikArI khavaSyakSa kuM. [ saM. na + adhyakSA ] khANane uparI khapa puM. [o "khapavuM.'] upaga, vaparAza, vAvara. (2) khapata, upADa, uThAva. (3) (lA.) taMgI. (4) mAMga. [0 AvavuM (kha.) (3.pra.) upayogamAM AvavuM. (2) marI javuM. 0 bhAga, 0 tha, 0 5 , 6 lAgavuM (rU. pra.) jarUriyAta UbhI thavI. (2) kAmamAM AvI apakaDI DhI. bhAMgelI sepArInI eka jAta khapacAla !. pAtaLo mANasa khapacAla (65) zrI. vAMsanI cIpa [gADha AzleSa apacI jI. gADha rIte AliMgana ApavuM ke bAtha bharavI e, khapa-lega, zuM vi. jio "khapa' + jaga' + gu. "G" svArthe ta. pra.] khapa puratuM, joItA pramANanuM oijAra khADI strI, -no muM. kedALAnA ghATanuM lAkaDAnuM eka khapata (tya), "tI strI, jio "khapavuM' + gu. ata, tI" ku. pra.] vecANa tarIke uThAvI khapara jue "khapara." khaparaDI strI. jio "khapara + gu. "I" pratyaya. UgatA kUNA choDa khAI janAruM eka jIvaDuM, kharapaDI khaparaDI strI. jio "khapara + gu. "I' apratyaya. vAMsanI cIpa. (2) pApaDI khaparo 5. jao "khaparaDI. khaparaho puM, vAMsanI cIpanI sAdaDI, khape. (2) ghAsanI TaphI, kharapaDo hioya tevuM, nALiyera khaparela, -9 vi. sAdaDIthI chApeluM. (2) naLiyAM caDAvyAM a5lo chuM. pipaDe khapavuM a. kri. si phA> prA. acq-] vaparAI javuM. (2) kAmamAM AvavuM, upayogamAM AvavuM. (3) vecANamAM upADa che. (4) gaNAvuM, lekhAvuM. [khapI javuM (u. pra.) yuddha 2010_04
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ khapa(pu,-p )ve vageremAM maraNa thavuM]. khapAtra(-)vuM pre., sa. kri. khapa(-pu,-pU )ve puM. be dhAravALI talavAra, ci khapAu vi. [jue khapavuM' + gu. 'A' rR. pra.] khapamAM Ave tevuM [jema jema khapatuM Ave tema tema khapAkhape kri. vi. [jue 'khapavuM' -'khacA-khacce'nuM rUpa] khapATa (raya) strI, peAlA vAMsanI phADelI lAMbI cIpa. (2) e nAmanI bhinna bhinna e vanaspati. (3) e nAmanuM eka jIvaDuM khapATiyuM .. [A 'khapATa'+ gu. '"yuM' svArthe ta. pra.] peAlA vAMsanI phADelI cIpanA TukaDA. (ra) khapATanuM anAveluM Dhara bAMdhavA mATenuM chAparuM [cheDa khapATiyA gulAma puM. [+ ja 'gulAma.'] e nAmane eka khapATiyA bhIMDo puM. [+ jue 'lIDe1.'] eka cheDa khapATI gulAba, jue 'khapATiyA gulAba.' khapADa(-1)vuM jue 'khavuM"mAM. rUDha 'khapAvavuM.' khapAmaNa (Nya), maNI strI. [4 e 'khapavuM' +gu. 'AmaNa, "NI" rR. pra.] khapAvI ApavAnuM mahenatANuM, dalAlI khapAva(s)vuM jae 'khapavuM'mAM, rUDha 'khapAvatuM.' [cIpa khapAMca (-ca), -cI strI. [+ gu. I ' svArthe ta. pra.] vAMsanI "pI na. vAMsanI cIpa, khApiyuM Rju na, bhesenuM dhaNa, khADu khapu(-pu)ve ja khapavo.' kha-puSpa na. [x.] (asaMbhavita gaNAtuM) AkAza-puSpa, AkAza-kusuma [bhavita) puSpa-t kri. vi. [saM] AkAza-kusumanI jema (arsapusAvavuM, khapusAvuM jue 'khasavuM'mAM, [jhaMpaDI khasUlI strI. [jue 'khapakaluM' + gu, 'I' strIpratyaya,] khapUkeluM na. jhaMDuM. (ra) vi. nAjuka, pAtaLuM kha(-pu)vA jae 'khapavA.' khasUsavuM a. kri. ekadhyAna thavuM. (ra) khaMtathI maMDayA rahevuM. (3) sa. kri. khAMDavuM. (4) jhIMkavuM. (pa) jhApaTavuM, (6) mArI jhaDI khAkharuM karavuM. khapusAvuM bhAve., karmaNi, kri khapusAvavuM pre., sa. kri. khapeTI sI meAlamAM thatI e nAmanI eka jIvAta khapeDI strI, khapeTI. (ra) nAkamAMnuM bAjheluM [ guM. (3) pepaDI khapeDuM na., DhAluM. vAMsanI sAdaDI, vAMsanI cIpAnA paDade, (2) ghAsanI sAdaDI ke paDade, (3) chAparAmAM jaDelAM khapATiyAMnA samUha. (4) daravAnanuM vAMsanI cIpAnuM banAveluM kamADa khapeATI(-DI) strI,, -OM na. lAkaDA ke paththaranI pAtaLI cIpa. (2) cheADuM, pAtaLI chAla, (3) bhIMgaDuM, pe|paDI. (5) roTalI-prI-roTalAnuM UsI AveluM paDa, kapaTI khakhkhara na. [saM. varSa>= prA dvavrI kuM., prA. tatsama] khAparInA AkAranuM devInuM gaNAtuM pAtra. (ra) jherI nALiyeranA kAcalAnuM banAveluM saMnyAsIonuM bhikSApAtra. [. cAlavuM(rU.pra.) mAtAjIne| rASa cAlu hevA, devI itarAjI thavI, 0 bharavAM (3.pra.) zivanA nAme jogIne dakSiNA ApavI. (2) devIne lehInA bhega dharaveza mAM AvavuM (rU.pra.) lakSya 57 _2010_04 amara-patra thavuM. mAM levuM (rU. pra.) khA` javuM, bhega levA] khagI strI. [phA.] nArAjI, dhRtarA, avakRpA, 7-maherabAnI. (2) krodha, gusseA. [. UtaravI (rU. pra.) avakRpA thavI, 0nI najara (rU. pra.) gusse thaI ne jovuM e. . vaheAravI (-11HravI) (rU. pra.) nArAjI meLavavI] khaphA vi. [ara.] nArAja, dhRtarAja, gusse thayeluM, DhApAyamAna. (2) strI. jue 'kagI.' (baMne mATe 'kaphAra) khA-vRSTi . [+ saM.], khaphA-najara [+ jue 'najara.] itarAjI bharelI najara, karaDI najara, kA-draSTi,kAnaja2 khaphA-marajI srI. [+ jue 'marajI.'] dhRtarAjI, nArAjI, avakRpA, kaphrAmarajI khabakAvavuM jue khAbakavuMmAM, (2) sakri. ucApata karavuM. (3) kheAsavuM. (4) saMbheAga karavA khabakAluM ja khAbakavuM'mAM. [khadraka khuba khuba kri. vi. [ ravA, ] evA avAjathI. (ra) khadUka khabakhakhavuM . kri. [jue khaba khakha,' nA. dhA.] 'khaba khama' evA avAja thavA. (2) (lA.) tAvanI ugratAneA anubhava karaveza. khakhakhakhavuM pre., sa. kri. (2) khakhakhakhAvIne bharI devuM. (3) (gheADAne) utAvaLathI DhADAvavA khuba(-.), kri. vi. [ravA.] gothAM khAtuM DhAya ema. (ra) maLagethI khukhaH-khata vi, jADuM, dharma (dUdha) [nA rUpamAM khabara khabaH kri. vi. [ravA.] gheADA DhADe tyAre thatA avAjabaDha-dAra jae khabara-dAra.' badArI jae 'khabaradArI.' khaba uN na, jADu' paDa ke jADo thara, khapeADhuM khUbaDA huM. khADA sAthenA Upasate| bhAga, khADo-khaDA (haMmezAM 'khADA-khakhaDela' eve sAthe-lage prayAga) khabara zrI., puM. [ara.] jANa. (2) saMdezA. (3) jAherAta, sUcanA, 'neTisa.' (4) samAcAra, 'nyUjha.' (5) lakSya, dhyAna. [. ApavI (rU. pra.) jANa karavI. 0 karavI (3. pra.) saMdezA mekalave!. 0 kADhavI (3.pra.) takhiyata pRvI. (ra) samAcAra jANavA prayatna karavA. . paDhavI (rU. pra.) sUjha AvavI. * paheAMcADhavI, "vA (-paeNi :cADavI,-vA) (rU. pra.) samAcAra maLe ema karavuM. 0 pADavI (rU.pra.) dhamakI ApavI. 0 rAkhavI (rU. pra.) dekharekha rAkhavI. laI nA(-nAM)khavI (rU. pra.) vitADakuM, herAna karavuM. * levI (rU. pra.) cetatA rahevuM. (ra) dakhaDAvavuM. (3) vera vALavuM] [samAcAra khabara-aMtara (-antara) strI, [+rsa,, khabara-khata puM., ba. va. [+jue TapAla. (2) samAcAra, vartamAna . na,] dUrathI AvatA khata.] samAcAranI khabara(na)dAra viA [ara. 'khama' + phA. pratyaya] khakhara rAkhanAra. (2) sAvaceta, sAvadhAna, hoziyAra. (3) ke, pra. sAvadhAnI mATenA uddagAra khakhara(-)dArI strI. [+ phA. pratyaya] sAvacetI, sAvadhAnI, heziyArI. (2) kALajI. (3) dhyAna, lakSya khabara-patra puM., ba. va. [jue 'khabara' + saM., na.] samAcArane lagatI TapAla, sara-samAcAra
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ khabarapatrI khabarapatrI vi., puM. [+suM. huM.] vartamAnapatrAmAM samAcAra lakhI meAkalatA mANasa, 'riporTara, kaeNrasponDanTa' khakhaluM vi. meDhAmAM dAMta vinAnuM, bekhuM khakhale puM. [jue 'khabhbhA' dvArA.] halAla karelA jAnavarane kAMdha taraphanA bhAga khabAkhuba (-mya) zrI. [ravA.] kalabalATa, dheAMghATa, ghAMTAdhATa, (2) garakhaMDa-sarakhaMDa, avyavasthA, gUMcavaNa, geTALA, (3) kajiyA, takarAra [caMdAkUdI khabAkhakhI srI. [+ gu. 'I ' svArthe ta. pra.] dAMDAdeoNDI. (2) khakhADuM ta. e nAmanuM khetInuM eka sAdhana khabA-kharapha srI. vahANanuM jamaNuM paDakhuM, sAtrI. (vahANa.) khabukAvavuM, khabukAvuM jae 'khakhakanuM'mAM. khabhusAvavuM, khaNusAvuM jue 'khakhasavuM'mAM, khazuM vi. khokhuM, dAMta vagaranuM khamUkavuM a. kri. joyA vinA kudI paDavuM, khAmakayuM. khaNukAvuM bhAve, kri. khaNukAvavuM ke, sa. kri khabUkiyuM na. [jue khabUkaluM' + gu. yuM' rR. pra.] khabUkavuM e, khAbakavuM e khabUtara jue 'kabUtara.' khabhUta-khAtuM jue. 'kabUtara-khAnuM,' khabUtarI ja 'kabUtarI.' khabUtaruM jue 'kabUtaruM.' khabhUsavuM a. kri. [ravA.] khaMtathI lAgyA rahevuM. (2) sa. kri. jhApaTavuM. (3) jhIMkavuM, pheMkayuM. (4) khAMDavuM. khabhusAvuM bhAve., karmaNi., kri. khaNusAvavuM pre., sa. kri. ae kri. vi. nakAmuM, keAgaDha, nirarthaka khakheDavuM sa. kri. [ravA.] game tema ADuM avaLuM khUMdavuM. (2) vAparavuM. khameDhAvuM karmaNi, kri, khakheDhAvavuM ke., sa. kri khakheDhA sI. mahenata khakheDA` na. khetaramAM UbhuM karavAmAM AvatuM AduM, cADiyA khakheDhAM na., ba. va. ayeAgya vartana 598 khakheDA paM. pramANathI vadhumAM levAtuM kAma. (ra) herAnagata. (3) parAdhInatA, pAsaleA. (4) athaDAmaNa amehavuM sa. kri. [vA.] nAkhavuM. (ra) pADavuM. khabeDhAvuM karmaNi., kri. khakhADhAvavuM pre., sa. kri. khakhaDAvavuM, khakhaDAvuM jue 'khoDavuM"mAM. khakhkhara jue 'khakhaDa.' (0La)bhaLavuM a. phri [ravA] 'khaLabhaLa'eveA avAja thave (samudra janatA vagere). (2) kSubdha thavuM, kSeAbha anubhavavA. (3) manamAM ajaMpA thave, gabharAvuM. kha(haLa)bhaLAvuM bhAve,, kiM. kha(La)bhaLAvavuM pre, sa. kri. kha(La)bhaLATa puM. [jue 'kha(bhuM La)bhaLavuM + gu. Ta' phaeN pra.] khaLabhaLavuM e kha(0 La)bhaLAvavuM, kha(. La)bhaLAvuM jue kha(.La)bhaLavuM'mAM. abhaLeA puM. [ravA.] deDhamaDhADa, nAsabhAga. (2) AzAnA bhaMga khabhANa (Nya) strI, bhekhaDa khabhA-phera puM. [jue 'khabhe'+phera.'] khA pheravavA e. (2) visAmenA Apave e _2010_04 khamata khabhA-baradAra chuM. khabhA upara UMcakanAre, kAMdhiyA, khAMdhiyA khabhe jhibhbhA strI. [jue khabhe' + gu. 'e'sA. vi., pra. +ravA.] chekarIenI e nAmanI eka ramata khabheDuM na. pathArA. (ra) ucALA khabhA puM. [saMmmA-> prA, haMmatra-] mANasanI kAMdha pAse beu bAju bAhuonuM mathALuM, khaMbhe. (ra) (lA.) TakA, 'phatkrama' (ki. gha.). [-bhe khabheA laDhAvavA (6. pra.) gADha saMparkamAM AvavuM. -bhe hAtha makave! (rU.pra.) dhIraja ke dilAsA ApavAM. (ra) khAtarI ApavI. * caDhA(-DhA)vave (rU. pra.) nA pADavI. 0 DhAkavA, 0 thAbaDavA (rU.pra.)zAkhAzI ApavI, * devA (rU. pra.) UMcakavAmAM madada karavI] khama strI. [kA. artha 'vAMkAza'] jhoka, hAthanA thApA, 'bAisepsa.' [. DhAkavI (rU. pra.) kustI vakhate kANI uparanA snAyu ane sAthaLa uparanA snAyu upara hatheLI pachADI kutta mATe AhavAna ApavuM] khamakavuM a, kri. [ravA.] acakAvuM, khamacAvuM. khamakAvuM bhAve., kri. khamakAvavuM pre., sa. kri. khamakArA puM. [saM. mA>= prA. hA + saM. deghli > prA. Ai-] 'khamA khamA' evA avAja amakAvavuM, khamakAvuM. jue 'khamakavuM'mAM [ema khama khama kri. vi. [ravA.] dharIe vageremAMthI avAja nIkaLe khamakhamavuM a. kri. [jue 'khama khama,' -tA. dhA.] 'khama khama' eve avAja thave. (ra) zaradI ke tAvanI asara thaI AvavI. khumakharAvavuM pre., sa. kri. [khamakhamavuM e makhamATa puM. [jue 'khamakhamaNuM' + gu, 'A'kR.pra.] khamakhamAvavuM jue 'khamakhamavuM'mAM, khamaca(-cA)vuM a. kri. [vA.] acakAvuM, kheMcAyuM, saMkAca anubhave. khumAvavuM pre., sa. kri. khamacI jae 'kamacI.' 'khamaNu na. [jue khamaNayuM,'] lIlAM sakAM phaLene khamaNImAM chINIne karavAmAM AvatuM chINa khamaNa-kAkaDI strI, [ + jue 'kAkaDI.'] khamaNImAM chINIne rAyatuM vagere banAvavAmAM Ave tevI kAkaDI, suratI kAkaDI khamaNa-DhokaLAM na., ba. va. [+jue DhokaLuM.'] caNAnA ja leTanAM nALiyera vageranuM khamaNa nAkhIne karavAmAM AvatAM DhokaLAM khamaNeluM sa. kri. rivA.] khamaNImAM chINavuM. khamaNAvuM karmaNi, kri. khamaNAvavuM pre., sa. kri. khamAvavuM, khamaNAvuM jue 'khamaNanuM'mAM. khamaNAM na., a. va. [jue 'khamaNuM' + 'aNuM' ph. pra.] maraNa pAchaLa teramA divasanA bhajana mATe bIjI koI tithi nakkI karavAmAM Ave e. [. bhAMgavAM (rU. pra.) evuM jamaNa karavuM] khamaNI zrI. [jue 'khamaNanuM' + gu. 'I ' huM. pra.] khamaNavAnuM dhAtunA patarAnuM sAdhana. chINI, cheAlaNI khamaNuM vi. [jue 'khamavuM' + gu. 'aNuM' ++. pra.] kSamAzIla, kSamA ApavAnI TevavALuM khamata (tya) strI. [jue 'khamavuM' + gu. 'ata' mR. ..] khamI
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ khamata-khAmaNuM javuM e, muddata ApavI e khamata-khAmaNuM (khamatya-) na. [+'' (preraka) rR. pra.] bhUlacUkanI mAphI (jaina.) 199 'khamavuM.' + gu. 'aNuM' mAgavI e, kSamApanA khamatala vi. [jue khamavuM'+gu. 'tuM' varta, kR. dvArA] sahana karI zake tevuM, khamI khAya tevuM khumatI vi. jue 'khamata' + gu. 'I ' ta. pra.] banne sahana karanAra, khamatIdhara khamatIdhara vi. [jue 'khamatI' + saM.] jue 'khamatI.'(2) (lA.) jorAvara, lAMDakuM. (3) tavaMgara, tAlevara khamanuM vi. [jue 'khamaNuM + gu, 'tuM' varte. kR.] khamatIdhara, (ra) gajA pramANenuM amadANu na. anyasthita-tA. (2) puSkaLa-tA. (3) maMdavADa, (4) vi. anyavasthita. (5) mAMduM khamadAra vi. [phA.] vAMkavALu, vALeluM khu-madhya na. [saM.] AkAzamAM mAthA upara AvatuM biMdu, zirobiMdu, 'jhenatha' _2010_04 khamalAI strI, eka devInuM nAma khamalI strI. [saM. meM >= prA. haMma + apa. urphe pra. + gu. 'I' skrIpratyaya.] beThaka tathA UbhA daMDa karavA mATe jamInamAM khADelI naLanA AkAranI bemAMnI te te thAMbhalI khamavuM sa, kri. [rsa, phAr* > prA. haeNna-, prA. tatsama, sa. kri.nI sthitimAM paNa bhU, rR, mAM kartA upara AdhAra] kSamA karavI. (ra) sahana karavuM, sAMkhavuM, veThavuM. (3) a. kri. (lA.) rAha jovI, dhaeNAbhayuM. [khamI khAvuM (rU. pra.) sahana karavuM, sAMkhavuM, veDavuM. khamatI AsAmI (rU. pra.) dhanADhaya mANasa.] khamAvuM karmaNi, bhAve., kri, khamAvavuM ke,, sa. kri, kha-maMDhaLa-gati-vidyA (-mahuDaLa) zrI. [saM.] khageALamAMnA grahe vagerenI helacAlanuM zAstra, 'eNsTrAnDAinemiksa' (pA. go.) mA ke.pra. [saM. mA>prA. humA strI, prA. tatsama](lA.) 'kSemakuzaLa rahA' 'kuzaLa rahe'-evA ud gAra, khaMmA. (mULamAM teA aM. 'ekscyujha mI'-'mane kSamA karo' e bhAva) khamA vi. juo khamavuM' + gu. 'A'TTa, pra.] khamI khAnAruM, sahanazIla khumaca, (-cI, ja) puM. (saM. mmAlthi-> prA. huMmAra] 'khaMbhAta' nagaranA sabaMdhe vyApaka thayeleA eka rAga ('mAlakAza' rAganI e rAgiNI kahevAI che.) (saMgIta.) khamAca(-ja)-thATa puM. [ + 4e 'thAta.'] khamAca vagere samAna svaramALAnA gavAtA rAgonuM mULabhUta svara-aMdhAna. (saMgIta.) khamAcI ja 'khamAca' khamAcI-bilAvala puM [ + jue 'bilAvala.'] khamAca ane bilAvala rAganA mizraNathI thatA eka rAga. (saMgIta.) khamAja jue 'khamAca' khamAja-thATa jue 'khamAca-thATa.' khamAma(-)NuM na. [saM. phAmApana-> prA, mAvAma-> apa. humAALakhuM] kSamA mAgavApaNuM. (jaina.) (2) vahue khamAvatAM sAsune karelI bheTa khamAra puM. [ara. khammar] dArU gALanAra mANasa ke vepArI kharakhara (atyAre e avaTaMka jJAtivAcaka tarIke vyApaka thaI che.) khamAvaNuM e 'khama maLyuM.' khamAvavuM jue khamavuM' ane 'khamavuM'mAM. (jeneAmAM paryuSaNa parvane aMte ekabInsa kSamApana mAge che tyAre A preraka-rUpa vaparAya che.) khamAvuM jae 'khamavuM' ane qha maLuM'mAM. khamasaNu' na. [saM. phAmAsana >= prA. vamAsaLax-] khamAvaNuM, kSamApana. (jaita.). (2) paryuSaNane aMte sAdhunI kSamA mAgavA elAtuM sUtra. (jaina.) khamAsavuM sa... [jue 'khamAsaNuM,' nA. dhA.] khamAsaNuM karavuM khamIra na. [ara.] khaTAza ke Adhe caDAvanAruM tattva, 'yIsTa.' (2) UbharAI AvelA AthA. (3) (lA.) tejasvI tAkAta, sattva khumArI vi. [+ gu. 'I' ta.pra.] khamIravALuM khamIra puM. [ara. khamIrA] gaDAku banAvavA mATe vaparAtA tamAkunA kAkaLa ke zIrA khamIsana. [ara, 'mIs'; peryuM. 'kremisA'] khUlatuM gaLe kolara ane khAMe phaphavALuM eka prakAranuM paheraNa khamUlI strI. pANImAM thatI e nAmanI eka vanaspati ame strI. esarInI jALI khamaiyA kuM., kha.va., yAM na., ba.va. [jue khamavuM' +gu, 'aiyuM' kR.pra.] khamavaNuM, kSamApana (khAsa karI varasAda vadhu paDatA vararacA ja kare tyAre varasAdane khamaiyAM karA' ema kahevAmAM Ave che.) ame puM. e nAmanuM eka vRkSa khamecama vi. dekhAvaDuM. (ra) (-mya) srI. ThamakavALI strI khayAla jue khyAla,' khayAlI jue khyAlI.' khare vi. [saM.] kaThaNa, kaMThAra. (2) AkaruM, sakhata. (3) puM. gadheDA. (4) e nAmane rAmAyaNamAM vaNata eka rAkSasa, (saMjJA.) kharaka huM. vaNatI vakhate vANe jamInathI UMce! rahe ane bheAMye na ghasAya e mATe vaparAtuM sAdhana kharaka(-kha)lA jue 'khaDakale,' kharakAvavuM sa. kri. sateja karavuM. (2) utAvaLe hAMkavuM. (3) kheMcavuM. (4) dhamakAvavuM kharakhara na. [ravA.] kaMsArAnA kAmanuM eka ejAra kharakhaDara (nDaya) vi. strI. [ravA.] khADA-khakhaDAvALI patharALa bhAThAnI (jamIna), khaDakhaDa kharakhakhiyuM na. [ravA. + gu. iyuM ta.pra.] vasAya ane baMdha thAya tevI nAnAM nAnAM pATiyAMnI bArIbAraNAMmAM mukAtI eka racanA. (ra) nAnI gheADAgADI, (3) 'khaDa khaDa' avAja karatuM (nALiyera vagere). (4) evA avAja karatI taLelI eka khAdya vAnI. [. ApavuM (rU.pra.) nokarImAMthI kADhI mukavuM, garagaDiyuM AvuM ] khara-khabara huM., kha.va. [kA. 'khar' = meDhuM na jue 'khabara.'] sara-samAcAra, vartamAna [ema (AMsu) khara khara kri. vi. [jue 'kharavuM,'-dvirbhAva] satata kharcA kare
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ kharaaraDI kharaparA kharakhareDI sI. [ravA.] kharakhara vahetI nAnI nadI ke vaheLe kharekharavuM juo "khakharavuM.' kharakharAjAta strI. phi. "khara'= moTuM + juo "kharAjAta.] koI vastu pAchaLa thayela jakAta vagere paracUraNa kharca kharakharATa juo "khakharATa' kharakharAvavuM, kharakharavuM juo 'khakharamAM. kharakharAvavuM sa. kri. phi. "kha" = meTuM + "kharuM'--nA. dhA.] pUrI samajhaNa ApavI. (2) spaSTatAthI noMdha rAkhavI kharakhariyA strI. khurasI, (2) mAno kharakhariyo chuM. jio "kharekharavuM' + gu. 'chayuM" ka.ka.) khara khara" avAja karatuM nadImAMnuM pANInuM sthAna. (2) kapAsamAM lAgu paDato eka roga kharakharI o "khakharI.' kharakharuM vi. [o "kharakharavuM' + gu. 'uM' ka. pra.] "khara khara" avAja thatA hoya tevuM ("kharakharI pUrI' vagere). (2) lIsuM na hoya tevuM, kharabacaDuM kharakharo chuM. phi. kharmarAha ] jao "khakhare.' kharakhele juo "khakalo--khaDakale." (2) utaraDa kharakhAvavuM jue kharakhAvamAM. pri., sa, .i kharakhAvuM a. ji. nukasAna khamavuM, kharapAvuM. kharakhAvavuM kharaeTI strI, e nAmanI eka vanaspati khaLakhaDI strI. e nAmano eka vile, DeDIne velo kharakhevuM na[+gu, "u" ta...] kharakheDInA velAnuM phaLa, DeDI kharakharo paM. [o kharakhaDuM.] e nAmano eka vela ("kharADI'thI judA prakArane) khara-gadha chuM. [pha. "khara = meTuM + saM. rama>prAM. T-] eka jAtane jaMgalI gadheDe kharageza(-sa) na. [kA. "khara' = meTa + "go' = kAna] sasaluM. (2) eka prakAranuM haraNa, (3) eka prakAranuM pakSI kharaca juo "kharca." kharaca-khAtuM jue "kharca-khAtuM." kharaca-khUTaNa juo "kharca-khUTaNa." kharaca-muM juo "kharca-jozuM." kharaca-patra, 07 juo "kharca-patra, 07." kharaca-pANI e "kharca-pANI." kharacavuM juo kharcavuM. kharaca-vero ja e "kharca-vare." kharecAu ja kharcAu." kharacavavuM e "kharcAvavuM." kharacavuM jue "kharcAvuM." kharacALa, zuM jue "kharcALa, chuM." kharacI A "khaca. kharacI-khUTa ja kharca-khUTa. kharacI-pANI juo "kharcA paNa." kharacIluM jae "khacaluM.' kharacu juo "kharuM.' kharacu pANI juo "kharca.pANI." kharace juo "kharce.' kharajavuM. saM. vajJa, a. tadbhava saMgItanA svare mAM pahelA svara, sA.' vaDaja. (saMgIta.) kharaja* (-) strI, [saM. varNa, arvA. tadabhava] khaMjavALa, valUra, [nAmanI eka mAchalI kharaja (jya) strI. keDInAra pAsenA samudramAM thatA e kharaja(-sa)vuM na. siM. ujJA dvArA] cAmaDIne eka roga kharaDha puM. [jao "kharaDavuM.'] zarIra upara karavAmAM AvatA vATelI davAnA ragaDane jaDe lepa kharakuM na. [saM. phA> prA. vara dvArA] nAnuM jharaNuM, vaheLiyuM kharavuM sa. kri. dei. prA. ra4 tatsama, nA. dhA] jaDe lepa karavo. (2) (lA) kharAba karavuM, bagADavuM. (3) saMDovavuM, phasAvavuM. (4) AbarUne nukasAna pahoMcADavuM. (5) khoTuM jema tema lakhI-baraDI nAkhavuM. kharAvuM karmaNi, kri. kharAvavuM che., sa. kri. [ pra.] kAkI kharA-kharaDI strI. [o "kharaDavuM vi.+ gu. 'I' ku. kharaThAvavuM, kharaDAvuM e kharaDavuM" mAM. kharadiyANuM vi. [jao "kharaDavuM, dvAra.] chobhIluM, bheDuM kharadiyuM (kheDiyuM) vi. varasAda thavA chatAM ocho pAka Utaryo hoya tevuM (varSa). (2) dukALa jevuM (varSa) (3) na. (lA) achata, moMghavArI [sAdhana kharaDu strI. vaNatI vakhate dorAne sarakhI UMcAI e rAkhavAnuM kharo paM. jio "kharaDavuM" + gu. "e" . pra.] kAcuM mULa lakhANa, musaddo, DeLiyuM, "DrAphaTa.' (2) phALAnI rakamanI noMdha. (3) bharatiyuM, bila kharaNa na. siM, kAraNa>prA. varaLa, prA. tatsama] jharaDuM, jhAMkharuM kharaNAsarI strI. kAMkarIvALI eka prakAranI kALI jamIna kharaNI strI, e nAmanI eka vanaspati kharara (2) strI. e nAmanI eka vanaspati, ziraDI. (2) e nAmane eka vile, khIravela [samUha, (jaina) kharatara-gacha chuM. [saM.]vetAMbara jaina virakta sAdhuone eka kharatala vi. jio "kharavuM" + gu, "tuM" varta. ku. ne vikAsa.] kharI paDe tevuM, "DesiDathuasa (va. vi) kharatA puM. [phA. "khara = maDha + juo "tADa.'] gujarAtanI bhUmimAM thatuM tADanuM jhADa khara-tAla na. e nAmanuM eka prANI kharataila vi. pakSapAta vinAnuM kharajhITa vi. asaMkArI. (2) kharAba, halakuM kharadI strI. e nAmanI eka vanaspati kharacI strI. vAMsanI cIpa. (2) (lA.) puM. pAtaLe mANasa kharapaDI DhI. e kharapI' + gu. 'Da' svArthe ta. pra.] jao "kharapI. kharapaDI-se ja khaparaDI.1-2 jio khara." kharapaDo chuM. [juo kho' + gu. Da' svArthe, ta. pra.] kharapora- juo apaDe.-2 [gaLajIbhA khara5NinI strI. e nAmanI eka vanaspati, jo pAtharI, kharI strI, e nAmanI eka vanaspati kharapaNa* strI. Teva, Adata, hevA khAparo pu. uMdara 2010_04
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ khara53 101 khara-saMbala khara56 sa. kri. [juo "kharapi, -nA. dhA.] kharapa vatI nAnA dastAthI dhaMTavuM) jamInamAMthI ghAsa khedavuM, khaDapavuM. kharapAvuM karmaNi, ji. khara1 vi. [ a] jue "khavuM.' eika rega khapAvavuM che., sa. ki. kharavaTa 5. [ja e "kharI' dvArA.] DhoranI kharIone khapAvavuM jae "kharapavuM' mAM. aravaTa2 ki. vi. ekadama, jaladI [ke bhAMgaDuM kharapAvavuM e kharapAmAM kharava(-vA)Da (Da) strI. jhADanI chAla uparanuM sukAyeluM paDa khara5vuM ja 'kharapavuM' mAM. kharavavuM sa. ki. [ravA.] khaMjavALavuM, khoLa, valaravuM kharapAvuM a. ki. beTA kharcamAM UtaravuM, nukasAnamAM kharavaDuMvi. [2vA.] kharabacaDuM. (2) na. rAMdhavAnA vAsaNaUtaravuM, nukasAna khamavuM. kharapAvavuMpre, sa, kri. mAM seTelo popaDa, ekharADa kharapiyuM na - 5 jio "khara' + gu. IyuM' svArthe kharavA-vANa vi. [juo "kharuM' dvArA.] kaThaNa, majabUta. ta. pra] jae kharo.' (2) dukha sahana karI le tevuM, khaDatala kharapI DhI. jio "khara" + gu. I" pratyaya.] ghAsa kharavata na. e nAmanuM eka jhADa, retI davAnuM tathA jevuM nAnuM hathiyAra, nAno kharo, kharapaDI. kharAba na. sanInuM ghareNAM ujALavAnuM vAsaNa (2) mocInuM cAmaDAM ujharaDavAnuM nAnuM hathiyAra kharavavuM sa. kri. khaTAzavALuM banAvavuM. kharavAvuM karmaNi, kharape . [saM. suraka > prA. suravana-] ghAsa ne davA kri. kharavAvavuM che, sa. kri. mATenuM tavethA-ghATanuM eka hathiyAra, kharajiye, kharapaDe. (2) kharavaLavuM sa. ki. rivA.) khetaravuM, khaNavuM. kharavaLavuM mecInuM cAmaDuM narama karI ujharaDavAnuM ojAra. (3) (lA.) karmaNi, ji. kharavaLAvavuM che., sa, kri. gharaDe mANasa. (4) (tucchakAramAM) kheData. (5) gAmaDiye kharavaLAvavuM, kharavaLavuM jue "kharavaLavuM" mAM. gamAra kharavA puM, si. kSara-vAta - prA. zuravAsa] deranI kharI kharapha strI. phaTakaDI pakavAna eka cepI roga kharephatara na. e nAmanuM eka jIvaDuM kharavAha (Da) jue "kharavaDa." khara-TI strI. vALaMdanI dukAna [kharabacaDApaNuM kharavANu juo "kharavaNa." kharabaMcAI strI. [jae "kharabacaDuM' + gu. "AI' ta. pra.] kharavAvavuM, kharavAvuM juo "kharavavuM" mAM. kharabacaDuM vi. rivA.] sapATI UMcI nIcI hoya tevuM, "rapha khare-vAhana na. siMgadheDA upara savArI karavI e. (2) kharabara (-2thI jI. [2vA] kudakA mAratA ghaDA thatA vi. jene gadheDAnuM vAhana che tevuM avAja. (2) (lA.) dhAMdhala, dhamAla. (3) utAvaLa kharavuM a, kri. [sa phAra>prA. hA, prA. tatsama] uparanI kharabara (27) strI. kaMsArAnuM ThAma maThAravAnuM eka ojAra bAiethI (kacaro dhuLa khere vagerenuM) ja 6 paDI nIce khabho chuM. [2vA.] takarAra, kajiye, TaMTa, jhaghaDe paDavuM, garavuM. [-tuM ApavuM (u. pra.) rajA ApI baratarapha khara-DI sI. [e phA. "kha2 = meTuM + "bhaDI."] resA karavuM. -tuM karavuM (. pra.) kADhI mukavuM, dara karavuM. -tuM thavuM kADhavAmAM kAma AvatI bhIDInI eka jAta (pra.) marajI mAphaka TA paDI cAlyA javuM. (2) dUra kharamacA-dAra vi. [juo "kharamA' + phA. pratya] khAma- thavuM. -tuM mUkavuM (rU. pra.) dUra karavuM. kharI javuM (2. pra.) cIvALuM. cIvaTavALuM, kALajavALuM hArIne cAlyA javuM. kharyuM pAna (2. pra.) taddana vRddha] kharamaciyuM na. cuDalI, caDI [kALajI, cIvaTa kharAvuM bhAva, kri, kheravuM, kheravavuM che, sa. kri. kharamacI strI, jio "khAmacI.'], - Y. Teva, Adata, kharA !. [jae "khara pa."] khara5A jevuM mecInuM eka kharama puM. khaLAmAMthI anAja uThAvI lIdhA pachI lIpaNa- ejAra mAMnA khAMcAomAM bharAyela dANe eka roga khara-zi(-,- sisa)gI strI. [saM hararAjA > prA. kharamana chuM. baLadane moMmAMthI lALa paDe che te prakArano vasifma] e nAmanI eka vanaspati, meDhAzIMgI kharamatu vi. kasaratakhAja, khelADI. (2) mukhe kharesaTa vi. [havA.] kharabacaDI sapATIvALuM [eka cheDa khara-cUkhuM vi. si. + gu. "uM' ta. pra.] gadheDAnA moDhA jevA kharesaTa zaMkhale 5. [ + juo "zaMkhale.](lA) e nAmane meDhAvALuM kharasaNa (-ya) strI, e nAmano eka cheDa kharemUra na. e nAmanuM eka pakSI kharasali-Liye juo "khaDasaliye." khara-maza, sapuM. [. "kha2 = meTuM + saM. -> prA. kharasalI strI, jio "kharasaluM' + gu. I" strI pratyaya.] mU] maTI jAtane uMdara jhINuM ghAsa, khasalI kharameho puM. Dhorane thato e nAmano eka roga khasaluM na. jhINuM UgeluM ghAsa, khasaluM khara-khaTa, khararara, khararara-khaTa ki. vi. rivA.] e kharasavAM na., ba. va. taLAvanA kAMThA najIka kIcaDamAM thatA prakAranA avAjathI zevALanAM mALiyAM kharala puM, (-) . davA vagere dhaMTavAne khacakAvALe khasavuM na. e nAmane khAvAmAM kAma Avata eka kaMda ghaDele paththara, khala. (2) kuMbhAranuM evuM mATInuM sAdhana. kharasavuM? juo "kharajavuM.' [ karavuM (rU. pra.) kharalamAM auSadha nAkhI ene paththaranA khara-saMbala (-sambala) na. e nAmanuM eka kaThoLa 2010_04
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ kharasANI kharasANI vi., puM. [zaa. khurAsAnI' dvArA] thAranI eka jAta, DAMDaliyA cAra [vRkSa, sarasaDA kharasAMDhiyA puM. e nAmanuM eka jaMgalI jhADa, (ra) zirISa kharamAMDI jue 'kharasANI.' kharasUruM, "huM vi. jarA khAruM kharahevuM sa. kri. keravavuM. kharaheDhAvuM karmaNi, kri. kharaheDAvavuM che., sa. kri. kharaheDhAvavuM, kharahevuM jue 'kharaheADavuM'mAM . khaLiyA puM. baLadane hAMkavAnI mathALe letu jaDela lAkaDI khajo (kharajo) puM. paththara ke IMTonA UbheA thara. (2) dIvAlamAM jaDavAmAM AvatI lAdI khareMTaNA (kharaNyaNA) srI, niMdA, tiraskAra kharA puM. [phA.] kaThaNa paththara, (2) alagama, aLakheA kharAIne strI. [jae 'kharuM' + gu. 'AI ' ta.pra.] kharApaNuM, 'veriphikezana,''arthanTisiTI.' (2) mAMdagImAM DhIluM na thaI jatAM kaThaNa thavApaNu kharAI OM zrI. anAjanAM kaNasalAM jhaDavAnuM bheAMyataLiyuM. (2) kAThAra. (3) kAza kheMcatAM baLadane taiyAmAMnA nIce UtaravAne DhALa [jAya tevuM kharI kharAu vi. [jue 'kharavuM' + gu. 'A' qa. pra.] kharAkharI srI. [jue 'kharu''-dvitva ane + gu. 'I` ' ta. pra.] (lA.) aNInI veLA, kaseTIne samaya, ApatkALa. (2) bahAdurI kharAca na. khAtariyuM kharAja puM. [ara.] khaMDaNI, kara, verA kharAjAta strI. [ara. khajra'nuM ba. va. 'aprAntat] mAlasAmAna upara ja kAta majarI vageranA caDatA aneka prakAranA kharca kharAjI vi. [jue 'kharAja + gu. 'I' ta, pra.] kara nAkhavA jevu. (ra) bhADu ApatuM [pApaDIvALA DAghA kharA(-rAM,-2,-reMTA puM. vAsaNa upara anAja vagerenA kharADha (-DA) zrI. varasAda varasyA pachIteA udhADa, kArADuM. (2) jhADa vagere nIce sUkAM DAMkhaLAM pAMdaDAMnA thatA jamAva. (lA.) dhaDha, taMgI, ghasArA, kheTa kharAta(6) puM., zrI. [ara. kha Mt>= phA. kharId] hAthIdAMta lAkaDA vagere uparathI judA judA dhATa utAravAnuM yaMtra, saMghADA kharAtI(-dI) vi. [dhA. kharI] saMdhADAne lagatuM. (ra) puM. saMdhADe kAma karatA kArIgara, saMdhADiyA kharAda jue 'kharAta.' [-de caDha(-)vuM (6.pra.) kaseATI thavI] kharadavuM sa. kri. [z2a 'kharAda'"nA. dhA] kharAdI kAma karavuM kharAdI jue 'kharAtI.' kharaphata strI. [ara.] vRddhAvasthA. (2) vi. zithila, maMda, DhIluM kharAba vi. [ara.] sAruM nahi tema, " ru, naThAruM. (2) pAyamAla. (3) bagaDeluM. (4) viSayI, vyabhicArI. (5) hUM huM, azlIla. (6) duSTa, dUSita, nIca. (7) gaMduM kharAkhI srI. [ara.] kharAba hAvApaNuM [Aaa khATale (rU.pra.) pAyamAlI] kharA puM. [ara. kharAbal] verAna jagyA, paDatara jamIna _2010_04 602 kharIdAvavuM (2) khetIkAmamAM anupayegI jamIna. (3) samudramAM DhaMkAyeleA khaDaka. [-e ca(-Dha)vuM (3.pra.) barabAda thayuM kharA-kheluM vi. [ jue 'kharu' + khelavuM' + gu. ''' rR. pra.] kharuM khelanAruM, satyavaktA, satyavAdI kharAvavuM sa. kri. [ jue 'kharu,' nA. dhA] kharuM hAvAnuM karI batAvavuM ke kahI batAvavuM. (ra) bhalAmaNa karavI kharAvADu (-Daca) jue 'khaLAvADa,' kharAvuM ja 'kharavuM' mAM, kharAMTo jue 'kharATA,' khariyAM na., ba. va. [jue 'kharI' + gu. 'yuM' svArthe ta, pra. ] DhAramA kharI sAthe taLAne nIce bhAga, [cAre khariyAM peTamAM (3.pra.) antaNyA havApaNuM, (2) vAMjhiyApaNuM ] kharida puM. [jue kharI' + gu. iyuM' ta. pra. ] halAla karelA DhAranA kharI sAthenA naLAnA bhAga khariyAra puM. patarAM vagerene kalAInuM raNa devAnA leDhAne dhAravALA saLiyA ke patarI kharI zrI. [saM. ghura puM. + gu. 'I' srIpratyaya] cApagAM pazue nA pagane gheADA vagerenA jevA AkhA ke gAya bheMsa vagerenA jevA phATele nakha kharIkhA sI, e nAmanI che.karAMonI eka ramata kharITIcI strI. e nAmanI eka vanaspati kharItiyA puM. [ jue 'kharItA' + gu. 'yuM' ta. pra. ] muslima zAsanakAlanA eka prakAranA verA kharIte huM. [ara. kharItaGa ] bAdazAhI vakhatamAM mekalavAmAM AvatA kAgaLa-patranuM parabIDiyuM, khalIte, lakheTA kharIda strI. [phA ] vecAtuM levuM e, kharIdI. (2) kri vi. kharIdeluM [amaladAra, pace ijha-oNphisara' kharIda-adhikArI puM. [ + saM.] kharIdavAnI sattA dharAvanAra kharIda-keMdra (kendra)na. [ + saM. ] jyAMthI kharIdavAmAM Ave te sthAna, zarviMga senTara' kharIda-khAtuM na. [ jue 'khAtuM.'] mAla kharIda karI enI rAjameLamAM noMdha karavAmAM Ave e. (ra) khAtAvahImAMnuM tAraveluM kharIdI vizenuM khAtuM kharIdadAra vi. [ + phA. pratyaya] kharIda karanAra kharIdadArI zrI. [ + gu. 'I' ta. pra. ] kharIda karavApaNuM kharIda-karA-khAtuM na. [+jue 'vakare.' + 'khAtuM,' ] khAtAvahImAM kharIdI ane vecANanAM khAtAM judAM na rAkhatAM kharIdI khAte ane vecANa karAtAM jame kama eka ja sthaLe mAMDavAmAM Ave tenuM khAtuM kharIdavuM sa, kri. [phA. kharIn ] mUlya ApIne vecANa levuM, kharIda karavuM, vecANa rAkhavuM. kharIdAjI karmaNi, kri. kharIdAvavuM pre., sa. kri. kharIda-vecANana. [4e 'kharIda' + 'vecANa,'] mAla kharIdavAnuM ane vecANanuM kArya, 'mArkeTiMga' kharIda-verA puM. [jue 'kharIda' + 'vere.'] mAlanI kharIdI upara levAmAM Avate kara, 'paMce ijha-Tekasa' kharIdAvavuM, kharIdavuM jue 'kharIdyuM' mAM,
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ kharIda-zakti 603 khabhuvana kharIda-zakti strI. [ jue "kharIda' + saM. ] mAla kharIdI divasanuM dUdha, khIruM divanI avakRpA zakAya teTalI Arthika sthiti, bAga kaeNsiTI." are(2)ra na, vAMdhA-vacake. (2) devane vAMkuM paDavuM e, ce IjhiMga pAvara' khirIdI karanAra khare-2) jao "kharaTe.' kharIdi kuM. [.jae "kharIdavuM' + gu. 'iyuM" ka. pra.] khare-2)huM e khareTuM." kharIdI sI. [pha.] kharIdya karavuM e, vecANa levuM e, vicAtuM khareDavuM a. ji. rivA.] khakhaLI paDavuM. (2) vAMkA thaI levuM e, kraya. (2) uThAva, mAgaNuM, upADa DhaLI paDavuM. kharevuM bhAve., kri. khareDhAvavuM che., sa. ki. kharI-dhAra sI. jio "kharuM' + gu. "I' pratyaya+dhAra' khareDAvavuM, khareDAvuM, juo "khareDavuM mAM. (pravAha), ] nadImAMne mukhya pravAha, mukhya vaheNa khareDI jI. [ juo "khareDavuM' + gu. 'I' ka. pra.] kharI-paTI(ndIstrIjiA "kharuM' + gu. 'I' strI pratyaya gaDagaDI, gareDI, kapI. (2) gaLAmAM paDatI kAcakI, kharakharI + paTI,-'] (lA.) gAmane devAmAMthI mukta karavA mATe khareDI vi. audIcya brAhmaNano eka piTA-vibhAga ("khareDI karavAmAM AvatuM ugharANuM samavAya"). (saMjJA.) kharI-pArI chuM. bhayaMkara nahi e gune, halake aparAdha khare(ro) 5. rivA.] dAMtAvALA lekhaMDana ke lAkaDInA kharI-pArI strI. teDA vagere polA dAgInAmAM bharavAmAM athavA sIMdarInA sAdhanathI veDAnA zarIra uparanA vALa AvatI lAkha mATI vagere vastu cikhA karavAnI kriyA kharIpha vi. [ara.] varasAdane lagatuM (utpana, khetInuM). (2) khare2vuM a. ji. [2vA, (pazunuM) mutaravuM, khaLavuM 5. khetIne AimAsu pAka, " mona kApa" arerATa puM, TI strI. [vA.gu. 'I' strIpracaya.] "khaDa khaDa" kharuM vi. [ saM. haravA- > prA. vaka-] AkaruM, sakhata, avAja, kharara avAja kaDaka. (2) zekIne kaDaka karavuM. (3) yathArtha, vAstavika, khareyiAM na., ba. 1, [2vA.] rUpAnAM ghareNAM sAcuM, vAjabI, 'benAphAIDa', "ekayuala." (4) nakalI kharI strI. [ravA] zvAsanaLImAM mAMdagIne lIdhe thato avAja, nahi tenuM zuddha. (5) ImAnadAra. (6) (lA.) Azcaryajanaka. khareDI, kharakharI. (2) nA khareDe (7) bhAra batAvavA nirarthaka umeraNa (jAte khare' jevuM). khare ja e khareDe." (2) De mAra. (3) jADA tae [-ra karavA (rU. pra.) maMdavADamAMthI beThA thavuMH rA kharela (-kayajue "kharala." parasevAnuM (rU. pra.) sAcI mahenata karI kamAyeluM. -rA khareTI (khareMTI) juo "khareTI." bapora (u. pra.) madhyAhana. (2) caDatIno samaya. rA bapAre khare (kha) jue "khareTuM. " tArA jevA (rU. pra.) bhAre kacchamAMthI pasAra thavuM. -ra khareTa (khare Tao jue "khare- "kharATe." bare tArA dekhAvA (rU. pra.) bhAre muzkelImAM mUkavuM. khare huM (khare ThuM) jue "khare TuM.' beTuM (rU. pra) khaTapaTa. 1 thavA devuM (rU. pra.) zekAvA khare 5. jio "kharA.' jeDAnI eDIne Ubhe bhAga devuM. 0 thavuM (rU. pra.) duHkha khamI pAkuM thavuM. paNa kharekhara jue "kharekhara.' ) asalapaNuM, sAcI tAkAta pANI pIvuM (rU. pra.) kharekharI strI. [ + gu, "I' ta. pra.] (lA.) kasoTI bArIka dhAra kADhavI, 0 lAThuM (rU. pra.) gajavela, pilAda, khareja . umaraDe sTIla.' (2) parAkramI vIra puruSa. -ro AkaDo (rU. pra.) khareda(dha) muM. eTalo chevaTe nakkI karelI rakamavALuM bharatiyuM, "phAinala bila'] khareNI, -, chI strI, [maLa saMdigdha ] samrATa azokanA kharuMte ke. pra. [ kharuM ja te' nuM lAdhava jarUra sAcuM samaya(I. pU. 3 jI sadI)nI bhAratavarSanA vAyavya pradezamAM khare ki. vi. [ juo "kharu' + gu. "e' trI. vi. ne pracalita eka videzIya lipi. (saMjJA.) pra. kharekhara, barabara, sAcuM, sAce, kharekhAta, nakkI khareTa (khAMTa) zrI. nakhane ujharaDe khare- khara kiM. li. jio "kharuM,' dviva.] o "khare.' kharca kuM., na. [ ara. khaja > phA. kharcA] vaparAvuM e, kharekharuM vi. jio "kharuM,'-dviva.] vAstavika, yathArtha, vyaya, ekapeDicara,' 'AuTa-le.' (2) avasare karavAmAM taddana sAcuM, nAphAIDa,' 'riyala, kamyuala.'. (2) Avato vo. (3) kiMmata, cAIjha (lA) kasoTI thAya tevuM kharca-khAtuM na. [ + ja e "khAtuM.'] thayela kharca batAvavA kharekhAta ki. vi. juo khare.' mATe khAte thatI rakama batAvatuM khAtuM (khAtAvahImAM) khareTavuM sakri. [ sI. ] vecavuM khaTANuM karmaNi, ji. kharca-khUTaNa na. [ + juo "TaluM +, "aNa' ku. pra.] khareTAvavuM che., sa. . avasarane kharca, varo. (2) phAlatu kharca, hAtha-kharacI khareTa vavuM, khareTAvuM juo "khareTa'mAM. kharcanuM vi. [ + juo "ga" + gu. "u" ta. pra.] khare-raMTI zrI. [juo 'khare(-re) + gu. 'I' strI pratyaya.] kharca karavAmAM kAma lAge teTaluM, kharca pUratuM vAsaNamAM bAjelI paDI. (2) kAdava sukAI jatAM phATe kharca-5tra, 07 na. [ + saM.] kharca saMbaMdhI noMdha rAkhavAmAM paDI hoya tevI jamIna. (3) e nAmanI eka vanaspati, Ave tevuM patraka [jamaNavArane kharca nAnI khapATa, balA kharca-pANI na., ba. 1. [ juo "pANI."] (lA.) khare(-2)huM) na. tAjI viyAyelI gAya-bheMsanuM be traNa kharca-bhuvana na [ + saM. ] janma-kuMDaLImAM kharca thavAnA yoga 2010_04
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ kharcavuM khalo batAvatuM khAnuM. (ja.). khalamalavuM a. ke. rivA.] jIrNa thaI ghasAI javuM kharcavuM sa. ke. [ e "kharca,' nA. dhA.] kharca kare, khala(le)la strI.. na. [ara. kha ] aDacaNa, vipna, naDatara, vyaya karavo, (nANuM) vAparavuM. kharcAluM karmaNi, kri. harakata. [0na(-nAMkhavI, 0 pahoMcADavI, (pe caDavI), kharcAvavuM che., sa. ki. 0 pAThavI (rU. pra.) aDacaNa karavI. 05DhavI, 0 pahoMcI kharca-verA puM. [ + ja "ve.' ] karelA kharca uparano (pAMcavI) (rU. pra.) aDacaNa thavI) sarakArI kara, epenDicara Tekasa kare tevuM, kharcALa khalavalavuM a. kiM. [ravA.] zobhavuM, dIpavuM kharcAu vi. [e "kharca' + gu. "Au' ka. pra.kharca khalavaliyuM na. [4e "khalavalavuM + gu. 'dhayuM' . pra.] have kharcAvavuM, kharcAyuM juo "kharcamAM. ane utsAhanI lAgaNI kharcALa, -La vi. [ ja "kharca + gu. ALa, zuM ta. khalavuM na. kAcAM keLAM baTeTAM vagerenAM ghI ke telamAM taLelAM pra.] juo kharcAu,' 'hAI-kaoNsTa' cagadAMmAMnuM pratyeka cagaduM, taLeluM paDIkuM kharca strI. [+gu. I strI pratyayo kharca karavA mATenI rakama khalavuM na. khIle. (2) gADAmAM , ADuM. (3) krikeTanI kharca-khUTa vi. [ + juo khUTavuM.'] kharyAM chI paDI hoya ramatamAM dAMDiye, "sTampa tevuM, kharca karavA azakta khala-vigha strI. [saM.] juo khaLa-vidyA." khacI-khUTa ) strI. [ + ja "khUTavuM." khalapuM. kArelAmAM vesaNa bharI ke chAMTI karavAmAM AvatuM zAka kharcA-pANI ja 'kharcapANI.' khalI zrI. e nAmanI eka dezI ramata [saMparka khacaluM vi. jio kharca + gu. "I' ta. pra.] kharca khalA-La)-saMsarga (-saMsarga) puM. [saM.] zaThanI sabata, luccAne karavAnA svabhAvanuM, uDAu, kharcALa khalaMge (khala go) chuM. bagIcA kharca na, strI. [ juo "kharca4' + gu, "u" ka. pra.] khalA strI. [ara.] khAlI sthaLa. (2) (lA.) parakAyApravezanI (lA) jAjarU javuM e, jhADe javuM e. (2) na. vijhA, maLa khalATavuM a. . khabhAne Teke Apa kharce 5. [ juo kharca + gu. '' svArthe ta. pra. ] khalabalI strI. [2vA.] ghAMghATa, garabaDa juo kharca." khalAmale pR. gADha sneha kharyuM pAna juo "khara'mAM. khalAra na. poluM taLiyuM khave vi. [saM., pR., na.] dasa abaja, hajAra karoDa. (2) khalAla vi. taddana bhInuM vAmaNuM. (3) khoDIluM, apaMga khalAvuM a. kei. aTakI paDavuM nIkaLI gayA hoya tevuM khala(La) vi. [saM., pR. ] zaha, luccuM khalAsa kri. vi. [ara.] 52, parNa, samApta. (2) prANa khalajuo "kharala." [(vahANa) khalAsaNa (-zya), NI strI, juo "khalAsI' + gu, "aNukhalana. vahANanA bahAranA bhAgamAM jaDeluM te te pATiyuM. "aNI" pratyaya] khalAsInI patnI khalaka strI. [ ara. khaDaka ] duniyA, Alama, jagata, khalAsI chuM. [ara. "khalAsa' + gu. "I' svArthe ta. pra.] vizva, loka, DiLa vahANa calAvanAra, nAvika, "maMrinara, "seilara,' "sI-mena' khalaka-carakhe 5. [ + ja "cara." ] duniyArUpI caka- khalAsI-gIta na. [ + saM.] khalAsIo dariyAI musApharImAM khalakata strI. [ara. bikat] jAti-svabhAva. (2) Teva,Adata gAtA hoya che te che tevuM gIta khalakuM na. kaNa, rajakaNa, karNa [pahoLuM khulatuM vastra khalAsI chuM. [+gu. "Da' svArtheta. pra.] khalAsI. (5ghamAM) khalake puM. [ara. khirkaha ] phakIrano jhabhe. (2) pahereluM alI strI, khisakelI, khaleDI, khilADI khavakhate puM. [ravA.] gaLAne eka roga khalI strI. bALakonI eka ramata, bhilu, khalelo. khala khala kri. vi. [ravA.] evA avAja sAthe khalI' vi. tala vagerenA kIcaDavALuM [khalI, bhilu khalAlANa (zya) strI, jio kholavuM + gu. "ANa" khalIcakrana. jio + "khalI+ saM.] bALakanI eka ramata, ka pra., A be kRtinuM dvi4) kheALA kheALa, zodhAzodha khalI -na) na. cAkaDuM, lagAma (veDAnI) khalata vi. [saM. varaMvATa] TalivuM, tAlivuM khalIna) na. nadIne kinAro khala(La)natA strI. siM] zaThatA, luccAI, badamAzI khalIto chuM. [ara. kharIha>phA. khalIta7juo "kharI." khala . [ kA. khalIta ] khAnAMnA rUpamAM paDevALI khalIna-1 ja e "khalI. ' kathaLI (pAna sepArI vagere rAkhavAnuM sAdhana, kApaDanuM khalIpha, phAyuM. [ara. khalIpha mahammada pigaMbara sAheba pachI banAveluM), vATa, raNe emanI dharmanI gAdIe Avela te te islAmI guru khala(La)-nAyaka ! [ saM.] nATyakRtimAM nAyakathI bIjI khalIphA strI. [+gu. "I' ta. pra.] khalIphApaNuM. (2) khalIphAnI kakSAne dhUrve nAyaka, viduSaka. (nATaya.). sattA alabata strI chapI masalata, (2) moja-majA, gamata khalIpha chuM. e nAmano eka cheDa ala-a paM. jio "khala + bano.] kharalano dasta khalIla 5. [ara.] dosta, mitra khalabala (khayabarA) strI. [ravA.] a-vyavasthA, garabaDa khalIlakhAnI strI. kApaDanI eka jAta khalabalAvavuM sa, ji. [2vA.] khaLabhaLATa utpanna kare khalela pu. chokarAMonI eka ramata, khalI, bhilu 2010_04
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ khalecI khasabo khalecI strI. phi. "khalIta' dvArA nAne khalate [khalI khavAsaNa (-zya) e khavAsaNa." khaleDI, -nI strI, zuM na. jio "khalI" dvAra.] khisalI, khavIsa puM, na. [ara. = apavitra mANasa] avagati pAmela khalela juo "khalala.' musalamAna. (2) mAthA vagarane mAnavAmAM Avate bhUta-pizAca khaleluM-6) na. dezI khajarInuM phaLa khe chuM. [sa. phA--khavAvuM, ghasAvuM-phAva->prA. lavama-] khalevAlI strI. khaLAmAM baLadane bAMdhavA kheDelI thAMbhalI khavAI javuM e, kehavAvuM e, saDe khaleluM jue "khaleluM.' khaza(-sa)kalAM, na., ba. 1. [vA.] cALA, aDapalAM. (2) khale-Le)LavuM e "khareravuM.' [sAdhana, joDe (tucchakAramAM) hAthakaDI khale pR. [8. prA. laThThama-]-paganuM rakSaNa karanAru cAmaDAnuM kha(sa)maluM vi. ThIMgaNuM, vAmaNuM, cakuM khale . chokarAMonI eka ramata khazi(siDyANuM vi. phIkuM paDI gayeluM moTuM hoya tevuM, UtarI khalekti strI. [saM. +vita] khaLa mANasanuM vacana. (2) gayelA meDhAvALuM, beThuM paDI gayeluM, bhaluM luccAIbhareluM lagna khazita-si)yuM na. e nAmane eka alaMkAra-dAgIne khala vi. ramavAnI TevavALuM, ramatiyALa khasa. [saM.] e nAmano eka deza ane tyAM vatanI, khakalara strI. gharaDI bheMsa zaka, sAthiyana. (saMjJA.) khahalarI strI. zarIramAM caDatI khAlI khasara strI. [sa, kuSTade. prA. hemu hAthapaganAM AMgaLAkhaluM na, halo chuM. [de prA. gi-] ja e "khale'De). emAM rassIvALI phollIo thAya che tevo eka cepI roga khAvakeTa vi. [juo "khAvuM' dvArA.] khAukaNa, khAudharuM khasa strI, puM. [vA.] vALa, vIraNa, (sugaMdhI vanaspatikhavakhava na. [o "khAvuM dvArA.] khAvAnI eka vAnI jemAMthI attara bane che ane jenI unALAmAM ThaMDaka mATe khavA (rA)vavuM ja khAvuM'mAM. TIo banAvavAmAM Ave che.) khavaNI strI. [sa. kSaLiHI> prA. lavaNamAM] kApInI khasa (-sya) jio "khasavuM." (sau.)] ge.vhilavADamAM pharato khADe. (vahANa.). sonagaDha tarapha ramAtI e nAmanI eka ramata, bhilu khavara(La)vuM sa. ji. [2vA.] khaNavuM, khajavALavuM khasakaluM ja "khazakaluM." khavarAvavuM e "khavaDAvavuM.' khasakavuM a. kri. [ie khasavuM' + gu. "ka" vArthe ta. pra.] khavaLavuM jao "khavaravuM.' 1 khiLabhaLavuM sarakavuM, dhIme dhIme khasatuM javuM khavaLavuM a, kri. [ravA.] pAsuM maraDavuM, ALeTavuM. (2) khasAluM jue "khavuM.' khavAu vi. jio "khAvuM' + gu. "Au . pra.] khavAI- khasake puM. jio "khasakavuM' + gu. "e". pra.] khasakavuM e, kAhavAI jAya tevuM, "keresiva' khasI javuM e, khasake. (2) khacake, khAMce. (3) khasaro khavADa(-2)vuM ja khAvuM'mAM. khasakhasa 5. [sa vasavela, prA. vAsa, prA. tatsama zA. mAM khavANu na. jio "khAvuM' + gu. "ANa" ka. pra.] khavAI kharakhAza] aphINane cheDa. (2) ., ba. va. aphINanAjavuM e, "kerojhana' pisanA DoDAmAMthI nIkaLatA khalatA badAmI raMganA khavAba 5., na. [phA. khAbU ] vAba, svapna, seNuM bArIka dANA khavAbI vi. [+ gu. "I'ta. pra.] svapnamAM rAcanAruM, misyA khasakhasa chuM. [vA. dAMta karaDavA e khisane tejAba taraMgo karanAruM khasakhasAkSa na. jio "khasakhasa + saM. a] khasakhavAra ja "khuvAra." khasakhasiyuM vi. [ja "khasakhasa + gu. iyuM' ta. pra.] avAravuM ja "khavADavuM.' ("khavAranuM vyApaka nathI.) khasakhasanA dANA jevuM jhINuM. (2) khasakhasanA raMganuM khavArI ja "khuvArI." khasakhasI vi. [juo "khasakhasa + gu. I' ta. pra.] khavAyuM jue "khAvuM"mAM. [khavAI jAya tevuM (rU. pra.) kATa ja "khasakhasiyuM.' (2) e nAmano eka cheDa vagerethI ghasAro ane nAza sahana kare tevuM, "keresiva"] khasakhasI vi. [2.] gADha, ghATuM, bharAu khavAsa 5. [ara.] svabhAva, prakRti. (2) padArthane dharma khasakhasI chuM. halake AsamAnI raMga athavA guNa. (7) rajavADAM temaja dharmaguruo ane tavaMgarene khasa-5(-)sa kri. vi. [2vA.] phATelA paherelA jeDAne tyAMne hari nokara, khAsadAra, khijamatadAra. (4) cAlatAM avAja thAya ema saurASTramAM rAjapUta rajavADAMmAM haja riyAonI UbhI thayelI khasaDI sI. jio khesa' dvArA.] khabhe ke keDe bAMdhavAnuM lugaDuM jJAtine puruSa khasatuM vi. [ o khasavuM' + gu. "tuM" varta ] AvuM, daranuM, khavAsa(-se)Na -zya), khavAsaNI strI, jie "khavAsa' vegaLuM. (2) (lA.) januM pagarakhuM, khAsaDuM. [ karavuM (rU. pra.) + gu. "a8-e)Na-"aNuM' apratyaya] khavAsa jJAtinI strI manathI utArI nAkhavuM, aLakhAmaNuM karavuM. 0 makavuM (rU. pra.) khAsiyuM na. ["khavAsa' + gu. "iyuM' ta. pra.] lA.) jatu karavuM, darakAra na karavI) gAdI-takiyAnI beThakamAM takiyA pAchaLa pATiyAno AdhAra khasa-paruM na. jio khasavuM ane paruM, paruM khasane khavAsI zrI. [ja e "khavAsa' + gu. "I' ta. pra.] khavAsanuM prAga.] khasI javAnuM kahevuM che, jAkAre devo e kAma ke dhaMdhe. (2) khavAsI karanArI strI, khavAsaNa khasa, beI ja "khuzabo." 2010_04
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ asama 606 khaLakhaLatuM khasama puM. [ara. khatma ] pati, dhaNI, savAmI, vara, khAviMda khasiyuM vi. jio "khasI' + gu. "chayuM ta. pra.] khasI khasama khAI vi., strI. jio "khasama' + "khAyuM + gu. "yu' kareluM bhu. ku. + ' strI pratyaya; -dhaNIne khAI janArI strI.] khasiyela1-2 ja khasiyala.12 tAro pati maraze evI gALa. (2) vidhavA khasI(sI) kri. vi. [ara. khasI) vRSaNanI geLAo khasama-pATI vi., sI. jio "khasama + pITavuM' + gu. vADhakApathI kADhI levAmAM AvI che tevuM. (2) (lA,) paM. "yuM' ku. + "I' strI pratyaya] patie mAra mAryo che tevI hIjaDe, bAyale, napuMsaka. (3) strI. khasI karavAnI kriyA, strI (eka gALa) kesTrezana' [0 karavuM (rU. pra.) mANasa ke pazunA vRSaNa upara khasama-mUI ve, strI. [jue "khasama + "uM' + gu. "I' vADhakApa karI goLI kADhI levI. (2) hIjaDo banAvavuM. pratyaya jene pati marI gayA che tevI strI (eka gALa) khasu na. eka prakAranuM e nAmanuM vAjiMtra khasama-raI vi, strI, juo "khasama' + "rAyuM + gu. 'I' khasUkalAM na, ba. 1. [vA. cADI-cUgalI strI pratyaya pote marI jatAM rahenArI strI (eka gALa) khasUdiyuM, cela vi. jio "khasa' + gu- "UDiyuM + khasama-vahAlI (-vA:lI) vi., strI. [o "khasama" + ela' ta. pra.] khasanA rogavALuM, khasiyuM "vahAluM' + gu. "I' stra pratyaya jene pati vahAlo che cA khajUra vi. [jao "khasa dvArA. khasiyuM, khasane regaje patine vahAlI che tevI strI (vekane zabda) vALuM. (2) (lA.) gayuM khasara(-) puM. [ravA. + gu. "e" svArthe ta. pra.] lITInuM khasUriyuM viM. + gu. "yuM' ta. pra. khasane regavALuM nizAna, (kArIgare paththara lAkaDA vagere upara kare che khariyuM na. [o "khasavuM' dvArA, bAlabhASAmAM khatevA) AMke [-ghATe khAMco ke ghasarake sakavuM-lapasavuM e (ge. mA.) khasarake puM, juo "khataro' dvAra.] Ake, pAtaLo lITI- khasUsa kri. vi. [ara.] khAsa karIne, jarUrathI, khacIta khasara-pasara ja khasaDa-pasaDa.' khaseDavuM jue "khasavuM' mAM khaseDAyuM che.nuM kamANe. khaseasaravuM sa. kri. [jae khasara,' nA. dhA.] akA kAvavuM punaH pre., sa, kiM. pADavA. (2) khetaramAM kayArA pADavA. (3) namUne cItaravA. khaseDhAvavuM, khaseDhAvuM juo "khaseDavuM' mAM. khasarAvuM kamaNi, kri. khasarAvavuM che. sa. ke. khaseluM vi. jio "khasavuM' gu. "eluM' bI. bhu ka] (lA.) khasarAvavuM, khasarAvuM e "khasaravuM" mAM. magaja khasI gayuM hoya tevuM, cazkela, gAMDuM khariyuM na., - . [juo khasara' + gu. jIyuM ta. akhAra . [phA. khastAkhA2 ], khasekhAzaka chuM. ghAsanuM pra.] asaro karavAnuM suthAranuM ke kaDiyAnuM ejAra bichAnuM, tRNa-zamyA. (3) kATamALa, makAnane bhaMgAra. (3) asara ja "asara." (2) lAkaDA upara pADela svastika. kacare pajo. (4) vi. vera-vikhera (3) jamIna mApaNInI noMdha, phiDabuka' hivA khaseDavuM sa. kri. jio "khaLavuM' ene vikAsa.] kheMcI khasalata zrI. [ara. khastat] khAsiyata, Adata. Teva, levuM, jhUMTavI levuM. (2) phADI nAkhavuM asalI strI. jao "kharasalI.' rigavALuM khaseNI strI,, - puM. [e khaseTa' + . "o' ka. asalI vi. jio khasa dvArA.'] khasavALuM; kharasanA pra. + "I' strIpratyaya] keDa uparanA kapaDAnI geDamAMnI asaluM ja o "kharasaluM." oTI. (rU. pra.) keDa upara khasaluM vi. [ja "khasa' dvArA.], khalela vi. jio khaseravuM . ki. jio "khasavuM--ene vikAsa.] khaseDavuM, khasaluM'+gu. 'ela te. pra.] khasanuM regI, khasalI, dUra karavuM. khaserAvuM karmaNi, kri. kharAvavuM che., sa. ki. khasavaNI sI. jio "khesava' + gu. "aNI" ka. pra.] khaserAvavuM, khaserAvuM jae khaseravuM'mAM. khisI paDeluM khaseDI nAkhavuM e. (2) ulaMghana karavuM e. khasta vi. [.] veraNa-cheraNa, asta-vyasta. (2)sthAna-bhraSTa, khasa-vALA . jie khasa + vALe; samAnAthano kha-svastika chuM. [saM.] juo khamaNa." dvirbhAva.] jue khasa. (2) lAvaMja (vALAno bIjo prakAra) khasI juo "khasI." khasavuM a. kri. [de. prA., tatsama saravuM, khasaravuM. (2) khaLa juo "khala.' sthAna choDI devuM. (3) aLagA thavuM. khasAvuM bhAve., kri. khIra ja "kheLa." khaseDavuM ke, sa. kiM. ("kharasAvavuM' rUpa nahiM, paratuM - khaLa (-) jae "kheLa." savavuM bIjuM rUpa thAya che.) khaLavuM a. ke. [ravA.) khaDakhaDavuM, khaNakhaNavuM. (2)(lA) khasiyA-ve)a' vi. [o "khasiyuM' + gu. a8-e) dIpavuM, zebhavuM. khaLakAvavuM che., sa, kri. la" ka. pra.] khasiyuM, khasanA rogavALuM khaLake puM. [ravA.] khaLa khaLa thaI pANInuM vahevuM e khasiyA-yela vi. [ja khasiyuM ' + gu. "a(e) aLakira chuM. Ucaka 2kama. (2) jaththo, samUha (ema ta. pra.] khasI kareluM khaLa khaLa kri. vi. [2vA.] aTakayA vinA evA avAje vahe khasiyANuM ja "khaziyANuM." khaLakhaLatuM vi. [juo "khaLakhaLavuM' + gu. "tuM" varta ka] khasiyuM vi. [o "khasa + gu. "IyuM" . pra.] khasanA | (lA.) dhaNuM garama thavAthI evA avAja sAthe ukaLatuM regavALuM, khasiyala (pANuM vagere) 2010_04
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaLakhaLabhaLabhaLa 607 khaMkhAre khaLakhaLa-baLabhaLa ki. vi. vi.) e avAja thAya khaLAvavuM ja baLavaM- mAM. ema. (2) (khakhavya-bhayabhastha strI. (lA.) laDAI, khaLa-vAha () strI. [jue "khaLuM' + "vADa" (kudaratI jhaghaDe kAMTA vagerenI)] gAmane pAdare khaLAMone vADa karI vALI khaLakhaLavuM a. ji. rivA., de. prA. vavava evA lIdhela vaDe, kharAvADa avAjathI khUba UkaLavuM (pravAhInuM). khaLakhaLAvavuM ., khaLAvuM1-2-3 jAo 'khaLa-2-3mAM. sa. ke. khaLAMhaLAM kri. vi. jio khaLuM' + "DhALavuM' gu. 'u' khaLakhaLiyuM vi. [jao "khaLakhaLavuM' + gu. "chayuM pra.] ka. pra. ane beune 'A' ba. va.] khaLAM ubharAI jAya khaLa khaLa' ema khUba UkaLatuM. (2) na. nAnuM vaheNa, jharaNuM ema, puSkaLa chata hoya ema. [0 thaI javuM:(u. pra.) puSkaLa khaLa-mULa vi. asta-vyasta, a-vyavasthita prApita thavI] khaLa-tarAI strI, jio "khaLa-dvArA.] lucAI, kuTila- khaLiyANa () strI. vi.] 2DALa, kakaLATa. (2) paNuM. (2) (lA.) buddha-cAturya, kAryasAdhaka zakti (lA.) tephAna, dhAMdhala khaLa-tA juo "khala-tA." khaLI strI. [6. prA. 8 TUMgA anAjane masaLI ke khaMkherI khaLa-dhamale vi. saM. vadharma + gu. "IzuM' ta. pra.]. sApha karavAnuM sthAna, khaLuM. (2) kaTheLanI dALa karavAnI pAkhaMDa dharmanuM anuyAyI ke calAvanAruM jagyA. (3) khAtaranI DhagalI khaLa-nAyaka juo "khalanAyaka." khaLI strI, dudhanI baLI khaLapaNa na. [ja "khaLa + gu. "paNa" ta. pra.] khaLapaNuM, khaLuM na. di. pra. a-] juo "khaLI." [ pAkavuM (..) khaLatA, luccAI [(khare bhagata nahi ja) ghaNuM phAyado thavo. 0 mA-mAMgavuM (rU. pra.) khaLAvADamAM khaLa-bhagata 5. [saM. 24-mavata, arvA. ta6 bhava] DhoMgI bhagata jaI khaLa khaLa bhIkha mAgavI. -Le khabara (rU. pra.) pariNAmanI khaLabhaLa (khabhavya) strI (juo 'khaLabhaLavuM.'] khaLabhaLATa, khabara chevaTanA bhAgamAM khuivArI, nukasAna hA-hokAre. (2) doDa-dhAma, dhamAcakaDI. (3) gabharATa kho-kharAba strI. [", "e" sa..vi., pra. +juo "khuvArI....] khaLabhaLavuM a. kri. [ravA., de. prA. zA-ma] "khaLabhaLa khaLaLavuM a. kiM. [vAM] jue "khareravuM. (2) pANInuM evo avAja thave (samudra vagere). (2) (lA.) mananuM vahevuM (avAja sAthe) hAlakaDolaka thaI javuM, ajaMpo . (3) Uthala-pAthala khabheLATa puM, TI sI. [jao "khaLaLavuM' + gu. ATa' thaI javI. khaLabhaLAvavuM che.. sa. ki. ku. pra. + "I' pratyaya] pANInA vahevAthI thato avAja khaLabhaLATa muM. [juo "khaLabhaLavuM + gu. "ATa' ku. pra.] khoLe muM. jio "khaLaLavuM" + gu. " ku. pra.] khaLATa. khaLabhaLavuM e, 'ejiTezana' (2) khaLakhaLa paDato dadaDe khaLabhaLAvavuM jae "khaLabhaLajmAM. aMka (kha) vi. nabaLuM [baLo kADha khIra na. cokI karavAne dIvAlamAM pADeluM bAkuM khaMkAravuM (khAravuM) a. kiM. [2vA.] udharasa khAvI. (2) khaLa(91)-vidyA strI. [saM. varu-vivA] chaLa-kapaTa, dhUrtatA khaMkha (kha) muM. pAyamAlI. (2) badale vALa e. (3) khaLavuM a. phi. [saM. vaDha > prA. ] acakAvuM, taphAnI ghoDo aTakAvuM. (2) cakavuM, bhalavuM. (3) nAza pAmavuM, TaLavuM. (kha) vi, khekhA jevuM nakAmuM. (2) nirdhana, (3) (4) bahAra nIkaLavuM. khaLAvuM bhAve., kri. khaLAvavuM ujajaDa. (4) satva vinAnuM. (5) khAlI, pikaLa. (6) kaMjUsa sa, .i khaMkha (kha khya) zrI. [saM. zaru >prA. jhaMat dvArA] tIvra khaLavuM sa. kri. [saM. ha>khaLa, nA. dhA.] chetaravuM. icchA. (2) khaMta. (3) bhUkha. (4) dabAmaNI. (5) julama. phosalAvavuM, chaLavuM. (2) hasavuM, dAMta kADhavA. khaLAvuM [0 bhAMgavI (2. pra.) bhUkha dUra karavI]. karmaNi, , ji. khaLAvavuM? pre., sa. . aMkhaDa (kha) muM. hADapiMjara khaLavuM sa. kri. kheLa caDAvavI. khaLAvuM karmaNi, phri. khaMkharoTaluM sa. kri. jarA jarA paDavuM, ochuM kharaDavuM khaLAvavuM che. sa. di. khaMkhaTAvuM karmaNi, 4. khaMkhaTAvavuM che, sa phi. khaLa-saMsarga (-saMsarga) jao "khala-saMsarga.' khaMkhaTAvavuM, khakharoTAvuM ja "khaMkharaTavuM'mAM. khaLaLa-khaLa kri. vi. [ravA.) aTakyA vinA vahetuM hoya khaMkhaLAvavuM sa. kri. [ravA.] juo khaMkhA(-gA)La." (2) evA avAje (e avAja thAya ema khuba ukALavuM. (3) kaDhAvI levuM [haNahaNATa khaLaLaLa kri. vi. [ravA.] nadInA ke jharaNAnA pravAhane paMkhAra (khara) puM. rivA.] khoMkhAze. (2) baLa. (3) khaLAI zrI. [o "khaLa" gu. "AI' ta. pra.] khaLa-tA, khaMkhAravuM (khAravuM) a, kri. [ khaMkhAra, -nA. dhA.1 luccAI oine lagatA kharca khaMkhAravuM. (2) baLakho kADha. (3) meDhAmAM pANI rAkhI khaLAkharAjAta strI. [o "khaLuM" ke "kharAjAta.'] khaLAM- baMdha maDhe gaLagaLAvavuM. (4) haNahaNavuM. piMkhArIne (khakhaLA-pAlI strI, [juo khaLuM' + pAlI.] kheDUta pAsethI rIne) (rU. pra) e cAkhuM, spaSTa svarUpe]. khaLAmAMthI levAmAM AvatA dANAnuM eka mApa paMkhA (khAre) muM. [ja e khaMkhAra + gu. A svArthe khaLAmaNa (-zya) strI. [jue "khaLuM" dvArA.] khaLAvADa ta. pra.] juo "khaMkhAra." 2010_04
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaMkhALavuM khaMkhALavuM (kharALavuM) [ravA.] jue 'khaMgALavuM.' khaMkheravuM (khaGakheravuM) sa. kri. [jue 'kheravuM,' ae varNave dvirbhAva.] jhATakIne La vagere dUra karavuM, jhATakavuM. (2) (lA.) ThapakA dhruve. (3) mAra mArave!. (4) mAra mArI lUMTI levuM. khaMkheravuM (khakakherAluM) karmaNi, kri. khaMkherAvavuM (khakakherAvavuM) pre., sa. kri. khaMkherAvavuM, kherAvuM (khaDakherA-) jue 'khaMkheravuM'mAM, khaMkheravuM(khaGa kheravuM) sa. kri. [jue 'kheravuM;' Adi varNane dvirbhAva] aLatA lAkDAnA TrAyalAne saMke rave. (2) nakhathI ujharaDA karavA, (3) : bina karI nAkhavuM. khaMkherAvuM (khakhArAvuM) karmANa., . khaMkherAvavuM (khakherAvanuM pre, sa. kri. khaMkherAvavuM, khaMkherAluM.(khaOArA) jue khaMkheAravuM'mAM khaMkheLavuM (khaDakhALavuM) sa. kri. [jue kheALavuM;' Adi varNanA dvibhAva, khUNe khAMcare zeAdhI vaLavuM. khaMkheALAvuM (kha kheALAvuM) karmaNi,, kri. khaMkheALAvavuM (khakheALAvavuM) pre., sa. kri. khaMkheALA(khakkhALA) puM., ba. va. [jue 'khaMkhALavuM' + gu. 'uM" rR. pra.] khALaMkhALA, zeAdhAzeAdhI. (2) khAMkhAkheALA, phAMkAM khaMkheLAvavuM, khaMkheALAvuM (khakheALA-) jaA 'khaMkhALavuM'mAM, khaMkheALAM (khAkheALAM) na., kha. 1. [jue 'khaMkheALA.'] jue 'khaMkheALA,' aLiyuM (khaGakheALiyuM) na. [ravA.] (khAsa karIne khALakAnI bhASAmAM) mAthe pANI reDI nAhavuM e.[-yAM karavAM (rU. pra.) nAhavuM] khaMkheALA puM. [jue 'khakheA chuM.'] tapAsa, khaMkheALA khaMga (khaGga) vi. [saM, lagna,laMgaDuM] khAMDu, eka bAju nameluM. [. thayuM (rU. pra.) Azcarya-cakita thavuM. 0 vALavA, 0 vALI ApA (rU. pra.) DhagaleA karI ApavA. (2) sArA khale Apave. (3) sarvottama karI ApavuM] kheMgA. (khavaDa) vi. krodhI, ugra khaMgaDha (khaDaya) strI, bahu pAkI IMTa, khaMjara khaMgara1 (khara) vi. tadna sUkuM khaMgara (kha25) strI. taddana pAkI gayelI IMTa, khaMgaDa, khaMjara maMgaravuM (kharavuM) sa. kri. khAlI karavuM. (2) cariyANa caravuM khaMga(-kha)LAvavuM (kha (-)LAvavuM) jae 'baMgALavuM'mAM. aMgArA (khAre) puM. [ravA.] baLakhA khaMgAlavuM (khAlanuM) sa. kri. [ravA.] khAlI karI devuM. (2) thADuM dhovuM, (3) saMbhoga karave. [ khaMgAlI nA(-nAM)khavuM (khAlI) (rU. pra.) dhAvuM. (2) saMbhAga karavA] khaMgA(-khA)LavuM (kha (-)LavuM) a.kra. [ravA.] kogaLA karavA. (ra) vIMchaLavuM. khaMga(-kha)LAvavuM (kha (-)LAvavuM) pre., sa. kri kheMcakATa puM. [jue 'kheMcakAvuM' + gu, 'ATa' rR. pra.] kheMcakA, paMcAmaNa, AnAkAnI khaMcakAvavuM juo nIce 'kheMcakAvuM'mAM, kheMcakAvuM a. kri. [4 'paMcA'; -nA, dhA.] khacakAvuM, acakAvuM, khamAyuM. khaMcakAvavuM pre., sa, kri. _2010_04 8 khaMTakAva kheMcake huM. [ravA.] khaMcakAvuM e, kheMcakATa, AnAkAnI. (2) sapATInA nArA khADA, khacakA kheMcAmaNu (kha-cAmaNya) strI. [jue 'kheMcAvuM' + gu, 'AmaNa' TTa, pra.] kheMcAvuM e, kheMcakATa, AnAkAnI kheMcAvavuM, kheMcAvu.' (khacA) jue 'khAMcavuM'mAM, kheMcAvuM? (kha-cAvuM) . kri. [ravA,] acakAvuM, khacakAvuM, caiAlavuM. (ra) zaMkAmAM paDavuM. (3) zaramAvuM, lAguM, saMkrAca anubhavave [gharanI pAchaLanA sAMkaDo bhAga, naveLuM kheMcANuM (khacALuM) na. [jae 'khAMcA' + gu. ALuM ta. ..] kheMceravuM (khaceravuM) sa, kri. [ravA.] khaMkheravuM, jhApaTavuM. khaMcerAvuM (kha-cerAyuM) karmaNi,,kri. paMcerAvavuM (kha-cerA-) pre., sa. kri. kheMcerAvavuM, khAMcerAlu (kha-cerA-) jue khUMceravuM'mAM. khaMja (khajja) vi. [sa.] huM, laMgaDuM kha ja (kha-jatva) na. [saM.] laMgaDApaNuM kha Mjana (kha-jjana) na. [saM.] e nAmanuM eka suMdara pakSI (hasatAM gAlamAM khADA pADavAnA AkArane 'khaMjana'nI upamA apAI che, khaMjana paDiyAM gAle' premA. khaMjara. (kha-jara) puM. [de. prA. skuM jhADa] sukAI gayelA padArtha. (2) khuba pAkI gayelI IMTa. (3) IMTa ke paththarane UbhA thara, kharo. (4) dhAtunA kacarA kha'jarara (khajjara) na. meDhuM makAna khaMjara (kha-4ra) na. [aa.] kaTAranA ghATanA ekavaDA hAthAnA charA, jamaiyA, (lAMbA e-dhArA) khaMjara-khAjI (kha-jara-) strI. [phrA.] khaM2 hulAvI devAnI kriyA khaMjarI. (kha-jarI) strI, dhagharIvALI nAnI Dapha (eka vAdya). (2) rezama raMgavAnI eka rIta. (3) caTApaTAvALuM raMgeluM eka rezamI kApaDa khajarIne (kha-jarI) srI. [jue khaMjara' + gu. 'I' pratyaya] zvAsa rAkhavAnI jagyA khaMjavALa (-ca) strI. [jue 'khaMjavALavuM.'] valUra, khaMkheLa, ceLa. [. AvavI (rU. pra.) khaMjavALavAnI lAgaNI thavI. 0 thavI (rU. pra.) kAma karavA caTapaTI thavI] kha'javALavuM sa, kra. [ravA.] valUravuM, khaMjoLanuM (nakhathI). [mAthuM khaMjavALavuM (rU. pra.) Azcarya sAthe vicAramAM paDI javuM.] khaMjavALAnuM karmaNi, kri. khaMjavALAvavuM ke., sa.kri. khaMjavALAvavuM, khajavALAvuM ja khaMjavALavuM'mAM. khaMjA (khA) sI., puM. [saM., zrI.] e nAmaneA eka gaNameLa caMdra. (paM.) [gaNumeLa chaMda. (piM.) khajikA (khajikA) sI., puM. [saM., sI.] e nAmanA eka kho (kha-jo) puM. gIdha pakSI vi, ceLa khoLa (khoLya) phrI. jue 'khaMjoLavuM'] khaMjavALa, khoLavuM (kha~oLavuM) sa. 6. [jue khaMjavALavuM;" gu. prakriyAmAM saMskRta prakAranuM saMprasAraNa] khaMjavALavuM, valaravuM (nakhathI), kha joLAvuM(khoLAvuM) karmaNi, kri.khoLAvavuM (kha-joLAvavuM) pre., sa. kri khaMjoLAvavuM, khoLAvuM (khoLA-) jue khaMjoLanuM'mAM, khaTakAva chuM. [jue 'khaMTANuM' + gu. svArthe 'ka' + 'Ava'
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaTAvuM khaMDhavuM ka. pra.] aMTAvuM e, samAvuM e, samAveza. (2) nibhAva khaMha-dhArA (kha7-) zrI. [saM.] kAtara aMTAvuM (khaTAvuM) a, kei, samAvuM. (2) pASANuM, nibhAva khaMDana (khaDana) na. [sa.] bhAMgavuM toDavuM e, bhAMga-teDa, (2) tha, nabhavuM. khaMTAvavuM (khaTAvavuM) ., sa. ki. sAmAnAM siddhAMta ke dalIlane toDI nAkhavAnI kriyA, matakhaMDheLa (khALa) . khAMce, khAMcare, khacako khaMDana, radiye, pratyAkhyAna, " keyuTezana' khaMta (khaDa) 5. siM] TukaDe, hisso, bhAga. (2) vibhAga. khaMhana-priya (khaDana) vi. [4] sAmAnAM siddhAMta ke (3) pariccheda, vAkaya samaha, "blejha," "peregrApha."(ge. mA, dalIlanuM khaMDana karavAnI vRttivALuM, "DisTraTiva' na. 2) ba. ka. ThA.). Vra. (4) pasvInA vizALa khaMDemAM pratyeka khaMDana-maya (khaDana) vi. [] jemAM bIjAnAM siddhAMta (eziyA yuropa AmikA amerikA ane osTreliyA; vaLI ke dalIlone teDI nAkhavAnuM Thera Thera hoya tevuM janA evA vizALa deza-vibhAga : bharatakhaMDa ilAkhaMDa vagere). khaMDana-aMdana (khaDana-marDana) na. siM. pArakAnAM siddhAMta (5) eka cAlI ke kApaDuM thAya tevaDe mULiyAM sAthe ke dalIlanuM khaMDana karI pArakAnAM ke pitAnAM siddhAMto TakaDe, (6rezamI karavAnuM kALuM sutarAu kApaDa, (7) puSTi- ke dalIlenuM samaMthana karavAmAM Ave tevuM kArya mANIya maMdiramAM ThAkorajIne birAjavAnI pIThikA ke khaMThana-vAka (khaDana-) na. siM] jemAM pArakAnAM siddhAMto siMhAsananI AgaLa laMbacorasa dhATanI lAkaDAnI UbhI paTa ke dalIlonuM khaMDana che tevuM vAkaca, viruddha vANI, rade (AgaLa ramakaDAM zetaraMja vagere rAkhavAnI jara nIcI khaMDana-zakti (khaDana) strI. si.] vAda-vivAdamAM khaMDana laMbacorasa paheLI pATa goThavavAmAM Ave che te), khaMDa-pATa, karavAnI zakti. (2) sajIva vastumAM rAsAyaNika pheraphAro (8) meTA makAnane te te mATe eraDo karavAnI zakti aMka (khaDaka) 5. siM] nAne era khaMDanA (khaDanA) strI.[sa, varUna na.] jao "khaMDaNa." a, ba, , siM.1 navalakathAnAM badhAM lakSaNa khaMDanAtmaka (khaDanA-) vi. [saM. vana+mAtmana-] jAo jemAM na hoya tevI kathA, meha navalikA, (2) navalikA. "khaMDanamaya,' = "DisTrakaTiva' (caM. nI (3) TUMkI vArtA, "zeTa sTorI' (vi. ma.) (khaDanIya) ji. .] khaMDana karavA jevuM, bhAMgI kha-kAvya (khaDa-) na. (saM. mahAkAvyanAM badhAM lakSaNa jemAM teDI pADavA jevuM jimadagni RSine putra parazurAma na hoya tevuM bhinna bhinna vRtto-devALuM prasaMgAtmaka kAvya khaMha-parazu (khaNDa-) . [i] ziva, mahAdeva, rudra. (2) khaMDa-guNAkAra (kharaDa-) puM. [3] saraLatA khAtara meTa khaM-pATa (kha7-) puM. siM. + saM. paTTI puSTimArgIya gaNAkAra TALavA guNaka 2kamanA khaMDa pADI guNI evA maMdiromAM ThArajIne birAjavAnI pIThikA ke sihAsana javAbanA saravALAthI kADhavAmAM Avato guNAkArane AgaLanI cekInI AgaLa ramakaDAM pATa-bAjI vagere mUkajavAba. (ga.) vAmAM Ave che te jarA nIcI ane pahoLo pATa, puSTi.) aMgraha (khaDa-) 5. si.] eka aMzane ja svIkAra karI khaMDa-pAMDitya (kharaDa-pADitya) na. siM] adharI paMDitAI, pradhAna sthAne sthApavAno doSa, "esTe (A. bA) upara-ceTiyuM jJAna (tarka.) khaM-pralaya (khaNDa-) puM. siM] saMpUrNa pralaya na thatAM amuka aMgrahaNa (khaDa-) na. [3] sarca ke caMdra saMpUrNa grasta bhAgane pralaya, avAMtara pralaya. (dAMta.). na thayA hoya tevuM grahaNa, khaMDagrAsavALuM grahaNa, (2) khaM-mastAra (kharaDa) muM. si] eka prakArane tAla, (saMgIta.) ja khaMDa-graha," "e sTrakazana' (A. bA.) khaM-mala(La) (khaDa-maraDala, -La) na. [4] saMpUrNa vartala khaMDa-mAsa (kharaDa-) 5. [.] juo "khaMDa-grahaNa." na hoya te AkAra, apUrNa goLAkAra khajAti (khaDa-) DI. siM] pAMca ke paMcamAMza mAtrAnA kharI pI. telamAM taLelAM DhokaLAMnA TukaDA, DhokaLI khaMDavALI tAlanI eka jati. (saMgIta.) khaM-lavaNa (khaDa) na. [saM.] saMcaLa-khAra khaMDaNa . siM, ubdana>prA. laMDana na.] khaMDana, baMgANa. khaM-vAsI (kharaDa-) vi. saM., .] pRthvI uparanA hara(2) khAmI, khATa kaI eka khaMDanuM rahevAsI khaMDaNI jhI. [. pra. vaTTa, mardana karavuM, masaLavuM] harAvelA khaMjavuM (kharaDavuM) sa. kei. [sa. 3e>prA. haMTa saM. ane rAjA pAsethI tAbedArIne dave vasUla karavAmAM AvatI prA. tasama] bhAMgavuM, teDavuM, TukaDA karavA. (2) UdhaDuM hatI te rakama, pezakadamI. [0 bharavI (rU. pra.) khaMDaNInI sAma pramANamAM seve bhAve kharIdavuM. (3) mAgatA leNAmAM rakama cUkavavI. levI (u. pra.) khaMDaNInI rakama vasala amuka ochuM ApI patAvavuM. [aMza ApavuM (khaDI) karavI ] [bharanAra sAmaMta rAjA (rU. pra.) jaththAbaMdha mAla ochI kiMmate Apavo. (2) devA khaNiye pu. [ja khaMDaNa' + gu. "iyuM' ta. pra.] khaMDaNI peTe kiMmata TharAvI amuka vastu ApavI. (3) e ApI khatAla (khAraDa) chuM. [4] e nAmane eka tAla, (saMgIta.) devAnI patAvaTa karavI. khaMDI mUkavuM, khaMDI rAkhavuM khaMtithi (kha3) strI. [4] sUryodaya samaye hoya ane (khaDI) (rU. pra.) prathamathI jaththAbaMdha mAla sastI kiMmate madhyAhane pachInI tithi besI gaI hoya tevI tiA. (ja.) kharIdI saMgharI rAkha. aMDI levuM, khaMThI vALavuM (khaDI-) khaMtrikoNa (khaDa) puM. sa.] > ke huM A khullo (u. pra.) jaththAbaMdha mAla Ucaka kiMmate laI rAkhavo] trikoNa. (ga) khaMDhavuM (khaDAvuM) karmaNi, ji. khaMDhAvavuM (khaDAvava) bha. ke.-39 2010_04
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaMDa-vRSTi khaMbhALiyuM ., sa. . rAjasthAnanI eka jJAti ane ene puruSa (jayapura aMDavRSTi (kha3-) . saM.] pratyeka varasAda pachI vadhu pAsenA khaMDevAla' gAmanA nAma uparathI) divasene gALe keruM thaI gayA pachI te te varasAda khaMDekalI, -LI (khaDe-) zrI. e nAmanI eka vela (AmAM dukALane bhaya rahe che.). khaMDatha (kharSa) vi. [saM] jao "khaMDanIya.' khaMDa . madhyapradezamAM AvelA khaMDavA nAmanA nagaranI khaMDhera (khaTTerathI strI, trAMsI najara nAkhI cAlatI bheMsa AsapAsa thatI ghauMnI eka jANItI jAta. (saMjJA) khaMDhera (paDhAra) vi. kAdavavALuM khaMDa-vyApI (khaDa-) vi. [se, muM.] pRthvI uparanA te te khaMta (khanta) strI. [sa. kSAvi>prA. ] (lA.) utsAha khaMDamAM vyApaka hoya tevuM te te khaMDa paratuM maryAdita) vALI cIvaTa ke lAgaNI, khAMta, hoMza, umaMga, "Dilijansa' khaMDa-zarkarA (khaDa-) zrI. [sa, = TukaDA + sArA = aMtiyuM (khatiyuM) vi. jio "khaMta' + gu. 'IyuM' ta. khAMDa-khAMDane badale jAmelA pAsAdAra TukaDA] sAkara pra.], khaMtI (khetI) vi. [+ gu. I' ta. pra.], khaMtIluM khaMDa-zikhariNI (kharaDa-) strI, puM. [sa., strI.] zikhariNI (khatIluM) 6i. [+ gu. "IluM? ta. pra.] khaMtavALuM, utsAhI, chaMdanAM caraNAne 6 ane pachInA 11 akSaranA TukaDA pADI umaMgI, hoMzIluM [khAI. (2) khADe te te TukaDAnA AvartanavALo na UbhuM kareluM chaMda - naMdaka (khandaka) . [ara.] keTa ke killAne pharatI AvelI prakAra. (Si) [thayuM che tevI, vyabhicAriNI, kulaTA khadeDavuM (khadeDavuM) sa. kri. [ravA] kADhI mUkavuM. (2) khaMDhazIlA (kha7) vi., strI. [saM] jenuM ziyaLa khaMDita zikAra kare. khaMdehAvuM (khaDAvuM) karmaNi, phi. naMdekhaMDha-harigIta (kharaDa) ., na. [sa. 1inta sI.] 28 hAvavuM (khaDAvavuM) pR., sa. ki. mAtrAnA harigIta mAtrAmeLa chaMdanI pahelI be mAtrA jatI aMdAvavuM, khadevuM (kha) jeo khadeDavuM'mAM. karI sAdhavAmAM Avelo chaMda. (piM.) aMdha-karaNI strI, [saM. + RLI> prA. vaMdha-znanaLI, khaMkheDA (khaDama-khaDA) zrI. [ja e "khAMDavuM,-dvirbhAva.] prA. tatsama] jaina sAdhvIonI eADhavAnI kAmaLI. (jaina). vAraMvAra ke uparAuparI khAMDavAnI kriyA aMdha-khaMdhavuM a. kri. [ravA.] gabharAvuM, bhaya anubhava khAkhaMDI (khaDAkhaDI) sI. [saM. vAuie>prA. aMdha-gUgaluM vi. pahoLI pIThavALuM vaMThAvaMa] satata bhAMgyA karavAnI kriyA, taDADI khaMdhAI (khadhAI) zrI. [ja e "" + gu. "AI' ta. khaMDArI (kharaDArI) strI. kupada prakAranI eka gAnapaddhati. pra.] aMdhApaNuM, khaMdhA-veDA. (2) dhUrta-tA (saMgIta.) khaMdhAdiyA (khadhADiyo) chuM. rAnIparaja kemamAM rakhAte khaMDhAvavuM, khAvuM (khaDA) juo "khaMDa" mAM. ghara-jamAI (beeka varasa na phAve te kADhI mUkI paNa khaMDhAvavuM, khaMDhAvuM-(khaNDA-) juo khaDa1-2'mAM. zAkAya. na. mA.) khaMti (khaDita) vi. [sa.] jene eka ke vadhu bhAga khaMdhA (khandhApo) . [ja baMdhu' + gu. "pa' ta. to che tevuM, khAMDuM. (2) chinnabhinna thayeluM. (3) 5.] jAo 'baMdhAI.' Taka tuTaka, inTaraTeDa.' (4) vacce tuTI paDeluM, "brokana. khaMdhAra (kha-dhA2) puM. [saM. thAvAra prA. vaMthAra, prA. (5) (lA.) vivAdamAM hAreluM. (1) mAna-bhaMga thayeluM. (7) tatsama lazkarane paDAva, chAvaNI. (2) veDa nAumeda thayeluM hoya teva, vrata-bhaMga aMdhAra-mANa (khadhAra-) 5. [ja e "baMdhAra' dvArA.] sainya khaMDita-vata (khaDita-) vi. saM.] jenuM vrata bhAMgI paDayuM gaThavavAnI kaLA, vyuharacanA khaMhitA (khaDitA) strI. [sa.] pitAne priyatama bIjI khaMdhu vi. [+ phA. "kada = haseluM] (lA.) luccAI kaLAvA strI pAse jaIne AvyA pachI ene vaketithI kahetI na de tevuM luccuM, hoziyArIvALuM dhUrta nAyikA. (kArca.) khaMdhe (kha) muM. [saM. 1->prA. vaMdhama-] herane khaMTiya-2)ra na. jio khaMDyuiM' kAra.] bhAMgI paDelA nIraNa nAkhavA mATe paththara ke mATIthI bAMdhela hAMsavALo makAna ke mahAlayanuM khokhuM, bhAMgI-tuTI imArata, khaMDera khADe, gamANa baLadanI baMdha khaMDiyuM vi. [sa, ghAsa->prA. heTiva-] jitAI gayuM aMdhelI rAtrI. [ o "khaMdheluM' + gu. "I' strIpratyaya. ] hoya tevuM (rAjya), moTA rAjyanI sattA nIcenuM sAmaMta khaMdheluM na. [saM. 241- > prA. dSaka- + apa 34 - prakAranuM (rAjya) ta. pra. ] kAMdha, khAMdha, khabhAnuM mathALuM. (2) baLadanI khaMdha. khaMDiyera juo khaMDiyara." (3) (lA.) baLadane kAMdha pADavA mATe khAMdhe mukAtuM lAkaDuM khaMDI (khaDI) sI. [saM. vadhatA > prA. vaMditya gaDhamAM khaMdhelA 5. [jue "khaMdheluM.'] skaMdha, kAMdha, kaMdhe, paDelI nAnI bArI. (2) khAje, daMparuM, dahIMtharuM khabhAne uparano bhAga khaMDUriyuM vi. maDhAmAM vaLATa kare tevuM, carapa (kAcA khaMpALa kuM. pachaDe khaMpALI jevo AkAra hoya tevo De sUraNa jevA padArtha) khaMpALiyuM vi. [ juo "khaMpALI' + gu. "yuM ta, pra.] khaMDera (khaDera) jeo "khaMDiyara." khaMpALInI prakRtinuM, jyAMtyAMthI ekaThuM karI lAvanAruM. khaMDeriyuM (khaDeriyuM) . sUraNa (kaMda) [ - gaNeza (2. pra.) jyAMtyAMthI ghaNA paisA kamAvI khaMDe(la)vAla (khaDela)vAla) muM. riAja] vaNikenI lAvanAra mANasa]. 2010_04
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaMpALI khAkharI khaMpALI strI. [ja khaMpALe' + "I' pratyaya.] + gu. 'I' ta. pra.] rakSaNAtmaka khAI karavAmAM AvI hoya khAMpAkhAMpavALuM kacaro vagere ekaThA karavAnuM khetInuM eka tevI lakakarI vyuharacanA sAdhana, paMjeTI. (2) mAthuM eALavAnI moTI kAMsakI -khAu vi. [ja e "khAvuM' + gu. "u" ka. pra., khAsa karIne khaMpALe chuM. [ juo "khAMpa' + gu. aLuM' ta. pra.] samAsamAM bIjA ke chelA pada tarIkeH "mANasakhAu' vagere) mAthuM oLavAne mATe kAMsake khAnAra, khAvAnI prakRtinuM aMbALavuM (khammaLavuM) saM. kiM. devuM. khaMbhALavuM khAuka(-Na) vi. [juo khAvuM" dvArA.] khA khA karyA karanAruM, (khambALAvuM) kamaNi, kri. khaMbALAvavuM (khambALAvavuM) khAudhara, khoDiyuM, khAdhoDakuM. (2) (lA) lAMciyuM che., sa. ki. khAukI strI, jie "khAvuM' dvArA.) AjIvikAnuM sAdhana. (2) khaMbALAvavuM, khaMbALAvuM (khabA-) e khaMbhALavuM'mAM. (lA.) khAyakI, lAMca khaMbha (khabha) puM. [saM. * > prA. haMma, prA. khAudhara, -2 na. [o "khAvuM" dvAra.] juo khAukaDa." tatsama] thAMbhalo udhara(rA)-veDhA puM, ba. va. [+ jue "vaDA.'] khA khA khaMbhAta (khammAta) na. siM. mADhava> prA. hiMmAzata karavAnI Adata, khAghoDiyA-veDA > ja. gu. "khaMbhAyata'] gujarAtanuM e nAmanA akhAtanuM AuM khAuM (khAMu-khAMu) kri. vi. jio "khAvaM'nuM varta. aMdaranA pUrva kAMThA uparanuM e nAmanuM eka zahe2. (saMjJA.) kari 1 lo kuM., e. 1. rUpa = "huM khAuM.'] khA khA karavuM e khaMbhAta(te)Na (khabhAta(-te), strI. [ jue "khaMbhAtI" khAeza e "vAheza." + gu. "a--eNa" strI pratyaya.] khaMbhAtanI rahevAsI strI khAka(-kha) strI. [phA. "khAka" = mATI] rAkha, vAnI, bhasma. khaMbhAtI (khammAtI) vi. [ juo "khaMbhAta' + gu. "I" (2) dhAtune bALI banAvelI bhasma. [0 udAhIne pharavuM (rU. pra.) ta. pra.] khaMbhAtane lagatuM, khaMbhAtanuM. [0 tALuM (rU. pra.) 2khaDA karavuM. 0 thIDhavI (rU. pra.) nAza thavo. (2) nAmezA bolavAnI sarvathA azakita. (2) nakheda vaLI javuM e ] thavI. 0 cATavI (rU. pra.) namra banavuM. 0 thavuM (rU. pra.) naSTa khaMbhAra' (khambhAra) . kAchiyo thaI javuM. 0 pheMkavI (pheMkavI) (rU. pra.) zApa Apo . khaMbhAra (khambhAra) 5. aMdezo, saMzaya. (2) bhaya, Dara, (2) kajiye baMdha kare. 0 phAkavI (u. pra.) jaTha bolavuM. (3) vyAkuLatA. (4) zeka 0 zira para uThAvI (u. pra.) aphasosa karavo]. khaMbhArI(khabhArI) na. sIvaNa khaka(-khoTI strI, huM na. taddana nAnI kAcI kerI, khAkhaDI, khaMbhArI (khabhArI) zrI. e nAmanuM eka vRkSa mara khaMbhAvatI (khammAvatI) strI. [saM. canmAvatI- pUrva bhAgane khAkIra (-2) DI. e nAmanI eka vanaspati prA. hiMma- thatAM ] juo "khamAca" (rAga ke rAgiNI). pAkaze pu. ITa banAvavAnI mATI taiyAra karanAra majura khaMmasa (khammasa) strI. jio "khamAM dvArA.) dhIraja, sArI khAka-sAra vi. [] (lA.) dhULa jevuM namra, vivekI. (2) puM. khaM mAM (khammA) jue "khamAM." namratAnA namUnArUpa muslima svayaMsevaka, (3) e jAtanuM khaMbhA (khambhI) strI. [saM. dima > prA. sarvAminA] muslima svayaMsevaka maMDaLa ane ene sabhya. (saMjJA.) jamIna upara thAMbhalInI jema eka hAtha kheDIne besavuM e khAkAna kuM. ki.] sulatAna, bAdazAha. (2) pATavIkuMvara khaMbhI-dAsa (khambhI) . [ + saM. ] (lA.) masANamAM khAkAnI vi. [ + gu. "I' ta. pra] sulatAnI, bAdazAhI (kheDelI khAMbhIo pAse) rahenAro mANasa khAkI-khI) vi. phi. khAkI] khAkhanAM raMganuM. (2) verA khaMbhIra (khazmIraya) strI, Teva, Adata, hevA lIlI jhAMyanA pILA raMganuM, (3) zarIre khAkha cALanAruM khaMbhe " puM. [ saM. ramata- > prA. haMmara-] paththara ke (rAmAnaMdI phakkaDa bAvAono evo eka prakAra : khAkhI bAvo) lAkaDAne kheDelA khaMbha je nAne AkAra, khAMbhe khAkha jae "khAka. khabhe2 [sau.] o "khabho. khAkhaTI-DI, nahI ja "khAkI." khA strI. [ja khAvuM."] khetaramAM janAvaranI pAka khAkharuM, huM ja khAkaTuM.' khAI javAnI pravRtti. (2) eka jAtanuM khetarAu mela khAkhaDI-DI ja "khAkharI-khAkI." khAI janAruM jIvaDuM, khapeDI khAkhaDuM jue "khAkharuM-khAkaTuM." khAI strI. [ juo khAvuM" + gu. "AI' . . ] khAkhaDI strI, juo "khAkhaTIkhAkaTI." khAvAnI vRtti, khA. (2) AjIvikAnuM sAdhana khakhaDe puM. e nAmanuM eka jhADa khAI* strI. [sa. hAri>prA. vAdamA] pahADI pradezamAM khAkha herI sI. [o "khAkha+ hiM. herA" . + gu. I' Avelo sAMkaDe lAMbo ne UMDe khADe. (2) kilA-koTane strI pratyaya rAkhane Dhagalo pharatI khodelI rakSaNAtmaka racanA, parikhA, "DAika." (3) e khAkhaNa (-3) strI, e nAmanI eka vanaspati, varakhaDI prakAranI lazakarI cUharacanA (jemAM mANasa Ubho rahI zake khakhana na. e nAmanuM eka jhADa, pIluDI teTalI UMDAIno puratI saMkhyAnA sainike UbhA rahI zake khAkhara . [. prA. yaMvara] palAza vRkSa, khAkhare, tevo lAMbe khADe, "Dica." (4) (lA.) matabheda kesaDe. (2) lAkha banAvavAmAM vaparAtI eka bIjI vanaspati khAIbaMdhI (-ba-dhI), strI. jio "khAI' + phA. ba6" [0nI khisakelI (rU. pra) bina-anubhavI ] 2010_04
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ 112 5 . khAkhara khATakhaTuMbaDuM khAkhara (-2) strI. mAra, zikSA [0 kADhavI (rU. pra.) daphe karAya ema, ucApata karAya ema mAra mAravo. 0 kheravI (rU. pra.) AbarU pADavI. (2) ati khAcara che. saurASTranA kAThIonI eka nakha ane ene saMbhoga karo. (3) mAra mAravA ]. mANasa. (saMjJA.) [khAvAnI cIja, khAdya khAkhara-vIkhara, khAkhara-vIkhI kri. vi. [ + juo vIkharavuM khAja na. [ saM. vAgha > prA. vaDana] khAvA padArtha, -dvi rbhAva) taddana juduM juduM vIkharAI gayeluM khAja' (-jaya) strI. [saM. hag > prA. [] khaMjavALa, khAkhara(-rA)-vela (-15) strI. [+ juo vila.1] e nAmanI khujalI, ceLa, valura. [0 kaDavI (rU.pra) caLa thavI) eka relI khoja-kAlatI strI. comAsAmAM Ugate e nAmane eka choDa khAkhariyA vi., . [jae "khAkhara' + gu. "yuM' ta. pra.] khAnagI strI. dhaNIpada, zeThAI khAkharAnAM patarAvaDAM-paDeyA banAvI vecanAra mANasa khA(-khAM)jaNa (3) strI. khArapATa khAkharI sI. jao "khAkhara.' khAruM na. rAMdheluM mAMsa. (2) kheDuto pAsethI pUrve levAtA khAkharI strI. [de. prA. vArtAritra] ghauM ke bAjarInI hato te lagna-ve (rajavADAomAM pAtaLI tadana zekI nAkhelI roTalI, nAne khAkharo. (2) khAjalI strI. [ juo "khA' + gu. svArthe "la" ta. pra. tamAkunAM sukAI gayelAM pAMdaDAM + ' strI pratyaya] sATAnA prakAranI eka mIThAI. (2) khAkharA !. [ ja e khAkhara + gu. 'A' svArthe (lA.) khATalAmAM vANa bharatAM paDAtI cokaDI. (3) guMthaNImAM ta. pra.] jue "khAkhara." [-ra kheLa (ya) (rU. pra.) bharavAmAM AvatI eka prakAranI bhAta. (4) chAjalI. (5) sarvasvane nAza, khedAnamedAna. rAnI khilehI, rAnI sevA karavA mATe sUpaDA upara pAthareluM kapaDuM khisakolI (rU. pra.) bina-anubhavI khAjaluM na. [ jue "khAi' + gu. svArtha, "la ta. pra.] khAkharothuM. [de. prA. lavavAma-] ghauM ke bAjarInA ja khAje." (2) aMdarathI khAlI jALIvALuM cakaraDuM, leTanI taddana zekelI moTI relI. 0 kADha (rU. pra.) kaMDALuM sakhata mAra mAro] khAjavaNa zrI. [ o "khIjavavuM' gu. "aNa" ka. pra.] khAkharoTavuM e khakhareTavuM." khaMjavALa, khUjalI, valura. (2) e nAmane sparza karatAM khAkhasUsa ki. vi. [ja khakhasa'- Adi akSarane khaMjavALa lAve tevA eka vela, khAjoTI DhibhaMva ] khasa, jarUra khAjavavuM a. ji. [jao khAja, nA.dhA] khaLa khA khA kri. le. ['khAuM khAu'nuM lAghava athavA AjJArtha AvavI, valUra thavI. [hAtha khAjava (rU. 4) koIne bI. puM, e. 1. nuM dviva] jue "khAuM khAuM.' mAravA IcchA karavI ] . khAkhA-khIkhI strI, rivA] ba hasavuM. e, khilakhilATa khAjA(je)sarA 5. [phA. khAjasarA] khasI karelo gulAma, khAkhA-budI samI. [aspaSTa + juo "buTTA.'] eka jAtanA janAnakhAnAne hIjaDe rakSaka (muslima rAjazAhImAM) kApaDanI buTTI khajuM na. [saM. - prA. hena-] sATAnA prakAranI khakhA-vIkhI sahI. [o "khAkhara-vIkhara.'] kAMI zodhatA eka aneka paDavALI mIThI roTalI jevI vAnI hoIe te pramANe phAMphAM mAravAM. (2) (lA.) pAyamAlI, khAjesarA, nara ja "khAjAsarA." vinAza. (3) ka. vi. jema tema cUMthAI gayeluM, chinnabhinna. khATI jI. [ja e "khAjavaNI."] e nAmane eka (4) pAyamAla thayeluM velo, khAjavaNI khATa, hiMDoLAnuM pATiyuM khAkhI jAo "khAkI." [0 baMgALI (bALI) (rU. pra.) khATa (8) atI, [saM. lava > prA. laTTA ] hiMDoLAkhAlI khissAvALo phakkaDa mANasa, nirdhana mANasa, 0 bA khATa* (9) sI. [ja "khATavuM.'] khATavuM e, lAbha, kAyade (rU. pra.) tumAkhI mANasa, khATakI puM. [sa. TTara- > prA. lava gu. I" svArthe khAkhe chuM. sAcAM metI. (2) eka jAtanuM jhaverAta ta...] vepAra mATe pazu-hiMsA karanAra mANasa, kasAI, khAga' pR. si. a> prA. ga] khAMDuM. (2) geMDAnuM ziMgaDuM. halAlakhera. (2) (lA.) vi. nirdaya-2, ghAtakI, hiMsaka (3)gAmaDAMnI sarahada batAvanAre paththarane khUTe. (4) na. IDuM khATakIkhanuM na. [+ jue "khAnuM.'] khATakInI dukAna. khAgara (-vya) pI. jio "khAga.'] talavAra (2) katalakhAnuM khAgajhI strI. nAraMgInI eka jAta [mAchalI khATakI-vAho puM. [ + jue "vADe.'] khATakIone vAsa, khAgaDe strI. madhadariyAnI kAMTAvALI lIlI jhAMyanI eka khATakIono mahelo [(2) chaTakela khAgarI . dariyAI mAchalInI traNa kAMTAvALI eka jAta khATakela vi. [ o "khaTakI' dvArA. ] (lA.) lu. khAgatuM na. kheDutane mATe tarachoDAne zabda khaTake . [ravA.] bArI bAraNAM ughaDI na jAya e mATe khAgA puM, ba. va. kapAsanA vAvetara sAthe vAvelA juvAranA choDa bharAvAtI lAkaDAnI ThesI. (2) lAkaDAnA ciceDAnA saramAM khAgAM na, ba. va. [saM. va >prA. lukAma- .] khAMDa, goLAkAre AvelA lITA vaccenI te te jagyA talavAra khATakhaTAu na. khATakhaTamaDAnuM pAna zuM na. kaNabI (tarachoDane zabda). khaTa-khaTI jI. e nAmanI eka DuMgarAu vanaspati khage-vage kri. vi. [aspaSTa + juo "vaga" dvArA] rahe khaTa-khaTuM-)barDa vi. [ja e "khATuM," kirbhAva khaTamadhuruM. 2010_04
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ khATa-khahaMta 8)baDe 112 khADA-khAtara (2) na, khaTakhaTamaDAnuM phaLa | khATa-khaTuM-8)bo ! [4 khATa-khaTuMbaDuM.'] jenAM pAMdaDAMnAM bhajiyAM thAya che te e nAmanI eka vanaspati, khATa-khaTamaDo khaTa-khaTuM)biye muM. [o "khATa-khaTuMba" '+ gu. IyuM' svArthe ta. pra.] jenI gAMTha sApa ane vIMchInA jhera upara vaparAya che tevA e nAmano eka vile, khATa-khaTami khATa-khaTuM(-)bI strI, khaTa-khaTuM(4) puM. e khATa-khamiyo.' khaTa-khamaDuM e "khATa-khaTuMbaDuM." khaTa-khamaDo juo "khATa-khaTuMbaDo.' khaTa-khaTarmi juo 'khAMTa-khaTuMbi.' khaTa-khamI strI., e. 5. jao khATa-khaTuMbI,-ba.' kha5 (tha) strI. [ja e "khATavuM' + gu. "pa" ka.ma.] khATavuM e, lAlA, phAyade, nAphe khATaliye huM. [ juo "khATalo' + gu. "yuM svArthe ta. pra. ] (lA.) uttaranA AkAzamAM dhruvane pharatA jaNAtA saptarSinA tArAono samaha, saMtarSinI khATalI khATalI strI. [ ja e "khATale' + gu. 'I' strI pratyaca.] nAne khATalo. (2) ghANInI lAThane vajana ApavA mATe nADelA nIce lAkaDAnA je cakaThA upara paththara rAkhavAmAM Ave che te mAMcI je bhAga, De. (3) (lA.) AkAzamAMnI saptarSinI khATalI, khATaliye. (4) gaMgeTI nAmanI vanaspati, UMdhI khATalI khATa-lUNI strI. [ ja "khATuM + lUNa.'] e nAmanI eka khATI bhAjI, cAMgerI khATale zuM. jio 'khATa' + gu. "huM" svArtha ta. pra.] kAthI ke pATIne bharele palaMga-ghATane AkAra, mAMce. (2) (lA.) maMdavADa, (3) suvAvaDa. [ -lA-vaza (2. pra.) maMdavADane bichAne paDeluM. lethI pATale ane pATalethI khATale (3. pra.) ezaArAmI jIvana. (2) mAMdagInuM jIvana. -le 506 (u.pra.) mAMdA paDavuM. -le pahayAM paDyAM (rU.pra.) maMdavADamAM hoya te rIte. (2) nirAti, ThaMDe paTe. 0 Ava (rU.pra.) maMdavADa thavo. (2) suvAvaDa AvavI. 0Upharo kara (rU.pra.) bichAnuM saMkelI levuM. 0 karo thave (rU.pra.) dharamAMthI maMdavADa jave. 0.kara (2. pra.) maMdavADa Ave ema karavuM. 0 kheMca (kheMca), 0 tANa (3.pra.) khATalAnI pAMgata tANa khATalo satANa kara. 0 tha (rU. 4) mAMdagI AvavI. 0 DhALa, pAtharaze (u. pra.) khATalA para bichAnuM karI ApavuM. 0 pAtharI Apa (u. pra.) bhaDavAI karavI. 1 bhare (2. pra.) khATalAmAM kAthI ke vANa bharavuM. 0 bhAMga (2. pra.) saMsAra bhegavavA chatAM prajA na thavI. * bhegava (rU.pra.) maMdavADa bhegava. 7 lAMbe cAla (rU. pra.) maMdavADa laMbA. 0 sAlava (rU. pra.) khATalAnA judA judA bhAga bheLA karavA. (2) saMbhoga karavo ]. khATavaDa na. kanyAnA vivAha vakhate jAna AvyA pahelAMnuM jamaNa khATavuM sa. ke. (bhUtakRdaMte kartari praga). lAbha meLava, kamAvuM, raLavuM. (2) (lA.) lAgI AvavuM, cacaNa UThavuM, caDabhaDATa thA. [ khATI javuM (rU. pra) khuba lAbha uThAva. (2) lAgI AvavuM]. khaTa-savAdiyuM, khATa-savAdu vi. [o "khATuM' + "savAda' + gu. IyuM "uta. pra.] jene khATA padArtha bahu vahAlA hoya tevuM. (2) (lA) koI paNa kAmamAM saMgenI anukuLatAe lAbha uThAvavA tatpara thatuM. (3) potAne saMbaMdha na hoya tyAM paNa rasa letA rahenAruM. (4) lUMTaphATa vagerenA irAdAthI bheLuM pharanAra khATAI DhI. [jae khATuM + gu. "AI' ta. pra. ] jue khaTAI." (2) (lA) vaimanasya, mana-duHkha khAriyuM vi. jio "khATuM' + gu. IyuM" svArthe ta. pra.] khATA svAdanuM, khaTAzavALuM. (2) na. khATuM pravAhI zAka. (3) kerIne bApha. (4) khATI kaDhI khATIke . rivA] reTane UMdhe pharate aTakAvavA sAmenI bAjae rAkhavAmAM AvatA mathALe khacakAvALe doDe khATI-chAza, sa (-5, sya) strI. ji e "khATuM' + gu. I' pratyaya + chAza.-sa."] (lA.) e nAmane eka cheDa, khaTuMbaDo khATI-mIThI strI, [ juo "khATuM' + "mIThuM' + beune gu. 'I' strIpratyaya.] khATA mIThA svAdanI pIparamiMTa. (2) (2) (lA.) gamatI-aNagamatI vAta khATI luNI strI, [ juo "khATuM' + "mIThuM' gu. I' strI pratyaya + "lUNI.'] juo "khATa-lUNa.' khATa AMbale pR. [ juo 'khATuM + "AMbale.] (lA.) navasArI tarapha ramAtI e nAmanI eka ramata khAToDI strI. [ja khATuM dvArA.] e nAmanI eka khATI bhAjI khATuM vi. [2. prA. vakma-] AMbalI lIMbu vagerenA jevA svAdavALuM, azta. [ 70 karI devuM (rU. pra.) aNagamo upajAvo. 0 khATuM cAkhavuM (u. pra.) duniyAne kaDa anubhava levo. 0 thaI javuM (rU.pra.) mana utarI javuM, nAumeda thavuM. 0 thavuM (rU. pra.) gusse thavuM. (2) ciDAvuM. (3) kacavAvuM. 3 lAgavuM (rU. pra.) nApasaMda paDavuM. khATuM-kheruM vi. jio "khATuM + kheruM.'] khATA svAdanuM ane kaDachA svAdanuM UtarI gayeluM khATuM-cara, khATuM-baka, khATuM-basa vi. [ juo "khATuM + 2vA. zabda ] khUba khATuM khATuMmeLe vi. [ juo "khATuM + meLuM." ](lA.) ghaDAmAM sA* ne ghaDImAM kharAba. [0 thavuM (rU.pra.) nukasAna thayuM. (2) bagaDI javuM, kahI javuM. (3) vAMdhA Ava ]. khATuM-vahuM jue "khATa-vaDuM." khATa ( -Datha) strI, [8, prA. 3 na.] meTo khADe, gartA khAtaNI sI. [+ gu. "aNI" svArthe pratyaya ] mATInAM vAsaNa sAcavavAne rAkha pAtharI hoya tevo khADo khAtA-kharA, khAkhaDabA, khATA-khaDhiyA, khATA-khabA paM., ba. 1. [ juo "khADe' + acare'-"khaDabo'-'khaDiyo' khabaDo'] khADA-TekarA khATA-khAtara na. [ ja e "khADo' + "khAtara."] khADA karI 2010_04
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ khADA-khAbociyAM 614 khAtara emAM kacare vagere nAkhI sAdhavAmAM AvatuM khAtara, khANa-khAtAne sarakArI amaladAra, mAiniMga ophisara kepesTa" khANakAma (khAya-) na. [ jAo "khANa + kAma 2] khAtA-khAciyAM na, ba, va, jio khADe' + "khA- khANa khodavAnuM kAma, "mAiniMga' ciyuM.'] pANIvALA khADA ane khAbociyAM khANa-kArakuna (khANya) . [jao 'khANa' + kArakuna."] khAThA-khUDI strI. jio "khADe' + ravA. zabda], khATA-yA khANa-khAtAmAM kAma karate gumAste, "mAiniMga kalAke puM, ba. va. jio "khADe' + kheyA.'] khADA-khAbaDa khANukI strI, eka jAtano ghaDelo paththara khATA-khAbaDuM vi. [jao "khADe' + "khAbaDuM.'] khADA- khANa-khUTaNa na. [ja e "khANuM" "khaTa' + gu. 'aNa' TekarAvALuM, UMcI nIcI jamInavALuM ku. pra. ] Dhorane khAvAnuM kapAsiyA dANA kheLa vagere khANa khATA-jAjarU na. [o "khADo' + "jAjarU.] khADA karI khANa-gata (khANya-gatya) strI. [ja o "khANa + "gata.'), enA upara karavAmAM AvelI kAmacalAu jAjarUnI vyavasthA khANa-dANa (khANya-dANa) na. [juo 'khANa' + "dANa.'' khArA-zALa strI, [ juo "khADe' + "zALa.' ] eka khANa khodavA upara levAmAM Avate karI prakAranI zALA (DhAMgara) khANapaTe-do) (khAya-) chuM. [jue "khANa' + AhALuM vi. [jao khADe' + gu. "ALuM' ta. pra.] khADAvALuM "pa(-).] khANa khodavAnI sarakAra taraphathI ApavAmAM khADI' strI. [2. prA. rUbA, . saM. 1045 (I. sa. AvatI sanada, "mAIniMga lIjha', "mAiniMga lAyasansa' 989) nAM rANuM bAikalanA tAmrapatramAM porabaMdara pAse khANavuM vi. thoDA divasanuM ekaThuM kareluM ahI hovAne ullekha che.] nadInA mukha pAsene samudranI khANI-pINI jhI. [ja e 'khANuM' + "pINI.'] khAvAnuM bharatI-oTa thAya tevo bhAga, kIka." (2) nA akhAta, ane pIvAnuM che tevuM jamaNa, jamaNavAra, khANI-pINI (3) samudrakAMThAnI najIka chIcharA pANIvALo bhAga khANAvaLa (ca), -LI strI. [ jue "khANuM' dvArA. ] paisA khADI chuM. Dhorane dalAla ApavAthI taiyAra bhejana maLe tevI jagyA, vIzI khADuM . gharaDe mANasa khANAM na, ba. va. [saM. sthAna*- > prA. zALA-] juo khADuM, huM na. bheMsanuM paNa ukhANAM." khADo puM. [2. prA. vama-] jamInanI sapATI khAdAI khANiyuM na. jio "khANa' + gu. "chayuM' ta, pra.] anAja bhAMgI ke tUTIne thaMluM UMDANa, garta, khAdhare. (2) koI paNa dhI vagere jayAM vecAtAM maLe tevuM bajAranuM eka sthAna nijIva cIjamAM kaI paNa kAraNe thayelo ke kudaratI khacake, khANiyuM na. [ ja e "khANa' + gu. "IyuM' svArthe ghabo. (3) (lA,) uNapa. (4) beTa, nukasAna. [ hAmAM ta. pra. ] anAja bharavAnuM zreya, nAnI khANa. (2) UtaravuM (2. pra.) nukasAna vaheravuM. -kAmAM utAravuM enI lekanuM rAkha bheLI karavAnuM ThekANuM (rU. pra.) nukasAna karAvavuM. (2) nAza karavA. dAmAM pavuM khaNiye puM. [.juo "khANiyuM.'] khANa khedanAra (u.pra.) bhUla karavI. (2) nukasAnI vahoravI. kheda majura ke mAlika (rU.pra.) devuM karavuM. 0 58 (3.pra.) kheTa anubhavavI. khANiye? . [ juo 'khAMDavuM' + gu. 'IyuM" ta. pra. ] (2) tijorInuM taLiyuM dekhAyuM. 0 58 (rU.pra.) nukasAna khAMDavAne khAMDaNiye ('khAMDiye' uccAraNane kAraNe ). karAvavuM ke karavuM. pUra (ra.a.) nukasAnI bharapAI karavo. khANIpINI sI. [juo khAvuM" + "pIvuM' beune + gu. (2) ApaghAta kara]. "NuM" ke. pra. + ' strI pratyaya.] juo "khANA-pINI.' khATo-kha , kho-khariyA, khATo-khaMye, khAreka khANuM na. dasa vADhana- > prA. vAmanama-) bhajana (gu. mAM che. [ja e A ja zabda "khADA-khaDabA" vagere ba. va. nA.] khANuM' zabda khAsa rUDha nathI, muslima prajA mATe bhAge khaDeDI strI. vaNakara upara vere, vaNavAnI zALa prayoje che.) uparanI lAgata khANuM-pINuM na. [+ jue "pINuM'] jue "khANApINuM." khANa na. siM, vATana > prA. lAmaNa ] (khAsa karIne) khAtA chuM. kacaro Dhorane ApavAmAM AvatuM palALelA anAja kapAsiyA khAta-gI strI. bhajana-kiyA vagerenuM khAvAnuM, gotuM. [ 1 pUravuM (rU.pra) khANa khavarAvavuM] khata-mu(murata (muH-ma)rata) na. [saM. + saM. muhUrta nuM khANa (-zya) strI. [saM. na > prA. vaLa] dhAtu 5ththara arvA. tabhAva rUpe], khAtamuhUrta na. [sa.] koI paNa prakAranA kAlasA vagere padArtho jamInanA peTALamAMthI kADhavA mATe bAMdhakAmano pAye davAnuM zubha TAMkaNuM. (2) e samaye karavAmAM AvatAM ketaranA meTA vizALa khADA, "mAIna." karavAmAM Avate mAMgalika vidhi. (3) (lA.) zarUAta, AraMbha (2) anAja vagere rAkhavA gharanA AMgaNe ke vAhAmAM khAta muM. [ara. khAtimaha] pariNAma, aMta, chevaTa, karavAmAM Avato gaLAkAra UMDe khADe che. (2) (lA.) maraNa, meta khANa (-3) strI. [ o "khAMDavuM.' ] dhAramAM paDato khAtara na. [saM. vara kedALa, arvA. tadda bhava ] cAre khacake, khAMDa (hakIkate "khAMDa(s) mAMnA "DanA bhIMtamAM pADeluM bAkuM, "bacyuMrI." (2) lA. cerI. [0 upara mardhanyatara uccAraNane laI "khANa(5' jevuM uccAraNa.) dI (-upa-) (rU.pra.) nukasAnImAM nukasAnI. 05 khANa adhikArI (khAsya-) 5. [ jeo "khANa + saM.] (rU.pra.) gharamAMthI corI thavI. 0 pADavuM (rU.pra.) gharamAMthI 2010_04
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAtara 15 khAtA bAkI cArI karavI ] khAtaranA chANa vagere padArtha ekaThA karanAre majara khAtara na. khetI bAgAyata vagere sudhAravA jamInamAM chANa khAtariyara 5. jio "khAtariyuM.'] khAtariyuM, gaNeziye viSTA ane ukaraDA vagereno kacaro temaja rAsAyaNika khAtariyA puM. [ o khAtara + gu. "yuM ta. pra.] taiyAra thayelA padArtha nAkhavAmAM Ave che te, "mera' (lA.) bhUta preta vagere vaLagADa kADhI nAkhavAnI khAtarI khAtara (-) strI. [ara. khAtira ] svAgata, Agata- karAvanAro mANasa, bhU vAgatA, paroNAcAkarI, baradAza, mahemAnagIrI. (2) khAtarI strI. [ara. khAtara + gu. 'I' vAthe ta. pra. ] darakAra, saMbhALa. (3) taraphadArI vizvAsa, bharoso, pratIti, itabAra, "veranTI", "kanisiMga' khatara* (-2) nA.po. [ara. "khAtiru'] mATe, vAte, khAtarI-dAyaka vi. [ + saM. ] khAtarI ApanAruM sAru, kAje. (2) lIdhe khAtarI-dAra vi. [+ phA. pracaya] khAtarIvALuM, bharosApAtra khAtara-adhikArI muM. jio "khAtara + saM. ] khetaromAM khAtarI5tra puM, na. [ + saM, na.], 03 na. [+ saM. ] parA pADavAnA khAtara upara dekharekha rAkhanAro sarakArI pramANapatra, "sarTiphike(I)Ta', TesTimeniyala amaladAra, 'hiMDa-me-pora oNphisara' khAtarIpUrvaka kri. vi. [+ saM.] khAtarI sAthe, vizvAsapUrvaka khAtara-jamAM strI. [ara. "khAtirjamA = para vizvAsa] (2) cakkasAIthI bephikara rahevuM e. (2) sAbita karI batAvavuM e khAtarI-baMdha (anya) vi. [ + phA. ba6], khAtarI-bharyuM khAtaraDuM na. [juo "khAtara' + gu. 'DuM' vArthe ta. pra.] vi. [+juo "bharavuM'+gu. 'yuM' bhU.ka.]khAtarIvALuM, vizvAsa khetI ane bAgAyata mATenuM khAtara ApI zakAya tevuM. (2) cikkasa, nakkI khAtaraNI strI. [o "khAtara + gu. "aNI' ta. pra.] khAtarI-lAyaka vi. [+ ja "lAyaka.] bharosApAtra, khAtara ke bIjA bharelA padArtha paDI na jAya e mATe gADAmAM vAMsa ke sAMThI vagerenI gUMthaNInI ADaca karavAnI khAtaruM na. [ juo "khAtara + gu. "u" ta. pra.] jemAM pAMjarI, kaDataluM ei, samajhAvaTa kacaro-pa vagere nAkhavAmAM Ave tevuM bhAMgI paDelAM makAna khAtara-tasalI strI. [ara. "khAtirtasalI']samAdhAna karavuM vAva ka vagere te te sthAna. (2) nAne vaheLe khAtara-dAra vi. [ara. khAtira + phA. pratyaya] cAkarI-baradAza khAtarela vi. jio "khAtaravuM"+ gu. 'ela bI, bhU. .] kare tevuM. (2) bharosApAtra, khAtarI lAyaka jemAM khAtara nAkhavAmAM AvyuM che tevuM (khetara vagere) khAtaradArI strI. [ + gu. I? ta. pra.] AgatA-svAgatA, khAtare muM. jio "khAtaruM.'] vaheLo, vikaLe, vAMdhuM, vAyuM mahemAnagIrI, sarabharA. (2) mAna-adaba. (3) taraphadArI, khAtareTha (-Datha ) strI. [ juo "khAtara' dvArA.) jue pakSapAta. (4) darakAra. (5) jAmInagIrI khAtarela." khatara-nizA strI. [ ara. khAtir + saM. nizrA dvArA ] khAtala (khAtyala) vi. [ juo "khAvuM' + gu. "tu' . . jao "khAtaradArI." + "ela' bo. bha. ka. (grA.)] khAvAnI jene haMmezAM sagava8 khAtara-58 paM. [ juo "khAtara + "paDavuM' + gu. '' maLI che tevuM sukhI. (2) khAya eTalI kamANI Ape ku. pra.], khAtara-pADu chuM. [ juo "khAtara + 'pADavuM' tevuM. (3) beTa khavaDAvatuM, udhAra + gu. "u" ku.pra.] corI karavAnI TevavALo mANasa khAtala-pItala (khAyala-pItyala) vi, [ jue "khAtala" + khAtara-pANI na. [ja e "khAtarapANI.'] khAtara ane "pIvuM' + gu. "tuM" varta. ka. + ela.bI. bha. ke. (grA.)]. pANI (khetI bAga vagere mATe che. (2) (lA.) jarUrI sAdhana sukhapUrvaka khAvA-pIvAnuM maLI cUkyuM hoya tevuM sukhI atara-5 muM. jio "khAtara' + "pU.'] khAtara tarIke khAta-vyavahAra puM, khAta-siddhi strI. si.] taLAva vagere kAma lAge te kacarapaMjo UMDI jagyAnuM kSetraphaLa jANavA vizenuM gaNita khAtara-baradAza, nasa, -sta strI, [ara. khAtir + pha. khAtAIvi. cIna deza saMbaMdhI, cIna dezane lagatuM, cIna dezanuM baddhatu AgatA-svAgatA ane sevAncAkarI khAtA puM. khAtara nAkhavAne khADe khAtara-vAho puM. [ juo "khAtara + "vADe."] khAtara khAtA(te)-dAra vi. jio "khAtuM' + phA. pratyaya] khAtAvALA sAcavI rAkhavAne vADe. (2) ukaraDe. (3) (lA.) sAruM grAhaka athavA dharAka, DipojhiTara'. (2) sarakAramAM khAtuM kasadAra khetara khiAtara nAkhavuM dharAvanAra kheDUta, bhUmi-katA, 'laeNnDa oNrDa." (3) darabArI khAtaravuM te. kri. jio khAtara, nA. dhA.] jamInamAM jamIna mAlika, naroDara' khAtaravuM? sa, ji. gALa saMbhaLAvavI, apazabda saMbhaLAvavA khAtAdhIza ! [ juo "khAtuM' + saM. adhIrA] khatAdhyakSa khAtarALa vi. [ juo "khAtara' + gu. "aLa" ta. pra.] . jio "khAtuM'nsamaghA, khAtAne mukhya adhikArI khAtaravALuM, khAtara nAkhI kasavALuM kareluM khAtA-baMdI (bI) strI. [ juo "khatuM' + phA. ], -dhI khatariyuM na. [o "khAtara + gu. "chayuM ta. pra. ] strI. [ + phA. bandI] amuka khete amuka jamInanuM ATaluM dIvAlamAM corI karavA nimitte bAkuM pADavAnuM ojAra, mahesUla ApavuM joIe evI vyavasthA gaNeziyo khAtA-bAkI strI. [ja "khAtuM' + "bAkI.] khAtAmAM jamA khatariya pR. [ juo "khAtara ' + gu. "yuM ta. pra.] udhAra rakama caDAvyA pachI saravALe udhAra bAju leNa 2010_04
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAtAmaMDAI 616 khAdI-bhaMDAra nAno nira khAtAvAra paDo, paDatI rakama khAtuM5 na. jio "khAtuM' + saM. 1 + gu. 'uM svArthe khAtAmaMDAI (maDAI) sakI. [ juo "khAtuM' + mAMDavuM' ta. pra.] leNa-deNane hisAba, levaDa-devaDa. (2) leNa-deNanA + gu. "AI' kR. 4. ], khAtA-khaMDhAmaNI (maDAmaNa) hisAbanI lakhAvaTa strI. jio "khAtuM' + "mAMDavuM' + gu. "Ama" ku. pra.] khAtuM-pItuM vi. jie "khAvuM + "pIvuM' + baMnene gu. "tuM' navuM khAtuM khelatI vakhate deNadAre prathama ApavI paDatI varta. ka] (lA.) sArI rIte gujarAna karI zakatuM hoya tevuM, bakSisa ke mahenatANuM kiDAne hisAba-meLa sAdhanavALuM, sukhI khAtA-reka puM. [ jue "khAtuM' + "rekaDuM.'] rekaDameLa, khAna strI. [taka.] moTA gharanI strI, AbarUdAra strI, begama khAtAvahI, I (khAtA, 4) sI. jio "khAtuM' + khAte kri.vi. jio "khAtuM' + gu. 'e' sA. vi. pra.] ara. "vahI'] rejimeLa AvarA vagere uparathI khAtAvAra udhAra bAjue. (2) leNA hoya e rIte, (3) jamA ke judAM judAM khAtAM batAvato pAnAMne nirdeza karavAmAM udhAra bAjue Ave che tevA copaDe, lejara' khAtediyuM na. Dhora mATe khANa bAphavAnuM mATInuM mATaluM khAtAvahI(I)-kArakuna (khAtA, ve) 5. [ + ja khAtedAra ja e "khAtA-dAra" "kArakuna."] khatavaNuM karanAre gumAsto, 'leja ra-kIpara' khAvI juo "khAtarI." khAta-vAra kri. vi. [juo "khAtuM' + 'vAra' ( krama pramANe)] khatrI-dAyaka jae khAtarI-dAyaka.' pratyeka khAtAdITha, eka eka khAtuM pADyuM hoya ema khAtrI-dAra juo "khAtarI-dAra." khAta-sukhaDI strI. [ juo "khAtuM' + "sukhaDI.'] dareka khAtrI-patra, 07 juo "khAtarI-patra, ka." khAtedAra pAsethI levAmAM Avate sarakArI kara khatrI-pUrvaka e khAtarIpUrvaka.' khAtAM-pItAM kri. vi. [ jue khAvuM pIvuM' + baMnene gu. khAtrIdha (bandha) ja e "khAtarI baMdha.' tuM" varta. ku. 'A' pra. ] nirvAhanuM kharca kADhatAM khAtrI-bharyuM ja "khAtarI-bharyuM.' khatAM-jotAM na., ba. va. [ jue "khAtuM' + pituM' khAtrI-lAyaka ja "khAtarI-lAyaka.' (= "zuM')] copaDAmAMnAM khAtAM. (2) leNadeNanA copaDA. khAdanIya vi. siM] khAvA jevuM, khAvA-lAyaka, khAgha (3) hisAba-kitAba, levaDa-devaDa khAdita vi. [saM.] khAdheluM khAtAMsaM5rka adhikArI (-samparka) muM. [ juo "khAtuM'- khAditavya vi. [saM.] juo "khAdanIya." ba. va. + saM. ] bhinna bhinna sarakArI khAtAMone paraspara khAdima paM. [ara.] khidamata karanAra, hare, nokara, cAkara saMparka karAvavAnuM kAma karate sarakArI amaladAra, "DipATa khAdI RI. hAthe kAMtelA sUtaramAMthI hAthasALa upara menTala liyAIjhana ophisara' vaNeluM kApaDa khAtuM na. hisAbanA copaDhAmAM jame.khAte thayelI rakamane khAdI-udhoma dhuM. [ + saM. ] khAdI taiyAra karavAnI pravRtti AdhAre khAtAvahImAM te te AsAmI ke te te viSayane khAdI-kAryAlaya na. [ + saM. ] jayAM khAdIne lagatuM vecANalagatuM pAnAMnI noMdhavALuM tAraNa. (2) copaDAmAM jame yA sIvaNa vagere thatuM hoya tevuM sthAna khAtenuM paDakhuM. (3) be kamAM te te vyaktine nAme rAkhavAmAM khAdI-kada (kendra) na. [ + saM. ] kyAM khAdI utpanna Avate nANAMnA upADa-makanA hisAba, "ekAunTa." (4) thatI hoya tevuM sthAna. (2) ja e "khAdI kAryAlaya.' vyavasthAtaMtrane te te vibhAga, taMtra, "DipArTamenTa, baro." khAdI-kSetra na. [+ saM. ] jyAM khAdI-udyoganI pravRtti thatI [0 ughADavuM, khelavuM, 0 lAvavuM (rU. pra.) kAmakAjanA hoya tevuM sthAna vicANa thAya che tevuM sthAna taMtrane navo bhAga zarU karavA-karAvavuM. (2) beMkamAM ke khAdI-gRha na. [+ saM., pR., na.] khAdInuM utpAdana ane zarAphane tyAM pasA vyAje mUkIne ke udhAra laIne navuM khAtuM khAdI-gheluM (-gheluM) vi. [+ juo "gheluM."] (lA.) khAdI zarU karavuM-karAvavuM. 0 calAvavuM (rU. pra.) levaDadevaDa rAkhavI. maTe ghaNo prema dharAvanAruM 0 cAlavuM (rU. pra.) levaDa-devaDa hevI, 0 cukAvavuM, 0 cakatuM khAdI-dhAraka vi. [ + saM. ], khAdIdhArI vi. [ + saM., (te) karavuM (2. pra.) levaDa-devaDa baMdha karavI. (2) khAte-jame chuM. ] paheravAnAM vastromAM khAdIne ja mAtra upayoga karanAra thatI rakama hisAba baMdha karI mAMDI vALavI. 0 cUkavI devuM khAdI-paridhAna na. [ + saM] paheravAmAM mAtra khAdIne ja (rU. pra.) karaja patAvI devuM. 0 5DAvavuM, 0 5TAvI levuM upayoga viparAzanA phelA (rU. pra.) leNA upara devAdAranI sahI levI.0pAravuM, 0 mAMkavuM khAdI-pracAra paM. [+saM. ] khAdIne phelAve, khAdInI (2. pra.) copaDAmAM navesarathI hisAba lakhavo. 0pADI khAdI pravRtti strI. [+ saM] khAdInA pracAra mATe karavAmAM ApavuM (rU. pra.) devuM kabUla karI hisAba upara sahI karI phiravuM e ApavI. barAbara karavuM (rU. pra.) hisAba cokhkha karI khAdI-pherI strI. [+ ja pherI."] khAdInA vecANa mATe levA. 0 baMdha karavuM (badha-) (2. pra.) levaDadevaDanA vahIvaTa khAdI-bhata chuM. [ saM. ] khAdIne cAhanAra mANasa, khAdI baMdha karavo. 0 mAMDI vALavuM (rU. pra.) jamA-khAte je bAkI paheravAne parama AgrahI mANasa rahe tenI mAMDavALa karI khAtuM baMdha karavuM. be sarabhara khAdI-maMdAra ( bhaDA) kuM. [+ juo 'bhaMDAra.'] khAdIne karavuM (rU. pra.) jamA-udhAranA baMne saravALA barAbara karavA] mAla jaththAmAM temaja chaTaka vecAte maLatuM hoya tevI dukAna upapAga 2010_04
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAdI-vAdI 617, khAnA-jaMgI khAdIvAdI vi. [ + saM. vADhI muM. ] khAdIne ja vaparAza vALuM, taTe Ave che tevuM [akarAMtiyuM tha joIe evA mata-siddhAMtamAM mAnanAruM khAdhALuMvi. [juo "khAdhuM + gu. "AchuM ta. pra.] khAudhara, khAdI-zAlA(-La) strI. [+ saM.] khAdInA utpAdananuM sthAna khAdhuM vi. [8. prA. varSama; Ane saM. vADhita sAthe saMbaMdha khAdI-sajaja vi. [ + saM.] juo "khAdI-dhAraka.' che, gu. mAM ene "khAvuMnuM bha. ku. gaNyuM che. bhejana khAdI-sevaka chuM. [+ saM.] khAdInuM kAma karanAra sevaka. (2) tarIke lIdhu - lIdheluM khAdIne cAhanAra mANasa khAdhepIdhe kri. vi. [ja "khAdhuM + "pI" + gu. "e" khAdha vi. [saM.] juo "khAdanIya." (2) na. khAvAne padArtha sA. vi., pra.] khAvA pIvAmAM, nirvAhanA viSayamAM khAdya-pAka yuM. siM] khAvAnA kAmamAM Ave tevI kheta-pedAza, khAdhela vi. [jao "khAdheluM -enuM avikArya rU5] juo "khAdheluM.' khAdyaprANa puM. [saM.] jIvana-satva, "viTAminsa khAdhela-pIdhela jio "khAdheluM' + pIdheluM,' baMnenAM avikArya khAdyAkhAdya vi. [saM. vAgha + 4-da] khAvA lAyaka ane rU5] (lA.) hRSTa-puSTa, khaba taMdurasta. (2) khAdhepIdhe sukhI na khAvA lAyaka, (2) na. e koI paNa padArtha khAdheluM vi. di. prA. varSa + iMskrama- pra. 'khAvuMnA bI. khAdha (m) sI. [ ja khAvuM.' -bhU. ke. "khAdhuM' dvArA] zuM . tarIke gu. mAM svIkAreluM] bhajanamAM levAyeluM vipAra-vaNajamAM AvatI khaTa, DephisiTa (2) (lA.) UNapa, khAra, 06 vi. [de. prA. vaya- dvArA] vAraMvAra khAdhA ochA thavApaNuM. (2) khaTa, nukasAna kare tevuM, khAudharuM [vAcaka zabda khAdha-dhA-kherAkI strI. [o "khAdhu" ke "kherAkI."] khAna puM. [vA.3 amIrone eka khitAba. (2) paThANa kene bharaNa-poSaNa mATenI khAdya sAmagrI. (2) (lA.) bharaNa- khAna-khAnAna, khAna-khAnAM pu. phi. khAnikhAnAnuM ] piSaNa mATenI rakama. (3) AvakA, gujarAna khAneno paNa khAna, meTo khAna, mATe umarAva khAdha-puravaNI (khAdhya-) strI. [+ "puravaNI."] khoTa pUrI khAnagI vi. [phA] pitI, aMgata. (2) jAhera nahi tevuM, karI ApavApaNuM, "DephisiTa-phAyanasiMga' gupta, geya, prAIveTa,' "kephiDeziyala,' 'sekreTa." (3) strI. khAdhapUraka (khA) vi. [+ saM. vR] khAdha paranAruM. goya vAta, guphategu kheTa pUrI ApanAruM khAnadAna vi. [phA.JpratiSThita, AbarUdAra. (2)udAra svabhAvanuM. khAdharuM juo "khAudharuM.' (3) UMcA kuLamAM janmeluM. (4) na. pratiSThita kuLa. (5) khAre chuM. [jao 'khAvuM' dvArA.] nukasAna sAmAnya kuLa, vaMza. (6) pratiSThita kuTuMbanuM saMtAna khAdhare muM. UMDe khADe khAnadAniyata, khAnadAnI strI. [phA.) khAnadAna hovApaNuM khAdhala (khAdhyala) vi. jio "khAdheluM, la" (grA.)] khAdheluM khAnadeza puM. [ + saM. mahArASTra rAjyane sAtapuDA parvata(2) (lA.) pAkuM anubhavI. mALAnI dakSiNane pradeza. (saMjJA.) khAdha-silaka (khA- strI. [ jue "khAdha + silaka."] khAnadezI vi. [+ gu. 'I' ta. pra.] khAnadezane lagatuM khAtepAra vadhu kharca thatAM silakamAM paDatA khADe-e khAna-pAna na. [saM. vAvana>prA. vAmana dvArA "khAna" + khADAnI 2kama, "mAInasa beleMsa' saM.] khAvuM ane pIvuM e. (2) khAvAnI sAmagrI. (3) khAdhA-kharaca, khAdhA-kharca puM, na. [ juo "khAdhuM' + (lA.) gujarAna, AjIvikA kharaca-"kharca.], khAdhA-kharacI, khAdhA-khacI a. [ + khAna-bahAdura (-bA dura) kuM. ei "khAna' + 'bahAdura."] jao "kharacI' "kharcA.'] bharaNapoSaNa mATe joitI aMgrejI rAjya-amalamAM pArasIo muslime vagerene kharcanI rakama ki. pra.] juo "khAdhA-kharaca." ApavAmAM Avato hato te eka sarakArI ilakAba khAdhA-khAI zrI. jio "khAdhuM' + khAvuM' + gu. "AI' khAnArI strI. ATa sudhI caNAtI kALA paththaranI taptI khAdhA-khAdha, (-dhya) kri.vi. jio "khAdhuM,'dvirbhAva.] khA khA khAnasa(-sAmA . phi. khAsAmA gharane kArabhArI. karavuM ema, jarUrI ke binajarUrI je kAMI maLe te khAdhe (2) rasAI vagere upara dekharekha rAkhanAra amaladAra javAya ema, khA khA, khAuM khAuM khAna-sAheba chuM. [juo "khAna" + "sAheba.'] aMgrejI rAjyakhAdhA-khuvAra vi. [ juo "khAdhuM' + "khuvAra."] khAIne amalamAM pArasIo muslima vagerene ApavAmAM AvatA hakka na karanAruM, khAdhelAne badale na vALatAM nimakaharAma hato te eka sarakArI ilakAba banatuM khAnAI sTI. jio "khAna" gu. "AI' ta. pra.] khAnapaNuM. khAdhA-kherAkI juo "khAdha-kherAkI.' (2) khAnanI jema sattA batAvavApaNuM khAdhA-gaLe muM. [jao "khAdhuM' + "gaLavuM' + gu. 'A' khAnAkharAba vi. phi. khAna + a2. kharAba'] ghara kharAba ka. pra. ] vAraMvAra sAruM khAvAno bhAva, khAudhara-veDA karanAra, satyAnAza vALanAra khAdhA vi. maraNiyuM. (2) bahAdura khAnAkharAbI strI. [phA.) bhayaMkara satyAnAza, pAyamAlI khAdhA-vedha . [ juo "khAdhuM" + ..] sAmAne bhogavavA khAnA-jaMga (-ja) vi. [phA. khAna-ja8] gharamAM kajiye na devuM evA prakAranI zatrutA karanAruM khAdhALuM vi. [o "khAdha' + gu. "ALuM' ta. pra.] khAdha khaMA-jaMgI (-jagI, strIphiA.ghara-kajiya 2010_04
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAnAjada t18 khAmeza khAnAjAda vi. phi. khAna-jada ] gharamAM janmeluM ane khAna. [jue "pApa"+gu. "uM' ta. pra.] chAparA upara UchareluM. (2) puM. e mekara rvicana, duvA bAMdheluM khapATanuM kAma khAnAbAda 5. (kA. khAna + ara, AbAda 1(lA.) AzI- khAbakavuM a. ji. [vA.] IcchAthI kUdI paDavuM, jhaMpalAvavuM. khAnA-(-su)mArI strI. [phA. khAnaha + a2. zumAra + gu. (2) (lA.) vacce bolavuM. khabakAvuM bhAve, kri. khabakAvavuM I' ta. pra.] ghara-gaNatarI, vastI-gaNatarI D., sa. kei. khAnuM na. [phA. khAnaha ] ghara, makAna (yuM ke davAkhAnuM, chApa- khAba na. phi.] svapna khAnuM, khejAkhAnuM vagere). (2) kabATa peTI paDhArA meja khAba8 vi. [21.] khaDabacaDuM. (2) na. khAbociyuM vagerenuM vastu rAkhavAnuM ghaNuM. (3) beMkamAM "lokara." (4) khAba-khUba vi. [4 o"khAbaDa, kirbhAva] khADA, kheyAaMke ane lakhANanA kAThAomAMnuM che te aMka ane lakhANa vALuM, kAyAvALuM mATenuM nAnuM nAnuM che te sthAna. (4) chApakhAnAnA keIsa- khaba-gAha strI. phi.] zayana-gRha khAbociyuM mAMnuM pratyeka bIbuM rAkhavAnuM nAnuM dharuM * khAbaDI jI. [jao "khAbaDo' + gu. "I' pratyaya.] khAne-AbAda vi.ji o "khAnuM' + ara.] gharamAM paiseTake sukhI khAbaDI strI, talavAra. (2) (lA.) vyabhicAriNI strI khAne-abadI strI, (kA.] gharamAM seTake sukhI hovApaNuM khAbaDuM na. kheraDuM [nAnuM khAbociyuM khApa (-ca) strI. vAMsanI cIpa, vaMcha, khapATa, (2) paTArAnI khaba' na. [jue "khAbaDa' +5, "' svArthe ta, pra.] AgalI dIvAlanI kAramAM jaDavAmAM AvatI paTTI. (3) khAbaDe . (juo "khAbaDuM.'] moTuM khAbociyuM talavAranA myAnamAM beu bAjanI lAkaDAnI paTTI. (4) khAbu strI. e nAmanI eka mAchalI arIse, cATavuM. (5) bhAratamAM bharavAmAM AvatuM pratyeka nAnuM khAbeca, ciyuM na. [+ gu. "i" svArthe ta. pra.] pANIthI AbhaluM. (6) abarakhanI patarI ke gaMdA pANIthI bharelo nAno chIchare khADe khApaTa (-) strI. e nAmanI eka vanaspati khAbhaLa . leDA upara laI javAno sAmAna bharavAne khaDiyA khApaDI . AchI cAmaDInuM paDa [bhAMgeluM ThIbaDuM je jADA kapaDAne ke saNiyAno kothaLo khA5rDa na. siM. pairava > prA. acq- mATInA vAsaNanuM khabhaLiye muM. jio "khAbhaLa' + gu. "yuM' sTAthe ta. pra.] khA-khAMpaNa na. zaba upara vIMTALavA mATenuM kApaDa. (2) lA.) kanyAne Apele kariyAvara-ghareNAM lugaDAM vagere khAmI, apUrNatA, deva, kalaMka khAma'S. [sa, ravAma>prA. haMma] taMbu ke vahANane gho khApara na.[, aft-> prA. valvara) e nAmanI vela, sAToDe khAma na. khAmaNuM, kyAre. (ra) samudramAMthI nIkaLatuM matI. khAparA kuM., ba. 1. anAjamAM paDatI eka prakAranI jIvAva (3) melI Upaja khApariyuM na. e nAmanuM eka auSadha. (2) AMkhamAM AMjavAnuM khAma vi. [pha.] adharuM, aparNa. (2) evuM anubhavI eka esaDa, kAMsAjaNa (jasatanI rAkha) khAmacI strI, kALajI, cIvaTa khApariyA puM. [juo "khApara' + gu. IyuM" svArthe ta. pra.] khAmacI-dAra vi. [ + phA. pratyaya] kALajavALuM, cIvaTavALuM e "khApara' (sAToDIne velo). khAmacuM vi. jio "khAmacInga. ' ta. pra.] khAmIvALuM khAparI strI. Dhera e nAmano eka roga khAmaNiyuM na. pANI kADhavAnA kosanI sUtara ke cAmaDAnI khAparI zrI. [o "khApaDI."] lIMTanI pApaDI, nAkane dorI, varata mela, gaM gaM khAmaNuM na. chIchare goLa kayAre. (2) pANiyArA para ke khAparuM vi. saM. varSa-> prA. zabbarama] (lA.) (kaTAkSanA jamIna upara pANInuM vAsaNa vagere rahI zake e mATe karela arthamAM) badhI bAjue najara rAkhI zake tevuM hoziyAra, khADAvALA goLAkAra. (3)(lA.) zarIrano bAMdhe, kAThuM. (4) jhINI najaravALuM catura sthAna, ThekANuM. (5) vi. ThIMgaNuM, vAmana, (6) bhaDavAI karanAruM khApare-keThi-Dhi) puM. vara-SThi#->prA. lapUrama- khAmavuM sa. ki. [saM. phA>prA. vAma] kSamA karavI. khamAvuM kroDhivA-] e nAmanA daMtakathAomAMnA be DAku. (saMjJA.) karmaNi, kri. khamAvavuM che.. sa. kri. (2) (lA.) khaTapaTiye khAmasAI strI. garamI khApare-jhaverI chuM. [+ ja "jhaverI.] (lA.) dhUrta, Thaga khAmI sI. phi.] apUrNatA, adhUrApaNuM, (2) kalaMka, deva, khApaluM na. jio "khApa' + gu. "huM' svArthe ta. pra.] cAra kheTa, khoDa. (3) kacAza, "beka' hiovApaNuM icathI ochA pAtaLA paththaranI cIpa khAmI-khUbI sI. [+juo "bI.] sAruM ke narasuM khA(-khAMpavuM sa. ki. upara uparathI cholavuM, pAtaLuM karavuM. khAmukha ki. vi. phi. khAsumakhAha] icchAe ke ani(2) pAvaDAthI thoDuM thoDuM khodI UlaTa-pAlaTa karavuM chAe, nApasaMdagIthI, na chaTake. (2) jANIjoIne. (3) khapiyuM na. jio 'khApa' + gu. IyuM' ta. pra.] khaDI gayelA khAsa karIne aMganI be bAju bAMdhavAmAM AvatI khapaTiyAnI cIpa, khAmuM na. jae "khAmaNuM (1-2)." (2) khAbaDuM, khAbe(2) khapATiyAne pratyeka TukaDe (nanAmImAM baMdhAya che te). civuM. (3) ghUMTaNa pAsenA ghAgharAnA bhAgane phATatAM devAmAM (3) kamAna banAvavA vaparAtI lAkaDAnI lAMbI cIpa. (4) AvatuM thIgaDuM. (4) (lA.) svarUpa, AkAra, kada pagarakhAMmAM aMdara paganA taLiyA nIce rahetA bhAga khAza strI. [.] khamavuM e. (2) dhIraja. (3) ke. pra. 2010_04
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAmethI dhIraja dharavI] [ga bUra. [. pakaDavI, . rAkhavI (rU. pra.) khAmeAthI srI. [phA.] sabUrI, (2) dhIraja khAmAsA puM. gheADAnA meDhAmAM thatA hADakuM vadhavAnA eka khAyakI srI. [jue 'khAvuM" dvArA.] (lA.) cArI-pIthI binahakka meLavavuM e, kharca mATe seAMpelAmAMthI rAkhI levuM e. (2) lAMca-ruzvata [nAM joDakaNAM khAyaNAM na., a. va. khAMDatAM khAMDatAM gAvAnAM eka prakArakhAyaNuM na, juo 'khAyaNAM'(enuM e, va.). (2) kAThI leAkAmAM vezavALa karyAM pachI kanyApakSa taraphathI varapakSane tyAM vaheMcavA meAkalAtI mIThAI seApArI vagere khAyeza jae 'khvAhi~za.' khAceA puM. [kA. khAyaN] liMga, puruSanI jananeMdriya, (2) vRSaNa, aMDa. (3) (lA.) bharatamAM bharavAmAM AvatuM AbhaluM. (4) bAradAna khAra' puM. [saM. kSAr> prA. vAra, prA. tatsama] jemAM mIThuM athavA lavaNanA guNa-svAda hoya tevA padArtha-khArI jamInamAM UpasI AvatA sapheda padArtha, laNA. [. lAgayA. (rU. pra.) khArAzane kAraNe padArtha khavAte javA] khArara huM. [kA.] IrSyA, adekhAI, (2) dveSa, vera, zatrutA, aMTasa. [. karavA (rU. pra.) IrSyA karavI, . rAkhavA (ra. pra.) zatrutA karavI] khAra-khaLI strI. [jue 'khAra' + khaLI.'] jamIna dhAraNa karanArane mAtra khAvAnA uddeze ApavAmAM AvatI jamIna khAraca vi. [jue 'khAruM' dvArA.] khAravALuM, khArI jamInavALuM khAraca-karALa (ca-) strI. [ + saM. rAi], khAraca jamIna zrI. [+ jue 'jamIna.'] khArI jamIna, Usara jamIna, khAropATa [khAruM khAraTa (Taya) zrI. [jue 'khAruM' dvArA.] khArAza. (2) vi. khAraNI strI. [jue khara 1 + gu. 'aNI' ta. pra.] raMgATa-kAma vakhate khAravALA pANImAM vastrane DubADavAnI kriyA khADo, caNiyAruM khAraNIOM srI, jemAM TekAvAthI kamADa kare te aDIvALe khAra-pATa puM. jae 'khAre' + saM.] khAra patharAI rahetA hoya tevA vistAra, vistAravALI khArI jamIna, khAraca-karALa, khAro pATa, 'solTa laeNnDa' khArapATiyuM* vi. [+gu. yuM' ta. pra.] khArApATavALuM khArapATiyuMO vi. [jue 'khAraOM' + saM, TTa + gu. 'iyuM' ta. pra.] khAra-dveSa-IrSyAne lIdhe baLyA karanAruM. (2) (lA.) prapaMcI, dAvapeciyuM, kAvAdAvA karanAruM (na.mA.) khAra-khaLa (-baoNALa) vi. jue khAra + eALavuM.'] khArathI bhareluM, khAruM khAra-kheALANa (-baeNLANa) na. [jue 'khAra + 'bALavuM' + gu. 'aNu* ++. pra.] khArAzavALI jamIna, Usara mi khAra-bhaMjaNuM (-bha-jaNuM) vi. [jue 'khAra' + saM. manA > prA. maMnAma-] khArAza dUra karanAruM, (2) na. aphINanA aMdhANIne aphINa lIdhA pachI karavAnA nAstA, ThaMgaNa, ThaMgA (kAcuM koruM khAvAnuM) _2010_04 19 khArASTa khAra-bhUmi strI. [jue 'khArae + saM.], khArama (mya) skrI. [jue 'khAruM" dvArA.] khAravALI jamIna, saeNTa-laeNnDa,' AkalI sAila' khAra-mukhuM vi. jue khAra + sa. mula + gu. '** ta. pra.] meADhA upara IrSyA-dveSa varatAya tevuM, IrSyAkhera dveSIluM [jue 'khAra-bhUmi.' khAravuM na. [ja 'khArama' + gu. ''svArthe ta. pra.] khAra-bhUtaruM vi. juo 'khAra' + 'sUtaravuM" + gu, *' rR. pra.] (lA.) adekhu, IrSyAkheAra. (2) dveSIluM khAravaNa (-chya) zrI. [jue 'khAravA' + gu. 'aNa' strIpratyaya.] khAravA-jJAtinI strI, khAravI khAravAI vi. [jue.'khAravA'+gu, 'AI' rR. pra.] khAravAne lagatuM. (ra) vahANa hAMkavAne lagatuM khAravA-gAra (-gaeNra) puM. [ja 'khAravA' + 'gera.'] hiMdu khAravAonAM dharmakArya karAvanArA brAhmaNa khAravAna na. jue 'khAravuM.| khAravAra na. ekase. sittera ratalanuM eka jUnuM vajana khAravAM taka ma. 1. varasAdane abhAve jAra-bAjarInA kheMcI lIdhelA sAMThA khAra-vistAra huM. [juA 'khara' + saM.] khArAzavALI jamInane bhrabhAga, 'selAina eriyA' khAravI srI. [jue 'khArave' + gu. 'I ' zrIpratyaya.] khAravA-jJAtinI strI, khAravaNa khAravIkai vi. [jae 'khAravA' + gu. I' ta. pra.] khAravAne lagatuM. [.raMga (2E) (3. pra.) bharI vAdaLI raMga, tevI ] khAravuM` na. [jue khAruM' dvArA.] tela khAre| vagerenA mizraNamAM khALI rAkheluM kapaDuM. (2) taLAI gAdaDAM vagerenuM khALiyuM khAravuMOM a. kri. nAhavuM. [khArI besavuM(-baeNsanuM) (rU. pra.) lagnavidhi pramANe nAhavuM] khAravuMOM a. kri. juo 'khAra,ra-nA. dhA.] IrSyA karavI. (2) dveSa karaveA. (3) krodhe bharAvuM khArA puM. [sa, kSArava:>prA. vAvo> apa. vAvag>ja. gu. khArava] khArA pANImAM vahANa calAvanAra nAvika, 'merinara,' 'seilara,' 'sI-maeNna.'(2) e nAmanI hiMdu temaja muslima jJAtinA nAvika, (saMjJA.) khAravA huM. [jue 'khAruM' dvArA.] khArAzavALA gALa khAra-sahalI strI. [jae 'khAra' + 'salI' (=DhAma)] puM raivavA mATenuM khAra bharI rAkhavAnuM seInuM eka vAsaNa khArastI vi. kaThaNa dilanuM, krUra [paNuM, khArAza khArAI sI. [jae 'khAruM' + gu. 'AI' ta pra.] khArAkhArAghAtA zrI. [jue 'khAruM' + 'gheDA.'] (lA.) bhAvanagara tarapha ramAtI e nAmanI eka ramata, ATApaTA, khArepATa, (2) puM. e nAmanuM viramagAmathI vAyanse raNa najIkanuM eka gAma. (saMjJA.) khArATa vi. [jue 'khAruM' dvArA.] khArA svAdavALuM, khArAzavALuM. (2) puM. khArA svAda
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAravuM 120 khArekhara khAravuM a, kri. [o khAra' -nA. dhA.] khAruM thaI khAruM-khATuM vi. jio khAruM" + khATuM. jemAM khArAza javuM [khArApaNuM, khAre svAda ane khaTAza baMne hoya tevuM khArAza' (-zya) strI. [jue khAruM' + gu, "Aza' ta. pra.] khArUI strI, lAla raMganI jADI khAdI, cALavuM. (2) khArAza () zrI. [4 e "khAra + gu. "Aza' ta. vidhavAne paheravAnuM eka jAtanuM vastra [ja gusse thavuM pra.] khAra, Sa, (2) (lA.) aNabanAva ' khArUkavuM a. ji. jio "khAra, nA. dhA] (lA.) khUba khArasaMga (sa) ! [phA.eka prakArane Arasa, grenAITa' khAreka (ka) sI[. prA. vAritra na.] pAyA pahelAM jenI kharigaDha vi. e nAmanI AkhalAnI eka jAta bApha sukavaNI karavAmAM AvI che teve khajarU. [kepara, khAriyANa .vi., pR. jio "khAruM' dvArA] samudrakAMThAnA 0 ToparAM (rU. pra.) heLInA tahevAromAM varanA pitA pradezamAM thato bhUkharo paththara taraphathI kanyAne mokalAtI bheTa. ne ThaLiye (u. pra.) khariyuM vi. jio "khAruM' + gu. "iyuM svArthe ta. pra.] strInI yoninI AsapAsano bhAga. phiInI khAreka (rU.pra.) khArAzavALuM, khAravALuM. (2) na. mIThuM caDAvela kAcuM zAka. bahena dIkarI ke pheI jevAM kayAM sagAMnI bheTa. (2) (3) mIThuM caDAvelo cIbhaDAM vageranA TukaDe. (4) khArA keInuM maphatamAM lIdheluM-je baMnene badale na vALavAmAM svAdanuM eka ghAsa, (5) caNAnA choDanAM sUkAM pAna ane Ave te bhAre paDI jAya.] DAMkhaLAMnA ke [IrSAra khArekaDI strI. [+. "DI' svArthe ta. pra.] nAnI khAreka, khAriyuM vi. jio "khAra + gu. IyuM' ta.ka.] khArIluM, (2) e nAmanuM eka nAnuM jhADa bira.' khAriye muM. [juo "khAriyuM.1] e nAmano eka choDa khArekaDI-bAra na. [ + juo bora." ] juo "khArekakhArI zrI. siM] 21 droNanuM eka nuM anAja vagerenuM khAreka-pAka chuM. jio "khAreka) + saM.] khArekane khAMDI emAM mApa (droNa = zera). (2) 20 maNanuM eka januM mApa bIjAM vasANAM nAkhI banAvelI eka mIThAI khArI strI. [ja o "khAruM' + gu. "I' pratyaya.] khAreka-bera na. jio "khAreka' + bera.] khArekanA khArA svAdavALI e nAmanI eka bhAjI. (2) khArAzane AkAranA beranI jAta, khArekaDI-bora, kAzI-bera laI jANItI thayelI tevI tevI nAnI nadI. (3) pAMunA khAreka-beraDI strI, [+gu. 'DI' ta. pra.] khAreka-beranuM jhADa prakAranI khArA svAdanI eka khAdya vAnI beraDInA jhADa jevAM e bahu UcAM nathI thatAM. khArI vi. jio "khAra + gu. "I' ta. pra.) khAravALuM khAreka-sulemAnI sI. [+ khara] e nAmanI eka jAtanI khAranA aMza ke pAsavALuM vanaspati khArI ba(-2)lA zrI. e nAmanuM eka pakSI khArekI vi [ja e "khAreka + gu. "I' ta. pra.] khAreka khArIluM vi. jio "khAra + gu. IluM' ta. pra.] IrSyALu. jevuM ke jevaDuM. (2) khAreka jevA svAdanuM (2) lIluM. (3) kinnAkhera, hasIluM khArekI-bAra e "khAreka-bera.' khArIle na. meLuM letuM khAreja vi. [ara. khArijha] ja kADheluM. (2) 26-bAtala khArI valA juo "khArI balA." khArelI strI. [o "khAra dvArA.] sanInuM TaMkaNakhAra khArI-vAyu puM. e "khArI + saM.] samudrabAjuthI vAto rAkhavAnuM sAdhana pavana, hAMDIkeDa pavana khArevaTa () kri. vi. jio "khAruM' + gu. e khArI-zita-za, -siM-sa)gI strI, jio "khAruM' + gu. sA. vi., pra. + 'vATa' + sA. vi. ne . lupta] khAre *I' zrIpratyaya + "zi (-zI, siM, sI) go.'] e nAmanuM raste, khArI jamInamAM eka vRkSa. (2) khaDariMgI. (3) meDhAgiI khAre chuM. [saM. kSa#->prA. rAma-] pApaDiyo khAra, khArI-zera vi. bahu khAruM saMcAra, sAjIkhAra (kaThoLa vagere vahelAM pAka mATe nakhAte khArI hAMhalI strI.[juo "khAruM' + gu. "I' strI pratyaya + khAro padArtha, dhovAmAM ane sAbu banAvavAmAM paNa kAma hAMDalI.'] (lA.) maraNa pachI hiMduomAM trIje divase karAtuM lAgate jamInanI sapATI uparathI prApta thato kharATa khIcaDI ane telanuM bhajana pradezamAMno e cokkasa kSAra). (2) (lA.) khArATavALA khAruM' vi. saM. zAha#->prA. rama-] khArA svAdavALuM, jamInamAM Avela vikaLe kSAramaya. (2) (lA.) akAruM, apriya, aLakhAmaNuM. khAre chuM derInA guMthaNavALI chalakInuM vAMsaDAne cheDe bAMdheluM [0 agara, 0 usa, 0 khAruM Usa (rU. pra.) khUba karI teDavAnuM AkaDIvALuM sAdhana khAruM. 0 jhera (rU. pra.) atyaMta khAruM. (2) khUba ja krodhe khAre Amale, khAre AMbalo strI. [jue khAruM' + bharAyeluM. 0 dava, 0 dhaMdhaLuM (rU. pra.) ba khAruM. khArI "Amalo'-AMbale.'] (lA.) e nAmanI bALake nI eka dADha thavI (ra.a.) khAvAnA koI paNa padArthanI IcchA thavI. ramata ei nAmane eka choDa (2) na meLavavuM. (3) ruzvata levI, khArI mATI thavI khAre ukharAra chuM. juo "khAruM + saM. 3ghara dvArA. (lA.) (rU. pra.) nAza thA. (2) bagaDavuM] kharekhasa puM. kacaro khAru . [o "khAra + gu. 'uM' ta. pra.] I chu. kharekhara vi. [ja khAra," dvibhavasvAdamAM vadhAre (2) pIvuM. (3) kinnAkhera. (4) svabhAve tIkhuM paDatuM khAruM. (2) (lA.) halakuM, naDAruM paDatuM khA 2010_04
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAropA 621 khAvuM khAghA na. e nAmanuM eka dhAsa (eka choDa (kha) (rU. pra.) asara vinAnuM. (2) khalAsa thayeluM. khAre ke muM. jio "khAruM + "TAMke.] enAmane (3) bAtala. jAna(-zyA), 0 jamIna (rU. pra.) vaparAza khAreka vi. jio "khAra' dvArA] khArAzavALuM. (2) paM. vinAnI jamIna, 0 thavuM (rU. pra.) vasavATa vinAnuM thayuM. khAropATa, khArAzavALI jamIna. (3) vaDanagarA nAgaranI (2) vaparAI javuM. (3) aMdara kazuM ja na rahevuM. 05vuM, eka jANItI aTaka ane ene puruSa. (saMjJA) (rU. pra.) jagyA sthAna chedo ke dara jaje vyakti vinAnAM khAre pATa puM. jio "khAruM' + "pATa."] vistAravALI thavAM. (2) nyAvakAza che. 0 pIlI (rU. pra.) vagara sapATa khArI jamIna. (2) (lA.) e nAmanI eka 2mata, kAraNe, amathuM. 0peTe (rU. ) kAMI paNa khAdhuM na hoya agarapATa tema, naraNAM. 0 hAthe (rU.pra.) kAMI paNa sAthe lIdhA vina] khArela pu. "khArIlo." khAlI strI. [sara. "khAlI.] zarIrane kaI bhAga eka khAravuM a. ji. jio "khAra dvArA nA. dhA.] viyANA ja sthitimAM rahetAM ke dabAtAM lehI vahetuM aTakI jaya pachI kaI rogane laI gAya-bheMsa vagerenuM dUdha ochuM nIkaLa- tyAre utpanna thatI jhaNajhaNATI. (2) evI sthitimAM huM ke vasUkI javuM thatI cAmaDI vagerenI niSkriyatAnI sthiti. [0 caha(-8)vI khAla (-2) zrI. [de. prA. Ii] cAmaDI, tvacA. (2) (3. pra.) te te aMgamAM khAlInI asara thavI]. sarvasAmAnya cAmaDuM. (3) jhADanI chala. [0 upara (rU..) khAtuM na. [jae "khAla' + gu. 'u' svArthe ta.pra.] DAnuM bhI, kaMjusa. 0 khAla(-2) (rU.pra.) bahu ochuM. (2) ghATuM, uparanuM cAmaDuM. (2) khaLAnA anAja upara DhAMkavAnuM dhAsa jADuM. (3) prasaMgopAtta. (4) jayAMtyAM. 0kheTa (rU. pra.) khaluM ti. [de. prA. uThama-; sarakhA ara. "khAlI....] halakuM, adhama, nIca]. khAlI paDeluM, bharyA vagaranuM ThAluM. (3) . cAsamAM mela khAlasa (khAsya-) vi. jio "khAla' + khesavuM.'] mAtra na ja hoya tevI khAlI jagyA. (3) vANAnI kokaDI cAmaDI ja vAMcAI cirAI hoya tevuM, cAmaDI pUratA bharavAne netarane ke barune polo kakaDe. (4) sALanA bhAgamAM khoseluM taMtuo vacce rAkhavAmAM AvatA baru. (5) kasa AvavA khAvaDI strI. [o "khAla' + gu. "DI" svArthe ta. pra.] devA mATe eka comAsu paDatara rAkheluM khetara. [1khA-khaM)ma cAmaDInuM uparanuM paDa. (2) jhADanI chAla ['khAlaDI." (khama) (rU. pra.) khAlI-khamo khAlaDuM na. jio "khAla' + gu. DuM' svArthe ta...] e khAleka puM. [ara. khAlika) sarajanahAra, aSTA, paramezvara khAla puM. jio khAlaDuM.] sInuM stana khAliye muM. jio "khAla' + gu. 'iyuM' ta. pra.] bharUca khAlapI sI. jio "khAlapo' + ga. 'I' apratyaya] surata vagere taraphanI khAlapAonI jAtane puruSa(2) khAlapA-jJAtinI samI sutAranuM e nAmanuM eka ojAra khAla puM. jio "khAla' dvArA.] heranAM cAmaDAM utaraDI khAvakaNa vi. jio "khAvaku dvArA. juo "khAudharuM." ene sudhAranAra-kamAvanAra harijanonI e jAtane puruSa, (2) (lA.) lAMciyuM, ruzavatAra cAmaDiye. (saMjJA.) (2) junA joDAnI marAmata karanAro khAvaku vi. jio "khAvuM' dvArA.) khA khA karanAruM macI. (saMjJA.) khAvatI strI [ e "khAvuM' dvArA.] khAvA mATe vepArIne khAla-pAla vi. luccuM, labADa, adhama tyAMthI uchInuM levAmAM AvatuM anAja (khetaramAM mela khAlavavuM sa. ji. jio "khAlI, nA. dhA.] khAlI karavuM, pAkatAM lIdhelA jeTaluM ke zarata pramANe umerI parata ThAlavavuM. khAlavAvuM karmaNi, kri. [aTakAvavuM karavAmAM Ave.) khAlavuM sa. ke. [ja khAlI, nA. pA.] baMdha karavuM, khAvA puM, ba. va. abalA. (2) aNabanAva. khAlasa li. [ara, khAlisa] cakhuM, spaSTa (3) duzamanAvaTa beiTa, (saMjJA) khAlasA vi. [ara. "khAlisahu-zuddha, meLavaNI vagaranuM khAvakAsa chuM. kacchanA raNamAM Avelo e nAmane eka je jamInamAM sarakAra vinA bIjA koI nA haka na hoya khAvaDI sahI. bheMsanI eka jAta, (2) uttara-madhyagujarAtamAM tevuM. (2) guru goviMdasiMhe zIkhemAM je navA prakAra ramAtI e nAmanI eka ramata [(2) (lA) ati lobhI vikasApa tene anusaranAruM. (3) sarakArI kabaje kareluM, khAvaruM vi. jio "khAvuM dvArA] jae "khAdharuM." "eneha." [ karavuM (rU. pra.) sarakAra taraphathI kabaje karavuM khAvaluM na. mAchaluM [svAmI (jamIna vagere). 1 thavuM (rU. pra.) sarakAra taraphathI kabaje khAva(-viMda . [phA. khAva6] mAlika, pati, dhaNuM, karAvuM khAvA-TALa vi. [ja e "khAvuM+"TALavuM.'] khAI bagADe khAlI vi. [ara.] jemAM kAMI na hoya tevuM, bhareluM na levuM. (2) kharAba hoya tevuM, ThAluM. (2) vacce samayane khacake paDayo heya khAviMda (khavinda) jue "khAvaMda.' tevuM.(3) zUnya, avakAzamaya, "vaMkacUma." (4) nirdhana, pasa khAvuM sa. ki si. rUi->prA. , prA, tatsama] I paNa TakA vagaranuM. (5) kri. vi. mAtra, kata. [ karavuM (rU.pra) khAI zakAya tevo padArtha mamAM mUkI cAvI piTamAM utAra, sthAna ghara vagerethI saMbaMdha ke vAsa uThAvo. khA-khaM)ma jamavuM, vAparavuM. (2) e rIte jaMtu vagerethI khavAI javuM, (-khamma), aMga(kha) (rU. pra.) tarka khAlI. 0 khaMkha (3) (lA.) khamavuM, veThavuM. (4) vyaya kare, kharca karavo. 2010_04
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAvo 622 khAsudAna (4) bagAsuM chIMka vagere kriyA karavI. (5) ghasAvuM, kaTavuM. khAsa vi. [ara.] pitAnuM, patIku, aMgata, aMganuM. (2) (6) ucApata karavI. (7) lAMca levI. (8) cerIpIthI ekane ja lAgu paDatuM, badhAMne lAgu na paDe tevuM, viziSTa levuM. (khAI khapUsIne (rU. pra.) khaMtapUrvaka khAIpIne, "speziyala." (3) amIrI, umarAvane lagatuM. (4) khAnagI. khAI javuM (rU. pra.) pArakuM oLavI levuM, ucApata karavuM. () bahu ja agatyanuM, jarUra. (6) amuka mATe nakkI (2) khAmoza pakaDavI. (3) mana upara na levuM. khAI kareluM, iyaramADa" "pesiphika jevuM (3. pra.) svAdamAM kevuM che e cAkhIne anubhavavuM. khAsagata vi. [jao "khAsa'+ saM] khAsa, patIkuM, khAI pI UtaravuM (rU. pra.) upabhega karI-mANI laI pAra aMgata. (2) agatyanuM. (3) khAnagI UtaravuM. (2) gharaDA thavuM. khAI pIne (2. pra.) pUrI khAsagI vi. jio "khAsa+phA. pratyaya.] jIo "khAsa-gata." khaMtathI, kALajIpUrvaka. (2) purI kanaDagata thAya e (2) . khAnagI kArabhArI. (3) phojane risAladAra rIte. khAI bagADavuM.(rU. pra.) bevaphA nIvaDavuM, khAI levuM khAsaha-kuda, khAsa-8, khAsariyuM vi. [ jAo (rU. pra.) jhaTa jhaTa khAvAnuM kAma patAvavuM. (2) jhaTa jhaTa "khAsaDa' + "kaTavuM' + gu. "u" ane "jIyuM" ka. pra. ] (lA.) anubhava karI le. khAIne khATuM karavuM (ke khedavuM, vAraMvAra Thapako khAnAruM, khAsaDAM-khAu, (2) mAthAkaTiyuM. kheruM karavuM) (rU. pra.) mika-harAma thayuM. khAuM khAuM karavuM (3) nabaLA mananuM (khAukhAuM-) (rU. pra.) khAudharAveDA batAvavA. khAtAM pItAM khAsakaLa (-kaeNtha) , [jao "khAsaDuM' - keLa.] (rU. pra.) duniyAdArIne AnaMda anubhavatAM. khAtuM dhana jemAM khAsaDiyAM keLAM thAya che tevI keLanI jAta (u. pra.) kAyama jenI pAchaLa kAMI ane kAMI kharca thayA khAsa8-kheruM juo "khAsaDAM-kharuM." kare tevI sthAvara milakata. khAtuM pItuM (rU. pra.) sArI khAsahATavuM sa. kri. [ jue "khAsaDuM," nA. dho.] khAsaDe sthitivALuM, vagara mukelIe kuTuMbanuM gujarAna calAvatuM. khAsaDe mAravuM. (2) (lA.) Thapako devA khAvA ApavA (rU. pra.) kanyAnA bApane kanyAnA sATAmAM khAsaDAM na., ba. va. jio "khAsaDuM.] (kAMIka tiraskAranA paisA ApavA. khAvA devuM (ke dhAvuM) (rU. pra.) aLa- arthamAM) jeDA, jatiyAM. (2) (lA.) sakhata Thapako. [mAM khAmaNuM lAgavuM. (ra) dhamakAvavuM. khAvA levA (rU. pra.) khAvAM, kAM 50vAM, kAM maLavAM (. pra.) bhAre Thapako varanA bApa pAsethI kanyA ApavA badala rakama levI. 0 pIvuM. maLa. - mAM devAM, -mAM mAravAM (rU. pra.) sakhata Thapako Apavo] (u. pra) sukhanamAM rahevuM. khAsaTAM khAvAM (rU. pra.) khAsatAM-khAu vi. [ juo "khAsaDAM' + "khAvuM' + gu. niSphaLa thavuM, pAchA paDavuM. (2) Thapako meLavo. khAM<< khAvI "u" ka. pra. ], khAsaDAM-bAra vi. [ja e "khAsaDA + (rU. pra.) marakha banavuM. gama khAvI (gamya(2.pra.) sahana phA. pratyaya] (lA.) Thapako khAvAne TevAI gayeluM. (2) karI levuM. (2) dhIraja dharavI. goLa khAvI (gALya) (rU.pra.) jene vakhatovakhata Thapake maLato hoya tevuM. (3) bezarama, apazabda sAMbhaLavA. geLa khA (goLa-) (rU.pra.) sagapaNa nilajaja karavuM. ghA khAve () pAchuM paDavuM. cADI khAva (rU. pra.) khAsaThAM-bAjI strI. [juo "khAsaDAM' + phA.] ekabIjA ekanI vAta bIjAne karavI. chIMka khAvI (rU. pra.) upara khAsaDAM pheMkavAM e. (2) (lA.) sAmasAmAM halakAM apazukana karavAM. TADha taDake khAva (rU. pra.) jiMdagInA veNa kahevAM e. (3) maMonI nirarthaka athaDAmaNa pheraphAra jovA. tako khA (rU. pra.) rasUryanA tApane anubhava khAsariyAM keLAM na., ba. va. jio "khAsaDuM' + gu. IyuM" ka2. thAka khAva (rU. 4) ArAma le. dama khAte tA. pra. ane "keLAM (juo keLuM.')] meTAM traNa dhAravALAM (rU. pra.) khAmeza rahevuM. paisA khAvA (rU. pra.) lAMca keLAMnI eka jAta levI. bhAva khA (rU. pra.) bhAre naphAthI mAla veco. khAsariyuM vi. jio "khAsaDiyAM.'] khAsaDAnA AkAranuM. (2) meTAI batAvatAM AnAkAnI karavI. mAthuM khAvuM (2) na. juo "khAsaDiyAM-keLAM." (rU. pra.) kaMTALe Apavo. mArI khAvuM (rU. pra.) aNahaka khAsaDI sI. [juo "khAsaDuM' + gu. "I' pratyaya.] levuM. (2) lAMca levI. vadhAI(ke vadhAmaNI khAvI) (rU.pra.) strInuM pagarakhuM (kAMIka tucchakAranA bhAvathI) sArA samAcAra ApavA. vAta khAvI (2. pra.) vAta khAsaDuM na. [ravA., "khasa-phasa' avAja thAya evuM ja manamAM ne manamAM samAvI levI. sAkara keLAM khAvAM (rU. pra) ane dhasAyeluM pagarakhuM, ane phATelo paheravAmAM Avato muzkelImAMthI sahelAIthI pAra UtaravuM. sAthe khAvuM (rU. pra.) Do. (2) (lA.) Thapake. (3) badanAmI. [rA(rAM)rAta ADe vyavahAra karavo. sama (ke segana) khAvA (rU. pra.) (rU. pra.) bedarakArIne bhAva. -jAM khAvAM (rU. pra.) Thapako pratijJA levI. havA khAvI (rU. pra.) khulI havAne AnaMda meLavo. -hane taLiye (rU. pra.) eDI nIce. (2) beparavA. le. (2) bekAra besI rahevA nAne tele (u. pra.) visAta vinAnuM, mAla vinAnuM, tuccha, khA paM. [ja e "khAvuM' dvArA.) khetaramAM thatuM ghaNA UMDA halakuM. 0phATavuM. (2. pra.) panInuM maraNa thavuM (jethI pharI mULavALuM-malane thavA na de tevuM ghAsa lagna karI zakAya evA bhAve). te dALa vahecavI (-dALyuM khAza (-ca) strI, juo "khAvuM'+ gu "Aza' ka. pra.] vecavI) (rU. pra.) khAsaDAMthI laDavuM. khAsaDe mAryuM (rU. khAvAnI zakti, khAvAnI guMjAza. (2) khAvAne jo. pra.) apamAnita. (2) jatuM kareluM (2) (lA.) khAcakI, lAMca-rUzavata. (4) darakAra, ciMtA, phikara khAnadAna na. jio "khAsa" + phA. pratyaya] pAnane Dabo, 2010_04
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAsa-dAra khAMkhAM-khaMkheALA pAnadAna, pAnadAnI. (2) kapaDAM rAkhavAno Dabo khALakUve puM. [ja khALa' + "ku.'] makAnanuM meluM khAsadAra vi., pR. jio "khAsa" + phA. pratyaya.] hajAriye, ekatrita karavA mATenI kuvA jevI baMdha gaTara.(jenuM pANI sevaka, nokara. (2) azvazALAne adhikArI jamInamAM ja samAI jatuM hoya.), bhAMkhALa, meTI khAsa-navIsa puM. [ja "khAsa"+ phA.] khAnagI lahiyo, khALa-kaMDI, "sesa-la' (2) khAnagI kArabhArI, "prAIveTa sekreTarI bALa-phUMDI strI. jio khALa'.+ "kaMDI.] nAne khALa-ka, khAsa pravega kuM. jio khAsa' + saM.] bhASAmAM prajAte beThI pitNIthI sApha karavuM te te zabdano viziSTa arthavALe praga, rUDhiprayoga, khALavuM sa. kri. [ saM. kAjU- > prA. hArca- ] dhovuM, 'iDiyama' (ka. prA) khALavuM saM. kri. rAkI 2AkhavuM, aTakAvavuM khAsa-baradAra . [ara.] saradAranAM hathiyAra laI sAthe khALiye' kuM. jio "khALa" + gu. "iDyuM" tapra.] pANI cAlanAre sevaka. (2) 2AjAnI savArI sAthe cAlato sevaka. javA mATenA bAkAnuM laMbAveluM mAM. (2) dhAriye. [ve (3) rAjAne hajAri [khAnuM, aMta:pura, rANIvAsa javuM, e besavuM (-besavuM) (rU. pra.) maLatyAga karavo. (2) khAsa-maha(he)la (mela) 5. [ara. khAsmahat] janAna- pezAba karavo. 0 chuTa (rU. 4) rajasvalA thavuM] khAsa(-sA)-maMDaLI (-bhaDaLI) strI. [ja e "khAsa'+ saM. khALiyAra chuM. [ juo "khALavuM' + gu, "chayuM' ku. pra. ] ma0], khAsa(-sA)-lAka puM, ba. va. jio "khAsa" + gADAnA DAgaLAnA bhAgamAM Avelo UMDI cara je bhAga. saM] amIra-umarAva varga (2) paTArAnA AgalA bhAgamAM aMdara paDate dekhAte bhAMga, khAsA vi. jio khAsa dvArA vrajamAM rU.] pAkI nanuM, (3) lAkaDAnA sapaDAmAM khaNa tarapha jaDelI loDhAnI paTTI pAkI aparasanuM. (puSTi.) [0 aparasa (rU. pra.) pAkI na Dha. khALu 5. mAlika, rakSaka, (2) bhaMDAra, saMgraha. (3) vikaLe (puSTi.) 0 karavuM (rU. pra.) pAkI noMDhamAM-aparasamAM kAma khALuM vi. hAmIdAra, jamAna..(2) na. jamAnagIrI, bAMhedharI Ave tevuM joIne cAkhuM karavuM. (puSTi.) nuM jala (rU. pra) khALe DuM. jio "khALavuM'gu. "e" ku. pra.] aTakAyata, ThAkorajInI sevAmAM dharavAmAM AvatuM pANI. (puSTi.) 0nuM rokANa. (2) visAmo. (3) aDacaNa, harakata bIDuM u.pra.) ThAkorajI mATe taiyAra kareluM pAna-bIDuM]. (puSTi.) khAM vi. jio "khAna."] (lA.) niSNAta, ustAda khAsA-pIsI sI. [ravA.] chAnI chAnI vAta karavI che. khAMkhaDiyuM vi. rivA.] udharasavALuM. (2) na. udharasane ThAMse (2) AdhIpAchI karavI e, cADIgalI karavI e khAMkhaNa na. eka jAtanI auSadhepagI vanaspati. (2) khAsA-maMDaLa (9maDaLa) jAo "khAsa-maMDaLI." khArI jAra ke varakhaDInAM bImAMthI banAvavAmAM AvatuM tela khAsA-leka juo "khAsa-loka.' khAMkhaNu strI. krodha, roSa, kepa, gusso, vIra. (2) krodhayukta khAsiyata sI. [ara. khAsita] svabhAva, prakRti, vANI. (3) kaTakI, karaca, 24. (4) sukAyelA garavALI eNTiTayUDa' (ke. ha.) (2) viziSTa lakSaNa, "kereTarisTika', khaDakhaDatI badAma (3) Adata, Teva, hevA khAMkhata(-da) (-, -gha) strI. [ravA.] jhINavaTabharI khaMta, khAsiyuM na. bhAra lAdavA mATe gadheDAM baLada vagere upara cIvaTa, kALajI. (2) jhINuM, kutuhala. (3) khaNakheda. (4) mUkavAnI be bAju khAnAMvALI guNa. (2) evI gayuM , IrSyA, adekhAI. (5) harIphAI nIcenI gAdalI, Achara [jarUriyAta che tevuM khAMkhatI(-dI) vi. [ + gu. 'I' strI pratyaya] khakhatavALuM khAsula-khAsa vi. [ara.] khAsa agatyanuM, jenI viziSTa khAMkhatI(-dI)luM vi. [+ gu. "IzuM' ta. pra.] khakhatavALuM. khANuM(muM) vi, kri. vi. [ jue "khAsa" + gu. 'uM' (2) mamatIluM, durAgrahI [khAMkhaNanuM tela ta. pra., vikapha bevaDe "ssa.'] sAruM, uttama, beza, sarasa, khAMkhatela na. [ja, khAMkhaNa'-'tela."] jAo "khAMkhaNamajAnuM. [0 dIvA jevuM (rU. pra.) taddana spaSTa ] khAMkhada(-gha) jIo "khAMkhata." khAhiza strI. [pha.] icchA, bhAvanA (jae khAeza-khAyeza' khAMkhadI ja khAMkhatI." - khAdheza' vagere paNa) riAkhanAra, bhAvanAzALI khAMkhIluM jao "khAMkhatIluM.' khAhiza-maMda (mandI phi.] IcchA rAkhanAra, AkAMkSA khAMkhara-bhAMkhara vi. [2vA.] khaLabhaLI gayeluM, jarjarita, khokharuM khAhala puM. . prA. zAha vi. mRdu, kamaLa] kaMThamAMthI khAMkhavuM sa. ji. [ ravA.] khaMkherIne cApaDavuM, thoDuM nIkaLate madhura svara laI ghasIne badhe cepaDavuM. khAMkhaTANuM karmaNi, ki. khAheza juo "khAhiza.' khAMkhaTAvavuM che., sa. kiM. khAza-maMda (-mandI ja "khAhiza-maMda." [karavuM, khamavuM khAMkhaTAvavuM, khAMkhaTAvuM ja "khAkharoTavuM"mAM. khAhavuM sa. kri. saMtApavuM, duHkha devuM. (2) a. ji. sahana khakhala vi. [ravA.] bhayabhIta thayeluM, bIdheluM, Dara khAI gayeluM khALa puM, [8. prA. vAha .. na.] makAnamAMthI meluM ke khAMkhAM na., ba. 1. [2vA. nirarthaka zeAdhakheLa karavI sAruM pANI bahAra kADhavA mATenI nIka ke paranALa, marI. e, phAMphAM Teka dIvAlamAM paDeluM bA kuM. [ kAha khAMkhAMkhaMkheALA, (-khaphaLA), khAMkhAMkheALA (-LA) (rU. pra.) merI sApha karavI. * javuM, 0 besavuM (khAya) puM, ba. 1. [+ e khaMkheALavuM - LavuM' + gu. "u. ke. -besavuM) (rU.pra.) pezAba javuM. -Le DUcA (2.pra.) bedarakArI] pra.] khUNe khAMcare vastu meLavavA mAravAmAM AvatAM phAMphAM 2010_04
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAMkhAMkhALuM 624 khAM 1 khAMkhAM-oLuM (- LuM) vi. [2. + "kheALavuM' + gu. "u" (2) galI-kaMcI 3. pra.] khAMkhAMkhALA karanAra khAMcA-yaMtra (-yansa) na. jio "kha" + saM] jemAM khAMkhAM-vIkhI strI. [ juo "khA-khAM' + vIkhavuM + gu. sikko nAkhavAthI eTalI kiMmatanI vastu nIkaLI Ave I ke. pra.] juo "khAMkhAMkheLA'. (2) kharAbI, tArAjI. tenuM eka yaMtra (3) khaNakhAda, bIjAnAM chidra zodhavAM e khAMcA vi. jio "kha" + gu. "ALuM' ta. pra.] khAMga chuM. ghaNI garamIthI pIgaLI gayele ITa ke mATIne khAMcavALuM, khAMca-khacakAvALuM. (2) galIcIvALuM. (3) TukaDo, kITe. (2) kuke. (3) hAthIdAMta (lA.) mukela, gaDha. (4) AMTIghUMTIvALuM, vAMdhA-vacakAvALuM khAMga, ke 5. [ + gu. huM svA ta. ma ] bahu garamIthI khAMca puM. [ o "khAMcavuM' + gu. " ka. pra.] koI paNa pIgaLI gayela ITa ke mATIne TukaDe, kITe, khAMga, (2) AkAramAM paDatA khacake. (2) mukhya rastAnI bAjue chIpalAnuM raheThANa. (3) muko. (4) vi, puM. akkaDa, mijAjI. paDate te te galI ke zerI khacake, galI, (3) (lA.) (5) zastradhArI. (6) baLavAna. vAMdho, hara kata. (4) AnAkAnI. [0 Ava (rU. pra.) khAMgATiyuM na. [ja "khAMgaDa' + gu. "yuM ta. pra.] chIpa harakata AvavI. 0kara (rU. 4) sapATImAM khAMca pADavI. kaDI vageremAM raheluM jIvaDuM eika jAtanI chIpa 0 kADha (rU. pra.) doSa kADha. 05 (rU. pra.) vAMdho khAMgaDI strI. [ ja khAMga' + gu. 'DI' vAthe ta. pra. ]. Ubhe thA. 0 rAkha (rU. pra.) vahema ke vAMdho rAkha] khAMga kuM. jio "khAMga ' + gu. "DuM svArtha ta. pra.] khAMja () strI. [saM. lejha vi. dvArA] laMgaDApaNuM jae khAMga." (2) chokarIonI ramatanI ghasI gALa khAMjaNa (stha) sI. [de. prA. laMkA puM..-kAdava, kIcaDa] karelI kAMkarI. (3) caNAnA loTa sAthe methInI bhAjI samudranA bhAThAno bhAga, chIcharI khADI. (2) TekarI uparane meLavI banAveluM khAdya DhoLAva. (baMne mATe ja "khAjaNa.). khAMgariye muM. sevaka, nokara khAMjaruM na, [2. prA. vaMgarama- . sukAI gayeluM jhADa] khAMgu chuM. jANabhedu mANasa, kharI vAtane jANakAra mANasa. (lA.) khUNe. (2) kAThI, koThAra, dhAnyAgAra.(3) chAparAvALI (2) jAsusa, (3) maLatiya. (4)(lA.) pAko, "zraDa." (5) khaLI. (4) khUNAmAM keI na jue tevuM sthAna. (5) khADe. (6) guMcavaNa [mejanuM khAnuM kuTaNakhAnuM. rei nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) hAtha vAre ghaDIe khAMguM li. vAM, trAMsa ghAMTe eka bAja namatuM. (2) na. na jAya tevI jagyAmAM mUkI devuM. -re 506 (rU. pra.) eve khAMca (e) strI. [ ja e khAMcavuM."] khAMce, khasake, sthAne paDyuM hoya ke jethI najare na paDavuM]. nAne kApe. (2) (la). sAMkaDa, guMcavaNa. (3) nukasAna. khAMjaro paM. "khAMjaruM.'] khAMcA, khaMNe, khAMcare. [0mAM na(-nAMkhavuM (2. pra.) gaMcavI devuM, mukelImAM mUkavuM. (2) najaramAM na Ave tevuM sthAna (3) gerarasta dhakelI devuM ] khAMTa chuM. saurASTramAM vasatI e nAmanI kATiyAvaraNa eka khAMcakI strI, jio "khAMcako' + gu. "I' zrIpratyaya]. prajA ane ene puruSa. (saMjJA) (2) (lA.) vi. khATuM, nAno khAMce. (2) galI, zerI dhUrta, luccAImAM niSNAta khAMcake puM. [ juo "khAMca' + gu. "huM" ta. pra.] khacakAI khAMTaDI sahI. [ja e "khAMTa' + gu "huM""I' svArthe rahevuM e, khamacAI rahevuM e. khaMcako. (2) (lA) cupacu apratya] khAMTa kemanI strI. (saMjJA) hevApaNuM, anizcaya. 3) AnAkAnI, (4) aTakAyata khAMTavuM sa. kri. [ ja "khATa,' - nA. dhA. ] chetaravuM khAMcAkhUMca (khAMca-khUNya) sI. jio "khAMcavuM' + khAMTAI puM, ba. va. [ juo "khAMTa-' > khAMTA "cha" mAna khaMcavuM.'] nAnI moTI kheDa-khAMpaNa (2) khA-khacaDe. batAvavA] (tucchakAramAM) pakakuM dhUrta, luccAImAM niSNAta (3) (lA.) jhINavaTa, bArIka viSaya. (4) bhUla-cUka khAMTu vi. [ ja " khAMTa ' + gu. "u" svArthe ta. pra. ] khAMcakhUciyuM (khAMsya-) vi. [ + gu, iyuM' ta, pra.] (lA.) niSNAta khAMcakhecavALuM khAMsI . [saM. laTu-ene artha TukaDo, gAMgaDe ane khAMca (Da) mI , jio "khAMcavuM dvAra.] TekarInI rAjAne artha retInA je bhake; gu. mAM AvatAM paDakhe sAMkaDo mArga. (2) khINa, (3) kaThaNanI eka rAAi>prA. tathA te "sAkara' (gAMgaDA) ane vANa> taraphanI UMDI jagyA khAMDa strI. "khAMDa' ke.] sAkaranA gAMgaDAne badale bArIka khAMcaNa (zya) sI. jio "khAMcavuM'+ gu, "aNu" ka. pra.] pAsAdAra kaNanA svarUpane gaLe bhUke (daLavAthI e Ake, khasarake. (2) kAtaranI beu bAjane khAMce ba' bane che.) [ khavarAvavI (2. pra.) bhala khavaDAvavI, khAMcare ! [ja e "khAMcavuM' dvArA.] nAne khUNe. (2) chetaravuM. khAvI (rU. pra.) je kahe ke kare tevuM na hovuM. aTakAva, (3) (lA.) samayane khAlI bhAga (2) bhUla khAvI, chetarAvuM. (3) vyartha javuM. 0 ghavI khAMcavuM sa. kri. rivA.] khAMce pADa, TocavuM. khaMcavuM (rU. pra.) mIThAI banAvavI. nuM nALiyera (rU. pra.) kazuM (khagrAvuM) karmaNi, ki, khacAvavuM (khakhyAva) B., sa, ki. kADhI nAkhavA jevuM na hoya tevo viSaya. 0nuM pATiyuM khAMcAkhUMcI ramI. [ja khAMce' + khaMcavuM' + gu- "I' (1. pra.) devadAranuM pATiyuM. 0 pAtharavI, pIrasavI ka. pra.] nAnA moTA khAMcAvALI sthiti, khUNe-khAMcaro. (rU. pra.) sAruM sAruM mIThuM mIThuM bolavuM. (2) khuzAmata 2010_04
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAMDara karavI. * bhabharAvavI (uM. pra.) khuzAmata karavI, bharavI (rU.pra.) mIThuM mIThuM khelavuM, . vAparavI (rU. pra.) jamaNavAra karavA] khAMDU (-tha) strI. jue ' khAMDavuM.'] dhAravALI vastunI dhAramAM paDelA te te khacakA : khAM-kUTa ( khAMDaya-phUTaya) zrI.[ jue ' khAMDavuM ' + 'phUTavuM,'] khAMDavA phUTavAnuM paracuraNa kAma. (2) (lA.) mAnasika akaLAmaNa, amaMtraNa khAMDha-kerI srI, [jue ' khAMDa'' + * karI.' ] kerInuM gaLyuM athANuM ( 'gALa 'ne badale ' khAMDa ' nAkhI kareluM ) khAMDu-khAjuM [jue 'khAMDUa' + 'khAju, ' ] khAMDa pAI hoya tevuM khAju khAMNiyuM. na. [jue ' khAMDaNu ?' + yuM' ta. pra. ] khAMDavAnuM sAdhana, sAMbeluM. (2) paheALA ghATanA khAMDaNaye khAMNiyA vuM. [jue 'khAMDaNiyuM.'] jemAM khAMDavAmAM Ave che te jamInamAM dabAveluM ke huM paththaranuM ke lAkaDAnuM potAmAM khAMcAvALuM sAdhana, ukhaLiyA, UkhaLe. [yAmAM ghAlI(ne) khAMDavuM (ra. pra.) pAtAnA saMparNa kabajAmAM laIne julama gujArave. yAmAM mAthuM (rU. pra.) pUrva Apatti, pUruM jokhama ] khAMDhaNI strI. [jue 'khAMDavuM' + gu. 'aNI ' TTa, pra.] jamInamAM dabAvelI na heAya tevI paththaranI ke leAkhaMDa yA pittaLanI UkhaLI khaMDhaNI-dastA huM. [ + jae ' dastA.'], khAMDhaNI-parAI zrI. [ + juo 'parAI.' ] khAMDaNI ane emAM khAMDavAnuM lokhaMDa yA pittaLanuM tema lAkaDAnuM sAdhana khAMDaNuM na. [jue ' khAMDavuM ' + gu. 'aNuM' kriyAvAcaka kR. pra.] khAMDavAnuM kAma. (2) khAMDavAnI vastu khAMDaNuMra na. [jue khAMDavuM ' + gu. 'aNuM' ka vAcaka rR. pra. ] khAMcavAnuM sAdhana-sAMbeluM ke dastA . khAMDava (khANDava) na. [saM.] kurukSetramAM AveluM AjanA dilhInI dakSiNa dizAe prAcIna iMdraprastha-khAMDavaprastha AsapAsanuM eka vana ( je bALI nAkhyA pachI tyAM pAMDavA mATe ' iMdraprastha " vikasAvyuM hatuM. ) ( saMjJA.) khAMDha-vaDI strI. [jue 'khAMDa'' +'vaDI.'] caNAnA loTane chAsamAM pakavI ceAsalAM pADelI vAnI, DhokaLA, pATavaDI khAMDava-prastha na. [saM.] pAMDavAne jyAM rahevA mekalavAmAM [AnI AvelA te yamunAnA pazcima kAMThAnuM khAMDavavananI najIkanuM nagara, iMdraprastha. (saMjJA.) khAMDhavI strI, anAjanuM eka mApa, mANuM khAMDavIne strI. [jue 'khAMDa '-dvArA.] khAMDanI cAsaNIvALI khAMDhavuM| sa. kri. [saM. 6-> prA. 4] kuMTaraDI keAtarAM cheDAM kADhavAM, khaMDhAvuM (khaNDAvuM) karmaNi, kri kha'DhAvavuM? (khaNDAvavuM) pre., sa, kri khAMDhavuMre sa. kri. [rsa var- > prA. huMa] TukaDA TukaDA thAya ema kuTaraDavuM, kha DhAvuM? karmaNi, kri. khaDhAvavuM che., karapa sa. kri. khAMDa-sa(-sA)rI strI, [jue 'khAMDaOM" dvArA.] dezI junavANI bha. ko--40 _2010_04 khAMdaNu paddhatithI tAvaDAmAM banAvelI khAMDa khAMDA-jaMga (-ja) puM. [jue khAMDu ' + phA.], -gI strI. [+gu. I ' svArthe srIpratyaya] talavAranuM yuddha khAMDhA-dhara vi. huM jae khADuM' + saM,] khAMDuM dhAraNa karanArA yeddho [valavAravALuM khAMDhA-dhAra zrI. [jue khAMDuM'+ 'dhAra.'] talavAranI dhAra khAMDA-maraDuM vi. [4'khAMDuMOM' + 'ara' + gu, '*' ta. pra.] khaMDita, bhAMgyuM-tUTayuM. (2) (lA.) judA judA sthaLe thADo jhAjho varasAda paDayo hoya tevuM khAMDAyata vi. [jue 'khAMDuM' dvArA.] khAMDuM' dhAraNa karanAruM, khAMDA-rANI zrI. [jue khAMDuM.' + 'rANI.'] khAMDAne varamALa prathama ane paraNanArI rAjapUta strI khAMDiyuM vi. [jue 'khAMDa?' + gu. muM'ta. pra.] jemAM cAra khaMDAI gaI hoya tevuM. (2) khaMDita thayeluM, khADakhApaNavALu. (3) na. bhAMgelA ziMgaDAvALuM Dhora. (4) nAnI bheMsa, khaDeluM, aeTa u [mApa khAMDI zrI. [ke, prA. hUMDiyA] jUnA kAcA vIsa maNanuM khAMDAde . kSAramAM palALI kaMku tarIke vaparAtA haLadaranA gAMThiyA khAMDIOM zrI. [ju e 'khAMDu. +3. 'I' svArthe srIpratyaya] ramata mATe lAkaDAnI banAvelI nAnI talavAra khAMDI-baMdha (-bandha) vi. [jue 'khAMDI' + phrA aj.'] jemAM ghaNI khAMDI samAveza pAme teTalA meATA jaththAnuM khAMDIlA puM. [jue khAMDavuMOM' dvArA] lAkaDAnA khAMDaNiyA, Ukhaze. khAMDulI strI. [jue 'khAMDu I' srIpratyaya] eka ziMgaDu gAya, (ra) bheMsanI eka jAta khAMDuu na. [saM. ha-> prA. suttama] kAMIka pahoLA pAnAnI jarA nAnA ghATanI talavAranI prAcIna eka jAta. [-DhAnA khela (2. pra.) yuddha. (ra) bhAre muzkela khAkhata. -DhAnI dhAra (rU. pra.) ghaNuM ja vikaTa sAhasabhareluM kArya, -DhAM khakhaDhAvavAM, DAM khelavAM (rU. pra*) yuddha karavuM. mekalavuM (rU. pra.) rAjAmAM varanA javAne badale enuM khAMDu kanyAne tyAM mekalI lagna karavuM] khAMDura vi. [saM. lafdyuta-> prA. huMrzma-] jenI dhAramAM khacakA paDI gayA che tevuM. (2) ziMgaDAM vinAnuM, kheDuM khAMDu-khAMDu vi. [jue 'khAMDuM? +'khAMDuM.'] zi'gaDAM ane paMchaDuM kapAI gayAM heAya tevuM. (2) (lA) kheADavALuM, khAmIvALu khAMDUka na. eka jAtanuM gumaDuM khAMDeruM na. UMTa, sAMDhiyA. (ra) UTanuM TALuM khAMDha huM. e dhAravALI saudhI talavAra, rica khAMta (.tya), -tI u jue 'khaMta.' khAMtAruM chuM. kaThiyAro + gu. 'UbhuM' ta. pra. + bhAMgyuM hoya tevI bheMsa ke khAMtIluM jue 'khaMtIluM.' [(ra) (lA.) dhAMdhala, dhamAla khAMdaNu (Nya) strI.cAmAsAmAM macele gArAnA jaththA, khAMdaNu na. [jue 'khAMda' + gu, '*' svArthe ta. pra.) cAmAsAmAM macelA gArAnA jaththA
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ khada rA khijAvavuM khAMda puM. pravAhImAM kAMI cALI narama banAvavuM e khAMbhI zrI. siM. Rmiva>prA. dfmamAM ane khAsa khAMdha (-ya) zrI. [saM. 1> prA. vaMtha chuM; juo gu. 'I' strI pratyaya] hada vagerenI nizAnIne kheDelo kAMdha."] beu khabhA sahitanA Dekano pAchaLano bhAga, "phakrama.' paththara. (2) mRtAtma pAchaLa yAdagIrI mATe kheDavAmAM (2) baLada vagerenI garadana uparano bhAga (jyAM ghasaruM Avato nAno paththara (pALiyA'mAM upara AkRti ane rahe che). (3) (lA) madada. [0 AvavI, 05kavI (rU. pra.) nIce maraNane prasaMga nedhela hoya che, jayAre 'khAMbhI'mAM baLadanI khAMdha cholAtAM pAkI javI. 0 ApavI, 0 devI kazuM nathI hotuM) (u. pra.) Teke ApavA. (2) muDadAne UMcakavuM. 05vI khAMbhu na. [saM. &me-> prA. yaMtra-] (lA.) khAtara(rU. pra.) (baLadanI) kAMdha para ATaNa paDavA. (2) anubhava prejo nAkhavAne khADe. (2) pizAbakhAnuM le. 0 mAravI (rU. pra.) herAna parezAna karavuM. -dhe khAMbhe muM. [ja e khAMbhe."] pradezanI ke gAmanI bIjA kethaLo (khAM ) (rU. pra.) phikara vinAnuM] pradeze tema gAma vaccenI hada batAvavA kheDavAmAM AvatuM khAMdhaluM na madha bharelA kudaratI paDe te te paththara khAMdhiyA pu. [saM. vivAja> prA. vaMthiga-] muDadAne khAMdhe khAsa (sya) strI. [saM. vAsa > vAra puM] udharasa, khAMsI caDAvI smazAne laI janAra mANasa, kAMdhe. (2) (lA.) khAMsavuM a. kri. [ja e-khAMsa."]udharasa khAvI, khAMsI khAvI khuzAmatakhera mANasa khAM-sAheba !. [juo "khAna' > "kha" ke "sAheba."] khAMdhI vi. saM. RSika-> prA. kavi-] khAMdha paDI gaI jenA nAmane aMte "khAna' zabda hoya tevA muslima mATenuM hoya tevuM. (2) paM. khAMdhavALo baLada mAnavAcaka saMbaMdhana. (2) paThANa mATe mAnavaMta saMbaMdhana. khAMdhIluM vi. [ja khAMdha' + gu. 'IluM' ta. pra.] khAMdha upara (3) (lA) saMgItane ustAda muslima. (4) akilA rAkhavAmAM AvatuM hoya tevuM vagarane mANasa (kaTAkSamAM) khAdhuM jue "kAM." ("khAdhuM" khAsa vyApaka nathI, "kAMdhuM ja khAMsI strI, [sa. kAna > prA. vAsa dvArA] udharasa uccArAya che.) kAMdhiya, (pArasI.) khikhavAvavuM ja "khIkhavavuMmAM. khAM . [saM. 5-> prA.vaMdhA-] muDadAne upADanAre, khikhiyATI strI. [juo khikhiyATo' + gu. I ' strIkhAMdhe 5. kAdava, gAre pratyaya. ] tINe khikhiyATa khAMpa () strI, khAMpe, bhUla, kheDa, khAmI. (2) khikhiyATe puM. [2vA. khIkhI karI hasavuM e, khalakhalATa kaTake, TukaDe, (3) lAni, dilagIrI. (4) nukasAna. (5) khikhiyArI strI. jio "khikhiyAre' +gu. "I' strI pratyaya.] daDabuM, TharI gayeluM cAluM. (6) davA tarIke vaparAtuM e nAnAM bALakonuM AnaMdapUrvakanuM hasavuM e nAmanuM eka tela khikhiyAre 5. [ravA.] kaMTALe Upaje evI rItanuM hasavuM e khAMpa vi. lAMbu thaIne saheluM ke paDeluM khiluM saM. kri. [ravA.] chelavuM, ghasavuM. khiTAvuM khAMpaNa (-zya) strI, kheDa, khAmI, eba, deSa, (2) davA karmaNi, kri, khikhaDAvavuM ., sa, kri. tarIke vaparAtuM e nAmanuM eka tela, khAMpa khiTAvavuM, khikhaDAvuM ja e "khikhaDavuM'mAM. khAMpavuM sa. kri. jio khape,' nA. dhA.] khAMpa hoya te khi(-khIcagAhaluM na. [ravA. * gAlluM.'] dhIruM ane helA dUra karavA, seravuM. (2) pAvaDAthI Amatema karavuM. (3) khAtuM jAya tevuM gADuM. (2) meTuM gADuM kADhI levuM. (4) kolavuM khicaDiyuM vi. [ ja e "khIcaDI' + gu. "yuM ta. pra.] khAMpavuM a. kri. cupakIdIthI khasI javuM-cAlyA javuM khIcaDInA jevuM. (2) (lA.) bheLa-seLavALuM, paMcarAu. (3) khAMpa puM, ba. va. [juo "khAMpe."] juvAra-bAjarI a-vyavasthita vagerenAM DaMDAM kapAI gayA pachI jamInamAM rahetA karacA khijaDhiyo chuM. [ja "khIjaDo' + gu. "iyuM" svArthe khAMdhiyuM na. [jao "khAMpa' + gu. "chayuM' svArtha ta. pra] ta. pra. ] (lA.) eka jAtano paththara vAMsaDAnI paTTI, vaMchane TukaDe. (2) khabhAnuM hADakuM. (3) khijamata e "khidamata." strIonuM pagamAM paheravAnuM eka ghareNuM khijamata-gAra e "khidamata-gAra." khAMpu na, haLane aNudAra dAMta, cavavuM. (2) daDabuM, cosaluM 1 khijamata-gArI o "khidamatagArI." khAMpe . bhAMgelA choDa vagerene lIlo-sUke Ubhelo khape, khijamatadAra juo "khadamata-dAra." khUpare. (2) kAMI bharAvAthI lUgaDAmAM paDatA cIra. (3) khijamatadArI jue "khidamatadArI.' khaNyA-kheghA vagara bhAga. (4) (lA.) kheDa-khAMpaNa. khijamatiyuM e "khidamatiyuM." (5) rAbhe mANasa khijamatI o "khidamatI." khAMbhA DuM. [saM. rama> prA. haMma- khaMbhe, thAMbhalo khijavaNu strI.zuM na. [juo, khIjavavuM + gu. "a"-- khAMbhaDAM na, ba. va. jio "khAMbho'+ gu. '3 svArthe "aNuM' ku. pra.] khIjavavAnI kriyA. (2) cIDavavAnI kriyA ta. pra.] khAMbhIo khijavATa . [ juo "khijAvuM' + gu. "ATa' ku. pra. ] khAMbhalI strI. [jue "khAMbhu' + gu. "la" svArthe ta. pra. khIja caDavI e, gusso, krodha, kepa. (2) cIDa + "I' zrIpratyaya.] nAnI khAMbhI khijAvavuM juo "khijAvuM-khIjavuMmAM. (pre. "khijAvavuM 2010_04
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ khijAvuM khissA- za(-1) mevALa'). rUDha nathI, "khIjavavuM vyApaka che.) khila-kAMTha (-kA) . [saM] graMthanA pariziSTa ke aMtakhijAvuM a. kri. [saM. vica-> prA. liMkana, "khIjavuM bhAgamAMnuM vadhArAnuM lakhANa, "epilega' (da. bhA.) paNa, ] gusse thavuM. (2) ciDAvuM. (3) sa, ji. Thapake khilADI, bilakelI jue "khisakolI." Apa. khIjavavuM, khijAvavuM che., sa. kri. khila khila kri. vi. rivA.] evA avAjathI hasAya ema khijALa vi. [ juo "khIja' + gu. 'baLa' ta. pra.] khilakhilavuM a. kri. [ravA.] evA avAjathI hasavuM khIjavALuM, vAraMvAra gusse thaI janAruM. (2) cIDiyuM khilakhilATa . [ juo 'khilakhilavuM + gu. 'Ta' khiTariyuM na. cosaluM, daDabuM - ku. pra.] "khila khila' avAje hasavuM e khita-khi, khI)Talita-LiyAchuM vi. vAMkaDiyuM (khAsa karIne khilajAvavuM e khIlajAvuMmAM. khila(-llIta muM. [ara. khila ata] maherabAnI batAvavA khiTALuM ja TiliyALuM." apAta pozAka, sarapAva khiTakI zrI. [ hiM. ] bAraNuM. (2) bArI khila-tava na. [4] vanaspati ke prANInA dravyanA adhUrA khitAba chuM. [ ara, pratiSThAnI saMjJA ] ilakAba, padavI, vighaTanathI utpanna thatuM eka tapakhIriyA raMganuM ke kALuM upAdhi, 'DigrI' tatta. (prA. vi) tijAba, (prA. vi.) khitAba-dhArI che. [+ saM. dhArI . 1, khitAbI vi. khilatasvAmsa . [ + saM. maccha] khilatavano banela [ [ + gu. "I' ta. pra.] khitAbavALuM khilavaTa () zrI. jio "khIlavavuM' + gu. 'aTa" . khidamata strI, [ara.] sevA-cAkarI, paricaryA, tahenAta, khijamata pra.] khIlavavuM e, khilavaNI [khIlavanAro mANasa khidamatagAra vi. [+ phA. pratyaya ] sevaka, paricAraka, khilavaTe 5. jie "khilATa + gu. "e" ka. pra.] khijamata-gAra [khijamatagArI khilavaNa (-zya), aNI strI. [ja khIlavavuM' + gu. "aNa" khidamatagArI strI [ + gu. "I' ta. pra. ] sevakabhAva, ane "a" u.pra.] ja e "khilaTa." khidamatadAra vi. [+ phA. pratyaya] jue "khidamata-gAra, khilavata strI. [ara. khaphavata ] ekAMta sthAna. (2) khAnagI khijamatadAra [khijamatagArI oraDe. (3) khAnagI salAha khidamatadArI sI. + ga. "I' ta. pra.] jae "khidamatagArI. khilavata-khanuM na. [+ ja e "khAnuM."], khilavata-gAha khidamatiyuM, khidamatI vi. [+ gu. "yuM" ane "I' ta. pra.]. strI. [+ phA.] khAnagI masalata karavAnuM makAna ja "khidamatagAra,' khijamatiyuM, khijamatI khilavatI vi. [ + gu. "I' ta. pra.] ekAMtamAM rahenAruM. khidoDI khidAvavI (2. pra.) takalIphamAM mukavuM, herAna parezAna (2) . ekAMtamAM rahenAra sAdhu. (3) gADha mitra karavuM (na. mA.) [kaNa pAmatuM khilApha vi. [ara.] viruda, pratikULa. (2)na. asatya, jaThANuM khidamAna vi. siM.] kheda pAmatuM, uga pAmatuM. (2) (lA.) khilAphata strI, [ara.] islAmanI sevA. (2) khalIphAnI gAdI khinakhAba juo "kinakhAba." khilAphatI vi. [ + gu. "I' ta...] khilAphatane lagatuM khinna vi. [saM] kheda pAmeluM, udvega pAmeluM. (2) nAumeda khilAyAM na., ba.va. [o "khIla' + gu. "yuM svArthe thayeluM, AzAbhaMga thayeluM. (3) gamagIna, dilagIra ta. pra] (lA.) nAnAM bALakane AMkhamAM khIla na thAya khinnatA strI, [saM.] khina hovApaNuM e mATe DokamAM rakhAtI derAmAM bAMdhelI araNInA TukaDAkhinnamanazka vi. saM.] udvega-bharelA manavALuM enI mALA khinnamukhuM vi. [saM. jIvana-mud + gu. 'uM' ta. pra.) meDhA khilArI chuM. eka jAtane baLada upara kheda dekhAya tenuM khilAvavuM juo 'khIlavuMmAM. (A pre. rUpa pracalita nathI, khinI strI. rAyaNa khIlavavuM' vyApaka che.). khiyA . sakhata Thapake, jhATakaNuM khilAvavuM, khilavuM ja "khIlavuMmAM. khiyAnata strI. [ara.] keAInI thApaNa oLavI levAnI kriyA. khileDI strI. khisakolI (2) beImAnI, vizvAsaghAta khileNuM na. [hiM. khilenA ramakaDuM khiraMTI (khirasTI) strI. [saM. varadarA > prA. varaTTa khilata juo "khilata." e nAmanI eka vanaspati, balA khizi-siyANuM juo "khasiyANuM." birAja strI, [ara.] khaMDaNI [bharanAruM khisakAvavuM ja e khIsakarvamAM. birAjI vi. [ + gu. I' ta, pra.] khaMDaNI bharanAruM, kara khisakelI strI. e "khilADI." khiri (khiriSTha) na. upadaMzanuM cAMduM, cAMdI khisariyuM vi. jio "khIsara'+ !. "IyuM' ta.pra.] khIsarakhidaka na. [sa. kSIroDha > ja. gu.] strIone paheravAnI utarANane divase apAtuM (dAna vagere) eka bhAtIgaLa rezamI sADI khisiyANuM jue "khiziyANuM" ane "khasiyANuM." khiyuM vi. [juo "khIruM' dvArA.] dUdha ApatuM hoya tevuM, khisA-kAtara jue "vIsA-kAtaru." dudhALuM (DhAra). (2) bAjarAnA kAcA kaNavALuM (ThaMDuM) khissA-kApu juo "khIsA-kApu." khila vi. [saM.] vadhArAnuM pariziSTa-rUpa khissA-keza() juo khIsA-keza." che. ene paheravAnI bisiyANuM ja sAkAtaru' 2010_04
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ khissA-kharaca khissA-kharaca, khissA-kharca jue khIsA-kharaca'khIsA-kharca,' ['khIsA-kharcA,' e 'khIsA-kharacI'- khissA-kharacI, khissAkharcI khissA-khAlI jae 'khIsA-khAlI.' khissA-khuvAra jue 'khIsA-khuvAra.' khissA-cAra jue 'khIsA-cAra.' khissA-phADha ja khIsA-phADa.' khissA-battI jue 'khIsA-battI.' khissA-bharuM ja 'khIsA-bharuM.' khissAmAra jue 'khIsA-mAra.' khissAmArI jae 'khIsAmArI.' khissu jue 'khIsuM.' `kha(-khI)Tali(-Li)yALuM jue 'khiTaliyALuM.' khAkharuM na. zikharabaMdha maMdiromAM nAnAM nAnAM zikharenA AkAranuM kAtarakAma. (sthApatya) khokhalI zrI. dhAlI khAkhavavuM sarki. rivA.] khIjavavuM, gusse karavuM. khAkhavAnuM karmaNi., kri. khikhavAvavuM pre., sakri khAkhA puM., kha. va. juvAra kApI lIdhA pachI rahetAM ThaM ThAM khAkhI kri. vi. rivA.] evA avAjathI (hasavAmAM) khIkhI-khAkhA kuM., a.va. [ravA.] (lA.) parasparanI hasAhasa, ThaThThA-mazkarI khIca vi. [ravA,] gauca, bharacaka, saleAsala, khIceAkhIca khIca-gAlluM jue khica-gAlluM.' khIcaDa-pApaDa kri. vi. [ju khIcaDI + pApaDa.'] (lA.) gharamAM nAnAM meTAM badhAM mAMdAM hoya ema khIcaDhuM-pAka (khIcaDampAka) puM. z2ie khIcaDI' + saM.] (tucchakAramAM) khIcaDI khIcaDI skrI. prA. lIma- puM., na.] cokhA ane maganI dALa yA tuvera dALanA mizraNanA pAka. (2) (lA.) kAI paNa ekathI vadhu vastuo-bhASAo vagerenuM saMmizraNa, [. khadakhadavI (rU.pra.) mijAja karavA. 0 khavaDAvavI (rU.pra.) bharaNapeSaNa karavuM. paka(kA)vavI (rU.pra.) gADhALA karavA. (2) aNaghaTatA lAbha uThAvavA. * pAkavI (rU.pra.) saphaLatA maLavI. * levI (3.pra.) dalAlI-rUpe lAMca levI, garama khIcaDI, garamAgarama khIcaDI (rU.pra.) navavadhU sAthenA saMbhAga] khIcaDI-khAu vi. [ + jue khIcaDI khAnAruM. (ra) (lA.) khIcaDI-khAtuM na. [+jue garIba paristhiti 'khANuM' + gu. ''TTax.] halakI kaeNATinuM 'khAtuM.'] (lA.) ghaNI ja [khAvAnA samaya, sAMjha _2010_04 68 sudi pAMcama, nAgapAMcama, (saMjJA.) khIcaDuM na. [+ gu. uM' svArthe ta.pra.] (tucchakAramAM) khIcaDI khIcaDA puM. [jue 'khIcaDI.'] utarANa upara ghauM" palALIne enuM banAvavAmAM AvatuM miSTAnna. (ra) ghaNA kaMThALa ekaThA karI rAMdheluM khAdya. (3) utarANa upara bahena khoDI dIkarIone apAtuM anAja. (4) (lA.) bheLaseLa, mizraNa, [. karaveA (rU.pra.) ekamAM aneka vAte bheLavI goTALA karavA. 0AravA (3.pra.) devane rAMdhelA anAjanuM naivedya dharavuM. . khA) (rU.pra.) be banAvAnI bheLaseLa karI pahele banAva bhagADave] khIcA(-ceA)khIca kri. vi. [jue 'khIca,' dilhava.] ThAMsI DhAMsIne, gaucAauca, bharacaka khAciyAM na., kha.va. [jue 'khIca,' + gu. 'DyuM' ta.pra.] cokhAnA leTane bAphIne karavAmAM AvatA eka prakAranA pApaDa khIcI zrI. [vA.; jue 'khIcaDI'-enuM khaLabhASAnuM rUpa.] khIcaDI. (2) ghau' javAra vagereneA pApaDa mATe khAphI rAkhelo leTa 'khIjaDyuM'-khijAvuM.'] rIsa, krodha, kepa, khIcAkhIca jue 'khIcAkhIca.' khIja zrI. [ja gusse|. (2) cIDa. [. kADhavI (rU.pra.) ekanA uparanA gussA khIna upara ThAlavave] khIja-gAlluM jue khica-gAlluM.' (ra) AnanuM chelluM gADuM khIja(-) juA 'khIjaDo,' khIjA-paMtha (-pantha)puM. ['khIjaDA'nA saMbaMdha jAmanagaramAMnA e paMthanA meDhA maMdiramAM khIjaDAnuM vRkSa hatuM e kAraNe + jue 'paMtha.'] e nAmanA eka vaiSNava saMpradAca, paraNAmI saMpradAya, nijAnaMda saMpradAya. (saMjJA.) khIjaDA-paMthI (-pathI) vi. [+ gu. 'I ' ta...] khAjaDA paMthanuM anuyAyI khIjA-maMdira (-maMdira) na. [jue 'khIjaDe' + saM.] (jAmanagaranA 'khIjaDA-paMtha'nA maMdiramAM khIjaDI' hatA e dvArA)jAmanagaramAM AveluM paraNAmI 5 thanuM maMdira. (saMjJA.) khIjaDI srI. e nAmane eka beThA ghATaneA cheADa, beThI khoDI (meTA khIjaDA nathI hotA tyAM vijayAdazamIne divase hiMdue beThI khIjaDI'nuM pujana kare che.) khIjA puM. e nAmanuM eka jhADa, zamI vRkSa (vijayAdazamIne divase hiMdue jenuM pUjana kare che.) khIjavavuM jue 'khAvuM'-'khojavuM'mAM khIjavAyuM che. nuM karmaNi, kri. khIcaDI-TANuM na. [ + jue 'TANu..] khIcaDI rAMdhavA-khI(-kha)TI zrI. bhIMtamAM lagADelI lAkaDAnI ke leADhA cA khIcaDI-pAMcama (-mya) zrI. [ + ja 'pAMcama,'] zrAvaNa khIjavuM sa. kri. [rsa, vica->prA, vijJa] gusse thavuM, dhamakAvavuM. (2) DapakA Apave, khijAvuM, vaDhavuM. khAvuM karmaNi nathI thatuM, kartari artha ja che, khIjavavuM, khiAvavuM pre., sa.kri. (AmAM '[mAvavuM' rUpa apracalita che.) khIjavAyuM jue 'khIjavavuM'mAM,' khI(-khIM)Ta srI. baMne cheDethI besADelI khIlI, jaDa dhAtunI meATI khIlI khI(khIM)TA puM. bhAMgI gayelI DALInA jhADa sAthe vaLagI rahelA bhAga, (2) bhoMya ke lAkaDAmAM DhAkIne kheAsele lAkaDA ke lekhaMDanA mAthAvALA khIleA.(3) dhaMTInA hAthA, (4) aMdaramAM vahANa nAMgaravA mATe levAtA kara khoDakI juo 'khiDakI.' (ra) jue 'khaDakI.'
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ khANa khANu (-Nya) strI. UMcI e jamIna yA be pahADa DuMgarA ke TekarIo vaccenI UMDAI ne! bhAga. (ra) kAI paNa nadIne beu kAMThAenI najIkanA nIcANavALA pradeza khINuM-jamIna (khINya-)[+ jhUe 'jamIna.'] khINamAM AvelI jamIna, revAina leMnDa' khopA puM. sUkA jhADanI tUTelI DALIone sukAyelA cheDA, karace!. (2) juvAra bAjarI vagerenA sAMThA kapAI gayA pachI jamInamAM rahele te te khUMTA karasa khImaNuM na. dAgInAmAM naMga besADavA mATenuM khAnuM ke khacakA, (2) evA khacakAmAM bharAveluM-besADeluM naMga khImA puM. [ara. kImaha ] mAMsanA chaMda. [. karavA (3. pra.) sakhata mAra mArave] khIra (-rala) strI. [saM. zIrI>= prA. lIrI] dUdha-bhAtanI eka gaLI vAnI [AALI jAtanI kAkaDI khIra-kAkaDI strI. [prA, laurI (saM. pra. zIrII)+ 'kAkaDI.'] khIra-khaDA (-khaNDo) puM. + 'khAMDa' dvArA.] zrAddhane divase sAMjhe jamADavAmAM AvatA bhAI khIra-khIra bagalA strI. [ + jue tarapha ramAtI eka bALaramata bagalA.'] (lA.) dvArakA khIra-ppuramA puM. ['khIra' + jue 'puramA'] dUdha sAthe pakavelI seva, biraMja khIra-caTAI zrI. [jae 'khIra' + 'cATavuM'+ gu. AI' kuM. pra. ] dhAvaNa cheDAvavA mATe bALakane khora caTADavAnI kriyA [(jhADavuM) khIra-caMpA (-campA) puM. [saM. zIr] sapheda caMpA khIra-DADI srI. [ prA. vIra ( > sa. zaur ) + ja e DoDI.'] jemAMthI dUdha jevA cIDa nIkaLe che tevI eka vanaspati, kharaNe [jAtanI vela, khaNera, khoravela khIra (-Nya) strI. [saM. zaIriLI> prA. Dvori|] eka khIrakhuM vi. nAjuka, kAmaLa [eka mIThAI khIra-vahuM na. [saM. zIr> prA. hIra + 'vaDuM.'] dadha-ceAkhAnI khIra-vela (-ya) strI. [saM. viTThI > prA. lI vacho] jue 'khAraNa.' khIruM na. [saM. zaura->prA. lIma-] gAya bheMsa vicAya tyAre Ara paDayA pahelAnuM ghaTTa dUdha, kharIdyuM. (ra) (lA.) masAleA leTa ane pANI bheLAM karI caDAvavAmAM AvatA AthA, khamIra caDAvelA ragaDo. (3) eka jAtanI kumaLI kAkaDI. (4) e nAmanuM eka rezamI kApaDa, khireAdaka, (5) khIrA, kAkaDI vaNavAmAM Avele kAmaLe khIre puM. kALI ane dheALI UnathI tANeAvANA banAvI khorAra puM. [ja 'khIruM.'] e nAmanuM eka zAka, kAkaDI khIla [saM. 1> prA. hrI, prA. tatsama] cIcavAnA Ubhe DAMDo. (ra) ghaMTIne khIlaDo. (3) AMkhanAM pApacAMmAM aMdaranA bhAge thate lehI-mAMsanA aNIdAra gaThTho. (4) strI-puruSane javAnInA AraMbhe mAM upara thatI nAnI nAnI keTalI khIla-khIla mAMDhavA puM. [jae 'khIla,'-dvirbhAva + 'mAMDave,'] (lA.) khALakAnI e nAmanI eka ramata, khIla-mAMkaDAM _2010_04 khAlI khala-goTIlA puM. [jue 'khIla'+'goTIlA.'] ghaMTInA khIlo. (ra) (lA.) e nAmanI bALakAnI eka mata khIlanavuM a. kri. [ravA.] khIlavuM. (ra) UpasI AvavuM, (3) (lA.) AnaMdathI UbharAyuM. khilAvavuM pre., sa, kri khIlaDI strI, [jue khIlaDA' + gu. 'I ' srIpratyaya.] nAnI khIlI. (ra) tANAne kAMjI ApatI vakhate tANAnA eka cheDA taraphanI khUMTI khIlaDuM na. jio 'khIla,' + huM' svArthe ta. pra.] (lA.) maithuna. (ra) havADA. (3) AnaMda ApanAra ramatagamata, tamAze khIla. puM. [jue 'khIlaDuM.'] ghaMTInA nIcenA paDamAM vacce rAkhavAmAM AvatA khIleA (jenA upara uparanuM paDa kare.) (ra) dvArane AMdhavA mATene khIlA khIla-TTo puM. [jue 'khIla' + TTo.'], khIlanA puM. [jue 'khIla' + daDo.'], khIla-pAze puM. [jue khIla + pADo.'] (lA.) e nAmanI bALakAnI eka ramata, ghaMTI-khIlaDo khIla-mA(-mAM)kaDhAM na., a. va. [z2a khIla' + 'mAMkaDuM.'] (lA.) e nAmanI bALakAnI eka ramata, khIla-khIla mAMDavA khIla-mA(-mAM)kaDI na. [jue 'khIla' + 'mAMkaDI.'] (lA.) e nAmanI bALakAnI eka ramata, IgalI-DhIgalI, dhULa-DhagalI (vagere aneka saMjJAovALI) khIlavavuM jue 'khIlavuM'mAM. khIlavuM. a. kri. (phUlanuM)vikasakuM. (1) (lA.) suMdara dekhAvuM, dIpavuM. (3) gamate caDavuM, (4) vAtamAM khUba rasa jamAvatA javuM. (5) utsAhita thayuM. khilAvuM. bhAve, kri. khIlavavuM khilAvavuM pre., sa. kri. (AmAMnA 'khIlavavuM' mAtra vyApaka che.) khIlavuM? sa, kri kapaDAnI sAmasAmI dhAra bheLI karI sIvavuM, akhiyA daI ne sIvavuM. khilAvuMra karmaNi, kri. khilAvavuM? pre., sa. kri. khIlA-upADha (Daya) strI. [4 'khIleA'+ upADavuM.'] (lA.) gheADAnI eka ema. [. karavuM (rU. pra.) jaDamULamAMthI kADhI nAkhavuM, pAcamAla karavuM, satyAnAza vALavuM] [saLiyA khIlA-chaDhapuM. [e 'khIlA' + 'chaDa,'] khIlA-sarI, leADhAnA khIlA-pATI srI. [jue 'khIleA' + 'pATI.'] peca pADavAnuM luhAranuM eka ennara khIlA-mULa na. [jue 'khIle' + mULa.'] jhADa che|Da vagerenuM mukhya mULa ke je bAjunAM mULiyAM karatAM sIdhu UMDuM jAya che. khIlA-rakhuM(-khuM) li. [jue 'khIle' + 'rAkhavuM.' + gu. ''* 'u' kR. pra.] je DhAra enA eka ja khIlA upara bAMdhavAnI TevavALuM hoya tevuM. (ra) mAtra khIle ja baMdhAI rahenAruM ane chUTIne bahAra na janAruM (DhAra) khIlI strI. jio khIlA'+gu. 'I' strIpratyaya.] nAnA khIlA, mekha, ceMka. (2) khIMTI. (3) baMgaDI vageremAMnI pecavALI sau. (3) vahANanAM DhoraDAM AMdhavA mATe kUvA pAsenuM pratyeka UbhuM TheluM. (vahANa.) (5) vahANanI pIDha mATe jaDavAmAM AvatuM pratyeka UbhuM lAkaDuM'. (vahANa.) (6) hAtha paga pAkatAM
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ khIlI-aTa 130 khu ke IjA thatAM nIkaLI AvatI hADakAnI karaca. [vae jio khIsuM - "khI'-kharca.] aMgata khAnagI kharca petiyAM (. pra.) ciMtA ke javAbadArIne abhAva karavAnI rakama [kazuM ja nathI tevuM, kaMgAla khIlIkhaTa zrI. jio "khIlI' dvAra.] (lA.) naDatara, khIsA-khAlI vi. [ja e "khIcuM' + khAlI.] jenA khIsAmAM harakata, aDacaNa khIsA-khuvAra vi. jio khIsuM + khuvAra.] (lA.) khUba khIlI-pasiyArAM na., ba. va. jio khIlI" dvAra.] ja uDAu, kharacALa aMdara khIlI rAkhavAthI ughADavAsa thAya tevAM baraDavAM khIsA-cera . jio khIcuM' + saM], khIsA-phATa vi. khIlI-pasiyAruM vi. jio "khIlI' dvArA.] jemAM khIlI jue "khIcuM' + "phADavuM."] khIsuM phADI-kAtarI ceranAra ane pAMkhiyAM hoya tevuM (cuDalI sAMkaLAM vagere dhareNuM) khIsA-battI strI. [ju e "khIcuM' + "kharI.'] khIsAmAMkhIlI-pAMkhiyAM na., ba. va. [ja e khIlI'+ 'pAMkhiyuM.'), gajavAmAM rahe tevI vIjaLI-battI, "rca" khIlI-pAMcI strI. jio khIlI' dvAra.] ja e khIlI- khIsA-bha22) vi. [ja e khIsa" + "bharavuM' + gu. "u" pasiyArAM.' "u" ka. pra.], khIsA--mAra vi. [ja e khIsaM' + bhAravuM] khIlo chuM. (saM. zI > prA. vIsa-] upara mAthuM bAMdhelo (lA.) lAMciyuM, ruvatAra athavA jADAIvALe ane nIce aNIvALe lAkaDAno cA loDhA khIsAmArI sI. [ + gu. "I' ta. pra.] khIsAmAranuM kAma vagere dhAtuone ghATadAra laMbAI leto TukaDo, khaMTo. (2) khIsuM na. [3. kIsa] gajavuM, ja, dhuM ja. [-sAnuM tara dezI carakhA pAse khAMdhaLiye bAMdhavA jamInamAM kheDAtuM (rU.pra.) mAladAra, tavaMgara, paisAdAra. -sAmAM ghAlavuM (ke kANAvALuM lAkaDuM. (3) vaDuM. (4) (lA.) eka Dherane mUkavuM) (rU. pra.) na. gaNakAravuM. -sAM tara karavAM (rU.pra) bAMdhavA jeTalI jagyA. (5) naDatara, aDacaNa. [lA ThekA pasAdAra thavuM. 0 tara karavuM (ke thavuM) (rU.pra.) pasAdara thavuM. (rU. pra.) aDacaNa karavI, (2) mukAma kara. -lAne re 0 bharavuM (rU.pra.) lAMca levI] kUdavuM (rU. pra.) meTAnA AdhAre rahI mANavuM. -le avivuM khaTaliTa-LiyALuM jue "khiTaliyALuM.' (rU. pra.) ThekANe paDavuM, le khALe thavuM (rU. pra.) nAza khaTANuM juo "khiTaliyALuM." pAmavuM. -le baMdhAvuM (badhA) (rU. pra.) dhaMdhe ke nokarIe TI strI. (juo "kheTa' + gu. "I' strI pratyaya, bhIMtamAM caDavuM. -le bAMdhavuM (rU. pra.) dhaMdhe caDAvavuM. (2) khAtarI jaDelI ke beselI lAkaDAnI khIlI, khITI. (2) nAnA khIMTo. karavI. 0 keka (rU. pra.) majabUta karavuM. 0 thaI javuM [0e patiyAM (rU. pra.) jue "khIlIe pitiyAM.'] (ke thavuM) (rU. pra.) acaMbo pAmavuM. 0majabUta he khaTe juo "khI." (rU. pra.) meTI vaga hovI. 0 lajava (rU. pra.) kalaMka khujAsa na. jhera, dveSa, vera lAge tevuM kAma karavuM]. khuTADavuM juo "khaTa'mAM. khIvavuM a. kei. vIjaLI thavI. (2) jhabUkavuM, camakavuM khuTAmaNa na. [ja e "khaTavuM' + gu. "AmaNa" ka. pra.]. khIza(-) (-23) strI. [saM. hAtha-sara> prA. varU sara !.] beTa, ghaTa. (2) (lA.) vizvAsaghAta uttarAyaNanA divasa. (2) makarasaMkramaNane divasa (atyAre khuTAvuM e khUTavuM'mAM. aMgrejI jAnyuArI mahinAnI 14 mI tArIkha divasa, khuha khuda kri. vi. [ravA.] udharasane avAja Ave ema muLamAM te 22 mI Disembarane). (ja.). khuDa(-2)cana na. kacuMbara, kucana khIsakavuM a. kri. [ravA.] khasakavuM, sarakI javuM. khIsakAvuM khuI(-2)da(-dhIma puM. eka cheDe sIsAnA gaThThA para cAmaDuM bhAve, ji. khisakAvavuM pre., sa. kri maDheluM hoya te paTTo khIsa (-sya) a. nakAmA hevuM e. (2) heThanI bahAra khuDha(-2)di ya vi., pR. [jao "khuDa(2)do' + gu, "iyuM" nIkaLelo dAMta. (3) dAMta kacaDavA e ta. pra.] sikkAonA paracuraNane vepAra karanAra vepArI khIsakherI (khIsya-) , [jao khIsa' + pha. khera' khu(-2) 5. phi. khude 3 sikkAonuM paracUraNa, (2) pra. + gu. "I' ta. pra.] (lA.) kupatA, kaMjusAI (lA.) cUrecUrA, mukebhakA. [0 kara, 0 karI na(nAMkhave, khIsara (-2) jue "khIzara.' 0 kADha, 0 kADhI nA(nAM) (rU. pra.) khatama karavuM] khIsavuM a, kiM. [4] juo "khasavuM." khuda(2)dhama juo khuDadama." khIsA-kAtaru vi.juo khIsuM +'kAtaravuM' + gu. "u" ku. khuDamAsI strI. khurasI pra.], khIsA-kApu vi. [jue khIsuM' + "kApavuM" + gu. ' khuDI ke. pra. [ravA.] bALakane meTI udharasa ke nAnI udha5. pra.] khINuM kAtarI corI karanAra cAra, gajavA-kAtaru. rasa Ave tyAre ene mAthe hAtha mUkI karavAmAM AvatuM (2) (lA.) zAhI cA2, sArA dekhAvane (cAra.). (3) evo avAja dagalabAja, dhUrta khuNiyALuM vi. [juo khUNiyo' + gu. "ALuM' ta. pra.] khIsAkeza8-5) kuM. jio khIsuM + saM.] khIsAmAM rahI khaNiyAvALuM, khaNAvALuM jAya evaDo nAnA kadane zabdakeza khutabe puM. [ a. khubaha ] Izvara-stuti (2) upadeza, khIsA-kharaca, khIsAkharca 5., na. [ja o "khIcuM' - khutAvuM, khutAvuM e khUtamAM. khapara'-kharca.], khIsAkharacI, khIsAkharcI strI. khUbe jue khutabo." 2010_04
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ khuda khuda sarva. [phA.] pete, paDe, jAte khuda-akhatyArI strI. [+ ja 'akhatyArI.'] peAtAnA kAm khuda-kalamI vi. [+ ara. + gu. I ' ta. pra.] molika lekhana karanAruM khuda-kurazI strI. [phrA.] AtmahatyA, Atma-dhAta, ApadhAta khuda-garaja strI. [+ jae 'garaja.'] Apa-matalaba khudagarajI vi. [+ gu, 'I' ta. pra.] ApamatalabI khuda-parasta vi* [+zaa.] svArthI, Apa-matalabI, (2) ahaMkArI, abhimAnI abhimAna khudaparastI zrI. [phA.] svArtha, Apa-matalaba. (2) ahaMkAra, khuda-pasaMda (pasanda) vi. [+ phA.] abhimAnI, ahaMkArI khuda-pasaMdagI (-pasadagI) strI. [kA.] abhimAna, ahaMkAra khuda-ba-khuda kri. vi. [...] Ape|Apa pAtAnI meLe, (ra) (lA.) rAjIkhuzIthI ['I"" ta. pra.] svAthI khuda-matalaba vi. [+ jae 'matalaba.'], -bI vi. [A, khuda-masta vi. [+ phA.] nijAnaMdI, svAtmAnaMdI, AtmArAma khuda-matI strI. [+zaa] nirjAna Mda, svAtmAnaMda, AtmArAmapaNuM khuda-mukhatAra, khuda-mukhatyAra vi. [+ ara. mukhtAr ] svacchaMdI, Apa-khurda, Apa-mukhatyAra khuda-mukhatArI, khuda-mukhatyArI strI. [+ gu. 'I ' ta. pra.] svacchaMda, ApamukhatyArI khudA kuM., e. va., kha.va. [aa.] svayaMbhU, paramezvara, paramAtmA. [nuM ghara (rU. pra.) masjida. (2) maMdira. sne mAra (rU. pra.) devI kApa. nA lAla (3. pra.) sakhI gRhastha, dArAtmA, harinA lAla] khudAI` vi. [phA.] khudA-saMbaMdhI, Izvara-saMbaMdhI. (2) pavitra, eliyuM. (3) (lA.) bheALuM, chaLakapaTa vinAnuM khudAI 3 zrI. [jue 'khudA'+ gu. 'AI' ta, pra.] . IzvarapaNuM, IzvarI zakti khudAI-khidamatagAra vi., puM. [phA.] prabhuneA sevaka. (2) muslima svayaMsevakAnuM eka prakAranuM lazkarI daLa. (saMjJA.) khudA-tAlA kuM., ba.va. [+ phA. taAlA] paramaprabhu, paramezvara, mahAna Izvara khudA-parasta vi. [phrA.] khudA-IzvaranA astitvamAM mAnanAra, prabhuparAyaNa [bhAvanA khudAparatI strI. [z.] Izvara-bhakti, prabhunA zaraNanI khudA-pAka huM. ba.va. [phA.] pavitra Izvara khudA-khaza(-kSa) vi. [phA. khudA-khar] paramezvare ApeluM. (2) je bALakanA pitA mAlUma na paDayo hAya anAtha. (3) (lA.) maphatiyuM khudAvaMta (vanta) vi. [zaa. khudAvanda ], "da vi. [aa.], khudAviMda vi. muddAnA jevuM, Izvara-tulya khudA hA(ivaeN)ja 3. pra. [+ ara. hApha%0] prabhu tamAruM rakSaNa kare' evA udgAra 31 khunakI srI, [phA., ThaMDaka] ThaMDaka, zItaLatA. (2) cena, taMdrA khu(-khU)nA-marakI strI. [jue 'khUna'+ 'marakI.'] khUnarejI, kApAkApI _2010_04 purAyAta khunnasa jue 'khanasa,' khunnasa-dAra jue khanasa-hAra.' khunnasadArI jue 'khanasa-dArI.' khunnasI jue 'khana-sau.' khupakhupATa (Ta) strI. [ravA.] adekhAI, IrSyA khupAvavuM, khupAvuM jue 'khapavuM'mAM khukriyA vi. [ara. khurthas ] chupAyeluM, gupta, chAnuM. (2) kri. vi. chAnI rIte khubakhukhA` na. zaNanA prakAranA eka cheDa khubakhubA vi. [jue ','dbhiA~va.] ghaNuM, khakha khubAjI strI, e nAmanI eka vanaspati khubApheDa na. e nAmanuM samudrakAMThAnuM eka pakSI khumavArI srI. kheDatA pAsethI verA levAnI paddhati khumANa puM. saurASTranA kAThIonI eka nakha ane ene mANasa. (saMjJA.) khumAnI vi. ['khumAna' madhya eziyAnA eka deza +gu. 'I 'ta, pra.] khumAna dezanuM. (ra) strI. khumAna dezanI khAreka khumAra puM. [ara. khumAr ] naze!, kek. (2) (lA.) vaTa khumArI strI. [ara.] (lA.) dhanadolata vagerenA garva khumAvatI vi. [saM. kSamAvat ] kSamAvALuM, kSamA karanAruM mura khura kra. vi. [ravA.] eka prakArane avAje khurapurATa puM. [jae 'bura khura' +gu, 'ArTa' ta, pra.] 'khura bhura' evA avAja khuracana jue 'khuDacana,' khuracAvavuM jae 'khUcavuM'mAM. jIrajI srI. [phA. khu ma ] gheADesavArane peAtAneA sAmAna rAkhavAnI mATI kAthaLI 'khuDadama.' jIramAM zrI., "zuM na. [phA. khuma~h ] e nAmanI eka mIThAI bhurame puM. [aa, khurrah] sevanA biraMja (2) khajUra. (3) bAjarInA eka divasanA vAsI reTalA khuralI strI, dhanurvidyAne abhyAsa. (2) lazkarI kavAMcata muralI strI, gheADA AgaLa ghAsa nAkhavAnI jagyA tevuM,khurazI(-sI) strI. [fA kuI] cAra pAtaLA pAyAvALuM AdhAra sAthenuM madhyama prakAranuM Asana khurazeda puM. [aa. khuzI d, khurzId] sUrya khurasI ja jue 'khurazI.' khurasuM na jue khurasI' + gu. 'u' svArthe ta. x.] nAnI khurasI. (2) aMgIThInI eTalI. (3) seAtAnI dukAnamAMnI eraNanI nIcenI beThaka [kharapI, nAneA kharapeA murada(-dha)ma ja khurado jue 'khuDado.' khuriyA jaA 'khudiyA.' khurapI strI. [jue *khurapI' + gu. 'la' svArthe ta. pra.] khurakhA puM. e nAmanuM eka chIpa-jAtinuM dariyAI jaMtu pura-maMdI (-badI) srI. [saM. +kuA.] gheADA baLada vagerenI kharImAM nALa nAkhavAnI kriyA khureMdra (khurazDa) na. gUmaDA upara vaLelI pApaDI-kapaiATI jIrAghAta puM. [saM. ghura + jJA-vAta] kharInA AdhAta, kharIneA mAra
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ khurAsAna 63ra khuzaba(-be,-baI) khurAsana chuM. [3] IrAna dezano e nAmane prAMta. (saMjJA.) chAnI vAta kahI devI. dila (rU. pra.) dilanI kaLAza, khurAsAnI vi. [phA.] khurAsAna dezane lagatuM khurAsAna dezanuM, niSkapaTapaNuM. 0 pADavuM (rU. pra.) chavuM jAhera karI devuM. -le khurAsAna dezamAM AveluM Ama (rU. pra.) taddana jAheramAM, -le ceka (rU. pra.) ughADe khurAMTa vi. [ravA.] mAthAbhAre dhamAla karanAruM. (2) samartha cAka, ughADe choge, taddha jAheramAM. -le kAgaLa (rU. pra.) khurAMTa* (83) strI. [ saM. sura dvArA TheranI kharIethI vartamAnapatromAM chapAya e rItane patra. -le hisAba kacaDAyelI jamIna (rU. pra.) e hisAba]. khuriyA strI. kAcalI ke bIjI vastumAMthI banAveluM pyAlA khule khulluM vi. [juo khulluM,' dvirbhAva] tana khulluM, jevuM sAdhana (jenAthI kapaDAM upara paTTA pADavAmAM Ave che.) tanna spaSTa, khula-khulA khurI' strI. [saM] pazuonA pagamAMnI kharI. (2) nALa khuvATI strI. mAvAnI eka mIThAi khurI strI, bhaTTI eika jhADa khuvAra kri. vi. [. vAra] ati duHkhI. (2) pAyamAla, khurI-trAMsa na. jio khurI" + "trAMsa.'] (lA.) e nAmanuM herAna herAna. [0ne khATala (ra.a.) khuvArI, khuba nukasAna. kharca (khuca) . ujharaDe. (2) vira, zatrutA, duzamanAvaTa 0maLavuM (rU. pra.) parezAna thayuM] khu chuM. [ravA.] ghoDAne sApha karavAnuM sAdhana, kharero khuvArI strI. [phA. DUArI] khuvAra thaI javuM e.(ra) (vigrahamAMkhure puM. bhaTTI yuddhamAM-Aphata vageremAM) jAna-dAmakhurAsa puM. kukaDo [ajavALAvALI khullI jagyA khuza kri. vi. [phA.] prasanna, AnaMdita, harSita. [ karavuM khulA(-halA)Na na. [ o "khalavuM' + gu. ANa" ku. pra.] (rU. pra.) rAjI karavuM. 0rahevuM (-re muM) (rU.pra.) prasanna rahevuM) khulAvavuM jue khUlavuM"mAM. ("khalavuM" parathI che. khelavuM ane A phArasI zabda samAsanA AraMbhe 'uttama" e arthe enuM punaH preraka bolAvavuM vyApaka; "khala parathI pre. batAve che.) khulAvavuM" pracAramAM nathI.) khuza- kismata vi. [+ ara.] nasIbadAra, bhAgyazALI bulavuM juo 'khalavuMmAM. khuza- kismatI strI. [+gu. "I' ta. pra.] sAruM nasIba, subhAgya khulAsavuM a. kri. [o khulAse,' -nA dhA. khulAso khuzakI strI. [phA. khUkI] jamIna uparano mArga ('tarI' = tha. (A prAga 28 nathI; mAtra "khulAsIne evuM avyaya samudramArga ke jalamArga), mukI kRdaMta "khulAse jhADe Avavo" nA arthamAM khulAsIne jhADo khuzakI-nAkuM na. [+ juo "nAmuM.] jamIna-mArge AvatA Ava' e rAte kavacita saMbhaLAya che.). mAlasAmAnanI jakAta vasala karanArI zekI [vinAnuM khulAsA-baMdha (-ba%) ki. vi. [ "khulAse' + phA. khuzakuM, khuzaluM vi. dUbaLA zarIranuM, sukalakaDI(2) gajA ba6.] khulAsA-vAra ki. vi. [ja "khulAso' + "vAra' khuza-khata na. [jao phA. "khata."] sArA samAcArane patra (= pramANe)] samajha sAthe, spaSTatAthI, nirAkaraNa pUrvaka khuzakhabara chuM., 1. [5. mAM ba. 1, phA.+juo "khabara."] khulAse yuM. [ara. khulAsaha ] cAkhavaTa, khuhaluM hovApaNuM, AnaMda upajAve tevA samAcAra spaSTatA, spaSTIkaraNa, kaleriphikezana." (2) nirAkaraNa, khuza khuza kri. vi. jio "khuza,' -dribha] tadna prasanna, niveDo, nikAla. (3) samajhatI, "ekaplenezana." (4) (maLa khUba khUba AnaMdamAM [(2) sukhI ane taMdurasta vagerenuM) sApha AvavuM e. (5) phAragatI. (6) TIkA-TippaNa, khuzakhuzAla kri. vi. [phA] tata khuza, khUba ja prasanna. vivaraNa, ' nesa.' [0 Apa, 0 karo (rU. pra.) spaSTatA khuzakhuzAlI strI. [ + gu, "I' ta. pra.] atyaMta prasannatA, karavI. (2) samajhatI ApavI. 0 tha (rU. pra.) spaSTatA khaba ja AnaMda. (2) sukha ane taMdurastIne AnaMda thavI. (2) niveDe Avo. 05, 0 mAga, 1 le khuza-dila vi. phi.] jenuM citta prasanna che tevuM, prasanna-citta (rU. pra.) vigatavAra praznonA javAba mAgavA. khulAsethI : khuza-dilI strI. [ + gu. "I' ta. pra.] cittanI prasannatA jhADe thave (rU. pra.) jhADo taddana sApha Avo ] khuza-navIsa vi. [phA.] sArA akSara lakhanAruM khulalata strI. [ja "khullu' dvArA.] mitrAcArI, dostI khuza-nasIba na. [ + juo "nasIba.'] sAruM nasIba, sukhulaM-khulA (khula-khullA) kri. vi. [jue "khulluM,' bhAgya. (2) vi. nasIbadAra, sad bhAgI -dvirbhAva.] khule khullI rIte, pragaTapaNe, ughADe coka, jAhera khuzanasIbI strI. [ + gu. "I' ta. pra.] nasIbadArI, bhAgyarIte, chaDe ceka, khale khulluM vattA, subhAgya, sad bhAgya khulANa juo "khulANa." khuza-niyata strI, [ + jue "niyata.'] sArI dAnata. (2) khulluM vi. [vikapi "khUluM.'] hoya evuM, ughADuM. (2) samajhAya vi. sArI dAnatavALuM [(2) prAmANika evuM spaSTa. (3) muM nahi tevuM, jAhera. (4) nizcayAtmaka, khuzaniyatI vi. [ + gu. 'I' ta. pra.] sArI dAnatavALuM. (5) (raMganI dRSTie) gheruM nahi tevuM, khUlatA raMganuM. nillI khuzanumA vi. [pha.] manane AnaMda Ape tevuM mane raMjaka, hRdya AMkhe (rU. pra.) narI AMkhe, keI yaMtranA saMdhana vinA dekhAya khuza-bakhatI, khuzabakhatI strI. [ kA. "khubatI.'] khuza ema. -halI rAte (rU.pra.) chaDe coka, spaSTatAthI. halI havA thavAno samaya. (2) khuzAlI. (3) utsava, tahevAra. (4) (rU. pra.) baMdheca nahi tevI havA, 'epana era."0 karavuM, khuza karanAruM InAma, khuzAlInI bakSisa mUkavuM (rU. pra) ughADavuM. (2) chUpuM jAhera karavuM. (3) khuzabUTa-be,-baI) strI. [vA. khubo] sugaMdha, saurabha, suvAsa 2010_04
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ khuzakh(-e)-dAra khuzabU(-A)dAra vi. [kA. khuzbadArI ] sugaMdhita, suvAsita khuza-khe(-baI) jue 'khuza-khu.' khuzakhA-dAra ja khuzabda-dAra.' [prasannatA khuza-marajI zrI. [ + phA, marajI.'] ApA, AnaMda, khuzakhariyuM vi. [+ jue phrA. 'mazkarI' + gu, 'iyuM, ta, pra.] hAsya-vinAdI khuza-mazkarI srI. [ + jae 'mazkarI.'] hAsya-viAda khuzakharuM vi. [ + ja 'makaruM,'] jue 'mukhamariyuM.' khuza-mijAja chuM. [phA.] AnaMdita svabhAva. (ra) vi. AnaMdita svabhAvavALuM AnaMdita svabhAva khuzamijAjI' vi. [+ gu. 'I ' ta. pra.] AnaMdita svabhAvavALuM khuzamijAjI strI. [ +3. I' ta, pra.] khuzamA, [AnaMdita paristhiti khuza-hAla puM., a. va. [ . + ara.] AnaMda, prasannatA, khuzahAlI' vi. [+], I ' ta. pra.] AnaMdita, prasanna khuzahAlIne strI. [+ gu. I' ta. pra.] AnaMda, prasannatA khuzAmata jue. khuzAmaka.' khuzAmata-khera jue 'khuzAmada-khera.' khuzAmatakhorI1-2 jue 'khuzAmatakhorI.1-2, khuzAmatiyuM vi. [jue 'khuzAmata' + gu. 'iyuM' ta. pra.] khuzAmata-khAra khuzAmatI-2 jue 'khuzAmadI, 1-2, 133 khuzAmada strI, [phA.] mithyA-vakhANa, mithyA-prazaMsA, paLazI khuzAmada-khAra vi. [phA.] khuzAmata karanAruM [Adata khuzAmadakhArI strI, [ + gu, 'I` ' ta. pra.] khuzAmata karavAnI khuzAmadakherI vi. [+ I ' svArthe ta. pra.] khuzAmata-khAra khuzAmadI' vi. [ + ' ta. pra.] jue 'khuzAmatiyuM,' khuzAmadIai strI. [ + gu. 'I ' svArthe ta. pra.] khuzAmata, paLI khuzAla jue 'khuza-hAla.' khuzAlI strI. [ + gu. 'I' ta. pra.] khuzI khuzI bharelI sthiti, prasannatAnI paristhiti. (2) mAMgalika prasaMga ApyAnA AnaMda khurazI strI, [phA.] prasannatA, AnaMda AnaMda. (2) icchA, ruci, marajI. [nI vAta (rU. pra.) AnaMdanA samAcAra. nA sAdA (rU. pra.) marajInI vAta] khuzIO kri. vi. [phA. 'khuza' + gu. 'I ' ta. pra.] prasanna, rAja khuzI-khabara huM., ba. va. [jue 'khuzI' + 'khabara '] jue 'khuza khabara.' khuzkI ja khurAkI,' khusa-pu(-phu)sa, "sara kri. vi. [ravA.] kAnamAM chAnI chAnI vAtA karavAmAM Ave ema [baDa-mUcheH khusarA puM. [phA, khusra.] mUcha na UgI hoya tevo puruSa, khusiyA puM. [ara. khusacah ] vRSaNa, aMDa, pela. puM. khasI karelA puruSa (2) vi., khusITAM na., a. va. pazuenAM paga ane mADhAnA eka rAga muLabhuLA na. e nAmanI eka vanaspati khuMmaTa (khummaTa) vi. mAThuM lAgyuM hoya tevuM, risAyeluM khUkhave puM. [2vA.] maranAranI pAchaLa hiMdu rivAja pramANe _2010_04 khUNa-khaNiyA pADavAmAM AvatI pAka, ThaMDave khUcaruM vi. [saM, teM-> prA. 7-] nAnI bAlavALI dADhIvALuM khUjalI(-LI) strI. [saM. vanuM'>prA.. lagnu dvArA] zarIra khAjanyA kare e prakAranA cAmaDIne roga. [. thavI. (3.pra.) strIne saMbhALa karavAnI icchA thavI] khUTa (-Taya) zrI. [jue 'khaTayuM.'] dhaTa AvavI e. (2) AvelI ghaTa pUranAro te te padArtha (chApakhAnAMmAM bIbAM khaTatAM) khUTaka huM. DAMga, aMgArA chUTakavuM a. kri. IMDAmAMthI khahAra AvavuM. (ra) lAgI AvavuM. (3) sa. kri. cAMca mAravI. (4) kApI nAkhavuM khUTake' huM. [jue 'khuTavuM' + gu, '' E. pra.] ghaTa AvavI e, kamI, UNapa khUTa khUTaDuM na., - puM. baLatA lAkaDAnA TukaDo, kheAyaNuM vi. [jue luM' + gu. aNa' katu vAcaka rR. pra] khUTI jaI dagA denAruM, khUTala khUMTaNuM? na. [jue khUTavuM' + gu. 'aNu'kriyAvAcaka kR. pra.] khaTI paDavuM e, ghaTI paDavuM e, kamI paDavuM e khUTa-baheruM (eN:huM) vi. jue 'khUTavuM' + 'baheruM.'] jarA jeTaluM paNa sAMbhaLatuM na hoya tevuM, taddana khaheruM, baheruM khADa khUTa-bhaMDALa (-bhaDoLa) vi. [jue 'khUTa' + 'bhaMDoLa.'] echI silaphavALuM khUTala (thala) vi. [jue 'khaTanuM',-bI. bhU kR. 'Tela,huM' nuM sau. rUpa] khUTIne sAmA pakSamAM janAruM, vizvAsaghAtI khUTalAI srI. [jue 'khaTala' + gu. AI' ta. pra.] TelapaNuM khUTavuM jue 'TaluM' mAM, khUTavuM a. kri. [da prA. ghuTTa] echuM thavuM, ghaTavuM. (2) dage karI sAmA pakSamAM maLI javuM, vizvAsaghAtI banavuM. khuTAvuM bhAve, kri. khuTADavuM pre., sa. kri. (sAmA pakSamAMthI dagAthI peAtAnA pakSamAM lAvavuM hoya tyAre mukhyatve khUTavavuM' pratyeAjAya che.) TATa kri. vi. [jue khUTavuM,'-dvirbhAva] jema jema khUTatuM jAya tema tema, khUTaye-TayuM khUTI zrI. [jue 'khaTavuM' + gu. 'I' kuM. pra.] (lA.)) jiMdagInA aMtakALa [kR] jue 'khUTala.' khUTela, huM vi. jio 'khUTavuM'; + gu. 'ela, luM' bI. bhU. DI strI. bhIgaDuM pUrva na. agAsInuM chuM. (2) cAsa. (3) kathArA. (3) mRtakanI pAchaLa dADhI mUcha ane mAthAnA khAla kaDhAvI nAkhavA e khUra (-Dala) strI. gharanuM chAparuM khUTaka huM. IMDAM ApI rahyA pachI kUkaDInuM besI rahevuM e. (ra) ghaMTInA sAMdheA. (3) paganA vA khUkavuM a. kri. avAja karave. (ra) jhaghaDo karavA khUca vi. vRddha, dharaDuM khUNa (Nya) strI. [jaA khUNA'-A strI, prayAga su.] dizA. (2) khaNeA. (3) dukhAvIne uThADelI chApa bhrUNa-khUNiyA dA puM..[+ ja khUNiyA' + 'hA.'] (lA.)
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ khUNA-dAva 634 jhI e nAmanI eka bALaramata, bAI bAI cALaNI vagerenuM kAdava jevA padArthamAM khaMcavuM, kaLavuM, khaMpavuM, khUNa-dAva chuM. (juo khUNe' + "dAva'] (lA.) e nAmanI khutavuM bhAve., kri. khutAravuM che., sa. ki. eka ramata khUda(-dha)' na. eba, kheDa, dUSaNa, (2) chIMDuM. (3) (lA.) khUNALuM vi. jio "khUNe" + gu, "ALuM ta, pra.] khUNi- vAMdho vacake. (4) draSa khAtara karelI bhUla. [-rAM kADhavAM thALuM vi. jio "khaNiyo' + "ALuM pra.] khaNAvALuM (rU. pra.) keImA doSa kADhayA karavA, niMdA karavI]. khUNA-paDatuM, khuNa hoya tevuM khUdara vi. TApaTIpa karanAruM. (2) pitAnI meLe UgatuM, khUNiyuM vi. jio "khUNe" + gu. "yuM' ta. pra.] khaNa- aDabAu (ghAsa vagere) [duSaNa vALuM. (2) na. kATakhUNAnA AkArane naLano nAno TukaDo. khudharAM na., ba. va. [ o khUdaruM.] bhUlacaka. (2) deva, (3) khaNe jaDavAmAM AvatuM dhAtu vagerenuM jaDayuM. [- khUdharuM juo "khUdaruM." kAMsa (2. pra.) kATakhUNu kasa [ ]] "khUna na. [phA.] lohI. (2) hatyA, dhAta, vadha, nAza, khUNiyA . jio "khaNiyuM.'] khUNA mApavAnuM sAdhana "marDara." (3) (lA.) vara levAnI prabaLa vRtti, khunnasa. khUNI strI, jio "kha" + gu. "I' strI pratyaya nAne [0 karavuM (rU. pra.) hatyA karavI. 0 cAlavuM, nIkaLavuM khUNo (2. pra.) lehI vahevuM] luihANa hAlata khUNe chuM. [sa. joLavada-> prA. vajanama-] be bAju ke dizAnI khUna-khaccara vi. jio khana' + khaccara.'] (lA.) lehIlITIo jyAM maLatI hoya tyAM paDatA khacakA, kernara." (2) khUna-kharAbI strI, be puM. [jao "khana' + "kharAbI'- bhaumitika khUNe, "eMgala." (3) (lA.) jyAM bahu avara- "kharAba.'] khanA-marakI javara ke vAsa na hoya tevuM sthaLa. (4) vidhavAthI sogane khUnakhAra vi. phi.] lehI vahevaDAvanAra, lohInI choLo laI gharanI bahAra na nIkaLatAM pALavAmAM AvatA gRha- uDe tevuM. (2) prANadhAtaka. jIvaleNa, (3) (lA.) ghAtakI nivAsa. [Na kaDhAvavA (rU. pra.) hajAmatamAM kapALe khaNanA khUna-khuvArI strI. jio "khUna' + "khuvArI.'] jAnamAlane AkAre cahere karAva. -NAmAM nA(nAMkhavuM (rU. pra.) nAza bedarakArIthI bAjue mUkavuM. (2) kAma na karavuM. -NAmAM paDI khUna-tarasyuM vi. jio "khana+ "tarasyuM.'] (lA.) atyaMta rahevuM (-2vuM) (rU. pra.) koI na dekhe evI sthitimAM rahevuM. krara thaI hatyA karanAruM, lohI-tarasyuM NamAM rahevuM (-2:6) (rU. pra.) rAMDayA pachI vidhavAonuM khUna-rejI strI. phi.] lahI khUba vahevaDAvavAmAM Ave tevuM gharamAM rahevuM. -LuM paDI rahevuM (26) guNone prakAza na dAruNa yuddha, nA-makI [lAgaNI, kina, khunnasa thAya evI sthitimAM rahevuM. teNe pesavuM (-pesavuM), teNe khUna na. [jue "khana' dvArA.] varanI tarasa, veranI prabaLa besavuM (besavuM), teNe hAvuM (rU. pra.) e "khUNAmAM khUnasa-dAra vi. [+ kA. pratyaya.] veranI prabaLa lAgaNIvALuM, rahevuM." -Ne beThA rahevuM (-revuM) (rU. 5) gharamAM bharAI kinnAkhera, khunnasa-dAra [khunnasadArI rahevuM. 0 kahevara-2) (-kaeN:varA(-DA)va) (rU. pra.) khUnasadArI strI. [+ gu. ' pra.] khUnasa, kinnAkhorI, chapI jagyAe vyabhicAra kare. 0 jhAlIne besI rahevuM khUnasI vi. [juo "khUnasa' + gu. 'I' pra.] juo (-besI revuM), 0 pATha (rU. pra.) kAgaLa upara khaNe thAya "khanasa-dAra'-khunnasI." ema cItaravuM. (2) be gharanI vacce vAMkI jagyA rAkhavI. khUnAmarakI strI, [jue "khana+ 'marakI.'] khUnarejI, 0 pALa (u. pra.) e "khUNAmAM rahevuM." 0 bhAMga bhayaMkara kApAkApI, khunAmarakI [atyAcArI, jAlima (rU. pra.) khaNAmAM bhAMgI phAMsa athavA geLAI karavI khUnI vi. [phA.] khana karanAra, ghAtaka, hiMsaka, (2) (lA.) (caNataramAM). 0mUka (rU. pra.) khUNAmAM vidhavA strI khU5 chuM, na. mugaTa hoya eNe sega taja . 0 seva (rU. pra.) vidhavAe khUpaNa strI. gADAno eka bhaga garbhapAta karo] khUMparuM na. dADhInA vALane rahI gayelo . (2) mela khUNe-kha(-khaM)cake, khUNe-khaM cALA, khUNe-khaTALA, kapAI gayA pachI raheluM che te ThaMDuM khUNe-khAMcare, khUNe-khAMce, khUNe-khAcare (-lo), khUpare . juo "khaparuM(1)." (2) pAMpaNanI aMdara thato khUNe-khetare, khUNe-khere, khUNe-kheMcare . [ja lehI-mAMsane gaTTa, khIla "khaNa, + "khAMcA' arthane te te zabda] aparicita sthaLa. khUAvavuM juo "khUpavuM'mAM. (2) ekAMta ujajaDa sthaLa khUpavuM a, kri. [de. prA. -DabavuM] juo 'khatanuM." bUta (-tya) strI. jio khUtavuM.'] khatI javAya evI khupAvuM bhAve, ji. pavavuM, chupAvavuM che.. sa. ki. paristhiti. (2) khetI javAya tevI jagyA. (2) (lA.) khUba vi. [phA.] ghaNuM sAruM, umadA, majAnuM. (2) ghaNuM aDacaNa, harakata, vAMdho badhuM. (3) kri.vi. bahu sAruM. (4) zAbAza. [ karI khUta-ghA ( nya) 5. [jae "khatavuM' + thA."] aMdara khetI (rU. pra.) vAha vAha, ghaNuM ja suMdara. (2) ghaNuM ja ghaNuM jAya evA prakArane dhA ke mAra, DubAu ghA ke jakhama khUbakhUbI ji. vi. [jue "khaba,"-Dhi rbhAva] ghaNuM ja suMdara, khUtavuM a. kri. di. prA. Duta = bevuM., dvArA nA. dhA. (2) dhaNuM ja ghaNuM (kaI paNa aNIdAra padArthanuM) khuMcavuM. (2) (paga zarIra khUbajhI strI, e nAmanI eka vanaspati 2010_04
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ ba-surata khUTapATe buM khaM che. vi. [2vA) e prakArane udharasane avAja thAya ema kheMca (ca) strI. [juo khaMcavuM.'] khaMcavuM e. (2) (lA.) bhala, caka[nI vAta che paMca-khAMca-eca pra) marmanI vAto vizita , adabhutatA, navAI(2) khAsa lA) cAlAkI. (4) lA khUba-sUrata vi. [. + ara.] dekhAvaDuM, raLiyAmaNuM, rUpALuM, suMdara, kuTaDuM [TaDAI khUbasUratI strI. [+ gu. I" ta. pra.] dekhAvaDApaNuM, sauMdarya, khUbakhUba juo khaba-khabA." khUbI strI. phi.] adabhutatA, navAI. (2) khAsa guNa, viziSTatA, vilakSaNatA. (3) (lA.) cAlAkI. (4) lahejata. (5) yukti. (6) sauMdarya, phaTaDApaNuM khubI-dAra vi. [+ phA. pratyaya.] khabIvALuM khUmacA-vALe vi, 5. [jae khamaco' + gu. "vALuM ta. pra] khamacAmAM cevaDe vagere khAdya vAnagI rAkhIne e vecanAre khumaco !. [kA. khAca7haLatA kAMThAne mATe thALa. (2) vecavAnA khAdya padArthothI bharelo thALa. (3) (lA. khamacAmAM apAtI bheTa khUmaluM na. cALe, laTako khUraka puM. e nAmanuM eka jhADa pUraka* (-katha) strI, eka jAtanI kalAI khUracavuM sakri. uparathI ukheDavuM, chAlavuM. khUracavuM karmaNi, ji. khucAvavuM che., sa. kri. [khara po, kharapI khUrapI strI. [ jue "khUrapa' + gu. "I' strI pratyaya.] nA khUra . [saM. surajha, hura ->prA. zucg-] kharakhe khUlakAvuM a. kri. [ravA.] khaNakhaNa avAja tha khUlatuM 4i. [juo khUlavuM' + ga. "tuM varta. pha] khulluM rahetuM hoya-taMga na hoya tevuM (vastra), (2) ghere raMga na hoya tevuM. (3) dIpatuM, zobhatuM khUlavuM a, ji. [jue "khulluM," nA. dhA] (baMdha ke biDAyelI sthitimAMthI) ughaDavuM. (2) (raMga vagerenuM) khIlI UThavuM, dIpavuM, bhavuM. khulavuM bhAve., kri. khelavuM che. sAki, khu chuM. [saM. ->prA. vaima-] (vahANane) kupa-staMbha, ka, "mAsTa." (vahANa) [vA UbhA karavA (u.pra.) vahANene musApharI mATe taiyAra karavAM-vA DhaLavA (rU.pra.) vahANene musApharI karyA pachI comAsAmAM UMce caDAvI levAM khUzara strI, na. e nAmanuM eka pakSI khUzanuM vi. TaMke, laghu khuzisiyuM vi. nAnA kada, ThIMgaNuM khasaTa na. [hi.] vRddha mANasa khUsiyuM juo "khaziyuM." khUMkhA kuM., ba. va. -khAM na., ba. va. [ravA.] DAMgara vagerenAM choDAM, kuzamAM [DAno haNahaNATa khUMkhAra chuM. [2vA.] khaMkhAravAne avAja, khUMkhAre. (2) khUMkhAravuM a. kei. jio khaMkhAra,'-nA. dho.] meDhethI khAre khAvo, khAMkhAravuM. (2) udharasa khAvI. (3) (voDAnuM) haNahaNavuM. (4) (lA.) vahuvAruone jANa karavA vaDIloe maryAdA sacavAya e mATe methI khe' e avAja karavA. (5) maradAI kRtrima rIte batAvavA ' e avAja kare. khUMkhArAvuM bhAve., ki. khUMkhAre chuM. [ 'khaMkhAra + gu. 'A' svArthe ta. pra.] ja khaMkhAra." khUca-khAMca (-khacca-khAMzca) strI. [ jue khaMcavuM' + "khAMcavuM."] juo "khaMca." (2) (lA.) kheDa-khAMpaNa, (3) vAdhe-vacake kheMcANuM . jio "khaMcavuM' + "aNuM karttavAcaka pha. pra.] khaMcI jAya tevuM. (2) na. khaMcI jAya tevI cIja khUMcazuM na. jio khaMcavuM' +"aNuM kriyAvAcaka . pra.] khaMcavuM e, bhoMkAvuM e khUcavavuM juo khaMcavuM'mAM. (2) jhUMTavavuM, jhUMTavI levuM. [khUMcavI javuM (rU.pra.) kaMTavIne cAlyA javuM. khUMcavI levuM (rU.pra.) jhUMTavI levuM, AMcakI levuM] khUcavuM a.kri. rivA.] aNIdAra padArthanuM jhINI rIte bheMkAvuM." (2) (kAdava vageremAM) khaMpavuM, khatavuM. (3) (lA.) naDavuM, aDacaNarUpa banavuM. (4) aNagame tha, nApasaMda paDavuM. (5) mazagula thavuM. (6) baMdhanamAM paDavuM, lapaTAvuM. kheMcAvuM bhAve, kri. gUMcavavuM che., sa. kri. (khUcAvavuM che. vyApaka nathI.) kheMcANa na. jio 'khecAvuM' + gu. "aNa" ku.pra.] khaMcI javAya evI sthiti. (2) khaMcI javAya tevI kAdava ke : pANIvALI jamIna kheMcAvavuM jao "khaMcavuM'mAM. (2) khaMcavavuM khU jahAM na., ba. va. nAnAM bALakanAM pagarakhAM khUTa chuM. di. prA. ] jamInanI hada batAvato kheDela paththara, sImA-staMbha, khAM, bANa. (2) khaNe khUTara chuM. Akhalo, khasI na karI hoya tevA sAMDha, khaMTiye, "bula.' [ dekhAi (rU. pra.) atumAM AvelI gAyane AkhalAno saMparka sadhAvavo. 0 pherava (rU. pra) saMtAna mATe parapuruSa sAthe saMbaeNga karavo. - AvavuM (rU.pra.) gAyanuM RtumAM AvavuM (garbhAdhAna mATe)]. khUTatI strI, e nAmanuM eka jaMgalI vRkSa khUTI zrI. paganI AMgaLIomAM karaDA vagere nAkhyA pachI nIkaLI na jAya e mATe paheravAmAM AvatuM kesaNiyuM khUTatuM na. jio "kheTa' + gu. 'DuM svArthe ta...] jhADanuM ThaMDuM, khaMDhe. (2) (lA) ardha baLela lAkaDAne TukaDe, kheriyuM, khAyaNuM, khaTAu khUTatuM na. [juo "kheTa' + gu. huM svArthe ta. pra.] (tirakAramAM) Akhalo, sAMDha, khaMTa khUTatuM na. [juo "kheTa' + gu. "huM" ka. pra.] aMTavAnuM kAma, khaMTaNa. (2) baMTavAnuM ojAra, cIpiye, khaMTaNa khUTa chuM. [o "khUTaDuM.] khaM, khAMbhe khUTara chuM. jio khaMTaDuM.] aMTa, akhila, sAMDha khUMTaNa na. jio "kheTa" + gu. 'aNa" kriyAvAcaka kR pra.] aMTavuM e, maLa sAthe kheMcI kADhavuM e khUTaNa na. jio baMTavuM' + gu. "aNa' kartavAcaka ku. pra.] aMTavAnuM ojAra, cIpiyo khUTapAze puM. [juo "kheTa' + "pADe.'] bheMsanA khADumAM khAnagI rIte rAkhavAmAM Avate pADo (garbhAdhAna 2010_04
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ 136 karAvanAra) khUMdaNu na [o aMdavuM' gu. "aNa" kriyAvAcaka ka. pra.] khUMTare . [juo "kheTa - gu. "ruM svArthe ta.pratane khUdavuM e, khaMDaNa. (2) (lA.) dhIMgAmastI te te khUTe ke thAMbhalo. (2) khAMDanA kArakhAnAmAM te khUda (khaMvaluM) ja "khaMdhaluM.' te sIdho thAMbhalo khUMdavuM sa. kri. [. prA. huMDha-3 (pagathI) gaMdavuM, gadaDavuM. (2) khUTavuM sa. kri. jio "kheTa, nA. dhA.] kheDeluM ke jamIna- gaMdIne narama karavuM. (3) (lA.) kudatAM kUdatAM hamacI levI. mAMnuM UgeluM bahAra kheMcI kADhavuM. (2) caMTavuM. (3) (lA.) himacI khUMdavI (rU. pra.)]. (4) herAna karavuM, pajavavuM. nikaMdana kADhavuM. khUMTAvuM karmaNi, ji. khUTAvavuM che., sa.kiM. khUMdavuM karmaNi., ji. khUdAvavuM che., sa. kri. khUMTAu na. [juo "kheTa' gu. 'aui' ta.pra.] ardha baLela khUdAkhUda -gha) strI. [o "khaMdavuM,"-diMrbhAva.] gaMdAgaMdI. lAkaDAne TukaDo, kheriyuM, khoyaNuM (2) (lA.) dharmAcakaDI khUTA-upATa vi. [juo "kheTa' + 'upADavuM.] (lA.) khUMdavavuM, khUMdavuM ja "aMdavuMmAM. chAtIe bhamare hoya tevuM apazukaniyALa (DuM). khUdALavuM a. kri. [juo aMdavuM' -eka vikAsa] (lA.) khUMTiyuM na. jio "kheTa' + gu. "chayuM ta. pra.] gADAnA khAIpIne moja mANavI cokaThAmAMne AdhAra-rUpa lAkaDAno eka sIdhe khaTa. (2) khUdha (%) strI. be khabhAnI pAchaLa pIThanA upalA bhAge ardha baLela lAkaDAno TukaDo, khaMTa, khaTAu, kheyaNuM nIkaLelo Dhake. (2) baLada upara tema UMTa vagerenI pITha khUMTiyuM. juio khaMTiyuM.'] ardha baLela lAkaDAne TukaDo, upara AgaLanA bhAgamAM UpasI Avele mAMsa piMDa kheriyuM (6)vuM (khaMdhya(gha)vuM) vi. [jue khaMdha + gu. "" khUTi2 5. juo "kheTa' + gu. "IyuM? ta. pra.] khasI ta. pra.], khUMdhaLuM (khaMdhyALuM) vi. jio "khaMdha' + gu. na karelI hoya te gADA vageremAM joDAtA baLada, Akho "ALuM" ta. pra.], khaMdhiyuM vi. [ja "baMdha' + gu. baLada. (2) UMTa, sAMDhiyo. (3) (lA.) zarIramAM jAmela thayuM ta. pra.] khaMdhuM, vi. [; "aMdha" + gu. "uM" ta. ane tephAnI mANasa. (4) khelADI, jAdugara pra.] (pITha upara nIkaLelI) khaMdhavALuM khUTatI strI. [.prA. huMTA] khIlI, khATI. (2) taMbunI khUMparuM [. prA. huM] varano paraNavA jatI veLAne mekha. (3) taMbUrAnuM te te AmaLiyuM. (4) hada batAvavA mAthAne jarI-jhaverAtane ke kula vagerene pAghaDI upara mATenI khIlI. (5), halesAMne TekavavA AMtarI uparanI bAMdhavAmAM Avate ghATa. (2) (lA.) bheMkAya tevA vadhelA lAkaDAnI kaTakI. (vahANa.) () jhADa ke chADa kapAyA vALa (mAthAnA) pachI jamInamAM raheto nAne khape, (7) tabalAne meLa khUMpaDA pu., ba. va. [juo 'baMpa''+ gu, DuM vAthe ta. karavA nIce rAkhelI lAkaDAnI pA. [0nI kalama (rU.pra.) pra.) gADAnI Udha pAsenA e tane besavAnI jagyAne jhADanI kalama karavAnI eka rIta] aDate bhAga khUTuM na. [de.kA. huma-] sakA jhADane jamInamAM bAkI jhUMpaDI strI, jio "khaMDe' + gu. "I' strI pratyaya.] rahelo khaM, karace, kharA pAMdaDAM ane vAMsanI saLIonI banAvelI chatrI, nAne khUTe 5. jie "kheTuM.'] juo "khaMTI, laga' (ga.vi). khaM paDe (2) ghaMTInA khIla. (3) kamADanI mAdAne pharavA mATe khUpa chuM. [o "khaMpaDA."] meTI khuMpaDI. (2) paherelI bArasAkhamAM jaDele goLa khIla, nara. (4) DA(nara)nA sADIne cheDe bharAvavAmAM Ave te bAjune khUNe. (3) nIcalA jaDabAmAMnA be aNIdAra dAMtamAMno praka. gAMsaDI bAMdhyA pachI vastu aMdara ghAlI zakAya e (5) ne pIsavAnI cakkInA lAkaDAnA eka bhAga. (1) khacake. (4) zikharabaMdha maMdirane chajA vALo khUNo jhADanI bhAMgelI DALIne khape. (7) vahANanuM deraDuM (sthApatya.) bAMdhavA mATe phuDadA uparanA khAMbhe. (vahANa) (8) khUMparuM na. [4 o "khaMDa' + gu. "zuM' svArthe pra.] khUMparo, (lA.) baMdara upara nAMgaratAM vahANe upara levA kara, khAMpe. (2) juvAra ke tala vagere vADhI lIdhA pachI VrTa-DayUjha [0 ghAla (u.pra.) jatuM AvatuM thavuM, ghasavuM. jamInamAM vaLagelo bIpa. (3) keTe, phaNage. (4) AMkha 0 jaba he (rU.pra.) pIThabaLa devuM. 0 keka (rU.pra.). mAMhene khIla cITakI rahevuM, dhAmA nAkhavA. (2) zarUAta karavI. (3) khUpa pu. jio "kharuM."] khaMpa. (2) hAthA vagaranI nikAla lAvavo. 0 DhIle thave, 0 DhIle 5 (3.pra.) janA vakhatanI chatrI. (3) khAMpa, khape, karace, kharace. AdhAra nabaLe the ke jato rahevA] [sa, ki. (4) hajAmata karAvyA pachI rahI gayele te te vALa. (5) khaMta6 juo "khUlavuM. khaMtAvuM bhAve., kri. khaMtAvuM che. ke, phaNage khUtA strI. mananI zAMti, sukha-samAdhAna. (2) daDhatA khUpAvavuM ja khapavuM'mAM. tahevuM, khU tavuM e "khaMtavuM'mAM.. khUMpavuM a. kri. [ja "khaMpa,' nA. dhA.] khatavuM, UMDuM khUMdaNa na. jio "khaMdavuM" + gu. 'aNu kriyAvAcaka ka. pesavuM, bheMkAvA jevuM thayuM. [tA javuM (u. pra.) aMdara pra.] aMdavuM e [pra.] khUMdanAruM UtaratA javuM. khUMpI javuM (2. pra.) ceTI javuM, cITakI khUdaNa vi. [e "naMdavuM' + gu. "aNu" kartavAcaka ka. paDavuM] khUMpAvuM bhAve, ki, khUMpavavuM, khUpAvavuM che, 2010_04
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ khaMpAvavuM 637, kheDA sa. ki. eke . jhaghaDo, bakheDe, ramakhANa. (2) pAyamAlI khUpAvavuM, khuMpAvuM e khaMpavuM'mAM. kheDaNa vi. jio "kheDavuM' + gu. "aNu" ka. pra.) samAsakhUpe 5. jio "khapa + gu. " svArthe ta. pra] khAMpo mAM uttara pada tarIkeH "ratha-kheDaNa" vagere) kheDanAra karace, kharace kheDaNahAra vi. juo beDarNa + ja. gu. "ha" (cha. vi. khUbatA che. lohIne po pratyaya) + prA. Ara (< saM. 2)] kheDanAra khUbhI-kayAre chuM. [aspaSTa + juo kayAra." (lA.) khetara vi. [ja eDavuM + gu. "tara ta. pra.] khetIne gAya ke bheMsanA pUchaDAnA mULa pAsenI jagyA lAyaka (jamIna) [upara nabhanAruM khUrejyiAM strI. kharejI, khanakharAbI, khanA-marakI ekadhArI (kheDaya-) vi. [ + saM, pR.] kheDa karanAruM, khetI khULA-pheTa na. [aspaSTa + juo pheDavuM.'] e nAmanuM kheDa-pANI (kheDa) na., ba. va. [juo "kheDa' + "pANI."] eka pakSI [2) (lA.) pAyamAlI khetIvADI, khetI [upayogI baLada, alAubuka' e (khe) puM. [saM. sava->. ] kSaya, kSINa thavuM e. kheta-baLada (khezvara) . jio kheDa' + baLada.'] khetImAM be (khe) . juo beha." [1khAvI (2. pra.) gappAM kheDavavuM jao "khaDavuM' mAM. (2) bAraNuM caNiyArAmAMthI mAravAM]. dasamaLI, karacalA chaTakAvavuM zikAya tevuM be-beMkaDe muM. dasa pagavALuM pANInuM eka kavacI prANI, kheDavA vi. [e kheDavuM' dvAra.] khetIne lAyaka, kheDI be-khaMkheDA ja ekaDo.' kheDavANa (rca) strI. [jae kheDavuM' dvArA.] khetIne lAyaka khalI strI. khAlI ke khoTI udharasa jamIna, "kaTibala lenDa [paSaNa meLavanAra kheData ekhalI strI, lAkaDI, phAlu kheDavA vi., pR. ["kheDavuM' dvArA.) khetI karI bharaNaekhalI strI, kamI, kheTa, nyUnatA kheThavI . [ja kheDavuM' dvArA.] (lA.) pravAsa, musApharI khANa vi. nukasAna karanAruM. (2) bhayAnaka kheDavuM sa. kri. di. prA. ] (haLa vagerethI khetaramAM) khe strI. zAraDI cAsa pADI jamIna picI karavI, khetI karavI. (2) (lA.) begANuM, badalo [na. khaga, pakSI musApharI karavI. (3) khaMtathI dhaMdho karavo. (4) keLavavuM, be-cara vi. [saM.] AkAzamAM pharanAruM, AkAza-gAmI. (2) sudhAravuM. kheDAvuM karmaNi, kiM. kheDhAvavuM che, sa. kiM. khecara-daSTi strI. [saM.] UDatI najara, barDajha-AI- (na. ya.) kheDavaiye . jie "kheDavuM' + "yo' ka. pra.] juo khecaraI strI, [+gu. "AI' ta. pra.] (lA.) kALajIpUrvaka kheDavAya." kAma na karavuM e, kAma karatI veLA karavAmAM AvatI harAmI beTho chuM. mulaka, pradeza. (2) samudra, dari khecarI vi, strI. [saM.] pakSInI mAdA. (2) (lA.) haTha- khe-sukhaDI (kheDaya-) strI. jio "kheDa' + "sukhaDI.] kheta yoganI pAMca mudrAomAMnI eka mudrA. (ga) (3) jogaNa, pAse vighoTI uparAMta levAmAM AvatI hatI tevI rakama halakI koTinI devI. (4) havAmAM adhdhara UDavAnI vidyA kheDa-haka-ka) (khe.) puM. [juo "kheDa' + haka(-)."] kheData khejaraghara strI. geLanA jevA svAdavALI eka jAtanI kerI tarIke khetI karavAno adhikAra, "rAITa opha kaTivezana' khejalI strI, baMgALanA AMbAnI eka UcI jAta. (saMjJA.) kheDhau vijio "kheDavuM' + ga. "Au" ka. pra] kheDI jAlata strI. [sA.] zarama, lajajA. (2) aviveka, be- zakAya tevuM, "erebala' adabI kheThA-kaMbaI (- kaI) juo beDa-kaMbaI' kheTa na. [saM.] nAnuM gAmaDuM, kheDuM. (2) zikAra, mRgayA kheDANa vi. [jao "kheDAvuM' + gu. "aNa" ka. pra.) kheDAtuM kheTaka chuM. [saM.] zikArI. (2) na. nAnuM gAmaDuM. (3) kheDA hoya tevuM. (2) na. khetI karavAne udyoga. (3) (lA.) UMDA nagara(nuM saM. nAma). (saMjJA.) (4) vahema, vaLagADa UtaratI vakhate karavAmAM AvatuM parizIlana lekhana vagere kheTakI puM. [saM. zikArI kheDA-5TI muM. gAmaDAno mukhI, paTela. (2) strI. amuka kheTaka vi. jio "kheTaka' + gu. "u" svArthe ta. pra.] (lA.) dhArmika kriyA karavAne hakka ApI brAhANa pAsethI levAmAM (zikArInI jema) cakera, cAlAka. (2) kALajavALuM AvatI rakama kheTalI strI. guMthelA coTalA vaccenI seMthI-khAlI dekhAtI kheDhAmaNa na. [jue kheDavuM' + gu. "Ama" ka. pra.] rekhA kheDavA badala ApavAmAM AvatuM mahenatANuM kheTa . strI. paganI eDI kheDhAvavuM, kheDAvuM juo "kheDa'mAM. beTA strI majAka, marakI, TIkhaLa kheDAvALI strI e nAmanI eka devI kheDuM na. paradezamAMthI vecAvA AveluM bheMsanuM TeluM beThAvALa chuM. [. heTa-HI>prA. -vA) madhya kheda vi. cAlAka, caMcaLa, hoziyAra, khATuM gujarAtanA kheDA" nagaranA mULa vatanI gaNAtA brAhmaNenI khe (Da) . jio "kheDavuM.] khetI e nAmanI jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) beDara ja beDuM." eka strI. jemAM garbha raheto hoya che te pAtaLI kAcI khe (Da) strI, kAMTAvALI eka vanaspati cAmaDI, era. (2) daMTInI nALa kheDa(-)-kaMbaI (- kaI) strI. e nAmanI eka vanaspati kheDI strI. kIDA mATenI heDI 2010_04
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ kheDIka kheda mukta kheDA zrI. eka jAtanuM dezI pilAda eDIvara na. jio "kheDI dvArA eka jAtanuM halakuM piolAda kheDu vi., pR. jio "kheDavuM' + gu. "u" ta. pra.] khetI | karanAra, kheData (samAsanA uttara padamAM kheDanAra] kheDu-bhAga kuM. jio kheDu' + saM.] khetInI upajamAMne kheDUta mATe bAkI raheto hisse kheDuvAsa chuM. [jue kheDu + saM.) kheDatone latto kheDa-ve . jio "kheDu' + vere."] kheDato pAsethI levAmAM Avato karI kheDuM na. si, veTa->prA. navema-].nAnuM gAmaDuM. (2) geMDAnI DhAla. (3) sukuM mAchaluM. (4) bhAluM kheDUta 6. jio kheDa + gu. "Uta" ka. pra.] A "kheDu.' kheDUtaNa (zya strI. [ja kheData' + gu. "aNu" pratyaya] kheDatanI strI kheDUta-vAda 5. jio "kheData' + saM.1 kheDUtanuM varcasa hevuM joIye evo matasiddhAMta, phijhiyokrasI' (nA. da.) kheDUtavAdI vi. [+ saM. vADhI .) khetavAdamAM mAnanAruM, phijhikreTa' (nA. da.) khe chuM. hAthI pakaDavAno khADo kheDo chuM. vAcharaDe [strIne vAparavA mATenI rakama eNa- kherA-7) sI. bhogavavuM e, bhagavaTe. (2) kheNI strI. e nAmanI eka vanaspati kheta- jio khetI;' samAsamAM pUrvapadamAM.] khetI kheta- uga kuM. [ + saM] khetIno udyoga, 'e-InDasTrI' kheta-pedAza strI [ + ja "pedAza.'] khetImAMthI thatuM utpanna, kaSi-utpAdana, "phArma-AuTapuTa,' 'egrikalacarala proDakTa' kheta-majura na. [ + juo "majUra.] khetI kAma karanAre maja2, khetInI majarI para jIvanAro mANasa khetara na. [rasa. kSetra, arvA. tadabhava] kheDIne jemAM anAja vAvavAmAM Ave che tevA jamInane TukaDo. [ 0 bheLavavuM (-bheLavavuM) (rU. pra.) khetaramAM Ubhela pAka pazuone khavaDAvI khetalA." (navarAtrimAM dIvAlamAM khetaliyA'(sa. kSetrapA)nI AkRti karI pUjana karavAmAM Ave che.) [0 paraNI jave (rU. pra.) kekane badale keke kAma karyAne jaza khATI jo] khetale pR. [saM. zera>prA. + gu. "huM' tapra.] khetaranuM rakSaNa kara manAto nAgadeva. (saMjJA.) etAvI strI. jhaDapI cAla e-tithi strI. jio "khe' + saM.] kSayatithi (pakhavADiyAmAM caMdragatine kAraNe suryodaya pachInI ane pachInA suryodayanI parve samAI jatI) batA strI. si. kSe-> prA. vera-dvArA + gu. I' ta. pra] kheDatanI kheDavAnI kriyA ane dhaMdho, kheDa, 'egrikalacara, "phArmiMga,' "kaTivezana." (2) (lA.) khetInI Upaja khetI-arthazAstra na. [+saM.) khetInA viSayamAM Arthika vyavasthAnuM zAstra, "egrikalacala ikonomikasa' khetI-kAra vi. [+ saM. GIR] khetI karanAra, kheData khetI-dhIrANa na. [+ ja "dhIrANa."] kheDatone khetI karavA mATe karavAmAM AvatI dhIradhAra, egrikalcarala kreDiTa khetI-niyAmaka 5. [+ ja e saM.1 khetI upara dekharekha rAkhanAra sarakArI taMtrane mukhya saMcAlaka adhikArI, "DirekaTara epha egrikacara" khetI-patArI strI, jio khetI' dvArA.1 kheDa-saMbaMdhI mahenata khetI-pradhAna vi. [+ saM.] mukhya dhaMdho khetIne che tevuM khetI-lakSI vi. jeo "khetI' + "lakSa' + gu. I' ta. pra.] jemAM khetI e mukhya udeza che tevuM, "egrikalacarala bAyasa' khetIvADI strI, jio "khetI' + "vADI.] anAjanAM khetara vAvavA ane phUla phaLa vagerenI vADI karavAno dhaMdhe, "eNgrikalacara' khetIvADI-khAtuM na. [ + juo "khAtuM.'| khetIvADI upara dekharekha rAkhavADuM sarakArI taMtra, "egrikacara DipArTamenTa khetIvADI-vidyAlaya nakhetIvADI-zAla(La) strI, [baMnene + saM.] jyAM khetIvADIne lagatuM zikSaNa ApavAmAM Ave tevI vidyAzALA, 'egrikalacara kaoNleja' khetIvADI zAstra, khetI-zAstra na. [ + saM] khetIvADInI vidyA saMbadhanuM zAstra khetI viSayaka vi. jio "khetI' + saM.] khetIne lagatuM, khetI-zAkha (-) strI. [ja e "khetI' + "zAkha.'] kheDUtane khetI sababa dhIrANa karavApAtra pratiSThA, "egrikalacarala kreDiTa' khetI-sudhAra pu. [o khetI' + "sudhAravuM.'] khetI sArI rIte khIlavI zakAya e prayAsa beTara phArmiMga' khetI-saMzAdhana (-saze dhana) na. [ja o "khetI' + saM. "khetIne kevI rIte vikAsa thAya e daSTie karavAnI zodha-prakriyA, egrikalcarala risarca kheda puM. [saM.] anutApa, saMtApa, khinnatA, aphasesa. (2) aprasannatA. (3) thAka, parizrama. (4) pazcAttApa, pastA beda-kAraka vi. siM], kheda-kArI vi. saM., j], khedajanaka vi. [sa.] kheda karAvanAruM, khinna karanAruM khedanIya vi. [saM.] kheda karavA-karAvA jevuM kheda-mukta vi. [saM.] jene kheda rahyo nathI tevuM devA] erikacarala jio khetI . e | khetI khetara-dhaNI chuM. [ + jue "dhaNI."] khetarane mAlika kheDUta, "thI-mena" (ba. ka. ThA.) khetara-pAdara na. [+ ja e "pAdara.'] (lA.) sthAvara milakata khetara-pALa . [saM. kSetra-pA, arvA. tadabhavI khetaranuM rakSaNa karanAra deva, (2) grAma-devatA. (3) khetaranuM rakSaNa karanAre manAto sarpa kheitaranI laMbAI jeTale khetara-vA kri. vi. [jae khetara' + "vA' mApadarzaka.] eka khetarAI sI. siM. ze-viunaV>prA. rara-1ramA] samAna zeDhA upara AvatAM khetarane samUha khetarAu vi. jio "khetara' + gu. "Au" ta. pra.] khetarane lagatuM, khetara-saMbaMdhI. (2) kheDavA lAyaka. (3) khetaramAMthI jatuM (mArga-keDa) khetara vi. [juo "khetara' + gu. "ADuM ta. pra.] juo khetarAu.' kheitare khetarAM na., ba. va. [ja khetara' + gu. 'uM' svArthe ta, pra.] khetaliyA , jie khetalo' + gu. "iyuM ta. pra.] e 2010_04
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ kheda-yukta 639 khedabyukta vi. [saM.] khedavALuM vAhaka, dUta, kAsada, emisarI,' meseja khedale pR. ramavA mATenI jarA bhAtIgaLa ke taddana sapheda yA ema (khema) na. [saM. zema>prA. vema, prA. tatsama] kalyANa. pILA raMganI moTI keDI (2) Arogya kheda-sUcaka vi. [saM.) kheda batAvanAruM. (2) zokAtura ema-kuzaLa (khema-) na. [ + sa. purA) kalyANa ane nIkhedana (khedAna) vi. kherAIne UkhaDI gayeluM. (2) pAyamAla rogatA, salAmatI. (2) vi. salAmata. (3) sAtAjuM khedAnamedAna (khedAnamedAna) vi. [ ara. mAna- khemakuzaLatA (ma- strI. [+sa, ta. ya.) khemakuzaLapaNuM dvirbhAva] khodAIne sapATa thaI gayeluM. (2) veraNa-cheraNa khema-khuzAlI (khema-) strI. [+ jue khuzAlI.'] kuzalatA edAnvita vi. siM. veDha + akia] medavALuM, khinna, (2) sAthenI prasannatA. (2) sukhI hAlata zakAtura ema (prema) . e nAmano saMgItane bAra mAtrAnA khedAvavuM e nIce 'bedAvuMmA. eka tAla. (saMgIta.) [jamaNa khedAvuM a. ji. [saM. zeDha, nA. dho.] baMda kare. edAvavuM emaNuM (khamaNuM na. maraNa pAchaLa karavAmAM AvatuM eka che, sa. ki. (A be u rUpa jANatAM nathI.) khemani (khemA... pu. mAMdAnA khATale. (2) khATale paDelo khedita vi. [saM] khinna, udvigna, medavALuM. (2) zekAtura mAMde mANasa khedIva chuM. [ara. khadIva ] misaranA janA rAjAono eka khera (khera) kuM. [saM. tara>prA. varU] jenA sArane khitAba. (saMjJA). - kAtho bane che te imAratI temaja khetIkAmamAM upayogI bedI(-dhI)luM vi. [ja kheda ) + gu. "IluMta. pra.] vRkSa, kheriye bAvaLa [UdhaI IrSAra, adekhuM. (2) lIluM khera (ra) strI, jio kheravuM.'] dhULa, raja, khere. (2) khede, (-che) . ISya, adekhAI. [-de-dhe) paDavuM (rU. pra.) khera (khera) zrI. [ara. khara ] bhalAI. (2) kheriyata, IryAvRttithI herAna karavuM. 0 , 0mUka (3. pra.) salAmatI, kuzaLatA. (3) Arogya, taMdurastI. (4) ke. pra. bahu _pajavaNI jatI karavI. 0 haiye (2. pra.) khede paDavuM] sAruM, bhale, vAru khedha . IrSyA. (2) zatrutA, duzmanAvaTa khera-khaTa (khera) kri. vi. ji . khera dvArA.) ekAkhedhaka vi. IrSAthI pAchaLa paDanAruM eka, ekadama, jotajotAmAM. (2) kharekhara, jarUra khedhIluM juo bedIluM.' kherakhAI khera-khANuM (khera) vi. jio "khera + edhu vi. jao khedhaka.' khAvuM' +gu, "AI' ane "aNuM 'ka. pra.) dharmAda bekarDa vi. [ja e khe" dvArA.] jae khedIluM.' mAgIne nirvAha karanAruM [lagatuM prabaLa nukasAna khe ja meMdo.' khera-khAta (khera-) na. jio "khera + pha.] kuTuMbakabIlAne ena (oNna) na. kaMTALo. (2) duHkha, pIDA. (3) naDatara, kherakhAha ( -) vi. [ara.+ phA.] sAruM bhaluM cAhanAra, mukelI. [0506 (rU. pra.) naDatara thavI. * vaLagavuM salAmatI-kuzaLatAnuM cAhanAra, hitaciMtaka, zubherachaka (rU. pra.) lapa vaLagavI] khera-khAhI (khera) strI. [+ phA. "I' pra.) kherakhApaNuM khena (oNna-), 0roga . [+ saM., kheta-roga' tarIke khera-khAM (khera) vi. jio "khera-khAha; "khAhane "khAM samAsa rUpe] kSaya-roga, ghAsaNa, "Tayubarakyulosisa' (TI. che, "khAna ne nahiM] ja kherakhAha." bI). [ona-khATale, khenane khATalo (khena-) (rU. pra) khera (vikhera kri. vi. jio "kheravuM" + "(vi)kSayaroga. (2) mAthAkeDiyuM mANasa] kheravuM.'] veraNa-cheraNa, jyAM tyAM paDeluM khepa (-) strI. dUranI musApharI. (2) bhAra UMcakI karavAmAM khera-kherAM kri. vi. ekadama, jhapATAbaMdha, jhaDapathI AvatA pravAsa. (3) vepAranI vastuonI hera-phera. (4) khera-caMpe (khera-cappA) . jio "khera + "capo.e lAMbA aMtarathI mAla upADI laI javA-lAvavAnuM mahenatANuM. nAmanI eka vanaspati cheivaTanuM, bAkInuM [ karavI (rU.pra) lAMbI musApharI karavI. 0 bharavI (rU.pra.) khera-jhera kri. vi. jio 'meravuM' + "jheravuM."] vaLyuM saLyuM, vepAra mATe mAla bharavA. 0 hAravI (rU. pra.) kheTa eraTuM na. [sa. kSIra> prA. vIra dvArA.] gAya-bheMsa viyAyA khamavI ]. pachI tarata kADheluM dUdha, khIruM khepaTa (Tatha) strI, dhULa, raTI kheraDI strI, eka jAtanI gAya [eka vanaspati khepaTa (traya) strI. saMdeza pahoMcADavAnI musApharI. (2). kheraDI (kheraDI) strI. (juo kheradvArA.] e nAmanI ki. vi. utAvaLe eraNa na. [juo "kheravuM' + gu. "aNa ku. pra.] kharIne paTiyuM na. jio "khepaTa + gu, "yuM" ta. pra.] jAna chaTo paDelo padArtha, khere. (2) vi. kharIne chUTuM paDeluM, pAchI vaLatAM mArgamAM karavAmAM AvatuM bhojana verAyeluM. [Ne eraNe (rU. pra.) thoDe thoDe aMtare, kaTake khepAna, -nI vi. [+ gu. "I' svArthe ta. pra.] cAlAka, kaTake, dhIme dhIme hoziyAra. (2) yuktibAja. (3) tophAnI khera-drazya (khera) na. jio "khera+saM. khAMDa kAMjI epie . jio khepa' + gu. IyuM' ta. pra.] khepa karanAra tathA gaMdaranAM tattavovALo padArtha, "kArbohAIDu ITa' mANasa. (2) saMdeza laI janAra-lAvanAra mANasa, saMdezA- era-vara kri. vi. juo "khera-kherAM.' 2010_04
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ kheravavuM khelatala kheravavuM e kharavuMmAM. era-vikhera juo "khera-khera." kheravuM jao "kharavuMmAM. (2) (lA.) AbarU pADavI, halakuM cItaravuM. [kherI na(-nAMkhavuM (rU. pra.) AbarU pADavI era-vela (khera-Thya) strI, jio "khera + "vela.'] e nAmane kAMTALo eka velo, khaNera khera-salA (khera) strI. [ara. khaya salAha] sulehazAMti. sukhapatA, khemakuzaLatA. (3) kri.vi., ke.pra. kSemakuzaLatAno udagAra. (2) mana vALavAne ugAra. [0 karavuM (rU. pra.) jatuM karavuM. (2) evArI nAkhavuM. (3) vAparI nAkhavuM ] kherasTAra (khera) kuM. [juo "era+ saM. kheranA lAkaDA- mAMthI nIkaLato saLIdAra gara. (2) kheranA lAkaDAMne pANImAM ukALI pANe bALI kADhavAmAM Avato padArtha, kAtho kheraMca ) (khera , naTTa) . [jue "kheravuM'mAMthI.] raja, dhaLa, khero. (2) dhAtunA khero, dhAtune jhero. (3) kherIce, paracuraNa cIjavastu erA-cAla(La) (kherAvi. [juo "khera + "cAla,-La] kAthAnA jevuM rAtuM, lAla-cALa kherAjI che. akabaranA vakhatamAM jamInanA traNa prakAra pADavA- mAM AvelA temAM eka prakAra [IgAro kherADa (kherADu) paM. jio "kheradvArA.) kheranA lAkaDAne kherAta (kherAta ) strI, [ara. khayAta ] dAna, sakhAvata, dhama de [ApavAmAM Avato hoya te sthAna kherAtakhAnuM (kherAta) na. [+ juo "khAnuM.] dhamade jyAM merAtI (kherAtI) vi. [ara. khayarAtI] kherAtane lagatuM, kherAta mATe alaga kADheluM kheriyata (kheriyata) strI. [ara, kharizcata ] kSemakuzaLatA, saMpUrNa sukhAkArI. [1kherasalA (-khera) (rU. pra.) saMpUrNa sukhAkAra] eriyuM (kheriyuM) vi. [ja khera' gu. "IyuM' ta. pra.] kheranA lAkaDAne lagatuM. (2) na. kheranA lAkaDAne seTa ke thAMbhalI eriyara na. [ja e khera + gu. "yuM" ta. pra.] bAkAmAMthI paDatuM prakAzanuM raTIvALuM cAMdaraNuM kheriyuM vi. tarata bujhAI jAya tevuM. (2) astavyasta, khera-vikhera. (3) (lA.) mAla vagaranuM, nakAmuM eriyA (oNriye) 5. jio "kheriyuM."] khera-vRkSano -(kheriyA bAvaLane) gaMdara. (2) piMka pADavA mATe vapa- rAte kheranA lAkaDAno ke pachI koI paNa lAkaDAne TukaDo kherI (kherI) vi. e khera + gu. "I' ta. pra] kheranA lAkaDAne lagatuM, kheranA lAkaDAmAMthI banAveluM kherI , jie kheravuM + gu. I ' ka. pra.] dAMta upara bAjhatI pApaDI berI (kherI) strI, garama kApaDamAM paDatI eka jIvAta. (2) kaMsArI nAmanuM jaMtu. (3) eka pakSI kherI* (kherI) 5. gheTa. (2) bakaro. (3) strI, bakarI 1 . [ja kheranuM dvArA] dhAtunI jhINuM karaca, dhAtune jhera-khere. (2) lA.) jhINe sAmAna, paracuraNa mAle. (3) gharanI nakAmI cIja. (4) calaNI nANAMnuM paracaraNa, cIlara kherAja vi. [ara. khAji] vadhArAnuM, aMdara AvI na jatuM hoya tevuM. (2) nA.. vinA, vagara kheru puM. e nAmane eka kula-choDa kheruM na. vaghArelI chAsa kherue,kheruM-jheruM, khe-veruM vi. [juo evuM+gu. "G" ku. pra.--dvirbhAva; + "jheravuM" ane "ra"--baMnene gu. "u" ka. pra.] o "kheriyuM. , 0 kheru jue eriyuM. khere (khere) 5. [ja "ra" + gu. "e" vArthe ta. pra.1 peka pADavAnA kheranA lAkaDAne ke pachI koI paNa lAkaDAno TukaDo, kheri khere . [ce "kheravuM' + gu, "o'. pra.) dhAtu lAkaDA vagerene pADela jhero, kherI. (2) aDAyA chANAMne bhuke, (3) DAMgaranAM DaMDAne eka rega bere . bAja pakSI, sIMcANe beroja ja "kherIja." kheragere, khere-jere, khera-jhero paM. jio "garavuM' "jaravuM" "jhara + pratyekane gu. '' ku. pra.] ghATa ghaDatAM dhAtu lAkaDA vagerene paDate chola ke bhUko e-rega (kheroga) . "e"+ saM] kSaya roga, beroga, 'Tayubarakayulesisa' (TI. bI.) khela 5. [saM.] kIDA, ramata. (2) nATaka bhavAI-tamAse. (3) (lA.) adabhuta lIlA. [0 khela (rU. pra.) parAkrama karavAM. belAva (rU. pra.) nacAvavuM. (2) herAna karavuM. je (2. pra.) jiMdagI gujAravI. 0 5ha (rU. pra.) nA ja nATaya-pravega thA. 0 pAThave (rU. pra.) no ja nATayaprayoga raja karavo. bagaDA (rU. pra.) prasaMga cUMthAI javo. 0 bagAha (rU. pra.) prasaMgane cUMthI nAkhavA. 0 macAva (rU. pra.) tophAna karavuM]. khelakUda (khelya-kagha) zrI. [ja khelavuM' + "kadavuM.'] ramavuM ane kudavuM e, ramavA-davAnI kriyA khelakhAI sI. [saM. + vera + ja "khAvuM' - gu. AI' . pra.] (lA.) anubhavI viyA khela-khAnA dhuM. [pha. + jue "khAnuM."] lazkarano mAlasAmAna. (2) (lA.) astavyasta paDele sAmAna, (3) khAnAkharAbI khela-kha(-khelADI vi. [saM. ghera + jue khelADI."] (lA.) chaThThI, nakharAMbAja, (2) strI. vyabhicAriNI strI khela-gati sI., khela-gamana na. [saM. ramatiyALa cAla khelaNa na. [saM. vesTana>prA. verAna, prA. tasama] khelavuMramavuM e khelaNa strI. jeo "khelavuM" + gu. "aNuM" ka. pra. + "I' pratyaya] bALakone ramavAnI DhIMgalI-taLI vagere. (2) dhAvaNI, cUsaNI khelazuM na. [e khelavuM + gu. aNuM 5. pra.] ramakaDuM, khiloNuM [cALa, khelADI khelatala vi. jio "khelavuM' + gu. tuM varta. pha dvArA ramati 2010_04
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ khela-dila khela-dila vi. [ + phA] ramatiyALa svabhAvanuM (jha. me.). (2) nikhAlasa svabhAvanuM. (3) umadA svabhAvanuM khela-dilI strI. [+ gu. IM' ta. pra.] nikhAlasa huhdaya (jha, me.) (2) umadA svabhAva, 'spaeNTra maeNna-zipa' khela-vRSTi strI. [saM.] khelADI jevI nikhAlasa ane umadA najara, 'speTiM'ga spiriTa' (caM. na.), sporTsamaeNna-spiriTa' khelana na. [saM.] krIDA, ramata, khela, (ra) tamAseA. (3) ramavAnuM sAdhana, khileNuM [e khela.' elanA zrI. siM, nA AbhAsa; saM, mAM AkArAMta nathI.] khela-buddhi strI. [saM.] ramatiyALa svabhAva, kheladilI khela-mAdaLiyuM na. [ saM. + 'mAdaLiyuM,'] DokamAM paheravAnuM seAnA ke cAMdInuM eka tAvIja AnaMda khelavaNu' na. [jue 'khelavuM' dvArA.] ramakaDuM, khileNuM. (2) hAthamAM paheravAnuM rUpAnuM eka ghareNuM khelavavuM ja khelavuM'mAM, (ra) gheADAne savArI karI pheravavuM khela-vinAda puM. [saM.] khelavuM ane vAtacIta meLavavA e, ramata ane vAtacItanA AnaMda khela-vIrapuM, [rsa,] ramata-gamatamAM hoziyAra, khelADI khelavuM sa. kri. [saM. heltha, tatsama; bhrU. phaeN. mAM kartari prayAga] krIDA karavI, ramavuM. (2) khela karavA, tamAseA karave1. (3) nATayamAM pATha bhajavavA. (4) jugAra ramantrA. (5) zikAra karaveza. (6) (lA.) yukti ke prapaMcathI kArya karavuM, khelAvuM karmaNi, kri. khelavavuM, khelAvavuM pre., sa. kri. khelaMduM (khelandu) vi. [jue 'khelavuM' + paMjA. 'aMduM' varte. .] khelanAra, ramanAra, (2) khelADI, khelavAmAM kuzaLa khelADI vi. [jue 'khelanuM'dvArA.] khelavA-ramavAmAM kuzaLa, 'spoTa maeNna' (caM. na.). (2) naTa. (3) bhavAyA, (4) (lA,) yuktithI peAtAnuM kAma kaDhAvI lenAra. (5) mutsaddI khelADu vi. [jue 'khelavuM' dvArA.] khelADI svabhAvanuM. (ra) [ramakaDuM, khileNuM khelAmaNuM na. [ja khelakuM' + gu. 'AmaNuM rR. pra.] khelArI vi., zrI. [jue 'khelanuM' dvArA,]khelanArI-ramanArI strI khelAvaNa-dhAI, -1 (-2) strI, [jae 'khelavuM'gu. 'AvaNa' rakhaDu * pra, + 'dhAI ' 'dhAva']bALakane ramADavAnuM kAma karatI dhAva khelAvala na. [jue khelavuM' dvArA.] bALakA sAthenA AnaMda. (2) (lA.) nAgane vaza karavAnI kriyA khelAvavuM, khelAyuM jue 'khelanuM'mAM. khele puM. [saM. leha + gu. 'e' svArthe ta. pra.] khelanAra naTa. (ra) bhaviSyamAM marajI mujaba bhAva meLavavA mATe mAlane ke vepAranI cIjane ekahaththu karavApaNuM, kaeNnariMga' kheva kri. vi. saM. kSitra > prA. liv dvArA 'khapa'> 'khiva' thaye; sAmAnya rIte sAitra dvArA tata-kheva' tarIke ja, gu. mAM mAtra] jaladI, e ja samaye evaTa chuM. [hiM.; jaivarta > prA. vaTTa] nAvika, evaTiyAM kri. vi. ekadama, jhaDapathI, jhapATAbaMdha kheTiyA puM. [jue khevaTa' + gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] juo 'khevaTa,' [vAnuM kAma, vahANavaTuM evaDuM na. [jue khevaTa' + gu. ''' ta. pra.] vahANa haMkArabha. kA.--41 [khAravA khalAsI, _2010_04 641 kheMca-tANa khejaDI strI. khevaDAthI jhINI jAtanuM eka ghAsa evA puM. UMcA guNavALuM eka zvAsa evaNu chuM, e nAmanuM eka ghAsa evanA zrI. garaja, paravA, darakAra, (ra) kALajI, cAnaka khevaiyA puM. pANI pUruM pADanAra pakhAlI evA puM. [rsa, zreSTha- > prA. leyama-] (lA.) saMsAranA kere, bhava deza-birAdara puM. [phrA.] saguMvahAluM ezI(-sI) vi. [phA, kheza] saguM, sAthI, (2) strI. lagna, vivAha. (3) salAha ezegAze kri. vi. thoDuM ghaNuM . khesa puM. puruSane khabhe nAkhavAnI pacheDI, dupaTTA, [0 khaMkheravA (khaGakheraveA), diamonds khaMkherIne cAlatA thavuM (-khaGakherIne-) khaMkherI nA(-nAM)khavA (-khaGakherI-) (rU. pra.) jekhama ke javAbadArImAMthI mukta thayuM. . nA (nAM)khavA (rU. pra.) khabhe pacheDI mUkavI. 0 pakaDave, -se vaLagavuM (rU. pra.) AAzare AvI raheluM. (2) na chUTe tevuM lapharuM vaLagavuM] esaDI zrI, [jue 'presa' + gu, 'huM' svArthe ta, pra. + I ' skrIpratyaya.] nAnA khesa esaDI khesale puM. Dagale banAvavAnA kharanuM eka kApaDa, 'kArTiMga' esavavuM jae 'khasanuM'mAM. khesiyuM+ na. [jue 'presa' + gu. 'iyuM' ta. pra.] nAneA khesa, [ccuM' ta. pra.] najIkanuM saguM esiyuMO na. [jue khezI'nA mULamAM phA. 'khez' + gu besI vi. [jue 'pezI.'] jue 'khethI.' ettu (gaeN:) srI. [4, prA. lehaiM, tatsama] dhULa, raja, khepaTa meLa (khUnya) strI, Ara, kAMjI, sTArca' [vALA cale meLeA (khaLA) puM. gUMthIne banAvavAmAM AvelA derInA jhALIekA (kheM kaDA) jue 'khekaDo.' [bahu ja azakta khe ka(-kha)lI (khe`ka(-kha)lI) vi. aMdarathI khavAI gayeluM, khe'khATa (kha"khATa) puM. [ravA.] vAraMvAra kahyA karavuM e. (2) kalakalATa, geAkIre. (3) (lA.) mamata, haTha khuMkhAra (kheM`khAra) puM. [ravA.] kheAMkhAre e khAriyA (kha MkhAriyA) puM. [ravA.] saurASTramAM thatA eka jAtanA gheADA e khiyuM (oN'khiyuM) na. [ravA.] kheM karI dAMta batAvavA e eMkhe' (khaM khaM) kri. vi. [ravA.] evA udharasane avAja thAya ema kheMgANuM (kheMgANuM) na. madale, khaMga, vaTaka. [. vALI devuM (rU. pra.) vaTaka vALI devI, sArA badale deve kheMgALa (kheM gALa) vi. nArA karI nAkhanAruM, kheMca (khUMcya) strI, [jue 'kheMcavuM.'] kheMcANa, tANa, (2) (lA.) Agraha. (3) taMgI, achata, bhIDa, zorTeja' e caNu-gADI (kheM caNa-) strI. [jue kheMcavuM' + gu. 'aNu' rR. pra. + 'gADI.'] kheMcavAthI cAle tevI gADI kheMcaNiyuM (kheM cANayuM) vi. [jue 'kheMcavuM' + gu. 'aNu' ++. pra. + yuM' ta, pra.] kheMcI jAya tevuM kheM'catANa (khe cya-tANya) strI. [jue 'kheMcavuM' + 'tANanuM.' kheMcavuM ane tANanuM e, kheMcAkheMca, tANAtANI. (2)
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ kheMca-pakaDa khalo tANa, bhIDa. (3) (lA.) rasAkasI. (4) vAda-vivAda khAI. (3) ramatamAM karAte jamInamAMne nA khADe, kheMca-paka(khaM -pakaDatha) strI, jio "kheMcavuM"+ "pakaDavuM.']. gabI. (4) paheraNa vagerenI cALa ke khetaramAM majare kAma (lA) mamata, haTha, jIda karatI vakhate pAchaLa ke AgaLa vINI-upADI nAkhavA lUgaDuM kheMcavuM (kheMcavuM) sa. kri. [. prA. da] pakaDIne tANavuM, rAkhe che te akavuM. (2) kasavuM, taMga karavuM. (3) zekI levuM, cusavuM. e strI. [2vA.] "khAkhe'nI ramata, bhiluM. [0 ApavI (4) arka kADhavA. (5) AMkavuM, doravuM. (6) (kUvAmAMthI (rU. pra.) e ramatamAM khe' kahI ramatanA dAva apa ] pANI) sIMcavuM. (7) (bhAra) vahana karavuM, (8) (lA.) * strI. [phA.) Adata, Teva, havA, [bhulAvavI (2. pra.) AgrahathI vaLagI rahevuM. [kheMcI kADhavI (kheMcI) (3. pra.) Adata choDAvavI. (2) pATha zIkhavA-sAcI samajha Ave bhUkhe rahevuM. (2) tamAco mAra. kheMcI jhalavuM (ke 5kavuM, ema karavuM. 0 bhUlavI, bhUlI javI (rU.pra.) Adata rAkhavuM) (kheMcI-) (rU. pra.) AgrahathI vaLagI rahevuM, namatuM jatI karavI. (2) zikhAmaNa levI. 0 rAkhavI (rU. pra.) Sa na ApavuM.] kheMcavuM (kheMcAvuM) karmaNi, kri. kheMcAvavuM ke vera batAvavuM]. (kheMcAvavuM) che., sa. kei. khAyuM na. jio khAI" + gu. IyuM' ta. pra.], vaDiyAnuM kheMcuM-kheMca (khecama-kheMcAI sI. [ja e "kheMcavuM,"-Dhibhava.] khAyuM, bALakane suvADavAnI jhALI. (2) ezIkAM gAdalAM kheMcAkheMca, tANItANa. (2) taMgI, tANa. (3) (lA.) ati vagereno galepha Agraha eI strI. [jue che." dvArA] juo cho. kheMcAkheMca, cI (khe cA-kheMca, cI) strI. [o "kheMcavuM" ekalI strI. [2vA.] udharasa -dvibhava, - gu. I' svA ta. pra.1 jAo "khecaM-kheMcA," bekalI* *ii. e nAmane eka choDa (2) e nAmanI eka ramata okha vi. [ juo bekhuM." A zabda ekalo nathI vaparAtaH kheMcANa (kheMcANa na. [ ja e kheMcAvuM' + gu. 'aNu ba khekha'nI rIte maLe che. ] (lA.) nakAmuM thaI gayeluM ku. pra. ] AkarSaNa. (2) pANInuM sakhata tANa khaDajaMtu (-danta) vi. [sa. 3 /- > prA. navuDha dvArA. kheMcANa-kAraka (kheMcANa-) vi. [+ sa. nArA] kheMcANa | sarakhA 'khakhaDadhaja'- khAkhaDadhaja.'] AgaLanA dAMta karanAruM, AkarSaka aniyamita rIte bahAra nIkaLelA hoya tevuM (mANasa) kheMcANabaLa (kheMcANa-) na. [+ saM. vaDha] AkarSaNabaLa kha8-dhaja vi. [ saM. kuTa-davajha-> prA. guru, kheMcatANa (kheMcatANya) strI.[o "kheMcavuM" + tANavuM.'] "na'mAM "' jaLavAI rahyo che. siddharAja jayasiMhanuM jue "kheMcatANa." vizeSaNa], kha-dhaMdha (-dha-dha) vi. [20 khaDa-daMtuM'kheMcAmaNa (kheMcAmaNa) na. [ juo kheMcavuM + gu. khakhaDadhaja." dhaMdha' e "dhaja'ne sthAne jIbhe thayelo zabda]. AmaNa" ka. pra.) kheMcavA-kheMcAvavAnuM mahenatANuM, "kArTeja' juo "khakhaDadhaja." kheMcAra (kheMcAre) muM. [ja e kheMcavuM + gu. 'Are' khaTaluM na. [ravA.] kaI paNa bhAgelI vastu ke. pra.] kheMcAvuM e, kheMcAve, kheMcANa kharATa . "kharuM' + gu. ATa' ta. pra.]. kheMcAvavuM, kheMcAvuM (kheMca) juo "kheMcavuM'mAM. khokharo avAja, besUrApaNuM. (2) vi. (lA.) khaDatala, kheMca (kheMca) paM. [jue kheMcavuM' + gu. "Avo" majabUta kR. pra.] kheMcAvuM e, kheMcANa, kheMcAra kharAya vi. kAMIka bhAre kadanuM-doDha kadanuM (na. mA.) kheMcera (kheMceraya) strI. aNIvALo paththara ke ITa. (2) ciThThI kharI strI, [2vA.] DAMgara, cekhA (vepArIonI pArasI kheMceTa (kheMca) pR. [ juo "kheMcavuM' + gu. eTe' bela). ka. pra. ] ekadama kheMcavAnI kriyA karavAthI lAgate AMcako kharuM vi. [2vA.] be beThele khakharaTavALe avAja meMTavuM) sa. ki. [2 ] (anAja) jhATakavuM. meM TANuM nIkaLe tevuM. (2) (lA.) aDadhuM paDadhuM kuTeluM. [0 karavuM (khaMTAvuM) karmaNi, kri. eNTAvavuM (eNTAvavuM) pre., sa. ke. (2.pra.) mAra mAravo. 0 nALiyera (rU.pra.) nakAmuM kAma. eNTAvavuM, eNTANuM (kheTA-) jue kheMTavuM'mAM. 0 haTaluM (2. pra.). gharaDuM khakhaLI gayeluM mANasa] beMtALavuM (kheMtALavuM) a. kri. nAsI javuM. bhAgI chUTavuM. khaliyuM vi. [ juo "khaluM' + gu. IyuM. ta. pra. ] [beMtALo melavuM (beMtALI-) (rU. pra.) nAsI javuM] tarata tUTI paDe tevuM meMdI (kheMdI) strI. bALaka mATenI godaDI khalI vi. strI. [ juo "khaluM' + gu. IstrIpratyaya.] kheMsara ( sarA) 5., ba, va, eArI ane achabaDA roga moTI udharasa, uTAMTiyuM. (2) gharaDI DesI. (3) gharaDI baeNTela na. kavaThanAM phaLanAM biyAnuM tela ziyALa, (4) e nAmanI eka vanaspati oNpha vi. DarI gayeluM ekhaluM vi. [2vA.] khakhaLI gayeluM, ghaNuM vRddha-khe che khe chuM. [ khADe- ' e sAghelago prayoga] khADo karatuM hoya tevuM. [-le paTa (rU. pra.) gharaDA brAhmaNa be puM. [sa. kSaya-> prA. lagna- ] kSaya, nAza. [0 kADhI ke mahetAjI] nA(-nAMkha (rU. pra.) nikaMdana kADhavuM khale vi, . jio "khAkhavuM.'] udharasane ThAMso. (2) *(I) strI. [juo 'bAha.'] pahADanuM kotara. (2) khINa, 2010_04
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ khAvuM 143 beTI khAvuM a. kei. duzmanAvaTa 2AkhavI, vera 2AkhavuM (u. pra.) vepAra vageremAM nukasAna vahoravuM. 0 karavI (u. khI chuM. rivA.] aNabanAva, dumeLa.(2) takarAra, jhadhaDo pra.) vepAramAM nukasAna javuM. 0nuM chokaruM (2. pra.) ghaNAM bekhuM na. [ravA.] aMdarathI satva vinAnuM ane poluM. (2) bALaka marI gayA pachI bacI gayeluM bALaka. 0 pUravI (2) mAla kADhI lIdho hoya tevuM lAkaDAnuM bAradAna (nAnuM (rU. pra.) paDelI khAmI pUrI ApavI. 0 bhAMgavI (u. pra.) ke maDha). (3) bAMdhyA pachI bAMdhavI na paDe tevI pAghaDI, taMgI ke tANa na jaNAya ema karI ApavuM. 3 lAgavI (4) vAhana vagerenuM mALakhuM, "baoNDI.' (5) (lA.) bharapAI (u. pra.) eba thavI] thayelI huMDI. (6) kAcuM lakhANa, musado, "DAphaTa." (7) beTa(-)kaluM vi. jio khoTuM + prANa vinAnuM zarIra ke jIvatuM satvahIna zarIra. (8) ni- te. pra.] (bAlabhASAmAM) khoTuM, jaTha rmAphI vastu kheTakavuM a. ji. [ravA.] (yaMtra vageremAM bagaDatAM baMdha paDI khe strI. [vA.] e nAmanI eka dezI ramata, bhilu javuM. (2) aTakI paDavuM. kheTakavuM bhAve, ji. kheTakAvavuM begANuM na. badale, sATuM ., sa. phi. khegI strI, [pha. khegI2] ghoDA upara palANa mATenI kheTakAvavuM, kheTakAvuM juo "kheTakavuM'mAM. gAdalI, gIra, daLI kheTake puM. e khaTakavuM' + gu. "o' ka. pra.] khaTakI gIra strI, na, phi.] ghoDA upara palANa mATenI gAdI, paDavuM e, saMcAkAmamAM khAmI AvavI e daLI. (2) takiye. (3) pAghaDI. [0nI bharatI, 7 bharatI khaTakhabara (khaTa-khabADa) strI. jio "kheTa' + nira(pra) nakAme kATamALa ke kacare. (2) kharAba kavitA vaeNka zabda.] khaTa, taMgI, nukasAna. (2) kheDa-khAMpaNa, ghare muM. [2vA.] jhADanuM pilANa dUSaNa, khAmI eca vi. [2vA.] bIjAnA kAmamAM mAthuM mAranAruM kheTa-khAMpaNa (khaTa-khAMparya) sI. jio kheTa' + khecaruM (kheMcaruM) vi. poluM. (2) khAMcA-khAMcavALuM. (3) "khAMpaNa.] juo "kheTa-bADa-kheDa-khAMpaNa.' naba, ketara, (4) jane jamAne. [2nI sAla (rU. beTa-vaTAva (khaTaya) sI. [jao "kheTa' + "vaTAva.' ] pra.) ghaNe ne samaya naphe-te nukasAna ke na becarela (carela) vi. [juo becaruM' + gu. 'ela' beTa-vadha (kheTaya-vaSya) strI. [juo "kheTa' + "vadha.'] ta. pra.] ketarAyeluM, khAMcA-khAMcAvALuM beTa-re (khe) . jio "kheTa' + viro] rAjyane khecavuM. sAmAnya rIte "khUNe-khecaro' e sAthalo nukasAnI AvavAthI nAkhavAmAM Avate karI praga] khaNo, khAMce. (2) ka-ThekANuM. [-re paDavuM (rU. kheTa-hAMsala ( ya) na. jio "kheTa' + "hAMsala."] pra) najaramAM na caDe tevI rIte eka bAju mukAI javuM] nukasAna ane niko ecaDe(-do) (ecaDe, de) muM. anya sthaLa, ka- be TA (beTa-beTA) kri. vi. [ja "beTuM - ThekANuM [gata, zodhakheLa dvibhava.] taddana beThuM, kheja (kheja) zrI. [ara. khavaja ] tapAsa, zodha, TADuM vi. jio "khoTuM' dvArA.], khATA-beluM che. javuM (kheja) sa kri. jio ja,'-nA. dhA] [ja "' + "bolavuM' + gu. 'uM' ka. pra.] khoTuM bolazedhavuM, gotavuM, khaLavuM, tapAsa karavI ('karmaNi' ane nAruM, asatyabhAthI preraka pracAramAM nathI.) TAra puM, javALA ke dhumADA vinAno lAkaDAne ke ja(-)Na (23) strI, jio '. "a-eNe chANAne aMgAre, lALa ni. jUThANuM. (4) tarakaTa strIpratyaya.] IsmAIlI ja jAtinI strI, kheja eTAruM vi. jio "kheTuM dvArA.) 6ka. (ra) bhaMDuM. (3) jAkhAnuM na. jio "bejo' + "khAnuM.'] IsmAIlI TAre chuM. ITa TukaDo. (2) jao TAra.' (3) khejA lokonuM dhArmika jamAtakhAnuM pipa khe (jI) vi. jio "ja' + gu. I' ta. pra.] beTA !. jio khorTa dvArA. (lA) nakharAM kheja karanAra, zodhaka, saMzodhaka peTALuM (khaTayALuM) vi. [ja e "kheTa + gu. "ALuM" kheAjI strIjio "khe' + gu, "I' apratyaya.], jeNa ta. pra.] khaTa-khAmavALuM, zarIramAM kaI aMganI nukasAnI(-zya) jue "khejaNa." vALuM. (2) beTanuM, aneka bALake maryA pachI uchareluM je muM. [phA. khAjahuM '-saradAra] janAnakhAnAne rakSaka (bALaka) pI. (2) AgAkhAnI ismAilI murilama saMpradAyane beTI . vi. vilaMba ke DhIla thAya ema, (2) zrI, vAra, anuyAyI. (saMjJA.) vilaMba. [karavuM (u. pra.) kAma vinA thaMbhAvI rAkhavuM. kheTa' puMmATInuM devuM (2) rAha jovaDAvavI, maDuM karavuM. 0 thavuM (u. pra.) kAma kheTa-Taya) strI. [ja e khUTavuM';-saMbaMdha enI sAthe.] khaTavuM vinA dhaMbhI rahevuM) e, evuM thayuM e. (2) achata, taMgI, tANa. (3) a- kheTI . jio "kheTI' + gu. "huM' ta. pra.], beTIpo pUrNatA, ochapa, ghaTa. (4) ghATa, nukasAna, khAdha, ki- . [ TI' + gu. pi" ta. pra.] beTa thaI rahevuM siTa." (5) (lA.) avaguNa, deva, khAmI. [0AvavI e, rokANa, rokAI rahevuM e 2010_04
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ eTaluM taraNe eTaluM vi. jio "kheTa' + gu. IluM' ta. pra.] beTavALuM, behasana. [ie beDaruM, enuM grAmINa uccAraNa.] juo beTALuM, khAmIvALuM. (2) apUrNa. (3) ghaNu beTanuM, "kheDazuM.' (4) (lA.) harAma hADakAnuM, ALasu beraMga(gA)vuM (kheDa(-)) a. ki. [sa. ane che. prA. huM vi. sAcuM nahi tevuM, asatya, jaTha, (2) lacaka- hoTa vilaMgaDuM dvAra ] page laMgaDAnuM, kheDAMganuM vALuM. (3) sAruM nahi tevuM, naThAruM. (4) cetana vinAnuM, beTA strI. UbhI hAthakaDI baherAza mArI gayeluM. (5) kSaNabhaMgura, nAzavaMta. (6) khetI kheDAvavuM, eTaluM ja 'beDamAM. rIte UbhuM kareluM, phebrikeTeDa." [rAM hADakAMnuM (rU. pra.) khedAMgavuM A ki. juo beThaMgavuM'mAM. ALasu. -TI calanuM (rU. pra.) vyabhicArI. -TI najara kheriyA-kheTaka (ka) sI, e nAmanI dvArakA tarapha (u. pra.) kudaSTi, badanajara, viSayI ichA. -TI vAsanA ramAtI eka ramata rUi5). (saMgrA.) (rU. pra) anItinI IcchA. (2) mithyA Asakti. 0 karavuM kheriyAra strI e nAmanI eka devI (durgAnuM manAtuM eka (2. pra.) anyAya karo. (2) buruM karavuM. (3) karajanA kheriyuM vi. [juo "kheDa' + gu. "yuM ta. pra.] kheDapaisA na ApavA. 0 kATaluM (u. pra.) maMdavADamAMthI sAja vALuM, apaMga [bArIka tapAsa rAkhanAra mANasa na thAya tevuM. 0 kAma (rU. pra.) anItibhareluM kAma2 eriyA pu. jio eDyuiM.'] kheDa-khAmI kADhanAra mANasa, khata (rU. pra.) banAvaTI lakhANa. 7khAvuM (rU. pra.) kheriyA-khacUka samI., khetiyA-pATa kuM. [+ravA., juo beimAnIthI kamANI karavI. 0 nIkaLavuM (rU. pra.) bevaphA + "paTe.'] e nAmanI eka ramata thavuM. 05vuM, paDI javuM (rU. pra.) aMgenuM nikriya kheDI sI. kerInI eka jAta banI javuM. 0 lAgavuM (3. pra.) mAThuM lAgatuM. 09gaDuM - kheDI khamacI jI. e nAmanI eka ramata (2. pra.) asala jAtanuM nahi tevuM kApaDa. - phAMke (2. kheDI-bAruM na. [jae "kheDa' ane saM. dvAra>prA. pra.) baDAI. -Do rUpiye (rU. pra.) nakAmuM mANasa. vAra-] khetara ke vADAmAMnA chIMDAmAM Dhora na pasI jAya (2) maMdavADamAMthI na UThe tevuM mANasa] e mATe aMgrejI 4 (vAI) AkAranuM kheDavAmAM AvatuM ekaluM e "kheTaluM.' lAkaDuM, e prakAranuM chIMDuM [khAMpaNavALuM, apaMga kheTha (-Daya) strI, siM. ane de. prA. voTa vi. laMgaDuM] beDaluM vi. jio "kheDa' + gu, "IluM' ta. pra.] khoDazarIramAM kAI ane koI aMganI khAmI. (2) (lA.) kheDuM vi. [saM. loDhavA- mA, ane che. pra. vohama-] page eba, kalaMka, lAMchana. (3) bhUla, kasUra, devuM. (4) kharAba laMgaDuM. (2) jemAM svara nathI tevuM nIcene bhAge mAtrA'nA Adata, kharAba Teva, [0 AvavI (rU. ,) hAtha paga AkArathI lakhAtuM ("khADo' vyaMjana). (3) (lA.) azakta vagere aMgemAM khAmI thavI. * kADhavI (rU. pra.) bhula beDuM na. pANI baMdha rAkhatI veLA cUDA nIce goThavavAnuM batAvavI. 0 bhAMgavI (rU. pra.) kharAba Adata choDAvavI. lAkaDuM. (2) tANAmAM nAkhelA TAnI lAkaDIonA be 0 bhulAvavI (u. pra.) ne bhulAvavI, zikhAmaNathI jeTA vagerenI jagyA ke sA karI sanamArge doravuM. 0 rahI javI (--), 0 rahevuM peTa (8) zrI. rivA. kukaDInuM sevana veLAnuM bolavuM e (-q) (rU. pra.) aMgamAM khAmI rahI javI] kheDe chuM. mAthAnI cAmaDI upara vALamAM jAmate mela. (2) kheTa na. di. prA. loDI sI.] jhADanA thaDano sukAI mAdhA upara e prakAranA roga, (3) luhAranI bhaThThInI gayela mATe TukaDo, kaM, beDaruM rAkha. [0 kADha, 0 kADhI nA(-nAMkho (rU.pra.) jaDamULathI khabATa (kheDa-khabADatha) sI. [jao kheDa' + dara karavuM. 0nIkaLa, 0 nIkaLI jA (rU. pra.) pAyamAla arthahIna zabda.] kheDa-khAMpaNa, khAmI thaI javuM. (2) sarvanAza thA]. khepa-amacI (kheDaya-) sI. [juo kheDa' + "khamanuM enma juo be-khaka-oDiyo pATo." dvArA.] (lA.) e nAmanI eka ramata kheNiyuM (khoNiyuM) jue khaNiyuM." kheDakhAMpaNa (kheDa-khAMpazya) strI. jio "kheDa' + eNiyuM na. baLatA lAkaDAno aMgAro, khoyaNuM khAMpaNa.] jue kheDa-khabAha.' khetaraNuM . [juo taraNuM' + gu. I ' strI pratyaya.] racuM na. jio "kheDa' dvAre.] jhADanA thaDane sukAI khetaravAnI kriyA. (2) khetaravAnuM mahenatANuM gayelA meTo TukaDo, kheDa, Tha Tha. (2) senI ke kaMsArA khetarara zrI. jio khetaraNuM' + gu. "I" apratyaya.] vagere je lAkaDA upara rUpAnI kaDalI vagere kholave che te dAMta khetaravAnI dhAtunI saLI. (2) ghAsa pare vagere lAkaDuM. (3) (lA.) ji. akkala vagaranuM, ajJAnI, murkha khetaravAnuM ojAra, kharapaDI kheravAI vi. e nAmanI cAkhAnI eka jAta khetaraNu. [jao "khetaravuM' + gu. "aNu" kriyAvAcaka evuM sa. kra. [2 prA. to hada batAvanAre khaM; ku.pra.] khotaravAnI kriyA, (2) (lA.) deva jevA e, nA. dhA.1 jamInamAM sAMkaDo khADe karI emAM paththara cUka kADhavI e. [Na kADhavAM(kAdavAM) (rU.pra.) jUna lAkaDuM lokhaMDa vagere UbhAM karavAM. zu mAM "khatavuM' deSa jevA. aNu eLavAM (khoLavAM) (rU.pra.) sAmAnI bhale dhAtunA che. rUpa tarIke "kheDanuM svIkArAyuM che.) beTAvuM jodhavI] karmaNi, ji. kheDAvavuM punaH pre., sa. ki. khetara na. [io khetara + gu. aNu' kavAcaka 2010_04
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ khotaravuM khe bhaNa ka pra] khetaravAnuM sAdhana (kharapaDI vagere) 5 puM. sAhasa-bhareluM jokhamI kAma. (2) avaLuM khetaravuM sa. ki, rivA.] nakha nahera ke hathiyAra thI pApaDI kAma. (4) (lA.) nukasAna, kheA, hANa, (5) khaTapaTa, paMcAta ukhaDe e rIte khaNavuM ( kotaravuM' mAtra hathiyArathI ane khepara (khopa) juo bepha." emAM ghATa paNa kaDhAya, khetaravuM'mAM nahi.) (2) (lA.) epa-karALa strI. karAra jamInane eka prakAra pAyamAla karavuM. khetarAvuM karmaNi, kiM. khetarAvavuM che ,sa.phri. 5-gIra vi. TevavALuM, abhyAsI, hevAyuM khetarAI strI. [e khetaravuM' + gu. "AI' ku.pra.], khepaTuM na. [de. prA. hepa kI. ghAsanuM pANIthI bacavA khetarAmaNa na. jio khetaravuM + gu. "AmaNa ku. pra.] kareluM AvaraNa] kaMpaDuM, kheraDuM, chAparAvALuM nAnuM ghara - zrI. [ + gu. "Ama" ka. pra.) khetaravA-kheta pada-KtuM vi. [arthahIna zabda + saM. surata + gu. "uM' rAvavAnuM mahenatANuM ta. pra.] meTA dAMtavALuM khetarAvavuM, khetarAvuM ja khotaravuMmAM. khepatuM na. mAMsane piMDa ke lonca tiruM na. miSa, bahAnuM khAparA-pAka juo koparApAka'-parA-pAka." cheda-kAma na. jio dava' + "kAma.'] davAnuM kAma. parI jI. siM, varidvA>prA. varSArikA] mAthAnuM (2) prAcIna sthaLo khAdavAnuM kAma, eskevezana.' (3) hADakAnuM AvaraNa, mAthAnI taMbalI. (2) (lA.) e nAmanI (lA.) zeAdhALa, saMzodhana malakhamanI eka ramata. (vyAyAma.)(3) asAmAnya buddhizALI kheda-khada (gha-khAdya) strI. jio "davuM,' kirbhAva.]. hevApaNuM. [0 khAI javI (rU.pra.) kaMTALo upajAva. (lA.) khaNakhoda, bIjAnAM chidra zodhavAM e 0 gaMjI karavI (gajI) (rU.pra.) prabaLa Thapako Apavo. daNi puM. jio khodavuM + gu. "aNuM' ku.pra. + "IyuM" 0mAM pavana bhara (rU. pra.) abhimAnI banavuM (2) ta.ka.) kheDavAnuM kAma karanAra majara mijAja che. (3) zirajorI karavI. UMdhI khoparInuM khedaNa strI. jio khodavuM' + gu. "aNuM' ku.pra. + "I' (rU.pra.) samajhayuM na samajhe tevA vAMkA savabhAvanuM]. strI pratyaya.] davAnI kriyA. (2) (lA.) IrSyAthI bIjA kheparuM na. [saM. sAra>prA. vadhuma-] juo parI." mANasa vize badagaI karavI e. [0 karavI (4) niMdA (2) kaparuM, nALiyerane gara, TeparuM. (3) (lA) magaja, karavI, vAMkuM bolavuM]. bheju-viziSTa buddhimattA daNuM na. jie khodavuM' + gu. "aNuM' kR5.] (lA.) epala ja "kerela.' jao "daNI(2)." pANu chuM. jio pa" dvAra.] UMDI che, kAtara dara 5. beDAnI e nAmanI eka cAla hiya tenuM khepiyuM . jio "pa+ gu. IyuM ta...], pI, kheda vi. [ja "khodavuM' dvArA] zItaLAnA moDhe DAgha -pIluM vi. jio "pa" + gu. "I" ane "IluM' ta...] kheluM sa. ji. siM. sura- phAmAM . hoda:] hathiyArathI khepa karanAruM, khepI. (2) (lA.) khaTapaTiyuM jamInamAM khADe karavo ke paDa upADavAM. (2) (lA.) khepha (khepha) paM. [ara. khava6] Dara, bhaya, dahezata. (2) keInuM buruM thAya ema karavuM ane kahevuM. dAvuM karmaNi, avakRpA, itarAjI. (3) kodha, gusse, kapa, reva. phi. khedAvavuM che, sa. ki. [ dekhA (rU.pra.) dhamakAvavuM. 0rAkha (rU.pra.) DarIne e-edA (dAdA) zrI. jio "khodavuM'-tirbhAva.] cAlavuM. dAdI. (2) (lA) IrSAthI karavAmAM AvatI badagaI ephagI (khephagI, strI, [+ phA. pratyaya] khepha, khaphagI, khedAI DhI. jio khodavuM' + gu. AI' ku.pra.) kheda- bephanAka (oNpha li. [ + phA. pratyaya] bihAmaNuM, bhaya vAnI kriyA. (2) khedavA-dAvavAnuM mahenatANuM karanAruM, (2) lA. vinAzaka kheekheda (-gha) zrI. jio "da"--ddhi Iva.] e baliye muM. [ ja "balo' + gu. "yuM' svArthe dAdA." ta. pra. ] ebe, (padyamAM.) [nAnA kheAbalo dANa na, jio "khedAnuM' + gu. aNu" ka...] kheda- bebalI strI, [ juo "khebala' + gu. "I' pratyaya. vAnI kriyA, ukhanana. (2) pANIthI ke havAthI jamIna khebala . nAnI khuNI [nAnA khe pahADa vageremAM kherAyele bhAga balo . [jae khobo' + gu. "la svArthe ta. pra.) khedANakAma na. [+ juo "kAma.] jao "khedakAma." bApUra vi. jio "khAbo' + pUravuM.'] bebAmAM dAmaNa na. [jue "khAda' + gu. "AmaNa" ku.pra.], samAya teTaluM, bebA jeTaluM -NI strI. [+gu, "Ama" kuma] juo bedAI(2).' bAra chuM. jaMgalI Dukkarone rahevAnuM ThekANuM dAvavuM, chedavuM juo khodavuM'mAM. bo chuM. be hatheLI cattI bheLI rAkhI karavAmAM AvatuM khediyuM vi. [juo "davuM' + gu. IyuM' ku.pra.] badanAruM. pAtrane akAra, aMjali, piza. (2) (lA) khebAmAM (2) (lA.) niMdA ke badagaI karanAruM samAya teTaluM mApa. [ -bA jeTaluM (rU. pra.) thoDI saMdhyAnuM. khedI strI. [juo "davuM' + gu. "I' ku.pra.] davAnI kriyA (2) nAnA dhATanuM. 1 bhare (rU.pra.) bharela pAchaLa pANI e6, dhuM na. lAkaDAne jADe ane vajanadAra TukaDe. (2) reDavuM. vALa (rU. pra) beu hatheLIno pAtra-ghATa karo] (lA) kamaakkala, murkha khaMbhaNa () strI, DuMgara ke pahADamAMnI , ketara. (2) 2010_04
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ bebhaNavALuM kherATa ketaranI be bAjune khAMce. (3)(kesI cAMpa ke ulALAnA khAraNI(1).' AdhAra mATe) khacake TikarAvALuM khAyaNa strI. rAImethIno vaghAra bhaNavALuM (bharUca) vi. m. "vALuM' che. pra.] khADA- khoyaNI strI. eka cheDanI maThanA jevI ziga ebhaNI strI, jio "bhaNa" + gu. I' svArtha preyaNuM ja khAyaNa.' strI pratyaya | juo "bhaNa." pigalAMne AkAra kheAyala na. e nAmanuM mecInuM lAkaDAnuM eka hathiyAra bhaNe . mANasa vagerenA cAlavAthI dhULamAM paDele kheyANa na. jio "khe' dvArA.) pahADa vageremAMnI UMDI bharaNa (3) strI. jio "khobharavuM' + gu. "aNu" ka. khe- moTuM pilANa. (2) (lA.) vi. vastI vagaranuM, khAlI. pra.] bharavuM e, rAha jovI e. (2) DhIla, vilaMba (3) bhayaMkara bharavuM a. . [jae khe' + "bharavuM'-khetaramAM kAma evuM na. [ja e IyuM.] jAo " yuM. [makAna * kAMtI vakhate majara utAvaLa kare tyAM khoyuM bhare' ane bAraDuM na, mATInI bhIMta ke gAravALuM chAparAvALuM nAnuM pachI jAoe rIte Ubho thayelo dhAtu.] rAha jovI, vATa kheraDuM na e nAmanI eka vanaspati jovI, thobhavuM, khamavuM. bharAvuM bhAve. ji. khebharAvavuM bAraNa na. [e. "kheravuM' + gu. 'aNa" kriyAvAcaka ka. che., sa. ke. pra.] holavavuM e. [vAnuM sAdhana bharAvavuM, bharAvuM jue "bharavuM'mAM. bAraNa na. [jue 'bera' + gu. kartavAcaka ku.pra.) holavabharI strI. bakarInI zarUAtanI nAnI giDI kheraNI strI. [jue "ra' + gu. 'aNI" ka. pra.] bhaLa (90) strI, [ja e "bhaLe.'] bhaMgaLI helavavuM e, beyaNI. (2) (lA.) uzkeraNI khe bhaLI strI, kALA cheDAnI caMdaDI. (2) rAtI jamIna kherazuM na. jio "kheravuM' + gu. "a" ka. pra.] ja bhaLI sI. [juo bebhaLo' + gu. ' srIpratyaya.] cAmaDI, tvacA. (2) cAmaDInuM uparanuM paDa. (3) bhuMgaLIberadAda muM. [] jarathostrI dharmanI mAnyatA pramANe (4) baMgaLI vagere pilA padArthonuM uparanuM paDa, (5) lAkaDI sAta mukhya phirastAomAMne chako. (saMjJA.) (2) jarathostrI vagerenI muThanuM dhAtunuM paDa. (1) kheALI varSane trIjo mahine. (saMjJA.) (3) jarathAstrI mahinA bhaLuM na. cAmaDuM. (2) baLadanAM ziMgaDAM upara caDAvavAne chaThTho divasa. (saMjJA.) bhaLa-dhAtune ke bharataguMthaNane kheradAda-sAla muM. [phA.] jarathostrI varSanA pahelA pharavaradIna khAbhaLo chuM. jio bhaLa.] bArI bAraNAM lAkaDI chaDI mAsanA chaThThA divasane pArasI tahevAra. (saMjJA.) vagere upara dhAtunuM ke koI anya padArthane caDAvavAmAM AvatuM- khAravaNI strI. [jae "kheravuM + gu. 'aNI" ka. pra.] AveluM paDa ke astara-gAbhalA uparanuM. (2) cAmaDInuM upaluM (lA.) khedaNI. (2) Igyo, adekhAI paDa, khAla. (3) jeo bebhaLuM." [ kADho serava kheravavuM sa. kri. (vAhana vagerene) aTakAvavuM. kheravavuM (2. pra.) mULa kADhI nAkhavuM] kamaeNNi, ki. bebhAI zrI. jio bhA'. "I'pratyaya.] paheraNa kheravavuM' e kheravuMmAM. [manamAM baLavuM aMgarakhA ke oDhaNInI cALanI gAMTha vALIne banAvelI kheravAyuM juo "kheravavuM'mAM. (2) (lA.) koInuM sAruM dekhI jhoLI, kho baravuM sa. ji. (agnine saMkeravAnI kriyA karavI. kherAvuM khebhANa (-zya) strI. [o dvArA.) che, kAtara, karmaNi, ji. kheravavuM* pre., sa. kri. [tripAI guphA, bhaNa. (2) Ake, khasaraka. (3) gADAno cIlo. bAraNuM na. [ja e khurasI' dvArA ] traNa pAyAnI joDI, (4) chidra, kANuM kheraMcA (khArA ) muM. aMtarAya, aDacaNa, naDatara, viM, khebhAge puM. [ja bhAI.' ja ' dvArA] (2) kheraMbhe. [-ce nA(nnAMkhavuM (rU. pra.) DhIlamAM-vilaMbamAM kAgaLo vagere nAkhavA ekathI vadhAre khIsAM karI TIMgALa- nAkhavuM. (2) ka-ThekANe mUkI devuM] vAmAM AvatuM lUgaDuM rimatanuM eka nAma rAka pu. phi. khurAka] khAvAne padArtha, bhejana-sAmagrI, khe-bhilu sI. [vA. + juo 'bhilu."] cakabhilunI "phUDa." (2) (lA.) davAne eka bhAga, Dojha," (3) khAvAnuM khelI strI. caMdaDI pramANa jiTharamAM jAya che.) AbhIra strI, jao bhila.' kherAka-mArga kuM. [+saM] annanaLI (je mArge thaI khAdheluM bhe muM. jamInamAM boDeluM lAkaDuM. (2) jue bhaNo." kherAkI strI. [vA. khurAkI] khAvAnA padArtha, bhejana-sAmagrI. kheya strI. jio "khe dvArA.] UMDe khADe. (2) (2) gujarAna mATeno kharca pahADanuM kotara kherAkI-kharaca, kherAkI-kharce puM, na, [ja o kherAkI' bAya strI. kalaMka, eba, DAgha + kharaca'-kharca.' gujarAna mATe kharca, nirvAha kharca, bAya jI. [jao "kho."] Teva, Adata, hevA limanI' yaNa(CNuM) na, jie khoraNa-"khoraNuM'; pravAhI uccA- kherAkI-pezAkI strI, (kA. khurAkI-pAzAkI,] khAvAnuM ane raNa.] saLagatuM lAkaDuM. (2) jAmagarI. (3) (lA.) uzkeraNI paheravAnuM, anna-vastra. (2) khAvAne ane kapaDAMne kharca khAya . jio "kheraNI'; pravAhI uccAraNa jue kherATa (khorATa) . jio "kharuM' + gu. "ATa' che. pra.] 2010_04
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ khArA-bhaTa ThI(-g) kherATapaNuM, khArArA [pakavavAnI bhaThThI khArA-bhaTThI( ThThI) strI. [aspaSTa + jue 'bhaThThI."] nA khArAma puM. vahANanuM laMgara. (2) vahANanA laMgaranI sAMkaLa khArAvavuM, khArAvuM` jue 'kheranuM'mAM. kherAluMra a. kri. jue 'kheravAnuM.' (2) manamAM baLavuM khArAza (raya) strI. [jae khAruM' + gu, Aza' ta. pra.] khArApaNuM erAsAna jue 'khurAsAna.' khArAsAnI jue 'khurAsAnI.' khAriyuM na. [jue 'kheravuM'+ gu. yuM' rR. pra.] khaLatA lAkaDAnA TukaDA, khAyaNuM, kheAraNuM [kaDA ke rastA khArI strI. cUnAnI e nAmanI eka jAta. (ra) bAgamAMnA khArI vi. khAvAmAM jabaruM. (2) khAvAnuM zekhIna kheruM (khAruM) vi. [de, prA. laff-] kaluSita svAdanuM, jUnuM thatAM kAMIka kaDavAzavALuM ane UtarI gayelA svAdanuM. -2aa ToparA jevuM (rU. pra.) kheATI dAnatavALuM. -rA Te parA jevI pakaDAvavI (rU. pra.) gALa devI] kheraDI (khAraDI) vi., strI. [jue 'kheruM' +gu. 'OM' OM. pra. +zu. 'I ' srIpratyaya.] khArI thaI gayelI vastu khAratI zrI. e nAmanI eka vanaspati khArA puM. [jue khAravuM' + gu. ' rR. pra.] aMgArA, lAkaDAne dhumADA vinAnA pAkelA agni. (2) cUnAnI kAMkarI pakavavAnI bhaThThI. (3) seAnuMrUpuM gALavAnI bhaThThI.(4) calamAMthI kADhI nAkhelI rAkha khela+ (-ya) strI. [da. prA. lo, kAtara, kheA] (lA.) kapaDAMmAM paDatI karacalI. [.bharavI (rU. pra.) dIleA paDatA bhAga sIvI leve] khAla na. jue 'khecala,' jio khAlI,1, khAlakI strI. [ jue 'khAlakuM' + gu. IM' skrIpratyaya, ] khelakuM na. de. prA. loTTa + gu. gu. 'OM' svArthe ta. pra.] gadheDAnuM baccuM, (2) (lA.) vi. mUrkha (-kI strI., " huM.) khAla puM. de, prA, hoi + gu. Da, svArthe ta. pra.] jhADa vagerenI makhAla khelaDuM ta. [jue 'kheAlaDa' + gu. '*' ta.pra.] (pAlANavALuM hAI) nAnuM makAna khAlaNahAra+, -21 vi. [jue 'khAlavuM'-jU, gu. 'khAlaNa'+ ja. gu. 'ha' che. vi., pra.+prA. '8 saM. degAra] kheAlanAruM khelaNahArara, 22 vi. [jue 'khALavuM'-jU. gu. kheAlaNa + ja. gu 'ha' che. vi., pra. + prA. mArI' < saM. degAra] kheALanAruM, gAtanAruM, zedhanAra khAla(-La)-maMdI(-dhI) (-andI, dhI) srI. [jue 'kheALa' +phA. manda'+gu. 'I' pratyaya] gheDAnA pagamAM nALa nAkhavAnI kriyA 147 khelava uN na. e nAmanuM kaNabInuM eka ghareNuM khAlavaNa (-Nya) zrI. [jue 'khelavuM" + gu. 'avaNa' kuM. pra.] naheranuM kAma khAlavaNu' na. [jue 'khelavuM'+ gu. 'avaNuM' kR, pra] skrU keravavAnuM ejAra, peciyuM. (2) kaMsArAnuM e nAmanuM eka _2010_04 khALa-maMdI(-dhI) entara. (3) strIonuM hAthamAM paheravAnuM e nAmanuM eka ghareNu [punaHpre,, sa. kri, khelavuM jue khalakuM'mAM, khAlAvuM karmaNi, phri khelAvavuM khelaviyA puM. [jue 'kheAlavuM' + gu. 'aviyuM' tlR. pra.] naheranuM kAma karanAro mANasa khelAvavuM, khelavuM jue peAlanuM'mAM, khalAsa puM. eka prakArane majUra mAliyA puM. [jue 'khelavuM'+ gu. 'iyuM' rR. pra.] kabATa uparanI kAnasa banAvavAnuM sutAranuM sAdhana. .(2) galatA karavAnuM sutAranuM sAdhana [khassuM khAlI" strI. [jue kheAlakuM.'] gadheDI. (ra) gadheDAnuM mAdA khelI? strI. [jue khela.] eraDI, nAnI kAMTaDI khelI zrI. jue kheALI.' kheluM` (kheluM) na. khIcaDI vagerene dAjhelA pApaDa kheluM? vi. [jue khela' + gu.'' ta. pra.] khulluM raheluM hoya tevuM. (2) DhIluM, aMmbesatuM na hoya tevuM khele puM. [jue kheAlakuM.'] gadheDA, (2) gadheDAnuM nara khasyuM kheleAra puM. [jue kheAla' + gu, e' svArthe ta. pra.] kapaDuM sIvaNamAM baMdha-besatuM na thatAM Upasau AvelA bhAga. (2) makAnamAMneA vadhArAnA khacakA khAvaDA(-rA)vuM, khevAvuM jue 'kheluM'mAM khAvuM ! kri. saM. hAr > prA. lava-] gumAvavuM. (2) (lA.) hArI javuM. [-I nA("mAM)khavuM, -I besavuM (eNsavuM) (rU. pra.) gumAvavuM. (2) hArI javuM] khAvAthuM karmaNi, kri. khAvA(-rA)vavuM che., sa. kri, e khAzi(-si)yA puM. [jue besavuM'+ gu. 'izuM' rR. pra.] daMtALamAM khAsAtA kANA vitAnA jamInamAM lITI pADavAne nakAmA dAMtA mesavuM sa. kri. [ravA.] jorathI dAkhala karavuM, ghAlavuM. [khAsI ghAlavuM (ke mAravuM) (rU. pra.) baLajabarIthI dAkhala karavuM. (2) keda pakaDavuM.] khesAvuM karmaNi, kri. khAsAHhuM pre., sa. kri. sADhaluM khesAvuM jue khesavuM"mAM, esiyuM jue kheAriyuM,' khAsuM vi. asaMskArI, jaDasu kheha srI. jue kheA. mehANu chuM., na. [jue kheAra dvArA.] nadInA kinArAnI bhekhaDa, nadInA kinArAnA lagabhaga kaDAu DhALAva khALa (khALa) puM. [Y. prA. vo, dArUne nIce paDI rahetA kadaDa!] (lA.) tela kADhI lIdhA pachI bAkI rahetA tala kapAsiyA magaphaLI vagerenA kaThaNa leAMdA-lacakA khALa" (khALya) zrI. [jue 'kheDyuM."] tapAsa, kheAja, zA, talAsa khALa (khALya) strI, [jue khela.] cAmaDInuM uparanuM paDha. (2) sarpanI kAMcaLI. (3) galepha, kheALiyuM. [. UtaravI (3. pra.) uparanI cAmaDI UkhaDI javI. (ra) bahu bhAre kiMmata cUkavavI] khALa-maMdI(-dhI) (khALa-bandI, dhI) jue khela-aMdI.'
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ kheALavuM 648 dhA-khedha kheALavuM (eNLavuM) sa, ke, khe javuM, gotavuM, zodhavuM, tapAsavuM, chuTakAro dama kheM'ca. -thAmAMthI jIva UI ja kheLAvuM (khALAvuM) karmaNi, ke. meLAvavuM (khaLAvavuM) (rU. pra.) azAMti thavI, khUba gabharAI javuM] che., sa. ke. kheALI strI, dhAtunI ke dAMta yA plAsTika vagerenI lAkaDInI eLa-LA (khoLa-khaLA) 5, ba. va. strI. [ja mUThane sthAne nAkhavAmAM AvelI suMgaLI ke kaMDalI, khelI. khoLavuM', Dhi rbhAva. ] khoLAkhALa, zeAdhAzeAdha, gatAgota, (2) piMka pADavA dorAnI banAvelI jhALI. (3) galate prabaLa tapAsa karavAnuM sutAranuM eka ojAra khefbA-bhavuM (khoLakha(bha)6) a. ki. DhIlamAM nAkhavuM, kheLuM (kheLuM) na. [.ie La + gu. 'u' svArthe vilaMba karo. khefbA(-bhA)6 (oNLakhA(bhA)nuM) bhAve, ta. pra.] ziMgaDAM upara lapeTAtI kheALa ' kri. khelaMbA (-bhA)vavuM (kheLabA(-ppA)vavuM) presa. kri. kheLa (khoLe) puM. palAMThI vALI besatAM peDu AgaLathI beu meLa(-) (oNLakhe, bhA) 5. [ja kheALaMba(-bha) ghUMTaNa sudhIne banate bhAga, uDaMga. (2) paherelA vastranI +gu. ' ku.pra.] DhIla, vilaMba, [be(-bhe) nakha-nAMkhavuM cALa e ghATe pAtharavAmAM AvatAM thato ghATa. [Le besavuM (ra.a.) na karavAne mATe bAjue dhakelI mUkavuM] (besavuM) (rU.pra.) aputra pitAne tyAM dattaka javuM. (2) kheALA-kAMkarI (kheALA-> strI. [e kheALo' + "kAMkarI."]. Azraye javuM. -Le besADavuM (eNsADavuM) (rU. pra.) dattaka levuM. (lA.) e nAmanI eka ramata, beDI kakarI -Le mAthuM mUkavuM (rU. pra.) zaraNe jaI Azraya meLava, kheALA-khaMkheALA (oNLA- khaphaLA) 5., ba. va. [ jAo rakSaNa mAgavuM. -Le levuM (rU. pra.) dattaka levuM. -Le seMpavuM kheLavuM' + khaMkhALavuM.' + gu. 'uM" ka. pra.] khaLa-kheALA (-soMpavuM) (rU. pra.) saMbhALa nIce mukavuM. -Le tevuM (rU.pra.) kheALA-khUMdaNa (khoLA-) vi. [o eLe'+'aMdavuM' + gu. Azraya ke AdhAra nIce hovuM, khUda (u.pra.) kheALAmAM aNa" kavAcaka ka. pra. ], tala vi. [+gu. 'tuM' varta. ku. ramavuM. 0-8Ara (rU.pra.) garbha rahe. 0 pAthara (rU.pra.) dvArA kheLAnuM aMdanAruM (pitAnuM bALaka), kheLAmAM ramanAruM AjIjI karavI, kAlAvAlA karavA. 0 bhara (rU. pra.) baLA-sI (khoLA) sI. [o kheLa + khesavuM sImaMta-saMskAra karavo. 0 bharA (rU.pra.) paheluM garbhAdhAna + gu. "I' ku. pra. ] meLA kheALa thavuM. vIsama (rU. pra.) bALaka marI thayA pachI mAtAne kheALA-kheLa (kheLA-khonca) strI. jio kheLavuM' -dvirbhAva.], enA piyaramAM piyariyAM taraphathI laI javAyuM. chellA -LI strI, [ + che. I ' svArthe sIpratyaMcI meLe-kheALA, kheALAnuM (kheALAnuM) (rU.pra.) sauthI nAnuM saMtAna. pahelA zodhAzodha, gotAgaita [lA.) e nAmanI eka ramata meLAnuM (paisalA kheLAnuM) (rU. pra.) sauthI moTuM saMtAna. bALakIkarI (kheLA) sI. [ ja baLe' + "dIkarI. (2) lADakuM mANasa] kheALA-daMDhALA (kheLAhaLA ) puM, ba. 1. jio kheLa khalI (khokhalI, strI, lekaDI + "DhALavuM."] khaLakheLI, sakhata tapAsa khale (khokhalo) 5. [ravA.] udharasane ThAse kheLAdAna (oNLA) na. [o "kheLo' + saM.] vAma- khAra (khAra) kuM. [ravA.) huM baMdha rAkhI gaLAmAMthI mArganI eka dhArmika gaNAtI nirlajaja kiyA (sI-saMmega) kADhavAmAM Avate "" jevo avAja, khuMkhAra kheALAdhara (khoLA- vi. [o kheALo' + dharavuM. ]lA.) khAMkhAraDuM ( khAravuM) a. kiM. [2] khAMkhAro khA , jamInagIrI ApanAra, jAmIna thanAra, jamIna, hAmI, khaMkhAra. [khArIne kahevuM (khAMkhArIne kevuM) (ke geranTara' [hAmIpaNuM, bAMyadharI, geranTI bAlavuM) (rU. pra.) enuM jaNAvI devuM, khulAse karI kheALA-dharI sI. [ + S. "I' te. pra. 1 jAmInagIrI, deva] khUMkhAravuM bhAve, ki. kheLabharaNuM (khoLA-) na. [ja e bALa' + bharaNuM.1 khAriyuM (khoMkhAriyuM) vi. [jao "khAre' + gu. iyuM' ta. pra.] (lA.) abhimAnI, magarUra, garviSTha makavA mAMgalika vidhi. (2) sImaMta, agharaNI khAre chuM. [jao " khAra' + gu. "e" vArthe ta. pra.] veLA-mULA (khoLA- puM, ba. va. [ juo "kheLo' dvArA.] juo " khAra.' [0 kara, 0 kha, 0mAra (rU.pra.) muslima memaNa kemamAM zubha prasaMge sagA snehIone hAjarI batAvavI. (2) paDakAra karavuM. (3) maradAI batAvavI] sAkara khAreka sopArI vagerenI apAtI lANa khI (khoMkhI) ji. [ravA.] udharasa [thAya ema eLAvavuM, meLAvuM (khoLA- juo khoLavuM'mAM. e be (khoM khe) kri. vi. [ 2vA. ] udharasane avAja kheALA-sukhaDI (khoLA) strI. [ja 'Lo' + sukhaDI....] gAha (gAha) puM, gheLe ane badAma gheDe gAmanA paTela ke hakadArene khaLAmAM apAto lAgane dANo khecarI (khecarI) sI. IzuM meLa-khaLAM (khaLAM-khaDakhoLA naM., ba. 1. [ ja ra (kheDa2) . anAja khaseDyA pachI khaLA ke bALA-khaMkheLA."], kheALA-khAMkhAM (Lana, ba. 1. khaLAvADama! paDI rahelA dANA [ jue "kheALavuM' + 2vA."] jao "khALA-khaMkheALA." khetara (khAMDara) puM. jhADane pilANavALA bhAga, bakhela LiyuM (oNLiyuM) . [ ja "bALa + gu. "yuM" khaluM (kheDaluM) vi. dAMta vinAnuM, bekhuM ta. pra.] ja kheALa. (2) zarIra, deha, kAyA, kalevara. he (khe) 5. pakSone mAthe [[yAmAM jIva Ava (rU. pra. ) jIvane zAMti thavI, dhA-dha (khoMdhA-khAMtha) strI. khaTapaTa, (2) takarAra. (3). 2010_04
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ 149 gagaDAvavuM khepa (khaya) strI, taDa, phATa. (2) lAMbe bakhi khyAla-tamAzA(sA) 5, ba. va. [ juo "khyAla" + khepa (khopo) 5. ghAsa rAkhavAne maMDe tamAze(-so.'] nAcavuM gAvuM vagerenI eka prakAranI meja bAbI (kheMbI) strI. islAmI memaNa kAmamAM sagapaNanI vAliyA puM. [ juo "mAla" + gu. "yuM' ta. pra. ] cuMdaDI oDhADavAnI kriyA khyAlanI gAyakI karanAre gaye. (saMgIta.) khAMbhale ( bhale) 5. jio kheM' + ga. "la" svArthe khyAlI vi. [pha.] manasvI, taraMgI, kahapanAzIla. (2) ta, pra.], khele (be) muM. kabA raMgane pacheDe juo "khyAliye." khyata' vi. [saM.] prakhyAta, prasiddha, jANItuM, paMkAyeluM khyAlI-khuzI, khyAla-khuzAlI strI. [ kA..] gAnatAna khyAta strI. [sa sthAti] prasiddhi, khyAti. (2) kIrti nAcaraMgane AnaMda. (2) AnaMda, meja khyAti strI. [saM.] prasiddhi, jAherAta. (2) kIrti, AbarU, khrista chuM. [e. kAiTa.] khristI dharmanA puraskAraka jIsasa zAkha. (3) bhrama-jJAna, (vedAMta.) krAIsTa. (saMjJA.) khyAti-kara, khyAti-janaka vi. [sa.] prazaMsA karAve tevuM khrista-jayaMtI (-jayantI) strI. [+-saM.] jIsasa krAIsTanI khyAtipaMcaka -paccaka) na. [saM.] asakhyAti AtmakhyAti janmajayaMtIno utsava anyathAkhyAti akhyAti ane anirvacanIya yAti khristAbda na. [ + . ] khristI saMvatsara, khristI evA zUnyavAdI kSaNikavAdI nyAya mImAMsA ane zAMkara- varSa, khristI sana, sane vedAMtanA mate anukrame AvatI bhramamalaka jJAnanI pAMca khristi-stAna na. [ + phA. ] khristIonI bahumatIvALuM khyAtiono samaha. (dAMta.) saMbhavita rAjya khyAta-nAma vi. [4] kIrti prApta karI hoya tevuM, prakhyAta khristI vi. [+gu. I' ta. pra.] khristanA dharmane lagatuM. khyA5ka vi. [saM.] kahenAra, vigatonI rajUAta karanAra, (2) khristanA dharmanuM anuyAyI, 'krizciyana." (saMjJA.) prasiddha karanAra khristI-karaNa na. [+ saM] khristI na hoya tevAM anya pApana na. [saM.3, -nA strI. kathana. (2) jAherAta dharmanAM mANasene khristI dharmamAM lAvavAnI kriyA khyApita chuM. (saM.] kaheluM. (2) jAhera kareluM khristetara vi. [ juo "khrista' + saM. tara ] khristanuM khyAra na. e nAmanuM eka vRkSa, garamALAnuM jhADa, garamALo anuyAyI na hoya tevuM, "hIdhena' (ma. na.) khyAla chuM. [phA. biyA] vicAra, dhyAna, dhAraNA, kapanA, khyA 5. phi.] UMcA darajajAne amIra ke hAkema. (2) tarka, "AIDiyA' (u. je), (2) smaraNa, (3) tritAlane UMcA darajajAne phakIra eka prakAra. (saMgIta, (4) jemAM tAnabAjInuM prAdhAnya che khvAjA-sarA 5. [phA.janAnakhAnAne vaDe 2kSaka pAve tevI eka gAna-paddhati. (saMgIta.) khyAba na. [ kA. khAba] svapna khyAla-Tapa chuM. [ juo "khyAla + "Tapo.'] gAtAM khyAbI vi. [ gu. "I' ta. pra.] vanamAM rAcanAruM, taraMgI gAtAM be mANasothI goLa pharate karavAmAM AvatuM eka nRtya khvAhiza jI. [ kA. khAhiza3 juo khAze." A 0 thI 1 J) ga ga ga. brAhmI nAgarI gujarAtI gayuM. [4] bhAratIya-Arya varNamALAne kaMThatha ghoSa apaprANa "ga' yaMjana Ape che tevuM (pada ke zabda) vyaMjana svira. (saMgIta.) gagaTI strI, e nAmanI eka mAchalI, "haDaka' ga2 5. sa. nAdhAra tino cAlu saMkSiptAkSara) gAMdhAra gaganuM a. ji. narama paDavuM, zaktihIna thavuM. (3) ochuM gayuM. siM. hazabdane saMkSiptAkSara) guru varNa ke. zruti.pi.) thavuM. (4) himata khAvI. gagaDAvavuM che., sa. ki. gaI (ge) vi., bhU.kA, strI. [jae gayo + gu. "I' ga(ba)gavuM a. kri. [2vA.] "gaDa gaDa" evo avAja strIpratyaya.] janArI thaI ke thayelI. (2) vatI ke vItelI. tho. ga(09)gaDhAvavuM che., sa, kri. [ gujarI (rU. pra.) banI cUkelI hakIkata ke bAbata] ga()gaDATa kuM. [jue "ga(03)gaDavuM" + gu. "ATa' ku. pra.] ga-kAra chuM. [saM.] "ga" varNa ke vyaMjana. (2) "ga" uccAraNa "gaDa gaDa evo avAja (khAsa karI vAdaLAMne) gakArAMta (-rAnta) vi. [saM. 1T + thaa] je zabdane cheDe gagaTAvavuM juo gagaDayuMmAM. (2) arthanI darakAra vinA 2010_04
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ ga(0)gaDAvavuM? padya ke gadyanA jhaDapathI pATha karavA ga(Dha)gaDhAvavuMrai jue 'ga(Da)gaDavuM"mAM. gagaDI zrI. [jue 'gagI' + gu. 'Da' svArthe ta. pra.] (tuccha kAramAM) gagI, chekarI [kAramAM) gaMgo, kara gagA yuM. [jue 'gagA' + gu. '' svArthe ta. pra.] (tucchagaNu kri. vi. saM. na>zaoN. prA. jUna na.] AkAza tarapha [. thavuM (rU. pra.) AkAzamAM UMce javuM] gagaNavuM a. kri. [ravA., A dhAtu vyApaka nathI, 'gaNagaNavuM' nyApaka che.] jue 'gaNagaNavuM.' gagaNATa puM. [jue 'gagaNanuM' + gu. 'ATa' pra., A paNa vyApaka nathI, vyApaka 'gaNagaNATa' che.] jae 'gaNagaNATa.' gagana na. [saM.] AkAza, nabha, Abha, AsamAna. [. khelavA (. pra.) meAAM UchaLavAM. * gAjavuM (rU. pra.) vAdaLAM athaDAtAM meghagarjanA thavI, chatAM kusuma vINavAM mAM pakSI jhAlavAM (ke paDavAM), nAM phUla vINavAM (rU. pra.) asaMbhavita kArya karavA prayatna karavA. mAM UDavuM (rU. pra.) kalpanAemAM rAcavuM. (2) vyarthatA anubhavavI. 0mAM gAjavuM (rU. pra.) meDhAImAM rAcavuM. mAM caDha)vuM (. pra.) kulAvuM. .mAM caDhA(DhA)vavuM (2. pra.) phulAvavuM, sAmAnI kiMmata vadhArI mUkavI. . sAthe bAtha bhIDavI (rU. pra.) asaMbhavita kArya karavA yatna karaveA. 0 sAthe vAtA karavI (3. pra.) khaDAI mAravI] 150 gagana-kusuma na. [saM] AkAza-kusuma--(lA.) asaMbhavita vAta ke khAkhata [ema na hoya ema gagana kusumavata kri. vi. [saM.] (lA.) sarva rIte banI zake gaganagaDha huM. [ + jue 'gaDha.'] (lA.) bahu UMcA kale. (2) khUba UMcA mahela ke makAna gagana-gati strI. [saM.] AkAzamAM gati karavI-pharavuM e. (2) vi. AkAza-gAmI, AkAzamAM pharanAruM gagana-gAmI vi. [saM., puM.] AkAza-gAmI gagana-gAMThiyA puM., a. va. [+ jue 'gAMDhiyA,'] (lA.) ghauM'nA leTanA cAsaNI pAyelA gAMThiyA gagana-guMbaja (-gukSmaja)puM. [+ jue 'guMbaja.'] AkAzanA dekhAtA ghUmaTanA jevA AkAra gagana-gola puM. [saM.] AkAzanA goLA ke maTa gagana("R)-cara vi. [saM.] AkAzamAM pharanAruM, AkAza-gAmI, gagana-gAmI [puM.] (lA.) khUba UMcuM gaganacuMbita (cucchita), gagana-cuMbI (-cumbI) vi. [saM., gagana-nadI strI. [saM.] AkAza-gaMgA gagana-paTa puM. [saM.] AkAzane! vistAra gagana-patha puM. [saM.], gagana-paMtha (-pantha) puM. [ + paMtha.'] AkAzamArge 2010_04 e [ke khAkhata gagana-puSpa na. [saM.] AkAza-kusuma-(lA.) asaMbhavita vAta gaganabhedI vi. [saM., puM.] AkAzamAM gaDagaDATa macAvI de tevuM, bhAre meTA avAja karatuM [gagana-paTa gagana-maMDala(-La) (-maDala,-La) ta. [saM.] AkAzane vistAra, gagana-yaMtra (-yantra) na. [saM.] AyurvedanI rIte dhAtu pakavavAnuM tra, sAmAnala yaMtra. (Ayu.) gacaka u 1 gagana-vANI strI, [saM.] AkAza-vANI. adRzyamAMthI thatA gebI avAja gaganavihAra puM. [saM.] AkAzamAM AnaMdathI karavuM e, nyAma-vihAra. (ra) (lA.) UMcA UMcA khyAla karavA e, prabaLa kalpanAomAM rAcavuM e gagana vihArI vi.saM., puM.] AkAzamAM vihAra karanAruM AnaMdathI pharanAruM. (2) (lA.) prabaLa kalpanAzIla gagana-zrI zrI, [saM.] AkAzanI zAla, AkAzanuM saudarya gagana-suMdarI (-sundarI) zrI. [saM.](lA.) savAra ke sAMjhanI suMdara saMdhyA gagana-stha, -sthita vi. [saM.] AkAzamAM raheluM gagana-pI vi. [saM., puM.] UMce UMce AkAzamAM paheAMcanAruM, gaganacuMbI gaganAkAra chuM., gaganakRti srI. [ + saM. mA~-Ara, mA-ai] aMtargoLa ghATa. (ra) vi. aMtargoLa guganAMgaNa (nA)) na. [ + saM.maLa] AkAzanA sAme jaNAtA vistAra, gagana-parTa, AkAza-paTa gagananTaMganA (-nAGanA) srI. [ + saM. annanA ] (lA.) asarA gaganAMbu (nAmbu) na. [ + saM. mandhu] mAkAzamAMthI paDatuM varasAdanuM pANI. (ra) (lA.) dunya jaLa gagane-cara jue 'gagana-cara.' gagarI zrI, [sa, rihl> prA. rima] gAgara, dhAtune hAMDA upara mukAtA ghaDA. (gagarI' khAsa vyApaka nathI.) gagaruM vi. [ravA.] 'gara gara' thaI ne kharI paDe tevuM, karakaTuM, bhabharuM gagarA puM. [jue 'gagarI.'] meATI gAgara. [. pheravA (rU. pra.) jamaNavAramAM chUTe hAthe dhI pIrasAya teve varA karavA. (2) bhIkha mAgavI] gagalI strI. [jue 'gagI'+gu. 'la' svArthe ta.pra.](lADamAM) gagaDI, gaMgI, karI [gA, kara gagale puM. [jue 'gagA'+gu, 'la" svArthe ta. pra.] (lADamAM) gagaLavuM a. kri. rivA, 'gagaLanuM' vyApaka nathI, 'gaLagaLavuM' vyApaka che.] jue 'gaLagaLavuM,' [che.] jue gaLagaLuM.' gagaLuM vi. [ravA,, 'gagaLuM' vyApaka nathI, 'gaLagaLuM' vyApaka gagI strI. [juo gaMgA, + gu. I ' srIpratyaya.] (sau.) chekarI. (2) dIkarI gageTI srI. e nAmanI eka vanaspati gaLe puM, cheAkaro. (2) dIkarA uccAraNa gairI puM. jamInamAM rahetA e nAmane eka kIDA gaggA puM. [saM. ne dvirbhAva] 'ga' varNa ke vyaMjana. (ra) 'ga' [(rU. pra.) 'gaca' evA avAjathI] gaca kri, vi. [ravA,] bheAMkavAnA avAja thAya ema, [. daI ne gacara kri. vi. mArkeka. [. AvavuM (rU. pra.) mArka AvavuM] gaca strI. [kA.] cUnA, phela gaDhiyuM na. [ravA., jue 'gacakaDuM' + gu. muM' ta. pra.] DUbatAM mAMmAM paNI bharAtAM 'gacapaca' evA avAja thavAnI sthiti [UlaTInA uchALeA gADu na. [ravA.] jue 'gacakaDiyuM.' (ra) ghacarakA. (3)
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaca ura gacakaDuMO vi. jhAjheruM, ghaNuM gacakArI srI. [jue! meLavI banAvelA gArA gacakiyuM na. [vA.] jue 'gacakaDuM,' gacakuM na. [ravA.] lathaDiyuM gacagara puM. [jue 'ga ' +aa. pratyaya.] yUne vagerenI madadathI dhAkhA banAvanAra mANasa gaca-ba(-gI)rI zrI. jae 'gacagara' + gu. 'I'strIpratyaya.] dhAbA, meDA uparanI aa, (2) taLAnI che gacaDhALI strI. [jue 'ga ' + 'DhALavuM' + gu, 'yuM' bha. kR.+'I'' zrIpratyaya.]maNi vagere jaDelA hoya tevuM nakazI-kAma gacana vi. masta, magna. (2) ThAMsIne bharavAmAM AveluM gaca-paca (gaya-pacya) strI. [ravA.] kacapaca, dhAla-mela, (ra) gADhALAvALuM, guMcavaNa-bhareluM gaca-paMca (52) kri. vi. [ravA.] gIceAgIca, DhAMsADhAMsa ga(-)carakA-vikAra jue 'ghacarakA-vikAra' ga(-5)carakuM na., keA puM. jae ghacarakuM, kA.' gacara-gaMDha (-gaNDa) vi. buddhi vinAnuM, eva, mUrkha gacarAvavuM jue 'gacarAvuM'mAM, gacarAvuM . kra. [ravA.] gabharAyuM, gacarAvavuM ke, sa, kri gacarA-sacaruM vi. [ravA.] mAMduM-sAjuM gAkA strI. uMmare pahoMcelI javAna che|karI gacAkuM vi. jhIceAgIca, bharapUra [AMsAThAMsa gacagaca vi. [jue 'gaca,' - Dhivi.] gIce gIca, bharacaka, gaci(-cci)yuM na. [juo gaOM" + gu. iyuM' ta. ..] nA mATI vagerenA AmI sukAI gayelA gaThThA. (2) aNaghaDa paththaraneA gaThThA. (3) ghaMTInA paDavAyA. [.nA(-nAM)khavuM (3. pra.) vighna karavuM] gacA` vi. [jue 'gacaOM' + gu. 'I' ta. pra.] cunA vagerenA kulanuM baneluM. (ra) (lA.) majabUta thayeluM ['gaciyuM.' gacIne strI. [jae 'gacaOM' + gu. 'I' skrIpratyaya.] jue gacuMba (gacumba) vi. [ravA.] gUMcavAyeluM, seLabheLa thaI gayeluM gaccuM(-cUM)bahuM na. [ravA.] goLAkAramAM ekaThuM thayeluM TALuM, dhanale [lAcA gaceTa (-35) puM. [jue 'gaca 'dvArA.] gaThTho, khAjhI gayele guccuM kri. vi. [ravA.] gaca evA avAjathI. (ra) sajajaDa, sakhta rIte gaOM dvArA.] cnA ane simenTa gacciyuM jue 'gaciyuM.' [jae gacI'-ciyuM.' gaccI (-cchI) strI, [jue 'gaca" + gu. ''' ta. pra.] gaccuM jue 'gaciyuM.' gacce puM. [saM. garta ->prA. rUttama-] khADe gaccha puM. [saM.] samudAya, samavAya, pharake. (jaina.) (2) zreDhImAM amuka denA samudAya. (ga.) gacchanAyaka, guccha-pati puM. [saM.] samudAyanA agraNI AcArya. (jaina.) [e. (jaina.) gucchazvAsa puM. [saM.] te te gacchanA sAdhuemAM sAthe rahevuM gU MtI (gacchatI) srI. [saM. rUmaiM dhAtunA varte keM. nAnuM _2010_04 151 guja~gAha saM. zrI., 'jatI' artha. pachI gu. prayAga] javuM-nIkaLI javuM e, AdhA pAchA thaI javuM e. [ karavI, . karI javI, 0 gaNavI, mApathI (rU. pra.) dUra cAyA javuM, nAsI javuM, bhAgI javuM] gacchI jue gUMcI.' gI strI. e nAmanuM eka vRkSa gachI strI, [jue gaca'+I' ta. pra. thayA pachI] guja puM. [saM.] hAthI [(lA.) Iphe gaja puM. [saM., phA. ga] cAvIsa tasunuM laMbAInuM mApa. (ra) e mApa karavAnuM sAdhana ke paTTI. (3) taMtuvAdyamAM tAra upara pheravavAnA dhanuSThaghATanA AkAra. (2) baMdUkanI nALamAM dArU vagere nAkhI dabAvavAnA saLiyA. (5) ghANImAMthI tela kADhavAnA saLiye. (6) ce|DAgADI meTara vageremAM uparanA DhAMkaNane TekavanArA dhAtu ke lAkaDA vagerenA saLiyA, (cha) bArI bAraNAnI bhUMgaLa. [ khAvA (6. pra.) kArI phAvavI, saphaLa thayuM. * gaja hRdayuM (rU. pra.) ba rAjI thavuM. (2) gussAthI UMcAnIcA thayuM. (3) patarAjI karavI. * gaja chAtI phulAvavI (ke phulavI) (rU. pra.) khUba khUba rAjI thayuM. 0 ghAlavA (rU. pra.) bekAbu rahI vAta karavI. (2) patarAjI karavI. (3) majabUta hevuM. . mApavA (rU. pra.) meTI meATI vAtA karavI, dhRtarAjI karavI. 0 thAgavA (rU. pra.) kAryasiddhi thavI. nI gheADI ne savA gajanuM bhADuM" (rU. pra.) tadna kaMgALa. nA AMkA na sUjhA (rU. pra.) kazuM na AvaDavuM. nA tasu ( ke je tasu) mApha (rU. pra.) ekAda durguNanI mAphI. navase gajanA namaskAra (6. pra.) tadna dara rahevuM. peAtAne gaje mApavuM (rU. pra.) svataMtra abhiprAcavALA hAvuM. rajanuM gaja (rU. pra.) vadhArIne vAta DALavI e, khuba atyukti karavI e] gujaka na. [phrA.] naze| karyA pachI karavAmAM AvatA mIThI ke tIkhI vAnIneA DhaMgA gujaNu strI, eka AMtanuM rezamI kApaDa gaja-kaNuM chuM. [saM.], -2Nu puM. [ + saM. rchA, aryAM. tadabhava] hAthI! kAna gajakaNI strI. [saM.], -raNI srI, [+ saM. LI, aoN. tadbhava] e nAmanI eka vanaspati. (ra) yAgIonI eka kriyA. (yAga.) [pratyeka UpaseluM lamaNuM gaja-kuMbha (-kumbha) puM. [x.] hAthInuM kuMbhasthaLa, hAthInuM gaja-krIDhA zrI. [saM.] hAthInI gelavALI ramata. (2) hAthInI sAThamArI [DAlatI ane magarUra bharelI) gajAti strI., mana na. [saM.] hAthInI cAla (enA jevI gaja-manI zrI. [saM. vajJa-mana + guI' skrIpratyaya] hAthInI cAle cAlanArI strI gajagarA zrI. kajiyAkhAra A gaja-gAminI vi., zrI. [saM.] jae 'gaja-gamanI.' gaja-gAmI vi. [saM. huM.] hAthInA jevI DolatI ane magarUra cAle cAlanAruM gajAha puM. [saM.] hAthInI pITha upara nAkhavAmAM Avata
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaja-goTA echADa, hAthInI jhala. (2) hAthInI DokamAM dhareNA tarIke vaparAtA baLadanA vALanA batAvelA gucche vanaspati gaja-geTe puM. [sa+jue! 'ge.'] (lA.) e nAmanI eka gaja-gaurI strI. [saM.] hAthI upara birAjelI pArvatI devI gajagaurI-vrata na. [saM.] hiMduemAM bhAdaravA mAsamAM karavAmAM AvatuM sIenuM eka vrata. (saMjJA.) gaja-prAha puM. [saM.] (lA.) sAmasAmI prabaLa kheMcatANa, 'Taga oNpha vaoNra' gaja-ghaTA zrI. [saM.] hAthIonuM mATuM ToLuM gaja-ghaMTa (-ghaTa) puM. [saM.] hAthIne gaLe bAMdhavAmAM AvatA ghaMTa guja-ghaMTA (-dhaSTA) strI. [saM.] hAthIne gaLe bAMdhavAmAM AvatuM gharIevALuM ane emAM eka meTI ghaMTaDI TAMgI hoya tevuM ghareNuM gaja-carma na. [saM.] hAthInuM cAmaDuM gaja-cchAyA strI. [saM.] hAthInA paDachAyA. (2) (lA.) amAsanA divasanA pAaA bhAga. (yA.) gajacchAyA-parva na. [saM.] hasta nakSatramAM saryuM hoya ane amAsane divase caMdramA hasta nakSatramAM heca evA zrAddha vagere mATenA yAga. (saMjJA.) (ra) Ase vida amAsa (divALI), (saMjJA.) gaja chAyA jue 'gajacchAyA.' gajachAyA-parva jue 'gajacchAyA-parva.' [hAthInI gaja~jhaMpa (4) A. [saM. da dvArA] traNa paDadAvALI gaja-tuM (-tuNDa) na. [saM.] hAthInuM mAthuM guja-thara puM. [+ jae 'thara.'] jue 'gaja-stara.' gaja-dala(-La) na. [saM.] hAthIsavAronuM sainya, hasti-senA guja-daMta (-6ta) puM. [saM.] hAthIdAMta, daMtazaLa. (2) vi., puM. gaNapati, gaNeza,vinAyaka (deva). (3) (lA.) khIMTI, khIlI gajadaMtI (-6tI) vi. [ + gu. 'I ' ta. pra.] hAthIdAMtanuM aneluM guja-dAna na. [x.] hAthInuM apAtuM dAna, (ra) hAthInAM lamaNAMmAMthI jharatA madanA relA gaja-deha puM. [saM.] hAthInuM zarIra gaja-dhara puM. [saM.] suthAra ane kArDiyA. (ra) darajI gujanavI jae gajhanavI.' [prakAranI tApa gaja-nALa (-ca) zrI. [ + ja e 'nALa.''] hAthI kheMce tevA guja-nAsA zrI. [saM.] hAthInI sUMDha gajapati puM. [saM.] hAthIonA ToLAnA nAyaka, (2) gajana senAnA nAyaka. (3) hAthIe dharAvanArA dhanika gaja-pANa(-La) puM. [saM.] hAthInA rakhevALa, mahAvata gajapAMu na. mAchalInA zikAra karanAruM eka jAtanuM kALuM pakSI gajapippalI strI. [saM.], gaja-pI(-pIM)para (-25), -LI zrI. [saM. Ana-vihI] e nAmanI eka vanaspati guja-puTa puM. [x,] dhAtuenI khAkha anAvavA bhaThThImAM karavAmAM AvatA eka prayAga. (Ayu.) gujapuSpI strI. [saM.] e nAmanI eka vanaspati gajaba puM. [ara.] julama, kera. (ra) Azcarya, acaraja, navAI. (3) bhAre bhayAnaka ane vismayakAraka banAva. (4) _2010_04 para ga(-3)jarI bhAre meTI Apatti. (5) vi. ghaNuM ja ghaNuM. (6) khUba mADhuM. [. karavA (rU. pra.) navAI uparjAvavI. (2) julama karavA. . thavA, vatave (3. pra.) julama pravarta vartAvavA (rU. pra.) julama karave!] ra gajaba-nAka vi. [ + phA. pratyaya] khuba gama gaja-bala na. [saM.] jae 'gaja-dala.' gaja-baMdha (badha) puM. [saM.] (hAthInA dehanA AkAramAM vAMnI gADhavaNI hoya tevuM) eka prakAranuM citrakrAvya. (kAvya.) guja-mAga puM. saM. 1Ja dvArA.] hAthIne aMkuzamAM rAkhanAruM kaDIvALuM eka sAdhana gajamukha na. [saM.]hAthInuM mojuM. (2) vi., puM. jae 'gajAnana. gujamukhuM vi. saM. vana-mullR + gu." ta. pra.] hAthInA moDhA jevA mADhAvALuM lagajanmeSa puM. [saM.] hAthInI sAthe saMbaMdha dharAvatA prAcIna kAlanA eka yajJa gaja-metI na. [saM. 11 + ja na. [saM.] jue gajamuktA.' gaja-yuti, tI strI. [saM.] hAthaNI guja-yUtha na. [saM.] hArthIenuM TALuM metI.'], gaja-mauktika gaja ceAthI vi., puM. [x.] hAthI upara besI yuddha karanArA yuddha gaja(-jja)ra puM. [phA., hiM. gajara] paheAra paheArane ke kalAka kalAkane aMtare vagADavAmAM AvatA samayasUcaka TakArA. (2) ceAghaDiyAM vagADavAmAM Ave che e gajamANu vi. [jae 'gajaba' dvArA.] ati zaktizALI. (2) (lA.) khepAnI, luccuM gajI vi. [ara.] gajabavALuM. (2) jalamI gaja-maMDana (-maDana) na. [saM.] hAthInA kapALamAM karavAmAM AvatI zAbhA gaja-maM lI(-LA) (maNDalI,-LI) strI. [saM.] hAthIonuM TALuM gaja-muktA zrI. [saM.], . kula(-La) na. [saM.] hAthInA mAthAmAM thatuM kahevAtuM eka jAtanuM meAtI gaja-ratna na., puM. [saM.,] na.] hArthIomAM ratnarUpa hAthI, uttamAttama hAthI gujara-hama na. maLasakuM, pADhiyuM gujara-ajarapuM. [vA,]dhAla-mela, goTALA, (2) lakSyAbhaDhya gujara-bhaTTa puM. [jue 'gAjara' dvArA.] khAmelA gAjaranuM bhajana gujara-bhAta puM. [jue 'gAjara'+'bhAta' (ceAkhA).] gAjaranA TukaDA meLavI rAMdhavAmAM AvelA ceAkhA gujarA-kapa puM. [jue 'gajarA'+ 'kAMpa, ^] kAnanuM eka ghareNuM gaja-rAja puM. [rsa,] hAthIonA TeLAneA svAmI, uttameAttama hAthI, moTA hAthI gujarA-vALI strI. [4'gujarA' + vALI.'] kAnamAM paheravAnI eka prakAranI vALI gujarA-hAra puM. [jue 'gajarA' + saM.] gaLAmAM paheravAnI sAnAnI eka prakAranI mALA ga(-3)jarI srI. [jue 'gujara' +gu. I' skrIpratyaya
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ 153 gIra sIenuM kAMDAmAM paheravAnuM eka jAtanuM ghareNuM [gAjara gajarI` zrI. [jue gAjara' + gu. 'I' pratyaya.]nAnuM gajaOM na. [4e gujara' + gu. ''' ta. pra.] kAMDe ke aMbADe ghAlavAne! phUlanA berakhA ke mALA. (2) jue 'gajarA, gajarA huM. [hiM, gajarA] mAthA upara phUlanA AMdhavAmAM AvatA tArA, (2) gheADAnA be kAneAnI vaccenA vALanA gucchA gajala jae 'gajhala,' gajala-ganni(-z2I) jue 'gajhala-goSThi.' gajalistAna jue gajhalistAna.' vinAyaka (deva) gaja-vastra, gaja-vadana puM. [saM.] gAnana, gaNapati, gaNeza, gaja(-jA)vavuM jae 'gAjamuM'mAM, hAthI gajavA-kAtaru vi. z2ie 'gajavuM' + 'kAtaravuM' + gu, u.' kR.pra.] khIsA-kAtaru gaja-vAha (Dela) strI. [saM, la+ jue vADa,'] khAnuM, hAthIvADA, gajazALA guja-vidyA strI. [saM.] hAthIone lagatuM zAsra gajavuM na. jae guMja' -khIsuM.' [vAnA vara (k. pra.) jene sArI rIte badale ApavA paDe tevA va. -trAmAM(ke -ve) ghAlavuM (rU. pra.) gaNakAravuM nahIM. (2) lAMca ApavI. 0 taravuM (rU. pra.) khIsuM kApI ceArI karavI. (ra) bhAre kharca karAvavA. . bharavuM (rU. pra.) lAMca ApavI levI] gaja-vRMda (inha) na. [saM.] hAthIonuM ToLuM vele| gajavela chuM. [saM. + jue .'veleA.' ] e nAmanA eka gajavelanai(-4ya) strI. [ saM.+jue vela.''] (lA.) cAkhAnI eka jAta. (2) zatAvarI (vanaspati) gajavela () strI. kharuM lADuM, peAlAda, 'sTIla' gajaveliyA paM. jie'gajavela' + gu, iyuM' ta. pra.] (lA.) puruSanI janane priya guja-zAlA(-LA) strI. [saM.] hAthIkhAnuM guja-zAstra na. [saM.] jue 'gaja-vidyA,' [gaja-zAstra gaja zikSA zrI. [saM.] hAthIone kevaLavAnI prakriyA. (ra) gaja-sukumAra puM. [saM.], bhela puM. [ + prA.] jaina mAnyatA pramANe zrIkRSNanA nAnA bhAI (saMjJA.) (jana.) [gaja-daLa gaja-senA strI., gajasainya na. [saM.] hAthIenuM lazkara, gajakaMdha (-kandha) puM. [saM.] hAthInI kAMdhanA bhAga gaja-stara puM. [saM.] maMdira vagerenI UNInA hAthIonI paMktivALe! thara. (sthApatya.) gaja-snAna na. [saM.] hAthInuM nAhavuM e. (2) (lA.) dekhAva pratuM nAhanuM e. (3) niSphaLa kArya gAjIva huM. [saM. mana + mALIva] hAthI upara jenI AjIvikA che te mANasa, mahAvata gajAdAra vi.jie 'gajuM' + phA. pratyaya.] govALuM, majabUta bAMdhAnuM, tAkAtavALuM. (2) kadAvara gaLadhyakSa [saM. La + madhyakSa] gajasenAnA netA gajAnana puM. [saM. 77 + mAnana] (hAthInA jevuM menuM kala che te gaNeza, gaja-vadana. (saMjJA.) gujAnIka na. [saM. rALa + manI] gajasenA, hAthInuM sainya. [gaja-daLa _2010_04 gajha(-ja)la-goSThi(-.ThI) gAyurveda puM. [saM. nakha + Ayurvea] hAthInA rogeAnAM nidAna ane cikitsAnuM zAstra. (saMjJA.) gajA(-jhA)ra (-ra) srI. [saM. cullAnA>prA. zu[[ na.] makAnanA aMdaranA bhAga (meTe bhAge raseADAnI sAmenA aMdaranI parasALane kATakhUNe pachIta sudhI laMbAtA bhejana mATe besavAne| bhAga). (sthApatya.) [banAvelA keTa gujA(-jhA)ra-kATa puM. [+ jue 'kreTa.'] (lA.) lAkaDAnA gujArUDha vi. saM. zaLa + mA-hRDha] hAthI upara savAra thayeluM gujArA puM. parasevA. (ra) (lAM.) khATA UhApAha gujArAhapuM. [saM. Ana + Aroa] hAthI-savAra gujrarahaNa na. [saM. Ana + AroLa] hAthI uparanI savArI gajAvaNahAra vi. [jue 'garjAvavuM' + gu. 'aNu' x. + jU, gu, hu' che. vi. nA pra. + prA. degmAr<=saM, Ara] gajavanAra. gajAvavuM jae gAjavuM'mAM, gajA-saMpata (-sampatya) strI. [jue 'gajuM' + saM. saMpatti] gajA pramANenI saMpatti-samRddhi. (2) kri. vi. gajA pramANe gajA-hINu vi. jio 'gajuM' + saM. hIna> prA. phILa, prA. tatsama.], "huM vi. [+ saM, TvIna -> prA, phInma-] gajA vinAnuM, tAkAta vinAnuM gAMkhara (gAmbara) na. [saM. Ana + ava] hAthInA cAmaDArUpI vasa gajiyA strI, tAra vIMTavAnuM eka sAdhana gajiyANI zrI. jue 'gara' dvArA.] e nAmanuM eka jAtanuM rezamI kApaDa gajiyuM vi. jae gaOM' + gu. 'iyuM' ta.pra.] 'gujanA mApanA paneA hoya tevuM. (2) na. gaja panAnuM jADA sutaranuM eka kApaDa. (3) gajanI laMbAInuM paththaranuM kheluM gajiyA puM. [jaA 'gajiyuM.'] gajanA mApanA dhAtune saLiyA. (ra) (lA.) puruSanI jananeMdriya ga+ skrI. [jue gajare + gu. I ' tama,] gajanA panAnuM eka jAtanuM rezamI kApaDa. gujarlR vi. [juA'gaja' + gu. '` ' ta, pra.] gajanA mApanuM gajuM na. zarIranuM kada, kAThuM. (ra) (lA.) tAkAta, zakti, khaLa. (3) pAtratA, yeAgyatA. [. karavuM (rU. pra.) khALakanA zarIranuM) vadhavuM] gajaMTI (gajaeN TI) strI. e nAmanI eka vanaspati gujaMdra (gajendra) puM. [sa, jJa + dra] sauthI meATA hAthI, (2) iMdranA hAthI, airAvata, gajjara. puM. [saM. cunnura- (tavidezI zunna)> prA. guna] gurjara AtanA suthAranI avaTaMka. (saMjJA.) gajajara juo 'gajara.' gajha(-ja)navI puM. [aphadhAnistAnanuM aa. gajhnah' nagara, enA parathI + phA. vI' pratyaya.] gajhanInuM vatanI gajha(ja)la zrI. [ara. ga*jhala] strIenA premanI maitrInI ane javAnInI hakIkata ApatI kavitA. (2) cauda mAtrAne eka chaMda, (piM.) gajha(-)la-gADi(-DI) zrI. [ja A 'gajhala' + saM.] premanI
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ gajha(-ja)listAna 654 kavitAnuM gAna temaja zravaNa. (2) (lA.) TADhA paheranAM gAdI strI, dorA athavA tAra lapeTavA vIMTavAnuM sAdhana. gamAM [prakAranI kavitAne saMgraha (2) vahANamAM khaMbhAnI nIcenI cUla, (vahANa) gajha(-ja)listana va. [ara. gajhala + kA. stA ] gajhala gadI,-6, 6 vi. jue "gaTiyuM-"gaTakaDuM." gaTaka kei vi. [ravA.] evA avAjathI gado chuM. kabATanA bAraNAmAM nAkhavAmAM Avate kAcane gaTagaTaka, gaTaka maTaka kri. vi. rivA.] sapATA-baMdha ke dhAtune Do. (2) magare gaTakaluM na. ukhANuM. (2) ramUjI TUMkI vArtA ke Tucaka ga -1 e "go.1-2 aTakAvavuM sa. kri. vi.] "gaTaka avAja sAthe khAI javuM. gaDha-kaTAI, gaThakaTI strI. [saM. ghaci> + hiM, kaTanA]. (2) (lA.) nirAMte khAvuM pIvuM [(mANasa) khIsAM kAtaravAnI kriyA gaTAkuM vi. ta baDuM, baTakaDuM, goLamaToLa beThA ghATanuM gaDakaTuM vi. [jae "gaTha-kaTI.' dvArA] khIsA-kAtara ga ' na. pANI bharavAnuM vAsaNa [baTakuM gaTha-jevuM vi. [ juo 'gAMTha' + "je DavuM' - gu. "huM" bha. ka. gaDuM' vi. [jue "gaTaku' dvAra.] taddana baDuM, baTAkaDuM, 'joyuM.'] gAMTha mArI joDeluM gaTa gaTa kri. vi. [ravA.] evA avAjathI (pItI vakhate) gata (-tya) strI. [ja e "gaThanuM dvArA.) jeDANa. (2) gagaTAvavuM sa, ji. [ 2vA. ] "gaTa gaTa' evA avAjathI banAvaTa, racanA. (3) (lA.) kAvataruM pI javuM. gaTagaTAvavuM karmaNi, ji. gaThana na. [saM. pratha7] bAMdhavuM e, ekaThuM karavuM e. (2) gaTagaTe che. eka jAtanI zAka mATenI vanaspati banAvavuM e, banAvaTa gaTa-paTa (gadya-paTaya) strI. [vA.] chAnI vAta. (2) ghAla- gaTha-baMdha (badha) vi. [sa, af >prA. dRi+ pha. banda "] mela. (3) vi. asta-vyasta, a-vyavasthita gAMTha bAMdhI che tevuM, cheDAcheDI bAMdhelI hoya tevuM gaTa5kuM a, ji. [2vA.] chAnI chAnI vAta karavI. (2) gaThabaMdhana (-baMdhana) na. [+sa.] gAMTha bAMdhavI e, saMbaMdha. (lA) saMpI javuM (2) lagnamAM cheDAcheDI bAMdhavI e gaTara ne. e nAmanuM eka jaMgalI vRkSa gaDha-vAMsI strI. [o go' + saM. viMrA>iprA. vI; gaTa-maTa (gaTa-maTa) strI, [2vA.] gati-mati, sAna-sUdha - (ba.)] baMgALI vIghA jamInane vIsame bhAga gaTara zrI., na. [aM] gaMduM pANI ekaTha thavAne khADo. gaDAnI strI. kheDUto uparane eka jAtane kara (2) gaMdu pANI javAnI pAIpa-lAina. (3) na. paganAM gaThA ! jio "gaThavuM" + gu. "Ava' ku. pra] joDANa. majA bAMdhavAnI rabaranI ke sUtaranI dorI ke paTTI (2) prakriyA, banAvaTa gaTara-5Tara (gaTaratha-pa22tha) strI. [2vA] paricitane vyavahAra, gaThiya(2) (3) sI. [ja gaThiya' + ga. "a-e) (2) UMdhIcI samajhAvaTa. (3) ki.vi. Amatema, UMdhuMcatuM strI pratyaya.] gaThiyAnI patnI. (2) gaThiyA strI , mApavA , u. praoN gaThiyA-raga ! [jao saMpraf ->prA. paTTiya- + saM.] (lA.) dArUDiyuM [ gaTara saMdhivAne rega gaTariyuM na. [ ja e "gaTara' + gu. IyuM' ta. pra.] nAnI gaThiyA-veDhayuM, ba, va, jie "gaThiyuM' + vaDA.'] gaThiyApaNuM, gaTasaTa (seMTaya) zrI. cAkhAnI eka halakI jAta luccAI, labADI [(2) khIsA-kAtaru gaDha-58 (gaTa-paTam) na. [ravA.] garabaDagoTe, aSThapaSTa. gaThiyuM vi. [saM. pra8i ->prA. krisa] lAlutA. (2) dAva, yukti gaThI strI. [sa, vaI>prA. kimA] bhAra uThAvanAra pazunI gaTAkAlabUTa kuM. jio "ga'+ "kAla...."] macInuM joDAne pITha upara mUkavAmAM AvatuM ozIkuM ghATa ApavAnuM lAkaDAnuM ojAra gaThIluM vi. si gracita-> prA. naSkriDha-] gAMThavALuM. (2) gaTApaTI zrI. [vA.] garabaDagoTADo (lA.) majabUta bAMdhAnuM gaTA5 ki. vi. rivA.] "gaTa' avAjathI. [1 karavuM (rU.pra) gaDelI sI. jalebInA prakAranI eka mIThAI hajama karI javuM, oLavI levuM] gaThavALiyA puM, ba. va. saM. ghaci->prA. dRi + 'vALavuM" gaTAparacA puM. [malA.] e nAmanuM eka jhADa ane gaMdara *gu thayuM" ku. pra] gharagaththu auSadhonI gAMTha mArI gaTiyuM vi. e "gaTukaDuM.' sAcavavAmAM AvatI poTalIo gaTa puM. nAne keLiye gai-ko) - juo go.1-2 gaTara strI. gAMTha, gaMca, AMTI garaga0 (-9) . [saM ghaTova bhImane hiDiMbAmAM thayela gaTI strIlaTI, Thera putra] (lA.) kadAvara ane majabUta mANasa gaheke chuM. [ravA.] ghUMTaDa ga( )"yuM. [saM. praca-> prA. bhaTTa-] koI paNa bhInA gatakaDuM, huM vi. goLamaTeLa nAnA ghATanuM, badhuM, gaTiyuM padArthane sukAI jatAM thayelo gAMgaDe, gaciyuM. (2) jAmelI cI RI. e nAmanI eka vanaspati, kaDu, moTI gAMTha gaTo pu. lAkaDAne lakho. (2) sIvatI veLA pagarakhAmAM go ) chuM. jamIna mApavAnI sAMkaLanA vIsame bhAga 2khAto lAkaDAne TukaDo, kAlabUTa gaDha1 . [saM. nADu kAMdha uparogo (lA.) kAMI athaDAvAthI gaDha ki. vi. [ravA.] "gaTaka daI ne, "gaTTa' evA avAjathI zarIranA te te bhAgamAM baMdhAI sUjI Avate AkAra, DhImaDuM 2010_04
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ 55 gaDa(2)baDa thatAM pUrve te te bhAgamAM AvI ja kaThaNa se, goDa (u.pra.) rUDhithI chupAI javuM-alepa thavI. ga2 (Da) strI. jae "gaThI." [ esavI (eNsavI) gaDha kri.vi. [2vA] hukko pItAM avAja nIkaLe ema | (rU. pra) vAta samajhamAM AvavI. (2) vAtane meLa maLa] gaDaNiyuM na. garama khIcaDImAM ghI nAkhyA pachI halAvavA gaikabAraNu zrI. [ja "gaDaka-bArI.] e nAmanI eka mATenuM sAMThIkuM 2mate gahata chuM. satata paDato varasAda [gama, aphavA gaikabArI strI, [o gaDaka' + "bArI.'] vAMkA vaLI gaThathala (-phaya) strI, [ravA.] gaLyuM, gulAMTiyuM. (2) (lA.) nIkaLAya tevI nAnI bArI. (2) (lA.) e nAmanI eka ramata gaDhathalavuM a. kri. [2vA.) zuM khAvuM, gulATiyuM khAvuM. gaDhavuM a, ji. [ravA.] nIcAM bArI bAraNuM ke bakArAmAMthI gathalAvuM bhAve, kri. gaDathalAvavuM che., saki. . vAMkA vaLI pasAra thavuM. gaikAvuM bhAve, kri. gaikAvavuM che, gaDathalAvavuM ja "gaDathalanuMmAM. (2) dhakkA mArI gabaDAvavuM sa. kri. gaDhathalavuM e "gaDathalavuM'mAM. gaikAvavuM, gAvuM juo 'gaDakavuM'mAM. gAliyuM na. [ja e "gaDeluM' + gu. "chayuM' svArthe ta. gaDhakuM na. gaLuM, DekuM pra.], ga luM na. [2.] gezuM, gulAMTiyuM, gaDeluM gakhiyuM na. gokhale gahadale strI. gaMdI strI. (2) mukhe strI gaga chuM. garabaDa-geTALe. (2) saMkaDAza, bhIDa gadAgadI jI. [e "gaDade,'-kribhava + gu. "I' strIgaDa gaDa kri, vi. [ravA.] evA avAjathI pratyaya] gaDadAthI mArAmArI, mukkAmukkI [mAravuM gagatI strI. [jao gaDagaDavuM' + gu, 'tuM' + varta ku. "I' gadATa(-)luM sa, ji. e "gaDade," nA. dhA] gaDa gaDare strI pratyaya] (lA.) doTa, haDI, dhaDa, [0 mUkavI (2. pra.) gaDadApATuM na ba.va. [ja e "gaDadA' + "pATu.'] mukkA ane jhaDapathI doDI javuM, haDI kADhavI] | lAta, hAtha ane pagathI mAravAnI kriyA gahagaDha + dAsa puM. [ja "gaDa gaDa' + saM.)(lA.) dArUDiye gadA-peca 5. jio "gaDado + peca.'] (lA.) gaDadAnegabba8-ghATa puM. [ja e "gaDa gaDa + saM. ]...(lA) madhyama mukIne mAra paristhiti gadANukkI strI. jio "gaDo' + mukkI,' samAna arthavALA gagavuM a. mi. rivA.] pilANamAMnA padArthanI hilacAlathI zabdonI punarukti] mukkAone mAra, mukkA-mukkI gaDa gaDa' evo avAja che (jemake nALiyeramAMnA sUkA rAhadAra chuM. masta hAthI sAthe bhAluM laIne cAlanAra mANasa goTAne). (2) Dhola nagArAM vagere vAdyo vagADatAM evo gahadAvavuM ja bagaDadATavuM.' avAja tha. (3) AkAzamAM vAdaLAM athaDAvAthI avAja ga($)diyA DuM [2] pagADInA AkAranI ramakaDAtho, gAjavuM. gaTagaTAvavuM pre, sa, ji. prakAranI divALInA divasomAM dArU bharI reDavAnI nAnI gaDagaDATa ! [ja e "gaDagaDavuM' - gu. aTa" ka. pra.] gaDagaDa- tapa-gADI (2) evI nAnI tapa vAno avAja, (2) kri. vi. "gaDa gaDa" evA avAja sAthe gaThadI strI. kALA paththarane TukaDe. (2) kamAnano bhAga gagaTAvavuM ja e "gaDagaDavuM'mAM. (2) hu pItAM "gaDa gaDa gaDadI" juo 'giradI." [-dhare evo avAja karAvavuM. (3) artha samajhayA vinA vAMce javuM gaTha-du strI. [ja e "gaDa" + saM] gAMThagAMThAvALI chokaDa gadagadiyA puM, ba. 1. jio "gaDagaDanuM' + gu. IyuM' ka. ga6 na. eka bAju sAMkaDo ane upara jatAM jADAI le pra.] (lA.) thoDA dhIvALA ke dhI vinAnA lADavA. (2) kamAnane paththara piththarano TukaDo aNaghaDa patharA, gaDA gadA chuM. [vA.] muko, pusta, habe, 4ke. (2) tUTelA gaDiyuM na. [ja "gagaDavuM' + gu. "IyuM" ka. pra.] (lA.) gahana (-nya) strI, bhejavALI jagyA pANI vinAnuM nALiyera, aMdarathI sukAI gayeluM nALiyera. ga5 ki.vi. [ravA.) evA avAjathI. [ karavuM (ra.) (2) ravAInA uparanA bhAgamAM rAkhavAnuM goLa bAkAvALuM khAI javuM. (2) eLavI levuM lAkaDAnuM pATiyuM. [0 ApavuM (rU.pra.) nekarImAMthI rukhasada gaDha-paMkha (5) puM. [e. "gaDa" + "paMkha."] meTI pAMkhaApavI, baratarapha karavuM, kADhI mUkavuM]. vALuM paMkhI. (2) DhIlAM ane paheLAM kapaDAM paheranAra mANasa. gagaDI strI, jio "gaDagaDavuM+ gu. I' ku. pra.] eka (3) e nAmanI bALakenI eka ramata [jhINe keda jAtanuM vAgha. (2) garagaDI, gareDI ga ' pR. nAne Dhagale. (2) sUtaramAM rahI jato ne gaDhazUma na, ba.va. [ja "gaDa + gumaDuM."] zarIramAM ga ja "gaLako. gamaDAnA kAcA gaThThA ane gUmaDAM thavAne roga gaDhaba (-mya) strI. [jue gaDabavuM.'] cAMpIne sajajaDa karavAgaDagUMdI strI. [+juo "gaMdI.] gaMdInuM jhADa paNa. (2) dhULa sAthe mULiyAM ukheDI nAkhavAM e. (3). gahandu na. [+ juo zuM] meTuM - 6 gaDa, gAMThe gaDagUMde chuM. [+ jue " de.] athANA mATe meTe gaMde gaDha(2)baha (Da) strI. [vA.] gabharATathI thayelI avyavasthA. gATiye muM. [ + jue "geTa' + gu. iyuM ta. pra.] A ghoMdhATa, kalabala. (3) goTALo. (4) mAthApheDa, goLa paththara, (2) gALa dANAvALo bAjaro mAthA-jhIka. (5) tophAna, dhamAla. [0 macavI (rU.pra.) agagapa(-) ki.vi. [ravA.] jhaDapathI, sapATA-baMdha. [0thavuM vyavasthA thavI. 0 macAvavI (rU.pra) a-LyavasthA karavI) 2010_04
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaDha(-2)bhaDa-goTALA gaDha(-ra)baDha-geTALA puM. [+jue goTALe,'], gaDha(-ra)baDha-geTe huM. [+ e'geTa.'] jue'geTALe.' [. vALavA (rU.pra.) UMdhuM-catuM karI nAkhaA, a-vyavasthA karI nAkhavI] [a-vyavasthA, garabaDa gaDha(-2)baDha-ceAtha (-cAzya) strI. [+ jae ceAtha.'] (lA.) gaDabaDavuM a.kri. [ravA,] 'gaDa-gaDa gaDa-bhaMDa' eve| avAja karaveA. (ra) pAcana na thayuM. gaDhabaDAvavuM ke, sa.kri. gaDha(-2)baDha-saDha(-ra)bara (garabaDatha-saDabaDa) strI. [ravA.] bhAre geTALA, gaDabaDagoTALe [gaDabaDa karavuM e gaDha(2)baDATa puM. [jue gaDa(ra)aDavuM'gu. 'ATa' kR.pra.] gaDhabaDhAvavuM ja gaDabaDanuM'mAM. gaDhabaDhiyuM+ na. [ravA.] gabaDI paDavuM e, gothuM khAI javuM e gaDha(-ra)baDhiyuM? vi. [jae 'gaDa(-2) khaDa' + gu. 'yuM' ta. pra,] gaDabaDa karanAruM. (2) jaladI ukelI vAMcI na zakAya tevuM. (3) TharIne nahi-utAvaLathI kAma karanAruM. (4) vagara kAraNe hA hA ane doDAdoDI karanAruM gaDha(-ra)baDI strI. [jue 'gaDa(-ra)khaMDa' + gu, 'I'svArthe srIpratyaya.] garabaDa-goTALe gaDhiyuM .. [jue 'gaDo' + gu. ikyuM' ta. pra.] tamAkune gALA ke nAnA gaDA. (ra) pAlI ke mANAnA seALamA bhAganuM mApa.. (3) evuM mApavAnuM sAdhana. (4) aDadhA pavAlA jeTaluM mApiyuM gaDhiyA puM. [jue DiyuM."] nAnA paththara gaDhiyAra chuM. khADA kriyA jue 'ghaDiyA.' gaDI zrI, gAMTha, jAmelI gAMgaDI gaDIre jue ghaDI.ra gaDhakhavuM sa.kri. [ravA.] ThAMsI ThAMsIne bharavuM, cAMpI cAMpI gaDI-baMdha (-anya) jue 'ghaDI-baMdha.' dAbI dAbIne bharavuM. (2) (lA.) mAra mArI mArI adhamUgaDu(-3)drATa puM. [jue 'ga(-De)DavuM' + gu. 'ATa'++. pra.] ga uDDa eve peTamAM AkAzamAM ke tApa phUTavAthI thatA karavuM. gaDhabAvuM karmaNi, kri. gaDhabAvavuM ke., sa. kri. garabAvavuM, gaDhakhANuM jue gamavuM'mAM. gaDha-bukartiyuM vi. sAva sAduM, khabara vinAnuM, (ra) sAdhAraNa sthitinuM. (3) utAvaLathI aDadhuM paDadhuM kheAlanAruM gaDhamA huM jue gaDa` dvArA.] gaDA, gaciyuM. (2) gAMTha, gAMThe ga(-gha)s-bhAMga(-ja) (ga(-4) ya-bhAMgya, jya) jue 'ghaDa-bhAMga.' ga(-gha)-mathala (ga(-)DaSa-mathaya) jue 'ghaDamathala,' gaDhara puM. [aM. gar] leAkhaMDanA DaoN meAla-vaLA jevA upayoga mATene ghATadAra pATA gaDhariyA vi., puM. [jue 'gAra' + gu, 'iyuM' ta.pra.] gADara gheTAM carAvanArA bharavADa-rabArI vagere gaDha-lavaNa na. [jue gaDa.' + saM.] mAravADamAMnA sAMbhara sarovaramAM thatuM gAMgaDA-gAMgaDAvALuM mIThuM vanaspati gaDha-vela (ya) strI. [jue 'vela. `'] e nAmanI eka vela-gaDhavA jae 'ghADavA,' gAzi(-si)yuM na. maraNa pAchaLa jamADAtI kerInA rasanI nAta gaDhase ja ghaDaseA.' garahara vi. gaMbhIra 1 [daDAphI giyuM (gaDagiyuM), gaDhaMgI (gaDagI) vi. maMDAI karanAra, gaDAku strI, [hiM, gaDAka] hukAmAM bharI enA dhumADe pIvA goLa nAkhI keLavelI tamAku. (2) (lA.) paisA, dhana. [. thavuM, banavuM (rU.pra.) thAkI javuM] gaDhAkura zrI. e nAmanI eka mAchalI gaDhAkhu chuM. thADA bIvALA lADu gaDhIDha (-Datha) strI. dhamakI gaDhArA puM. [ja gADuM' dvArA] gADuM meTara vageremAM paiDAM vaccenI jagyA, cIlA vaccenA UMcA bhAga. (3) DharanAM _2010_04 tv gAra peTa ane chAtIne! vistAra. (4) makAnaneA pAye . (5) zeraDInAM bI rAkhavAnA khADo. (6) TaeNpiyA, gaLacave gaDhA-saMdha (-ya) strI. [jue 'gaDo' + saM. sarve, sImAnA paththarane kAraNe.] (lA.) sImA, hada, saMdhi, maryAdA gaDhAsI . juvAra vagerenAM DaMDAM kApavAnuM hathiyAra gaDiyA-ceAtha (caeNArthI) strI. [jue 'gaDo' + gu. 'chyuM' ta.pra. + 'ceAtha.'] bhAdaravA suda ceAtha. (saMjJA.) gaDhiyAM na., ba. va. [jue 'gaDiyuM.'] (lA.) hasatI veLA gAlamAM paDatA khADA avAja, gaDagaDATa gaDuDhAvavuM, gaDDAvuM jue 'gaDavuM'mAM, gahuDuDuM kri, vi. [ranA.] AkAzamAM evA avAja thAya ema gahUcI . [saM. suDhI] gaLAnA velA gaDUcA puM. nagAruM makavAnI traNa pAyAnI kreDI ga^(-3)vuM a. kri. [ravA] gaDuDuDu' evA avAja karavA. gaDu(-3)tAjuM bhAve., kri. ga u(3)DhAvavuM che., sa. kri. gahUdiyA jue gaDhiyA.' gaDhecI puM. Dhorane thatA eka rAga tri., sa. kri. gaDeluM jue 'gaDavuM.' gaDeluM bhAve, kri. gazDhAvavuM gaDeDhATa jae ga uDATa.' gaDerAvavuM, gaDhAvuM jae gaDeDavuM'mAM, garUDo puM. [ravA.] maraNa-samayanA avAjavALA DhIle| zvAsa, ghareDA. [-De dhalAvuM (rU.pra.) maraNanI aNI upara AvavuM gapura puM. [jae gADara.'] gheTA, maMDhA. (2) makarA gariyA puM. [jue 'gaDera' + yuM' ta. pra.] gaDariyA, gADara carAvanArA bharavADa ke rabArI gaDeruM na. [jue gADara.'] gheTuM, meMduM, gADaruM. (ra) bakaruM gaDeruM? na. [jue gADuM.'] nAnuM gADuM. (ra) jhADanA thaDanuM jADuM lAkaDuM gaDherA puM. khADo. (2) DelInI aMdara beu bAju rAkhavAmAM AvatA eTalA jevA beThakanA bhAga gaDela (ca) zrI. e nAmanI eka jAtanI mAchalI gaDhI puM. [de.prA. 13ma] aNaghaDa paththara gaDhora puM. bhAjI vagerenA jhaDA. (ra) vITA, vIMTale zo puM, jakAta, dANa Dhora puM. jamIna mApavAnI sAMkaLanA vIsameA bhAga. (2)
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ garikA-pravAha gaNadhara DuMgaLIne daLA. (3) bhAra zAstramAM akSarameLa chaMdo mATe traNa traNa akSarene samUha garikA-pravAha . [saM] (lA) gADara-gheTAnuM ToLuM nIce (badhA maLI ATha "ga" che) tema mAtrAmeLa chaMdamAM cAra moDha cAlyuM jAya che te pramANe vicAra karyA vinA cAlu cAra mAtrAno samUha. (piM.) (5) saMskRta vageremAM samAna rasamane anusarye javuM e, gADariyo pravAha lakSaNavALA dhAtuo tema ja samAna prakriyA pAmatA zabAne gAma, mI vi. IzvaranA astitvamAM na mAnanAruM, nAstika. te te samUha. (vyA) (2) adhama, nIca, pAjI gaNu* . [saM. gu] (lA.) pADa, upakAra gaDha ! de.prA.] DuMgara ke pahADa uparane kile. (2) sarva- gaNa (-3) strI. haLamAM nakhAte ADo Ubhe ane trAMsa sAmAnya kile, keTa. (3) (lA.) sIvavAnA saMcAne eka bhAga pATiyA uparanuM lokhaMDanuM mALakhuM, [0 ukela, 0utha- gaNuka vi., pR. [saM.] gaNatarI karanAra mANasa. (2) jozI lAva (rU.pra.) agharuM kAma pAra pADavuM. (2) UthalapAthala gaNakAravuM sa. kiM. [saM. nag dvArA] darakAra karavI, lekhAmAM karavI. 0 gherA (rU.pra.) bImArI vadhI paDavI. 0 chata, levuM, lakSamAM levuM, dhyAnamAM levuM, gaNavuM, ganAravuM. gaNa0 levA (rU.pra.) muzkelInuM kAma pAra pADavuM] kArAvuM karmaNi, kri. gaDha-jI strI. [+ juo jItavuM' + gu. "yuM' bhU. 6, gaNa-kAruM vi. [sa. guI-GR-> prA. guI-RArama-] guNakArI 5.] (lA.) chokarIonI e nAmanI eka ramata gaNakAre chuM. (saM. jaLa-vAra->prA. 7-MAra -] gaNatarImAM gaDha-pati ! [ja e "gaDha + saM.] gaDhanI dekharekha sa 1 ganI dekharekha ane ane levApaNuM rakSaNa karavA nimAyele lazkarI amaladAra, kiledAra gaNagaNa ! [jue "gaNagaNavuM] evA avAja, gaNagaNATa gaDha-beDI strI. [+jue "gaDha + "beDI.'] hAthIne page gaNagaNavuM a. kri. [ravA] "gaNa gaNa" evo avAja kara. bAMdhavAnI eka prakAranI beDI giDhane keTa (2) sAme mANasa na samajhe e rIte bolavuM. (3) (bhA.) gaDha-rAMga strI. [ juo "gaDha' + "rAMga.'] gaDhanI dIvAla, nArAja thaI babaDavuM. (4) anirachA batAvavI, AnAkAnI gaDhAha puM. [o "gaDha' + saM. rova> prA. roha, prA. karavI. gaNagaNAvuM bhAve, ki. tatsama] gaDhane ghero bAreTa vagerene rahevAne latto gaNagaNATa chuM. [juo "gaNagaNavuM' + gu. "ATa' ku. pra.] gaDha-vAho puM, [o gaDhavI' + "vADo," lAghava.] cAraNa gaNagaNavAnI kriyA. (2) (lA.) gupta bAtamI gaDhavAlI vi. [hi. gahaDavAlI] haradvAranI uttara pradeza gaNu-gAyaka puM. [saM.] samUhamAM gAnAra gave gaDhavAlane lagatuM gaNa-gIta na. [saM.] samUhamAM gAvAnuM gIta, samUha-gIta gaDha-vAsI vi. jio "gaDha' + saM., pR.] gaDhamAM rahenAruM gaNageTI strI, e nAmanuM eka phaLa-jhADa gaDhavI puM. [ juo "gaDha saM. pati> prA.va-gaDha-pati'] gaNageTuM na. gaNageTInuM phaLa (lA.) cAraNa-bAreTane kAba gaNagorI-vrata na. [sa.] caitra sudi trIjanuM strIonuM eka gaDhavuM na. dANA bharavAnI cheThI vrata. (saMjJA.) gaDha puM. [ja gaDhavI + gu. "e" svArthe ta. pra.] gaNajIbhI strI, e nAmanI eka ASadhIya vanaspati (tucakAramAM) gaDhavI gaNaNaNa vA.] mAkhI bhamarA vagerene avAja gaDhAI strI, [hiM] dATavAnI kriyA, daphana gaNatara' vi. [o gaNavuM' dvArA] gaNatarI thaI zake gaDhAI strI. javAhiranI AMkaNI teTaluM thoDuM, ochI saMkhyAnuM siMkhyA karavI e gaDhANa (-zya strI. vagara kheDAyelI paDatara jamIna. (2) gaNatara* na. jio "gaNavuM' dvArA.] gaNavAnI kriyA, mAlikInuM DhoranuM carANa gaNatarI strI. [juo "gaNavuM' dvArA.] gaNavuM-saMkhyA karavI gaDhANa na. jyAM mAtra ghAsa ja ugavA devAmAM Ave che e. (2) gaNavAnI rIta. (3) aMdAja. (4) (lA.) tevI aNakheDa jamIna, bIDa, bIDI vicAraNA, lekhuM, gaNanA, "kansiDarezana." [nuM (rU.pra) gaDhAra puM. UMDo ghA. (2) khADo. (3) kha, ketara. (4) ghaNI ochI saMkhyAnuM] nAno vaheLA, vikaLe [karanAra mANasa gaNatarI-khAtuM na. [+ juo "khAtuM.'] jyAM AMkaDAonI gaDhiye paM. [jue "gaDha + gu, "yuM' ta..] gaDhanuM rakSaNa mAtra gaNatarI ja karavAmAM Ave che tevuM sarakArI taMtra, gaDha jI. [ja "gaDha' + gu. "I' svArthe strI pratyaya] - "sTeTisTikala DipArTamenTa nAne gaDha gaNatarI-bAja vi. [ + phA. pratyaya gaNatarI karavAmAM gIra vi. [jue "gaDha' + gu. "I' ta.pra.] gaDhane lagatuM. niSNAta. (2) (lA.) vicAra-pUrvaka kAma karanAra (2) . gaDhanA rakSaka, gaDhiye gaNataMtra (-tanca) na. [saM] prajAnA samUhamAMthI cUMTAI galiyuM na. eka jAtane kula-cheDa [gaNapati deva AvIne evA cUMTAyelA sabhyothI cAlatuM rAjaya-taMtra, gaNagaDhecA DuM, ba.va. [o "gaDha' dvArA. gaDhanA rakSaka manAtA rAjya, samaSTisattAka rAjya, "DemokrasI gahecI sI. jio "gaDha' dvArA. gaDhanI adhiSThAtrI devI gaNatI zrI. [hi. "ginatI dvArA "gaNatarI'nA paryAya tarIke] gaNa ! .] samUha, maMDaLa, ToLuM, jaththa. (2) varga. gaNatara, gaNatarI (3) zivanA anucaremAMne pratyeka anucara. (4) chaMda- gaNadhara puM. [] AcAryanI azi pramANe sAdhu-samu bha. ke.-42 2010_04
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaNana 658 gaNI dAyane laI pathvI upara pharanAra te te mukhya sAdhu. (na.) gaNikA sI. [saM] vArAMganA, vezyA. (2) nAca-gAnane (mahAvIra svAmInA AvA cauda pradhAna ziSyo gaNadhara' dhaMdhe karanArI bajAra strI kahevAya che.) gaNikAdhyakSa kuM. [ + saM. mathA] gaNikAo upara dekharekha gaNana na. [.] gaNavuM e, gaNatarI karavI e rAkhanAra sarakArI amaladAra (pUrvakAlamAM A rahetA) gaNunA DhI. saM. e "gaNatarI.' gaNikApati muM. (saM.] gaNikAne pati, bhaDavo gaNanAtIta vi. [+ saM. ramatI] gaNatarIne vaTAvI gayeluM, gaNikAlaya na. [+ . chuM., na] gaNikAone gaNatarImAM na Ave tevuM, apAra nivAsa, (2) vezyA-ghara, kuTTaNakhAnuM gaNa-nAtha, gaNu-nAyaka puM. [4] mahAdeva zivanA putra gaNikAvasthA strI, [+ saM. mavasthA] vizAnI dazA. (2) gaNeza, vinAyaka. (saMjJA.) nAcavA kUdavAnI vRtti karavAnI sthitimAM mukAyelI sakInI gaNanA-yaMtra (-yantra) na. [saM.] saMkhyAonI gaNatarI karavAnuM hAlata yaMtra, kepyuTara' gaNita vi. (saM.) gaNavAmAM AveluM, gaNatarI thaI che tevuM. gaNanIya vi. [saM.] gaNatarImAM levA jevuM, gaNanApAtra, gaya (2) na. AMkaDAnI gaNatarI, hisAba. (3) AMkaDAnI gaNa-pati muM. [saM.] jue "gaNanAtha." (saMjJA) gaNatarI karavAnuM zAstra (aMkagaNita bIjagaNita bhUmiti gaNapati-pUjana na. [sa.] juo "gaNeza-pUjana." tripheNamiti kalanavidyA vagerenuM), "methemeTikasa gaNa-patra !. [, na.] juo 'gaNota." gaNita-kAra vi. [saM] gaNatarI karanAra. (2) bhinna bhinna gaNu-pATha puM. [saM.] pANinie aSTAdhyAyI vyAkaraNamAM gaNitanA graMtha lakhanAra, gaNitazAstrI, methemeTiziyana' judI judI prakriyAomAM samAna rIte pasAra thatA zabda- gaNita-jJa vi. [saM.] gaNitazAstranuM jJAna dharAvanAra mAMnA mukhya ulekha karI evA tyAM tyAMnA zabdonI gaNita-5ddhati strI, [.] gaNitanI bhinna bhinna rIta yAdI ApI che te graMtha. (saMjJA.). gaNita-pATI zrI. siM.) AMkaDAothI gaNita karavAnuM gaNa-pATa kuM. [e "gaNa' + "pADa.'] guNapADa, upakAra, zAstra, aMkagaNita, eNrithameTika' AbhAra gaNita-pAraMgata (pArata) vi. siM.] gaNitavidyAmAM niSNAta gaNa-pUraka vi. [saM] sabhAmAM joitI eAchAmAM ochI gaNita-5za chuM. [saM.] vastunA jA jA samaha ane mAnya saMkhyA batAvanAra. [0 saMkhyA (sakhyA) (rU. pra.) eone goThavavAnI rIta, paryuTezana' gaNita-pramANa na. [sa.] cAra saMkhyAnuM pramANa, 'erithagaNu21 . [2vA. + saM.] "gaNagaNa' e avAja, gaNa- meTikala preparzana' (bIjA-trIjAne guNAkAra=pahelA-thAne gaNATa, (2) aspaSTa kavani guNakAra) gaNarAja puM. (saM. 1-jAna] gaNataMtra rAjyanA mukhya saMcAlaka gaNita-vijJAna, gaNita-vidyA strI. [saM.] juo 'gaNita(3)." gaNavata) na. juo 'gaNeta." gaNita-verA vi. [...] juo "gaNita-jJa.' gaNavaTa(-1)-paTekho ) . [+juo paTe,do.] gaNata gaNitavya vi. saM.] gaNavA jevuM. (2) gaNanAmAM-lekhAmAM ApavAne lagatA dastAveja, gaNata-nAmuM levA jevuM gaNavAda puM. [sa.] prajAtaMtrane siddhAMta, 'DemokrasI' gaNitazAstra na. [saM.] jue "gaNita-vijJAna." gaNavAdI vi. [saM. 5.] gaNavAdamAM mAnanAruM, prajAtaMtravAdI gaNitazAstra-jJa vi. [sa.], gaNitazAstrI vi. [saM., pR.] gaNavuM sa. kiM. saM. r[> prA. naLa-, tatsama] saMkhyA gaNitazAstranuM jJAna dharAvanAra, gaNita-jJa, "themeTiziyana' kADhavI, gaNatarI karavI. (2) hisAba ke gaNita vagerenA gaNita-zreDhI, gaNi(-NI) strI. [saM.] pratyeka aMka vacce dAkhala karavA. (3) (lA.) lekhAmAM levuM, gaNanA-gaNatarImAM samAna saMkhyAnuM aMtara rahetuM hoya tevo aMkane krama levuM, darakAra rAkhavI. (4) samajha dharAvavI. gaNAvuM karmaNi, (caDato tema Utarato paNa). (ga) phi. gaNAvavuM che., sa.kri. [pizAka, "yuniphorma gaNita-siddha vi. [4] gaNatarI thavA-karavAthI maLeluM gaNu (6) . [sa.] harakeAI te te samUhane ekasarakho gaNitAnaMda (-16) vi., na. [+ saM. mA-na] jenA gaNAsaNa (gaya-samya) zrI. thoDI ghaNI jevI tevI khabara AnaMdanI gaNatarI thaI zake tevuM gauNa brahma, akSara brahma gaNasattAka vi. siM] prajAnuM rAjyataMtramAM pratinidhitva hoya (jemAMthI sRSTine vikAsa thaye che.). (zuddhA. vedAMta) tevuM (rAjyataMtra), prajAsattAka [saNasAre gaNita vi. saM.] gaNitazAstra-jJAtA, hisAbanavIsa gaNasAre chuM. [ravA] avAjanA izArAthI apAtI cetavaNa, gaNitIya vi. [saM.] gaNitane lagatuM [sAvI gaNAdhipa, gAdhipati, gaNAdhIza, gaNAdhIzvara, gaNa- gaNinI sI. [saM.] jena sAvIonA gurusthAnanI moTI dhyakSa chuM. [sa. naLa + majA, , maNIrA, mathIzvara, gaNipiTaka na. [saM.] dharmagraMthono samUha. (jena.) mathakSa] jue "gaNanAtha." (saMjJA.) gaNivara chuM. [.] uttama jenAcArya. (jena.) gaNAvavuM, gAvuM jue "gaNavuM'mAM. gaNi-vighA strI. [saM.] e nAmanuM eka kAlika sutra. gaNi chuM. (saM.] jaina sAdhuonA gacchane te te mukhya (jena.) [(jena) AcArya, gaNI. (jaina) gaNI chuM. [saM.] ziSyane samUha dharAvanAra guru, gaNi. 2010_04
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaNI-karaNa gaNI-karaNa na. [saM.] AMkaDAonI rakamenA saha karavAnI kriyA, 'rRpiMga' (ga.) gaNImata jue 'ganImata,' -gaNuM vi, saM. punita-> prA. yunima-] eka pachI jaththAnuM Avartana batAvatA pra. 'e-gaNuM' 'traNagaNuM' vagere] eka saMkhyAne te te saMkhyAthI guNeluM gaNeluM a. kri. [ravA.] gaNagaNavuM. (2) (tepa vagerene) avAja thavA, gaDagaDavuM gaNeNATa huM. [jue 'gaNeNanuM' + gu. 'ATa'kR.pra.] gaNagaNAta. (ra) (tepa vagerenA) gaDagaDATa gaNela, "huM vi. [4e 'gaNavuM" + gu. 'ela,huM' bI.bhU.kR.] (lA.) anubhava lIdheA che tevuM, anubhavI gaNeza puM. saM. La + phrA] jae gaNa-nAtha.' (saMjJA.) [. gALI (rU. pra.) lADu. . besADavA (-eNsADavA) (rU.pra.) sArA kAmane! AraMbha thave, 0 mAMDavA (rU. pra.) sArA kAmane! AraMbha karave!. zrILerAya namaH (rU. pra.) AraMbha] gaNezacatuthI strI. [saM.], gaNeza-ceAtha (-cAzya) zrI. [+ jae 'ceAtha.'] bhAdaravA sudi ceAthane divasa, gaNezajayaMtI. (saMjJA.) gaNeza-paMcAyatana (-5khyA-) na. [saM.] vacce gaNapatiIzAne viSNu-agnikhUNe ziva-te tyamAM sarya-vAyanyamAM pArvatI e rIte pAMca devene samUha gaNeza-pUjana na., gaNeza-pUjA strI. [saM.] badhAM mAMgalika kArTane AraMbhe karavAmAM AvatuM gaNapatinuM SoDaze|pacAra arcana, gaNapati-pUjana gaNeza bhAgiyuM vi. [+ jue 'bhAgiyuM.'] (lA.) mAtra nAmAM ja bhAga dharAvatuM bhAgIdAra gaNeza-sthApanA zrI. [saM.] mAMgalika kAryonA AraMbhamAM pUjana mATe karavAmAM AvatuM gaNezanI mUrtinuM sthApana. (2) gaNapatinuM AvAhana gaNezi(-si)yAM na., kha. va. [saM. 'gaNeza' + gu. ta. pra.] gaNezanAM gIta gaNezi(-si)yuM na., cA puM. [jue 'gaNeziyuM.'] (lA.) makAnanI dIvAlamAM khAtara pADavA kAcavA mATenuM ejAra, khAtarayuM '"yuM' gaNe-saNe kri. vi. kAnakAna. (ra) saNasaNATI sAthe gA puM. geALa nAkhI karelI ghauMnI pUrI. (ra) ghAgharA temaja kapaDAMmAM mUkavAmAM AvatI goTha, saMAkha. [ sUkA (rU, pra.) kapaDAMne gADha mUkavI. 0 jALave (ph. pra.) khetaramAM pALiyAne chevaTanA kayArA sarakhA karavA] gota na. saM. rULa-patra > prA. lakatta] jamInadArI ane kheData vacce thatA sAMthane lekha, gaNeAta-nAmuM, (ra) vidheATI, mahesala, 'revanya.' (3) bhADe kheDavA ApelI jamIna gaNAta-khAtuM na. [+jue khAtuM.] bIjAne kheDavA Apela jamInanI pedAza ane kharcanuM ceApaDAmAMnuM khAtuM gaNuAta-nAmuM na. [+ jue 'nAmuM.'], gaNuAta-paTA, ho puM. [+ ja 'paTA, TTo.'] gaNAte ApavAne mATe karAtA _2010_04 gata-prANa dastAveja [(ra) gaNAte rAkhanAra gaLuMtiyuM vi. [+]. iyuM' ta. pra.] gaNAtane lagatuM. (2) gaNuAtiyA vi., puM. jue 'gaNeAtiyuM.'] gaNAta jamIna rAkhanAra kheDUta, khAtedAra, sAthIDe [gaNeAtiyuM gaNetI vi. [+ jae gu. 'I' ta. pra.] gaNAte rAkhanAra, gaNya vi. [saM.] jae 'guNanIya,' gayuM vi. juo gaNavuM' + gu. yuM' bhrU kR.] 4e 'gaNela, luM.' gaNyuM.gAMThathuM vi. [jae 'gaNyuM' + gAMDavuM' ekaThuM karavuM' evA gu. bhA. mAM apracalita dhAtunuM 'yu'zrI bhrUkuM.] (lA.) gaNatarImAM thADuM, thADI saMkhyAnuM gata vi. [saM.] gayeluM, vIteluM. (ra) (lA.) avasAna pAmeluM, maraNa pAmeluM, marI gayeluM. (3) (samAsanA uttarapadamAM) raheluM, aMdara samAyeluM, aMtargata. (4) cAlyuM AvatuM, paraMparAe AvatuM. [.thavuM (rU. pra.) maraNa pAmavuM] gataOM (nyU) skrI. [saM. fa] gati, cAla. (2) ramatanI ke vAghanI bAjI. (3) Azare. (4) dazA, avasthA, paristhiti. (5) maraNeAttara dazA. (6) meAkSa. [. khAvI (rU.pra.) hArI javuM. . nAcavI, 0 bharavI (rU. pra.) tAlabaddha rIte nRtya karavuM. 0 ajavI (rU. 5) sUra vAgavA, . anAvavI (uM. 3.) durdazA karavI. 0 bhUlathI (3. pra.) tAla rIta gati vagerenA cAla na raheveza. 0 ramavI, 02mI javuM (rU. pra.) chetaravuM. * lAgavI (r..pra.) ramatamAM vAro AvaveA. . lAgavuM (rU. pra.) lekhe lAgavuM. -te ghAlavuM (gatye-) (rU. pra.) kAme lagADavuM, ThekANe pADavuM. (2) avasAna pAmelAnI pAchaLa zrAddha vagere satkAryo karavA. -te javuM (gaye-) (rU. pra.) sadagati pAmavuM] gatakaDuM na. hasavuM Ave ane gammata thAya tevuM veNu, majAka, TALa. (2) navAInI vAta. [-nAM kADhavAM (ph. pra) TIkhaLa karavuM, hasavuM Ave tevA ToLaTappA karavA] gatakAlIna vi. [ ] pasAra thaI gayelA samayanuM, bhUtakAlIna, gayA jamAnAnuM 59 gata-cetana vi. [saM.] zarIramAMthI cetana-bhAna cAyuM gayuM che tevuM, elAna, bezuddha, (2) zarIramAMthI prANa nIkaLI gayA che tevuM, gata-prANa, mRta, maraNa pAmeluM gata-jIvita vi. [saM.] gata-prANa, maraNa pAmeluM gata-javara vi. [saM.] tAva UtarI gayA che tenuM gata-patikA strI. [saM.] pati maraNa pAmyA che tevI strI, vidhavA [puruSa, vidhura gata-patnI puM. [ sa~. ] patnI maraNa pAmI che tevA gata-pADha (gatya) puM. [jue 'gatara'+pATa\'] kheAjA khAnAmAMnA lAkaDAnA ceArasa bAjoTha upara karavAmAM AvatA eka dhArmika vidhi gata-pratyAgata vi. [rsa,] jaIne pAchuM AveluM. (2) na. saMgItanA tAleAnA eka prakAra. (saMgIta.) gata-prabha vi. [saM,] jhAMkhuM paDI gayeluM, teja haThI gayuM che tevuM. (ra) (lA.) jhaMkhavANuM paDI gayeluM, chelIluM thayeluM gata-prANu vi. [saM.] zarIramAMthI prANa nIkaLI gayA che tevuM,
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ gata-bala(La) 160 gati-maMta prANarahita, avasAna pAmeluM AMdhaLuM anukaraNa gatabala(La) vi. [saM.] nirbaLa, nabaLuM paheluM gatAnugati strI, siM. gata + anu-nIti karelAnuM anukaraNa. gata-buddha vi. saM.) buddhi nAza pAmI che tevuM, nidi, (2) juo 'gatAnugata." bina-akkala gatAnugatika vi. [+ saM. ta. pra.] (AMkha baMdha karI pAchaLa gata-bhaTUMkA strI. [saM.] juo gata-patikA.' anusaraNa karanAruM. (2) na. AMdhaLiyAM, gADariyo pravAha gata-bhArya vi. [sa.] jue "gata-patnIka." gatAyu vi. [saM. nata + Ayu ] AvaradA pUrI thavA AvI gata-rasa vi. siM] rasa nAza pAme che tevuM, nIrasa. (2) che tevuM, khUba vRddha. (2) gata-prANa, maraNa pAmeluM svAda vinAnuM [nidhana gatartavA visI. [sa. 1a + mArta] tuvaya pUrI thaI che gatalakSamIka vi. [4] saMpatti-samRddhi nAza pAmI che tevuM, tevI strI, acale nathI AvatA-baMdha thayo che tevI uMmare gatavaya vi. siM. "vAsa ], 07 vi. siM] uMmare pahoM- pahocalI cI celuM, taddana vRddha gatartha vi. [sa. 1a + artha bIjA arthamAM jeno artha gata-viheNuM (gatya-) vi. [jIe "gata' + 'viheNuM.](lA.) samAI gayo hoya tevuM, samajhAI gayeluM. (2) nidhana acapaLa, bhejuM vuiM, nirdhana gatAsu vi. saM. 1ra + masu] jue "gata-prANa.' gatavi-vaibhava vi. [ saM. ] vaibhava nAza pAmyA che gatAMka (gatA) kuM. siM, jANa + a6] gayelo pUrva AMka, gata-brIDa vi. siM] lajA vinAnuM, nirlajaja, bezarama chello aMka. (2) (sAmayikamAM anusaMdhAna pAnuM (phalANuM) gata-thatha vi. [saM.] vyathA-pIDA-dukha naSTa thayela che tevuM, gati strI. [sa.] javuM e. (2) vaga, jhaDapa, (3) praveza, duHkhamAMthI mukta thayeluM sUjha. (4) Azraya, Azaro. (5) zakti. (6) sthiti, gata-zaizava vi. [sa.] bacapaNa 5 DuM thaI gayuM che tevuM dazA, avasthA. (7) maraNa thayA pachInI paristhiti. (8) gata-zeka Li. siM.] zoka cAhe game che tevuM, zeka vinAnuM ukela, mArga. [0 ApavI (rU. pra.) cAlatuM karavuM. 0 thavI gata-sana vi. [sa.] sava-tAkAta nAza pAmI gayela che (rU.pra.) sadagati thavI. (2) mokSa thA. 0mAM mUkavuM (rU.pra) tevuM, satva-hIna. (2) rasa nAza pAme che tevuM, nIrasa cAlatuM karavuM]. [jA-Ava gata-saMga (-9) vi. [saM] Asakti vinAnuM, anAsakta. gati-Agati strI. si., saMdhi vinA] javuM AvavuM e, (2) phaLanI AzA na rAkhanAruM gati-(kendra) na. [saM] jyAMthI viga zarU thAya-hilacAla gata-saMdeha (-saha) vi. [saM.] saha-saMzaya-zaMkA rahela zarU thAya te biMdu, gatinuM madhyabiMdu [bahIla" nathI tevuM, ni:zaMka, niHsaMdeha, niHsaMzaya gati-cakra . [4] vegane niyamanamAM rAkhanAruM paiDuM, "phalAIgata-ha vi. saM.] jhaMkhanA nAza pAmI che tevuM, tRSNA gati-citra, cheka na. [saM.] jue "cala-citra,' ('sinemA). vinAnuM thayeluM [nirahaMkAra gati-ja vi. [saM.] vega dvArA utpanana thatuM "kAIneTika.' (pa.vi.) mata-ramaya vi. 8.7 Azcarya na pAmanAruM. (2) garvarahita, gati-janeka vi. [4] vaga utpanna karanAruM na karanAruM gAkSa vi. saM. ta + akSa>akSa, samAsamAM] phUTI gayelI gati-janya vi. [saM.] vega dvArA utpanna karI zakAya tevuM AMkhavALuM gati nati . siM.] eka pachI bI ema veganI paraMparA gatALa vi. [saM. + juo "khaLa.''] patto na lAge tevuM gatiniyamana na. [saM.] gatine ekasarakhI rAkhavApaNuM, gatagata vi. siM, jata + mAM-ma] gayeluM ane AveluM.(3) gati vadhughaTTa thAya ema karavApaNuM na. AvavuM ane javuM e, avara-javara, Avajo gati-niyaMtraka (-yatraka) vi. [saM.] gatine ekasarakhI rAkhanAruM gatagata-bheda puM. [saM.] ekane eka zabda zarUthI tema gati-niyaMtraNa (-cantraNa) na. siM.] jue "gati-niyamana" aMtathI vaMcAtAM tene te rahe te varNavinyAsa. (kAvya) gati-niyAmaka vi. siM. juo "gati-niyaMtraka." gatagatasthiti strI. siM.] Adelana, Dolana, jhUlaNuM, gati-parimANa na. siM.] vaganuM mApa esilezana' gati-preraka vi. [saM.] calana-zakti utpanna karanAruM gatagata-svastika prabaMdha (-bandha) muM. (saM.) sAthiyAnA gatila(La) na. [saM.] grahonI spaSTa gati kADhavA Apa AkAramAM vaNe goThavAyA hoya tevuM eka prakAranuM citra- vAmAM Avato saMskAra. (.) kAvya. (kAvya) [samajha, sUjha, jJAna gati-bhaMga (- ) ! [saM.] veganuM baMdha paDI javuM e. (2) gatAgama (gatyAgamya) jI. [o 'gata' + "gama, ] (lA.) vi. jene viga thaMbhI gayo che ke tUTI gayuM che tevuM gatA geLa vi. jio "gata' + saM. no cakaraDI letuM, gatibraza (-braza) puM. [saM.] vegamAM AvI paDate avarodha, goLa goLa pheravuM. (2) kri. vi. ekadama, ghaDIvAramAM, jaladI gati-bhaMga gatAta tya) zrI. khAvApIvAne vyavahAra gatimaya vi. siM.] satata vegamAM raheluM, satata cAlyA karatuM gatAdhi vi. (saM. mata + maf] jenI mAnasika pIDA TaLI gati-mati strI. [saM.] kAryane viga ane buddhizakti gaI che tevuM gati-maMta (mana) vi. [sa. ati + saM. mag>prA. paMta ta. gatAnugata vi. saM. jata + anu-jata] gayelAnI pAchaLa gayeluM, pra.], gatimAna vi. siM. jAtimAnuM chuM, vi.] satata vegamAM anukaraNa karyuM che tevuM. (2) (lA) na. gADariyA pravAha, rahetuM, gativALuM, vegIluM 2010_04
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ gatimArga 661 gadaravuM gati-mArga kuM. [sa, graha vagerenI gatine bhramaNamArga. jo-Ava, Ava-jA (khagoLo) gatyAtmaka vi. [saM. nata + Atman + ] satata gatimAM gatimalaka vi. saM.] jenA maLamAM gati che tevuM, cAlyA karatuM rahenAruM, gatimAna, vegIluM gatiyuM vi. [sa. jati + gu. "IyuM' ta.ka.] sadagati pAmeluM. gathala-mathala (gathala-mathakya) strI, gaDamathala, dhAMdhala, dhamAla (2) (lA.) yuktithI kAma kADhI lenAruM gAliyuM na. [jae "gothuM vikAsa.] gothuM, goThImaDuM, gati-yegyatA strI. [sa.] cAlavAnI zakti hevI e (2) pANImAM mAravAmAM Avate bhUsake gati-rahitatA strI, si.] vigano ke halanazaktine dareka gada 5. [.] rega, zArIrika kayAdhi, darda rIte abhAva gada6 na. bahAnuM, bhiSa, nimitta gatirodha puM. [saM] vigamAM thatI ke thayelI rukAvaTa gadA 5. paTTAbAjInI ramatamAM vaparAto daMDako gatirodhaka vi. siM.] vegane aTakAvanAruM. (2) na. viga gadagaDuM vi. gaMda, meluM. (2) aMdhArAmAM paDeluM hoya tevuM aTakAvanAruM sAdhana, "breka' [batAvanAruM patraka gadagada' juo "gadagada.' gati-lekha ! .] gatinI-ganI mAMdhaNI ane ene gadagada* vi. [21.] jemAM kIDA khadabadatA hoya tevuM gati-lekhaka vi. [saM.] gatinI nedha karanAruM (yaMtra) gadagada a. ji. [saM. Dha-nA. dhA.] gagada thaI javuM gati-lekhana na. [saM.] gatinI mAMdhaNI gadagadavuM a. kri. [ravA.] khadabadavuM. (2) paru paca vagerenuM gati-vardhaka, na vi. siM.] vegane vadhAranAruM gegavuM. (3) phaLa vagerenuM khUba pAkI kI thaI javuM. gati-vardhana na. (saM.] veganuM vadhavApaNuM (4) sa. ki. masaLavuM [gagada thaI javuM e gati-vaMta (vakta) vi. saM. 1fa + maMa>prA. paMta ne badale gadagadATa' 5. [ja e "gadagadavuM" + gu. "ATa" ka. pra.] aniyamita degvaMta ta. pra.] juo "gati maMta." gadagadATara 5. jio gadagadavuM' + gu. "ATa' ku. pra.] gati-vAhaka vi. saM.1 vegamAM lAvanAruM, calanazakti ApanAruM paru paca vagerenuM pAkI kIro thaI javuM e gati-vijJAna vi. siM], gatividyA strI. [sa.] gatinI gadaga(-ba)diyAM na., ba.va. [ravA.1 lAkha vageremAM AgaLIthI mImAMsA karatuM zAstra, gatizAstra gadI nadI belI camakAvavAnI kriyA, galIpacI karavI e. gati-viSayaka vi. si.) vigane lagatuM (2) (lA.) bhojana vagerenI relamachela, khadabadiyAM gati-vRddhi strI. siM. vegamAM vadhAre thavAnI kriyA gadagadI strI. e nAmanI eka ramata gativega . [saM.] cAlavAnI jhaDapa, veganI jhaDapa gadagaduM vi. [ja "gadagadavuM +gu. "G" ka. pra.] kehavAI gayeluM, taddana picuM paDI gayeluM [vagerenuM) gati-zakti strI. [saM.] cAlavAnuM baLa, veganI zakti gati-zAstra na. [saM] o "gati-vijJAna.' gadagela DuM ghATuM ane DahoLuM pANI (navA varasAdanuM nadI gatizIla vi. [saM.] satata gatimAM rahenAruM, gatimAna gadacAma na. hAthInI pITha upara thate ghAruM paDavAno roga gatizIlatA strI. [saM.] gatizIla hovApaNuM gadaDa-mada vi. [2vI.] hRSTapuSTa, majabUta tevuM ja jADuM gati- nya vi. [saM.1 kaI rIte hAlI na zake tevuM, halana gadaDa(-2)sakri. [2vA.] paga vatI masaLavuM ane dabAvyA karavuM. (2) (lA.) ragaDavuM, herAna karavuM. gadaDAvuM karmaNi, calana vinAnuM, taddana sthira gati-samuccaya 5. [saM.] bhinna bhinna gatiene samUha ji. gadaDAvavuM che, sakri. gadaDAvavuM, gadaDAvuM e "gadaDavuM'mAM. gati-hIna vi. [saM.] gati vinAnuM, halanacalana na karanAruM, gatarAM na, ba.va. [ravA.] DhoMga. (2) bahAnAM sthira gada5da na. [2.] bathaMbaththA, mArAmArI gatihInatA strI. [saM.] gatihInapaNuM, sthiratA gadaba strI. beDA baLada vagerene khAvA mATenA methInAM pAna gatAya vi. [.] gatine lagatuM [jhaDapathI janAruM jevAM pAnavALA choDa, rajake gIluM vi. si. sa + gu. IluM ta..] vegavALuM, vegIluM, gadabada vi. rivA.] jemAM kIDA khadabadatA hoya tevuM, gadagada gate-gatuM na. siM. nata ne dvirbhAva kharca karyo hoya teTaluM gadabadavuM a, kri. jio "gadabada', nA. dhA.] khadabadavuM pAchuM meLavI levApaNuM, kheTa pUrI paDavI e. (2) vi. gadabadiyAM na. ba.va. jie "gadabadavuM + gu. "yuM' ku.pra.]. pitAnI mAlikInuM, tadana svAMga, [0 thavuM (rU.pra.) sarabhara (lA.) jae "gadagadiyAM." gadamadavuM a.kri. rivA.] rUjha na AvavI, gegyA karavuM gatetsAha vi. [, gata + kallA jene utsAha naSTa thaye gadamadATa kuM. [juo "gadamadavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] gadache tevuM, nirutsAha, khinna, udvigna, udvega pAmeluM maravuM e, gadagadATa gatyarthaka vi. [sa. + artha + ] jemAM gatino artha gadara na. aDadhuM pAkuM phaLa hoya tevuM (kriyArUpa). (vyA.) gadaravuM a. kri. paTa-pUratuM poSaNa mAMDa mAMDa meLavavuM. gatyaMtara (gatyantara) na. siM. ta + catta] gatimAM AvatI | gadarAvuM bhAve. kri. gadarAvavuM che., sakri. bIjI gati, gatine pheraphAra. (2) (lA.) upAya gadaravuM sakri. rivA.3 juo "gadaDavuM." gadarAvuM karmaNi, gatyAgati strI. [saM. ati + cA-ti] javuM AvavuM e, kri, gadarAvavuM che., sa.ki. thavuM]. 2010_04
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ gadarAvavuM. gairAvavuM,1-2 gadarAnuM 2 jue gAravuM 'mAM, gadarI strI, kIDhuM, mela gadara strI. [hiM.] ruyela khaMDI (uttarapradezamAM tema paNa kaDaka ziyALAmAM paheravAmAM AvatI) gadaluM vi. gaMduM, meluM gadavuM .kri. TaTAra UbhA rahevuM. (ra) thAkI javuM. (3) DhADavuM. gadAvuM bhAve, kri. gadAravuM, gadAvavuM pre., sakri gadaLa (-LyuM) sI. chAMTavAmA rAtA raMga gadaLa (-5) zrI, gapa, kheATI vAta gadaLAI zrI, [sa 0 gadheDAI.] mUrkhAI gadaLuM vi. DahALuM garTaMga (gadagnya) sI. mAlasAmAna bharavAnI vakhAra gadA zrI. [saM.] yuddhanuM nIce goLa gaThThAvALuM ane hAthAvALuM leAkhaMDanuM eka hathiyAra 162 gadAI . [phA.] garIbI gadAyaja huM. [sa. v + agna-I] (gadanA meTA bhAI ) zrIkRSNa gadAdhAta puM. [saM, garA + mA-vAta] gaDhAne mAra gadAdhara huM. [saM.] (zAMg nAmanI gadA dhAraNa karanAra) bhagavAna viSNu, (saMjJA.) gadAmaNI strI. e nAmanI eka ramata gadAyuddha na. [saM.] gadAthI laDavAmAM AvatI laDAI gadAravuM, gadAvavuM, gaDhAvuM jae 'gaDhavuM'mAM gadAha-na-ma)dAha, gadAMmaThThAM vi. huSTapuSTa, alamasta gadiyANI strI. e nAmanI eka vanaspati gakriyAA puM. [saM, vALa6- dvArA] aDadhA rUpiyAbhAranuM jUnuM se|nA-cAMdInuM eka vajana [baccuM, khadIluM gaDhiyuM na. [jue 'gaDhI 'gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] bakarInuM diyA puM. khADA gadI gaDha(-dhA)-majurI jue 'gadhA-majUrI.' gaddha(-dhA)-mastI jue 'gadhA-mastI.' bIjegaDha(-dhA)dvaitaruM jue 'gadhA-vaitaruM.' gahI(-dhI) jue gaMdhI.' gaDhI(-pI)-phAlI jue gadhdhI-phAlI.' gaG(-dhuM) vi. [jue 'gaddho'.] (lA.) khaM. evak gadve(-dhe)-mAra jue 'gadhe-mAra.' gAhe(-dhe)vAna jue 'gayevAna.' gaDha(-dha) jue gadheA.' na. bakarInuM baccuM, khadIluM gadIOkri.vi. [ravA.] gadargAdeyAM karatI veLA bAlAtA udgAra gadIThuM na. [jue 'diyuM'. ahIM DuM'svArthe ta. pra.] gheTAnuM nAnuM baccu gaderUM na. mATInuM meTuM DhakuM gadeluM na. gAdaluM. (ra) paththaranuM evuM zadUta na. hADakAM mAMhenA narama mAve gadUra puM. khaMjavALa, kharaja, vara gade zade ke.pra. [ravA.] bakarAM cAratAM bharavADathI karAtA evA uccAra _2010_04 gadgada vi., kri.vi. [saM.] gaLagaLuM gaddagadita vi. [saM.] gaLagaLuM thaI gayeluM gadgurI ja dharI.' gaDha(dhA)I jue gadhAI.' gaddhA(-dhA)-pacIsI(-zI) strI. [jae gaDho' + 'pacIsI (-zI).'] (lA.) javAnIneA uddhatAI bharele samaya gaddhA(-dhA)-pATu srI, [jue 'gaddho' + 'pATu."] (lA.) gadheDA pATu mAryAM kare e jAtanuM tAkAna gaddhA(-A)pUcha na. [hiM. gaMdhA-pRSTha] gadheDAnuM pUruM. (ra) (lA.) vi. mUrkha, bevakUfa. (3) jiddI, jakkI, haThIluM gadhaDa-lIMbu gadya na. [saM.] padyanA jevuM kAI cAkkasa saMkhyAnA akSaronuM ke ceAsa saMkhyAnI mAtrAonuM baMdhana nathI tevuM sAdI svAbhAvika vAkaya-racanAvALuM khelavuM yA lakhavuM e, 'prejha' gadya-kAra vi. [saM.] gadya lakhANa karanAra graMthakAra gadya-kAvya na. [saM.] padyAtmaka na hoya tevI rasa alaMkAravALI racanA. (kAnya.) [racanA, gadya-graMtha gaMdha-kRti . [sa.] gadyAtmaka racanA, jemAM padya nathI tevI gadya-khaMDha (-khaNDa) puM. [saM.] gadya-prakAranAM vAkayonA samUha, TUMkuM lakhANa, preAnDa peseja' gadya-graMtha (-grantha) puM. [saM.] jae 'gadya-kRti.' gadya-tA strI. [saM.] svAbhAvika svarUpanA gadyanuM havApaNuM, apadya-tA [lakhANa gadya-padya na. [saM.] vAkayakhaMDAtmaka lakhANa ane chaMdeAbaddha gadyapadyAtmaka vi. [ + saM. Aman + ] jemAM gadya ane padha beu che tevuM gadya-prakAra puM. [saM.] gadya-lekhananI rIta gadya-baMdha (-bandha) puM [saM.] gadya-lekhanavALI racanA, gadya-kRti gadyamaya vi. [saM.] gadyalakhANavALuM, jemAM gadya lakhANa che tevuM gadya-yuga puM. [saM.] padya-kAvyanuM svarUpa dharAvatI racanAe sivAya bIjuM samagra sAhitya gadya-svarUpamAM lakhAya tevA kAla gadya-lekha puM [saM.] padyamAM na lakhAyela tevuM lakhANa dharAvatA vizALa vAkayasamUha-rUpanA nibaMdha, pre-jha- ArTikala' gadya-lekhana na. [saM.] gadyasvarUpanuM lakhANa, apadyAtmaka lakhANa gadyazailI A. [saM.] gaghalekhananI cAkkasa prakAranI te te paddhati (kAI sAdI, koI alaMkAramaya, kAI saraLa vAkayonI, krAI" saMkula-saMyukta vAkayonI, kAI saraLa zabdonI, kaI bhArekhama saMskRta ke aMgrejI zabdonIAvI AvI vividha prakAranI) gadya-sAhitya na. [saM.] gadyaprakAranuM ja lakhANa jemAM che tevuM sAhitya (navalakathA navalikA nATaya vivecana itihAsa-rAjakAraNa vagere aneka viSayAnuM) gadya-svarUpa na. [saM.] chaMdeAddha na hoya tevuM lekhana-rUpa gadyAtmaka vi. [saM. ya + Atman + ], gadyALa, -Lu vi. [saM. ca + gu. ALa'-'ALu'ta.pra.] gadya-svarUpamAM hoya teluM, gadyavALuM, gadyamaya gavALu-tA strI. [+saM, tA. ta. pra.] gadyAtmaka svarUpa heAvApaNuM gadhaDha jue 'gAiDa,' gadhaDhalIMbu jae zeAiDa-lIMbu.'
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ gadharAI gadharAI srI, gaLAmAM thatI baLatarA gadhA("hA, pA)I strI. [ hiM, gadhe!' + 'AI ', ta. pra.] (lA.) gadheDAveLA, mUrkhatA, evI eva mANasa gadhAI-bhAI huM. [+jue 'bhAI.'] (lA.) murkha mANasa, [e nAmanI eka ramata gadhAnvayI strI. [ja gadheA,'-dvirbhAva + gu. I' skrIpratyaya] gadhA-caMda (-canha) vi.,puM. [jue 'gadhe|' + vizeSa saMjJAone aMte AvatA 'caMdra' (saM. santra)] (lA.) mUrkha mANasa, evaka mANasa gadhADA-sAra (-raya) strI. paramaNane kUvA sAthe sAMkaLI rAkhanAruM lapasI jAya tevuM gALiyuM. (vahANa.) gadhADhiyuM jue 'gadheDayuM.' gadhADI jue gadheDI.' gadhADuM e 'gadheDuM,' gAya jae 'gadheDA,' gala(-dhA)-pacIsI(-zI) jue 'gaDhA-pacIsI(-0).' gadhA-bhamarI strI. [jue 'gadhe|' + 'bhamarI.'] gheADAnA kapALamAM AMkhAnA nIcenA bhAgamAM AvatI vALanI bhramarI, AMsu-DhALa gadhA(nhA,-dhA)-majUrI srI. [juo 'gadheA' + majUrI.'] (lA.) gA uparAMta bhAra upADave e dhA-mastI . [jrae 'dheA' + 'mastI,'] gadheDAnA prakAranuM ekA" tAkAna dhA-lepTana na. [jae gadheA' + saM.] gadheDAnuM leTanuM e (2) gadheDuM leArTa te jagyA [eka vele gayA-vela(2) strI. [jue 'gadhe' + 'vela,1'] e nAmanA gadhA(..hA,-dhA)-vaitaruM na. [jue gadhe' + vaitaruM.'] jue 'gadhA-majurI.' [bALakAnI eka ramata gavAhIMcuM . [jue 'gadhe|' + hIMcavuM".] e nAmanI gadhI(-DhI,-dhI) strI, [hiM, gadhI] jae 'gadheDI,' gadhI gadhI vi. trAsa pAmeluM, herAna thayeluM, du:khI thayeluM racI-sameravA huM. [+jue sameravA.'] e nAmanI sameravA nAmanI vanaspatinI jAta gala na. e nAmanuM eka phUlajhADa ane enuM phUla gadheyuM na. samudrakAMThe thatuM e nAmanuM eka jaMtu gadheDhA-gAMTha (-iMca) sI. [jae gadheDuM" + 'gAMTha.'] (lA.) gadhA majUrI,' gadheDiyuM vi. [jue gadheDuM.' + gu. 'yuM' ta. pra.] (lA.) gadheDAnA jevuM mUrkha, tadna khevaka. (ra) na. gADAmAM paiDAMnI dharI jemAM bharAvavAmAM Ave che te lAkaDuM. (3) relavenA mAlagADInA nAnA Dabe gadheDI zrI, [jue 'gadheDuM'+gu. 'I ' pratyaya.] gadheDAnI mAdA, (ra) (lA.) khALakanA bharAI javAnA rega, bharaNI, varAdha, sasaNI, 'dhrAMkA-nyumoniyA.' (2) (lA.) mA~ bahu ja jADI ane majabuta gAMTha, (vahANa.) gadheDA-vaitaruM na. [jue 'gadheDuM' + vaitaruM.'] jue .. strI. [. jhAlavI, 0 5kaDavI (rU.pra.) gunA karavei, vAMkamAM AvavuM. phUleke ca(-)vI (rU. pra.) abhimAnI thavuM, . _2010_04 gadhevAna 0 mAravI (rU. pra.) bagADI nAkhavuM. . gUDhavI (rU. pra.) (kaTAkSamAM) bhAre kAma karavuM] gadheDuM na. [saM. ma> prA. [ + 'Da'svArthe ta.pra.] gheADAnA prakAranuM bhAra-vAhaka eka cepaguM prANI, dhaMdheDuM, [nhA upara aMbADI (-ambADI) (rU.pra.) halakI cIjane bhAre mahattva ApayuM. -DAnA pAchalA paga jevuM (3.pra.) tadna mUrkha. nAnuM pUchaDuM pakaDavuM (rU. pra.) jidda karavI, jine vaLagI rahevuM. nAnuM mAM nUtare cATavuM (rU. pra.) samAna guNanA halakA mANaseAnuM bheguM maLavuM. ne DhakaNAM (rU. pra,) mUrkha ke durjana pAsethI mArathI kAma levuM e. nAne peTa ghAlavuM (-peTaya-) (rU. pra.) khUba dhamakAvavuM. -hA banavuM (rU. pra.) mUrkha banavuM, bevaka TheravuM. -DAM cAravAM (rU. pra.) AvaData na hovI. -De gAvuM (rU. pra) AchI kiMmate khapavuM. (2) badanAma thayuM. -De caDha(-)vuM (rU. pra.) badanAma thayuM, kuta thavuM. -ke esADhavuM (-eNsADavuM) (rU. pra.) badanAma karavuM] gadheDo puM. [jue 'gadheDuM.'] gadheDAnA nara, gadheDA. (2) (lA.) markha mANasa, [. thavA (rU. pra.) hAhA macI javI. (ra) beAbarU thavuM] gadhe(-Dhe,-dhe)-mAra.(-ratha)strI.[jue 'gadheA'+'mAravuM,'] (lA.) e nAmanI kerInI eka jAta 163 gadheluM na. dhANInI khATalImAMthI kheADanA lAkaDA sudhInuM traNa cAra hAthanI laMbAInuM lAkaDuM. (2) baLadagADInI mAMDaNI uparanuM kaThADA rAkhavAnuM lAkaDuM gadhe(Dhe,dhe)vAna vi., puM.[jue 'gadheA' + saM. degvat vAn kuM., ta. pra.] gadheDAvALA, gadheDAnA mAlika, kuMbhAra ane dheAkhI. (2) (lA.) mA~ mANasa gadhayuMaena. eka jAtanuM dANAmAM paDatuM dhaneDAnA prakAranuM jaMtu. (ra) (lA.) jADI ane kheDALa vastu gadhaiyuMr na., -yA puM. I.sa.nI pahelI pAMca-sAta sadImAM bhAratavarSamAM vyApaka thayelA sAsAnI vaMzanA rAjavIonA cAMdI-tAMkhA vagerene eka sikko (anuzrutimAM 'gadhesiMha' rAjAnA kahevAtA) gadhe("ho, dheA) puM. [hiM. gA] gadheDA gadhArI strI, caNAnA kheDanA kAcA pepaTA gadhAI jae gadhAI ' gadhA-pacIsI(-zI) jue 'gaddhA-pacIsI(-zI)'. gadhA-pATu jue gaddhA-pATu.' gadhA-pUcha jue 'gaddhA che.' gudhA-majUrI jue gadhAmajUrI.' gadhA-mastI jue gadhA-mastI.' gadhAvaitaruM jue gadhA-vaitaruM.' gathI jue 'gadhI.' gadhdhI-phAlI strI, [+''e 'kAlanuM' dvArA.] (lA.) e nAmanI seraThamAM ramAtI eka ramata gadhuM vi. [jue gaddhA' + gu. '" ta. pra.] jue gahuM.' gadhe-mAra jue 'gadhe-mAra.' gahevAna juA (gadhevAna'
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ go gaphalata gadhe ja "go." [ke mAnavuM gapatAnuM na. kApIne karelo TukaDe ganakAvavuM sa. ke. bIjA kahe tema karavuM, bIjAnuM kahyuM karavuM gapasapa (ga-saya) strI. [jae "gapa,'-dvirbhAva.] arthe gana-keTana na. [e.] jaladI saLagI UThe te eka padArtha vinAnI vAta, navarAzanI arthahIna vAta [vanaspati ganapata (tya) strI, garaja, paravA [bhakAnA rUpano dArU gapasuMdI strI, vADa banAvavA mATe ugADavAmAM AvatI eka gana pAunDara 5. [aM] baMdUka topa vageremAM bharavAmAM Avate gapAgapa (-ya) sI. (juo "gapadvirbhAva.] juo gapasapa.' gana-beTa strI. [.] topa rAkhavAmAM AvI hoya tevuM nAnuM gapagapI strI. [+gu. 'I' svArthe strI pratyaya.] (lA.) uparAsAduM vahANa ke yAMtrika vahANa uparI paDato mukAone mAra gana-meTala strI. [] loDhuM pittaLa vagerenuM mizraNa karI gapATiyuM vi. [ja "gapATa' + gu. IyuM' te.pra.], gapATI tepa banAvavAmAM vaparAtI eka mizra dhAtu vi. jio "gapATo' + gu. "I' ta.ka.] gapATA mAranAruM, ganazara chuM. e nAmane gaMdarano eka prakAra navarAzanI arthahIna vAta karanAruM ganasana (-nya) strI. [ravA.] bhAna, sadha. (2) dhIme avAje gapATo chuM. jio "gapa' + gu. ATe' ta...] gapa, thatI vAta. (3) aphavA, gapa aphavA. (2) navarAzanI nirarthaka vAta gana(-)sane kri. vi. [ aMte tema beune paNa gu. "e" apAvavuM e "gapAvuM'mAM. trI. vi.pra.] gaNasAre, kAnekAna. (2) parabAruM, bArebAra gAvuM a.phri. rivA.] chAnAmAnA ghasavuM. gapAvavuM . sa.phri. manasUra na. e nAmanuM eka auSadhepagI maLiyuM gapaSTaka na. [jue "gapa'+ saM. majhA] (lA.) vipula ganAta na. AkAza pramANamAM aphavAo ganAravuM sakri. [gaNakAravuM'nuM laghurapa] gaNakAravuM ('ganAratuM pANI vi. [+ gu. "I' ta...], gapANI vi. gapa calAvanAra nathI' vagere prakAre nakAra sAthe prayoga) gapALa nA vArasadAra na hoya evI sthiti ganiyAra na. e nAmanI eka vanaspati gapiyu vi. [ja "ga" ke "IyuM' ta.pra., pIpI ) ganIma chuM. [ara.] laMTanAre zatra. (2) (lA.) muslima Akramaka vi. jio 'gapa' + gu. I' ta...] gapa mAranAruM, aphavA ganI(-)mata ki.vi. [ara.] joIe teTaluM saMtoSakAraka phelAvanAruM ganImI vi. jio ganIma' + ga. "I' ta...] ganImane lagatuM gaj(muM) na, jio "gapa" -gu. svArthe ta.pra.] ja e "gapa.' ganesane ja 'ganasane." pesa strI, kALajI, darakAra. (2) mAna. (3) yAda, surata ga5' strI. [ka] nakAmI vAta. (2) khoTI vAta, aphavA, ga(5) . [juo "gaj(-puM."] gapa, beTI vAta, aphavA DIMga. [0uTAvavI (rU.pra.) aphavA phelAvavI. 0 cAlavI peTA cuM, [o "gapATe.'] jue "gapATe.' (u.pra.) aphavA prasaravI, 0jhakavI, kekavI, mAravI, gadheDa-bAja vi. jio "gaDuM'+ phA. pratyaya] gapa mAra0 hAMkavI (ra.a.) aphavA calAvavI] nAra, gapI ga5*(ba) kri.vi. [ravA.] evA avAjathI. [0 daIne gaDabAjI zrI. [+gu. I' ta. pra.] gapa mAravI e (3.pra.) khaMcavatAM thatA evA avAjathI] peDI vi. [jae "gapoDuM - gu. "I" ta. pra.], gapeDI-dAsa ga5(ba)kAvavuM sa.ki. [2] "gapa" ke "gaba' evA strI. + se.] "gapa mAranAra, gapI avAjathI meDhAmAM laI khAI javuM ga DuM na., - S. (juo "ga" + gu. 'DuM' vArthe ga5(ba) ga5(ba) ki.vi. [ravA] be jaNanI cAlatI ta...] juo "gapATe." vacce jhukAvavAmAM Ave ema. (2) eka pachI eka pola () strI, akhela ga5-gejheTa na. [ja "gapa' + aM. "gejheTa'], ga5-geLA gAliyuM vi. jio "gapila" + gu. "iyuM ta.ka.] (lA.) 5. jio "gapay + goLe.'] (lA.) gapagoLo, aphavA, chAnuMmAnuM pila jaI ghUsI janAruM. (2) (lA.) vyabhicArI gapATe galiyuM na. [jue "gapa' dvArA.] gapa, aphavA gapa-cavala vi. jADuM gappAM-geSTi(cha) strI, juo "gapuM-pa.vi, ba.va. + saM.] gApacI juo "gApacI." navarAzanI arthahIna vAtacIta ga5Ta vi. gADha, nibiDa, ghera gapI juo "gapI.' [DI-dAsa.' gapaTavuM a.ki, tallIna thaI javuM, mazagula banI javuM gapI-dAsa puM. [juo "gapI' + saM] (lA.) jeo "gapegaDha-cetha (cazya) strI. [ja " gaDuM ' + "ceAtha.'] (lA.) gaNuM ja "gapuM.' gapaDAM, nakAmI ane beTI vAta gakhaM-samuM na. [juo gapuM-virbhAva.] gapasapa gaDha-sapaTa (gaDiya-sapaDatha) , [o gapa_dvirbhAva.] gape jeo "ga. nakAmI artha vinAnI vAta, gappAM gapesape juo "gapuM-DuM." gapatAli(-LiyuM na. [ja "gapatA + gu. iyuM' ta.pra.] gapha vi. [ravA.) ghATuM vaNeluM. (2) kri. vi. "gapha evA ghA mArIne phaLamAMthI judA pADe TukaDe. (2) (lA.) cerI avAjathI. (2) ekadama, jaladI gapatALIsa vi. ekatALIsa' vageremAMnA betALIsane gaphalata strI. [ara.] ALasa, sustI. (2) bedarakArI, benirarthaka "ga" zabdanA Agame.] (lA.) acokkasa saMkhyAnuM paravAI, asAvadhAnI. (3) bhUla, kasUra 2010_04
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ galatiyuM 665 gabhANa gaphalatiyuM vi. [+]. iyuM' ta. pra.] gaphalata karanAruM I' svArtha ta. pra.) benI vAtamAM trIjAnuM nirarthaka ghasavuM galatI strI. [+gu, " svArthe strI pratyaya] jeo "gaphalata." e. (2) dhAmela gaphalatI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] juo "gaphalatiyuM." gabagabara kri.vi. jio 'gaba,"-rbhi4] gaba gaba avAja galiyA 5. vahANano eka bhAga, (vahANa.) sAtha. (2) gaba gaba, TapoTapa galuM vi. rivA.] suMdara ane huSTapuSTa, bharAvadAra ane gabaDuM vi. goTAvALuM, a-vyavasthita rUpALuM, (2) komaLa, nAjuka, suMvALuM gabAra strI. [saM. 12> prA. rAmara na] jue "gabara." garUra vi. [ara.] dayALu. (2) mAphI karanAruM (2) khADe. (3) gAbaDuM [vaparAte zabda gala vi. juo 'galuM.' gabArA na., ba. va. bharavADa rabArI vagere mATe turakAramAM ga ke puM. [2] utAvaLamAM bharela meTe kaLiye, khUkaDe gabAre muM. li. gubAraha] kAgaLanuM nAnuM vimAna. (2) gaba ja "gapa. (lA.) gapagoLo gaba3 (ba) ki.vi. [ravA.] "gaba' evA avAjathI gabALa vi. gaMduM, malina gabaka na. [ravA.] vacce bolavApaNuM gabALa-graMtha (-grantha) . [+ saM] vartamAnapatro vagerenI gabakAvavuM ja "gapakAvavuM." kApalIo cADavAno koro paDe gaba gaba ja gapa gapa." gabAM na, ba.va. kaI benI cAlatI vAtacItamAM trIjAnuM gabagabATa pu. jio 'gaba gaba' + gu. "ATa' ta.ka.] nirarthaka ghusavuM e gaba gaba karavuM e, vacce belivuM e [gabagabATa karanAruM bI, strI. TheranI ramata ramavA ke gIlI-daMDAnI ramata gabagabiyuM che. [ja "gaba gaba' + gu. "yuM" ta..] ramavA Thera ane gIlIne paDavA-rAkhavAne nAte khADe. (2) gabaDha puM. kALIpara ja lekonI eka peTA jAtane puruSa. (saMjJA.) (lA.) strInI jananeMdriya. [0 jevuM (2. pra.) dayAmaNA gaba4(2)-gaMTha (-ga7), huM tagaDuM) vi. [jue "gaDabaDa meDhAvALuM. + "gAMDuM.'] sAna vinAnuM, kAcA kAnanuM. (2) marma gabera ja "go .1-2, gabaDagaMduM (-ga6) vi. jio "gaDabaDa + "gaMdu'] tadana gabagaba kri. vi. [2vA.] uparAuparI, ekasAthe, (aMdara malina, gaMduM ane apavitra, sAbaDa-bethuM ghusI jAya ema) gabavuM a.kra. [ravA.] DhoLAva uparathI ke uparanA bhAgathI gaba jue "gaba." nIce tarapha geLa goLa daDatA paDavuM, gaLyuM khAvuM. (2) vAMdhA gambara jAo 'gabara.' (2) Abu parvatanuM e nAmanuM vinA (kAma) sarSe javuM. gabaDAvuM bhAve., kri. gabaDAvavuM pre., sa.phri. gabara juo gabara. gabaDAvavuM, gabaDavuM jue "gabaDavuMmAM. . ga .1 . rivA.] dhabe, ke, muko. (2) abhimAna. gabaDI strI. [ja 'gabaDavuM' + gu. 'I' ta...] gulAMTa (3) (lA.) mUrkha mANasa marAtI hoya tevI deTa gabe-be) . juo "gabavo.' gabaDI strI. e nAmanI eka vanaspati gabhaDhI strI, e nAmanI eka ramata, cIMgala-paTA gabaDe 5. jADA ane ratAza paDatA eka jAtanA cokhA gabhaDhI-amacI strI, e nAmanI eka ramata, bamacI-kaDuM liMbAvIne kahevApaNuM gabharATa . [jae "gabharAvuM' + gu. "ATa' ku. pra.] gabhagabara strI, jeno pAyo ja na hoya tevI khoTI vAta rAmaNa, bAvarApaNuM. (2) prAsake, dahezata. (3) (lA.) ba6 vi. mAMsala, bharAvadAra, jADuM duHkha, pIDA, vedanA gabana (-) strI. ucApata, keI na jANe tema khAIkI gabharATiyuM vi. jio gabharATa' + gu. "I' ta. pra.] karavI e [gabAra, pilANa gabharATavALuM, bebAkaLuM, bAvaruM gaba(ba) strI. [saM. vara>prA. 10mara na.] guphA, gabharAmaNa (-ya), NI strI. jio "gabharAvuM' + gu. gaba(-bora vi. [vA. gabra] tavaMgara, paisAdAra AmaNa,' 'NI" ka. pra.] jae "gabharATa.' (2) zvAsa gabara gabara chuM. [ravA.] utAvaLathI khAtAM thato avAja levAmAM thatI amaMjhaNa gabara-gaMTha (-gaNDa), DuM (-gaDuM) jue "gabaDagaMDa, DuM." gabharAvavuM e "gabharAvuMmAM. gabaraDI strI. [ravA.] jae "gabaDI-gabaDDI." gabharAvuM a. kri. amuMjhaNa thavI, maMjhAvuM, akaLAvuM. (2) gabaru vi. [pha. gastra + gu. "u' svArthe ta. pra.] mAMsathI bharele bhaya pAmavuM. gabharAvavuM che., sa.phri. gere ane rUpALo javAna gabhara vi. [jue "gabharAvuM' +gu, "u" ka. pra.], -rUDuM gabara na. eraMDiyA telano nIce jAmata kare vi. jio "gabharu' + gu. 'DuM svArthe ta...] (lA.) bhoLuM, gaba 5. zeraDIne cUsavA lAyaka TukaDo, gaMDerI saraLa, nirdoSa. (2) komaLa ke pocA svabhAvanuM gaba-saba strI. (gaSya-sabhya) [ravA.] ghAlamela, goTALo gabhati na. [4, 5] kiraNa gabA strI. buddAdAra pichavAI gabhaktimAna chuM. [+saM. 1mAn .] sUrya gabAgaba(-bhya), bI strI. [juo "gaba-dvirbhAva + gu. gabhANa (-zya) strI. [juo gamANa.] jae "gamANa.' L 2010_04
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ gabhANa gamatiyALa gabhANa na. gAmanA pAdaramAM AvelI gocara jamIna, care + "ALa" ta. pra.], gama(ma)tI kiM. [ja "gama(smIta' gabhANa gADuM ne, [+ jue "gADuM.'] (lA.) gAmanA pAdare + gu, "I' te pra.] gamata karAvanAruM, AnaMda karAvanAruM gADAM UbhAM rAkhavA devA mATe vara ke kara gamatuM vi. [jue "gamavuM' + gu. 'tuM' varta kR] pasaMda paDegamAra,ro chuM. [sa. rAmanAra>. afmAra, jamavAra) 2ce tevuM. [0 AvavuM (rU. pra.) mAphakasara thavuM, mAphaka prA. amAra -] maMdira-devAlayamAMnuM mUrti rahe che te garbhagRha, AvavuM nija maMdira gamana na. [saM.] javuM e, gati. (2) strIsaMga gabhAre dhuM. [o "gabAre.] juo 'gabAre." (ra) gamana-chaTA strI. [saM. saMdhi vinA] cAlavAnI mehaka rIta, janAM kapaDAMne tho. (3) manano vahema laTakALI cAla cAlavI e gabhIra vi. [4] ja "gaMbhIra. gamana-patra puM. [saM., na] javA AvavAnI paravAnagI gabhu, gabhUkhuM, gabhUra vi. [ja "gabharu.'] juo gabharu." patra, pAsa,' "pAsa" (2) nAnuM ane nirdoSa (bALaka) gamana-mArga kuM. (saM.] javAne raste ['kAineTikasa' gabhelana na. prasUti pachInuM du:kha gamanavidyA . siM] gati vizenI mImAMsA karatuM zAstra, gabho . gaLa, baLa gamana-zakti strI. [saM.] javA-cAlavAnuM baLa gama (mya) strI. [saM. 17m dhAtu dvArA] gati, praveza. (2) gamanazIla vi. [.] cAhatyA karanAruM [(saMgIta.) sUjha, samajha. [58vI (rU. pra.) samajhAvuM. 0 hovI(rU.pra.) gamana-zvama . si.] batrIsa thATemAMno eka thATa. samajha hovI, khyAla hovo] gamanAgamana na. [. rAmana-ma-rAmana javuM ane AvavuM e, gama (-mya) nA. . bAja, tarapha, gamAM, sagAM jA-Ava, avara-javara [kahevAtI eka vidyA gama ramI. [ara.] zoka, dilagIrI. (2) khAmezI. (3) gamanI strI. [4, rAmana + gu. I ' ta. pra] AkAzagamananI mananuM valaNa. (4) hamakavuM e. [0 khAvI (u. pra.) saburI gamanIya vi. [sa.] pAse jaI zakAya tevuM, gamya. (2) rAkhavI, khamI khAvuM] [ta te pe meLavavA gya. (3) zAstrathI saMga karAvAne pAtra gama' pR. [.] gaMdara, gaMda. (2) malama, (3) na. dAMtanuM gamaghata vi. [saM. namana + 3ghata], gamanabhukha vi. gamaka vi. saM.] batAvanAruM, sUcaka. (2) spaSTa karI ba- [sa, jAmana + sua] javA mATe taiyAra thaI raheluM tAvanAruM. (3) puM. sAta svaramAMne praka. (saMgIta.) (4) gamavuM a. ji. pasaMda paDavuM, manane sAruM lAgatuM. gamavuM svarane kaMpAvIne gAvAnI kriyA. (saMgIta.). che, sa.kri. [game tema karIne (rU. pra.) koI paNa rIte]. gamakhAra, gamakhvAra vi. [ara, ga-khA2] gama khAnAruM, gamA, mAM nA.. gama, tarapha, bhaNI, bAja, khAmazI pakaDanAruM. (2) aphasa upajAve tevuM, zeka gama vi. [ja e "gAma" dvAra.] gAmaDyuiM. (2) (lA.) utpanna karAve tevuM mUrkha, aNasamagsa gamakhArI, gamakhvArI strI[ara. gam khArI] gamakhvAra gamavuM . juo 'gamavuM'mAM. hovApaNuM. (2) sahanazIlatA, khamIkhAvApaNuM gamADe muM. jioe "game' dvArA.] jAo "game." gamagata (-2) strI. samajha, samajhaNa, jJAna, gatAgama gamANa (13) sI. siM. vAvAnI>prA. navALI> vALI gamaganI strI. [ja e "gama + "gamI.' bhiva.] dilagIrI >apa vanamALI gAya-baLada vagerene cAro nAkhavAnI gama-galata chuM. AnaMda, viveda (2)(lA.) pIvAne dArU, madirA bAMdhelI keDa gamagIna vi. [a2. + phA. prathaya] zekamAM verAyeluM, gamANiyuM che. jio gamANa' + gu. IyuM" svArthe ta. pra] dilagIra gamANane lagatuM. (2) gamANamAM rahetuM. (3) na. gamANa, (4) gamagInI strI. [+ phA. 'I' pratyaya] zeka, dilagIrI gamANamAMthI hera bahAra nIkaLI na jAya e mATe pravezasthAne gama-gusAra vi. [ara. + phA.] (lA.) mAMdAnI mAvajata rAkhavAmAM AvatuM ADuM lAkaDuM karanAra gamAnaka na, (saM. vAnI] gogrAsa gamagecaka eka prakAranA jhADamAMthI nIkaLate rasa gamabhIra chuM. vAMsa upara thatuM eka jAtanuM gumaDuM gamacAM na., ba.va. [ara. gaja gama khAIne bolavuM e. gamAyata strI, majamu jamIna, sahiyArI jamIna [mUrkha (2) kaMTALe, arUci. (3) lADa, yAra, [khavAM (rU.pra.) gamAra vi. [hi, gavara] pazunA jevI buddhinuM, buddhihIna, bolatAM bolatAM acakAvuM] | [AMkhavALuM gumAvavuM ja "gumAvavuM.' gamasI vi. [ara. gamsa' + gu. "I' ta. pra.] capaDAvALI gamI strI. [ara.] zeka, dilagIrI gamacho chuM. [hi. gamacho] TuvAla, ghamacA gamo chuM. [ja e "gamavuM + gu. e' ka. pra.] ruci, pasaMdagI gama-jIlmI strI, e nAmanI eka vanaspati gamo chuM. taMtuvAdyonA tArane satANu karavA mATe khUTe gama(mma)ta strI, AnaMda, majhA, vida. (2) AnaMdavALI game ta6 juo "gAmataruM.' ramata, khela, tamAze gamosIsa na. e nAmanuM eka phaLajhADa gamataruM jue "gAmataruM.' gamata e "gamata." gamata-mmItiyALa vi. jio "gama(ma)ta' + gu. im' gammatiyALa juo gamatiyALa.' 2010_04
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'giri'. zAkhAnA pachIthI saMsArI atIta gAsAMI bAvAomAM nAmane aMte 'bhabhUta-gara' mAna-gara' Ezava-gara' vagerenI rIte aMtyaga tarIke] -ra4 vi. [saM. > zau. prA. deg tatsama., uparAMta phArasI zabdomAM 'gara' phA. pratyaya] karanAra (meTe bhAge phrA. pra. vyApaka che; jemake 'kArIgara' 'Dabagara' 'sAdAgara'vagere) garaka vi. [ara.] DUbI gayeluM, khUMpI gayeluM. (2) (lA.) magna thaI gayeluM, tallIna thaI gayeluM gara(-La)ka-bArI srI. [jae 'gaLakanuM'+bArI,']nAnI nIcI gaLakIne vAMkA vaLIne javAya tevI khArI, gaLaka-khArI gara(-)vuM . kri. [jue 'gaLu', nA. dhA.] bI javuM, khUMpI javuM, (2) (lA.) magna thaI javuM. (3) saMkreADAI ne sAra javuM. gara(-La)kAvuM bhAve, kri. gara(-La)kAvavuM pre., sa. kri garakaTa (Taya) zrI. bakarI garakAva vi. [ara. gara k' + phA. Am' - 'karakAbU '] pANImAM DUbI gayeluM. (ra) (lA.) magna, lIna, tallIna gara(-La)kAvavuM, gara(-La)kAyuM juo gara(-La)kahyuM'mAM. garakI strI. [jue 'garaka' + gu. I` ' ta.pra.] DUbavAnI-khUMpI javAnI kriyA, (2) pANIthI nIcI hoya tevI jamIna. (3) pANI rAkAtuM hAya tevI jamIna. (4) pANImAM DUbI 37 gammatI gammatI jae 'gamatI,' gamya vi. [saM.] jue 'gamanIya.' gamyamAna vi. [saM., karmaNi varta, kR.] jene paheAMcavAmAM Ave tevuM, pahoMcAtuM. (ra) samajhAtuM gamyAgakhya vi. saM. mya + mAtha] saMbhega karavA pAtra ane saMbhAga karavA pAtra nahi te [eka bheda. (kAvya.) gamyAprekSA strI, [rsa, gantha + utprekSA] utprekSA alaMkAranA gayaDho chuM. lekhana-rikSaNa-pAthI, 'kopInuka' [hAthI gaya-bhara puM. [sa, var> prA. ratha-vara, prA. tatsama] uttama gacaMda (gacanha) puM. [saM. renka> prA. veMTa] meTe| hAthI gayAla (-LI) . maraNa pAmelA kheDUtanI na-dhaNiyAtI jamIna, na-vArasI jamIna garagaDhAvavuM, garagaDhAvuM jue 'garagaDavuM'mAM. jue 'gaDagaDiyuM.' gayAva(-vA)la(-La) puM. [ hiM'gayA' - bihAramAMnuM eka tIrthasthaLa ~ tyAMnA rahIrA, saM. > prA, vAjI dvArA] gayAjI tIrthamAM rahenAra brAhmaNa paMDA. (saMjJA.) gayuM vi, bha TeM, bhU. kA. [saM. na>= prA. thama- ('jA'garagaDhiyuM dhAtunA bha. ane tethI g. kA. tarIke svIkAreluM kartari rUpa) dhAtu saM. rUm jhu. mAM akarmaka tarIke UtarI AvatAM] pasAra thayuM, vItyuM, sidhAvyuM. (ra) (lA.) maraNa pAmyuM gayela,-luM vi., bI. lU. kR., a. bhuM. kA. [jue 'gayuM' + gu. ela'- 'eluM' ( prA. IT] kaLAnI aMdara raheleA mAve, (2) jhADanAM thaDa DALI vageremAM chAla ane kaThaNa bhAganI aMdaranI bAjunA kaNo bhAga, (3) (lA.) mananeA bheda, rahasya -gara aMcaLa. [saM, ni;i hiMdu saMnyAsInI dasa zAkhAemAMnI garaNaiyA strI. kUkaDI. (ra) cakalI garoTe puM. daDA jeve suMdara bALaka gara-gAlI strI. nAnI gALI, nAnI guTikA _2010_04 garaja-savAdiyuM jAya tevuM eka jAtanuM agaranuM lAkaDuM garasUlI strI. kApaDanI eka e nAmanI jAta garA puM. [jue garaka' + gu. 'e' ta.pra.] (lA.) khAMcA, khAMkuM. (2) TukaDA, kaTakA bara-khADha (-Dala) strI. kaiAsamAM DhIMgalA ane varata vacce rAkhavAmAM AvatA dhAvaNI jevA lAkaDAnA TukaDA, gaLeADha. (2) nAAMjhaNAnI evI khIlI, (3) chAsanI rvanA netarAnI evI khIlI [vRddha puruSa guragaDha puM, ThIMgaNA ghATanA mANasa, vAmana. (2) khakhaDI gayelA garagaTiyuM vi. [jue 'garagaDha' + gu, 'yuM' ta. pra.] ThIMgaNuM, ga. (2) vRddha, gharaDuM. (3) jarjarita thaI gayeluM, jarNa garagaDhavuM a. kri. [ravA.] 'garagaDa'evA avAja veA, gaDagaDavuM, gajevuM, gAvuM. garagaDAvuM bhAve., kri. guragaDhAvavuM pre., sa. kri. gara-gALA puM. eka jAtanI e nAmanI mIThAI garacuM na. TukaDA, kAcuM, kaTakA garaja strI. [ara.] .icchA. (2) khapa, (3) paravA, darakAra, (4) svArtha, [. paDhavI (pra.) jarUra thavI, AvazyakatA UbhI thavI. saravI (. pra.) icchA pAra paDavI. . heAvI (6. pra.) paravA-darakAra hevI] garaja (-jya) zrI. sAcA maiAtInA naMgamAM taraDa jevA dekhAtA pAtaLA DAdha garaja-huM vi. [juo garajaO' + gu. 'huM' ta. pra.], garaja-dAra vi. [jue garaja ' + phA. pratyaya] garajavALuM, garAu garaja-matalakhI vi. [ara. garaja + matalabI] svArthI garaja-traMta (vanta) vi. [jae 'garaja' + saM. degvas > prA. an ta. pra.], gurjavAna vi. [+ saM. va 5. vi., e. va. vAn puM.] jue 'garaja huM.' karajavuM e. kri. [jue! 'garjavuM.'] jue 'garjavuM. garAvuM bhAve., kri. garAvavuM pre., sa. kri. garaja-sAdiyuM vi. [jue 'garaja'' + savAdiyuM.'], garajasavAdI vi. [+saM svAr>savAda' + gu. I ' ta. pra.] jue 'garajahuM.'
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ garajAu 668 garabA garajAu vi. jio "garaja' + gu. "Au ta. pra.] jao garadara vi. khIcokhIca bhareluM, bhiDAyelu, sAMkaDamAM AvI garajaDuM" (2) paisAnI jarUra paDatAM potAne mAla vecavA gayeluM kADhanAruM garadana strI. phi.] keDanI pAchalI bAjo bhAga, bocI, garajA-keTa 5. [garajAnI jema makAnamAM keTanA AkAre kAMdha. [0 kAMTA para nahi (rU. pra.) khaba magarUra. namavI nIkaLato hoI ] kaThere (rU. pra.) nabaLI dazA AvavI, beAbarU thavuM. 0 nAgarajADuM, -Na na. [saM. dvArA] jue "gIdha." (-nAM)khI devI (rU.pra.) nirAdhAra ane nirAza banavuM. 052 garajAvavuM, garajavuM ja "garajavuMmAM. savAra thavuM (rU. pra.) pharaja pADavI. 0marelI (rU. pra.) garajALa, - vi. jio "garaja + gu. "aLa-"ALuM bhIMsamAM levuM, majabura karAvavuM. 0 mAravI (rU. pra.) herAnA ta.pra.), marajiyuM vi. jio "garaja' + gu. "chayuM" ta. karavuM, bhAre nukasAna karavuM. 0 mAravuM. (rU. pra.) kApI nAkhavuM] pra.], garajI vi. [ara.] jAo "garajaDuM." garadanuM sakri. zivA.] dATI devuM. garadanuM karmaNi, kiM. garajIbha paM. e nAmane eka choDa garadAvavuM che., sa.ki. garayluM vi. [ja "garaja' + gu. IluM? ta.ka.], garaja garadAvavuM, garadAvuM ja "garada'mAM. vi. [ja e "gara ja+gu. "u" ta. pra.], -nUDuM vi. [+ garadI strI. [ja "garada.''3 (lA.)nAza, pAyamAlI gu. DuM svArthe te.pra.] jue "garajaDuM." garadI ja "giradI.' garajuM na. [saM. vRddha dvArA) garajAvuM, gIdha garade . sukI tamAkuno nAnI nAnI patarIvALo bhUke, garo chuM. me phaNaga, (ra) me khare-khuM. (3) jarade. () bhAMga marI ane gAMjAne ghaMTI banAveluM eka pINuM aNIvALe lAMbe chare garadezaradI phivi. jio "garadI,'-dvirbhAva.] sakhata giradI gara-jhApaTiye 5. [aspaSTa + juo jhApaTa.] (lA.) e hoya ema, bhIbhIsa [gara jADI nAmanI senagaDha tarapha ramAtI eka ramata garadha-gheNu (-zya) strI. siM. vRddha dvArA.] gIdhanI mAdA, garajhaLavuM sakri. [ravA.] ThelavuM, dhakelavuM. garajhaLavuM karma garanArDa na. [a] e nAmanI mAchalAMnI eka jAta ki. ga LAvavuM che., sa. kri. garanALa strI, [pa. gArnela] charAnA goLa bharavAnI janI gaLAvavuM, gaLAvuM e "garajhoLajmAM. paddhatinI khAMDaNI-ghATanI tapa ga22 . samUha, jaththo [nAkhI khAI javAya ema garanALuM na. [saM. ninA) prA. nAri-nAstrama-] DuMgarA gara-gapa(-) ki. vi. rivA.] evA avAja sAthe moDhAmAM pahADI vageremAMthI Avate pANIne pasAra thavAne mArga. (2) garahavuM a. kri. [ravA.] "garaDa" ke "gharaDa' evA avAje saDaka nIce bAMdhelo pANIne javAno mArga, nALuM. (3) gaLAmAM avAja kheMco, gharaDavuM. garakAvuM bhAve, kri. paranALanuM pANI javAnuM bAkuM. (vahANa.) garadAvavuM che., sa. ki. gara5(ba)-chAMTa (ya) strI. gapagoLe, aphavA garakAvavavuM garahavuM ja "garaDavuM'mAM. garabaDha juo gaDabaDa.' garA puM. [o garaDavuM' + gu. "e" 5. pra.] ghaMTavAnA garaba-geTALe ja "gaDabaDa-goTALo.' akSarano kAgaLa ke pothI, "kepI-buka garabAtha ( zya ja "gaDabaDa-ceAtha." gara8-5Na na. [jue "gara huM + gu. paNa ta. pra] ghaDapaNa garabA-sarabata e "gaDabaDa-saDabaDa," gara(-la)ddha vi. [ja "gharaDuM] juo "gharaDuM.' garabADATa jue "gaDabaDATa.' gara(-la)ruM . [+gu. jao "eruM' vi. tulAnArthaka pra.] garabahiyuM "gaDabaDiyuM.' [(padyamAM.) vadhu vRddha, khUba moTI uMmaranuM garabakiya puM. jio garabaDe' + gu. "yuM' pra.] garabo. gara(loDhere vi, pR. [o "gara(-la)ruM.'] (lA.)gAmane garabaDI e "gaDabaDI." [(padyamAM) vRddha ane mAnanIya puruSa. (2) (lA.) kAThI garAsiye garabaDe muM. [4 "garabo' + gu. Da' svArthe ta.ka.] garabe. garaNa na. e nAmanuM kAdaviyA nadI kAMThA upara UgatuM eka jhADa garabavuM sakri. jeo "dharabavuM." garabA karmaNi, ki. garaNa strI. e nAmanI eka vanaspati garabAvavuM che., sa.ki. garaNuM, hajI strI. [sa. gudamAMthI gu. vikAsa + mAnArthe garabA-garaba kri. vi. [jue "garabavuM,'-dvirbhAva.] ThAMsI jI"] jaina sAdhavI ke AryA ThAMsIne bharAya ema, ThasoThasa garaNI juo "giraNI.' garabA-pATI strI, jie "garabA" + aM.] garabA-garabI garaNuM na. e nAmanI eka dhArmika kriyA gAnArI strIonI maMDaLI. (2) emane garabA-garabI garatiyuM na. e nAmanuM eka lAkaDuM, dezI sAga levAne kAryakrama garatiyuM na. [o "gharata' +5. jIyuM" ta. pra.] dhImAM garabAvavuM, garabAnuM jue "garabavuM'mAM. banAvelI e nAmanI eka mIThAI garabI strI. (tA. kUva-kRSNa rAdhA-mavana ane napagaratha (zca) strI. dhana, use. (2) samRddhi. [vecI ghelA naInA samUhanRtyane draviDa eka prakAra] strIo ane puruSo thavuM (-ghelA-) (rU. pra.) narI mUrkhAI karavI) bheLAM maLI gAtAM samUhanRtya vartuLAkAre kare te (mukhyatve garada' strI [phA, ga6] dhULa navarAtramAM). (2) jenI pharate pharI e samUhanRtya karavAnuM 2010_04
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ garbhA hAya te cAThAMvALI mAMDaNI (jenA pratyeka cADAmAM kADiyuM mukAya). (3) evA samahanRtyamAM gAvA mATenI Urmimaya dezIbaddha kAvyaracanA. (kAvya.) garabIae . e nAmanI eka vanaspati garabI-bhaTTa(--) *puM. [jae 'garabI' + 'bhaTTa '] garabI gAnArA brAhmaNa. (2) (lA.) vi., puM. nAmada, rAMDavA, hIjaDo garakhuM juo gurakhuM.' (garIba-garakhuM'-'pI-'gukhuM' evA prayAga) garakhA puM. [4 A 'garabI' + gu. ''ta. pra.] mAtra strIe bheLA maLa gAtAM gAtAM vartulAkAre samUhanRtya kare te (mukhyatve navarAtramAM tema mAMgalika anya prasaMge mAM paNa), (ra) (mukhyatve navarAtramAM) chidrovALA mATInA kAcA ghaDo (jemAM kArDiyAmAM dIve| rAkhavAmAM Ave che ane kanyAo mAthe rAkhI navarAtramAM ghera ghera pheravavA nIkaLe che ane bahene mAthe rAkhI samahanRtya kare che.). (3) evA samahanRtyamAM gAvA mATenI mAtA vagerene uddezI racAyelI stratyAmaka temaja nirUpAtmaka dezIbaddha kAvyaracanA. [bA gAvA (3.pra.) nAmadanuM kAma karavuM. -e ramavuM, "e dhUmavuM, 0 kArAvavA, 0 khUMdave, 0 ramaveza (rU.pra.) samUhanRtyamAM garabA gAvA] garabha puM. [saM. rUma, aAM, tadbhava] phaLamAMneA gara garama-chAMTa (Taya) strI, charA bharelA dArUnA gALA. (2) garanALa, teApa. (3) (lA.) pa, aphavA, gara5-chAMTa garabale puM. [jue 'garabha' + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jue 'garabha' (2) senAnA khe|bhaLAvALA dAgInAemAMnA aMdaranA anya dhAtune ke lAkha vagerenA AkAra garabha-sutarAu vi. jie'garabha' + 'kuMtarAu.'], garaba sUtara vi. [+jue 'tara.] tANAmAM rezama Una nAileAna vagere hoya ane vANAmAM sUtara hAya tevA vaNATavALuM (kApaDa) ra garavarAvavuM 0 masAlA (rU.pra.) marI saMDha pIpara vagere uSNa prakRtinA vasANAnuM cUrNaM. 0 manaja (rU.pra.) gussAvALe! svabhAva] gara-maThara (-ratha.) zrI. sevAcAkarI, paricaryAM, kharadAsa garama-baMdhana (-a-dhana) na. [jue 'garama' + saM.] zarIramAM ke aMga upara garamAve! rahe e mATe garama kApaDanuM garama pANImAM eLI yA ema ne ema vIMTavuM-enA upara kAr garama kApaDa vIMTavuM e _2010_04 garamara (-ratha) strI. DALAM nAmanI vanaspatinAM mULa (jetA meLA karI athANAM karavAmAM Ave che.) garamaravuM .kri. [jue 'garama'dvArA.] (lA.) bahu ja Atura hAvuM garamalI strI, kAMsAnI vATakI [uSNatA garamAI zrI. [jue 'garama' + gu. 'AI' ta.pra.] garamAve, garama vi. [jue 'garama'+ gu. 'Au' ta.pra.] garamAveA Ape ke jALavI rAkhe tevuM garamAgarama vi. kA. garmAgam] sakhata garama, sakhata dhagadhagatuM. (ra) (lA.) rAkhata uzkerATavALuM garamAgaramAM zrI. [phA. gAMgamAM ] (lA.) sakhata uzkerATa garama,ne puM [jue 'garama' + gu. 'ATa'-'rA' ta. pra,], garamAve puM. [juA 'garama'+ gu. 'Ave' ta.'pra.] garamADhavALI sthiti, uSNatA jaLavAI rahevAnI sthiti garamALA huM saM. jJAna] e nAmanuM suMdara pILAM phUlevALuM eka jhADa garamI strI. [phA,gaa] uSNatA, garamAve. (2) unALAnA tApane lIdhe thatA tapATa. (3) dhAma, baphArA. (4) (lA.) uzkerATa. [. AvavI (rU.pra.) uzkerAyuM. . thavI (3.pra.) unALAnA tApa lAgavAnI asara thavI. . dANA (ph.pra.) aLAI. . nIkaLavI, . phUTavA (6.pra.) zarIre aLAI tApeADiyAM vagere thavAM] garamI-mApaka vi. [jue 'garamI' + saM. [zarIranI temaja vAtAvaraNanI uSNatA mApanAruM (yaMtra, tharmomITara') garamI-vAhaka vi. [jue 'garamI'+ saM.] uSNatAne laI janAruM, DakanDakTara opha hITa' garakhuM(-g) na. DhAMkaNAvALI paheALI beThA ghATanI tapelI OM dAkhaDA, garame (jemAM rATalI rAkhavAmAM Ave che.) garamela (-) zrI. jae 'garamara.' garame huM jue 'garama' + gu. 'e!' svArthe ta, pra.] garamAve. (ra) jue 'garamuM.' garara kri.vi. [ravA.] jaladI, ekadama [javuM e garara-bada kri.vi. [ravA.] jhaDapathI meDhAmAM nAkhI egALA garala+ na. [saM.] jhera, viSa garalara garava na. ghAsane paLe garabhAra (-25) vi, zrI. [jue 'garaba' dvArA.], garbhavatI strI, bhArevagI strI, sagA, garbhiNI garabAvuM .kri. [jue 'garabha',-tA.dhA.] sagarbhA banavuM. (2) kuLanuM aMdaranA bhAgamAM saDatuM. (3) (lA.) bagaDI-saDI javuM. (4) evAda thaI javuM garabele puM. juvAranI eka jAta garabeLuM na. [jue 'garabha' dvArA.] dANA na caDayA hAya tevuM ThaMDuM. (ra) makAInuM evuM huM huM. (3) keLanI aMdarane phamaLe! bhAga garama vi. [phA,gam ] UnuM, dhagadhagatuM. (2) uSNatAnA guNavALuM, zarIramAM garamI pedA kare tevuM. (3) (lA.) svabhAvamAM ugna. (4) krodhe bharAyeluM. [. Aga (-5), 0 lAya (rU.pra.) khuba garama, 0 kapaDAM (rU.pra.) UnI kapaDAM, 0 karavuM (rU.pra.) uttejita karavuM, krodha caDe tevuM karavuM. 0 thavuM (rU.pra.) krodha karave!. 0 narama (3.pra.) takhiyata barAbara rahetI na hoya tevuM, paDavuM (rU.pra.) zarIramAM vadhu paDatI uSNatA ke uttejanA thAya evuM thayuM. khAra (.pra.) khAmAM cIjavastunA bhAva vadhAre hovApaNuM.garavarAvavuM.garavarAvuM ja 'garavaravuM'mAM, chU (-) zrI. gileADI, garALI guralI puM. [ravA.] gaLAmAMthI nIkaLatA ghegharA sAda garavaravuM . kri. [ravA.] UMcAnIcA thavuM, adhIrA thavuM, utsuka banavuM. garavarAvuM bhAve, kri. garavarAvavuM pre., sa. kri.
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ garavAI gavAI zrI. [jue garavuM' + gu. AI 'ta, pra.] garavApaNuM, meTAI, mahattA garavAvuM a. kri. [ravA.] gaLagaLA thavuM. (ra) (lA.) kAma kADhI levA karuNa svare khelavuM garavuM. vi. saM. nurvA-> prA, guma.] gaurava dharAvanAruM. (2) gaMbhIra ane udAra svabhAvanuM, meTA dilanuM garavuMre jue 'garakhuM.' garavuMOM a.kri. [sau.] pesavuM, dAkhala thayuM. garavuM. bhAve., garavuM' a. kri. [.] kharI paDavuM [kri. garavela (-5) zrI. e nAmanA eka vele garavaiyA zrI. cakalI garazrI zrI. e nAmanI eka mAchalI gaDha (garaNDa) puM. ghaMTInuM thALuM garA strI. kukaDavela [bhArI garAra strI, dhAsa kApavAnI kAtara. (ra) ghAsanA pULAnI garATha puM. cAre bAju echI gherI levAnI sthiti, ghere garA+i vi. saM. gurU dvArA] meTuM garADhara, bheDA puM. khADo. (ra) khINa. (3) DhALa. (4) cIleA garADI strI. [jue garaDa' + 'I' srIpratyaya.] cIle, gADAmArge garADI jue 'gareDI.' garADI vi. vyasanI, baMdhANI, vyasanamAM cakacUra rahenAruM garAhu zrI. e nAmanI eka bhA garA. jue 'garADa.2 AvatA pAyAnA UMDA khADo (2) makAna bAMdhavA karavAmAM garADo puM, vAchaDAM vagerene chAsa pAvAnI vAMsanI nALa garANuM na. rAva, phariyAda garANA puM. raMgareja, raMgAre garAda (-) zrI. saMghADe utArelI athavA simenTa vagerenI karelI thAMbhalI. (2) ravezanA kaTherAmAM athavA kabATamAM nAkhavAmAM AvatI bhamarI. (3) saLiyA, (4) kaTherA. (5) mApavAnuM eka sAdhana, guja garAnI zrI. apaceA, bahamI. (2) udAsInatA. (3) achata. (4) vadhAre bhAva, meAMdhAI. (5) strIne suvAvaDamAM thatA eka rAga garAba ta. nAnI hADI garAyuM na. e nAmanuM eka ghareNuM garAyA huM. oraDInAM sUkAM jALAMne samUha garacAra puM, seAnInuM e nAmanuM eka ejAra garAvuM jue 'garavuM'mAM. [sau.] garAzi(-si)ya(-ce)Nu (-Nya) strI. [ja 'garAzi(-si) ye' + gu. 'a(-e)Na' pratyaya.] garAsiyA varganI strI garAzi(-si)yA puM. z2ie 'garAsa' + gu. 'iyuM' ta. pra.] rAjavaMzI bhAyAta ke sago (jene gAma-garAsa bheTa maLyAM hoya tevA) garAsa puM. [saM. grAsa, arvA. tadbhava] nibhAvane mATe rAjya tarakuthI rAja-vaMza vA bhAyAta ke sagAsaMbaMdhIne yA vIratAne mATe hakAI ne maLatA gAma. sImane bhAga, jAgIra. _2010_04 garIza [. javA (rU. pra.) nukasAna thavuM, lUMTAI javuM. 7 baMdhAvavA (-khadhAvave), . baMdhAvI devA (-bandhAvI-) (rU. pra.) meTA lAbha khaTAvavA] 970 garAsa-khAtuM na. [+jae'khAtuM.'] garAsI jamInanA vahIvaTa upara dekharekha rAkhatuM sarakArI khAtuM garAsa(-se)! (-Nya) strI. [jae 'garAsa' + gu. 'a(-e)Na' pratyaya], garAsaNI strI. [jue 'garAsa' + gu. 'aNI' srIpratyaya]. jue 'garAziyaNa.' garAsa-dAra vi. ja'garAsa' + rUA. pratyaya] jae 'garAziyA,' garAsadArI srI. [+ gu.M' ta, pra.] garAsa he|vApaNuM garAsiya(-ce)Na (-Nya) jue 'gAriyaNa,' garAsiyA jue 'garAziyA,' garALA puM. goLa rAMdhanAra majUra garimA strI. [saM., puM.] gaurava, mahattA, (2) ATha siddhiemAMnI eka-meTA AkAra dhAraNa karavAnI zakti gariyala puM. e nAmanuM eka pakSI gariyA srI. e nAmanI eka mAchalI gariyA-vela (--ya) strI. [aspaSTa + jue 'vela.'] e nAmane eka jaMgalI vele gariyA puM. bhamaraDA, (2) kaMpAsa jevuM eka sAdhana. (3) dhamaNane kheMcavAnI sAMkaLane cheDe teDeluM lAkaDuM. (4) traNa doraDAM bheLAM karI jADuM deraDuM banAvavA vacce traNa hAMsavALuM vaparAtuM eka lAkaDuM. (5) pAyAnA vacaleA peTALavALe bhAga [jakharuM gariSTha' vi. [saM,] khuba vajanadAra. (2) bameTuM, bhAre gariSThara vi. [jue 'gaLyuM'-enuM saM. gunA raja'nA sAdaye UbhuM kareluM rUpa] khUba gaLyuM. (2) pacavAmAM khUba bhAre paDe tevuM garI1 oN. nALiyeranA gara, ToparuM garI3 strI. kUkaDavelanuM eka nAma garIhuM chuM. upara sAMkaDA ane nIce paheALA hoya tevA koI prakAranA thAMbhale garIba vi. [ara.] nirdhana, akiMcana. (2) svabhAve rAMka, narama svabhAvanuM. [nA mALavA (3. pra.) garIbane nyAla karanAra mANasa] garIba-khAnuM na. [+ jue 'khAnuM.] garIbone rAkhavAnuM makAna. (2) (vivekamAM) peAtAnuM ghara garIba-ga(-3)raNuM vi. [ara. 'garIkha'nuM ba. va. 'gurakhA,'- dvirbhAva] tadna rAMke, tadna garIkha garIbahuM vi. [gu. uN' svArthe ta. pra.] jue 'garIba.' garIba-na(ni)vAja vi. [phrA, garInivAjhu], garIbaparavara jaA [ara. garIb-par ] garIbene pALanAra, garIbeAnA rakSaka, garIone belI garIbAI sI. [jue 'garIba' + gu. 'AI' ta. pra.], garIbI srI. [ara.] garIkhapaNuM, kaMgAliyata, nirdhanatA garIyasI vi., strI. [saM.] vadhAre guru, vadhAre meATI garIza vi. halakA kuLanuM
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ garuDa 171 garbha gara na. [sa, ] e nAmanuM himAlaya tarapha thatuM eka garebAna na. Doka ane gaLuM DhaMkAya tevA pozAka, galapaTTo meTuM pakSI, Igala.' (2) puM. paurANika mAnyatA pramANe garevala (-2) strI. e nAmanuM eka cheDa bhagavAna viSNunuM pakSI vAhana. (saMjJA.) gaLe pu. jarUriyAta garagAmI vi., muM. [saM., muM] garuDa upara savArI karanAra gareTa (ga2 Te) $ e nAmanuM eka jhADA bhagavAna viSNu garo paM. comAsAmAM pANIthI paDelo khADo gara-vaja chuM. [saM.] jemAM garuDanuM nizAna Alekhela hoya gara 5. vahANamAM pAchalA mArA pAse jaDavAmAM Avatu tevI davA. (2) (vi, pR. jemanA rathanI javAmAM 'garuDanuM UbhuM jADuM lAkaDuM, "sTarna-posTa." (vahANa.) cihana hatuM tevA ( viSyanA navamA avatAra gaNAtA bhagavAna) gareDI strI. [ie "gareDe + gu. 'I ' strI pratyaya] garUDAzrIkRSNa [maNi jJAtinI strI ga-pAruM . [saM. + aspaSTa] nIlama maNi, marakata maro DaLa ja e "garUDe.' A 'garUDa.' [strI, sagarbhA, garbhavatI garamela(La) (-bhaDala, -La) na. [] viSuvAMza 27 thI gAdara (-2) vi., jI. [saM. + vakra dvArA] bhArevagI 310 vaccene e nAmane tArAone eka samUha garoLa(-LuM) (gaoNLa,-Lu) na. e nAmanuM eka ghAsa (kaLA garuDa-maMtra (-manna) puM. [saM.] sapanuM jhera utAravAne taMtra vagerene kAMThe UgatuM) [goLI, vipakalI zAstramAM eka maMtra gaLI (gaoNLa) strI. [de. prA. varAtrimA] giloDI, DheDhagararAja puM. [saM.] viSNunA vAhanarUpa garuDa [viSNu gaLuM ( gaLuM) ja e "gaLa. gara-vAhana vi, pR. [saM.] jenuM vAhana garuDa che tevA bhagavAna garga kuM. (saM.1, 0 thI 6. [ + jue "zI....] bharadvAja ga dhUha . siM] garuDanA AkAre karavAmAM AvatI kavinA e nAmanA gotra-adhi, yAdavenA purohita eka sainyanI eka yUharacanA prAcIna RSei. (saMjJA.) [eka dhAsa garAmaja vi, pR. [saM18 + majha-] porANika mAnyatA gargavA na. comAsAmAM nIcANanI jamInamAM thatuM e nAmanuM pramANe garuDane mere bhAI suryane sArathi aruNa gargAcArya puM. [ + saM. vAvArtha] juo "garNa.' ga mudrA strI. [sa.] be hatheLImAM garuDanA ghATane garganAra strI dhInI jAtanI eka e nAmanI vela karavAmAM Avate AkAra garjana na., -nA srI. [saM.] garajavuM e, garajavAnI kriyA gArUDha vi. puM. [sa. ha8+ cA-Dha] ja "garuDa-vAhana.' garjavuM a. kri. [sa. rA - tatsama juo "garaja garjAvuM garuDAsana na. [saM. 18+ mAsano garuDarUpa Asana, (2) bhAve, kri. garjAvavuM che.. sa. kri. vi., pR. viSNu bhagavAna garava paM. [sa. garna + mA-2] 'garjana." garAja na. (. 8 + ma] garuDane maMtra bhaNI pheMkavAmAM gavavuM, gavuM ja 'gajevuM'mAM. AvatuM kahevAyeluM eka divya astra gajita vi. [saM.] garjanA karI UTheluM. (2) tADUkI UTheluM. - 1. juo '- gara" ta. pra. (3) na, juo garjana. [pATaDo garUDe . [saM. da dvArA] aMtyaja gaNAtA varNane gara 5. [saM.] lokhaMDane mebha ke ADuM, lokhaMDane ghATIle brAhmaNa gara-evI brAhmaNa jJAtine puruSa garta chuM. [saM., pR., na.], strI. [saM.] khADo garUra vi. [ara. gurUr ] ahaMkArI, abhimAnI, magarUra garda strI [.] jue "garada.' garUrI strI. [ara. gurUrI] ahaMkAra, abhimAna, magarUrI gardabha puM. [saM.) gadheDe. (2) (lA.) mUrkha gareTa (traya) strI. ArasAmAM bAMdhelI lAkaDAnI TukaDI, tI. gardazikA, gabhI strI. [saM.] gadheDI. (2) (lA.) mUrkha strI (vahANa) gardanuM sa. ki. jao 'garadavuM." gavuM karmaNi, ji. gavavuM garevuM a. kri. [ravA.] gAjavuM, gagaDavuM gireDI javuM (rU. pra.) B., sa. kri. UbhA thavAnI tAkAta na hovI] garevuM bhAve., kri, gaDhAvavuM gardAbAda na. [3. gai + AbAdu ] dhULiyuM zahera (jahAMgIra pre, sa. di. bAdazAhe amadAvAdanuM vizeSaNa prayojeluM.) gaTAvavuM, gAvuM e "gareDavuM"mAM. gA~vavuM, gA~vuM ja "ga "mAM. gareTa na...ba. va. rAkSasI-moDhAmAMnA khIlAthI kaI vastumAM garbha puM. [4] pazu-pakSI-mAnava vagere prANuonI mAdA - paDatAM sAmasAmAM kANa strI jAtimAM narasaMgathI rahetA bIjane vikasita AkAra. garI zrI. jio "gaDa + 5. "I' strI pratyaya.] jao (2) kaLAnA koTalAnI aMdarane sukomaLa bhAga, gara. (3) "garagaDI.' (2) derAnI phirakI. [0Ara mAge che (rU. pra.) nATa-racanAnI pAMca saMdhiomAMnI eka saMdhi (jemAM vastune chokaro ke chokarI pukhta uMmaranA thayAM che.] vikAra hoya che.) (nATaya.) [ pa (rU. pra.) kasuvAvaDa reDuM . UMTanuM lIDuM thavI. * pAra (rU. pra.) garbhapAta karAva, mUka, gare DuM. [2vA.] maTe garagaDe. (2) pANI kheMcavAnI mela (rU. pra.) garbhAdhAna karavuM. 0rahe (-2 ) nAnI pAvaThI. (3) bALakane davA pAvAnI kriyA (rU. pra.) garbhAdhAna thavuM. 0 he (rU. pra.) sagarbha sthitimAM ga yuM. makAna caNavA mATe karavAmAM Avate pAyAne khADe tevuM -meM AvavuM (rU. pra.) pAkavAnI taiyArImAM AvavuM, gare baMdI (bI) zrI. amadAvAdI kinakhAbanI eka jAta kaNe caDavuM] 2010_04
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ garla-kaNa 172 garbhAzaya garbha-kaNa chuM. [saM.] jue "garbha zarIra.' garbhavAsa 5. si.] jIvAtmAthI mAtAnA garbhamAM rahevAnI garbha-kala(La) . [saM.] garbhAdhAna thavAne samaya sthiti garbha-keza(-9) . [saM.] garbhAzaya, garbhanI kothaLI garbha-vijJAna . [saM.] jIvAtmAnI garbhamAM rahevAnI sthiti garbhagRha na. [sa, puM, na ja garbhAgAra." garbha-vijJAna na., garbha-vidyA . [sa.] garbha rahevAthI garbha-ghAta . [saM.] garbha-hatyA laI prasUti thAya tyAMsudhInI prakriyAne khyAla ApatuM garbhaghAtI vi. saM., pR.] garbha-hatyA karanAruM zAstra, 'ebrioNjI' [javuM e garbha-calana na. [saM.] garbhAzayamAM garbhanuM pharakavuM e [mANasa garbha-vivartana na. [saM.] garbhAzayamAM garbhanuM UlaTuM thaI garbhacAra chuM. (saM.) janmathI ja corI karavAnI AdatavALe garbhavRddhi strI. [4] garbhAzayamAM garbhane thato vikAsa garbhaja vi. [saM.] garbhamAMthI janmeluM [garbhAmRta garbha-vyAdhi 5, zrI. [se, .] jae garbha-roga." garbhajala(La) na. [saM.] garbha ane era vaccenuM pANI, garbha-zarIra na. siM[ garbhakaNa, jayotibIja garbha-gI 5. [+sa, vozI, arvA. tadabhavI e "garbha-gI." gabha-zAstra na. [saM.) garbha-vijJAna." garbhadvAra na. [saM.] maMdira devAlaya vageremAMnA garbhAgAranuM bAraNuM gabhazrImattA strI, siM] garbhamAM hoya tyArathI ja dhanika garbhadhAraNa na. [saM.] nara-mAdAnA saMgathI mAdAmAM garbha dazA, garbhazrImaMtAI rahevAnI kriyA ke sthiti [garbhapAta game-zrImaMta (-manta) vi. [saM. 1rma+zrImataprA. degmara] garbha-davasa -sa) paM. sa.1 garbhAzayamAM garbhano nAza. (2) garbhamAM hoya tyAMthI ja dhanika (mAbApanI dhanikatAne kAraNe garbha-nahi, DI strI. siM] mAtAnA garbhAzayamAM mAtAnA zrImaMta mAbApane tyAM janameluM [ve "garbhazrImattA." lehImAMthI laI piSaNa ApanArI nADI (je garbhanI daMTIne garbhazrImaMtAI (-mannAI) sI. [ + gu. AI' ta. pra.] vaLagI rahelI hoya che.) garbha-saMkramaNa (-sakramaNa) na. [saM.] eka dehano tyAga garbha-nigraha, garbhanirodha paM. siM.] garbha rahete aTakAvavAnI karI janma levA bIjA dehamAM dAkhala thavuM e kriyA, saMtati-niyamana, garbha-rodha garbhasaMdhi(-sadhi) muM, strI. [saM., pR.]nATa-2canAmAMnI pAMca garbha-paTala na. si.] garbhanI AsapAsa vIMTaLAI raheluM kAcI saMdhiomAMnI eka. saMdhi (jyAM vastune vikAsa zarU thAya che.) pAradarzaka cAmaDInuM paDa era thi, garbhasrAva garbhastha, sthita vi. [saM.] garbhamAM raheluM garbha-patana na. siM.] adhure mahine garbhane akudaratI pAta garbhasthAna na. si.] e "garbhAzaya." garbhapAta paM. [] ja e "garbha-patana". (2) akudaratI garbha-sthApana na. [saM.] methuna kriyAthI strInA garbhAzayamAM rIte garbhane jamAvavo e (je garbha maraNa ja pAme che.) vIryanuM strInA 2ja rAthanuM ekAtamIkaraNa karavAnI kriyA garbha-patana na. [saM.] akudaratI rIte garbhane janmAvavo e garbha-paMdana (-spandana), garbha-skaraNa na. [sa.] garbhanuM (je garbha maraNa ja pAme che.) pharakavuM e [kasuvAvaDa garbhapAtI vi. [saM, puM] garbhane pAta karAvanAra garbhasrAva . [saM.] adhure mahine garbhanuM jharI javuM e garbha-paSaNa na. [saM.] garbhane poSavAnI kriyA garbha-hatyA strI. [saM.] mAtAnA garbhamAM hoya tyAMthI ja garbha prasava puM, garbha-prasUti strI. [4] garbhanI prasuti, akudaratI rIte janmAvI bALakane karavAmAM AvatA nAza garbhane janma garbhAgAra na. [saM. varma + aTIR] maMdira ke devAlayamAM jyAM garbha-biMdu (-bindu) na. [saM., pR.]purUSanA vIrya sAthe ekA- devamUrti rahe che te bhAga, garbhagRha, gabhAre [jIvAtmA tmaka thayeluM strInuM raja, ega-sela jio garbhAgAra." garbhatmA chuM. [sa. vArma + AtmA] garbharUpa dehamAM rahelA garbhamaMDapa (-mahuDa5) muM, gabhamaMdira (-mandira) na. [saM.] garbhAdhAna na. siM. vArma + mI-dhAna] garbhAzayamAM garbhanuM rahevuM garbha-mekSa puM, garbhamecana na. [saM.] garbhanI prasUti e. (2) e nAmane hiMduonA seLa saMskAromAM eka garbhapAtanA strI. [sa.] jIvane garbhadazAmAM anubhavavuM saMskAra RtukAla paDatuM duHkha garbhAdhanakAla(La) . [.] garbha dhAraNa karavAno samaya, garbhAgI chuM. [saM.1 paurANika AkhyAyikA pramANe kRSNa garbhAdhAna-nigraha, gabhadhAna-nirodha. garbhAdhAna-rodha paM. pAyana vyAsanA (janamathI ja gI) putra-zukadeva [saM.] jue "garbhanirodha.' garbha-ga . [saM.] garbhAzaya sAthe mULamAM saMbaMdha hoI thato garbhAdhAna-saMskAra ( sarakAra) puM[sa ] hiMduonA seLa vAI no roga, phepharuM, garbha-vyAdhi, "hisTiriyA" saMskAromAMne eka saMskAra garbha-dha puM. [saM.] juo garbha-nigraha, garbhAmRta na. [sa. jarma + amRa] garbhasthAnamAM garbha ane . garbha-vacana na. [saM.] garbhamAM hoya tyAre garbhAzayanI pIDA- garbhAzaya vaccenI eramAMnuM pravAhI, garbha-jalA mAMthI mukti mAgatuM kapeluM garbhastha jIvanuM viNa garbhavataraNa na. [saM. vArma + avaitara] garbhane janma thavo e garbhavatI vi., strI, (saM.), garbhavatI (vatI strI. [sa. garbhAvasthA strI. [saM. narma-mava-sthA] jIvAtmAnI garbhamAM varmavatI> prA. "vatI1 garbha dhAraNa karyo che tevI mAdA ke rahevAnI paristhiti strI, sagarbhA garbhAzaya na. [sa, vArma + mAM-rA. paM.] strI ke mAdAnA peTamAM garbha-vAkaya na. [saM.] juo "garbhavacana." nIcenA bhAgamAM raheluM garbhane rahevAnuM sthAna, 'emabro' 2010_04
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ gabharAya-abuMda 673 goMtA garbhAzaya-ada puM. [sa. saMdhi vinA garbhAzayamAM thatA garva-gheluM gheluM) vi. [+juo beluM.] abhimAnathI rALIne rAga [gAMThane roga madIluM baneluM, garvanA prabaLa taravALuM, garva-pramatta garbhAzaya-mathi - zrI. si., pR.1 garbhAzayamAM thatI garva-doSa chuM. [saM.] garvane kAraNe thate devuM. (jena.) garbhAzaya-madara . [saM.] garbhAzayamAMthI pANI vahyuM javAne garva-prada vi. saM.] garva utpanna karAve tevuM, abhimAnI eka roga [nArI nAyunI paTTI banAvanAruM garbhAzaya-baMdhana (-baMdhana) na. [sa.] garbhAzayane pakaDI rAkha- garva-pramatta vi. [saM] juo "garva-veluM.' garbhAzaya-bhraMza (-bhraMza) . [saM] garbhAzayanuM enA sthAna- gave-bhaMjaka (-bha-jaka) vi. [saM] garvane nAza karAvanAruM mAMthI khasI paDavuM e [AveluM dvAra, kamaLa-mukha garva-bhaMjana (-bhajana) na. [saM.] garvane nAza garbhAzaya-mukha na. [4] gabhazayanI nIcenA bhAgamAM garva-bhaMjana (-bhajana) vi. [saM.] garvano nAza karanAruM, garbhAzaya-vakatA strI. [saM.1 garbhAzayanuM enA sthAna uparathI garva-bhaMjaka eka bAju vAMkuM thavuM e garvamatta vi. saM.) jue "garvadheluM." garbhAzaya-varama 5. [+ja "varama.'), garbhAzaya-zethayuM. gaverAvi. [sa, sArva-navatA> prA. ra7mI garva karavAsiM] garbhAzayane se mAM AnaMda letuM, galuM, garve bhareluM garbhAzaya-vivartana na. [saM.] garbhAzayanA sthAna uparathI garvavaMta (vakta) vi. [sa, sArvavata)prA. yaMtI, garvavAna vi. pheraphAra thaI javo e, garbhAzayanuM uthalI paDavuM e saM.] aYrva-vAna chuM.] garvavALuM, gavaluM, magarUra, abhimAnI, garbhAsana na. siM. jarma + mAsana yoga-prakriyAmAM e nAmanuM ahaMkArI [vinA, garva-bhaMjana eka Asana. (ga.) garva-vinAza puM. [saM.] garvane karavAmAM Avato ke Avela tni) puM. [saM. rAmeM + ma] nATaya-2canAmAM cAlu garva-vinAzaka, garva-vinAzana vi. [saM.] garvane nAza kaI aMka vacce Avato peTA-aMka, praveza-dazya karAvanAruM, garva-bhaMjaka [rahenAruM garbhadha (garbhAdha) vi. saM. varSa + mara] garbhamAM hoya tyAMthI gAMdhIna vi. [saM. narva + adhIna hamezAM abhimAnamAM ja AMkhe AMdhaLuM garvAnaMda (-nanda) 5. [saM. sArva + Anandu] abhimAnane garbhiNI strI. siM] jue "garbhavatI." AnaMda, abhimAna rAkhavAmAM Avate AnaMda abhi-dehada na. siM.] sagarbhAne thatI khAvApIvA vagerenI gavobhimukha vi. [saM. pArva + mafma-mIM) hamezAM garva karanAruM khAsa prakAranI IcchA, bhAve ga za chuM. [saM. sarva + mAnaverA] abhimAnane Avato ke garbhita vi. [] (lA.) aMdara raheluM, chAnuM, chapuM. Avelo vega ke tera mArmika, arthasUcaka ga zI vi. rsi, vagarva + mArA !.] garvane Aveza garbhitatA strI. siM.] garbhAdhAna thayuM hovApaNuM. (2) rahasya Avyo che tevuM, thoDA samaya mATe garva thayo che tevuM gabhitA vi, strI. [saM.] garbhavatI, sagarbhA ga vi. [sa. pUrva + gu. "ALa ta. pra.] 1 gabheMpatti strI. (saM. cArma paravatti garbhanuM mAdA mAtAnA garvavaMta. peTamAMthI bahAra AvavuM e raviNa vi., strI. [sa.] garva karanArI strI, garvitA bheMtpanna vi. [saM. narma-sarana] garbhamAMthI bahAra janma gati vi. [saM.] o garva-vaMta.' dhAraNa karyo che tevuM ' garvitA vi, strI. saM. "gaNiI ." gabhedaka na. siM. jarma + 3] garbhAdhAna thayA pachI cAra gaviSTa vi. [saM.] ghaNuM ja garvIluM [abhimAna pAMca aThavADiye thavA mAMDatuM bhUNa ane enA aMtarAvaraNa garviSatA strI. [sa.] bahu garvavAnapaNuM, magarI, prabaLa vaccenuM pANI ga vi., [sa, .], garvaluM vi. [sa, vagarva + gu. IluM' garla strI. [.] chokarI, charI, bALA, kanyA ta...] jAo "garvavaMta." [bola garlagaika strI. [e.) skAuTa vageremAM kAma karatI kanyA gakti strI. [sa. rAve ke vita] garvanuM vacana, ahaMkArano gala-koleja sI. [aM.] kanyA-mahAzALA ga nmatta vi. [sa. garva + unmatta] juo garva-gheluM." galarsa miDala skUla strI. [.] mAdhyamika kanyAzALA garhaNa na. [saM.] niMdA, gIlA galase la strI. [a] kanyA-pAThazALA, kanyAzALA gahaNIya vi. [saM.] niMdApAtra, niMdA karAvavA lAyaka, vidya garlsa hAIskala zrI. [.] ucca mAdhyamika kanyAzALA gahaNIyatA strI. [saM.] nidApAtra hovApaNuM, gaha-tA garva chuM. [saM.] abhimAna, ahaMkAra, gumAna. [0 Ava, garvavuM sa. kiM. (saM. vA tatsama; vyApaka nathI.] nidhavuM. 0 caDa(-), 0 tha (rU. pra.) mada caDA, madIlA banavuM. goMvuM kamaNi, kei. garbhAvavuM che., sa, kri. Utara, gaLa, bhAMgI paDave (rU. 4) abhimAnane nahIM strI. siM.] juo "gahaNa." nAza thavo, nama thaI javuM] gaUvavuM, gahanuM juo "gaImAM. garvamaMjana (-gajjana na. [4] garvane nAza gahita vi. [saM.] niMdAyeluM, niMdita garva-bhaMjana (-ga-jana) vi. [saM] garvane nAza karanAra, garlo 4i, [saM] e "gahaNIya. garva, utarAvanAra ga hAnatA strI. [saM.] jue "garhaNIya-tA." (ra) nAma bhaDake-43 2010_04
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ Se4 galapa(-) gala chuM. mAchalAM pakaDavAnA AMkaDe. (2) kUvAmAM paDelAM galacarama na. [phA. gula + cam ] e nAmanuM eka pakSI vAsaNa kADhavA mATe lekhaMDanA AMkaDAone jhama, galacI strI. keDInAra pAse samudramAM thatI e nAmanI mAchalI mIMdaDI, bilADI. (3) moyaDe. (vahANa.). [0 Apa gala(-La)-copaDI (-copaDI) jue "goLa-cepaDI.' (rU.pra.) pralobhana ApavuM] gala-(-)jIbI strI. [saM. rA.una Tva>prA. nAnAmA]. galara . calamamAMthI pivAI gayelI-baLelI tamAkune go. +.gu. "I' svArthe strI pratyaya.] kAMTALAM pAMdaDAMvALI e (2) dIvA ke battIne baLelA magare [gulabAsa nAmanI eka vanaspati gala 5. phiA, "gala'-kula] kulane e nAmano eka choDa, gala(La)-kaMpa [saM. 1 + ja "pa.'] (lA. senAnuM gala na. [aM.] e nAmanuM eka pakSI gaLAnI hAMsaDI jevuM eka ghareNuM gala-kaTa vivuM. [hiM] gaLuM kApanAra mANasa. (2) DhoranI galakana na. eka jAtanuM prANI (mAMsa khAnAruM) katala karanAra khATakI galatuM ja "gara8." gala(La)-ka6, 8, 6 vi. [+]. "u'-'uM" ta. pra.] gaLuM kApa- galaDhera jue "garaderuM' nAra. (2) (lA.) ra, dhAtakI [zakti vinAnuM galaDhere ja e "garaje.' gala(La) kaDuM vi. [ja "gaLavuM' dvAra.] (lA,) gaLI gayeluM, galata vi. [ara.] pAyA vagaranuM, asatya, jaTha, khATuM galakaMTha (-kaDa) jue "gala-gaMDa.' gala(La)ta-keDha puM. [saM. vat varta. ku. + koDha'] jemAM gala-kaMbala (-kambala) chuM. [saM] gAya-baLadanI gaLA nIcenI pAchuM paru vagere cAlyuM jatuM hoya tevA koDhane roga godaDI-godaDInA AkAranI laTakatI cAmaDI gala(-La)ta-keDhiyuM vi. [+gu. "vuM' ta. pra.] galata kADhavALuM galakAtu puM. gaLA nIce vALanA jaththAvALo eka apa- galatakhAtuM na. [o "galata+ "khAtuM.'] ugharANI vasUla zukaniyALa cheDe na thAya tevuM hisAbakhAtuM, DUbatuM khAtuM galakI strI. zAkano eka mAsu velo gala(-La)tanI strI. [sa. 14 dvArA] baLadanA gaLA uparanI galakuM na. galakInuM lIsI chAlanuM laMbaDuM phaLa ghesarI sAthe bAMdhelI dorI ke doraDuM galakeTa kuM. (saM. zaru + jue "keTa."] gheDAnA sa- galatI strI. [ara.] bhUla, ceka mAnano gaLA nIce Avate eka bhAga, keTiyuM galatI strI, jio "galato' + gu. "I' strI pratyaya.] nAnA gala chuM..DI strI,, - Y. [sa, vAru + kheDavuM' + gu. galate, poLa pAnAvALuM sutAranuM eka ojAra 'e ka.ma. + "I' strI pratyaya] DhArane gaLe bAMdhavAnA achoDAne cheDe dhAvaNa jevI khesavAmAM AvatI lAkaDAnI gala-tUra chuM. e nAmanuM eka kAMTAvALuM nAnuM jhADa paTTI (AMjhaNuM netaruM varata vageremAM paNa AvI dhAvaNa galato pu. bahArathI goLa hoya tevo ghATa, dIvAlane bahAra rAkhavAmAM Ave che.) [gaLAmAMnuM deraDuM kAle kaMdero. (2) bArasAkhamAM kAma Avato lAkaDAno gala-era . saM. vADha dvArA.] ghoDAne dorI javAnuM enA TukaDe [eka gAMTha galaga1 6., na. [jao galagaMDa.'] gaLAmAM thato eka rega galateDI strI, [sa, vAjI dvArA) gAlanA madhyabhAgamAM thatI galaga2 na. pazuonA gaLA nIcenuM laTakatuM cAmaDuM gala-toraNikA strI. [4] gaLAnA AgaLanA dvAranI bAjue galagala chuM. e nAmanuM eka jhADa, pILA zImaLo Avelo toraNa jevA lAgato avayava galagala-AMgaLI, galagalAmaNuM strI, e nAmanI eka dezI gala-tere ! e nAmanuM eka vRkSa, saMsaDe ramata, AMkha-mIMcAmaNuM galatakuSa 5. siM.) e "galata-koDha." galagaliyuM na. [2vA. "galagalI' + gu. iyuM' ta...], gala- gala-thala na. [saM. vAha-] gaLuM, kaMTha, garadana [pApaDI galI strI. [2vA.] zarIranAM mammasthAnamAM AMgaLIe galavANI zrI. [ja goLa + dhANI."] dhANInI goLavecavAthI thatI harSanI lAgaNI, galI, galIpacI galana na. [4] egaLI javuM e. (2) nIce TapakatA gala(La)-gaMTha (-ga7) . [saM.] gaLAmAM gAMTha thavAne roga che, e * (2) lApeTiyuM, gAlapacAriyuM galanapAtra na. siM] ogALavA mATenuM kAma galabaMdrikA (-gaNDikA) strI. [.] paDajIbha, "uvuvA' galanabiMdu (-bindu) na. [sa., .] juo "galanAMka." galagaMDu (-gaDu) 5. [sa. True + gu. "u" svArthe ta. pra.] galanavidhi puM, strI. [5] ogALavAnI vidhi ke prakriyA jao "gala-Da." [bekI trAguM karanArI strI galana-zIla vi. [saM.] egaLavAnA svabhAvanuM galagaMThI (guDI) zrI. [sa. vADa dvArA gaLAmAM kaTAra galanAMka (nA) kuM. [sasAna +8mI ogaLavAnI sthitie galageTa kuM. [phA. gun + jue "goTe. 1 galagoTAne pahoMcavAne AMka, dravabiMdu, "meTiMga piInTa' choDa-eka phUla-cheDa galanIya vi. siM] ogaLavA jevuM. (2) nIce TapakatuM rahe tevuM galageTiyA kuM. divALiye galanIyatA strI. [saM.] ogaLavAne guNa. (2) TapakavAna guNa galageTe muM. [jao "gala-goTa.] galagoTAnuM kula galapacI strI. [ravA.) jue "galagaliyuM." galagala ja e gala." [gAMThomAMnI pratyeka gAMTha gala-pa(-do) 5. siM. 8 + ja paTe,pho."] gaLe ala-mathi (-grathi) , [., .] gaLAnI aMdaranI be bAMdhavAnuM paheLA paTA jevuM vastra, "maphalara' 2010_04
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ gala-pAka gelerI gala-pAka yuM. [4] gaLuM pAkI javAne eka roga galAM huM na. dhAsanA pULA ke gaMjImAMthI chuTuM paDeluM ke paheluM ghAsa gala(La)-pApaDI ja gaLa-pApaDI.' galAM-talAM kri. vi. [ravA.] jue "galAMtalAM." galake pu. siM, gaDha + ja "keDavuM.'] kAna ane gaLAnI galita vi. si.] ogaLI gayeluM. (2) TapakI paDeluM vacce thate sejAnA roga nalitakana. [saM.) e nAmane eka vRttaprakAra, chalitaka. (nAya) galapharuM jue "goruM." galita-daMta (data) vi. [saM] dAMta paDI gayA che tevuM, bekhuM gala-bakAriyuM na. strIone paheravAnuM UnanuM eka kapaDuM galita-nayana vi. [saM.] AMkhonuM teja harAI gayuM che tevuM, galabata (tya) strI. heDI AMdhaLuM galabala (gadhubahaya) strI. [2vA.], galabale puM. [ gatithIvana vi. [saM.] javAnI pUrI thaI gaI che tevuM galabala' + gu. "e" svArthe ta. pra.] kalabala, kalAhala, galita-yauvanA vi., jI. [saM] javAnI pUrI thaI gaI che. zerabakora tevI strI gala(-La)-aMdha (badha) muM. [sa, sara0 phA. garaba~] galiyArI strI. jio "galiyAruM' + gu. 'I' strIpratyaya.] juo "gala-paTa.' [eka UnI kapaDuM nAnI sAMkaDI galI [vaccenI sAMkaDI naverI gala-bAMdhaNuM na.jio bAMdhaNuM' dvAra.] strIonuM e nAmanuM galiyAruM na. jio 'galI' + gu. "AruM' ta. ma] be dIvAla gala-bila na. [saM.] kaMThanI bArI, gaLAnuM dAra galI strI. rivA.] juo "galagaliyuM." galanuM na., be puM. jio "gula-bAMga.'] aphavA, gapa, galI* strI. [hiM.] sAMkaDI nAnI zerI gulabAMga. (2) zorabakera, pikAra, bUmarANa, (3) madhyama galIna(-, m)cI strI. [ja e "galI' + "kacI.'] yAda kadanA phaTAkaDa. (4) e nAmanuM eka phUla-jhADa na rahe tevI te te nAnI vAMkIcUMkI galI gala-maMdI -meMdI) zrI. [ + ja e "meMdI.'] eka jAtanI galI galI strI. jio 'galI-dvirbhAva.] ja e "galagaliyuM.' sugaMdhI meMdI galIca vi. [ara. nADuM, ghaTTa ] (lA) gaMdu, meluM. (2) galaTa-2) puM. eka jAtanI jAmanagaramAM thatI hatI te sADI azlIla, bhaMDuM. (3) azuddha, nApAka gala-roga kuM. [sa.] gaLAno vyAdhi galIcI strI. [+ gu. "I' ta. pra.] galIpaNuM galavaTa vi. jio "gala' dvAra.] gAla nIce. (2) galI ja "gAlIco. mulAyama. (3) saMdara galIpacI strI. rivA.] jue "galagaliyuM." gavaTa vi. [jae gula" dvArA.] phUlanI bhAtavALuM gala na. jo "galUDiyuM.' galavAvavuM jao "galavAvuM'mAM. [, sa. ji. gAla gala kema. galuDiyAne bolAvavA udagAra galavA a. ji. [su] chobhIlA paDavuM, zaramAvuM. galavAvavuM gala-taluM vi. galAM-taphalAMvALuM, ADuM avaLuM bolanAruM galanavidhi chuM. [saM] gaLAmAM thaI AvavAne eka gaDha gaDha ki. vi. [ravA.] gabaDatuM hoya ema roga, gala-Atha galUDiyuM na. [gaDuM' + gu. IyuM' ta. pra.], galUka naM. [ja e gala(La) zuMDhikA (DikA), gala(-)-guMDI (-zuThThI) strI. galuM+gu. DuM svArthe ta...] kUtarInuM baccuM, kurakuriyuM, bhALiyuM [saM.] tALavAmAM thato eka roga gala(La)-aMda, dha (galabandadha) 5. [ja "gaLuM + phA. gala-zetha chuM. [sa.] jae galanavidhi. ba6" > baMdha.'] galapaTTo. (2) gaLAnuM e nAmanuM eka galasarI strI. [saM. 8 dvArA] gaLAnI eka prakAranI senAnI ghareNuM mALA, kaMThazrI [lApeTiyuM galecI zrI. (saM. vAsa dvArA nAnAM bALakanI kAnaTopI, kaletuM. gala(-La)-sUNuM na. siM. 2Tha dvArA] gAla upara seje, (2) Dhorane gaLe thatuM eka jAtanuM gAmaDuM gala-stana na. [sa.] bakarInA gaLAnuM AMcaLa galeTa pe. strIone paheravAnuM eka UnI kapaDuM gala(-La)-sthala(La) na. (saM.) gaLAne kaMThane bhAga gale ja "galepha." gala-hasta muM. (saM.) (lA.) gaLuM pakaDI dhakko mAravo e galapAsa . lAkaDAnI jADAI mApavAnuM eka jAtanuM sAdhana galemAma pa. lAkaDAnI galahastita vi. siM.] gaLethI pakaDI dhakko mArI kADhI zakA-pa) paM. Ara. gAlAkIuia galepha-5) puM. [ara. gilA] DhAMkavAnuM vastra, ochADa, cAdara. mUkavAmAM AveluM (2) takiyA gAdalAM vagerenI kheALa galaLiyuM vi. gaMdakImAM paDeluM, gaMdu gelephiyuM na. jio "galephI+ gu. thayuM che. pra.], galephI galAI strI. [4 "gaLavuM' + gu. "AI' ku. pra] pravAhI- sI, eka jAtanuM bhajiyuM rUpa banAveluM drAvaNa galeku e "gale.' galA paM. zeraDIno rasa ukALavAnI meTI kaDAI gelerI strI, e nAmanuM eka suzobhita vRkSa, pILA zImaLo galAla jae gulAla.' galelI strI. tADiyAMmAM gara galAva -vaTa (2) strI. jio "gaLavuM dvArA] juo gala(-)TikiyuM ja "gulAMchuiM.' galAI' gala e "gokuM." galAsaDuM vi. saDI gayeluM galephI strI. jio 'goruM' + gu. "I' strI pratyaca.] (lA.) galasthi na. si. + maratha] gaLAnuM hADakuM galakAnA AkAranI caNataranI kamAna 2010_04
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ gale-le)ku tt gale(-le)ku na. [jue 'gAla' dvArA.] gAlanI aMdaranuM upasAveluM beu bAjunuM te te peAlANa. (ra) (lA.) traNe biMduethI karavAmAM AveleA kamAnane paDakhAnA bhAga galela zrI. [phA. gullaph] zvetaranA ghATanuM paththaranI gALI vagere pheMkavAnuM hathiyAra, gAY=Na. (2) gANathI phUMkAtI gALI : galeAle [galelA galeAlI strI. [jue 'gayelA' + gu. 'I ' strIpratyaya.] nAmeA galelA puM. [phA. gulalaD] galeAlamAM cheDavAmAM AvatA nAnA geLe. (2) teApamAM pheMkavAmAM AvatA vinAzaka gALA garUpa puM. [hiM.] TUMkI vArtA. (2) navalikA galphasTrIma huM. [aM.] akhAtamAMnA pANIne pravAha. (2) akhAtAmAMthI UbheA thatA vAyunA pravAha garlsa-sthala(-La) na. [saM.] gAlanA bhAga gulAM-ta(-tA)lAM na., a. va. [vA,] vANImAM na baMdhAtAM chaTakabArI zeAdhavI e, nAmukara javuM e, bahAnAM khatAvavAM e, galAM-talAM gale puM. [A.gulaka, galaka] vepArInuM paracUraNa (nANuM) rAkhavAnuM pAtra. (2) pAna vagerenuM rokaDathI vecANa karavA mATenuM sthAna ('pAnanA galle') gaDha(rA)vavuM jae 'gAvuM'mAM. gavaDI-vaDI strI. e nAmanI eka dezI ramata gavatarI strI. [saM. zo dvArA; sau.] nAnI gAya gavatA strI. phUga, Uba [sutarAu kApaDa gavana na. [aM. gAun] srIenuM e nAmanuM eka chApeluM vaya na. [saM., puM.] gAyanA ane haraNanA maLI mizra AkAranuM eka jaMgalI-phATelI kharIvALuM prANI, rAjha gavarAvavuM jue 'gavaDAvavuM.' gavarI zrI. [sa, zaurI] (lA.) gaura varNanI gAya. (2) hiMdu sranAmemAM nAma sAthe saM. zaurInA vikAra ('vidyAgavI' vagere) ga(-naMga)sta AvatA gogrAsa [gAvA mATenuM mahenatANuM gAmaNu (-Nya) strI. [jue 'gAvuM' + gu. 'AmaNa' kR.pra.] gAmayana puM. [saM. navAm + anama] e nAmanA eka caeNga gavAra jue 'guvAra,' gavAra-kaLI ja 'guvAra-phaLI.' [-si, -sI)ga-' gavAra-zi(-zIM,-si,-sIM)ga (-gya) jue. 'guvAra-zi(-zIM, gavArA vi. [aa.] manapasaMda. (2) pace tevuM gavArI strI. [saM. zo dvArA] gAya bAMdhavAnuM eka-DhALiyuM gavArI strI. [saM. novA dvArA] govAlaNa gAlaMbha (lA) kuM., -bhana (-lambana) na. [saM. zo + mA-ma, *mana] prAcIna kAlamAM AvelA atithine gAya arpaNa karavAmAM AvatI hatI e vidhi. (ra) (keTalAkane mate AkhalAnA hAma karavAnA cattu) gAmedha 2010_04 gavAvuM jue 'gAvuM'mAM. (ra) (lA.) niMdA thavI, krujeta thayuM gavAzana na. [saM. zo + marAna] gAyanA mAMsanuM bhakSaNa gavAzana vi., puM. [saM. zo + arAna] gAyanuM mAMsa khAnAra, gAbhakSaka gavAha vi. [phrA.] zAhedI ApanAra, sAkSI gavAhI strI. [phA] zAhedI, sAkSI purAvA gavAhanika na. [saMho + mAni] jae 'gavAnika,' gavALAM na., ba.va. [e 'gopALa' dvArA.] grAmINa janA, gAmaDiyAM 'gaveluM'mAM gavALA puM, rar3I paDAM, lakhAcA gaverI huM kapaDAM rAkhavAnA agacA [khALa karanAra gaveSaka vi. [saM.] tapAsa karanAra, kheAja karanAra, zeAdhagaveSaNa na., -NA strI. [saM.] tapAsa, kheAja, zeAdhakheALa gaveSaluM sa.kri. [saMgatel--tatsama] tapAsa karavI, khAja karavI, zeAdhakhALa karavI, kheALavuM, zeAdhavuM. gaveSANuM karmaNi, kri. gaveSAvavuM che., sa.kri. gaveSAvavuM, veSAvuM ja gayeSita vi. [saM.] jenI gavaeNtraNA karavAmAM AvI che tevuM veSI vi. [saM., puM.] gadveSaNA karanAra [Akhale gajeMdra (gavendra) puM. [saM. jo + R] zreSTha baLada, dhaNanA gavaiyo chuM. [jue 'gAvuM" + gu. 'eNce'kR.pra.] zAstrIya rAga-rAgiNIonA gAnArA saMgItajJa, gAyaka gaya(-yu)! (Nya) strI. [jae 'gavaiye' + gu. 'a-(-e) Na' strIcaya] gavaiyAnI. strI. (ra) zAstrIya rAga-rAgiNIonI gAnArI zrI, gAcikA thavA puM. AMkhane se gavarlR jue 'garamuM,' gavarnara puM. [aM.] prAMta ke peTA rAjyanA mukhya zAsaka, rAjyapAla gavarnara-janarala puM. [aM.] AkhA dezanA - badhA gavarnara [hakUmata uparanA mukhya hAkema gavarnmenTa srI. [aM.] sarakAra, zAsakamaMDaLa. (2) rAjasattA, gavarnesa strI, [aM.] gavarnaranI ane gavarnara-janaralanI patnI (2) hATela vagerInI strI saMcAlikA. (3) dAyA gavalI(-LI) puM, [jue 'govALa,'] govALiyA, (2) DhAra rAkhI dahI dUdha-chAsa vecavAnA dhaMdhA karanAra bharavADa rabArI vagere [gAyanA AkAranuM vAkRti strI. [saM. no + AkRti] gAyaneA AkAra. (2) vi. gavAkSa puM. [saM. no + jJa, kha. vI. mAM akSa] meTI imAratAmAM dIvAlathI bahAra paDatA nAnA sAMkaDo jharUkhA, (ra) jharUkhA, chajuM, raveza gavADhavuM jue 'gAvuM'mAM (A ke. rUpa bahu vyApaka nathI.) gavANI jue 'gamANa,' gavAta na, mejanuM khAnuM gavAna(-nI)ka paM., na. [saM, vAni] dararAja kADhavAmAM ga(-gi)sta jae 'gazya.' anya na. [rsa.] dUdha dahIM dhI chANa ane mUtra e pAMca padArtha (= paMca gavya) lagabhUti zrI. [sa.] e kAzanuM aMtara, pAkA eka gAuM. (2) gAcara, gAyAnA carAnuM sthAna ga(gi)zta(-sta) strI. [phA. gakS] cAkI pahero. (2) cekI paherA karanArI sipAI e ke lazkarIonI TukaDI gae-pa (gaSTam -paSTam ) kri.vi. [ravA.] alTaMpaSTa arthe vinAnA lavArA ke gappAM
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ gahagahavuM gaLatiyuM gahagaha a.ji. [2vA.1 AnaMdita thavuM, rAjI rAjI thavuM. pra.], gaLageTiyuM vi. jio 'gaLagoTuM' + gu. IyuM" (2) gaDagaDavuM, gAjavuM. gahagahAvuM bhAve., kri. gahagahAvavuM svArthe ta..], gaLageTuM vi. jio 'goTe" dvAra.] ., sa.ki. goLa-maTeLa gahagahAvavuM, gahagahAvuM ja "gahagahanuMmAM. gaLacakuM na. [ravA.] ghacarake, khATo-tIkho oDakAra gahana vi. si.] UMDuM, gADha. (2) (lA.) na samajhAya tevuM, gaLacakuM* vi. [juo "gaLyuM' dvArA. svAdamAM gaLyuM agharuM. (3) na pahoMcAya tevuM, durgama. (4) akaLa, gaDha. gaLa-ca vi. jio "gaLyuM" dvArA.] gayA svAdavALuM (5) na. ghATuM vana gaLaca' na. jio "gaLavuM.] belatAM bolatAM acakAvuM e, gahanatA strI. [4] gahanapaNuM acakAtAM acakAtAM bolavuM e. (2) batA mANasanuM gahara 5. drAkSa athavA keLAMne kamakho pANI upara avavuM ane pAchu batA rahevuM e, gaLavuM, gaheka (geka) jio "gahekavuM."] merane Tahuke [vAM khAvAM (rU.pra.) ApeluM vacana na pALavA bahAnAM gahekavuM (gekavuM) a. kri. [ravA.] TahukavuM (meranuM). gahekAvuM kADhavAM. (2) gunAno thothaDAte meDha asvIkAra karavo. (3) (ge.kAvuM) bhAve, .i gahekAvavuM (geH kAvavuM) ., sa. kri. phAMphAM mAravAM]. [dhareNuM gahekATa (ge.kATa) muM. [ja "gahekavuM' + gu. "ATa kapra.] gaLacavuM na. [jue "gaLuM" dvAra.] gaLAmAM paheravAnuM eka gahekavuM e, (ra) Tahuke gaLacavuM sa.kri. jio "gaLavuMdvArA.] (tiraskAranA gahekAvavuM, gahekAvuM (geMkA-) jao gahekavuM'mAM. bhAvamAM) moDhAmAM vadhu paDatuM nAkhI khAdhA karavuM gahavara na. siM.1 DuMgara pahADa vageremAMnI kudaratI bakhola, gaLacave ! [ja "gaLuM' dvArA. puruSanA kaMThanuM eka ghareNuM, ketara, kudaratI guphA pidArtha, goLa gaLacavuM gaLa chuM. jio goLa-(so] zeraDImAMthI banato go gaLaciyuM juo gaLacavuM.' gaLa-ka9, 8, 6 jue "gala-ka--huM ." gaLaciyuM na. jio "gaLuM" dvArA.] gaLacI pakaDI dhakelavAnI gaLa kaDI vi, strI. Deka dhoLI ane zarIre raMga bI hoya kriyA. [0 devuM (rU.pra.) gaLacI pakaDI dhakelavuM] tevI gAya gaLaciyuM vi. [jae "gaLuM' dvAra.] gaLA sudhI Ave teTaluM gaLakaDuM juo galakaDuM. gaLacI strI, jio "ga' dvArA, "bocInA sAdara "cI.] gaLa-LiyuM vi. jio "gaLuM' + 'baLavuM' + gu. "IyuM' gaLAne bahAra no bhAga, garadana, bocI ku.pra.] gaLA sudhI pANI hoya teTaluM UMDuM, gaLA-Daba gaLacuM na. [ja "gaLacI."] (tirakAramAM) gaLacI gaLakavuM a. ji. jio "gaLuM,'-nA.dhA.] gaLuM AgaLa gaLacuM na. jio "gaLuM" dvAra.] jae "gaLakuM.' rAkhI saMkaDAzamAMthI pasAra thavuM. gaLakAvuM bhAve, phi. gaLa-paDI (-caMpaDI) juo geLa-cApaDI." gaLakAvavuM che.. sa. kri. gaLa-jIbha juo "gala-chabhI." gaLavuM a. ki. juo gahekavuM. gaLakAvuM bhAve, .i gaLa- juo 'galapi.' gaLakAvavuM? pre., sa. ji. gaLaNI strI. jio "gaLavuM' + gu. "aNI' kupra.] pravAhI gaLakAvavuM, gaLakAvuM-2 jue "gaLakaj1-2mAM. gALavA mATenuM chidrALu sAdhana gaLakI strI. jue "gaLacI." gaLaNuM na. jio gaLavuM' + gu. "aNuM ku.pra.] pravAhI gaLakuM na. jio "gaLuM" + gu. kuM' ta.ka.] gaLAmAM pANI gALavA mATenuM kapaDuM AvI jAya te rItanI DabavA vakhatanI paristhiti, DabatI gaLata-Dha juo "galata-koDha.' vakhatanuM DasakuM. [-kAM khAvAM (rU. pra.) batAM parAdhIna rIte gaLata keDhiyuM ja "galatakeDhiyuM.' meDhAmAM pANI Ave te kADhavA prayatna karavo]. gaLatara na. jio "gaLavuM' + gu. 'tara" kupra.] tela vagerenA gaLakuM na. [ravA.] merane Tahuke, gaheka, gahekATa DabAomAMcI tela jhare jatAM AvatI kheTa gaLakhuM vi. [ja "gaLyuM" dvArA.] mIThuM mIThuM khAvAnI gaLata-rAta () strI. [ o "gaLa + gu. "tuM" varta, ke. + "rAta.] madharAta ane pareDhiyA vaccene rAtrine bhAga gaLake puM. [jIe "gaLyuM' dvArA.] eka vAra rAkhavAmAM gatiriyuM na., vi. juo "gaLatara." + gu. IyuM ta.pra.] AvelI vAnIne rahI gayelo svAda juo "gaLatiyuM." gaLa-kheDha puM. juo "gaLoDha. [bhAve, kra. gaLatara na. dhasI javuM e, dhasAre gaLagaLavuM a.phri. rivA.] gaLagaLuM thaI javuM. gaLagaLavuM gaLatAjI kuM, ba. va. [ja "gaLavuM+gu, "tuM'-varta. ku, gaLagaLiyuM vi. rie gaLagaLuM' + gu. muM" ta...], gaLa- ba.va.+ "jI' mAnArthe] upara kudaratI rIte pANI TapakayA karatuM gaNuM vi. rivA, sara0 se. rA ] duHkhanI ke harSanI hoya tevuM devasthAna (moTe bhAge zivAlaya). (saMjJA). lAgaNIthI haryuM bharAI jatAM kaMThamAMthI pUrA spaSTa zabda gaLatiyuM vi. [ja "gaLavuM' + "tuM" varta. ku. + "yuM ta. kADhI na zakanAruM, gadagadita pra.] jemAMthI saDA vagerene kAraNe pANe jagyA kare tevuM. gaLa-gaMha, Du (-gaSTha, DuM) ja 'gala-Da.' (2) kherAka pUrato levA chatAM nabaLuM paDatuM jatuM. (3) na gaLa-gaDuM vi. jio "gaLagoheM' + gu. Da' svArthe ta. bhInAzathI gaLI gayeluM saheluM khAtara TevavALuM 2010_04
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaLatI + gaLatI vi., strI. [jue gaLavuM" + gu. 'tuM'varte.kR. I' strIpratyaya.] zivAlayamAM zivaliMga upara TapakathA karatI hevAne kAraNe) zivaliMga upara TapakatA pANInA ghaDo. (2) kSayaroga, dhAsaNI, 'cukhara-karkyulesisa' (TI. bI.) gaLatezvara puM., kha.va. [jue gaLavuM' + gu. 'tuM' varta OM. saM. Ed] jae 'gaLatAjI.' (saMjJA.) gaLa-thUthI strI. [jue 'goLa' + 'chyA' + gu. 'I' strIpratyaya.] tarata janmelA bALakane goLa vagerenuM pANI karI e puMbhaDA vatI TAvAmAM Ave che e kriyA gaLadAI skrI, vAyunI zarIramAM Urdhva gati gaLadharI, gaLa-dhAI zrI. [jue gaLuM' dvArA.] lIdhe athavA pittavikArathI gaLAmAM thatI baLatarA, gaLadhI gaLa-dhANI ja goLa-dhANI.' apacAne gaLadhI strI. [jue 'gaLuM' dvArA.] jue 'gaLadharI.' gaLapa kri. vi. [vA] gaLa' evA avAjathI gaLI javAya ema 2010_04 692 [becenI thatAM thatI gaLapaNu na. [jue gaLyuM" + gu. 'paNa' ta.pra.] gaLyA svAda. (2) gaLyA svAda thavA mATenA gaLyA padArtha gaLa-pApaDI jae goLa-pApaDI,' gaLaphA jae gaDakA,' gaLa-baMdha (-bandha) ja 'gala-baMdha.' gaLa-mAthuM jue goLa-mANuM.' gaLamIMDuM na. e nAmanI eka ramata gaLavaNu na. [jue gaLyuM' dvArA.] sagapaNa karyAM pachI vevAI enA pahelA meLApa vakhate levAtuM goLanuM pANI gaLavAI zrI. [jue goLa' dvArA.] zeraDInA vADamAM mATalAM ke DakhA bharyAM pachI e rAkhavAnuM sthAna gaLavANu na. [ja goLa' dvArA.] jue 'gaLa-paNa.' gaLavAva (-nya) strI. [jue 'goLa' +'vAva.'] zeraDInA vADamAM goLathI bharelAM mATalAM ke bhIlAM mUkavAnA kheDelA cAsa khADo [(mADhuM) gaLyuM thaI javuM gaLavAvuM a. kri. [jue 'goLa'-nA,dhA.] gaLyuM khAvAthI gaLavuM a. kri. [saM. ch prA. ] TapakyuM, jharavuM. (ra) taddana pAkI jazuM. (3) aMdara UtarI javuM, kaLavuM. (4) (lA.) (zarIra vagerenuM) sukAvuM, (5) sa. kri. gaLe AkhuM utAravuM. (6) gaLaNAthI zuddha karavuM. (7) (lA.) khelyuM na ekayuM karavAnI ceSTA karavI. gaLAvuM bhAve., karmaNi, kri. gALavuM, gaLAvavuM ke, sa. kri. 'gaLanuM'a. kri uparathI 'gALavuM' ane 'gALavuM'nuM puna:pre. gaLAvavuM' tema 'gaLavuM' sa.kri.nuM prathama pre, 'gaLAvavuM') [zuMDikA'--gala-zuMDI.' gaLa-graMcikA (-zuNDikA), gaLa-zuMDI (-zuDDI) jue 'galazaLasa puM. ekamata thavuM e, ekatA, ekatha gaLa-sUruM jue 'gala-saryuM.' gaLa-sUMDhA puM. saM. 1-Ash-> prA. za(r)nuMika-] DhArane thatA gaLuM sUjI AvavAneA roga gaLase puM. [jae dhaDo.] zmazAnamAM ceha ThAravAnA ghaDaoN gaLa-sthaLa ja 'gala-skula,' gaLAI zrI. jue 'gaLavuM' + gu. 'AI'krU, pra.] gALa gaLiyArA-vADa vAnuM kAma. (ra) gALavAnuM mahenatANuM [jAya tevuM gaLAu vi. [jue 'gaLavuM' + gu. Au' kR, pra.] gaLI gaLA-kaTa vi. [jue gaLuM' + hiM. 'kATanA] gaLAkApu vi. jue 'gaLuM + 'kApavuM'+ gu. '' rR. pra.] gaLuM kApanAra. (2) (lA.) nimakaharAma, bevaphA gaLA(-LA)-gaLa kra. vi. [jue 'gaLuM'-dvirbhAva.] cheka gaLA sudhI pahece ema gaLa(-Le)-cIpa skrI. [jue 'gaLuM' + gu. 'e' sA. vi., pra. + 'cIpa.'] gaLAne bhIMsamAM-dAkhamAM levAnI kriyA gaLA-chaMTa (-RNaTa) (RNya) kra.vi. [jue 'gaLuM' + 'chAMTavuM.'] gaLuM chaMTAI jAya tyAMsudhI, gaLAba gaLA-jhALI strI. [jue 'gaLuM' + 'jhoLI.'] bhAMgelA ke karameADAyelA hAthane laTakatA rAkhavA gaLA upara bharAvavAmAM AvatI jhoLI gaLA-phUMpe puM. [jue 'gaLuM' +'TUMpA.'] jue 'gala-TraMpe|.' gaLA-DUba vi. jio 'gaLuM' + 'DUbavuM.'] gaLuM lagabhaga khUDI joya teTaluM (pANI). (2) kri.vi. (lA.) pUrepUruM mazagula thaI gayuM hoya ema, hada uparAMta mazagUla hoya ema gaLANu na. [jue gaLAyuM' + gu. 'a'kR.pra.] TapakuM pravAhI. (2) gALelI vastu gaLAta puM. [jue 'gaLuM' + 'hAtha'-'gaLA-hAtha'nuM lAdhavA] gaLe hAtha mUkI seAgaMda khAvAnI kriyA gaLA(-))-kaMsa, "se puM. [jue 'gaLuM'+gu, 'e' sA, vi., pra. +'phrAMseA.'] phAMsIe laTakAvatI veLA gaLAmAM bharAvavAmAM AvatA phrAMsale gaLAphUle puM. [jue 'gaLuM' + 'phUlanuM' + gu. 'e' kuM. pra.] gaLuM sajI AvavAnA DhoranA roga, gaLa-zuDI, gala-zAtha gaLA-baMdhaNu (-anyaNa) na. [sa. guru-vadhana> prA. varuNaaMdhaLa] (lA.) gaLe vaLagI paDeluM hoya tenA bhAra uThAvI levAnI-javAbadArI levAnI paristhiti, pAlana-pANa gaLA-mUDha vi., kri.vi. [jue gaLuM' + 'khUDavuM.'], gaLAmeLa vi., kri. vi. [jue 'gaLuM' + 'meALavuM.'] jae 'gaLA-''.' gaLAmaNu ` na. [jue 'gaLavuM' + gu. 'AmaNa'kR. pra.] kUvA vAva vagera gaLAvatAM nIkaLele kAdava-kacaro. (2) kUve vAva vagere gaLAvavAnuM mahenatANuM. (3) dhAtu vagere gALI ApavAnuM mahenatANuM [gaLapaNa gaLAma na. [juo 'gaLyuM' dvArA.] gaLyA padArtha, gaLAmaNI strI, [jue 'gaLavuM'+ gu. 'AmaNI' rR. pra.] jue 'gaLAmaNa(2, 3).' gaLAyA puM. sukAI gayelI kheraDInuM jALuM, pAlaDuM gaLAvavuM, gaLAvuM jue 'gaLavuM'mAM. gaLAvA puM. [jue 'gaLavuM' dvArA.] kUvA vAva vagere gALanAro mANasa [banAvanAro mANasa gaLA(-Le)LA puM. [saM. gurU dvArA] zeraDInA rasamAMthI goLa gaLiyA-gedharI strI, e nAmanI eka ramata [nI dukAna gaLiyAra-hATa na. [jue 'gaLiyAro' + 'hATa,'] gaLiyArAgaLiyArA-vADa (-Daca) srI. [jue 'gaLiyAro' + 'vADa,']
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaLiyArI gaLa-sarva gaLiyArA lokone raheThANane paDe [vArA jJAtinI strI (-nAMkhavuM (rU. pra.) javAbadArI sAMpavI. -Le charI mUkavI gaLiyArI strI. [jao "gaLiyAre'zu. "I' strI pratyaya.] gaLi- (rU. pra.) sAme na jANe ema dagA devA. taruM gaLiyAna. jio "gaLI' dvArA.] gaLivALuM laga. ( ghAlavuM (rU. pra.) navI jokhamadArI pavI. Le jhalAvuM gaLIthI kapaDAM raMgavAnI jagyA (rU. pra.) muzkelImAM AvI paDavuM. -ne TAMTiyA bharAvA (rU.pra.) gaLiyAra chuM. jio "gaLI' dvArA.] raMganAro kArIgara. muzkelImAM mukAyuM. -Le TAMTiyA bharAvavA (ke bheravavA) (2) gaLIne udyoga karanAro (bhAvasAra jJAtine puruSa). (rU. pra.) mukelImAM mUkavuM. kaLathI chUTavuM (rU. pra.) ApI (saMjJA) devAnI icchA thavI. -LethI dorI kADhI nAMkhavI (rU.pra.) gaLiyuM vi. [saM. gatti->prA. mi -1 beThuM UThe jokhama utArI nAkhavuM, javAbadArI cheDI devI. ane dorI nahi tevuM (2). (2) (lA.) haThIluM, jidI AvavI (rU. pra.) akaLAmaNa thavI. - nakha AvavA (rU. pra.) gaLiyela vi. [ e "gaLiyuM' + 5. "ela te. pra.] muzkelImAM mukAyuM Le nakha de (ke mAra) (rU. pra.) jue "gaLiyuM (1). muzkelImAM mUkavuM. nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) javAbadArI gaLiyala vi. jio gaLI' + gu. "chayuMta. pra. + "ela" sepavI. -Le pahavuM (rU. pra.) vaLagavuM. (2) sAmAna upara ta...] gaLathI raMgeluM ALa caDAvatA javuM. -Le pavitarAM AvavAM (rU.pra.) upAdhigaLiye muM. [ o "gaLavuM' + gu. "iyuM" ka. pra.] aphINanI mAM mukAvuM. pANI AvavuM (rU.pra.) bahu dukhI thavuM. - gaLavA mATenI goLI [gAra paDe phAMse (rU. pra.) sapaDAmaNI. -Le baMdhAvuM (badhAnuM) gaLiyo* puM, kAMTAne bhAre. (2) mATIne paDe. (3) jokhamadArI vaheravI. -Le bAjhavuM, -ne vaLagavuM (rU. pra.) gaLI strI. e nAmanI eka vanaspati, (2) e vanaspatinAM upAdhirUpa thavuM. -Le bAMdhavuM (rU. pra.) jokhamadArI levI. pAMdaDAMomAMthI kADhavAmAM AvatuM satva, ene vAdaLI raMgane (2) Aropa mUkavA. -Le besavuM (besavuM) (rU.pra.) samajhAvuM. bhUko. [0 karavI, 0 nA(-nAMkhavI (rU. pra.) kapaDAMne gaLInA -Le lAgavuM (rU. pra.) svAda yAda rahe. naLe vaLagADavuM pANImAM baLavAM. 0 khAvI, nA(-nAMkhavI (u. pra.) aphINa (rU. pra.) javAbadArI nAkhavI. -ze vAta (rU. pra.) atyaMta vagerenAsakAmAM tejImaMdI upara rakama levAnI eka prakAranI gamatuM. ane hAtha (rU.pra) segaMda. -Le hAtha nA-nAMkhave zarata karavI (rU. pra.) premathI AliMgana ApavuM. -Le hAtha pherava gaLI-vaLI strI. [ravA.] juo "galagaliyuM." (kemaka) (rU. pra.) segaMda khAvA. -Le tevuM (rU.pra.) cIvaTa gaLa na. [saM. chaLa-> prA. gaga-1 kaMThane aMdara ane hevI, lAgaNI hevo] bahArano bhAga, kaMTha. (2) garadana. (3) (lA.) sAda, avAja. gaLa-baMda,bdha (banda,bdha) ja "ga-baMda-dha." [LA upara charI pheravavI (2. pra.) vizvAsaghAta karavo, gaLacI apI. jio "gaLuM' dvArA) Dhorane gaLAnA eka roga chetaravuM. -LAnA sama (u. pra.) sogaMdapUrvaka. -LAne hAra gaLe.cIpa jue "gaLA-cIpa." (2. pra.) prANapriya. -LAmAM gaLuM ghAlavuM (rU. pra.) ekabIjA gaLe- juo "gaLA-pi." upara marI paDavuM. -LAmAM jIbha ghAlavI (2. pra.) maMgA gaLa-paDu vi. [jue "gaLuM' + gu. "e" sA. vi., pra. + rahevuM. -LAmAM jotaruM (rU. pra.) javAbadArI. -LAmAM (ke "paDavuM' + gu. "u" ku.pra.] (lA.) pUchavA jatAM pUchanArane -Le) TAMTiyA (rU. pra.) bhAre saMkaDAmaNa, Aphata. -LAmAM ja vAMka kADhanAre. (2) aLa caDAvanA levuM (rU. pra.) javAbadArI uThAvavI. -LA sudhI (u. pra.) gaLephAMsa, se ja "gaLAphAMsa,-so." puSkaLa. -LA sudhI AvavuM, (2. pra.) taddana kaMTALI javuM. gaLavAna chuM. [ja "gaLuM' dvAra.] aMgarakhA vagere vastromAM 0 AvavuM, 2 jhalAvuM (rU. pra.) gaLAmAM seje thavA.0 karavuM gaLA AgaLane bhAga (rU. pra.) dago de, chetaravuM. 0 kApavuM (rU. pra.) hAni gaLeLI e "gaLaLo." karavI. (2) vizvAsaghAta kara, chetaravuM. 0jhAlavuM (rU. pra.) gaLo strI. [sa. guruvI > prA. ro] lIMbaDA vagere upara (rU. 4) sapaDAvavuM. 0 dabAvavuM (rU. pra.) sANasAmAM laI thatI eka auSadhIya vela majabUra karavuM, baLajabarI karavI. 0pakahavuM (rU. pra.) gaLogaLa juo "gaLAgaLa." acAnaka sakaMjAmAM levuM. 0 56 (rU. pra) bALakane ghAMTI gaLokiyuM ja galoTiyuM.' paDavI. baMdhAvuM (-bandhAvuM) (rU. pra) musIbatamAM AvavuM. gaLoTI strI. si. vADha-TTiT)prA. zAstra-TTa | gaLe 0 besI javuM (-besI-) (rU. pra.) sAda ocho nIkaLo bAMdhavAnI lugaDAnI paTTI, nepharAI' ke beTho ghare nIkaLavo. 0 bharAI AvavuM, bharAvuM gaLoDha (41) strI. gAyane page deraDuM bAMdhavAnI dhAvaNa (2. pra.) duHkhane lIdhe revA jevuM thaI paDavuM, revuM. 0 rahevuM jevI nAnI lAkaDAnI khIlI, garakheDa. (2) chAsa karavAnA (- 2savuM) (rU.pra) jue "gaLuM kApavuM. -Le ANavuM (rU. pra.) tarAnI evI khIlI. (3) sIMcaNiyA jevAmAM rahetI evI kaMTALo upajAva. -Le AvavuM (rU. pra.) kaMTALI javuM. -Le khAlI utAravuM (rU. pra.) samajhaNa ApavI. -Le UtaravuM (rU. pra.) gaLotAM na, ba. va. gerunuM pANI banAvI mATInAM kAcAM samajhAvuM. -Le kADhavuM (rU. pra.) satAvavuM. -Le gaLuM maLI javuM vAsaNa upara karAtI goLAkAra lITIo vagere bhAta (rU. 4) gaLuM tarasathI sukAI javuM, che ghAlavuM, -ne nA- gaLosatva na. jio "gaLo' + 4.] gaLAnI vilanA TukaDA 2010_04
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaLyuM 680 gaMgA-saptamI karI ene bALI nAkhI enI rAkhamAMthI tAravavAmAM AvatuM pra.] (lA.) gaMgAnA pANInA raMganuM auSadhopagI tatva gaMgAjI ( ga jI ) strI, ba. va. [saM. + gu. mAnavAcaka "jI"] gaLyuM vi. [saM. hitakAra prA. jhimrama-] (lA.) sAkara goLa gaMgA nadI (mAnArthe). (saMjJA.) vagerenI mIThAza jevuM mIThA svAdanuM. [ moTuM karavuM, 0 mAM gaMgA-dIkarI (ga ) strI. [sa.+ja "ThIkarI.'](lA.) paththarakaravuM (ke karAvavuM) (-me-) (rU. pra.) sagAI ke evuM pATI upara lakhavAne page lAla paththara mAMgalika kArya karavuM.] gaMgAtaTa (ga-) puM, gaMgA-tIra (gA) na. [] jue gaMga (ga3) 4. [saM. 1] gaMgA nadI. [0nAhavuM (-nAnuM) "gaMgA-kAMThe." (rU. pra.)hemakhema saphaLatApUrvaka kArya pUruM karavuM.(2) nyAla thavuM] gaMgA-dazaharA (gas - puM, ba. va. [sa. + juo "dazaharA.'] gaMga-cIla (ga-cIlI strI. [juo "cIla.'] e nAmanuM eka jeTha mAsanI ajavALI dazama (gaMgAjInI utpattine gaNAtA pakSI divasa). (saMjJA) gaMga-menA (ga) strI. [+juo ena.]e nAmanuM eka pakSI gaMgA-kAra (gA) na. [saM] gaMgAnA kinArA upara AveluM gaMgarI strI. e nAmanI kapAsanI eka jAta [sagaDI haradvAra tIrtha, mAyApurI. (saMjJA.) gaMgarI* strI. [kAramIrI] kAzamIramAM ThaMDImAM gaLAmAM rAkhavAnI gaMgA-dhara(ga ) j[.](mAthe gaMgAne dhAraNa karanAra) mahAdeva baMgala (gala) na. e nAmanuM eka vRkSa, gabaDI, galagola gaMgApatrI (ga) strI. [saM. e nAmane eka sugaMdhI lo gaMgA (ga) zrI. [sa.) e nAmanI himAlayanA gaMgotarI gaMgA-patha (ga) muM. [saM.] AkAzamAM AkAzagaMgAno zikharamAMthI nIkaLI uttara pradezamAM thaI baMgALamAM brahmaputrAne dekhAte mAge jaI maLatI pavitra manAyelI nadI, jAhanavI, bhAgIrathI. gaMgA-paTI (ga-) zrI. [saM.] ghoDAnA peTa upara taMga (saMjJA.) [ geLa (goLI) (rU. pra.) (mahekarImAM) sau boLe AsapAsanI vALanI apazukaniyALa gaNAtI bhamarI tevuM pANInuM sAdhana. 0jamanA UbharAvAM (rU. pra.) AMkhamAM gaMgA-putra (gas - S. (saM.) (lA.) gaMgAnA kAMThe vRtti karato khUba asu AvavAM. 0rU5 (gaM. sva.) (rU. pra.) strInA brAhmaNa gora, (2) maDadAM upADavAnuM kAma karanAra mANasa. nAmanI parve "vidhavA' hovAnuM batAve che. ne pravAha (3) gaMgAne putra- bhISma pitAmaha (u.pra.) gaMgA jevuM pavitra, ghera beThAM gaMgAjI (ghera beThAM gaMgA-pUjana (gA) na. [saM.] gaMgAnI yAtrA karI AvyA gargAjI) (2. pra.) pitAnI meLe. AvI paDato lAbha] pachI gaMgAjaLanI loTInI pUjA-arcA gaMgAI (gargAI) na. eka jAtanuM e nAmanuM kAbaracItaruM gaMgA-pUjA (ga-) zrI. [saM.) hiduomAM vivAha pachI belakaNuM pakSI karavAmAM Avato eka vidhi gaMgA-kAMThe (gA) 5. si. + ja kAMThe."],gaMgA-kinAre gaMgAmAtA (ga-) strI, ba. va. [saM.] gaMgAjI (mAnArthe) (ga-) 5. [. juo kinAre.'] gaMgA nadIne kinAre gaMgA-mukha (gA) na. [saM.] gaMgA nadI jyAM brahmaputrAne gaMgA-kSetra (ga) na. [sa.] gaMgA nadInA beu kAMThAne maLe che te sthAna vistRta pradeza gaMgAmaiyA (ga) strI. [saM. + hiM] juo "gaMgA-mAtA." gaMga-geLI (gA) [o "gaMgAmAM rU.pra.] (lA.) jemAMthI gaMgAvAtrA (ga) strI. [saM.] gaMgA nadInI dhArmika yAtrA. harakoI bALI pANI pI zake tevuM pANInuM vAsaNa (2) (lA) mRtyu, avasAna gaMgA-cAMdaraDuM, neNuM (ga -) na. [saM. + e "cAMdaraDuM] gaMgA-ja (ga ) strI. [sa. + saM. nas na.] gaMgA nadInI (lA.) AkAza-gaMgA (pavitra gaNAtI) dhULa gaMgA-jamanI (gA) vi. saM. + ja jamanA' + gu. I' gaMgA-rAma (ga) . siM] (lA) popaTa ta. pra.] pravAhano AkAra chA hoya tevuM be raMganuM ke gaMgAla (gajhala) na. pANI 2AkhavAnuM dhAtunuM vAsaNa be bhAtanuM. (2) (lA.) seLabheLa kareluM. (3) strI. eka gaMgA-lobha (ga. [saM.] (lA) mRtyu, avasAna jAtanI talavAra gaMgA-leTI (ga) strI. si + juo "leTI.] gaMgAjInA gaMgA-jala(La) (gA) na. [4] gaMgA nadInuM pavitra pANI. pavitra jaLanI yAtrAmAMthI lAvavAmAM AvatI loTI (2) (lA.) saunuM eTaluM seLabheLa pANI gaMgAvataraNa (ga ) na. siM. 1 + ava-zaraNa gaMgA gaMgAjaLiyuM vi., na. [ + gu. jIyuM" ta. pra.] pANI bharavAnuM nadInuM himAlayamAMthI utarI AvavuM e (paurANika mAnyatA uparathI sAMkaDuM moTA peTavALuM vAsaNa pramANe rAjA bhagIratha dvArA) gaMgAjaLiye (ga) vi, pR. [ja gaMgAjaLiyuM.] gaMgAvatAra (ga-) . si. + sava-] juo (lA) kAvaDamAM gaMgAjaLa laI janAro mANasa. (2) maMdiramAM "gaMgAvataraNa." (2) (lA) haradvAra tIrthe, mAyApurI pANI bharanAra. (3) eka jAtane be raMgane ghoDo gaMgA-vAsa (gA) 5. [sa.] gaMgAjIne kAMThe jaIne rahevuM gaMgAjaLI strI. [ juo "gaMgA-jaLa" + gu. "I' ta. pra.) e. (2) (lA.) mRtyu, avasAna gaMgAjaLavALuM pAtra. (2) (lA.) tAMbAkaMDI. (3) gheDAnI gaMgAvAsI vi. [sa., .] gaMgAvAsa karanAruM. (2) (lA) eka jAta, gaMgAjaLiye. (4) ghauMnI eka jAta avasAna pAmeluM gaMgAjaLuM (ga) vi. jio gaMgA-jaLa' +]. u" ta, gaMgA-saptamI (ga) sI. [4] vaizAkha suda sAtama 2010_04
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMgA-sAgara (gaMgAnA e paNa janma divasa gaNAya che.) (saMjJA.) gaMgA-sAgara (gA) puM. [x.] kalakattA najIka suMdaravana nAmanuM sthAna (jyAM pUrve gaMgA sAgarane maLatI hatI tethI e nAme jANItuM thayuM kahevAya che.) (saMjJA.) gaMgA-suta (gaGgA-) puM. [saM.] jue 'gaMgAputra.' gaMgAsnAna (gA") na. [saM.] gaMgAnA pavitra jaLamAM nAhavuM e gaMgA-srota (gaI) puM. [saM. srotan na.] gaMgAnA pravAha gaMgA-svarUpa (gao-) jue 'gaMgA'mAM rU. pra. gaMgAMbhu (gAmbu) na. [saM. 1I + amyuM] gaMgAnuM pANI, gaMgA-jaLa gaMgeTAvuM (gaGageTAnuM) a. kri. [ravA.] gabharAvuM, kSeAbha pAmave gaMge(-4)DhI(-DI) (gaphITI,-DI, ga-jeTI,-ThI) srI. e nAmanI eka vanaspati gaMge(-je)kuM (-huM) (gapha-ATu, ThuM, ga-je huM, -ThuM) na, gaMgeTInuM phaLa gaMgeDuM (gageDuM) na. e nAmanI eka vanaspati gagerI-pAna (gaGagerI-) na. [aspaSTa + jue 'pAna.'] khAvAnuM eka prakAranuM nAgaravelanuM pAna ga gesakI (gakagesakI) zrI. jae 'gaMjeTI,' gaMgotarI (gaphotarI) na. [saM. TMjJa|+ gu. 'UtaravuM' + gu. I' 'kuM, pra.] himAlayanA je zikharamAMthI gaMgA nIkaLI Ave che te zikhara. (ra) pahADamAMthI gaMgA jyAM medAnamAM AvI rahe che te sthAna (e tIrtha gaNAya che.). (saMjJA.) ga gotrI(gaGagAvI) jae upara'gaMgAtI.'-A'vaikalpika'rUpa ga gedaka(gaDhagAdaka) na. [saM. zaTMT + ] jue gaMgAjala.' gaca (garUca) puM. gAMTha ma calAvavuM jue 'guMcalAvuM'mAM. ga'calAvuM a. kri. [ravA.] gaLuM jhalAvuM, gUMgaLAvuM. gaca lAvavuM ke, sa, kri. khajAnacI guMjana. (ga-jana)na. [saM.] julama. (ra) nAza, parAbhava ga'janara (gajjana) vi. [saM.] jalama karanAruM. (2) nAza karanAruM vanaspati gaMjanI (ga-janI) strI. ugra gaMdhavALI e nAmanI eka gajakharA (ga-4) puM. upAya gaja-barADA (ga-ja-) puM. khabara-aMtara, samAcAra ga'ja-meMDhArA (ga-ja-maeN DhArA) puM. [jue 'gaMja' dvArA.] jemAMthI lagAta lAgA vagere ApavAnA hoya tevA rAja bhAganA anAjanA Dhagale 681 _2010_04 gaja-vadhArA (ga-4-) puM. vagere thaI cUkayA pachIne gajavuM (gajavuM) sakri. [saM. [[> prA. zaMkha, prA. tatsama] parAjaya ApA, hAra khavaDAvavI. (2) duHkha ApavuM, pIDA karavI. (3) paheAMcI vaLavuM. gajAvuM+ (ga-jAvuM) kama~Ni, kri. gajAvavuM. (gAvavuM) ke., sakri gaMjAvara (ga-jAvara) vi. [phA.] khUba ja meDhuM, bhAre vizALa, (ra) na. maskata khAja baMdhAtuM eka meTuM vahANu gAvuM,. gajAvu. (ga-) jue gaMjavuM'mAM gajAvavuM, gAvuM? (ga-~-) jue 'gAMjavuM'mAM. guMjA-sira (ga-l-) na. mAthA uparanA vALa kharI paDavAne eka rAga gaMja (ga-4) puM. [saM., kA.] bhaMDAra. (ra) meTA Dhagale. (3) anAja vecavAnuM sthAna, dANApITha gaMja-kharAjAta (ga-4) zrI. [+ jue 'kharAjAta.'] dANA pIThamAM anAjanI herapherane lagatA thatA kharca. (2) dANA-ga pIThamAMthI vasavAyAM vagerene ApavAmAM AvatAM mApalAM gaja-khAtuM (ga-ja-) na. [+jue 'khAnuM.'] bhaMDAra, khAne gaja-gALo (gaja-gALA) puM. [+ jue gALA] aMdara ghaNI nAnI nAnI goLIe bharI hAca tevA tApanA gALA gajaDI (ga-jaDI) strI, tAMbA ke pittaLanI nAnI tapelI guMja-dAra (ga-4) vi. [saM., phA. + phA. pratyaya] bhaMDArI, gaDha-a~vana [x, + jue 'vadhArA,'] mApa anAjanA vadhArA gajiyuM na. zakeArA ghATanA koI paNa dhAtunA vATakA, chAliyuM. (ra) ghAsa vADhanArAone peAtAnuM dAtaraDuM rAkhavAnA co gajI (gajja) zrI. [jue 'gaMja' +3. 'I' pratya] ghAsanA vyavasthita rIte gADhavelA meTA Dhaga. [nA kUtarA (3.pra.) na khAya ke na khAvA OM tevuM. ne sApa (rU.pra.) chUpe duzmana] 72 (ga-2) [aM. gajhI] gaMchadroka, gairAka gajI-khAnuM (ga-) [jue gaMjI'+ khAnuM."] ghAsanA vADA. (2) paracUraNa mAla-sAmAna rAkhavAnuM sthAna gajI-krAka na. [aM. gajhI-fraoNka ] jae gaMjI+ki.' gaMjIphA (ga-%0ke) puM. [aa. gaMjIphA] pAnAMnI ramata mATenAM bAvana pAnAMnA samUha 9. gajI phreMka (1-7-) na. [aM. gajhInphrAs] aDadhI bAMdhenuM anDaravera tarIke paherAtuM sutarAu kapaDuM, gaMjI gujarAtI zrI. [aspaSTa + ja 'rATI.'] jelamAM sajA tarIke apAtI mIThAvALI roTalI gajara (gajjara) puM. [z2ae gai' dvArA.] khajAnA, bhaMDAra, (2) khajAnacI, bhaMDArI ga MjeTI(~I) (gambeTI,-DI) jue gaMgeTI.' jeDhuM(-huM) (gajjeTuM,'' N) jae 'gaMgeluM.' gajeDI, "rI vi. [jue 'gAMjo' dvArA.] calamamAM gAMjo nAkhI pInAre gAMjAne vyasanI, gAMjAne baMdhANI ga Mjo (go) puM. rAgathI jenA mAthAnA vALa nAza pAmyA hoya tevA mANasa, kheDA mANasa. (ra) e nAmanuM eka mATuM vahANa [kAravAnI leAkhaMDanI kalama gaTama (ganTama) na. kaDaka jAtanAM tADapatrA upara vA~ gaDhakA vi., puM. [jue gAMTha' + hiM, 'kATanA.] gAMThe AMdhela paisA kApI janArA mANasa gaka-beDhA puM,, ba.va. [jue 'gAMTha'+ oDavuM' + gu. e' kR.pra.] lagna vakhate cheDAcheDI bAMdhavAnI kriyA, cheDAcheDI zaThaNu (gaDha) na., rUNI [jue 'gaMThavuM' + gu. 'aNa'aNI' kR.pra.], gaThana (gar3hana) na. [jue gaMThaNa-satA AbhAsa batAvavA '-ta.'] gUMthaNI, (2) gaMThAI gayelI vastu. (3) gUMthavA-gaDhavAnuM mahenatANuM gaDha-baMdhana (gaDha-bandhana) na. A gAMTha' + saM.] gAMTha bAMdhavAnI kriyA, cheDAcheDI bAMdhavI e
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMDhavuM gAMdhaka-tejAba gaMThavuM (gaDhavuM) sakri. [sa. pram , > prA. gAMTha, prA. tatsama.] -zaila (gaDa) . [. pahADa uparathI gabaDI paDe gUMthavuM. (2) gAMTha bAMdhavI. zaMkAvuM' (gaThAvuM) karmaNi, kri. meTe paththara gaMThAvavuM (gaThThAvavuM) che., sa.di. gaMDasthala(La) (ga7-) na. [saM.] hAthInuM lamaNuM, kuMbhasthaLa gaMThAI (gaThThAI) strI. [jae "gaMThavuM' + gu. "AI' gaM hAsthi (gAsthi) na. siM. aro3 + a0i] lamaNAnuM hADakuM ku.pra.], gaMThAmaNu (gaThAmaNa) na., tI strI, jie maMdiyuM na jio 'gaMDa' + gu. kayuM' ta.pra.](lA.) mAthAne gaDhavuM' + gu. "AmaNa-AmaNI' kupra.] gUMthavAnI rIta maMDo ke kaLA. (2) gUMthavAnuM mahenatANuM gaMTiyuM vi. [o gAM' + gu. IyuM ta. pra.], gaMDu gaMThAvavuM, gaMThAvuM (gaSThA-) jue gaMThavuM'mAM. (gaDu) vi. [ja gAMDa' + gu. "u" ta. pra.], gaMdusa gaMThAvuM? (gaThabu) jue "gAMThavuM"mAM. (gaDusa) vi. [juo gArDa dvArA.] gAMDA svabhAvanuM. (2) gaMThALa vi. [ja "gAMTha' + gu. "ALa' ta...] gAMThavALuM. (lA.) mUrkha (2) gAMDAgAMThAvALuM gaMDUSa (ga6) . siM.] gaLe, kule gaMDiyuM (gaThiyuM na. jio gaMThavuM' + gu. 'IryuM" ka.ka.] gaMDeriyuM na. eka jAtanuM bharata-bhareluM kApaDa gaMThavAmAM upagI eka ojAra gaMDerI (garI) strI. di.grA. nahIrI] zeraDIne chelI gaMThiyA (gahi) 5. [ja gayuM. gAMThavALe TukaDe, taiyAra karela dareka nAne goLa TukaDe. (2) lAkaDAnA thaDano (2) eka jAtanuM auSadha. (3) gIlI, meI nA nAnA TuMke goLa kaTake gaThiyA vA gaThiyo) 5. jio gaMThiyuM'+vA.'] zarIramAM re (ga ) . [hiM. gaMDA) maMtare dore. [0 bAMdha gAMThA gAMTho thaI jAya evI jAtano vAtaroga (2.pra.) sAmAne potAnA matanuM banAvI levuM] [jaMtu gaMThI (gaDI) strI. [saM ghaciET)prA. ThiMbA nAnI gAMTha. keLA (goLA) 5., ba. va. be idrivALAM e nAmanA (2) AMTI, darAnI kekaDI. (3) DuMgarI, TekarI gaMtavya (gantavya) vi. [saM.] javA jevuM (sthAna.) (2) gaDI-cera (gaThI) puM. [+ saM.] (lA.) lelI, maMjasa pAmavA jevuM, jANavA jevuM gaThI-cho, huM (gaThIvi. [+ jue "DavuM, +]. gaMdakI strI. zi. gaMdagI], gaMdavADa (gandavADa) pR., (-Dya) "u" ka...] gAMTha choDI nAkhanAruM. (2) (lA.) khIsAkAtaru. sI., - kuM, jie gaMdu + "vAha....vADo.'] gaMdha mArato (3) pAkela, anubhavI. () lobhI, kaMjUsa kacaro-paMjo-vijhA vagere gaThI-vA (gaThI. jio "vA.2] juo gati vA." gaMdAI (ga-dAI) strI. ei "gaMdu + gu. "AI' ta.pra.] gaMDera (gaThera) puM. e nAmano eka jAtane choDa gaMdApaNuM, asvacchatA gaMka (gaNake) puM. [saM. praza- )prA. Thaga-] dAbIne gaMdI-galIcI (gadI-) strI. jio 'gaMda' + "galIca'beu bAMdhelI gAMsaDI. (2) (lA) keTe paheravAnuM eka ghareNuM ne + gu. "I' strI pratyaya.] gaMdakI, gaMdavADa gADuM na. si. pratya-- prA. Tha-3ma-, afokasa-] gaMdIluM (gabdIluM) vi. [ e "gaMdu' + gu. 'IzuM' te. pra.] senAnA moTA maNakAvALuM puruSone kAne paheravAnuM eka ghareNuM gaMduM karavAnA svabhAvavALuM gaMDe (gaTheDa) ! [jue "gaThaMDuM.aMkeDe, AMkaDe. gaMduka (gandu) . si.] daDo, kaMduka (2) hAthe paheravAnuM senAnuM guMthaNIvALuM ghareNuM. (3) page gaMduM vi. [phA. gac] gaMdakI karavAnA svabhAvavALuM, apaheravAnuM guMthaNIvALuM ghareNuM, teDe. (4) pIpara nAmanI svaccha, meluM. (2) (lA.) asabhya, bhuMDuM. [dI vAta (ra.a.) eSadhine gAMThavALe te te nAne TukaDe, pIparImULa azlIla vAta. 0 karavuM (u.pra.) kalaMkita karavuM za (ga7) 5. siM.1 lamaNuM. (2) gAla sahita lamaNAno gaM geja, ga , gobaruM vi. [+ja gebara vi. [+ja e "go "goruM'-gobaruM.) bhAga. (3) pAzupata saMpradAyane AcAryone eka ilakAba. gaMdu rahevAnA svabhAvavALuM, asvaccha (saMjJA) (4) gaDa, kAcuM gamaDuM, goDa, (5) geDe (pazu) gaMdara (gIra) strI. e nAmanI eka bhAjI gaDaka' (gaNDaka) [sa.] geDe. (5) gaMda-beraje (ga) muM. e nAmanuM eka kariyANuM gahaka (gaDaka) vi. [juo "gAMDuM." saMskRtAbhAsI rUpa.] gAMDuM gaMdha (gabdha) muM. [4] soDama, vAsa. (2) kesara kaMku gaMDakI (gaNDakI) strI. [sa.bihAramAM paTaNA najIkanI caMdana haLadara abila gulAla vagere sugaMdhita padArtha (janamAM eka pavitra gaNAtI nadI. (saMjJA.) [upasANa vaparAtA). gaMjUTa (gaDa) ! [8] gaMDAsthinI bahAranuM bahirgoLa gadha (gaSya) strI. [sa, vanya puM.] kharAba seDama, kharAba gaMha-mAla(-LA) (garUDa-) zrI. [saM.], gaMTha-mALa (gaNDa-) vAsa, badabo. (2) (lA.) sparza, asara, sahavAsa. (3) strI. [sa. Tghare-mA kaMThamALa nAmane rega lavaleza. [0 AvavI (rU.pra.) zaMkA paDavI. (2) anumAna gaM chuM (gaNDavuM) na. [jae "gAMDuM" dvArA.] akkala vinAnuM, bAMdhavuM. 0 mAravI (rU.pra.) badabU AvavI. levI (u.pra.) gAMDuM-gheluM [karma karAvanAra, laDe. (2) bhaDa vAta jANavI. (2) chevaTa sudhI vAMse paDavuM]. gaka (gaNDave) muM. [jue "gAMDa' dvArA.) rASTikrama-viruddha gaMdhaka (gaMdhaka) 5. siM.] pILA raMgane tarata saLagI uThe gazilA (gaNa3- strI. [4] meTe paththara, paththaranI meDI te eka khanija, "saphara' pATa gaMdhaka tejAba (gandhaka) puM. [+ja "tejAba."] gaMdhakamAMthI 2010_04
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMdhaka-vaTI kADhelA tIvra arka, saddhayurika eNsiDa' gadhaka-vaTI (gandhaka) strI. [saM.] jemAM pakavelA gaMdhaka mukhya che tevI auSadhIya gALI. (vaidyaka.) [tAkha.' gaMdhA (gandhakAmla) puM. [+ saM. ao] jue 'gaMdhaka gudhAyita (gandhakA) vi. [saM.] gaMdhakamAMthI banAveluM, gaMdhakanA pAsa ApavAmAM AveluM. (2) puM. dhAtu gaMdhaka ane prANavAyunA saMcAgathI anele padArtha, 'saphAiTa,' salpheTa.' (ra.vi.) [agara vagere gadha-kASTha (gandha-) na. [saM.] sugaMdhavALuM lAkaDuM-caMdana gaMdhati (gandhakita) vi. puM. [saM.] jue gaMdhakAcita,' gaMdhakriyuM (gadhakiyuM) vi. [saM. + gu. dhaiyuM' ta, pra.] gaMdhane lagatuM. (ra) gaMdhakanA jevA pILA raMganuM gaMdhakila (ga-dhakila) puM. [saM. nya dvArA] dhAtu ane gaMdhakanA mizraNathI baneleA eka rAsAyaNika padArtha, 'saphAiTa' (ra. vi.) gaMdhakI (gandhakI) vi. [saM., puM.] jaA 'gaMdhakiyuM.' ga dhakI-karaNa (gaAkI) na. [saM.] gaMdhaka meLavI mbarane kareNa karavAnI prakriyA 683 gadha-kuTi(-TI) (ga-dha-) strI. [saM.] deva-maMdiranA gabhaeNgRhane bhAga (sugaMdhI padArthonA kAraNe). (ra) piyuM gadhagaja (gandha) puM. [saM.] hAthIenI eka UMcI jAta gaMdha-grAhaka (gandha-) vi. [saM.], ga MdhayAhI (anya) vi. [saM., puM.] gaMdhane pakaDI pADanAruM, gaMdhane pArakhI lenAruM gaMdha-ghrANu - (gandha-prANya) strI. [saM. ndha-kALa na.] cAre bAju kharAba gaMdhanA kelAve siMdhavI e gadha prANaruM (gadha-) na, [sa.] gaMdhanI suvAsa levI e, gaMdha gu'dha-jala(-La) (ga-dha-) na. [saM.] kesara caMdana vagere nAkhyAM hoya tevuM pANI, sugaMdhita pANI 1 _2010_04 ga'dhajAta (gandha-) na. [saM.] sugaMdhita padArthonA samaha gaMdha-taila (gandha-) na. [a ] dUdhamAM gaMdhaka nAkhI kareluM e gaMdhakavALuM dhI, (vaidyaka.) gadravya (gandha-) na. [saM] kresara kaiMku caMdana haLadara akhila gulAla vagere pUjAmAM vaparAtA sugaMdhita padArtha gadha-dvipa (gandha-) puM. [saM.] jue gaMdha-gaja.' gaMdha-puSpa (ga-dha-) na., kha.va. [saM.] pUjAnA sugaMdhita padArtha ane phUla, caMdanavALuM phUla [khara-khabara gadha-khareDA (gandha) puM. [saM. janya dvArA] sara-samAcAra, gadharAne (gandha-) puM. [saM. zUnya dvArA] devadAranA vRkSamAMthI nIkaLatA rasa [eka vanaspati goMdha-mirAjhA (gandha-) puM. [saM. rAjya dvArA] e nAmanI gaMdha-mAdana (gandha) puM. [saM.] himAlayamAMnI eka parvatamALA, (sa~jJA.) gdha-mAra (gandha) puM. [saM.] kastUrI bilADa gaMdha-mAhaya (ga-dha-) na., a.va. [sa.] jue 'gaMdha-puSpa,' gaMdha-mRga (gandha-) puM. [saM.] kastUrI mRga gaMdhara51 puM, [sa, ] jue gaMdhava.' gaMdhara53 puM. [sa, dha] jue gaMdhaka.' "dha-ravA (gandha-) puM. [saM. zunya + jae gaMdhArA vaja (lA.) vAtanI gaMdha, bAtamI maMdhara-vADA (ga-dhara-) puM. [saM. nya dvArA] gaddI, gaMdavADa ga (-gAM)dharva (ga(gA)ndha) puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe svarganA vaicAnI jAtane puruSa. (2) prAcIna kAlanI himAlayana! pradezamAM rahenArI eka jAti. (saMjJA.) (3) uttara pradeza-gujarAta-saurASTranI saMgIta mukhya dhaMdhA che tevI eka hiMdu jAti. (saMjJA.) gaM(-gAM)dha -deza (ga(-gA)dhava-) puM. [saM.] kAbula nadInA kinAra uparanA pradeza, gAMdhAra, kaMdahAra. (saMjJA.) N("gAM)dha -nagara (gadhava-) na. [saM.] (lA.) AkAzamAM sUryakiraNeAnI havAmAM thatI saMkrAMtithI thatA bhAga-bagIcAmakAna vagerenA dekhAva gadha-lagna (gandhava-) jue gAMdharva-lagna.' gadhava-lipi (gandhava-) jue 'gAMdharva-lipi.' gadha-lAka (gandhava -) jue 'gAMdharva-leAka,' gadhava vidyA (gadhava -) zrI. [saM.] gAnavidyA, saMgIta-vidyA goMdhava-vidhi (gandhava -) jue 'gAMdhava -vidhi.' gadhava-vivAha (gandhana -) puM. [sa.] juo 'gAMdhava -vivAha,' gaMdha-veda (gandharva) puM. jae gAMdharva-vidyA.' (AvA kAI veda AnyA nathI, sAmaveda"nI A saMjJA jANItI nathI.) gaMdharvA (gadhAsa) na. [saM. rAve / manna] gaMdhava ta lagatA maMtrathI cheDavAmAM AvatuM kaheluM divya mANa gaMdharvI (gandhI) srI. [saM.] gaMdhavanI patnI gaMdha-lelupa (gandha-) vi. [saM.] gaMdha levAnA leAla rAkhatuM gaMdha-vaTI (gandha-) strI. [saM. zUnya + jae 'vaTI'(vATa).] agarabattI gadhavatI (ga-dhavatI) vi., strI, saM.] sugaMdha dharAvanAra (vanaspati zrI vagere). (2) pRthvI gaMdha-vartI (ga-dha-) strI. [saM.] jue 'gaMdha-vaTI ' gadha-(-vA)ha (gandha) puM. [saM.] vAyu, pavana gadha-zalAkA (gadha-) strI. [saM.] jae 'gaMdha-vaTI.' gu'dha-sAra (gandha-) puM. [saM.] sugaMdhita padArtha (2) gaMdhaka gadhAkSata (gandhAkSata) kuM., ma.va. [saM. [ +X-kSaTM] *+-sara kaMku caMdana vagere sugaMdhita dravye ane ceAkhA, (ra) (lA.) gaMdhAkSatathI karavAmAM AvatuM brAhmaNeAtuM pujana gaMdhANu (gadhANa) na. [jue 'gaMdhAnuM' + gu. 'ANa' rR.pra.] gaMdhAtA padAthaeN [gaMduM, gAmaDuM ga pAtala (gandhAtala) vi. [jue saM. mya dvArA.] gaMdhAtuM, gadhAtI (gandhAtI) vi., zrI. [jue gaMdhAvuM' + gu. 'tuM' varte. kR. + I" zrIpratyaya] (lA.) lasaNa gaMdhAtuM (gadhAtuM) vi. [jue gaMdhAvuM' + gu. 'tuM' varte. kR.] gaMdha mAratuM, gaMdhAruM, (ra) (lA.) cIDiyA svabhAvanuM gadhAtmaka (gandhAtmaka) vi. [saM. zUnya + mAn + ] gaMdharUpa, gaMdhathI pUrNa gadhAra (gandhAra) puM. [sa.] jae 'gAMdhAra.' gadhAruM (gadhAruM) vi. saM. mya-nAran-> prA. cArma-] durgaMdha phelAvanAruM-gaMdhAtuM. (ra) gaMduM, meluM, gokharuM, asvaccha ravADI."]ga dhArA vaja (gandhArA-) puM. [jae gA~dhAruM'vajra.] vajanI
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMdhAvuM 184 gAja-vIja eka jAta, ghoDAvaja ane paheLA peTALana). [ jevaDuM peTa (rU.pra.) bIjAnAM gaMdhavuM (gadhAvuM) a..i [ja "gaMdha,'-nA. dhA.] vAsa mAnApamAna ke gupta vAte manamAM samAvI levApaNuM, udAratA. mAravI, badaba nIkaLavI. (2) (lA.) ciDAvuM, roSe bharAvuM 0 navarA(rA)vavuM (-na:varA(-DA)vavuM) (.pra.) kanyAne paragaMdhAMbu (gadhALu) na. [saM. nanya + araNI jAo "gadha-jala.' NAvavAnA varasamAM pUrvanI utarANe kanyAne navarAvavI] gadhiyANuM na. [juo "gAMdhI' + gu. "ANuM ta..] gAMdhInI gAgara (2) strI. haLa vacceno jaDe bhAga dukAne maLate te te padArtha. (2) (lA.) seLabheLa. (3) gUMcavADo gAgara (-2) strI. e nAmanI eka mAchalI gadhIluM (ga-dhIluM) vi. [ja "gaMdha'. "Ila' ta. pra. gAga(ge)2DI strI, jio "gAgara' + gu. "DI' svArthe ta. gaMdhAtuM, gaMdhAruM, gaMduM. (2) (lA) sUgavALuM. (3) cIDiyuM. pra.] nAnI gAgara, ghAtune nAne ghaDe. (padyamAM.) (4) jherIluM, adekhuM gAgaraDI-kathA strI. [+saM.] mANabhaTTa kare che te AkhyAna-gAna gadhelI (gadhelI) sI. [sa. varSa-vaIi >prA. yajhuima] bAga(ge)ra-beriyuM (2tha-) na. jio 'gAgara' + beDuM' + e nAmanI eka vela. (2) e nAmanuM eka phUlajhADa gu. "IyuM' svArthe ta.pra.] hAMDe ane gAgaranuM baneluM beDuM. gadhekriya (gadhendriya) strI. [saM. + zakti na] nAka (2) utaraDa gaMta (gIta) na. vaNiyaNa nAmanuM jaMgalI prANI gAgariyA bhaTa(-) puM. [ja "gAgara" gu. "iyuM ta.ka. + gaMdaka (godaka) na. siM. 1 + 3%] juo 'gaMdha-jala." "bhaTa(-2).] gAgara upara AkhyAnakathA gAnAro mANabhaTTa gaMbhAra' (gabhAra) kuM. [saM. mAra>prA. tamAra-] juo gAgarI strI. [saM. vANi >prA. rika] ja "gAgara, gabhAro." gogalI strI. aLavInI gAMTha gaMbhAra (gambhArI . [ pArasI, "gAha-mabArIne vikAsa] gAmera (ra) jue gAgara.' pArasIone "gAha-mabAra" gAgaraDI jue "gAgaraDI." gaMbhariyuM (gambhAriyuM) na, [o "gaMbhAra + gu, "IyuM" gAge-beDiyuM -ra- juo "gAgara-beDiyuM.' ta...] gabhArA nIceno bhAga, bhaMDAriyuM, bhaMDakiyuM gA-gejharuM vi.juo 'gA'gojhAruM.] gAyanI hiMsA karanAruM gabhAre (gambhAre) muM. [+ jue "gaMbhAra- + gu. "o gamelI strI. e nAmanI eka mAchalI [karavI svArthe ta. pra.] juo "gaMbhAra.12 gA-ghA) chavuM sakri. ('pUchavuM sAthe mAtra pravega maLe che.) tapAsa gaMbhIra (gIra) vi. [saM.] sthira ane UMDuM. (2) sthira gAja' (-jya) strI, jie "gAjavuM." "gAja-vIja' e ane dhIra svabhAvanuM. (3) pukhta, Tharela svabhAvanuM sAthe praga] garjanA gaMbhIratA (gIratA) strI. [saM], gaMbhIrAI (gambhIrA) gaja* pR. [e. gejha] DagalA paheraNuM calI kuDatAM vageremAM zrI. siM, zAzmIra1 gu. "AI' ta. pra.] gaMbhIra hovApaNuM beriyAM bharAvavAnuM kareluM kANuM, kAca. (2) ne, e nAmanuM gaMbhIre (gappIre) . gapa, khoTI vAta, aphavA eka kApaDa gAja jAtanuM kApaDa ga (gabba) puM. [2] dhabe, ThIka, dhuMbe gAja-cekaDe . jie "gAja*+ "cAkaDo.'] cekaDI bhAtanuM gaMmata (gammata) jue "gammata." gAjara na. dei.prA. kinara .] eka jAtano kaMda-chADa ane gaMsI (gasI) sI. bANanI lekhaMDanI aNI ene kaMda. [0 khAvAM (u.pra.) AdhALiyAM karI kadI paDavuM, ga strI. [jue "gAya sau.mAM "cane lepa.] gAya. sAhasakAma karavuM. 0nI pipUDI (ra.a.) asthira dazA] [0upara palANa (-upaya)(3.pra.) aghaTita kAma, kharAba 5Arakha (u.pra.) doDhacatura, deDhaDAhyuM. 0maLa (rU.pra.) nirarthaka kRtya. 0 phAlavI (ra.a.) gAyanuM sagarbhA thavuM] vastu. 0mULa gaNavA (rU.pra.) sAmAne jarA paNa mahatva na gAI puM. [.] mArgadarzaka, bhema. (3) strI, kaI paNa ApavuM, sAmAne tuccha gaNavuM] viSayanI mArgadarzikA. (3) abhyAsanA viSacanuM mArgadarzana gAjaraga . chokarAone ramavAnI nAnI baMduka karAvanAra pustaka gAjara-geTa puM. kutarAne Tepa-bilADI TopathI jANItI gAile pR. [ja "gAvuM' dvArA. (lA.) belatAM bolatAM kaga jAtanI vanaspati zabdo khAI javA e. (2) (lA.) prapaMca, dago gAjariyuMna. [jue "gAjara"+ gu. IyuM' ta. pra.](gAjaranA gAu . [ argya prA. ra3-] be kAzanuM aMtara, pAke AkAranuM hoI tiraskAra ke mazkarImAM) kapALamAMnuM kaMkunuM keza, cAra mAIla. (2) keza, be mAIla. [0 cala ke gopIcaMdananuM vaiSNavI UbhuM tilaka (rU.pra.) lADu khAvA. vere (rU.pra.) eka gAune aMtare gAjariyuM na. radiyuM, buTaDuM (eka hiMsU prANI-kabara gAuTa 5. [e.] gAMTha vA, saMdhivAne rega vastra ke dATelamAMthI kheMcI maDadAM khAnAruM). gAuna chuM. [aM.] jhabhbhAnA AkAranuM purU temaja strIonuM gAjariyA puM. [juo "gAjariyuM.' e nAmanI eka gAu-dha5 chuM. harAmakhorI, duSTatA jAtanI karI ane be gAkara (-2) zrI. jADI reTalI gAjara 5. eka jAtanuM halakuM anAja gaganI na. komaLa ane halakA prakAranuM eka metI gAjala 5. kAcanI baMgaDIo vicAre keriye gAga(ge)ra' (25) strI. [saM. >prA. nAgarI] hAMDA gAjavIja (gAjya-vajaya) strI. [juo "gAjavIja.] upara mukavAno hAMDAthI nAnA dhAtune ghaDe (sAMkaDA mane AkAzamAM vAdaLAM athaDAtAM thatI garjanA ane vIjaLInA 2010_04
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAjavuM jhabakArA gAjavuM a. kri. [saM, zab>>prA, [i] garjanA karavI, garajavuM, gaDagaDavuM, (2) (lA.) khATA khUmabarADA pADavA, (3) dhAmadhUma karavA. (4) prakhyAti meLavavI. [tuM vAjatuM (3. pra.) jAhera rIte] [nAmanuM eka kApaDa gajiyuM na. [jue gAjara + gu. thayuM" ta, pra.] gAja gAjI e 'gAjhI.' gAjasa puM. naiRtya khUNAneA pavana. (vahANa.) gAne puM. paththarapATI upara lakhavAnI AkhI paththara-pena, penanA kAtaLA gAjha jue gAja, gAjhIpuM. [ara. gAjhI] dharmayuddha karI emAM vidharmonI katala karanArA yeADhA (muslima) gATa puM. harSa, AnaMda, prasannatA gATalI strI. zeraDInI kAtaLI gADavuM1 a. kri. [jue gAThuM,'nA. dhA.] chetarAvuM, DhaMganuM gADavuMO vi. [jue gADhuM' dvArA.] gaDhiyuM, chetaranAruM, lakhADa, cAra-prakRtinuM gahuM vi. [saM, dhRSTa -> prA, ghaTama-] ghaseluM, ghasAyeluM. (2) (lA.) chetarAyeluM. (3) hAreluM. (4) DAaluM, nakAmI paMcAta karanAruM [strI, peTI, meDhI gADara` na. [6. prA. kurtI strI.] gheTuM, meluM. (2) (25) gAra (25) zrI. e nAmanI eka vanaspati gara u' na. [jae gADara' + gu, huM' svArthe ta. pra.] gheTuM, meTuM gADhariyuM vi. [jue gADara + gu. iyuM' te. pra] gADarane lagatuM. (ra) gADaranI jema AMdhaLI rIte anusaratuM. (2) (2) na. gADaranuM cAmaDuM. (3) (lA.) e nAmanA eka choDa, bharUTa. [yA vRtti (rU. pra.) AMdhaLuM anusaraNa, cA pravAha (rU. pra.) AMkha mIMcI kAI kare tenI pAchaLa e ja pramANe karatA javAnuM] rabArI-bharavADa gADhariyA vi., puM. [jae 'gADariyuM."] gADarAM carAvanAra zArI, Tu puM. madArI, jAdUgara [gADara.' (gheTuM). gAruM na. [ja gADara' + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] jue gAliyuM vi. jue 'gAtuM' + gu. yuM' ta. pra.] (lA.) rakhaDAu mANasa gADhalI strI. [jae 'gADavuM' 4 gu. 'I ' zrIpratyaya.] nAnuM ramakaDAnuM gADuM. (ra) gAlI, rAdha. (vahANa.) (3) (lA.) rahiNI nakSatrane AkAzamAM dekhAtA trikANAtmaka samaha gaDhaluM.. ji'gADuM' + zuM, 'la' svArthe ta. pra.] nAnuM gADuM gaDhavuM sa, kri. [saM. 1a>prA, caTTu dvArA nA, dhAra] khADo khAdI emAM rApavuM, khADo khAdIne dATavuM gADhavA puM. [jue ghADave.'] jue 'dhADavA. (2) garbhavatI strI pahelI vAra piyara jAya tyAre apAtA cAkhAthI bharelA ghaDo, [. DhALavA (rU. pra.) javAbadArI nAkhavI] gaDhA strI. jhAjho vakhata pANI TakI na zake tevI nIcI jamIna. (ra) khAI" _2010_04 gADuM gADhA-kheDu puM. [jue 'gADuM' + kheDu."] gADuM hAMkI. laI janAra kheDUta [banAvanArA suthAra gADhAgara vi., puM, jie 'gADuM' + phrA. pratyaya.] gADAM gaDhA-gADI srI. [jue gADuM,'-dvirbhAva + gu. I'strIpratyaya.] e nAmanI eka khALa-ramata gADAciThThI(-g) strI. [jue 'gADuM' + ciTThI(-ThThI),'] 185 jakAta bharAI gayAnI gADAvALAne ApavAmAM AvatI rasIda, (2) veTha mATe gADuM taiyAra rAkhavAnI ciThThI gADhA-cIle puM. [jue 'gADu'+ 'cIleA.], gADhA-sAraMga puM. jie'gADuM' + bhAraga.'], gADhAmA` puM. [+ saM.] gADhA-vATa gADhA-lAMA (-laeNAMDo) vi., puM. [jue 'gADu + 'aAMDuM.'] gADaeN joDatI veLA tAkAna karanArA baLada ['gADA-cIlA,' gaDha-1(-vA)Dha (-Taya) strI..[ja gADu'' + 'vATarai'] jue gADhAM-maiADha kri. vi. [jue gADuM' 5, vi., a. va. + meDhuM' + gu. 'e' trI, vi., pra.] (lA.) (uparAupara gADAM AvatAM hoya te rIte) puSkaLa pramANamAM gADhiyuM na. [jue 'gADuM' + gu. 'cuM'svArthe tApa kheMcavAnuM nAnuM gADuM ta, pra.] .. gADI srI. [de. prA. DumA] nAnuM gADuM'. (2) gheADA UMTa temaja cAMtrika rIte cAlatuM be cAra ke enAthI vadhu paiDAnuM vAhana H gheADA-gADI' 'UMTa-gADI' meTara-gADI'vagere. [. karavI gADI bhADe laI AvavI. gheADaeN (3.pra.) karavuM (rU. pra.) sAdhana-saMpanna hovuM. cUkavI (. pra.) rela-gADI vagere paheAMcavA meADA thayuM. * jevI (rU. pra.) gADI taiyAra karavI. 0 sarADe (-)vI (6.pra.) kAmanI saraLatA thavI] gADI-khAtuM na. [jue 'gaDI' + 'khAtuM.'] taranI gaDIe rAkhavAnuM kAryAlaya [vAnuM sthAna gADI-khAnuM na. [jue 'gADI'+ 'khAnuM.'] bagI rAkhagADI gADI skrI. [jue gADI'-DhirbhAva.] rela-gADIne AkAre brADo gADI-gheDA huM. [jue 'gADI' + gheADe.'] gADI kheMcanArA gADIta puM. [jue gADI' dvArA.] gADI hAMkanArA mANasa, gADIvAna mAtI bALakAnI ramata gADItuM na. [+ gu. 'uM' ta. pra.] gADI hAMkavAnA dhaMdhA gADInnAhuM na. [jue 'gADI' +'bhADu'.'] gADImAM pravAsa karavA mATenuM na, vAhana-kharca gaDIvAna puM. [jae 'gADI' + saM. vat 5. vi., e.va. vAna gADIvALA, gADI hAMkanAra mANasa. (ra) gADI bhADe pheravatAra mAsa. (3) bhagI. hAMkanAra mANasa, 'kAca-maeNna' gADuM na. [saM. nakuma-] jUnI paddhatinuM mAla-sAmAna temaja mANaseAnA pravAsanuM e khaLothI cAlatuM khATalAnA AkAranuM e paiDAMvALuM lAkaDAnuM vAhana. [-DhAnA paiDA jevuM (rU. pra.) sArI kiMmatanuM. (2) agatyanuM, jarUrI. aTakavuM (6.pra.) kAmamAM vighna AvavuM, kAma eMdha paDavuM. 0 ulALavuM (rU. pra.) vAta ke kAma adhavaca baMdha karavAM. . gamaDhAvavuM, 0 calAvavuM (rU. pra.) jema tema karI kAma cAlu rAkhavuM.
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ gADuM -gaDairuM * cAlavA devuM (rU.pra.) jema tema karI kAma cAlu rakhAvavuM. 0 cAlavuM (rU. pra.) kAma saravuM, artha saravA. 0 rAThavavuM (3.pra.) sAdhana sAruM yA narasu' maLe enAthI kAma patAvachuM. sarADe caDhA(DhA)vavuM (rU. pra.) kAma pAdharI rIte AgaLa calAvavuM. -De gADhAM (rU.pra.) hAMkavuM (rU.pra.) AgaLa pAchaLanA vicAra karyAM vinA kAma karyuM javuM, OM gAyAM (uM. pra.) puSkaLa, cAkabaMdha. De cuDI(-DhI)ne grahaNu jevuM (rU. pra.) khulle Ama aniSTa kArya karavuM. -De caDI(-DhI)ne maita AvavuM (rU. pra.) badhA jANe te pramANe durbhAgya AvavuM. De joDAvuM, "De jotarAvuM (rU. pra.) icchA hAya ke na hoya te rIte kAma karavA lAgavuM. -3 esavuM (-bheMsavuM) (rU. pra.) pakSane Teko ApavA. -re besIne AvavuM (-besIne) (rU.pra.) badhA jANe te pramANe jAhera rIte AvavuM, bhAMgyuM gADe ghAlavuM (rU. pra.) zakti hoya ke na heAya e rIte kAme vaLagavuM] gADuM-gaDeruM, gADuM -garI uN na. [jae 'gADuM' + 'gADuM''nA vikAsanA te te zabda ekalA nathI vaparAtA.] kAI paNa vAhana (3) gADha+ vi. [saM.] nikhiDa, ghATuM. (ra) ghAra, bhayAna. vikaTa, kaThaNa, (4) durgama, (5) ghaNuM, kha gaDhaDai (-Dhaya) strI, kAma karatI vakhate vaNakara pAtAnA paga rAkhe che te khADo. (ra) dhIraja, dhairyaM gADhatA zrI., "tra na. [saM.] gADhapaNuM gaDhavADa vi. saM. 1Ada dvArA] jADuM ane kharabacaDuM gADhAI zrI. [sa, dhRDha + gu. AI 'ta. pra.] gADhapaNuM, ghATAI gADhA-garajI vi. jue 'gADhuM' + garajavuM' + ]. 'I' TTa, pra.] ghAMTo karI raDArADa karanAruM gADhAnurAga kuM. [saM, gADha + anu-nAi] ghaNA ja prema gADhAnurAgadarzaka vi. [saM.] ghaNeA ja prema batAvanAruM gADhAnurAgI vi. [saM., puM,] gADha anurAgavALuM, khUba prema karanAruM gADhAliMgana (-lina) na. [saM. gaDha + A-ff], gADhA*leSa puM. [saM. raDhi+ ~D] khUba ja capacapa bheTI rahevuM e [daDhIkaraNa gaDhI-karaNana. [saM.] gADha na hoya tene gADha karavuM e. (2) gADhuM vi. [saM, Dha + gu, uM' svArthe ta, pra.] jae 'gADha.' gADhe kri. vi. saM. vADha + gu. 'e'zrI.vi,, pra.] (lA.) meTA avAjathI, sAda tANIne, meTA sAda karIne gADheruM vi. [saM. hADha + gu. eruM' tulanA. ta. pra.] gADha, vadhu ghATuM vadhu gANapatya vi. [saM.] gaNapati-gaNezane lagatuM. (2) gaNapati sattama deva che ema mAnanAruM gANitika vi. [saM] gaNitazAstranuM jANakAra, methemaeNTi ziyana.' (ra) hisAbanavIsa, 'ekAunTanTa' gANuM na. [saM. jJAna-> prA. tri-] gAyana, saMgIta, (2) lagnAdi prasaMganuM gIta. [-zuAM gAtrAM (rU. pra.) duHkhanuM bayAna karavuM. (ra) pAtAnI ja vAta karyAM karavI] 186 _2010_04 gAthA gANuM-kaTANuM na. [jue 'gANuM'+ 'phaeNTANuM.'] lagnAdi prasaMganuM mAMgalika gIta ane kAMIka azlIla bhAvanuM gIta gata na. [saM. zA>= prA. vRtta] aMga, avayava. (2) zarIra zAMta (-tya) strI. [jae 'gAta. '] zarIra. (2) strInI kaeNDa uparanA bhAga. (3) sagarbhA sthiti. [. UbhagavI strInI chAttane vikAsa thave.] gataDI(-rI) zrI. saM. mAtra>= prA, [TM+gu. 'DI' svArthe ta.pra., vikalpe 'rI' uccAraNa] chAtI ane kharaDo DhaMkAya e rIte eDhavAmAM Ave tevuM vastra ane e prakAranuM eDhavuM e. [. vALavI (rU.pra.) e rIte vasra eDhavuM] gatara ta. saM. zAtra a. taddbhava] jae 'gAtra.' [.DhIlAM thaI javAM (rU.pra.) mAra khAI aMge khakhaDI javAM] gAtariyuM na. [jue 'gAtaDI, -rI' + gu. 'iyuM' ta, pra.'] (lA.) svAminArAyaNa saMpradAyanA tyAgIenuM eDhavAnuM vastra gatarAta (-ya) strI, e nAmanI viNaka vagerenI eka kuLadevI, gAtrADa gAtarI jue 'gAtaDI.' ['gAtarADa.'), gAtroDa gatarADa (-Datha) strI. bharavADa leAkAnI eka kuLadevI (sara0 gAtA vi. [saM., puM.] gAyaka, gAnAra gAtI strI. [ju 'gAta' + gu. '*' pratyaya.] (lA.) dupaTTAnA jevA khabhAnI AsapAsa vIMTALAte kapaDAnA TukaDo. [. bAMdhavI, 0 mAravI (rU.pra.) gaLA AsapAsa kapaDuM vIMTavuM] gAtuM-tuM vi. [jue 'gavuM' + lAvuM' + beune gu. 'tuM' varte. kR.] gAjatuM-vAjatuM. (ra) (lA.) enI meLe pragaTa rIte AvatuM gAtra na. [saM.] zarIranuM aMga, avayava gAtra-jaDatA zrI., ttta na. [saM.] zarIranAM aMgenuM pakaDAI rahevuM e. (ra) lakavA, pakSAghAta zAtra-bhaMga (-bha-) puM. [saM.] zarIranA aMga ke aMgAnI bhAMgatUTa. (2) vi. (lA.) hiMmata hArI gayeluM zAtra-traNa puM. [saM.] saMgItamAM upayegI AreAhI alaMkArAmAMnA eka. (saMgIta.) gAtra-zASaNa na., gAtra-saMkreca (saphAca) puM. [saM.] aMga ke aMgenuM sukAtA javuM e gAtra-sauSThava na. [saM.] zarIranAM aMgeAnI suTitatA, zarIranuM dekhAvaDApaNuM, zarIranuM ghATIlApaNuM gAtra-staMbha (-stambha) puM. [saM] jue gAtra-jaDatI.' gAtrADa (-Daya) jue 'gAtarADa,' gAtro (-Daya) jue 'gAtareDa.' gAthaNuM na, gADInA dheAMsarA upara jayAM dAraDuM baMdhAya che tyAM baMne bAjue vALelA e khIlAemAMnA pratyeka khIleA gAthA zrI. [saM.] aitihAsika paurANika cA laukika vArtA ke kathA. (2) jemAM prAkRtanI chAMTa che tevI laukika saMskRta bhASA, gAthA saMskRta. (3) jae 'AryA' chaMda. (piM.) (4) eka prakAranuM bauddha zAstra gAthA zrI. [avestA, sara0 rAM, cIM., baMne ekAtmaka] jarathrusra dharmanA prAcIna vedya-kaeNArTine dharmagraMtha. (saMjJA.) (2) e graMthanA pratyeka maMtra. (3) pArasI varSane aMte AvatA
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthA-chaMda gAbhaNa vadhArAnA pAMca divasamAM dararoja gAvA mATenI baMdagInA gAna-kiyA strI. [saM.] gAvuM e chaMda. (saMjJA.). gAna-cikitsaka vi. [sa.] gAIne rogone upacAra karanAra gAthA-chaMda (-chanda) kuM. [+saM. in na] jue "AryA- gAna-cikitsA zrI. [sa.] gAIne rogone upacAra karavAnI chaMda, (2) jarAstrI gAthA-graMthane pratyeka chaMda ke pleka paddhati gAthA-baddha vi. [saM] AryA chaMdamAM racAyeluM gAna tAna na. [saM] gAvuM ane bajAvavuM e. (2) (lA.) gathika' vi saM.gAnAra, gAyaka. (2) pu. vedagAnane jalase, cinAbAjI [taraja eka prakAra gAna-paddhati strI. [ saM.] gAvAnI bhinna bhinna prakAranI gAthinI strI. (saM.) e nAmano eka mAtrAmeLa chaMda. (piM) gana-priya vi. saM.] saMgIta gAvA-sAMbhaLavAnuM zekhIna gathI vi., pR. [sa., .] sAmaveda gAnAra vedapAThI gAna-mugdha, gAna-lubdha vi. [saM] saMgIta sAMbhaLavAmAM gAyuM na. cerI [mATenuM kApaDa talIna thayeluM, saMgItamAM cakacara badalA-pATa na. [o "gAdaluM' + "paTa'] gAdalAM karavA gAna-vAdana na. [saM.) gAvuM ane bajAvavuM e gadaliye . e nAmanA eka jAtano choDa gAna-vidyA strI. [saM.] saMgIta-kalA, saMgItanI vidyA gAdalI strI. [ja "gAdaluM' + gu. 'I' strI pratyaya.] nAnuM gAna-zakti strI. [saM.] gAvAnuM jora gAdaluM ke gAdI. (2) udhanA be cheDA bhegA thAya tyAM gAna-zAstra na. [saM.] saMgItazAstra, gaMdharvaveda nAkhavAmAM AvatI phAcara gAna-zravaNa na. [saM.] saMgIta sAMbhaLavAnI kriyA gAdaluM na. [ja "gAdI' + gu. "huM" svArthe ta.pra.] rUthI gAnasUrI strI. e nAmanI ugra vAsavALI eka vanaspati bhareluM jarA daLadAra bichAnuM, taLAI gAna-la(La) na. siM] gAnAranI besIne gAvAnI jagyA gAdI strI. rAjadarabAra dukAna peTI vageremAM besavA mATenuM gAneTa na. [saM.] uttara dhruvanA pradezamAM vasatI e nAmanI cArasa ke laMbacorasa daLadAra gAdaluM. (2) AcArya ke eka mAchalI rAjAne besavAnuM rUe bhareluM ochA daLanuM gAdaluM. (3) hAthI gA5(ba)cI strI., zuM na. yutibhera nIkaLI javuM e, ghoDA vagerenI pITha upara mUkavAmAM AvatI moTI gAdalI. koI na dekhe ema chAnAmAnA sarakI javuM e (4) chApavAnA mazInamAM dAba sara ne Ave e mATe gAle pR. goTALA, garabaDa mukAtuM jADuM lugaDuM. [e AvavuM, e besavuM (savuM) gophaNa na. e nAmanuM eka kariyANuM (u.pra.) AcArya ke rAjAne te tenA pada upara adhikAra gApha(-)la vi. [ara, gAphila ] gaphalata karanAra, bhUla ke meLavavo] pramAda karanAra, pramAdI, asAvadha, be-khabara gAdI-Tyuta vi. [+ saM] gAdI uparathI utArI mUkavAmAM gAphala kare ! [aspaSTa + "ko."] vahANanA Avela (AcArya rAjA vagere), padabhraSTa bahAranA bhAgamAM Avelo lAkaDAne thAMbhale. (vahANa.) gAdI-gara vi. [+ phA. pratyaya gAdI takiyA vagere karanAra gAlane saDha puM. [+ ja e "saDha.] vahANanA bahAranA ane sajAvaTa karanAra, "apa-hRhasTara' kUvA upara caDAvelo saDha. (vahANa.) gAdI-takiye . [ + juo 'takiye.'] gAdI ane takiyA- gAphela jue "gAphala." vALI beThaka. (2) (lA.) dhanADhaya-tA, zeThAI gAphelAI zrI. [ ja "gAphela" + gu. "AI' te. pra. ], gAdI-najarANuM na., teNe pu. [+ jue "najarANuM,-.] gApheliyata strI. [ara. gAphiliyata ], gAphelI strI, navA rAjA gAdI upara bese te samaye levAmAM AvatI bheTa [ara. 'gAphilI] juo "galata. (prajA pAsethI-kheDato pAsethI vagerenI). gApheliye chuM. [ juo "gAlane kUvo.] vahANanA jhala gAdI-nIna vi. [+ vA.] gAdIe sthApita thayeluM, rAjyA- uparane aDo. (vahANa) rUDha, takhtanazIna [yA rAjA gabacI, cuM ja "gApacI, cuM." gAdIpati 5. [+ saM.] gAdIne svAmI AcArya ke mahaMta gAba na. [ravA.] bhIMta ke pATiyAnA UMbhA bhAgamAM paheluM gadha visiM.] chIcharuM (mATe bhAge "pANInuM vizeSaNa). mahuM phAMkuM. [59 (rU.pra.) saMbaMdha tUTave. 0 purAvuM. (rU.pra.) gAdhi(-dhI) . [saM] paurANika kathA pramANe vizvAmitra sarakhuM karAvuM. 0pUravuM (rU.pra.) sarakhuM karavuM. (2) nukasAnI aSine e nAmane pitA. (saMjJA.) vALI ApavI]. gAdhi-putra, gadhisuta . saM.vizvAmitra nAmanA RSi zabarI strI. zeraDInA pAkane nukasAna karanArI eka jAtanI kIDI gAdhI ja "gAdhi." [gIta gabha puM. [saM. sAme >prA. TH] garbha (khAsa karIne heranI gAna na. [saM.) gAvAnI kriyA. (2) gAvAnI cIja, gAyana, mAdAne e-maryAdita artha). (2) AkAzamAM bhaviSyane gana-kalA(-LA) strI. [saM.) gAvAnI vidyA, gAyana-kalA, varasAda thavA jamAva letAM vAdaLAM, vadhare. -bhe AvavuM saMgIta-kalA (rU.pra.) nAnAM kAcAM DAM thatAM AvavA] gAna-kuzala(La) vi. saM.] gAvAmAM niSNAta gabhaNa (ca) strI. naLi > prA. kimaLo], - gAna kuzaLala(-1)-tA strI, [ saM.] gAvAmAM hoziyArI, (gAbhyaNI) strI.[sa. 1miful>pra. mAna-] (khAsa saMgItamAM pravINatA karI DhoranI mAdA) garbhavALI gohila] juo lAlaca , gAphelA 2010_04
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ gApaNuM 188 gAma(me)taruM gabhaNuM (gAbhyaNuM) vi. [ja e "gAbhaNI'+gu. "u" tama] 0 vacce rahevuM.(-2vuM) (rU.pra.) gAmamAM salAha-saMpathI rahevuM. garbhavALuM (Dhera-mAdA pazu). halAvI nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) gAmane jAgrata karavuM]. gAbha-mara 5. [jae "gAbha' + "maravuM' + gu. "e' ku.pra.] gAmaI (gAma) vi. jio "gAma' dvArA] AkhA gAmane aMdarano garbha sUkavI nAkhe tevo choDavAomAM thato rega lagatuM gAbhara vi. jie "gabharuM' + gu. "Da" svArthe ta.pra.] gAma-kharaca na. jio "gAma' + "kharaca.] (lA.) AkhA gAbharuM, gabharAyeluM. (2) gabharu gAmane mATe karavAmAM Avela jamaNavAra gabhara vi. jio "gabharAvuM' dvArA] gabharAI jAya tevuM, gAma-ga5 strI, pATo . [ juo "gAma' + "gapa'gabharATavALuM, bebAkaLuM [gabhAre." "gapATa.] gAmamAM phelAyelI UDatI aphavA gAbhara ! [ saM. ramanAra->prA. nmArama-] A gAma-ga(gA)ma(ma)taruM na. [ja "gAma+ "gAmataruM.']. gAbhalI strI, jio "gAbhala' + gu. "I' strI pratyaya.] eka gAmathI bIje gAma javuM e nAnA moTA mApanI kaDIonI eDI. (2) e nAmanuM gAma-garAzi(si) 5. [jao gAma+"garAzi."] sonInuM eka ojAra AkhuM gAma jenI jAgIra che te garAsadAra gAbhaluM na. [saM meLa->prA. yukramama-+ gu. 'luM' svArthe ta. gAma-garAsa paM. jio gAma' + "garAza.'] garAsamAM maLeluM pra.] garbhane sukomaLa bhAga. (2) pIjelA rUne goTe. gAma ane ene bhegavaTAno hakaka (3) vAdaLAMne jo. (4) jaladI vIkharAI jAya tevuM gAma-garAsiye juo "gAma-garAziye." vAdaLuM gAma-gera (gera) . [ja "gAma' + gera.''] gAmanA gabhale pu. jio "gAbhaluM.'] aMdaranA bhAga. (2) senA hiMduonuM geraparNa karanAre brAhmaNa, gAmaTa rUpAnA bharA nIceno lAkha ke tAMbAne saLiye. (3) gAma-carcA strI. [ja "gAma'+ saM.] gAmamAM phelAtI (kaTAkSamAM) darajI vAtacIta, aphavA gAbhA cuMthA puM, ba. va. [jae "gA"+ "cUMtho.] kapaDAMnA gAma-jhAMpe puM. jio "gAma' + "jhAMpa.] gAmanuM pravezadvAra ke kAgaLa vagerenA phATayA-tUTA ane cUMthAyelA DUcA (2) (lA.) gAmanA sAmudAyika hitanA kharca mATe levAmAM gabhAla paM. jio "gA' dvArA.) (kaTAkSamAM) darajI, gAbhalo AvatuM dANa gAbhA-sAra paM. vahANane eka bhAga, bIsAra. (vahANa) gAma-ThANa na. [juo "gAma' + saM. sthAna>prA. jhALa; abhiye muM. [jue "gAbha' + gu. "yuM" ta.pra.] vahANane prA. tatsama.] gAmanI vasAhatI jamIna, gAma-taLa teka upara caDAvavAne cAkhaNiye saDha, (vahANa) gAmaThI vi. saM. grAma-sthia-> prA. zAma-TTi-] gAmaDAne gAbhI vi, strI. [ja e "gAzuM. "I' strIpratyaya.] vAchaDI lagatuM, gAma saMbaMdhI, gAmaDAnA prakAranuM, gAmaDiyuM. (2) gAzuM vi, na. [jae "gAbha"+gu. "uM" ta. pra.] (lA.) khAsa dekhAvaDuM na hoya tevuM dezI kArIgarInuM. [ nizALa gAbhA jevuM sukomaLa vAchaDuM (rU. pra.) janI paddhatie jyAM zikSaNa ApavAmAM AvatuM gAbhe puM. [saM. zarmA->prA. maga-] phaLa ke vastuno hatuM tevI nizALa] ne paze ane sattvavALo bhAga. (2) vastunI gAmaThAzAhI, gAmahA-sAI vi. jio gAmaDuM + "zAhI" aMdaranuM pilANa paravAne DUca. (3) phATelo tUTelo >"sAI] gAmaDAnA prakAranuM, gAmaDiyuM, gAmaDAmAM cAle kapaDAMne TukaDe. (4). pAghaDInuM betAnuM. (5) jue tevuM, gAmaThI gAbhalo." [-bhA ghAlavA (rU.pra) kAna bhaMbheravA, beTI gAmaDiya(-2)Na (-ya) strI. [jao "gAmaDiyuM" + gu. uzkeraNI karavI. -bhA cUMthavA (rU. pra.) nakAmI mahenata "a(e)Na strI pratyaya], gAmayiNa vi., strI, jie karavI. -bhA nIkaLI javA (rU. pra.)sakhata mAra khAvo. (2) "gAmaDiyuM"+ gu. "ANI" srIpratyaya.]gAmaDAmAM rahetI strI kAma karI taddha thAkI javuM. -bhe gAbhA kADhI na(-nAMkhalA gAmariyuM vi. jie "gAmaDuM - gu. 'iyuM' ta...] gAmaDAne (rU. pra.) mAra mArIne ke khUba kAma karAvIne taddana thakavI lagatuM. (2) gAmaDAnuM rahIza. (3) (lA) asaMskArI nAkhavuM-hADakAM pAMsaLAM narama karI nAkhavAM] gAmayiNa (rya) ja "gAmaDiyaNa." gAmeTa na. [juo "gAzuM dvArA.] vAcharaDAMonuM ToLuM gAmaDI strI. [e "gAmaDuM'+ gu. "I' strI pratyaya.] gAma na. [. grAma puM] zahera ke nagarathI DIka ThIka nAnuM ane nAnuM gAmaDuM (tucchakAramAM) nesathI meTuM bAMdhelAM makAnovALuM vasAhatI sthAna. (2) gAma na. [ja "gAma' + gu. 'DuM' vArthe ta.pra.] (lA.) vatana. [ ga gheluM karavuM (-gheluM) (rU.pra.) pitAnAM sAmAnya gAmathI nAnuM gAma karmothI gAmanA lokone khuza karavA. (2) ghera ghera zodhI gAma na. aDada ke bIjA kaThoLane khetaramAMthI upADI vaLavuM. 0dhamaLavuM, 0 bhAMgavuM (rU. pra.) gAma lUMTavuM, khetaramAM pahoLA pahoLA jude jude ThekANe mUkavavAnI kriyA gAmamAM dhADa pADavI. nuM pA5, 0ne utAra (rU. pra.) gAmaNuM na. kAdava, kIcaDa gAmane apayaza apAvanAra. -me gAmanAM pANI pIvAM gAma(-)tara na. [ saM. prAmAjika->prA. nAtA-] (rU. pra.) Thera Thera anubhava meLavI pAkA banavuM. 0mAthe. pitAnA gAmathI bIje gAma javuM e. (2) gAmaDAne pravAsa. karavuM, mAthe levuM (rU. pra.) AkhuM gAma zodhI vaLavuM (3) (lA.) maraNa pAmavuM e 2010_04
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAma-tuLa gAyana-kalA(-LA) gAmataLa na, LiyATo kuM, LiyuM na. [saM. grAma-ta, gAmerI na. unALAmAM khIlatuM eka prakAranuM (kapAsanA jevuM + gu. "icuM' + "ATa" ta.pra.] ja "gAma-thaLa." rU ApatuM) jhADa gAma-devatA, gAmadevI strI, jio gAma' + saM.] gAmaDAmAM gAme na [ jae "gAma' dvArA.] juo "gAmataruM'. (2) pUjAtI gAmanuM rakSaNa karanArI manAtI divya zakti ane enI AkhA gAmane jamADavuM e, gAma-saraNI. (3) vi. AkhA pratimA gAmanuM gAmadhaNI pR. [ juo "gAma' + dhaNI.'] AkhA gAmane gAmeTa,-TI . [ saM. vRttivA > prA. 03fTTama- ] garAsa dharAvanAra garAsiye ke jAgIradAra gAmanI vRtti khAnAre gAmanagara gAma-bagaluM na. [ jue "gAma" + bagaluM.'] khetIne phAyadA- gAmeTuM na. [ juo gAmeTa' + gu. "G" ta...] AkhA kAraka eka pakSI (pAkamAMnI javAta khAI janAruM) gAmanuM gorapaduM, gAmaTanI vRtti gAma-bhavAnI strI. [ o "gAma' + saM.] (lA.) gAmanI gAmetara . [jue "gAma dvArA.] gAmamAMthI nArAja thaI vezyA bahAravaTe nIkaLelo mANasa, gAmane bahAravaTe gAmaleka na. [ ja gAma" + saM, puM, ] gAmaDAMnAM prajAjana gAmetaDuM jue "gAmataruM." (A zabda moTe bhAge ba.va.mAM vaparAya che) gAya (gAI) strI. [saM. no>prA. mAruM] baLada ke AkhalAnI gAma- muM. [ ja "gAma" + "vakhe."] (lA.) AkhA mAdA, dhenu, gAvaDI, [ gadheDe (rU.pra.) sArAM narasAMne gAma upara AvI paDelI Apatti samUha. 0 jevuM (rU.pra.) taddana narema svabhAvanuM. 0ne bhAI gAmazAI vi, na. saurASTramAM jAmanagarane kinAre thatI eka (rU.pra.) mUrkha. 0 bAMdhavI (rU.pra.) dujhANuM rAkhavuM. 0 maLavI jAtanI chIpamAM thatuM tejasvI ane pANIdAra kharabacaDuM motI (rU.pra.) gAye dUdha ApavuM. 0 vinAnuM vAcharaDuM (rU.pra.) gAma-sa(-sAraNa strI. [ ja gAma' + saM. ] AkhA anAtha ]. gAmanuM sAgamaTe bhejana ApI saMmAna karavAnI kriyA gAyaka vi, pR. [saM. ] gAnAra, gavaiyo gAma-sIma strI. [ "gAma" + se. sImA] kAI paNa gAyakama chuM. e nAmane eka gaMdara eka gAmanA potAnA sImADAnI aMdaranI jamIna gAyakavADI vi. [ "gAyakavADa" + gu. "I' ta...] jane gAmaMtakI (gAmantakI) zrI. eka prakAranuM goLa meTuM jADI vaDodarA rAjyanA rAjavaMza "gAyakavADane lagatuM, gAyakachAlanuM maracuM vADanA rAjyane lagatuM. (2) strI. gAyakavADa rAjavaMzanA gAmA puM. [grI-] grIka mULAkSarane trIje varNa rAjya-amala. (3) (lA) aMdhera. [0 calAvavI (rU. pra.) gAmA-kiraNa na., ba.va. [+ saM. ] reDiyamavALA padArthomAMthI aMdhera prakAre rAjya calAvavuM] nIkaLatAM amuka jAtanAM kiraNa gAyaka-vRMda (-9) na. [saM] gavaiyAone samUha gAmAta vi. [ ja "gAmAyata."] jue "gAmaI.' gAyakI strI. [ saM. nAtha + gu. "I' ta.. ] gavaiyAnI gAmAta-khAtuM na. [+ juo "khAtuM.'] gAma-jhAMpA tarIke gAvAnI Dhaba ugharAvelA dANano hisAba gAya chuM. [ juo "gAvuM dvArA. ]gAyana, gIta (tucchakAramAM gAmAyata vi. [ saM. grAma+ma-thas ] AkhA gAmanI mAli- gAyatra na. [saM.] vaidika gAyatrI chaMdamAM racAyeluM koI paNa kInuM. (2) gAmane lagatuM RgvadIya sUta gAmI vi, . [ saM, gharfmA->prAzAmina-] gAmavALo. gAyatrI sI. [ sAM ] grevIsa akSarano eka vedika tripadI (2) gAmane mukhI chaMda. (piM.). (2) pratyeka caraNamAM cha akSara hoya tevI cAra gAmI* . [prA. jima ] mALI padanI chaMda-jAti. piM) (3) mumuvaH svaH sa viturvarelve -gAmI vi. [sa., pR.-samAsanA uttarapadamAM vaparAya.] -nA ma phevaratha dhImahi dhiyo vo naH pracoravAtA e tripadI tarapha jatuM ke janAruM : "tIrthagAmI kSetra-gAmI. (2) -nI ATha-ATha akSaravALo brijene japavAne vaidika maMtra. (saMjJA) sAthe vyabhicAra karanAruMH "parastrI-gAmI' gAyatrI-ja5 5. [saM.] gAyatrI maMtrane karavAmAM Avato japa gAmIta vi. [ja "gAma" dvArA. gAmane lagatuM. (2) gAyatrI-tatva na. [saM. ] gAyatrInA 24 akSaromAM vyakta thatuM , strI, dakSiNa gujarAtanI rAnIparaja ke kALIparaja kenI rahasya eka jAtane puruSa ke strI gAyatrI-purazcaraNa na. siM.] savAlAkha che ane enAthI gAmuka vi. [ se. nAma dhAtu dvArA saM. zAku jevA zabdonA anekagaNa japanI pratyeka Ahuti ApI karavAmAM sAda] janAruM, gamana karanAruM. (2) ne. AgagADI Avate yajJa calAvanAruM yaMtra, enjina' gAyatrI maMtra (-mantra) 5. [saM.] jue "gAyatrI(3)." gAmaDuM na. [ juo "gAma" dvArA.] gAmanAM DharenuM TeLuM gAyatrI mudrA strI. [saM.] gAyatrInI 24 mudrAomAMnI gAmetara na. [ja "gAma" dvArA. ] gAmanAM badhAM mANasa, pratyeka mudrA khiAnAro sarpa grAmavAsIo gAyadhu puM. [ juo "gAya" dvArA.] gAyanAM AMcaLa karaDI gAmetI chuM. [ jue "gAma' dvArA. ] gAmane mukhI. (2) gAyana na. [saM.] gAna, gIta [gAna-vidyA, gAna-kalA gAma-garAsiya. (3) gAmane rakhevALa gAyana-kalA(-LA) strI. sa.zAstrIya rIte sAdhavAmAM AvelI ja, ke-44 2010_04
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAyana-vAdana gArDana-pATI dhAtune ogALavAnI gAramAM bIjAM dravya nAkhI banAvavAmAM AvelI kalaDI garala na. eka jAtanuM suMdara levALuM nAnuM jhADa garava na. [saM. za] ga, abhimAna garavI strI, eka AtanA dhAsanuM bI, nAgalI gArave puM. [jue gArava' + gu. e'svArthe 'ta, pra.] e! 'gArava.' [tevI jamIna gArA strI, jenA upara pANI jhAjho vakhata na TakI zake garALuM vi. jae 'gAra' + gu. 'AchuM' ta.pra.] garavALuM, gAramATI kareluM gArikA chuM, beThuM A gAritra chuM. rAMdhelA kheAkhA, bhAta gu.-gAriyuMOvi. [jue 'gAra' + gu. iyuM' ta. pra.] gAramATIthI taiyAra kareluM. (2) gAra karanAruM majUra. (3) na. gAra taiyAra karavA mATe karele chANa-mATI-sAMnA moTA pANI-mizrita lacA. (4) plAsTara mATene cUnA-retI vagere tema simenTaretInA mizrita lacakA [mATInuM ThAma gAriyuMruM na. rAMdhelA dhAna upara DhAMkavA mATenuM TepalA jevuM garuga na. AMbAnI jAtanuM e nAmanuM eka jhADa, jama (ca) srI. [jue 'gADI' + gu. aNu' strIpratyaya.] gAruDInI srI., vAdInI srI, vAdaNa gANu-taMtra (-tatra) na. [saM.] gAruDInI vidyA, sarpa pakaDavAnI tema sarpanuM jhera utAravAnI vidyA ' gAruki vi. [saM.], gAruDI vi. [saM. zATin-> prA. [hima-] maMtrathI sarpa pakaDanAra ane sarpadaMza utAravAnI vidyA jANanAra. (2) puM, sarpU pakaDI ramADanAra, vAdI gaDI-vidyA strI. [ju e 'gAruDI' + saM.] z2a A gAruDa-taMtra,' gAre huM. [jue gAra.' strI, + gu. 'e' svArthe ta. pra.] kIcaDa, kAdava. (2) gAramATI karavAne mATe karavAmAM AvatuM chANa-mATI-sAnuM mizraNa. (3) kAhevele plAsTara mATenA cUne ke retIvALA bhInA simenTa. [-rA jevuM (3.pra.) peruM. 0 kADhavA (rU.pra.) saMbhAga karaveza. * cAlave (rU.pra.) halakuM veNa bAlavuM, (ra) khATuM samarthana karavuM] gArgI vi., strI, [saM.] gaga gotranI vaMzaja putrI. (2) upaniSatkAlanI eka viduSI brAhmaNa strI (yAjJavalkaya RSinI patnI). (saMjJA.) gIMya, gAye vi. [saM.] gaga gAtra ke vaMzamAM thayela brAhmaNa gAryAyana puM. [sa.] e nAmanA eka prAcIna brahmavidyopadezaka RSi. (saMjJA.) [AvatI DhArI gArTara na. [aM.] paganAM merjAne pakaDI rAkhavA bAMdhavAmAM gADha puM. [aM] paheregIra, ceAkIdAra. (2) relave gADInI saMbhALa rAkhanAra adhikArI (chellA DabAmAM rahIne breka vagere upara kAbU rAkhanAre). [. oNpha oNnara (rU.pra., aM.) anya rASTranA pratinidhi ke rAjyanA variSTha kaeNTinA adhikArIone lazkara ke peAlIsa taraphathI ApavAmAM AvatI salAmane vidhi] gArDana srI. [aM.] bhAga, khagIcA, udyAna, upavana gArTUna-pATI srI. [aM] bAga-bagIcAmAM nAstApANI gAyana-vAdana na. [ saM. ] gAyuM-mAvavuM e gAyana-vidyA strI. [ saM. ] jue 'gAyata-kalA.' gAyana-zAlA(-LA) srI. [ saM. ] jyAM saMgIta zIkhavA-zIkhavavAmAM Ave che te nizALa [gAna-vidyA gAyanazAstra na. [ saM. ] saMgIta vidyAnuM zAstra, saMgIta-zAstra, gAyanazAstrI vi., puM, [ saM., puM. ] saMgItazAstrI gAyanAcArya puM. [sa, nAna + mA-cArya] saMgItazAstrane prathama kroTina, zikSaka gAya-pAyA puM. [ jue 'gAca' + 'pAvaDo,'] pATA upara paDelI cIja vastu khaseDAI naya tevA prakAranI relave enjinanI AgaLa kAMIka gAyanA mAthAnA ghATa ApatI trikANAkAra naLI gAya-pUjaNI vi., strI. [ jue 'gAya' + pUjavuM' + 'aNI' rR.pra.] zrAvaNa vada cothane gAya pUjavA divasa. (saMjJA.) [mAM rUDha nathI.) gAyaba vi. [ara. gAib] jue 'geba.' ('gAyama' gu. gAya-khagaluM na. [jue 'gAya' + 'bagaluM.'] gAyAnA dhaNa sAthe pharatuM eka jAtanuM bagaluM [thAMbhaleA. (vahANa.) gAyama puM. vahANane cheDe pAchaLanA bhAgamAM bAMdhavAmAM Avate gAyarezana na. baLadanA pittAzayamAMthI nIkaLatI ane davAmAMgArudra vaparAtI paththara jevI eka cIja [sAdhana. (vahANa.) gAyala na. vahANanA pAchaLanA bhAgamAM cheDo khAMdhavAnuM gAyalA huM. [jue gAvuM' dvArA.] (lA.) naAA., pedAza, hAMsala, (ra) vaTAva. (3) garabaDa gAya-vastRkaDuM na. [jue 'gAya' + vasUkavuM' + gu. pra.] je khAvAthI gAya vasUkI javAnuM manAya che cIbhaDAnI jAtanuM eka nAnuM kaDavuM phaLa gAya-vasUkA, mA puM. [jue gAya-vasUkaDuM.' vikalpe ta.pra. puM. mAM mAtra gAya-vasUkaDAMnA velA gAya-trata na. [ja 'gAya' + saM.] jue gA-vrata,' gAyikA, gAyinI strI. [saM.] gAvAnA dhaMdhA karanArI strI. gavaiyaNa 'huM' kR tevuM 90 gAra (-25) zrI. [jue 'gAro,'] chANa-mATI-sAM meLavI karavAmAM AvelA narama bhInA mizraNathI karavAmAM AvatuM lIMpaNa [prayAga.) gArara zrI, [ara.] guphA, (gu.mAM ThaMDuM' sAthe 'ThaMDuM-gAra' "gAra? vi. [phrA. pratyaya] 'karanAruM' arthane pratyaya : rAja gAra' madada-gAra' vagere gAra-geTI puM. eka jAtanA paththara gAra-geramaTI (gAraya-) strI. [jue 'gAra ` gAranuM mATI sAthenuM mizraNa _2010_04 gArata vi. [ara., 'lUMTyuM] (lA.) ujjaDa, kharAkha. (2) jera karavuM e, parAsta karavuM e. (3) mRtyu-vaza zAradI puM. [aM. gArUM ] paheregIra, cAkIdAra, rakhevALa, rakSaka. (2) teApakhAnAnA uparI, mukhya tApacI gAma na. eka nnatanuM kariyANuM ['gAra<Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ gArDa-reila ApavAne mATe karavAmAM AvatA meLAvaDe gArDa-reila puM. [aM.] relanA rastAne sAcavanAro lekhaMDane pATA gArDa sTena puM. [aM.] ceAkInA nizAna mATe kheADavAmAM AvatA paththaranA khAMbhe gAmAM puM. [pAcu .] ceAkIdAra, paheragIra gArDiyana ve, [aM.] sagIranuM rakSaNa karanAra, vAlI gAneMTa huM. [aM.] eka jAtanA kiMmatI paththara gArbhika vi. [saM.] garbhane lagatuM gArlika na. [aM.] lasaNa gArhapatya puM. [saM.] hiMdu vaidika dharma pramANe hi~ja gRhastha gharamAM rAkhavAnA traNamAMnA eka agni. (2) na. gRhasthapaNuM. (3) gharanuM kArabhAruM gArha patyAgni puM, [ + saM. ni] jue 'gArhapatya(1).' gADuM-medha puM. [saM.] hiMdu deka vidhi pramANe phriMja gRhasthe gharamAM karavAne paMcayajJa-vividha gArhasthya na. [A.] gRhasthapaNuM, gRhasthAzrama gArhasthya-dharma puM. [saM.] gRhasthe khAvavAnI pharaja gAla puM. [saM. 2,4] mADhA uparanI galephAMnI bahAranI bAju (te te jamaNI-DAbI). [. upara gAla (-uparatha) (rU. pra.) praphullatA. . karavA (rU.pra.) gALa ApavI. * teADhavA (3.pra) premathI gAle kheMcI levI, 0 banavavA (3.pra.) baDAI karavI. mAM hasavuM (rU.pra.) mAM malakAvavuM. . zekavA (3.pra.) vararAjAnA satkAra karavA) gAlakhAtA vi., strI, vasUla na thaI zake tevI rakama zAlakhADAnI TAMga strI, e nAmanI eka ramata gAla-galeca (-ya) zrI. gALAgALI, kaDavI ane azlIla bAlAcAlI [gALavuM e gAlana na. [saM.], . kriyA zrI. [saM.] gALavAnI kriyA, gAlana-patra huM. [saM., na.] pravAhI gALavA mATenA kAgaLa, 'phekTara-pepara' gAla-pacALAM, -LiyAM na., kha.va. [jue 'gAla' dvArA] gAla cAmaDI phUlI AvavAnA 2oga, gaLasaNAnA rega, lApeATiyAM gAla-purANu na. [jue 'gAla' + saM.] (lA.) meADhAnI vAtA gAla-phADiyuM na. [jue 'gAla' + 'phADavu' + gu. 'yuM' huM pra.] (lA.) eka jAtanI daLadAra pUrI, dhArIpUrI gAla-kUMgI puM. [jue gAla' +phUgI.'] gAlanI kAhavAne eka rAga gAla-masU<-zi)riyuM na. [saM. jI-ma-> prA, rAImasUrithama] sUtI vakhate gAla nIce mUkavAnuM mazaranuM ke rUnA kaNA gAbhAvALuM ozIkuM gAla-mAra, -3 vi. [e 'gAla' + mAravuM' + gu'' kR.pra.] (lA.) meTI meTI baDAI mAranAra, meDhI mATI vAtA karanAra, daDApho [vyAkaraNakAra. (saMjJA.) gAlava puM. [saM.] e nAmanA eka prAcIna RSi-eka saM. gAla-kuMDA (-suNyo) puM. [saM. jI-Jugh-> pro. chaeN. suMJa-] jue 'gAla-paceALAM.' gAlAveluM vi. bheLuM ane kAMIka ochI samajhavALuM gArli("lI) strI. [saM.] gALa 191 _2010_04 gAvIra gAli(-lI)-pradAna na. [saM.] gALa devI e gAlI jue gAli.' [pAtharaNuM gAlIcA puM. [aa. gAlIcah ] UnanuM eka jAtanuM bhAtIgara gAlI-pradAna jue gAli-pradAna,' gAlu vi. juie gAla' + gu. 'u' ta. pra.] (lA.) nakAmI vArtA karanAruM. (2) baDAI mAranAruM gAleAThuM(-Du) jae 'galeADuM.' gAleADa (-Deya) strI, kamaLa-kAkaDI gAleDuM jue 'gAleADuM,' lerA puM., ba. va. [jue gAla' dvArA.] mATethI gAvAnI kriyA, rAgaDA kADhavA e gAlI strI. [jue 'gAtuM' + gu. 'I ' skrIpratyaya* ] gADI, nAnuM gADavuM. (2) AkAzamAMnuM saptarSi nuM maMDaLa gAlI strI. trIsa maNanuM jUnuM eka mApa gAlluM na. [jue gADuM' + gu, 'luM' svArthe ta. pra., ane uccAraNa-lAghava.] gADavuM, nAnuM gADuM gAle puM. [jue gAlluM.'] khaLakAne ramavAnA gADo gAva-kaza strI. [phA.] baLadathI kheMcavAmAM AvatI teAgADI gAva-kuzI strI. [kA.] gA-hatyA gAva-khAnuM na. [phA. + jae 'khAnuM.'] gAyanI kADa, gozALA. (ra) (lA.) maelAM DhArAnI cAmaDI utAravAnI jagyA gAjajhabAna srI. e nAmanI eka vanaspati. (2) gAyanI AMkhanA AkAranI banAvelI reTalI gAvaDakuM na. thAranuM pAMdaDu gAvAlI strI. [jue 'gAvaDI' + gu. 'la' svArthe ta. pra. jue svAbhAvika 'gAvalaDI.'] jue 'gAvaDI.' gADiyuM jie 'gAvaDuM'+ gu. 'izuM'ta, pra.] gAyanA paganI kharInI pAchaLane>= AvA AkAranA bhAga d. gAvaDI strI. [sa, 'gAvavuM' + gu. 'I' zrIpratyaya,] (kAMI ka anukaMpAnA arthamAM) gAya [] jue 'gAvaDiyuM.' gADuM na. [jae zo. >gu, gAva' + gu, 'huM" svArthe ta. gAva-DAla puM. [jue 'nAvI' + 'Dela.'] vahANamAMnA kUvAne upale| bhAga, mukhya kUvA-staMbha, (vahANu.) gAvaNuM [jae 'gAyuM' + gu. 'aNuM' rR. pra.]gAvAnI kriyA gAva-takriyA huM. [aspaSTa + jue 'takiye.'] vAMse rAkhavAmAM AvatuM eka khAsa jAtanuM ezIkuM na. gAva-deza zrI. gAya dAhavAnI tAMkhaDI gAla-meza strI. bheMsa gAvalaDI strI. [ja 'gAvaDI;' uccAraNanI saraLatA khAtara ii' pahelAM gu. la' ta. pra, jae'gAvaDalI.'] (kAMIka anukaMpAthI) gAya, gAvaDI gAvalI strI. [jue 'gAvaluM' + gu, I ' strIpratyaya.] dalAlI, kamizana. [. kADhavI (3. pra.) AData maLe tevuM kAma kADhavuM. 0 kADhI javI (rU. pra.)bahAnuM kADhI kAmamAMthI chaTakI javuM] gAvaluM na. bahAnuM kADhI kAmamAMthI chaTakavAnI kriyA gAvagaNi puM. [saM.] gavagaNanA putra saMjaya (dhRtarASTranA sArathi). (saMjJA.) gAvazora zrI. [phA.] havAmAM vaparAtA e nAmanA eka guMdara
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAva-dhumArI R gAMgaDA gAva-zumArI strI. [phA.] DhAra upara levAmAM AvatA eka vero gALiyA puM. [jue gALiyuM,'] DhAra vagere khAMdhavA gA-snUkaryuM ja 'gAca-vasUkaDuM.' gAvA-gIta na. [ka] gAyanuM mAMsa gAthI puM. vahANanI uparanA saDha. (vahANa.) gAvuM sa, kri. [saM. zai dhAtunuM hAr~>prA. [[] svaronA ArAha-avarohapUrvaka kaMThamAMthI rAga kADhavA, (2) (lA.) ekanI eka vAta vAraMvAra karavI. (3) khaNagAM phUMkavAM, baDAI karavI. [nyA karavuM (rU. pra.) (lA.) jue 'gAvuM(ra)'-gAvuM (3)'. "yuM gAvuM (rU. pra.) hAjI hA karavuM. khAvavuM (rU. pra.) Ameda-prameAda karaveza. (2) badhAM sAMbhaLe ema kahevuM.] gavAyuM karmaNi., kri. gatrA(-rA)vavuM che., sa. kri zAzA puM. [ara.], -ziyA puM. [+ gu. yuM' ta. pra.], zA huM, [+], 'e'ta. pra.] gheADAnI pITha upara nAkhavAnuM jIna, palANa, ghAsiyA, [-ziyA sUMDhALavA (ra. pra.) cALA bharavA] gAsa puM. tuvera maga vagere anAjanAM jhINAM kaNasalAM. (2) dhANInI AsapAsa baLada nIce verAyele kacarA gRhalA-pIhale puM. parANuM gujAre karavApaNuM. (2) musIkhata, aDacaNa gALa puM. [jue gALavuM."] kevA vagere gALavAmAM AvatAM emAMthI kADhavAmAM AvatuM mATI vagere kastara gALa (-Lya) zrI. [saM. fo] meDhAmAMthI kADhavAmAM AvatA azlIla zabda, apazabda, bhUMDA ke kharAba bAla. [.ApavI, 02ApaDhavI(-cA-), 0ce paDhAvavI (-cA-), 0 devI, bhAMDavI, * khelavI, saMbhaLAvavI (rU.pra.) azlIla bhaMDA zabda kahevA] gALa-galI(-leA)ca strI, [ + ja 'galIca.'] bhUMDI gALa, apazabda gALaNu na. [ja 'gALavuM' + gu. 'aNa' rR. pra.] gALavAmAM AvelA padArtha, srAvaNa. (2) gALatAM kapaDAmAM ke gaLaNImAM paDI rahelA padArtha [gALavAnI kriyA gALaNI strI. jae 'gALaNuM' + gu. 'I' skrIpratyaya.] gALaNuM na. [e 'gALavuM' + gu. 'aNuM' ?. pra.] (lA.) juvAra bAjarInA cheADa UbhA thaI gayA pachI vaccenA gALAmAMthI da karavAnI kriyA [apazabda gALa-bheLa (gALya-bhaLya) strI. [jue 'gALa,' dbhiva.] gALa, gALavuM ja A 'gaLavuM'mAM. (2) kacarA kADhI zuddha karI tAravavuM. (3) dArU vagere taiyAra karavAnI kriyA karavI. gaLAvuM puna:karmaNi, kri. gaLAvavuM punaHpre., sa. kri. gALa-gALA (gALam-gALA), gALAgALa (bya), -LI strI. [jae 'gALa'nADhiAva.] sAmasAmI sakhata gALe ApavI e gALiyA-tALiyA puM., a. va. jiA gALI' + 'tALI'beune gu. thayuM' ta. pra.] paraspara gALe devI ane tALIe pADayA jevI e kriyA gALiyuM` na. [jue gALA' + gu. yuM' ta. pra.] Dhorane khAMdhavAnuM gALAvALuM derahuM. [. kADhavuM (rU. pra.) mAthA upara AveluM kAma yuktithI na karavuM] gALiyuM na. [jue gALavuM' + gu. 'iyuM' ++. pra.] gALavAmAM AvatAM nIce paDI rahelA kacarA pIThuM vagere, gALaNa _2010_04 deraDAnA AMTInI gAMTha vALI kareleA gALAvALA AkAra gALI strI, [saM. ji61>prA, himA-] jue gALa.1' (A zabda rDha nathI.) gALI strI. jue gALA + gu. I ' strIpratyaya.] kAI paNa be UbhI karADa ke dIvAla jevA AkAranI vaccenA nALa jevA bhAga, meLa. (ra) sAMkaDI zerI gALI strI. [jae 'gALavuM' + gu. I " kR.pra.] mIThAI mATenI cAsaNI karavAnA karAtA judA judA bhAge mAMhenA dareka bhAga gALI-galAca ja 'gALa-galIca.' gaLItuM na. ArasAnI DUtI bharAvI rAkhavA jatarA upara AMdheleA kaDache|. (vahANa.) [aMtara gaLuM na. [jue 'gALA.'] vacamAMne! samaya. (2) vacamAMnuM gALA puM. saM. - > prA. jijja gu. sudhImAM >7] e samaya vaccene samayabhAga. (2) maiAsama, jemake karIgALA.' (3) (lA.) kAI paNa e UbhA ke ADA padArthoM vaccenA khAlI bhAga. (4) ghaMTInAM be paDe vaccenI khAlI jagyA. (5) ghaMTInuM ekaravAnuM mAM. (6) baMgaDI leAyAM vagerene AkAranI vaccenA khAlI bhAga. (7) gALiyA, DhAra bAMdhavAnI merI, (8) belagADInI UMdha ane kaTheDAne eka karavA mATe jaDelA leADhAnA ghaDA TukaDA. (9) be rakrame vaccenA kera, vaTAva. [-LA narama thaI javA (rU. pra.) hAMjo' gagaDI javAM. 0 karavA (rU.pra.) dAraDAMne phrAMse karavA. . kADhavA (rU. pra.) ghaMTInA gALAmAMnA dANA bahAra kADhavA. . kADhI nA<-nAM)khavA (rU. pra.) bhAvaphera maTADI devA, . kADhI leveza (2. pra.) vaTAva kADhavA. . gaLI javA (rU. pra.) zarIra pAtaLuM thaI javuM. . paDhayA (6. pra.) samayanuM aMtara rahezuM. . paDhavA (rU. pra.) DhAraDAnA phrAMsaleA karavA. (2) samayanuM aMtara rAkhavuM. * rAkhavA (uM. pra.) vacce aMtara rAkhavuM. (2) vaTAvanI vyavasthA rAkhavI. vALavA (ra. pra.) deAraDAne phrAMseA karave] gALA puM. sIene paheravAnuM eka rezamI kapaDuM gAMkara (-25) srI. eka jAtanI halakA prakAranI reTalI goMga (gASS) vi. [saM.] ga MgAne lagatuM. [. jala(-La) (rU. pra.) Ase| mAsamAM varasatA varasAdanuM pANI] gAMgaDha (-Daya) strI. [jue 'gAMgaDA' + gu. I ' zrIpratyaya thayA pachInA vikAsa.] jarA meTI ghATa-Ta vinAnI kAMkarI. (ra) nadImAMnI mahiyA prakAranI kAMkarI. (3) e nAmanI eka vanaspati [kAMkarAvALuM gAMgaDhiyuM. vi. [jue 'gAMgaDo' + gu. 'iyuM' ta. pra.] gAMgaDAgAMgaDI zrI. [jue 'gAMgaDo' + gu, 'I ' strIpratyaya,] jue gAMgaDe.' gAMgaDu vi. [jue 'gAMgaDo.'] (lA.) palaLe ke baphAya nahi teluM. (2) (lA.) mUrkha prakRtinuM, aNaghaDa. (3) puM. na akArya tevA dhAnyanA dANA. [. rahevuM (-reHvuM) (rU. pra.) nahi sudharavuM. (ra) baMne pakSAnA vizvAsa gumAvave] gAMgA puM. [ravA.] koI paNa ghanapadArthanA avyavasthita goLa TukaDA. (2) nahi phATeluM kapAsanuM jIMDavuM. (3) mULa, mULiyuM
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAMgaNa 193 gAMThe-bharuM bhIma-karavA ane pAMDava kI riyuM na ra gAMgaNa (-) strI. e nAmanI eka vanaspati, gaMgeTI. (2) (rU. pra.) calamamAM nAkhI ene dhumADe casavo] maMkI gayeluM gUmaDuM gAje chuM. vacale gAle. (2) zeraDI pIlavAnA ciceDAnA gAMga(gha)raDavuM a. jiM. [ravA.] juo "gAMgaravuM.' saLane naLAkAra lAMbo upalo bhAga. (3) paththarapATI upara gAMgaraNa na. [ja "gAMgaravuM' + gu. aNa" ka. pra.] gAMgaravuM lakhavAnI AkhI pena e, (UMTanA moDhAmAMthI) avAja kADha e. (2) (lA.) gAMje muM. zarIrane bAMdhe-zarIranuM kada bumarATa, bumarANa, bumATo gAMTha (-4) zrI. siM carika chuM.> di kuM., zrI.] AMTIgAMgaravuM a. kri. [2vA.] (UMTanuM) barADavuM. (2) (lA) maTe vALe baMdha, graMthi. (2) jhADa zeraDI vageremAMthI jyAMthI avAje bheMkaDo tANuM raDavuM keTe kuTe che te bhAga. (3) lAkaDAmAMne bhamarAvALo gaMThAI gAMgaroLa chuM. eka prakArane popaTa gayelo bhAga. (4) kaMda (jemAMthI maLa phUTI choDa thAya che). gAMgaluM vi. jio gAMgu" + gu. "la" svArthe ta...] DhaMgadhaDA (5) zarIramAM lehI gaMThAI jatAM jAmate nAne meTa go. vinAnI prakRtinuM. (2) na. (lA.) gaNagaNATa, babaDATa. (1) marakI jevA rogamAM temaja sAthaLa-bagalamAM thatI (3) AnAkAnI [vilaMba karavAnI vRtti roganI graMthi. (7) (lA.) aMTasa, vera, zatrutA. (8) potAnI gAMga-gamacA puM, ba, va. [ravA.] kAma na karavAnI ke kAmamAM mAlikI, aMgata mAlikI. [ UkalavI, 0 khUlavI (rU.pra.) gAMgA-talAM na., ba, 1. [2vA.] kAma na karavA mATe khulAso thaI jaze. 0 ogaLI javI (--) (u.pra.) zarIrakADhavAmAM AvatAM bahAnAM, gallAM-talAM mAMnI roganI gAMTha besI javI. 0 karavI (rU.pra.) chAnA paisA gAMguM vi. [ravA.] jue "gAMgaluM." saMdha javA. 0 kholavI (rU. pra.) samAdhAna lAvI ApavuM. - gAMgeTI o "gaMgeTI." (2) gera-samajha dUra karavI. 0 ghAlavI (u.pra.) veLa bAjhavI, gAMgeya (gAgeya) [saM.] gaMgAputra devavrata bhISma-kuruvaMzanA roganI gAMTha thavI. 0 thavI (u.pra) saMpa thavo. (2) gAMTha rAjA zaMtanune putra ane pAMDava-kauranA dAdA moTA kAkA ghAlavI. 0 nIkaLavI (rU. pra.) marakIne roga tha. 0nuM gAMgeriyuM na. [2vA.] khaMjana pakSI, divALI-ghoDo (rU.pra.) pitAnuM, padaranuM. 0nuM umeravuM, 0nuM jevuM (rU.pra.) mAMge . [saM. mA->prA. vAma-] daMtakathAne eka e padaranuM ApavuM. (2) vadhArIne vAta karavI. 0nuM gepIcaMdana nAmane telI (rAjA bhoja dhArA patinA samayane gaNAta). (candana) (2. pra.) pitAne nANe khoTano dhaMdhe. 05DavI (saMjJA.) (rU.pra.) devI-dorAmAM gAMTha baMdhAI javI. (2) zatrutA thavI. gAMgya (gAugya) vi. siM] gaMgAne lagatuM 0 pADavI (rU.pra.) gAMThe taiyAra karavI, AMTI pADavI. bAMdhavI gAMgharavuM e "gAMgaraDavuM -gAMgaravuM." (u.pra.) aMTasa rAkho . besavI (-besavI) (rU.pra.) meLa gAMchA-vATa (Da) . [ja "gAMDo' + "vaha (lo).] maLI ja. 0 besI jevI (besI) (rU.pra.) roganI gAMTha vAMsa-DAone maholo ogaLI javI. 0 mAravI, 0 lagAvavI (rU. pra.) AMTI gAMchI strI. [e "gAM' + gu. "I' pratyaya.]. bAMdhavI. 0 1LavI (rU. pra.) maitrI baMdhAvI. 0 vALavI (u.pra.) gAMchA jJAtinI strI, vAMsaDI AMTI bAMdhavI. -ke karavuM (gAMTha) (u.pra.) chAnA paisA gAMchI strI. bhAra upADanArAM gadheDAM baLada vagere prANIonI saMdharavA. - bAMdhavuM (gAMTha) (rU.pra.) potAnI mAlikInuM pITha upara mukAtI gAdI karI levuM. ke hevuM (gAM) (rU. pra.) pitAnA kabajAmAM gAMche di. prA. caMdrama--eka pleccha jJAti.] vAMsanAM TopalA devuM. - levI (gAMThayo) (2. pra.) lagnanI tithi nakkI TopalI vagere banAvanArI eka jJAtine puruSa, vAMsa-De [aLavI baTAkA vagere prakAranuM kaMda gAMja strI. e nAmanI eka vanaspati gAMThakaMda (gAMThaya-kanda) kuM, jio 'gAMTha+. ] suraNa gAMjaro paM. hAthIne kAbumAM rAkhI hAMkavAno aMkuza gAMTha-bI (gAMThaya-kebI) strI. [ja "gAMTha' + "kebI.] gAMjavuM sa, ji. di. prA. nA vi. parAjita dvArA gAMThavuM, alakala, naLakALa (kaMda-zAka). lekhavuM (maganI daSTie "gAMjyA javuM nahi ema nakArAtmaka gAMTha-gaLa (gAMThatha-) ja "gAMThe-gaLaphe." rUDha che: "mANasa gAMja ja nathI" "strI mAM jatI nathI" gAMThahiyuM vi. [ja "gAMTha'gu. 'DuM' + "iyuM" ta. pra.] gAMThavALuM vagere). gAMThaDI strI, jie "gAMThaDe' + gu. I' strI pratyaya.] gAMja-kasu vi. jio "prA' + kA. "ka" pra], gAMjA- uparanA bhAgamAM cheDAonI gAMTha mAravAmAM AvI che tevI khera, riyuM vi. [jae "gAMjo' + phA. "khe' pra. + gu. kapa kAra , kA ra >> 1 ga. mATalI, pATaluM [gAMTheDI, eTale iyuM' svArthe ta. pra.] gAMjo pInAra gAMThaDe . [jue "gAMTha' + gu. "huM' vArthe ta. pra.] maTI gAMjiyA DuM. jio "ghAMi' + gu. IyuM' svArthe ta. pra.] gAMThaNa na. [sa. pracava>prA. Ta] gaMThavAnI kriyA. (2) ghAMI, vALaMda, hiMdu hajAma be tArane joDatI graMthi, (3) sAMdhe. (4) gAMThavALI dorI. gAMjita-jI) (gAji -jI)va) na. siM, jafuz(-)] (5) rAnIparajamAM jJAti-jamaNanI eka rIta pAMca pAMDamAMnA ajananuM e nAmanuM dhanuSa, gAMDIva, (saM.) gAMThaNuM na. [saM. ghanaprA . 4-] juo 'gAMThaNa(5).' gajuM na, gajAra. (2) bAraNAne bhAga, (3) AMgaNuM gAMTha-dAra (gAMThaya-) vi. jio "gAMTha' + phe. pratyaya] gAMThavALuM gAM' chuM. bhAMganA choDanI kaLAo. vipI, 0 phUpe gAMTha-bharuM (gAMThava-) vi. jio "gAMTha' + "bharavuM' + gu. "u" 2010_04
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAMThevuM 194 gAdaLI ta. pra.) pitAnuM mAtra sAcavanAruM. (2) adharuM, mukela gAMegU-vALuM (gAMDaya) vi. jio "gAMDa' + "ga'+ gu. vALa gAMDa6 sa. kiM. [ saM. gha > prA. Tha] AMTI pADIne ta. pra.] (lA.) mUrkha, buddhihIna bAMdhavuM, gAMTha vALavI. (2) gaMthavuM, joDavuM, jhakaDavuM. (3) gAMTha-ghasaNI (gAM- zrI. [e "gAMDa+'ghasavuM'gu. "ANI" gaNakAravuM, lekhavuM (Te bhAge "nakAra" sAthe) ku. pra.] besIne jamIna sAthe paMTha ghasI cAlavuM e. (2) gAMDALuM vi. jio gAMTha + gu. "ALuM che. pra.] gAMThavALuM, (lA.) AjIjI, kAlAvAlA gAMDAgAMThAvALuM [jAtanuM ghAsa, gAMThiyuM gAMDa-chA strI, [ja "gAM" dvAra.] ghelachA, gAMDApaNuM, gAMDAI gAMThiyAra na. [o "gAMTha' dvArA.] velAnI mAphaka thatuM eka gAMTha vi. [ juo "gAMDuM' + gu. 'De' svArthe ta. pra.] gAMDuM, gAMDiyuM vi. [ saM. ghaff->prA. ifThAma-] gAMThavALuM. dIvAnuM. (2) (lA.) samajha vinAnuM, mUrkha (2) na. gAMThiyAra ghAsa gAMTha-5Na na [ja e "gAMDa + gu. "paNa" ta. pra.] gAMDApaNuM, gAMThiye . [ja "gAMThiyuM.'] gAMThano AkAra. (2) aMDa, ghelachA, gAMDAI, gAMDachA vRSaNa, (3) DuMgaLI. (4) haLadaranuM sukAyeluM mULa, (5) gAMDa-bharuM (gAMDatha-) vi. [jae "gAMDa' + bharavuM' + gu. "u' caNAnA leTanI taLelI jADI sIdhI yA AmaLATavALI saLI. ku. pra.] (lA.) piTabharuM, ekalapeTuM, svAthI 0i tAva (rU.pra.) marakI yA pleganI bimArI. 0vA (rU. pra.) gAMDa-marAmaNuM (gAMDatha-) vi. jio 'gAMDa' + "mAravuM + gu. zarIramAM gAMThA gAMDA thaI jAya e prakArane eka vAtarega] "ApaNe" ka. pra.] suSTi viruddha maithuna karAvanAruM gAMThI strI. [saM. grathiI >prA. nahimA] eka ghareNuM (keNuM gAMTha-saLA (-gAMDa-) strI, jie "gAMDa' + "saLI."] (lA.) upara Io pahere che te aDapaluM, tophAna [ghelachA, (2) (lA) murkhatA gAMThI-dAra vi., pR. jio "gAMThI" + phA. pratyaca.] vArasAthI gAMTAI strI. [6e "gAMDuM" + gu. "AI' ta. pra.] gAMDapaNa, jamIna maLI hoya te jamInadAra gAMDiyuM vi. [ jue "gAM' + gu. "yuM" svArthe ta. pra.] gADele 0 cAmaNa muM. e nAmanuM eka ghAsa gAMDA jevA svabhAvavALuM, bhUkha gAMka chuM. siM. grantha->prA. iTa-] gAMTha paDI gaI hoya gAMDiyuM' na. [ jue "gAMDa' + gu. thayuM? ta. pra. ] kesa te AkAra, (2) zeraDI vageremAM parAI pAse AMkha hAMkanArane keDa upara bAMdhavAne cAmaDAno TukaDo upara bhAga. (3) lAkaDAne nacirAya te bhamarAvALo bhAga. gAMDi(DI) na. [saM.] juo 'gAMja.' [0ghAlave (rU. pra.) cAlatA kAmamAM aDacaNa karavI] gAMThi(DI)va-dhanvA, gAMDi(-DI)-pANi (gANDi(DI)va) gAMThe-gALa paM. jio "gAMTha' + "gaLa '] kaphane kAraNe muM. [saM] gAMDIva nAmanuM dhanuSa jenuM che-gAMDIva dhanuSa jenA gaLAmAMthI bahAra kADhavAmAM AvatuM baMdhAyeluM gAMThAnA AkAra- hAthamAM che te pAMDava ajana vALuM balagama. (2) (lA.) khaTake, saMzaya. (3) vAMsa gAMDI strI, jie "gAMDuM' + gu. "I' strI pratyaya.] (lA.) gAMTha (Da) strI. zarIramAMthI maLa nIkaLavAnuM nIcenuM dvAra bheMsanI eka jAta. [0 karavI (rU. pra.) copATanI ramatamAM ke bAkuM, gudA. [2 AMgaLI karavI (rU. pra.) eDavuM, aTakacALuM pAkelI sAgaThI khIjI vAra paDamAM levI] karavuM. 0 garadana eka thavI (2. pra.) tadana thAkI javuM. 0 gAMDI-pAMcI vi, strI. [ja "gAMDuM-pAMca + beune gu. gaLAmAM AvavI (rU. pra.) phasAI javuM. 0gulAmI karavI, "I' strIpratyaya.] gAMDI strI. (2) asthira manavALI strI 0 cATavI (rU. pra.) khuzAmata karavI. 0 colI (rU. pra.) gAMDIva (gADI) jue "gAMDiva." jhADAno roga thA. taLe rele (rU. pra.) pitAne doSa. gAMDIva-dhavA, gAMDIvapANi (gAthvIva) jue "gAMDiva0 dhotAM na AvaDavI (rU.pra) kaMga vagaranuM hovuM. 0 dhevI dhanyA, 'gAMDiva-pANi." (rU. pra.) khuzAmata karavI. 0nA vera sudhI (rU. pra.) pare- gAMDuM vi. [hiM. gaM] gheluM, dIvAnuM, unmAdI, casakeluM. . 0 5chavADe vAta karavI (rU. pra.) niMdA karavI, pAchaLathI -iDAM kADhavAM (rU. pra.) mUrnAInAM vacana kahevAM. 0 thaI javuM vAMkuM bolavuM. 052 hAtha (rU. pra.) bedarakArI. (2) naciMta- (ai) (rU. pra.) khuba rAjI rAjI thaI javuM. 0 kADhavuM paNuM. 0 phaTavI (rU. pra.) DaravuM. 0 baLavI (rU. pra.) IrcA (u. pra.) bAjImAM avaLI cAle cAlavuM] thavI. 0 mAravI (rU. pra.) gudAmaithuna karavuM. (2) satAvavuM, gAMDuM-gheluM (-gheluM) vi. [juo "gAMDa + "gheluM.'] sarva rIte herAna karavuM. (3) kaMTALo Apavo. 0mAM pesavuM (sivuM) gAMDuM. (2) (lA.) ochI samajhavALuM, mUrkha. (3) bheLuM 0mAM bharAvuM (rU. pra.) khuzAmata karavI. 0mAM chANa tevuM gAMDuM-ToLa, gAMDuM-tUra vi. jio gAM' dvArA.] taddana (rU. pra.) zakti hovI. 1 ragaDhavI (2. pra.) sakhata mahenata gAMDuM. (2) premathI Atura [ardhaghelA jevuM kavavI. 0vagaranuM DhaLavuM, 0 vinAne gebe (2. pra.) gADuM-pAMcuM vi. [jue "gAMDuM' dvArA.] ochI samajhavALuM, vAraMvAra vicAra ke pakSa badayA karanAruM. 0 vadhAravI (rU.pra.) gAMDiyuM vi. [jue "gAMDuM' + gu. "UMDa" + "iyuM" ta. pra.] ALasamAM paDyA rahevuM. he bhamaro hovo (gAMDace) (rU. pra.) e gAMDuM.' [aLasiyuM, aNaseliyuM kayAMya karI kAma na besavuM -De maracAM lAgavAM (gAMDa gAMDULa na. siM. 10No>prA. nAMdU4, piTanuM kRmi (lA.) (rU. pra.) sArI rIte khoTuM lAgavuM gAMdaruM na., re dhuM. [care, 'gAMdaruMro.'] juo goMdare." gAMgamacAM (gAMDa) na., ba.va. [ja "gAMDa' + ara. gAMdaLI strI, -LuM na, khaDaka ke bhekhaDanuM chUTuM paDeluM DagaluM, gajI] (lA.) maraDATa, AnAkAnI. (2) baDAI, zekhI (2) lAkaDAM paherIne karela lAMbo geLa TakaDe. (3) jeTalAnuM 2010_04
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAMdiyuM girabAda giga6 na. eka jAtanuM vAjiMtra gAMdiyuM na. gheTAMnA zarIre thato e nAmano eka rega gigalAvavuM jae "gIgalavuM'mAM. gAMdharva (gA ) vi. [sa.] gaMdhane lagatuM. (2) puM. juo gigeDe dhuM. Dhera temaja katarAMnA zarIra upara pedA thato gaMdharva.' eka jIvaDo, jaMgeDe gAMdharvanagara (gAdharva e. gaMdharva-nagara.' giTakaDI strI. gamakanA dasa mAMheno eka bheda. (saMgIta.) gAMdharva-lana (gAdharva)na. [saM.3, gAMdharva vivAha (gAndharva) giTakIDI strI. svarane jaladI jaladI uccArAtAM UpajatA 5. [sa.] vara-kanyA Apasa-ApasanI samajUtIthI karI eka alaMkAra. (saMgIta.) [(2) (lA.) AnaMdamaMgaLa le tevAM lagna gigihatAna na. [ravA.] nagArAMne satata Avato avAja. gAMdharvaveda (gAndharva-) puM. [sa.] saMgIta-vidyA, saMgIta-zAstra gitAra na. sAraMgInA jevuM eka taMtuvAdya gAMdharva.zipa (gAdharva-) [sa.) e nAmanA eka zipa-prakAra gidaraDuM na. gheTAnuM baccuM gAMdhI (gAdhavI) zrI. (saM.] gaMdharva-strI gira, gida' na. ziyALa gAMdhAra (gAdhAra) chuM. (saM.] kumAra ane siMdhu nadI vacce gida2 vi. ghaNuM khAvAthI susta thayeluM. (2) bhAre thaI gayeluM kAbula nadI sudhI eka prAcIna Aryapradeza, kaMdahAra gido chuM. ekanA bhamatA bhamaraDA upara bIje mAre che te (Aje aphaghAnistAna ane pezAvarane pradeza). (saMjJA.) ghA, gho (2) saMgItanA sAta svaromAMne trIjo svara, "ga." (saMgIta.) ginatI strI. [hiM.] gaNatarI gAMdhArI (gAndhArI) strI. [] (gAMdhAra dezanA rAjAnI putrI ginI strI. [.] ekavIsa ziliMganI kiMmatane briTanane hovAne kAraNe) kuruvaMzanA rAja dhrutarASTranI rANI ane sonAne eka sikko. (saMjJA.) korAnI mAtA. (saMjJA.) ginI-ghAsa na. [ + saM., .] ginI (Amika)nA pradezamAM gAMdhiyA zrI. e nAmanI eka jAtanI mAchalI thatuM eka khAsa prakAranuM ghAsa (have bIje paNa thAya che.) gAMdhiyANa na. jio gAMdhI' dvArA. gAMdhInI dukAne zinAvuM a. . FhiM. ] gusse thavuM. (2) risAvuM. (3) maLate mAlasAmAna, kariyANuM. (2) gAMdhIne dhaMdhe pataMganuM eka bAju namI javuM gAMdhI puM. si. niyama->prA. ifSama-] mULamAM sugaMdhI ginI strI. [ja "ginAvuM;' huM taMganuM eka bAju padArtha vecanAre, sare. (2) kariyANAnA vepArI namI cakkaramAM paDavuM e gAMdhIjI pR., ba, va, [+ "jI" mAna-vAcaka] bhAratane svarAjya gibAvavuM, gibAvuM jue "gIbavuM'mAM. lAvI ApanArA mahAtmA mehanadAsa karamacaMda gAMdhI. (saMjJA.) gilbana na. [.] eka jAtanuM nAnuM vAMdaruM gAMdhITopI strI, [ ja gAMdhIjI' + TopI."] gAMdhIjIe gibleTa . (aM.1 zAraDI, giramITa [rAkhanAruM yaMtra cAlu karelI sapheda khAdInI lAMbI TepI giyara na. [aM.] meTara vagere vAhanamAM gatine aMkuzamAM gAMdhI-vage kuM. jio "gAMdhI' + "vago.] gAMdhI lokone giragITa na. e nAmanuM eka pakSI [vAcALa pakSI raheThANane mahelo, gAMdhIvADa, gAMdhIvADe, gAMdhI-pADe gira diyA (caeNDiyA) na. eka jAtanuM ghoLI kalagIvALuM gAMdhI-vaTuM na -To chuM. [jue "gAMdhI' + saM. vRtta-> garaja na. [rci. igrijiyA] khristI lonuM devaLa, carca prA. vadRma-gAMdhIne dhaMdhe. (2) (lA.) badhA viSayanuM thoDuM girajAghara na. [ + juo "ghara.] khristI prArthanA-maMdira thoDuM jJAna girajAvavuM jue "gorajAvuMmAM. gAMbhIrya (gA ) na. [saM.] gaMbhIratA, gaMbhIrAI giradI strI, phi. gidI] (lekenI) bhIDa, garadI, gaDadI gAMyajI e "dhAMyajI" giradezI strI. [ kA. gardiza] pheraphAra, krAMti. (2) balihArI gAya e "dhAMya.' girado muM. [vA. ga] nIce Tharele kare gAMzi8-si) 5. eka jAtano jano amadAvAdI kinakhAba giranAra 5. siM nirinAra>prA. jirinagara nagara parathI gAMsa-peTalAM na., ba. va. [juo 'gAMsaDe' + "piTaluM.) pachI pahADa] juo girinAra.' gAMsaDA ane piTalAM. [0 bAMdhavAM (rU. pra.) ucALA bharavA. giranArI vi. [+ gu. "I' ta...] giranAra parvatane lagatuM. (2) sthAna badalavuM]. giranArI strI. [+ gu. "I' strI pratyaya] giranAra uparanAM gAMsaDI strI, [ja "gAMsaDa' + gu. "I' strI pratyaya-] aMbAjI. (saMjJA.) moTI gAMThaDI. (2) rU kApaDa vagerenI moTI gAMTha. [mUkI giranArI strI, jio "giranAre' - gu. 'I' strI pratyaya.] javI (u. pra.) maTI paMjI pAchaLa rAkhI javI, kiMmatI giranAra brAhmaNa jJAtinI strI, (saMjJA.) vArase mukI jA] giranAra 5. [ jue "garanAra' + gu, "e" ta. pra. ] giragAMsaDI-paTalI strI. [+ juo piTalI.'] bAMdhelAM gaDAM nAranA pradezamAM rahenAra brAhmaNonI eka kAma ane enA lattAM. (2) (lA.) sarasAmAna puruSa. (saMjJA.) gAMsaDe. meTe gAMThaDe, piTalo, meTala giraphatAra vi. [phA. giriphatA2 ] kedamAM laI javA pakaDAyeluM gAMsaNa na. chANAmAM thApavA vaparAte ghAsane kaze giraphatArI strI. [3. giraphatArI] kedamAM laI javAnI kriyA gAsI strI, tIranI leDhAnI aNu girabAda DuM. beDAne e nAmanA eka roga 2010_04
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ giramITa 696 girIza giramITa strI. [ara. egrImenTa) hiMda bahAra laI javAmAM nI taLeTImAM vaseluM hatuM te eka nagara (jenI najIka junAgaDha AvatA hatA tyAre mAro pAse karAvavAmAM AvatuM hatuM vasyuM.) (saMjJA). te karAra-patra, 'egrImenTa giri-nadI strI. saM.] pahADI nadI [gaMgA nadI giramITiyuM , - Y. [ + gu. IyuM' ta. pra.] karArapatrathI giri-naMdinI (nadinI) sI. [saM] juo "girijA." (2) baMdhAyelo AmikAmAM jaI rahelo che te majura girinAra puM. [saM. ri-nAra>prA. nira-nAra. "kaMdapurANagiravAvavuM jao gIravAmAM. mAM zirinArAvaLa saM. zabda apA che, je 'girinAranuM giravI e "gIravI." saMskRtIkaraNa mAtra che. saurASTramAM jUnAgaDhanI pUrvenA giravI-khata jao gIravI-khata." prAcIna UjeyaMta parvatanuM "girinagara' nAza pAmyA pachI giravI-dastAveja juo "gIravI-dastAveja." enA uparathI I. sa.nI 6 kI-7 mI AsapAsa vikaseluM giravI-dAra juo "gIravI-dAra." nAma. (saMjJA.) girA strI. [saM.] vANI. (2) bhASA ke bolI giri-nivAsa 5. [saM] pahADa ke DuMgara upara vasavATa. (2) girA strI, phi. giraha] gAMTha. [khelavI (rU. pra.) gerasamajha pahADa ke DuMgara uparanuM vizrAmagRha, giribhavana, seniTeriyama dUra karavI. 0 bAMdhavI (u. pra.) yAda rAkhavuM. (2) keIna giri-patha puM. siM] pahADI mArga [ApeluM vyAkhyAna rUmAlamAM gAMTha vALavI. tmAM rAkhavuM (rU. pra.) khIsAmAM mukavuM] giri-pravacana na. [saM.] Isu khrista eka parvata uparathI girAI zrI. ThagakhAnuM giri-bhavana na. siM.] pahADa ke DuMgara upara AveluM makAna, girANI strI. [phA. girAnI] du:kha. (2)meghavArI. (3) duSkALa "seniTeriyama' girAda zrI. simenTanI jamAvelI ke saMghADe utArelI thAMbhalI, giri-maMdira -mandira) na. [saM.] jue "giri-bhavana. (2) gAda pahADa ke DuMgara upara AveluM deva-maMdira girA-dAra vi. jio 'girA' + kA. pratyaya.] gAMDavALuM giri-mAla(-LA) sI. [saM.] eka pachI eka AvelI tenA te giri chuM. (saM.pahADa ke DuMgara, (2) zaMkarAcAryanA ekagiri parvata ke DuMgaranI laMbAyelI zaMkhalA (jemake 'viNagirimALA) aMtavALA ziSyanI ziSya paraMparAnAM nAmone cheDe A zabda giri-rAja . [saM.] parvamAM sauthI UMcA ane vizALa Ave che: "vibhati-gari' vagere; e paraMparAnA rasaMsAramAM himAlaya. (saM.) (2) parvamAM sauthI prAcIna gaNAtA paDatAM thayelA atIta gosAI sAdhuonA nAmane aMte cAlu Abu parvata. (saMjJA) (3) vaiSNavI sAMpradAyika rIte mahattvane 'zivagiri'--jeNe "gara' gu.mAM AvyuM : "bhabhatagara' vagere gaNAyelo mathura pradezamAM govardhana parvata, (puSTi.) (saMjJA) giri-kanyaka zrI,[sa, himAlaya parvatanI gaNAyelI putrI pArvatI girirAja-kanyA, girirAja-kanyA, girirAja-tanayA strI, girikaMdarA (karA) jI., giri gahavara na. [saM.] pahADa [sa.] porANika rIte himAlaya parvatanI gaNAtI putrI ke DuMgaramAMnI bakhola, evI kudaratI guphA, gavara pArvatI (ziva-patnI) giri-jA semI. [3.] pahADamAMthI nIkaLatI nadI. (2) pArvatI girirAja-dharaNa puM. [4] jae "giridhara'-zrInAthajI. -paurANika rIte himAlaya parvatanI putrI (ziva-patnI). (saM.) giri-lekha chuM. [saM.] pahADanI bhekhaDanI sapATI upara taragirijA-naMdana (-nandana) puM. [.] pArvatIne putra kArtikavAmAM Avela lekha, zaila lekha (jemake janAgaDha najIka svAmI ke gaNeza ne azoka-rudradAmA-kaMdaguptane te te utkIrNa lekha) girijA-nAtha, girijApati, girijA-vara, girijA-valalabha girivara kuM. [saM.] juo "girirAja.' . [4] pArvatInA pati mahAdeva, ziva, rudra girivara-dhara, girivaradhArI chuM. [saM.] juo "giridhara.' girijA-suta chuM. [saM.] juo "girijA-naMdana." girivara-bAla(-LA), girivara-sUtA strI. [saM.] juo giri-vAlA(-LA) strI. [saM.] vanane agni, dava giri-kanyakA.' giritanayA strI, (saM.] parvata himAlayanI putrI-pArvatI giri.vAsI vi. [saM., muM] pahADa ke DuMgaremAM vasanAruM giri-darzana na. [saM.] pahADa ke DuMgara jevo e giri-vAha puM. siM] pahADa ke DuMgaramAMthI vahI AvatA giridava chuM. [saM.] juo girijavAlA." jhara ke vAkaLo giri-duga puM. [saM.] pahADa ke DuMgara upara durgama kile giri-vaja na. [4] pahADe ke DuMgarane samUha. (2) giri-deza chuM. saM.) pahADI pradeza pahADa ke DuMgaramAM Avelo nesaDe. (3) e nAmanuM magadhagiri-kama na. siM, paM.1 pahADa ke DuMgara uparanuM te te jhAra mAM AveluM eka prAcIna nagara, magadhanI janI rAjadhAnI giridhara, raNa puM. [saM.] paurANika rIte giri govardhanane rAjagRha (Aje nathI.) (saMjJA) dhAraNa karanAra bhagavAna kRSNa nAthadvAra (mevADa-rAjasthAna)mAM giriza puM. [saM] girIza, mahAdeva, ziva, rudra atyAre birAjatA zrInAthajI....] (saMjJA.) girizikhara, giri-zaMga () na. [saM.) pahADa ke giri-dhAtu strI. [saM., pR.] geru DuMgaranI Toca giridhArI vi. saM., muM.] juo giridhara." giri-sutA strI. [saM] pArvatI giri-nagara na. siM] I. sa. nI. beu bAja 500-500 giri strota chuM. [saM. unnora -] pahADI jharaNuM varSo mATe jANItuM pAchaLathI nAza pAmeluM caita (giranAra) girIza puM. [sa. niramA himAlaya parvatanA svAmI 2010_04
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ girIMdra jue 'giriza.' girIMdra (girIndra) puM. [saM. fifr + phndra] pava temAM sauthI meATA (himAlaya) girekhama puM. garamInI Rtu, unALe giredAra na. [phrA. girakSdAr] kabUtara gire-baMdha (-andha) na. [phrA. giraph + saM.] galapaTTo. (2) DaoNkanuM eka ghareNuM. (3) chavITiyAvALI leAkhaMDanI jALI gire-bAja na. [kA, gira-mA'' ? eka prakAranuM kabUtara, giradAra karAranA patra girekhAjara puM, [aa.] jue 'gire-baMdha.' girA kri. vi. [aa.] dhareNe mUkavuM, ghareNAM milakata mUkI vyAje nANAM levAne karAra karavA e rItanuM, goreza girA-khata, girA-dastAveja na. [kA.] ghareNuM mUkavAnA [nANAM cUkavI rada karavA e gira-nAbUdI strI. [phA.] ghareNe mUkavAnA karAra vyAja ane girA-haka(-) puM. [ + ara.]garo lIdhelI milakata uparanA nANAM ApanAranA hakka [khaTapaTa, paMcAta gila-cAla strI. goMdakI, gaMdavADa. (2) (lA.) goTALA. (3) gilatAna puM. kaDetAla jaDatAM mAMDavImAM pATaDI upara mukAtI bIjI be cItarelI pATaDIe mAMnI pahelI. (ra) meTala vagere TekavavA mUkavAmAM AvatI trikoNAkAra mAMDhaNI. (sthApatya ) gi(-gI)latA puM. goLa khaNiyA jyAM Ave tyAM jarUriyAta mujabanA mApanI nAkhavAmAM AvatI takatI. (sthApatya.) (2) sutAranuM e nAmanuM eka ejAra gilamAna puM. nAnI uMmaranA suMdara che.karA gilA puM. che, plAsTara' gilA strI. [phrA. gilah] cADI-galI. (2) niMdA gilA-khAra vi. [phA. gilaha-khAr] gilA karanAruM gilAve puM. lI'paNa, gAra gili-gilI, gili-pacI srI. [ravA.]galIpacI, galIgalI, galagaliyAM biliyara (gilizDara) vi. [. kalaMdar] luccuM gilI(-le) zrI. [aM, gir] eka dhAtu upara caDAvavAmAM AvatA bIjI dhAtunA epa ke DhALa gileTina na. [aM.] manuSyane vadha karavAnuM yaMtra. (2) leAkasabhA ke vidhAnasabhAmAM jhaDapathI kAyado pasAra karavAnI paddhati. (3) chApakhAnAmAMnuM kAgaLa ekasarakhA ane ekadhArA kApavAnuM yaMtra gira puM. [aM.] haeNlaeNnDanA eka jUnA seAnAnA sikko gilDiMga (giDi ) na. [aM.] seAnAnA epa caDAvavAnI kriyA gillA jue 'gilA,' gillA-khera jue gilA-khAra.' gillI strI. meI-daMDAnI ramatamAM vaparAtA lAkaDInA nAtA TukaDo, meAI. (ra) gaDagsaDane laI sAthaLanA ke hAthanA mULamAM thatA seo, veLa. (3) khisakAlI gItA gillI-daMDo (-daNDA), gillI-dAMDho puM. [+jue 'daMDo'hAMDo,'] meI` ane DaMDA, (2) e nAmanI ramata gile-mAra na. nAnuM bAja pakSI gille puM. [phrA. gilaha ] jue 'gilA.' [. halA uDADavA (ke karavA, gaNavAM) (rU. pra.) kheATI vAta uDADavI, kheATI badanAmI karavI] [(2) cAkI-pahero gista. strI. [phrA. giram ] lUMTArAone pakaDavA janArI keAja gasta vi. [phA. jit] nakAmuM, AAgaDha vagere ~gI strI. [phrA, bhAvavAcaka pratyaya.]' mAMdagI' sAdagI' 'kaphagI' gIgalAnuM a. kri. [ravA.] akaLAvuM, gabharAvuM. (2) khuza thavuM, siMgalAyuM. gigalAvavuM pre., sa. kri gIgalI strI, [jue gIgale' + gu. 'I ' strIpratyaya.] nAnI gagI, nAnI AkarI, kIkI 2010_04 197 gIgayuM na. [jue 'gIgaleA.'] nAnuM bALaka, nAnuM che!karuM, kIkaluM gIgale puM. [jue 'gago' dvArA 'gIgo' + gu. 'la' svArthe ta. pra.] nAnA gago, nAneA karo, kIkA gIca vi. [ravA.] khIceAkhIca evuM, ghAM, nikhiDa gIcI zrI. ramatamAM karAtI acI, kaca [ba ghATuM gIcAJIca vi. [jue 'gauca'nA dvirbhAva ] atyaMta khIceAkhIca, gIja(-dha)rA makAnanA chAparAnA metiyA ke pAnapaTTI nIce rAkhavAmAM AvatuM lAkaDAnuM cAkaDuM gITama (-ca) srI. raMgyA vagaranI eka prakAranI jADI zetaraMjI gITara na. e nAmanuM eka jAtanuM che tAravALuM taMtu-vAdya (vAyeAlina jevuM), sarodA gIC/da vi.[jue'giradI' dvArA.] ghATuM, khIce khIca, giradIvALuM gIdI strI. [ja 'giradI,'] jue 'giradI.' gI de vuM. khamIsamAM ceADelI vAMsAnA bhAgamAM garadana pAchaLa AvatI paTTI gINakhI srI. eka prakAranI bheMsa bilADI skrI. garoLI, DhaDha-garoLI. (ra) gileADAMnA vele, gIta-huM na. [sa. iIjJa + gu. 'huM' svArthe ta, pra.] (tucchakAranA dheAlI, bilADI, TIMDArI arthamAM) sAmAnya gIta gilArI strI, e nAmanuM eka vRkSa gIta-dhvani puM, [saM.] gavAtAM gItAnA avAja gIta-mAlA(-LA) strI. [saM.] gAI zakAya tevAM gItAneA saMgraha gIta-laharA strI. [saM.] geya kavitAnI prasaratI taraMga-mALA gIta-vidyA strI. [saM.] gAyana-vidyA gIta-saMgraha (-sagraha) puM. [saM.] gAI zakAya tevI padyakavitAonA saMgraha, zaiya-kAvya-saMgraha gItA zrI. [saM., bhU. rR., strI.] mahAbhAratanA bhISmaparvanA bhagavadgItA-peTAparvamAM a. 23 thI 40 mAM AvatI 18 gIta na. [saM.] gAna, gANuM. (2) gAvA mATenI padya-racanA. [. gA gA karavuM (rU. pra.) ekanI eka vAta vAraMvAra kahevI] gIta-ka ta. [x.] nAnuM gIta gIta-kathA strI, [sa.] gAI zakAya tevA svarUpa racavAmAM AvelI vArtA, geya kathA, eNlaeNDa' gIta-kavi huM. [saM.] gItA racanAro kavi gIta-kavitA zrI., gIta-kAvya na. [saM.] gAI zakAya tevI kavitA, geya kavitA, geya kAvya (A raTiva' temaja 'lirika' paNa hAI zake.)
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ gItA-kAra 698 gIravI-khata adhyAnI "bhagavadagItA (bhagavAna zrIkRSNa upaniSada- jada ja eka mAtrAmeLa chaMda. (Ni.) svarUpanI gayelI mAnIne). (saMjJA.) (2) e prakAranI bIjI gokta vi. si. tA + Devata] bhagavadagItAmAM kaheluM saMvAdAtmaka paurANika saM. te te racanA ("rAmagItA' "zivagItA' gItakti strI. [saM. rIta + 7] gItamAM kahevAmAM AveluM vagere). (3) gujarAtImAMnI paNa evI te te racanA (akhe vacana [vacana gItA' "gepAla-gItA' vagere) | gItApti kI. [saM. 1 + vara] bhagavadagItAmAM kaheluM gItA-kAra vi., pR. siM] te te gItAne kartA, (2) (lA.) gItApadeza j. [sa, tA 13qverA] bhagavadagItAmAM ApavAmAM bhagavadgItAnA gAnAra bhagavAna zrIkRSNa Avelo bodha gItA-kAla(La) 5. [saM.] bhagavAna zrIkRSNa je samayamAM gItApaniSada zrI. [. nItA + upaniSa6] bhagavata gItArUpI arjunane gItAno upadeza Ape gaNAya che te mahAbhAratamAM upaniSada ("bhagavadgItAnA aDhAre aDhAra adhyAya pratyeka nirUpita yuddhane samaya ja upaniSada kahevAya che) gItA-jayaMtI --jayantI) strI. [saM.] mahAramAratane yuddhanA gIdaDI' strI. dudha ane meMdAnI banatI khAvAnI eka vAnI AraMbhana mAgasara suda agiyArasane gaNAto mAMgalika gadaDI strIjio "giDa] ziyALanI mAdA divasa (e divase savAramAM arjunane viSAda thatAM zrIkRSNa gIdaDuM na. gheTAnuM baccuM upadeza Ape manAto pheI) [(gItA(1)." gIdaDe . nAne bakaro gItAjI strI, ba. saM. + . "cha" mAnavAcaka] juo gIdaDuM na. bakarInuM baccuM, badIluM gItA-jIvana na. [saM] bhagavadagItAmAM upadezavAmAM AvelI gIdha na. [saM. vRdha>prA.f] marelAM pazupakSIonuM mAMsa jIvana-praNAlI [dharma-praNAlI khAnAruM samaLAthI moTuM gatizIla pakSI, garajADuM gItA-dhame 5. saM.1 bhagavadagItAmAM upadezavAmAM AvelI gIdha na [ + gu. DuM' svArthe pra.] "gIdha." (2) gItAmbayana na. [saM. nItA +maccharano bhagavadgItAne abhyAsa (lA.) lAlacu [mANasa gItApATha . [saM.] bhagavada gItAnuM pArAyaNa gIdhaDe puM. [ja "gIdhaDuM'] nara gIdha, (2) (lA.) lAlacu gItA-bedha, puM. [saM. bhagavadgItAmAM upadezelA rahasyanuM jJAna gIdhara (-3) strI. nasanI AMTI gItAbhASya na. si.] bhagavadgItA uparanI bhinna bhinna gIdhare jue "gI karo." AcAryoe karelI pramANita te te prakA (jevI ke "zAMkara ginisa strI. cADI-galI bhAgya" "rAmAnuja bhAgya' vagere) gApi puM. e nAmanuM eka prakAranuM kApaDa gItAvyAsa puM. [saM. nItA+abhyAsa] bhagavad gItAnuM pari- gIbata strI. [ara.] pITha pAchaLa karavAmAM AvatI niMdA, lazIna (arthabodha sAthenuM) [karanAra (athebedha sAthe) badaboI. (2) cADI. (3) ALa, tahomata [karanAruM gItAbhyAsI vi. [sa, 5.] bhagavadagItAnuM satata parizIlana zIbata-khera vi. [+ pha. pratyaya.] niMdA-badabaI-cADI gItA-maMdira (-madira) na. siM.] jyAM bhagavadagItAnA zloka gIbavuM sa. kri. [2vA.] gaDadA mAravA, bIbavuM. gibAvuM upheMkita karyA hoya ke satata pATha thatA hoya tevuM makAna karmaNi, kri. gibAvavuM che., sa. kri. gItAmRta na. [saM. tA + camata bhagavadagItAmAM upadezavAmAM gIgAba kri. vi. [ja e "gIbavuM"-dvibhava dhabedhaba, Avela amRtanA jevo upadeza uparAchAparI marAya ema gItA-yuga puM. [sa.] e "gItA-kAla." gAma na. (aM. geima ] gaMjIphAnI ramatamAM thatI pUrI hAra gItA-rahasya na. [saM.] bhagavada gItAmAMthI nIkaLatuM svArasya, gIra strI. [sa. nirivuM] giranAra DuMgaranI dakSiNe verAgItAne marma [vi. vidvAna vaLathI pUrvamAM rAjA sudhInI nAnA nAnA DuMgaronI girigItArtha chuM. [2] ta + artho gIta ke gAnano artha. (2) mALAne phaLadrupa pradeza (jemAM bhAratanI siMhonI eka mAtra gItArtha ! si. nItA + artha ] bhagavadagItAnuM rahasya vastI che.) [magIra' "jahAMgIra" vagere gItArthabhAva . [sa. jIta + arthamAd] gAI ne karavAmAM -gIra vi. [pha. pratyaya jItanAranA arthane jemake "AlaAvatA nRtyamAMthI UThato bhAva gIrajA ne. jaMgalanI jhADImAM thatuM "lAvarI" jAtanuM eka pakSo gItAvali-lI,-Li,-LI) strI. (saM. nIra + sAvarsi,I] garajavuM a. kei aTakI paDavuM. (2) kiMmatamAM ghaTavuM. (3) gItonI hAramALA, gItAno saMgraha [(saMjJA.) kasuvAvaDa thavI. (4) duHkhI thavuM. (5) laDAImAM khapI javuM. gItA-zAstra na. siM.] bhagavadagItA-rUpa tattvajJAnane graMtha. (6) gabaDI paDavuM. girajAvavuM che., sa. kri. gItA-hArda na. [saM.] bhagavadgItAne rahasyArtha gIraNa strI. [marA.] yaMtrathI cAlatuM kArakhAnuM, "mila' gItAMjali-Li) (gItAjali-Li) saM. [saM. jItta+kjhaki gIrada zrI. [. gi6] dhULa, rajoTI. (2) mATI 5.] khAbAnA rUpamAM dharavAmAM AvelA gItane saMgraha gIravavuM sa. kri. [e "gI-nA. dhA] gIre makavuM, (ravIndranAtha TAgorane e nAmane suprasiddhi baMgALI graMtha che.) ghareNe mukavuM. gIravAnuM karmaNi, kri. giravAvavuM pre, phi. gati strI. [sa.) geya kavitA. (2) AryAnA prathama ardha gIravI vi. [phA. giro] ghareNe makeluM, giro mukeluM jevAM baMne ardhavALa mAtrAmeLa chaMda. (piM.) gIravI-khata, gIravI-dastAveja na. [+ phA.3 juo "giregItikA strI. [sa.] eka akSarameLa chaMda. (piM.). (2) "gItithI khata-giro dastAveja.' 2010_04
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ gIravI-dAra gujAra-Tale jad gIravI-dAra vi. [3 pha. pratyaya] gire rAkhanAra geLA vageremAMthI pANI kADhavAne Doyo, ulecaNe. (2) gIriyA strI. mIThA pANImAM thatI e nAmanI eka mAchalI gaNapati AgaLa mUkavAmAM AvatuM mATInuM vAsaNa. (3) gIre jao "giro." [dastAveja." gArAnI gAjaranA jevI AkRti ke je mAMgalika prasaMge vidI gIrokhata, gIra-dastAveja jue "gira-khata'-'giro- upara mukAya che. [- goramaTI (rU. pra.) grahazAMti karatI gIre-nAbUdI e "giro-nAbUdI." vakhate gujaraDAM ane goramaTI lAvavAne lagnaprasaMgane eka gIra-haDa(ka) ja e "garo-haka.' gIrvANa . [saM.] deva, sura gujaravuM a. kiM. [phA. gujhara] vahI javuM, vItavuM, pasAra gIrvANa-girA, gIrvANa-bhAratI, gIrvANa-bhASA sI. [saM.] thavuM. (2) duHkha-kaNamAMthI pasAra thavuM, vItavuM. (3) (gu. athe) deva-bhASA, saMskRta bhASA. (saMjJA) maraNa pAmavuM. [ gujarI javuM (rU. pra.) maraNa pAmavuM. gaNavAmaya na. [saM.] vedika temaja sAhityika kAla gaIgujarI (ge) (rU.pra.) vItI cukelI hakIkata ke vAta sudhInI saMskRta bhASAmAM racAyeluM sarva prakAranuM sAhitya gujAravuM che., sa, kri. (AmAM "maraNa" artha nathI.) gIlatA-sApaNa (-) a. jio "dIla" + "sApaNa. yujarAta strI, puM, na. [ videzI zabda zujha (e nAmanI (lA.) vahANamAM lAla dhAbA uparanuM paDatuM pATiyuM. (vahANa.) "jyorjiyA" ke "kurkistAnanI prajA, bhAratavarSamAM AvI gIlatI-jhINI strI. jio "gIto' + "jhINuM' + beune gu. vaselI) + ara. 'A' ba. va. pra.=gurjara prajA. saM.mAM I' strI pratyaya.] chabInuM ekaThuM karavAnuM loDhAnuM sAdhana pachI gunera zabda vikasyo, ane "jhAta, aru. parathI gIlate ja "galato." prA. nAkanara sA dvArA saM. gurjaratrA zabda vika. mULamAM gIlI juo "gillI." paMjAbanA eka paragaNAne ane pazcima rAjasthAnane mATe gIlI-daMDe, gIlI-dAMDo juo "gillI-daMDa-gillI-dAMDe.' vyApaka hatA te zabda solaMkI-kAlamAM uttara gujarAtanA gIsa strI. [ara. gI] cerI [jamIna sArasvata-maMDaLane maLyo ane pachI taLa-gujarAtanI bhUmine gIsa na. dhaMsaruM, jesaluM. (2) eka sAMtIthI kheDAya teTalI mATe ja sImita thaye; bezaka, paMjAbamAM "gujarAta" hajIye gaMgaNI strI. eka prakAranI juvAra che. ] atyAre taLa-gujarAta saurASTra ane kacacha e traNa garavuM e "DavuM." pradezane bane bhAratane eka rAjakIya ekama-pradeza.(saMjJA.) gaDuM na. 2matanI aMdara thatI hAra gujarAtaNa (narca) strI. [jIe gujarAtI' + gu. "aNa gadara puM. UgatA anAjano nAza karanAruM eka jaMtu strIpratyaya. gujarAtanI vatanI strI gadhela (-15) strI kAMDara prakAranI mAkhI (je rahevA mATe gujarAtI vi. jio "gujarAta'+ gu. "I' te. pra.) gujarAtane sUke paDo banAve che.) lagatuM, gujarAta pradezanuM. (2) strI. gujarAta-saurASTra-kacchanI gabha . [ saM. zrI > prA. navuM] (lA) hoLInA pahelA sarvasAmAnya bhASA. (saMjJA.) tahevAre tAjAM paraNelAM varaghoDiyAM ane varSanA AgalA gujarAtInatA strI,, -tatva na. [+ saM. pra.] gujarAtIpaNuM samayamAM janmelA bALakane AMbAne mera ane zIre gujarAna na. [ka] bharaNapoSaNa, nirvAha, nibhAva, AjIvikA khavaDAvavAnI vidhi gujarAnavAlA puM. jio "gujarAta.] gujara jAtanI prajAne gugadAvavuM jue "gagadajmAM. keTaleka aMza paMjAbamAM jaI rahe tevuM eka paragaNuM. (saMjJA.) guggala na. [sa., pR.] gUgaLanuM jhADa. (2) . ene gaMdara gujarI strI. [saM. mAM svIkArAyelA purnara zabda parathI saM. (je dhUpamAM vaparAya che.) jUrnarA > prA. zALarimA] gurjara jAtinI strI. (2) guca-paMca zrI. rivA. khAnagImAM karavAmAM AvatI vAta, bharavADaNa (3) e nAmanI bheMsanI eka jAta, (4) gurjarI ghusapusa. (2) kri. vi. evI khAnagI rIte, (3) aspaSTa rAgiNI. (saMgIta). (5) (vana-jaMgala-gAmaDAM najIka vasatI gucaciyuM vi. [+gu. "yuM' ta. pra.] gucapuca karanAruM. mAladhArI prajA saptAhamAM eka vAra meTA zaheramAM mAla (2) (lA.) aspaSTa [(2) vALanuM khUlakuM kharIdavA Ave e kAraNe amadAvAda jevAM moTAM zaheramAM gucha kuM. [ sAM ] kulanI mAMjarane samaha, gu, geTa. sahatanatanA samayathI bharAtuM aThavADika bajAra. [0 bharAvI gucchA(-che-dAra vi. [juo gucacho' + phA. pratyaya.] (rU. pra) evI bajAra goThavAvo]. gucchAvALuM, gaTedAra [guchAvALuM hovuM e guja na. jao gujaraDuM.' guccha(-che-dArI strI. [ + e gu. "I' ta. pra. ] gujaretI strI. [ ja "gujara' dvArA.] gujara jAtanI sI. zu che puM [saM. gucha->prA. guruma-] jue guccha (1,2)." (2) govALaNa, (3) bharavADaNa gujara chuM, strI. [vadezI zabda gujha> "guja2 pachI saM.- gujara1 paM. baMTI ke bAvaTA jevuM eka jaMgalI dhAnya mAM gunera thatAM> prA. gu > "gujara'] madhya eziyAnA gujare chuM. karaDAnI aDI jyorjiyA ke kurdistAnamAMthI I. sa.nI 4 thI 5 mI sadImAM gujaThThA vi. [pha.] vItI gayeluM AvelI pazucAraka jAti. (saMjJA.) (2) vi. gujara prajAne gujAra(-) puM. phA. "gujArdana' dvAra, + gu. "e" svArthe lagatuM ta, pra.] gujarAna, bharaNa-poSaNa, nirvAha, nibhAva gujaraDuM na. jie "gujaruM + gu. ' svArthe ta. pra.] gujAraTele puM. e nAmanI eka ramata, akarI bakarI 2010_04
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ gujarata gujArata srI. [phrA. gujairiz] darakhAsta karavI e, arU karavAmAM AvatI vinaMti [artha nathI.) gujAravuM ja 'jae gujaravuM'mAM. (AmAM maraNa'nA gujArA ja 'gujAra.' [. cAlavA (rU. pra.) nibhAva thaye] gujajara` vi. [ jue 'gujara.'] gujarAtamAM e nAmanI brAhmaNa vANiyA sutAra vagerenI jAtanuM. (saMjJA.) gujaraOM huM. eka jAtanA khAvaLa. (2) eka jAtane guMdara guerI na. khaTamIThA svAdanuM eka kesariyA pILA raMganuM phaLa zuTakA-pavADho huM. [jae 'guTakA' + 'pavADo.'] (lA.) ghAlamela, AghApAchI cuTakI strI. e nAmanuM eka vAjiMtra cuTakuM vi. khaDakuM, vAmaNuM, ThIMgaNuM. (2) nAnuM nADuM mehaM guTakA puM. [ju e 'guTakuM.'] laMbAI-paheALAI ochI hAya ane pAnAMnI saMkhyA vadhAre hoya tevA hastalikhita ke mudrita khAMdhelA graMtha. (ra) kAyA-cUnAvaThuM masAledAra pAna-bIjuM. (3) pittaLanI DhAkhaDImAM besADelI deva-mUrti. (4) bhaktoe taiyAra karelA jAdUI daDA, (5) tAvIja, mAdaLiyuM cuTa-pu(-mu)Ta kri. vi. sUvA mATe kharekhara ADhI laIne guera na, e nAmanuM eka vRkSa cuTa-kheraDI strI. e nAmanI eka vela, gaTa-beraDI zuDha-muka jae 'guTa-puTa.' zuTara-gUM kri. vi. kabUtara avAja kare che ema zuTa-vela (-ca) jaA 'guTa-oraDI.' chuTAcIna strI, camelInI vela guTi("TI) strI., guTikA strI. [saM.] goLI (mukhyatve auSadhanI) guTI jue 'guTi'. (ra) mATInA gALe AMdhI karavAmAM AvatI kalamanI kriyA cuTI-mAtA srI. [saM.] zItaLA devI, (2) zItaLAneA rega guDI-mAra na. e nAmanuM eka pakSI gaDha puM. [saM.] geALa (zeraDInA rasanI pedAza) zuDha iniMga (ni) 3. pra. [aM.] sAMjha vakhate maLatAM aMgrejI rasame karavAmAM AvatI salAmane ugAra zu"caMda (-kanha) puM. [saM.] taLAvanI AsapAsa thatA eka kaMda gurugurUpuM. [ravA.] peTamAM thatA gaDagaDATa, (2) hAkA pItAM thatA hokAnA laTakAmAMnA avAja zuDha(-ra)dAsa vi. (lA.) eva, mUrkha zuddha brAiDe puM. [aM.]Isu khriste vadhastaMbhanI upara gayAnA zukravAranA tahevAra. (saMjJA.) guDa-bAi ke, pra. [aM] vidAya letI vakhate aMgrejI rasame karavAmAM AvatI salAmanA udgAra [hAya ema guru-buDha, DAhaTa kri. vi. rivA.] AMtaraDAMmAM avAja thatA guDamaka na. vahANa kAMThe AvyA pachI enI sAMdheAmAM ph vArniza vagere pUravAnI kriyA. (vahANa.) guDhamAra (-2) strI. e nAmanI eka vela, madhunAzinI vela zu-morniMga (-nika) ke. pra. [aM.] savAramAM maLatI vakhate aMgrejI rasame salAma karatI veLAnA udagAra guDa-vela (-ya) zrI. e nAmanA eka kheDa, bheAMpAtharI guruhara, 1 na. e nAmanI eka phUlavela, jAsUdA _2010_04 100 guNakarmAnurUpa zuDA zrI. [de. prA.] gheADA-hAthInuM akhtara guDhAkeza vi. [saM.] vAMkaDiyA vALavALuM. (saM. guMDALA + raMga= rAtrinA arthAt nidrAnA svAmI=vijetA' e pAchaLathI UbhA karelA artha-prayatna che, svAbhAvika nathI). (ra) puM, pAMDava aju nanuM eka nAma. (saMjJA) guDhAvaLa (-bya) strI,, guDhAvALa puM, koI tuM maraNa thaye ene tyAM rAvA javuM e, kANa, laukika DhAvavuM, guDAyuM jue 'gUDavuM'mAM. guma puM. [ravA.] tApanA avAja guDjha puM., kha.va. [aM., ba.va.] mAlasAmAna, mAlamatA. (ra) (lA.) na, relanuM bhAra-khAnuM gujha-eNphisa strI, [aM.] relave vageremAM mAlasAmAna mokalavAnI-ApavAnI vyavasthA karanAruM kAryAlaya guDjhaklArka huM. [aM.] relavenI guDjha-oNphisanA kArakuna gurujInTeripha puM. [aM.] relavemAM mAla mAlavA-meLavavA mATenA kAyadAnuM pustaka gurUjInTeina srI. [aM.] mAlasAmAna laI janAra-lAvanAruM relavenuM bhArakhAnuM guDjha-sAiDiMga (-Di) strI. [aM.] sTezana-yArDamAM relanAM bhArakhAnAMone UbhA rahevAnuM alAyaduM rAkheluM sthAna guNa puM. [x.] mULa lakSaNa, lAkSANikatA, svabhAva, prakRti, dharma, khAsiyata. (2) sadaguNa. (3) kAvyAdimAM sArA tattvanuM bhASAnI ane vicAranI dRSTie hAvApaNuM. (kAvya.) (4) phAyadA, lAla, sArI asara. (5) AvRtti, Avartana (keTalAgaNuM manAvanAra). (6) parIkSA-kaseTImAM ApavAmAM AvatA te te aMka, guNAMka, dokaDA, mArka.' (7) mULa svaranI caDiyAtI thatI bIjI kakSA. ('i-I' nA 'e' ane 'u'-U'nA e' tevI ja asvarita 'a'nI svarita 'a' tarIkenI kakSA-e 'guNa.'). (nyA,) (8) DhArI, derA, (9) dhanuSanI DhArI. [. karavA (rU.pra.) sArI asara lAvI ApavI. 0 gAvA (rU.pra.) vakhANa karavAM. 0 thA, paDhavA (rU.pra.) sArI asara thavI, phAyadA thavA] guNu.ezi(-zIM)kaLa, guNu.Azi(zIM)gaNu vi. [+ jue 'ezikaLa'- eziMgaNa'.] sAmI vyaktie guNa karyAne mATe AbhAranI lAgaNIvALuM, AbhArI, upakAra taLe AveluM, 'enlAI*jhaDa' . guNaka puM. [saM.] guNanArA AMkaDA, Avartana-sUcaka aMka (4xpa'mAM 'pa'nA vagere). [. pramANa (3.pra.) bhUmiti saMbaMdhI Avartaka parimANa, 'jyomeTrikala reziyA.' (ga.)] guNu-kakSA strI. [saM.] guNAMka kivA mATenI kArTi, greiDiMga' guNa-kathana na. [saM.] sadguNI kahI batAvavAnI.kriyA, guNAnuvAda, (2) kAmavAsanAthI thatI nAcakanI eka sthiti. (kAvya.) guNa.kara vi. [saM.] sArI asara karI svasthatA lAvI ApanAruM, guNakArI, lAbhakArI, phAyadA-kAraka guNakrarma na., kha.va. [sa.] svAbhAvika lakSaNA ane pAtapAtAnAM karyAM ke kAryapraNAlI guNakarmAnurUpa vi. [+ saM. anuTM] guNeA ane kani
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ guNakarmAnusAra 701 guNavaMta baMdhabesatuM, guNo ane karmo pramANe (kAvya.) [0 jevA (rU.pra.) TIkA karavI, niMdA karavo] guNakarmAnusAra ki.vi. [+saM.) guNe ane karmo pramANe guNadoSa-nirUpaNa na. [saM.] guNadoSanI vigata ApavAnI kriyA guNakarmAnusArI vi. [+ saM. "anu-rI muM.] jAo "guNa- guNadoSa-parIkSaNa na., guNadoSa-parIkSA strI [saM.] guNakarmAnurUpa." - daSanI kaseTI karavAnI kriyA guNakA (gaNyakA) zrI. si. rAgina ja gaNikA." guNadoSaprakAzana na. [saM] guNadoSa khulA karI batAvavAnI guNakAraka vi. saM.), guNakArI vi. [sa., pR.] e kriyA, (2) avalokana, samIkSA, " rinyU guNakara.' guNadeSa-vivecana na. [saM. [saM.] juo "guNadeSa-prakAzana(2). guNakAMka chuM. [saM. gugaLa + ma0 guNanAre AkaDo ('45" guNadharma puM, ba.va. siM] lakSaNa, lAkSaNikatAo, "paTa" mAM "pa'ne AMkaDo vagere) [gAna, vakhANa guNana na. [saM] guNAkAra karavAnI kriyA. (ga.) guNa-kIrtana na. [4] guNa gAI batAvavAnI kriyA, guNa- guNana-cina na. [saM] juo "guNa-cihana.' guNa-gaNuM chuM. [chuM. [] sadaguNone samaya guNanaphala na. [sa.] karelA guNAkArane javAba. (ga.) guNa-gaNana strI, si.] sadaguNe gaNI batAvavAnI kriyA, guNa-nidhAna vi. [saM, na.] sadaguNenA sthAnarUpa, guNethI vakhANa bhareluM sidguNa guNavANulaMkRta vi. [+sa. 4-a] saguNenA samUhathI guNanidhi ., vi. [sa, j] sadaguNone bhaMDAra, khUba ja zabheluM, aneka sa guNothI bhareluM maLyuM che tevuM guNa-nirUpaNa na. [saM-] sadguNenI karavAmAM AvatI rajUAta guNa-garavuM vi. sa. + jue "garavuM.'] sadaguNethI mahattva guNa-niNAyaka vi. [4] sAmA mANasamAM sadguNe che guNagAtA vi. [saM5] sadaguNonuM gAna karanAra ke nahi ene nirNaya karanAra guNagAthA strI. [saM] guNe vyakta karanArI vigata, guNanipanna vi. [saM.] te te padArthanI lAkSaNikatAnA guNa-gAna, guNa-kIrtana pariNAma-rUpa, guNa pramANe utpanna thayeluM guNagAna na. [saM.] guNo gAI batAvavAnI kriyA, vakhANa guNa-niMdaka (nidaka) vi. [saM.) sAmAna saguNAnI guNa-guNa . [ravA.] bhamarAonuM guMjana, gaNagaNATa,guMjArava niMdA karanAruM [sArAM lakSaNenuM pAsuM guNa-guNi-bhAva [saM.] lakSaNa ane lakSaNavAnane saMbaMdha guNapakSa pu. [saM] sAmAnA sadaguNo tarapha jhoka. (2) guNa-guMjana (gu-jana) na. siM.] sad guNe satata gAyA guNa5tra nuM siM] sArI cAlacalagatanI khAtarI Apato karavAnI kriyA, guNa raTaNa patra, "saTiphikeTa." (2) parIkSAnA guNAMka medhanAruM patraka guNa-prahaNa na. [saM] sAmAna sa guNemAM harakoI guNa ke pAnuM, "mArkazITa apanAvavAnI kriyA, (2) sAmAnA sa guNa che ema mAnavuM guNa-pADha , e.va. ane ba.va. [saM. + juo "pADa."] e, kRtajJatA sAmAe karelA upakAranI bajha, AbhAranI lAgaNI guNa-grAma paM. [sa.] saguNone samaha guNa-pRthakkaraNa na. [3] avayavo alaga pADavAnI kriyA guNu-grAhaka vi. [3] sAmAnAmAM guNa hovAnuM svIkAra- (jemake "15" nA "pa" ane "3' batAvavA e.) (ga) nAra. (2) kRtajJa, kadara karanAruM guNa-pratIti strI, guNa-pratyaya 5. [saM. sAmAnA sadaguNagrAhitA strI. [sa.] guNagrAhI hovApaNuM guNenI thatI ke thayelI khAtarI [tamathI vikaseluM guNa-grAhI vi. [saM5.] jue "guNagrAhaka.' guNa-pravRddha vi. [sa.] prakRtinA traNa guNe satva rajasa guNacihana na. [saM] guNAkAra batAvanArI "x" AvI nizAno guNa-phala(La) na. [sa.] guNAkArathI Avela javAba, guNa-cAra kuM, vi. [saM.] sAmAe karelA upakAranI kadara "preDakaTa." (ga.) [levAnI samajha na karanAra, kRta-kta simajhanAra, kRtajJa guNa-buddhi strI. [4] sAmAnA mAtra saguNe tAravI guNa-jJa li. [saM.] sAmAna sada guNe-upakAra vagerene guNabhAga-laga . [sa + "lAgavuM.'] guNottara bhAgottara guNAtA strI. [saM.] guNajJapaNuM, kRtajJatA, kadara, guNanI bejha zreDhI, "jayomeTrikala progrezana." (ga.) [triguNAtmaka guNa-traya puM, ba.va. [sa, na., e.] satva rajas taman e guNamaya vi. si.] prakRtinA traNa guNethI thayeluM, traNa guNa (prakRtinA). (2) kAvyanA madhura prasAda ane guNayukata vi. [saM] guNavALuM ejan e traNa guNa. (kAvya.) guNa-raTaNa na. [ saM. + e "raTaNa."] juo "guNaguNa-darzaka vi. [saM.] guNo jaNAvanAruM, lakSaNa batAvanAruM, guNa-rAzi puM. [saM.] guNenA samUha kavoliTeTiva' (2.vi.) [bajha ke samagra guNa-lubdha vi. [4] sAmAnA sa guNethI kheMcAyeluM, guNa guNadarzana na. siM] sAmAnA sadaguNono khyAla, guNenI joI ne mehita thayeluM guNa-daza vi. [saM5] juo "guNa-darzaka." guNavatI vi, strI. si., strI.] sArA guNavALI strI guNadAyaka vi. [], guNa-dAyI vi. siM5] sArI guNavattA strI. siM.] guNavAna hevApaNuM, sArA lakSaNa asara ke pariNAma lAvI ApanAruM, phAyadAkAraka hovApaNuM, uttamatA, zreSThatA. (2) (lA.) kiMmata, mUkya guNa-doSa puM, ba.va. [saM.] sadaguNo ane duguNa. (2) guNavaMta (vakta) vi. [sa. guNavat> prA. guNavaMta, prA. kAvyamAM rahelI lakSaNanI dRSTie sarasAI ane nabaLAI, tatsama ] guNavAna, guNavALuM 2010_04
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ guNavaMtI guNI haDI ke vahA, : doraDuM bAMdhavAnuM che guNavaMtI (-1tI) sI. [+ gu. "I' strI pratyaya.' ja saMkhyA jeTalI guNI batAvavAnI kriyA, (2) evI rItanI "guNavatI." ['guNavaMta." kriyAthI nIpajeluM phaLa. (ga.) guNavaMtuM (-vatuM) vi. [+gu. "G" svArthe ta, pra.] jue guNaguNa-vicAra . [saM. 1 + 4 + vivA2] guNa guNavAcaka vi. [saM] guNa-lakSaNa batAvanAruM. (cA.) ane dezanI vicAraNA, samIkSA, avalokana, 'rivya guNa-vAda puMsiM] eka prakArane arthavAda. (mImAMsA.) gugaDhatha vi. [sa. + gaDha] saguNothI bhareluM. (2) guNavAna vi. siM, muLa-vAna !.] ja e "guNavaMta.' puM. e nAmane eka prAcIna graMthakAra (bahakathA' pizAguNavAhaka vi, 5. [sa.] chavakeMdra taMtunA aneka mahene cIbhASAmAM eNe racI hatI.) (saMjJA.), eka TukaDe, "mesemI guNAtizayatA strI. [saM 1La+mati rAva-dI] guNenI pracuratA guNa-vikAsa chuM. [sa.] sArA guNonuM vikasavuM e guNAtIta vi. [sa. TLa + mata prakRtinA traNa guNa guNa-vigraha . guNAkAranA avayavone chUTA pADI satva raja tamane vaTAvI gayeluM. niNa, (2) sthitaprajJa devAnI kriyA, "pheMkaTarAIjhezana." ja e "guNa-pRthakkaraNa." guNAtItatA strI., - na. [saM.] guNAtIta hovApaNuM guNa-viziSTa vi. [..] guNavALuM, guNamaya, guNethI guNAtmaka vi. [sa, kuLa + maramana + ] guNarUpa, guNamaya, bhareluM [pRthakkaraNa." (ga) guNathI pUrNa (prakRtinA traNa guNothI pUrNa), saguNa guNa-vileSa kuM., aSaNa na. [4] jue "guNa-vigraha-guNa- guNAnurAga 5. siM. 1Na + anu-2I] bIjAnA saguNa guNa-viSayaka vi. [sa.] guNane lagatuM, guNa-saMbaMdhI taraphane prema dhirAvanAra guNavuM sa. . [saM. 1La tatsama] eka saMkhyAne koI paNa guNAnurAgI vi. [, .bIjAnA sadaguNA tarapha prema bIjI saMkhyA jeTalAM Avartana karavAM. guNAvuM karmaNi, guNAnuvAda 5. [saM. 11 + anu-vADha] sadaguNe kahI batAvaphiM. guNAvavuM che., sa. ki. vAnI kriyA. (2) eka prakArane anuvAda. (mImAMsA). guNa vRkSa, 07 , na. [sa, pR.] haDI ke vahANa guNonusAra phri. vi. saM. zuLa + anu-saM] guNene anusarI, kheMcavAnuM deraDuM bAMdhavAnuM heDI ke vahANamAMnuM lAkaDuM. guNe pramANe (vahANa.). guNAnusArI vi. [sa. puM.] guNe pramANenuM guNa-vRtti strI. [saM.) zabdanI lakSaNA nAme zakti. (kAvya.) guNAnvita vi. [saM. 1 + avata] guNayukta, guNavALuM guNa-vRddhi na., ba.va. [saM.) mULa svarenI bIjI ane trIjI guNAlaMkRta (laphakRta) vi. [saM. 1 + maruM-d] sadaguNothI kakSA (anukrame "a"nA "a" "A", "I'nA "e" "e', zobheluM, sadguNI [kharAba lakSaNa, guNadoSa G"nA "e" 5. (vyA.) guNAvaguNa puM, ba.va. [sa. 1La + avai- TLa] saguNa ane guNavRddhi-vidhAna na. [sa.] maLa svarenI guNa ane vRddhi guNAvayava chuM. [sa. TLa + ava] guNAkArane avayava, thavAnI prakriyA. (bhA.). phekaTara' (jemake "77'nA guNAvayava ""11.') (ga.) guNazlAghA strI. siM] sAmAnA sadaguNenAM vakhANa guNAvalaMbana (-lekhana) na. si. na + ava-rasvata] sadaguNa*lAghI vi. [sa., pR.] sAmAnA guNenAM vakhANa guNone vaLagI rahevAnI kriyA karanAra guNuvalaMbI (-labI) vi. [sa. TLa + jhavejI puM.] guNa-saMga (sa) puM, siM] prakRtinA traNa guNe sarva sadguNane vaLagI rahenAruM rajas tamasa taraphanI Asakti [guNazALI guNavavuM, guNavuM ja "guNavuM'mAM. guNa saMpanna (-sampana) vi. [saM] sadaguNavALuM, sa guNAzraya puM. [saM. 1 + mA-] sada guNene ke guNaguNa-saMmaDha (samUDha) vi. [saM.] prakRtinA sattva rajasa lakSaNene vaLagI rahevAnI kriyA, guNAne Azaro. (2) tamasa e traNa guNemAM moha pAmI AtmabhAna vi. guNAne vaLagI rahenAruM bhUlI gayeluM guNAzrayI vi. si. 1La + AThathI che.] guNenA AzrayagaNa-sAdharya, guNa-sAmya na. [saM.] guNa-lakSaNenI vALuM, guNene vaLagI rahenAruM [sANI samAnatA, sarakhAM guNa-lakSaNa hovApaNuM guNALuM vi. [saM. zuLa + gu. "ALuM .ta. pra.] guNavALuM, guNasu vi. jADuM ane ke guNAMka (guNAku) . [saM. TLa + ba) guNAkArathI Avelo guNasUcaka vi. [saM] guNa batAvanAruM AMkaDI. (ga) (2) guNAkAra mATe uttara AMkaDe, guNastuti strI. [saM] guNenAM vakhANa, guNenI prazaMsA guNaka, keiphizanTa." (ga) (3) parIkSAmAM Avelo tapAsaguNa-sthAna na. [saM] jJAnanA athavA AtmAnA vikAsanI gaNIno aMka, 'mArka' cauda mAMhenI eka bhUmikA. (jena.). guNikA strI. si, Li] o gaNikA.' guNa-hIna vi. [saM.] sadaguNa vinAnuM guNita vi. [saM.] jene guNAkAra karavAmAM Ave che tevuM guNaI strI. [ja "guNavuM' + gu. "AI' ka. pra.] guNavuM (x 2'mAM '4) [vALuM, saguNa e, guNAkAra karavAnI kriyA guNiyala vi. saM. 1LI . + gu, "ala' ta. pra.] guNe guNAkare chuM. [sa. TLa + -vara] guNene saha guNa vi. [ saM, puM. ] guNavALuM. (2) bIjAnA saduguNAkAra chuM. [saM. muLa + mA-vAra] eka saMkhyAnI bIjI guNa samajhanAruM. (3) kalA-kurALa ane kalAnI kadara 2010_04
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ guNa-jana tha03 guptAgAsana karanAruM karIne AjIvikA meLavanAruM guNIjana na. [saM, puM; samAsamAM gu. rIte dIrdha rAkhI muna-buddhi, gunA-vRtti (gunA) strI. [phA. gunAhU + saM.] mukayo che.] guNanI kadara karanAruM, sAmAnA guNonI sujha gunA karyA karavAnI dAnata [kADhanAra rAkhanAruM. (2) guNa gAnAra (bhATa cAraNa vagere) gunA-zodhaka (gunA) vi. phi. gunA + saM.] gune zodhI guNIbhUta vi. [sa.] pradhAna na rahetAM gauNa banI gayeluM.(kAvya) gunAnsAbitI (gunA) strI. [3. gunAn + ara.] gune guNejavala(La) vi. [saM. muLa + 3yvuM] sadUguNethI sAbita thavo e, "kavikuzana' prakAzI raheluM gunAhita vi. [phA. gunAhu + saM dara ta. pra.] jeNe guno karyo guNenkarSa puM. [sa. - 3) guNonuM caDiyAtA hovA- che tevuM, gunAIta, aparAdhI [aparAdhI -thavApaNuM [guNavALuM gunegAra (gunegAra) vi. phiA, gunAhu-gA2] ane karanAruM, guNeskRSTa vi. [ra, muna + 37] guNemAM caDiyAtuM, uttama gunegArI (gunegArI) strI. [vA. gunAhagArI] gune karavAguNottara puM, na. [saM. 1La + 32] eka jAtanI be saMkhyAne paNuM. (2) takasIra, gune, vAMka, aparAdha paraspara bhAgyAthI je saMkhyA Ave tenuM pramANa, reziye." (ga.) gune (guru) puM. [phA, gunA, gunahu ] aparAdha, vAMka, takasIra guNe peta vi. [saM. 1La +veta] guNayukta, guNavALuM, sadaguNa gupacupa kri.vi. rivA.] cupacApa, chAnuMmAnuM. (2) strI. guNagha muM. [sa. pu + mo] guNone samUha (lA.) dahIM-baTAkAnI eka vAnI. (3) (puSTimArgIya guNaNuM juo guluM.' maryAdIomAM khAvAnI tamAku, (puSTi.) guya vi. [saM.] guNAkAramAM je rakamane guNavAnI che te. (ga) gupta vi. [saM.] chupAveluM, chUpuM, gUDha, saMtADI rAkheluM, chAnuM. guNyAMka (guNya) 5. [ + saM. mag] guNavA mATenI rakama (2) paM. vaizya. (3) I.sa.nI 5 mI-6 kI sadIne magadhane (mULa aMka). (ga) [vepAra, IjAre eka rAjavaMza. (saMjJA.) [0 gaMgA (ga) (rU.pra.) jenuM mana zu to . [saM. mura-> prA. guttama rakSita vi] ekahaththu na kaLAya tevI strI] guda-dvAra na. si.] gudA-dvAra, maLadvAra gupta-kala(-La) . [saM.] I.sa.nI 5 mI-6 ThThI sadIne magadhaguda-pAka yuM. [saM.] pittanA prakopathI maLadvAramAM thato pAka nA guptavaMzanA rAjavIone rAjyakAla. (saMjJA.). (dasta thavAne roga) [nIkaLI AvavAne rega guptakAlIna vi. [saM.] guptakAlane lagatuM, guptakAlanuM guda-bhraMza (-braza) paM. siM] azaktine kAraNe AmaNa bahAra gupta-kALa jue "gupta-kAla." guda-mA puM, [saM.] chele AMtaraDAmAMthI maLane bahAra guptacara , siM] vezapalaTA karI zatrunI mAhitI meLava. nIkaLavA mATenI naLIne raste nAre sainika, jAsUsa guda-maithuna na. [4] suSTi-viruddhanuM puruSa-puruSa methuna-karma gupta-caya strI. [saM.] vezapalaTo karI prajAmAM rAjAnuM ke guda raktastrAva chuM. [3] maLadvAramAMthI lohInuM vahI javuM adhikArI varganuM pharavuM e, ajJAta-caryA e (rega) guptatA strI. [sa.] gupta rahevApaNuM. (2) khAnagIpaNuM guda-ga 5. [saM.] maLadvAranA keI paNa vyAdhi-gudapAka" vagere gupta-lipi(bi) strI. [saM.) I. sa. nI pamI-6 kI sadInA gudasta vi. [phA. gujhaphatahuM] gayuM, pasAra thayeluM, parvatuM, gusa-kAlamAM vikaselI brAhmI lipino e nAme atyAre [pAchaluM ('varSa') vIteluM, vagere) jANuta thayela prakAra. (saMjJA) gudastaMbha (stambha) puM. .] malAvarodha thavAne roga gupta-vaMza (-vaMza) DuM [sa.] magadhane I.sa.nI 5 mI-6 ThThI gudA strI. siM. zudra na.] maLadvAra, gAMDa sadIne samrATakeTie pahoMcelA eka rAjavaMza. (saMjJA) gudA-dvAra na. [sa. gu-dvAra] jue "guda-dvAra.' gupta-saMvata (-saMvata) 5. siM. guH-saMvaranuM laghurUpa gudA-bhraMza (-bhraMza) 5. siM. mudra-rA] jue "guda-bhraMza." gaDha-vaMzanA samrATa caMdragupta vimAdityathI AraMbhAyelo e gudAmaithuna na. [sa. TDha-zuna] e "gudAmaithuna." nAmano saMvatsara (pAchaLathI valabhInA maitrakoe ene "valabhI gudAvarta puM. [sa. guDha + mA-varta maLadvArane eka rega, guda-bhraMza saMvatu' kahyo, paNa pazcima surASTrane seMdhAe "gapta saMvata' gudAsthi na. [sa. puruM + asthi maLadvAranI aMdaranuM paThanuM saMjJA cAlu rAkhelI. I.sa. 319-20thI zarU thayelo saMvata). hADakuM, paMDhanI nIcenuM trikoNAkAra hADakuM (karoDara jUnuM chelluM (saMjJA) nIcenuM hADakuM, kekasikasa" guptanasiko muM. [+ jue "sikko.] gupta-kAlamAM gata guNAMkura (gudA kura) kuM. [saM. 1DhA + mara] harasa rega- samrAToe pADelA sikkAomAMne dareka sikko ne mase [giNI. (saMgIta.) guptA strI, [4] parakIyA nAcikAno eka prakAra, (kAvya.) gunalI strI. [sa. muLa-vI] mAlakoza rAganI eka guptAI strI. [saM. guH + gu. "AI'ta..] guptatA, guptapaNuM gunAita (gunAIta ja nIce "gunAhita." guptAvasthA strI. siM. 1 + nava-sthA] chupAIne rahevAnI gunAkhera (gunAkhera) vi. [ phA. gunAo ] gune paristhiti [ogAsana. (ga.) karavAnI vRttivALuM [vRtti, gune karavAne svabhAva gukhAsana na. siM.gua + mAsana] 84 Asane mAMhenuM eka nAkherI (guna:kharI) sI. kA. gunAkhorI] gunegArI guptAMgAsana (guptA SAsana) na. [saM. 18 + + cAhanA gunAkhavI (gunA - vi. [phA. gunAhu + . vIvIpuM.] gunA 84 Asane-mAMhenuM eka pegAsana. (ga.) 2010_04
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ gupti gupti srI. [saM.] rakSaNa-kriyA. (2) guptatA guptI zrI. [saM. zuF + gu. 'I'srIpratyaya] pAlAmAM sIdhI patalI talavAra ke kiraca chupAI rahe tevI lAkaDI guphA strI. [saM. gunhA] pahADa ke DuMgaramAMnuM kudaratI kAtara, gavara. (ra) pahADa ke DuMgaramAM mANase kAtareluM maMdira maDha vihAra ghara vagere. [. mAM besavuM (-baeNsavuM) (rU.pra.) sAdhujIvana gALatuM] guphA maMdira (-mandira) na. [+ saM.] pahADa ke DuMgaramAM kAtarIne banAveluM devAlaya ke raheThANa 704 guta-gU, ge jae 'guptegU.' guphtAra strI. [aa.] kheAlavuM e, bhASA. (ra) vAtacIta zukte(-ta)-2,-ge strI,[zA. gurUtez ) chAnI vAtacIta, masalata guja<-AA)rA jue gabhAro,' zukSma kri.vi. [ka] khovAyeluM. [.karavuM (rU.pra.) chupAvazuM. (2) kheAI nAkhavuM. . thavuM (rU.pra.) adrazya thayuM. (ra) khAvAI javuM] guma-caka vi. gumasUma raheluM guma-rAhu vi. [...] rastA bhaleluM. (2) unmArge janAruM, avaLe mArge vaLeluM. (3) (lA.) nAstika gumarAhI strI, [ + gu. I ' ta.pra.] unmAJa, avaLA mAga, kumArga, kharAba rastA gumasUma kri.vi. [+ ara.] samasAma, 5-cApa, gupacupa gumAna na. [aa. =zaka, saMdeha] garva, phrAMkA, patarAja gumAnI vi. [. =zaMkAzIla, vahemI] gIluM, garviSTha, abhimAnI gumAvaDA(-ra)vavuM jue 'gumAvavuM'mAM. gumAvavuM sa.kri. [phA, guma-nA. dhA.] khAvuM, (ra) nakAmuM javA devuM. (3) knA karI nAkhavuM, gumAvAnuM karmANa, kri. gumAvaDA(-rA)vavuM pre., sa.kri. mAtagI strI, [phA. gumAsta(hu)gI] dalAlI, dastUrI, mAraphata, 'kamizana' gumAstAgIrI strI. [phA. gumAstaRs-gIrI], gumAstI strI, [jae 'gumAstA' + gu. 'I' ta.pra.] gumAstAne dhaMdhA, munImagIrI, mahetAgIrI (khAsa karI dukAtA peDhI vagerenI) gumAstA puM. [. gumAstap] (dukAna peDhI vagerene) kArakuna, munIma, mahetA gummA puM. [ravA.] gaDadA, dhambe gura-khara puM. [aspaSTa + saM.] jaMgalI gadheDo gurakhA puM. [saM. zokSa-> prA. coravalama-> nepALI zabda] nepALa bhatAna taraphanI laDAyaka jAtinA puruSa gura-gajo (-ga-jo) strI. e nAmanI eka lIlA raMganI mAchalI gura gura kri.vi. [ravA.] evA avAja thAya ema guraguravuM .kri. [jae 'gura gura,'-nA.dhA.] 'gura gara' avAja karavA. guraguravuM bhAve., kri. guragurAvavuM ke, sa. kri guragurAvavuM, guragurAyuM jue 'guraguravuM'mAM, guraja strI. [phA. guja] e nAmanuM eka gadA jevuM hathiyAra gura-dAsa vi.,puM. [saM. muha-hrAsa] (lA.) mazkarI karavA jevA mANasa _2010_04 guru-zrAvIya guradarda puM. [kA. guCh ] mUtrAzaya, mUtrapiMDa guradAra huM. [aa. gu jue 'guraja.' guramala puM. e nAmanA eka cheDa gura-mAra (-2) strI, e nAmanI eka vanaspati gura-mULI strI. eka khUba lAMbe prasarate vele gurasala (-5) zrI. e nAmanuM pILI cAMcavALuM eka pakSI sureMja (gura-4) jue 'guraja.' gurAba na. [ara.] eka jAtanuM vahANa, (2) tApa lAda vAnI gADI guru vi. [saM.] mehaM. (2) vajanadAra, bhAre. (3) lAMbuM, dIdhai, Ayata. (4) uccAraNamAM be mAtrA le te (svara), (piM.) (5) puM. vidyA ApanAra, bhaNAvanAra. (7) dhopadeza ApanAra. (7) karmakAMDa karAvanAra brAhmaNa, purAhita, zukala, gera. (8) maMtradAtA zikSaka pitA sasarA vagere vaDIla, (9) paurANika rIte devAnA guru bRhaspati. (saMjJA.) (10) AkAzamAMne e nAmanA lagabhaga bAra varSe sUryanuM eka cakkara pUruM karatA graha, bRhaspati. (saMjJA.) (11) e graha uparathI sAta vArAmAMne budha ane zukra vaccenA eka vAra, bRhaspativAra. (saMjJA.) (12) (lA.) caDiyAtI akala ane kAma karavAnI AvaDatavALeA mANasa, (13) thApa ApI kAma kaDhAvI lenAra mANasa. [. Adeza (rU.pra.) bhaMbheraNI. 0 ghaMTAla (dhaTAla) (rU. pra.) nAlAyaka-mAthAnA maLele chetaranArA mANasa. maLavA (rU.pra.) mAthAnA mANasa bheTI javA, ThagArAnA saMparkamAM AvavuM] guru-milI strI, [ + jae 'kilI.'] guru-kacI, guru-cAvI, 'mAsTara kI'. (ra) (lA.) game tevI muzkelImAMthI raste kADhI ApanArI yukti guru-kula(-La) na. [x.] gurune tyAM rahIne zikSaNa levAmAM AvatuM hatuM tevI prAcIna kAlanI zikSaNa-saMsthA. (2) brahmacArI-brahmacAriNIone vidyA ApavAnuM sthAna. (saMjJA.) (3) Arya-samAjanuM e prakAranuM vidyAdhAma. (4) vidyAthIonAM chAtrAlaye vALuM vizvavidyAlaya, resiDenziyala yunivarsiTI' guru- kuMDhelI(-0) (-kuNDalI,-LI) strI. [saM.] madhyamAM gurune rAkhI karavAmAM AvatI kulita jayeAtiSa mATenI kuMDaLI. (jyeA.) guru-kUMcI strI. [+jae 'kUMcI.'] jae 'guru kikalI.' guru-keMdraka (kendraka) vi. [saM.] guru nAmanA grahane keMdramAM rAkhIne pharatuM. (yeA.) guru-kaNa puM. [saM.] 90 aMzathI nAnA khUNeA, ezyUjha eNMgala.' (ga.) (2) vi. kATakhUNAthI meTuM ('ejha' trikANa vagere) guru-krama puM. [rsa,] guru-paraMparA [maLatuM jJAna guru-gama (-mya) srI. [ + jae gama.'] guru dvArA maLeluMgurugamya vi. [saM.] guru pAsechI ja maLI zake tevuM, guru dvArA ja samajhAya tevuM gurugatra-tA zrI. [saM.] vajanadAra zarIra hovApaNuM guru-gRha na. [saM., puM., na.] gurunuM raheThANa, gurunuM makAna guru-mAvIya strI. [a, vi.] eka jAtanI vajanadAra kAcI
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ gurunA 05 gurumaMtra dhAtu (bIjI dhAtuomAM mizraNa mATe vaparAtI) zakti ke pratibhAvALAne vadhu zakti ke pratibhAvALo pitA guru-ina vi. [saM.), guru ghAtaka vi. [sa.], guru-ghAtI vi. tarapha kheMce evI svAbhAvika kriyA [, pR.] vaDIlanI-pUjya puruSanI hatyA karanAruM gurutvAkarSaNa-8 (kendra) , [saM], gurutvAkarSaNabiMdu guru-caka na. [saM.] brahmaraMdhamAM devuM manAtuM e nAmanuM eka (-bindu) na. [sa, j] jae gurutva." caka. (ga.) [guru-sevA guru-dakSiNa strI. [sa.) zikSaNa cAlu hoya tyAre ke puru guru-caya a. [saM.] gurunuM haravuM pharavuM ane pravRtti. (2) thaI jAya athavA pachI paNa gurujananAM caraNamAM mukavAmAM gura-cAMdrAya.(-cAndrIya) vi., pR. [sa., vi.] guru ane caMdra karka AvatI bheTa rAzimAM sAthe thaI jatAM Ubhe thato eka paga. (ja.) gurudAsa juo "guruDa-dAsa." gurucina na. siM.] padyamAM sva svarane guru batAvavA gurudeva . saM.devarUpa guru (vidyA dharmopadeza maMtra vagere varNanI upara karavAmAM AvatI nAnI rekhA. (piM.) ApanAra) [gurunI avajJA gura-jana paM. na. [sa, puM] guru pitA sasaro zikSaka vagere guru-droha pu. [saM] guru taraphanA Adarane abhAva ke anAdara, te te vaDIla mANasa ane emanI patnIo guruhI vi. saM., pR.] gurune droha karanAra guru-jI kuM, ba. va. [+ juo "jI" mAna-vAcaka.] mAnavaMta guru-dvAdazI strI. [4] Aso vada bArasane divasa. (saMjJA) guru, pUjya guru guru-dvAra na. [saM.] gurunA gharanuM bAraNuM, gurunA gharanuM AMgaNuM. guru-jJAna na. [sa.] guru pAsethI meLavelI sAcI samajha (2) guru pAse pahoMcavA mATenuM mAdhyama guru(08)dAsa puM. [sa., paNa vacce "DIne gu. prakSepa) (lA.) gurudvArAna. [ gurudvAra, paMjAbI) zIkha saMpradAyanuM dharmasthAna, bhale mANasa. (2) bevakUpha, mUrkha mANasa. (3) dArUDiye (saMjJA) (2) prArthanA-maMdira. guru-rama puM. [+ saM. TUMkamAM guru hevAne daMbha guru-niSThA strI. [saM] guru taraphane pUjya bhAva, guru-bhakti gurutama vi. [saM. ] sauthI moTuM. (2) sauthI bhAre. (3) guru-niMdA(-nindA) strI [saM.] vaDIla jana vagevaNu, gurunI sauthI lAMbu avajJA karavI e gurUtama sAdhAraNa avayava . [saM] daDha-bhAja ka. (ga) guru-pakSa chuM[saM.) pUrvapakSa, vyAtivAkatha, mukhya virodhI gurutara vi. saM. ] vadhAre moTuM. (2) vadhAre bhAre. (3) pakSa, "mejara premisa." (tarka) [te patnI vadhAre lAMbuM [sAthe vyabhicAra karanAra puruSa guru-5nI strI. [saM] gurUnI bhAryA. (2) vaDIla jananI te gurutala5-ga vi, puM, -gAmI [sa., pR.] vaDIlonI patnIe guru-pada na. [saM.] gurunuM sthAna. (2) vaDIla-56 guru-tA strI., -tva na. [saM.] meTApaNuM. (2) bhArepaNuM. (3) gurupadedaka na. [saM. gu-pATu + 84) gurujanAnAM caraNa joI laMbAI [patA tarapha kheMce te zakti meLaveluM pANI (je pUjya gaNAya che.) gurutva-bala(La) na. [saM.] jenAthI moTI vastu nAnI vastune guru-putra chuM. [ saM. ] gurujanane dIkaro. (2) buhaspatine gurutva-biMdu (bindu) na. [saM., pR.], gurutva-kaMTha (-kendra) putra, (3) moTA putra na. [saM.] je biMduthI vajananuM samatolapaNuM thatuM hoya te guru-puSya, 0 mega 5. [sa, vi.] caMdranA puSya nakSatranA biMdu, senTara oNpha greviTI' gatALe guruvArane divasa (vidyAraMbha mATe pavitra gaNAya gurutva-kSetra na. [saM.] jayAM gurutvAkarSaNanI asara pahoMcatI che. (ja.) hoya teTalo vistAra, greviTezanala philDa' gurupuSpArka, ga . [+ saM. arjA, + saM.) AkAzamAM guru gurutva-madhyabiMdu (-bindu)na. [saM5] o "gurUva-ke.' graha ane sUrya puSya nakSatramAM AvI rahyA dekhAya evo eka gurutva-mApaka vi, na. siM.vi.] pRthvInuM guruva mApanAruM pavitra samaya. (ja.) yaMtra, pRthvIne madhyabiMdu taraphanA kheMcANanuM mApa karanAruM yaMtra guru-pUjana na, gurupUjA strI. [saM.] gurujanenuM pUjana guramiti sI. [saM.] pRthvInA madhyabiMdu taraphanA kheMcANanuM gurupUrNimA zrI. (sa.] ASADha sudi 15 ane kArtika sudi mApa karavAnI kriyA 15 ne gurunuM pUjana karavAno divasa. (saMjJA.) gura-rekhA(-SA) strI, gurutva-laMba (lamba) puM. [saM.] guru-baMdhu (-badhu) puM. [saM.] eka gurunA ziSyo hoya tevo gurUva-madhyabiMdu taraphanA AkarSaNanI lITI ke dizA pratyeka ziSya, guru-bhAI, satIrtha gurutva-vAda 5. [saM.] moTI vastu nAnI vastu tarapha kheMcANa gurubaMdhu-1(-badhutva) na. [saM.] gurabhAI hovApaNuM, satIrthatA kare che e prakArane siddhAMta guru-bhakti strI. [saM.] gurujane taraphano Adara-bhAva gurutva-zakti strI. [saM.] samatalapaNuM jALavI rAkhavAnI zakti guru-bhavana na. [saM] guru-gRha, gurunuM makAna. (2) kuMDaLImAM gurutva-sAmAnya-guNaka vi, pR. [, vi.] dahabhAjaka, guru' grahanuM sthAna, (ja.) guruva sAdhAraNa avayava. (ga.) guru-bhAI puM. [saM. + juo "bhAI.!] juo "gurubaMdhu." gurutvAkarSaNa na. [saM. darad + mA-La] garva-madhyabiMdu gura-bhAga 5. [saM] gurue levAne hisse, gurunI hakasI tarapha padArthonuM kheMcAvuM e, (sarya caMdra pRthvI vagere AkAzI guru-bhAra !. (sa.] guru tarIkenI javAbadArI padArtho pitatAnI kakSAmAMnA padArthonI pitAnA madhyabiMdu gurabhAva puM. siM] guru hovApaNuM. (2) guru-bhakti tarapha kheMce che e prakriyA), greviTezana." (2) (lA.) echiI gurumaMtra (-matra) muM. siM.] maMtradIkSA ApanAra guru taraphathI bha.-- 45 2010_04
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ guru-mAna gulakaMda maLato dhArmika pavitra maMtra. (2) (lA.) chUpI salAha. (3) vasyAM ane gujarAtamAM paNa phelAyAM,-leuvA ane kaDavA cetavaNI. (4) uzakeraNuM [pratyenI adaba pATIdAro, gujara sutAra, u, gujarAtanA rabArI vagere e guru-mAna na. [saM., .] guru taraphano Adara-bhAva, vaDIla jAtinA manAya che.) (saMjJA) (2) puM. madhyayugamAM pazcima guru-mAhAo na. [saM] gurunA mahattavane bhAva mAravADane pradeza. (saMjJA.) (3) selaMkIkAlathI gujarAta gurumukha na. [saM.] gurunuM maDha, zikSaka ke adhyApakanuM moDhuM mATe amalamAM AvelI saMjJA.(4) apabhraMza bhASAnA 27 (zikSaNa upadeza vagere gurunAM pratyakSa vacanethI meLavavAM e prakAramAM pazcima mAravADane eka prakAra, gaurjara apabhraMza, uttama gaNAyela che) gaurjarI apabhraMza. (saMjJA.) gurumukhI strI. [saM.1 devanAgarI lipine eka uttaradezIya gurjara apabhraMza (-braza paM. sa.] madhyakAlamAM pazcima mAravADano prakAra, zIkhonI dharmalipi, paMjAbI lipi. (saMjJA). apabhraMza bhASAprakAra-pachIthI uttara gujarAtamAM prasarela; gurUmukhI vi., strI. [saM] gurunA mukhathI maLelI (vighA) ja "gurjara(4)." gurujana strI. [.].badhA viSayone samAvI laI karavAmAM gurjara-girA strI. [saM.] gajarAtI bhASA-gujarAta saurASTra AvatI yojanA, "mAsTara plAna kacchanI sarvasAmAnya vyavahAru mAnya bhASA guru-rAja puM. [saM.) sauthI moTo guru, AcArya gurjaratrA strI. [saM.] "gurjara (2)." (AjanA gujarAta" gura-rekhA(-SA) strI. [saM.] zabda ke vAkaya pachI emAM ja mATe e kadI vaparAye nathI.) samajhatI ke vizeSa batAvavA enA pachI karavAmAM AvatI gajeradeza 5. [saM] ja e "gurjara(2,3)." - AvelI jarA meTI pUrA bIbAnI rekhA. (vyA.) gurjaradezIya vi. saM.]. gurjara dezane lagatuM garaliMga li3) na. [ saM.] zivanAM cha ligamAMnuM eka gurjara-prajA strI. [saM.] junA navA gurjara pradezanI prajA prakAranuM liMga gurjarabhASA strI. [saM] jue "garjara-girA." guruvacana na. [sa.] gurunI vANu, gurune upadeza, gurunI AjJA gurjara-bhUmi strI. [..] gujarAtano hAlane pradeza. (saMjJA.) gura-vara, artha chuM. [4] vaDA guru, guruemAMnA mukhya guru, gurjara-maMkala(La) (-maDala,-La) na. [saM.] selaMkIkAlamAM mahI guruvaMdana (vajana) na. siM] gurUne karavAmAM AvatA nadIthI Abu sudhIne pradeza, (saMjJA). namaskAra [bhAra, beja gurjara-rASTra na. [4] gajarAtane pradeza (A zabda prAcIna guruvAI strI, [. guru dvArA + gu. "AI ' ta. pra.] vajana, madhyakAlIna lipistha sAdhanomAM vaparAye nathI.) gura-vAda 5. [sa.] mANasane UMce lAvavA - enI unnati gurjara-loka puM., na. si., pR.] garjara jAtinA loka. (saMjJA.) karavA gurunI-upadezakanI jarUra che e prakArane vAda-siddhAMta (2) jue "gurjara-prajA." guruvAdI vi. [se, muM. guruvAdamAM mAnanAruM gurjara-vAmiyana. siM] gujarAtI bhASAnuM sarvaprakAranuM sAhitya guruvAra chuM. [saM.] budha ane zukra vaccene saptAhano pAMcame gurjara(- ristAna na. [phA. gakistAna; saM. gurjara + sthAna, vAra. (saMjJA.). nava banAvelA zabda] madhya eziyAnA jayorjiyA ke guruvAruM vi. [+gu. "u" ta. pra.] guruvAranA daiivasanuM karTistAnane pradeza. (saMjJA.) gura-virAma na. [sa, .] vAkyanA aMtargata bhAga tarIke gurjarI vi., strI. [saM] gujarAtanI strI. (1) gajarAtanI vAkaya zabdo vagere batAvavA e vAkaya ke zabdonI pUrva sarvasAmAnya bhASA. (saMjJA.) (3) e nAmane eka ga. mukAtuM :' AvuM visarga-prakAranuM virAmacihana, mahA (saMjJA.) (saMgIta.) (4) gujarAtanI mAnelI AyAtmika virAma, "kAlana." (vyA.) devI. (saMjJA.) gara-zAhI strI, siM, guru + ja "zAhI.'] gurunA varcasa- gurjarIya vi. siM] gurjarane lagatuM, gurjara sAthe saMbaMdha dharAvatuM vALI paristhiti, gurunA prabhutavanI sthiti (Ane eka gurjarezvara chuM. [sa, gurjara + zva2] solaMkIkAlanA rAjavIonuM vAda kahyo che.) [che evI parasparanI sthiti eka biruda-garjaradezane svAmI guruziSya-bhAva 5. siM] A guru che ane A ziSya guji-stAna na. [phA.) ja "gurjara-stAna." guru-sevA, guru-zuzraSA strI. [saM.] garunI paricaryA gudistAna na. [phA.) IrAnanI uttarane agya eziyAne eka guru-sUtra na. [4] juo "guru-kelI." pradeza, kurdhitAna (gurjara prajAnuM mULa sthAna gaNAya che.)(saMjJA) guru-sthAna na. [saM] gurune rahevAnuM sthaLa, guru-maMdira, (2) gula na. phi. phala. (2) (phA.) diveTa upara magaro. [0 karavuM gurune hodo ke padavI (rU. pra.) guma karI devuM. (2) holavavuM. 0 thavuM (rU. pra.) guru-hatyA strI. [] gurujanono vadha guma thaI javuM. ('gula' ekalo paNa guma thayuM" batAvavA gurUpasadana na. [. + 31-sana] upadeza mATe ziSyanuM udagArarUpe vaparApa che.) (2) holAvuM. 0 bAMdhavuM (rU. pra.) guru pAse javuM e [ magarUra, gavaluM baMdakanA kAnane cheDe thoDeka bALavo] gurUra vi. [ara, "abhimAna' artha, gu. mAM "magarUra'ne artha gulakaMda (-ka6) puM. phi.] gulAbanA phUlanI pAMkhaDIone gurjara vi, 5. [videzI rUjha parathI sa. purnara] madhya eziyAnA khAMDa bheLavI ane taDako ApI karavAmAM AvatA gaNakArI jorjiyA ke kurtistAnamAMthI AvelI pazupAlaka jAti ane Atho (A banAvatAM pAMkhaDIono 1 thara, enA upara ene puruSa (jeomAMnAM TeLAM pazcima mAravADamAM AvI khAMDa 1 thara, e pramANe TopanA mathALA sudhI tharo divasanuM 2010_04
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ gula-khAra karavAmAM AvyA pachI vAsaNa upara kapaDuM bAMdhI taDakAmAM keTalAka divasa rAkhavAmAM Ave che.) gula-khAra huM. [phrA. gula-khe] AsamAnI vAdaLI raMga gula-kherI vi. [aa. gula-khaira] AsamAnI vAdaLI raMganuM gulagulATa puM. rivA.] e prakAranA avAja gulagulATiyuM na., -aa puM. [ravA. + gu. 'iyuM' ta, pra.] e nAmanI gulATiyAM khAvAnI eka ramata gulagulAmaNI strI. [ravA. gula gala +'AmaNI' ta. pra.] e nAmanI eka mata gulagulATiyuM na. [ravA. gulagulATa + gu. iyuM' ta. pra.] e nAmanI eka ramata gula-camana [aa.] AnaMda, meAjamajhA gula-25 vi. [phA.] phUlanA jevuM suMdara gula-cazma vi. [phA.] lA jevI AMkheAvALuM gula-chaDI strI. [phA. + ja e 'chaDI.'] phUla ke lAvALI chaDI. (2) pAMdaDAnA thaDamAM UbhA dAMDo thayA pachI emAM phUla Ave che tevA eka cheDa [sapheda phUla gula-chaThThuM, -chyuM na. [phA. gala-zikS ] rAte khIlanAruM eka gula-chAya na. e nAmanI eka vanaspati guNa jAna vi[phA.] phUlanA jevuM suMdara [(2) vi. suMdara gula-jA(-jhA)ra puM. kira. gujhAr] phUleAnI vADI, phUlavADI gula-taraNa strI, [phA.] leA kApavAnI kAtara. (2) dIvAnA mAgaro kApavAnI kAtara [masta, ekatAna gulatAna vi. phA. gatAn] marAla, magna, lIna, tallIna, gula-tAra, -rA puM. [phA. gul + ara. tus] phUlanA goTA, phUlAnA tArA, gajarA. (2) e nAmanA eka phUla-cheADa gula-dasta puM. [aa. gul-daztap] leAnA geTA, gajarA guladAna na., nI strI. [aa.] phUladAnI, 'phlAvara-pATa' gula-dAvadI, -rI zrI. [phrA. guli-dAvUrI] e nAmanI eka kula-vela [jevA kiramajI raMga gulanAra na. [phA.] dADamanuM phUla. (2) puM. dADamanA phUlanA gula-khagalI strI. [jue 'gula' + 'bagalI.'] (lA.) e nAmanA eka cheDa gula-badana na. [phA.] eka jAtanuM paTTAvALuM rezamI kapaDuM gula-aMkAvalI (-kha OM valI) strI. gujarAtI laukika eka padyavArtAnI mukhya nAyikA, (2)e nAmanI eka vanaspati gurU-maMkI (-bakI) srI., puM. e nAmanA eka chaMda. (paM.) gula-khAna strI, [phA.] zerabakAra. (2) ThaThThATALaTapeALa. (3) moTI gapa [AyAtanA eka phUla-cheDa gula-khAsa puM. [aa. guli-abbAsa ] e nAmaneA amerikI gula-khAMga strI., gulalluM na. [phA. guSmAn ] jue 'gula-khAna.' gula-maherI zrI. [phA. + ajJAta zabda] e nAmanI pAMkhavALI manAtI eka jalacara pakSI-nnati [eka phUla-choDa gula-meMdI (-meM dI) strI. [phA, + bhuMe meMdI.'] e nAmanA gula-mAra (-mAHra) puM. na. [kA. gulimuhar ] eka jAtanuM lAla raMganAM phUla ApatuM jhADa (mArgonI baMne khAja ropAtuM) gula-vADI strI, [phA. + jae 'vADI.'] phUlavADI. (ra) (lA.) _2010_04 eas gulAla e nAmanA eka mata [gulistAna gulazana strI. [.] bAga, bagIcA, ughAna, phUlavADI, gula-zAma na. e nAmanI eka vanaspati gulaMkhI (gulambI) strI. e nAmanI eka vanaspati gulAbapuM. [aa.] mukhyatve gulAbI raMganA DAMkhaLImAM kAMTA kAMTAvALA eka labreDa, (ra) na. enuM phUla gulAba-geTe puM. [+ jue 'geTa.' ] gulAkhanAM phUlAnA gajarA prakAranA banAvelA guccha gulAba-gaMDherI (-gaDerI) strI. [+ jae 'ga'DerI.'] gulAkhajaLa chAMTavAmAM AvyuM hoya tevI zeraDInI gaDerI gulAba-cakarI zrI. [+ jue cakarI.'] (lA.) khaTamIThI khAMDanI gALI, pIparamiMTa' gulAba-jaLana..{+jue 'jaLa."] gulAbane pANImAM ukALI banAveluM evuM suga'dhI pANI gulAkha-jAMbu na., kha.va. [+ jue jANuM."] (lA.) mAvAnI eka rasadAra mIThAI (jemAM ziMgaDAMnA leTanuM mizraNa karyuM hoya che.) gulAba-dAna ta., -nI strI. [aa.] gulAbajaLa chAMTavAnI zirAInA AkAranI jhArI [vADI gulAba-vADiyuM na. [ + ja gulAbI vi. [phA.] gulAbanA jevA raMgavALuM. (2) (lA.) vALuM, praphulla 'vADiyuM.'] gulAkhanA che|DhanI raMganuM, gulAbanAM phUlAnA raMga majedAra, mIThuM', (3) tAjagI gulAma puM. [ara.] kharIda karelA nAkara. (ra) (lA.) kaze| khalA lIdhA vinA kAma karatA peTavaDiyo nAkara. (3) paravaza mANasa, (4) zetaraMja pattAM vagerenI ramatamAM eka pyAduM ane pa gulAma-khata na. [+jue 'khata.'] gulAma tarIke rahevAnI kalata ApatuM dastAveja, gulAmI khata gulAma-khAtuM na. [+jue 'khAnuM."] gulAmeAne rahevAnuM makAna ke jagyA gulAma-gIrI srI, [ara. + phA. pratyaya.] gulAmapaNuM, gulAmanA nAkarIneA dhaMdhA, gAlApeA. (ra) (lA.) halakA prakAranI tAbedArI. (3) paravaza-tA, parAdhIna-tA gulAma-jAduM vi. [ + ja 'dA.'] gulAma strIpuruSAMthI janmeluM, gulAme nuM. (saMtAna.) gulAmaDI strI, [+ gu. 'huM' svArthe ta, pra. + 'I ' srIpratyaya.] kharIda karIne lIdhelI nAkaraDI [nA zeDha gulAma-dAra vi., puM. [ + phA. pratyaya.] gulAma ke gulAmegulAmandAMDhiyA puM. [+jue 'dAMDiyA.'] (lA.) e nAmanI eka ramata [thI ja gulAma gulAma-accA puM. [ + jae 'bace.'] gulAma, bacapaNalAmiyata zrI. [ara. gulAmayyata ] jue 'gulAmagIrI,' gulAmI zrI. [ara.] gulAmagIrI. (2) (lA.) badalA vinAno sevA, (3) paravaza-tA [ApelA karAra-patra gulAmI-khata na. [ara.] jIvanabhara gulAmI karavAne| lakhI gulAla na. [phA.] mAMgalika ane dhArmika prasaMge vaparAtA
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ gulAba-chaDI 708 guLavela gherA lAla raMgane eka bhUke [paheravAnuM eka ghareNuM gusapusa zrI. rivA.] chAnI vAta, masalata. (2) kri. vi. gulAla-chaDI strI. [+jae "chaDI.] (lA.) strIone kaMThamAM evI rIte vAta karAya ema gulAla-vADI strI, [+juo "vADI."] makAnanI ke mahelanI gusabarI strI, e nAmanI eka vanaspati najIkanI kulavADI [galagoTo gusa-mAya strI. DhoDiyA kemanI e nAmanI eka devI (saMjJA.) gulA(lA)le pR. phi. gulila ] eka jAtanuM phUla, gusala jue "gusla." gulAMTa (ya) strI. [2vA.] UthamuM geDImaDuM, TImaDuM, gusala-khAnuM ja "gurU-khAnuM." gaDatholiyuM. [1khAvI, 0mAravI (rU. pra.) kaheluM pheravI gusALI strI, e nAmanI eka jAtanI keLa nAmukkara javuM, phareba de ]. gusAMIyuM. [saM. nosvAma-->prA. nosvAmina-] "gosvAmI gulAMTa-bAja (gulAMTa) vi. [ + phA. pratyaya] (lA.) kahevA- e khitAba ke padavI (vallabha-saMpradAya, caitanya saMpradAya mAMthI pharI janAra, pharebI jio "gulAMTa.' mava-saMpradAya, zAMkara saMpradAya vageremAM AcAryonI eka gulAMTiyuM na. [ja gulAMTa' + gu. IyuM" svArthe ta. pra.] padavI.) (2) zAMkara saMpradAyanA saMnyAsIo gRhasthAzramI gulistAna, gulistAM na. [phA.] phUlavADI, bagIco. (2) thatAM emanI thayelI jJAti "gusAMI bAvA" ke gosAI zekha sAdInuM raceluM e nAmanuM eka phArasI kAvya. (saMjJA.) bAvA." (saMjJA.). gulera na. [o gulara.] e nAmanuM eka vRkSa, umaraDe, gustAkhAne vi. [ phA. gustAkhAnaha ] asabhya, be-adaba Umare. (2) strIonA kAnanuM eka ghareNuM gustAkhI strI.[pha.] asahaya-tA, be-adabI gule puM. [ja e "gulAma.'] juo "gulAma(4)." gusla na. [ara.] nAhavuM e, snAna [bAtharUma' gulapha puM, na. [saM.] ghUMTaNa, DhIMcaNa. (2) paganI ghUMTI gurUkhAnuM na. [+ juo "khAnuM.] nAhavAnuM sthAna, mahANI, gulapha puM. [yuna.] kharI (DheranA pagamAMnI) [gAMTha gusasedAra vi. [+ phrA pratyaya.] gussAvALuM, krodhI gulpha-graMthi (grathi) strI. [se, muM. ghUMTaNa uparanA sejAnI gussela vi. [ara. gusaha dvArA vAraMvAra gusse thanAruM gulapha-saMdhi (sidhi) strI. [saM, puM.] ghUMTaNano sAMdho guse . [ara. gussa] kedha, kepa, roSa, rIsa, khIja. gulI strI, pATalunamAM baTana nAkhavAne bhAga [-ssAmAM AvavuM (rU. pra.) kedha kare. -se karavuM gulama 5. [sa.) jhuMDa, jhADI. (2) thumaDuM, bheLuM. (3). (2. pra.) cIDavavuM. -ze thavuM, vase bharAvuM (rU. pra.) zarIramAM thate vAyunA geLAne roga. (4) DhImaNuM. (5) krodha karavo. 0Ava (rU. pra.) krodhe bharAvuM. 0 Utara baLane eka rega (rU. pra.) koMdha zAMta paDavo. 0 caha() krodhe bharAvuM. gulama-vAyu puM. [4] zarIramAM gAMTha gAMDA thaI jAya tevA 0 gaLI ja, 0 pI, 0mAra (rU. pra.) dha utArI eka vAtarega [1La jevI vedanA nAkho gumazala(La) na. [saM.] zarIramAM thayelI gAMThomAM thatI guha . [saM] mahAdeva zivanA pArvatImAM thayela putra-kattakeya, gamaidara na. siM. rama + 32] peTamAM gAMTha ke geLo kArtika svAmI (saMnA(2) dazarathanA samaya kArtika svAmI. (saMjJA.) (2) dazarathanA samayane zaMgarathavAno eka roga nagarane e nAmane eka rAjavI, guhaka. (saMjJA) (3) gulalara jue "gelera." guhila-gohila-gaNela-gehalata rAjapatine e nAmane eka gulAle jue "gulAla." mULa puruSa. (saMjJA.) gulI strI. e nAmanI bALakanI eka ramata guha rAja . [saM.] e "guha(2).' gullI-dAMTha (Da) strI, gillIdaMDAnI ramata guhA strI. [saM. ] pahADa DuMgara vagerenI kudaratI bakhela, guluM na. pApaDanI bAMdhelI kaNakanuM nAnuM goLavuM, mUla, kAtara, gahavara, guphA luvo. (2) (lA.) gillIdAMDAnI ramatamAM Telle mAravo e guhAkAra muM, guhAgRti strI. [+ saM. mA-HIS, mA-kRta]. gule pR. juo gulAma.' (2) pataMganA pachaDAnA bhAgamAM guphAne AkAra. (2) vi. guphAnA AkAranuM piluM ceDA trikoNAkAra kAgaLa guhya vi. [4] chAnuM, chaDuM, goca, gupta. (2) rahasyamaya. guvArahArI strI. akabaranA samayanA gavaiyA tAnasene pra- (3) na, rahasya, marma, pI-chAnI vAta calita karelI 50 prakAranI tAna-bAjI. (saMgIta.) guhyaka ! si.] ardha-devAno eka varga, kuberanA sevakene. guvArI strI. gavAranI ziMganuM sukuM chotaruM gaNAte varga ane enI pratyeka vyakti. (saMjJA.). guvAda . phi.] pArasI mahinAne e nAmane bAvIsame guhyatA strI. [3] guptatA, khAnagIpaNuM. (2) marma divasa. (saMjJA) [hagAra guhAgAra na. [saM. @ + mAra khAnagI masalata calAvavAne guvAne strI. dariyAI pakSIonI khAtaramAM upayogI eraDe guvAra jue "gavAra." gughArtha chuM. [saM. guhya + artha guDha artha. (2) vi. jene artha guvAra-phaLI juo 'gavAra-phaLI." gaDha che-na samajhAya te che-tevuM, rahasyapUrNa guvAra-zi(-,-si,sa)ga ja gavAra-siMga." guhyAMga (guhya) na [se guhya ma], guhyaMdriya (gudriya) guvArI strI. orIne rega strI. [saM. + rUndriya na.] puruSo ane strIonI jananeMdriya guvela (-2) strI, e nAmanI eka vila guLavela (-15) strI. [saM. -vaicchI> prA. viThThI }. 2010_04
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ guLasa karI 709 gaLa gaLAne velo prabaLatAnI sthiti [dAMDa, dAdA guLasakarI strI. jAo 'gaMjeTI.' guDe (guDo) chuM. [hi. guMDA] rakhaDato mAthAbhAre mANasa, zuM(gu)mA-hA !., ba. va. [4 o.jyuM + vaDA '] maMgA- zuM-gUMjIda, 02 5. keTalAMka vRkSamAMthI jharate cIkaNe rasa veDA, maMgApaNAno dekhAva karavAnI Adata (bAvaLa lImaDo saraga gugaLa vagere) guM(-gU)nuM vi. [phA. guMga + gu. "u' svArthe ta. pra] bolI guMdara-khaDa na. eka prakAranuM ghAsa na zake tevuM, maMgu guM-guM )dara puM. e nAmanI eka vanaspati, methanI jAta muMjaka (gujaka) vi. [saM] guMjana karanAruM zuM-m)dara-pAka yuM. [ + saM.] guMdarane zekI masAlA sAthe guMja-keLa (gura-ja kaeNtha) strI. ["guMjavuM + keLa.] eka cAsaNamAM banAveluM miSTAnna. (2) (lA.) maDha mAra, TADhe prakAranI keLa (jhADa) mAra, methIpAka guMja-geLo (guja.) strI. [+ jue goLI."] AMkha upara zuM-zuM )darAThuM sa. kiM. [4 -ga )dara,'-nA. dhA.] thatI caNoThI jevI gAMTha guMdaravALuM karavuM, guMdara lagAvo guMjana (gujana) na. [saM.] kamaLa madhura avani, bhramara pakSI zuM-zuM dariyALa vi. [ja "zuM(ge)dara' + gu. IyuM? + vagereno madhura gaNagaNATa ALa' ta. pra.] guMdara lagADavo hoya tevuM guMjanA strI. [saM. madhura vani, guMjana. (2) (lA.) prArthanA guM(dariyuM na., vi. jue gu(ge) dara' + gu. "yuM guMjanIya (gu-janIya) vi. [saM.] guMjana karavA jevuM ta. pra. ] guMdara rAkhavAnuM pAtra, guMdaranI sIsI. (2) vi. guMjanIyatA (gujanIyatA) strI. [saM] guMjana thAya ke karI (lA. jhaTa UThe nahi ane vAta cheDe nahi tevuM, lapiyuM zakAya evI paristhiti, guMjyatA zuM(-gaM)diyuM vi. jio "guMdI gu. IyuM" ta. pra.] guMda zuM javuM (gu-javuM) a. kri. [saM. gun tatsama avyakta madhura bheLaveluM (kaMku vagere) [ ceTavuM, che vaLagavuM (rU. pra.) lapa ivani karavo. (2) aMdara ne aMdara staMtra vagerene aspaSTa vaLagavI, lapharuM vaLagavuM] pATha karavo. guMjavuM (gujA) bhAve, ki. muMjAvavuM guMpha (gugla) . [saM] gaMthavuM e. (2) jhUmakhuM (gujAvavuM) che., sa, ki. [vajana, ratI guMphana (gumphana) na., -nA strI. si.] gaMthavuM e, gaMthaNI guMjA (gussA) . [saM.] caNoThI. (2) caNoThI jeTaluM gaMduM (guppavuM) sa. kri. siM. gu, tatsama gaMthavuM. guMphAvuM guMjAIza jhI. [phA.) gaje, tAkAta, zakti karmaNi, kiM. zuMphAvavuM che, sa, kri. zuM jAguMja (gujjA-gujaya) strI. [ja e "guMjavuM,--dvirbhAva.] guMphAvavuM, guMphAvuM (gukhyA-) jue "guMphavuMmAM. satata thate guMjArava [tApavuM e. (a.) guMphita (guphata) vi. [4] gUMthatuM guMjAtA5 (gujA-) paM. [saM.] caNeThIne agni mAnI gupheTAvuM a. kri. gUMcavAyuM guMjA-phala(La) (gu-jAphala, -La) na. [saM] caNoThI gu . [ -> prA. guma-] jhuMDa, jaththo guMjA-mAlA(-LA) (gu-jA-mAlA, -LA) strI. [saM.] caNoThInI guMbaja (gumbaja) chuM. [ phA. guba6] ghumaTa. (2) bUraja, mALA. (2) (lA.) caNoThInA AkAranA pArAnI kaMThanI eka (3) minAro [(2) (lA.) bAgaLa prakAranI senAnI mALA guMbaja-dAra (gumbaja-) vi. [phA. gukhada-dAra ] guMbajavALuM. guMjAra (gujAra) puM. [o "guMjArava.)], guMjArava (gujA- gube (gukhe) . [ravA.] gaDeda, dhuMba, rava) puM. [sa. gujJa + A-] bhramara vagerene avyakta madhura - na. [sa. jUtha prA. / vijhA, maLa (khAsa karI mAnava kavani, madhura gaNagaNATa prANIne). [0 uchALavuM (rU. pra.) badanAma karavuM. je karavuM gujAvavuM, guMjAvuM (guja-) o "guja'mAM. (rU. pra.) bagADavuM. 0 khAvuM (rU. pra.) jUThuM bolavuM. (2) guMjAza (-2) jue "guMjAiza." zarama-bhareluM kAma karavuM. 0 thavuM (rU. pra.) bagaDavuM. (2) guMjA-hAra (guMjA-) puM. [saM.] caNoThInI mALA pAyamAla thavuM.] guMjita (gejita) na. [saM] guMjana I strI. ramatamAM asatya bolavuM e, aNacI, kaca guMjya-tA (gu-jyatA.) strI, -tva na. [saM] guMjana thAya gUIstrI, jio "gu' dvArA.] gudA, maLadvAra. (2) (lA.) ke karI zakAya evI paristhiti, guMjanIyatA laTI-ke giphalIdAMDAnI ramata mATe nAnA khADe, gabI guMDana (guptana) na. [saM.] DhAMkavuM e, chupAvI devuM e gUIbharAmaNuM vi. jio guI' + "mAravuM + gu. 'AmaNuM" muMDita (SThita) vi. [saM] DhAMkeluM, chupAvI dIdheluM ka. pra.] sRSTi-viruddha maithuna karAvanAruM guMThA . [e. gura] ekaranA 40 mA bhAganuM mA5, 20 gu-khATa (-Da), DI strI. [ja e "zuM" ke "khADa'-'khADI."] vasAnuM mApa, 11411 corasa vAranuM mApa viSTA nAkhavAne khADe, adhaNakhADa guMThAI (guDAI) strI. [ja "gaMDe' + gaM. "AI'ta.pra.], gUgada6 a. kri. [ravA. ] deDavuM. gUgadANuM bhAve. kri. zuM-gIrI (guDAgIrI) strI. jio "zuM' + phA.pratyaya) gugadavivuM che, sa, ki. guMDApaNuM, guMDAgIrI gUgaLa chuM. [ saM. 18] e nAmanuM eka jAtane sugaMdhI guMThAzAhI (guDA) strI. [ juo guMDo' + "zAhI.'] guMdara ApanAruM vRkSa. (2) e vRkSane guMdara. [1ne guMDAonA amalanI paristhiti, guMDAonI dAdAgIrInI gu-guM )da laI ceTavuM (rU. 4) kAmane vaLagI rahevuM]. 2010_04
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ gugaLa-la 710 gUgaLa-lo chuM. [ja "gugaLa' + aspaSTa "la" zabda.] maranArane tyAM kharakhare javuM (lA.) (cIkaNAzanA sAdhacce ghauMne khAMDI ane enI guDha 4i [ saM. ] chupAyeluM, DhaMkAIne rahevuM. (2) rahasyamaya, phAtarI kADhI nAkhI banAvavAmAM AvatI eka prakAranI "mesTika.' (2) na samajhAya tevuM, akaLita, gahana khIcaDI mUha-javu vi. [ sAM ] kaMThanI hAMsaDI na dekhAya tevuM, bharyA (gu)gaLiyuM vi. [ja "gugaLa" + gu. IyuM" ta. pra.] mAMsavALuM, mAMsala, hRSTapuSTa gUgaLane lagatuM ke gugaLanuM banAveluM. (2) na. gugaLa bharavA gUDha-tama vi. [4] atyaMta gUDha mATenuM vAsaNa gUDha-tara vi. [sa.] vadhAre gUDha gUgaLA DuM. dvArakA-pradezamAMnI eka brAhmaNa jJAti ane ene mUrta strI. [sa.] gUDhapaNuM puruSa (dvArakAnA tIranI jJAti). [0 jevuM (rU. pra.) gAja, gUDha-maNi strI, siM.] (lA.) e nAmanI eka ramata gaMdu. (2) kaMjUsa [jevA raMgavALuM gUTala na. e nAmanuM eka phula gUgaLuM vi. [ja "gaLa" + gu. 'uM' ta. pra.] gugaLanA gUDha-vAda 5. [saM.] agamyavAda, rahasyavAda, misTisijhama' gUgaLuM vi. svAdamAM nahi gaLyuM ke nahi meLuM tevuM gUDhavAdI vi. [sa, puM] guDhavAdamAM mAnanAruM, rahasyavAdI, guja11 jAo "gajha.1-2 gujara, gujarAta, gUjarAtaNa, gujarAtI, gUjarI ja e gUDha-vidyA strI. [saM] maMtramaMtranI vidyA "gujara' "gujarAta' gujarAtaNa"gujarAtI' "gujarI.' niMdha: gUDha-sAkSI vi., pR. [ saM., pR. ] sAmA pakSanI chupI vAta saM. mAM gunera zabda sAdhavAmAM Ave e kAraNe saMyukta jAhera karanAro sAmA pakSane sAkSI vyaMjananA lope zukana-mAMthI 'gujara' vagere joDaNI jena hasta- gUDhAkSara puM. [sa. pUDha + asara na.] chupAI rahela varNa. (2) likhita graMthomAM.vyApaka thaI, hakIkate nagna jAti vikAsa vi. jenA varNa jovAmAM ke samajhavAmAM na Ave tevuM hAI "gunara' dvArA hRsva gu' maLe che. Aje have dIrdha gUDhagni . [sa. pUDha + ] chupAI rahelo ke bhArelo agni svIkAravAnI koI jarUra rahI nathI.] gUhAbhiniveza vi. [sa. pUDha + mama-niverA] Azaya na samajhAya gajha(-) vi. [se. gha>prA. gujJa] gu, khAnagI, tevuM rahasyamaya. (2) sI. khAnagI vAta guDhArtha guhAzaya paM. si. gUDha + artha, mA-rANo pakaDI ke gUjha(-ja) strI, be bAja aNIvALo be pATiyAM sAMdhavA samajhI na zakAya tevo artha. (2) garbhita athe, rahasya, vaparAta khIle marma. (3) vi. jeno artha na samajhAya tevuM ke rahasyamaya gUTa chuM. ekIkaraNa, saMyojana che tevuM, DhAbhinivezavALuM cUTaka (ka) strI. suratInI ramata, nasIbane khela gUThuM vi. [saM. gUDha->prA. mUDhama-] juo gaDha." guTarI . kAMTe gUDhakti strI. siM. gUDha + 3vita] jene artha na samajhAya ke guTiyA . dezI khAMDanI eka jAta rahasyamaya hoya tevuM vacana. (2) eka arthAlaMkAra. (kAvya) gUTI strI. [baM.] rezamanA kIDAe bAMdheluM kokaDuM gUTettara vi. [saM. gUDha + 32] jemAM javAba chupAIne rahela guDhakI, -gI strI, cAraNa, suravAla che tevuM (kAvya) gUhaluM ja guluM.' guNa (rca) strI. [saM. joLI] saNiyAne keLa, saNiyAne thelo gUvuM sa. ki. sajaja karavuM. (2) (tucchakAramAM) ApavuM. gUNa-pATa (gaNya-pATa) . [ + saM. ghaTTa ] saNiyAnuM sIvI [mUDI nAkhavuM (rU. pra.) mArI nAkhavuM] tiTaluM banAveluM tApaDuM, tATa, tATiyuM gUDhA-bUka vi. jio "gUDe' + bUDavuM.] ghUMTaNa baDI jaya guNasuM vi. jADuM ane ThagaNuM gUThA-bha(-bhera 92) ki. vi. jio 'guDa' + "bharavuM.) guNiyuM na. [ja "guNa' + gu. 'chayuM" ta. pra.] saNiyuM, kaMtAna ghUMTaNa sudhI gaNiye puM. tAMbAne ghaDe. (2) kArIgarane kATakhUNiyo guThA-lAkaDI strI. jio 'gaDo' + "lAkaDI] (lA.) pagamAM gUNe . [ja e "guNa' + gu. 'A' ta. pra.] saNiyAno mATe lAkaDI bharAvIna karAvavAmAM AvatI eka ja nA prakAranI sajA thalo di puM. gADAnA paiDAne AzAvALa vacale bhAga. (2) nUtaruM na. giranAra tarapha thatuM e nAmanuM eka haraNa (cAra carakhAmAM lAThiyuM ane kaNe pakaDavA mATenuM lAkaDuM ziMgIvALuM ane be ziMgIvALuM) [ghaTaka mUDI strI. nAnI nAnI dhajA gathala paM. nAnA AMtaraDAmAM banate manuSyanA maLamAM eka mUDI-pa8 puM. [+ ja e "paDo.] caitra sudi paDave (e gUdaTha (-Datha), DI strI, zakti, jera divase chANanAM picakAMmAM nAnI nAnI dhAe repavAne dara puM. hADakAMmAMne mA, gudo rivAja hoya che. (saMjJA.) gudha 5, (-daya). strI. gumaDuM ke ghA rujhAyA pachI. rahI - puM. di. prA. nozma-] ghuMTaNa sudhIne pagane bhAga. (2) gayele jarA Upasato bhAga, cAThuM eTalA bhAgane naLe. [- gagaDI javA, -hA gaLavA, - guma jue "gaMbaDa.' hALavA, hA bhAMgavA (2. pra.) himata hArI javI, nAhimata gumaDI e "gaMbaDI.' thavuM. (2) nAsIpAsa thavuM. 0vaLAva, vALa (u.pra.) gUmaDuM juo guMbaDuM." 2010_04
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ ati eka prakAranA vahANa) (2) tara 1 gaNuM-4) gU-mUtara na., ba. va. [ juo 'gU+saM. mUtra a. tadubha4] gUMgaLuM vi. [ja guM' + gu, "AchuM" ta. pra.] nAmAM viSThA ane pezAba bahu gaMgAM bharAyAM hoya tevuM guyA-hA !., ba. va. jio "yuM' + viDA '' gaMdakI gUMgAM na., ba. va. [o "gaMguM.(lA.) ghAlamela, goTALo karavAnI Teva. (2) (lA) dIrdhasatrIpaNuM. (2) aNacI, kaca gUgI strI. be moDhAvALo gaNAto eka sApa, baMbaI. (2) nyuM vi rsi, juo 'gu' dvArA.] (lA.) gaMdu, meluM. (2) ' strIonuM AMgaLAMmAM paheravAnuM eka ghareNuM (lA.) dIrdhasatrI. (3) aNI karanAruM, kaciyuM guna, rivA. nAkamAM jAmelo maLa gUra (20-) strI. hADakAMnI aMdara gara, "mere' zuMzuMja "buMzuM." mUrajI na. ThIMgaNA ghATanuM eka prakAranuM kataruM gUMca (e) strI. [ravA] dorAmAM gAMTha paDI javI e. (2) garadAla (-2) zrI. eka jAtanI pApaDI jevI vanaspati (lA.) ukela na maLe tevI paristhiti, AMTIghUMTI, muzkelI. garaba 5. khetaramAM UMDA neda karavAnI kriyA [0 avanI (rU. pra.) muzkelI naDavI. 0 ukelavI (rU. pra.) gU(ge)2sI strI. calo muzkelImAMthI pAra pADavuM. 05DhavI (u.pra.)ATI paDavI, maMjhAvuM] gurjara, gurjarI juo 'gujara-gurjarI.' [jena, saM. hastapratomAM gUMcavaNa (-2) strI. jio gUMcavavuM' + gu. "aNa" ta.ka.] dIrgha U vALI joDaNa paNa maLe che, have enI jarUra rahI nathI.] gUMcavavuM ke gUMcavAnuM eka AMTI-ghUMTI, asaraLatA. (2) mUMjhavaNa, galara, -na., ra jio guhalara' + gu. 'u svArthe ta. pra] musIbata, ukela na nIkaLe tevI paristhiti jao "gulara.' (2) gujju [rAkhavAnuM kANuM. (2) dUdha gUMcaNiyuM vi. [+ gu. "yuM ta. pra.] gUMcavaNa karanAruM, galiyuM na. kANuM. (2) daMtALanA dAMtAmAM eraNInuM DAMDanuM guMcavaNa-bhareluM gUMcavaNa.' mUlI strI. jIvaDAM banAveluM gheluM ke kAbaruM ghara, keTaluM gUMcavaNu strI. [ja "guMcavaNu" + gu. I' svArthe ta. pra.] gUlImbAya strI. [+ja "gAya.'] koTalAmAM rahetuM eka gUMcavavuM ja "gaMcAvuM'mAM. ['gaMcaNiyuM.' prakAranuM jIvaDuM gUMcavAdiyuM vi. [ja "guMcavADo'+gu. "IyuM" ta. pra.] juo gUluM na. e nAmanuM eka pakSI jio gU-saiNa." gUMcavADe rUM. [4 gUMcavavuM + gu. 'A' ka. pra.] jAo gUvALaNuM na. jio " + vALavuM' + gu. "aNuM chuM. pra.] gUMcavaNa. gUsabI puM, e nAmane eka prakArane jame guMcavAvavuM, guMcavAvuM ja gUMcAvuM'mAM. gUsI puMgusI-kUvA upara caDAvavAne saDha. (vahANa.) (2) guMca-chaLiyALuM vi. [jao gUMca-cha)LuM" + gu. "yuM + kuMtI upara 2khAte trIjo kUvo ghUsI (2)." AchuM" ta. pra.) gaMca-cha)LiyuM vi. + gu. "chayuMta. pra.] gUsI-kU-) [+ e "kU(kha)o.] ja gUMcaLAvALuM [nAnuM gUMcaLuM gataiNa na. [ja e "ga' + usaDavuM' dvArA.], viSThA sApha gUMca(-9)LI strI. jio "guMcaLuM' + gu. I' apratyaya.] karavAnuM sAdhana-ThIbaDuM ke pataruM maMca(-)LuM na. [saM. -prA. luchama-] gucchAnA AgRhila 5. [de. prA. ane jue "guha.) mevADa ane dakSiNa- kArano deraDI jevAne vIMTo. (2) "keila pazcima saurASTrane jano eka rAjavaMza, gehila, gehaleta. guMcavuM a. ki. derAmAM AMTI paDavI-gAMTha paDavI. (2) (saMjJA.) (lA.) amaMjhAvuM, maMjhavaNa anubhavavI. gUMcavavuM che., sa. ji. gaLI strI, eka jAtanI keLa gUMcavuM. gUMcavAnuM a. ki. gaMcAvuM. guMcavAvavuM punaH pre., gakara puM. e nAmane eka choDa [bharAvI karelI chatrI sa. phi. gaMgaDI strI. vAMsanI pAtaLI cIpamAM khAkharA vagerenAM pAMdaDAM gUMciyuM na. gADAmAM tarelAnI nIcalI lAkaDAnI paTTI gaMgaNuM strI. e nAmanI eka kALI mAchalI gaLiyALuM juo guMcaLiyALuM." gaNuM . [ravA.] nAkamAMthI avAja Ave evI rIte kAMIka chaLiyuM juo caLiyuM." aspaSTa belanAruM gUMchaLI o "gUMcaLa.' gUgale strI. e nAmanI eka mAchalI gUMchaLuM jao gUMcaLuM." gUgaLATa kuM. jio gUMgaLAvuM +]. "ATa' ku. pra.], gUja vi. sa. @> prA. gu] gupta, banuM gUMgaLAmaNa na, maNa (zya) strI. jio gUMgaLAvuM + gu. ja-vaTa (-vya) sI. jio "gaMja' + gu, "vaTa' ta. pra] "AmaNu" ka. pra.] gaMgaLAI muMjhAI javAnI sthiti, zvAsano chupI vAta, chAnI masalata, (2) (lA.) cevaTa, paMcAta lagabhaga avadha [gaMgaLAvI muke tevuM gUMjAyuM juo gaMjhAyuM," guMgaLAmaNiyuM vi. [ja gaMgaLAmaNuM" + gu. IyuM? ta. pra.] gaMjiyuM na. UMbADiyuM gUMgaLAvavuM ja gUMgaLAmAM gUjI "gujhI." gUgaLAvuM a kri. [ravA.] zvAsane avarodha thavAthI akaLAvuM, jue nuM.' amuMjhAvuM. gUMgaLAvavuM che., sa. kri. gaMgA(-jA)yuM jio - $ (-) +. "AryuM svArthe ta. gaMgA-ve' puM, ba. va. jio gUMguM' + vaDA.'] gaMgaNuM .] juo zuM.' [nAnuM khIru, khIsI hovAnI ke gaMgaLApaNAthI bolavAnI Adata zrI(jI) strI. jio - guMja) + gu. I ' strI pratyaya.] gUMgA- jue "gaMgA-vaDA." gajhaM(-ju) na. [sa. Ta-> prA. guga-1 vastromAM rAkha ca ma ca-cha LiyuM 2010_04
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1ra [jhiyA gRSa-ha vAmAM AvatuM paDavALuM khAnuM, gajavuM, khIsuM gaMdariyuM juo guMdariyuM." gaMjhiyA strI. e nAmanI eka mIThAI gUMdaluM jue "guluM-gaMDaluM.' gUThANu' na. [saM. [-thAna: > pro. puna-hRAAma-] guNanI gUMda-vaDI strI, huM na, jio "gaMda' + 'vaDI, DuM'] eka zreNI. (jena) jAtanI mAvAnI mIThAI, gulAba-jaMbu gUThuM navuM gharanuM thumaDuM gaMdavuM sakri. [2vA.] pagathI kacaDavuM. (2) (kaNakane) masaLavuM. na. kaNakamAMthI pADela , gulavuM (3) (lA.) mAra mAra. gUMdAvuM karmaNi, kri. gUMdAvavuM gUThaLa vi. goLa goLa vIMTALeluM, game tema AMTA mArI presa.kra. viTALeluM. ('UDaLa-gaMDaLa" e rUDha prayoga) guMdAI strI. jio ' + gu. AI'ta, pra.] (lA.) gUTho-pUDo chuM. gAMsaDI-peTalI, sarvasva, eLe-cALo cIkaNAI, cIkaNAveDA gUDhI Dho. cAmaDInA paTTAmAM eka tarapha cheDe sAmI gUdAI? vi. jio "gaMda' + gu. "AI' ta. pra.] gaMdAbAjunA AMkaDAmAM bharAvyA pachI labaData na rahe mATe mAMthI baneluM. (2) gaMdAnA raMga jevA raMgavALuM rAkhavAmAM Avate cAmaDAno gALo gaMdA-pAka yuM. [e '' + saM] gaMdAnI mIThAI. (2) ntare 5. jaMgalI bakare (lA) mAra, saMja nta puM. gUMca (2) vAMdho-vacake, zaMkA. (2) kalaMka, gUMdAvavuM, guMdAvuM ja e "gaMdavuM'mAM. [05 (rU. pra.) aTI paDavI, muzkelI AvavI, gUMdI strI. [saM. mundrA>iprA. dri] nAnAM kesarI phaLa 0 pATha (rU. pra.) AMTI pADavI, muzkelI nAkhavI]. thAya che tevuM phaLanA rasamAM cIkAzavALuM jhADa, (2) (lA.) gUtha (-zca) strI, juA "gaMthavuM.'] zarIra upara rUjha AvatAM AMbAnI eka jAta baMdhAtI graMthi.. (2) (la.) guMcavaNa, bhrAMti dI-pAka yuM. [+ saM] jue "gaMdA-pAka." gUMthaNa na. [juo gUMthavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] gaMthavAnI 6 na. [sa, mundrA-> prA. nAMdra -] athANAMmAM upayogI kriyA, gaMthAyelI bhAta [kAmano hunnara aMdara cIkAzavALuM sepArIne reThA jevaDuM lIlA raMganuM gUMthaNa-kalA(-La) strI. [+ saM.] gUMthavAnI kaLA, gaMbhaNa- phaLa. (2) gaMdInuM phaLa giMdAMnuM jhADa gUMthaNa-kAma na [+ juo kAma ] guMthavAnuM kAma, gaMdhavA do" . [saM. 1-> prA. rama-] athANAMnAM nI kriyA [gathaNavALuM | dadeg 5. jio "gaMdavuM' + gu. "e" ka. pra.] gaMdavuM e, ghaNiyA vi. [ o "guMthaNI' + gu. "AchuM' ta. pra.] sakhata mAra mAravo e. [0 kADha (rU. pra.) khUba mAra gUMthaNI strI. [jue "guMthavuM' + gu. "a" ka. pra.] gaMthavA- mAro] nI kriyA. (2) gUMthavAnI bhAta gaMdha puM, na. e nAmanuM eka dhImI cAnuM pakSI gUMthaNI-kAma na. [+ ja "kAma.'] jAo'gaMthaNakAma." gUMdhaLI strI. unALu juvAranI eka jAta - thavuM sa. kei. [saM, pratha> prA. nuMdha- dorA vagere taMtune AMTI gUMdhaLuM vi. meluM, malina mArI ekabIjA sAthe sAMkaLI levAnI kriyA karavI. (2) 56 sa. kiM. (lIMpavuM' sAthe mAtra vaparAtuM kriyApada) pAvuM eLayuM (mAthuM). (3) (lA.) magna karavuM, mazagula banAvavuM. karmaNi, kri. gaMpAvavuM che ,sa.phri. gaMthAvuM karmaNi, kri. guMthAva che., sa. kri. guMpAvavuM, gUpAvuM ja 'gaMpavuM'mAM. gaMthAgaMtha () strI jio "gUMthavuM, -dvirbhAva.] vAraMvAra gUMkADhI muM. AMTI, gUMca gezyA karavuM e guMcavaNa, mUMjhavaNa muMba8 paM. (gaDe" sAthe vaparAya che.) gumaDuM, gumaDa gUMthAmaNa (zya) strI. jio gUMthavuM,' -dvibhava.] (lA.) guMba-vela (tha) strI. e nAmano eka vele gUMthAmaNa na. [ja e "guMthavuM' + gu. "AmaNu" ka. pra.], NI gaMbaDI strI. [ e "gaMbaDuM.' - gu. "I' strI, pratyaya.] nAnI strI. [jue "thavuM" + gu. "AmaNa ku. pra.) guMthavAnI phekalI. (2) e nAmanuM eka jhADa. (beu "gUmaDI.') kaLA. (2) gUMthavAnuM mahenatANuM muMbaDuM na. zarIra upara thate kaThera , gumaDuM, gaMDa thAvavuM, guMthAvuM e "gaMtha'mAM. gRddhi strI. [sa.] lupatA, lAlaca. (2) Asakti gaMda(02) jue guMda,02." gRSNa vi. [saM.] lAlaca karavA jevuM. (2) na. lAlaca, gRddhi daho puM. e nAmanuM eka ghAsa cukyA strI. [3] lupatA, lAlaca, gRddhi, gRSNa gaMdavuM sa. ji. [vA.] kacaDavuM. gaMdavuM karmaNi, kri. dha na. si., pR.]gIdha pakSI, garajATuM [rAja, (saMjJA.) cUMdaDAvavuM che., sa. phi. gRdhrapati, . [saM] rAmAyaNamAMne jaTAyu nAmane pakSigaMdaDAvavuM, gaMdaDAvuM jue "gaMdaDavuMmAM. -patra vi., na. [saM] gadhanAM pIchAMvALuM bANa gaMdara juo "guMda, 2." gadhra-yaMtra (-yanTa na. [saM.] mAlasAmAna UMcakavAnuM yaMtra, guMdarato juo guMdara uccAlana yaMtra, UMTaDe. keIna' guMdara-pAka jue "guMdara pAka dharAja . [saM.] juo "gRdhrapati." jaMdarAvuM juo "guMdara TavuM." zraddha-dhUha kuM. [] UDatA gIdhanA AkAramAM AvatA gaMdariyALa juo "guMdariyALa senAne eka gRha 2010_04
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhasI 713. gRhasthANuM gRdhrasI strI [sa.] e nAmanI eka nADI. (2) zarIranA gRha-rekhA(-SA) zrI. [saM] svIkAra tarIke rakhAyelI hada, nIcalA bhAgamAM thato eka prakAranA vAtaroga DeTama lAIna [(lA.) suzIla strI gRha na. [saM., , navuM ghara, makAna, maMdira, sadana, (2) gRha-lakSmI strI. [saM.] gharanI lakSmIrUpa gharadhaNiyANI. (2) vidhAnasabhA ke lokasabhAne vizALa khaMDa. (3) (lA. emAMnA gRha-vATikA strI. [saM] gharanI najIkanI vADI ke bagIcA sabhyanuM jatha. gRha-vAsa 5. [saM.] dharamAMnA vasavATa, ghara-vAsa gRha-udyoga pu. , saMdhei vinA ghera beThAM thaI zake tevo gRha-vAstu na. [4] gharamAM vidhipUrvaka karavAmAM AvatA te te udyoga ke hunnara navo vasavATa [kuTuMba-nAza gRha-karma na. [saM! ghara-kAma 1 [jhaghaDe gRha- viccheda 5. [saM 1 kuTuMbIjanomAM phATaphUTa thavI e. (2) guha-kalaha 5. [saM] gharamAM eka kuTuMbanA mANaso vaccenA gRha-vijJAna na., gRha-vidyA strI. [saM] ghara saMbaMdhI vividha gRha- kArabhAra muM. [ + juo "kArabhAra.'] gharane AMtarika prakAranA viSayonuM zAstra, hema-sAyansa' vahIvaTa gRha-vyavasthA strI, siM] gharane vahIvaTa, gRha-kArya, gRha-kRtya na. [sa.] jue gRha-karma." gRha-vyAdhi chuMstrI. [se, muM.] eka prakAranI mAnasika gRha-leza puM[saM] jue "gRha-kalaha." roga, 'nausTaphiMjayA' [graha-taMtra gRhakhAtuM, na. [+ juo "khAtuM."] lokazAhI taMtramAM AMta- gRha-vyApAra che. [saM] gharanuM hareka prakAranuM kAmakAja, rika suleha-zAMti mATenuM sarakArI taMtra, hema-DipArTamenTa, gRha-zikSaNa na. [saM.] gharamAM maLatI keLavaNuM [kArIgarI hema-minisTrI" gaLI, chIpI gRha-zi95 na. [sa.] gharanA caNataramAM prajAyelI kalAgaha-gedhA, nadhikA zrI. siM] garoLI, giloDI, DheDha- gRha-zaMgAra (-zaS 2) kuM. [saM] gharanI sau daye-sajAvaTa gRha-chidra, gRha-chidra na. [sa, bIjA zabdamAM saMdhine gRha-zabhA strI. [saM.] gharanI AMtarika sajAvaTa abhAva) kuTuMbanI chAnI vAta gRha-saciva puM, [saM] gRhakhAtAnA maMtrInA khAtAne mukhya gRha-jIvana na. [saM] sAMsArika jIvana, gharanI raheNI-karaNI sarakArI adhikArI, "hama-sekreTarI" [dhara-saMsAra gRha-taMtra (-tanca) na. siM] gharane kArabhAra. (2) jue gRha-saMsAra ( saMsAra) kuM. [] gharane kauTuMbika vyavahAra, gRhakhAtuM." gRha-saMkAra (-saMskAra) puM, ba. va. [saM] gharamAMthI maLatA gRha-tyAga kuM. [saM] gharano tyAga. (2) saMsAra choDI de e ke paDatA sArA saMskAra. (2) evA saMskAranI chApa gRha-tyAginI vi., strI. [saM.] ghara cheDI virakta gRha-suzobhana na. [saM.] gharanI zobhAyukta sajAvaTa thanArI strI paNa devI. (2) (lA.) ghara-dhaNiyANI gRha-suMdarI (sundarI) strI. [saM.] gharane zobhA ApanArI gRha-devatA, gRha-devI strI. [saM] gharamAM sthApelI koI suzIla strI gRha-dvAra na. [saM.] gharanuM bAraNuM gRha-sUtra na. [sa.] juo "gRha-taMtra(1)." (2) gharasaMsAra gRha-dharma . [ . ] gRha pALavAno dharma, gRhastha ane gRha-sukha, gRha-santha na. [saM] gharanuM AMtarika sukha kuTuMbIjanee pALavAne niyama gRha-stha vi. [saM.] gharamAM rahenAruM. (2) . gurune ghera pati 5. sa. ] gharadhaNI. (2) chAtrAlayanI dekharekha abhyAsa pUro karyA pachI ghera AvIne lagna karI jIvanAre rAkhanAra adhikArI puruSa (varNAzrama-paddhatie), gRhasthAzramI puruSa. (3) gharagRha-patnI strI. saM.dhara-dhaNiyANI saMsAra mAMDIne rahelo puruSa. (4) ayAcaka vRttithI rahenAro gRha-pradhAna 5. [saM.] gRhakhAtAnA maMtrI, hema-minisTara' brAhmaNa, jemake nAgara gRhastha (cAcaka e nAgara brAhmaNa). (5) gRha-praveza paM. [saM] gharamAM dAkhala thavAnI kriyA. (2) rajA (lA.) khAnadAna ke bhAvALo mANasa, sajajana, "jenTalamena' vinA gharamAM praveza kare e (jadArI eka gune) gRhastha jIvana na [saM.] ghara-saMsAra mAMDIne gALavAmAM AvatI gRha-bali pu. siM. gRhadevatAne apAto bhAga, vaizvadeva jiMdagI gRha-bhaMga (-bha) paM. saM.] (lA) patnInuM maraNa, ghara-bhaMga gRhasthatA strI. [saM.] gRhastha hovApaNuM, gRhasthAI gRhamaMtana (-maskana) na. [saM.] gharanI sajAvaTa gRhastha-dhame 5. [saM.] gRhasthAzrama ke ghara mAMDIne rahelA gRha-maMdane (-macchanA) strI, [i] juo gRha-pAnI.' gRhasthanA niyama-karma vagere pharajo [gRhasthaveza gRhamaMtrI (-mastrI) 5. siM.] jae "gRhapradhAna." gRhastha-liMga (-li che) na. (sa] gRhastha tarIkenuM edhANa, gRha-medha chuM. [saM.] dvija gRha karavAne niyana homa, gRhastha-veza puM. [saM] gRhastha tarIke paheravAmAM Avato pizAka (brahmacArI vAnaprastha saMnyAsInA pozAthI de gRha-medhI . [1] gRhastha paData) gRha-yajJa chuM. [1] juo "gRhamedha." gRhasthanasaMgha (sa) paM. siM] gRhasthAzramIone samUha. gRha-yaMtra (nyatve) na. [] dharane kArabhAra, gRha-taMtra (2) gRhastha yAtrALuone yAtrA-saMdha gRharAjJI strI. [4] ghara-dhaNiyaNuM gRhasthAI strI. [+ gu. "AI' ta. pra.] jue "gRhastha-tA." gRha rAjya na. [saM.] gharane vahIvaTa, gharane kArabhAra, gRha-taMtra gRhasthANu strI. [+ gu. "ANuM strI pratyaya.] gRhasthanI gRharANI strI. [+ja "rANI.'] jue "gRharAjJI." patnI, ghara-dhaNiyANI, gRhiNI paMcayajJa 2010_04
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ gRhasthAvaTa 714 geDI gRhasthAvaTa (TathI strI, [ saM.+ gu, "avaTa' ta. pra.) e hecita vi. [e. + 3] gharane lAyaka gRhastha-tA." gRhaga 5. [ saM. + Sgho] juo gRha-udyoga.' gRhasthAvAsa . [ saM. + mAM-vAsa] gRhasthane rahevAnuM sthAna. gRhapakaraNa na. [ saM. + 35-4La] gharavakharI, rAcaracIluM, (2) gRhastha tarIke rahevuM e, gRhastha-jIvana gharane sarasAmAna vuiM, gharanA khapanuM gRhasthAzrama puM. [ saM. + mA-zrama] hiMdu paddhatinA prAcIna graha pagI vi. [ saM. + SuthI puM] gharamAM kAma lAge cAra AzramamAM bIje ghara mAMDI rahevAne jIvana-prakAra, gRhya vi. siM] gharane lagatuM. (2) gRhasthanA dhamene lagatuM gRhasthajIvana, "merIDa-lAIpha" (zAstra) gRhasthAzramI vi., muM. [sa, ] gRhasthAzramanuM jIvana gALa- gRhyasUtra na. [saM] brAhaNenI judI judI zAkhAonA gRhanAra, gharasaMsArI purUSa sthAnAM karmane lagato te te prAcIna satra graMtha gRhasthI vi, puM. [+gu. "I' svArthe ta.pra. "gRhastha." ge strI. chAparAnI chatane pATaDe, laga gRhasvAmI vi, pu. siM, puM.] ghare-dhaNI geITa . [.] zahera ke rAjamahAlaya jevA meTA makAnano guhAgata vi. [sa + mA-fra] gRhasthane ghera bahAranuM AveluM, daravAjo. (2) (lA.) (mULamAM daravAjA upara besatI, pachI mahemAna, paroNA tarIke AvI raheluM zaheranA judA judA bhAgomAM mukAyelI) polIsa-cakI. gRhAgamana na. [saM.+ma-jAmana] ghera pAchA AvI javuM e. (beu mATe' geTa.') [dvArapAla, geTa-kIpara (2) pitAne tyAMthI lagna bAda pariNIta kanyAnuM paline geITa-kIpara . [aM] daravAjA uparane cokIdAra, daravAna, ghera AvI rahevuM e geITa paM. [e.] daravAjAmAMthI pasAra thatA mArga gRhAcAra chuM. [ saM. + mA-vAra] gharanA niyama-rItarivAja geIma jI. [.] ramata gRhAdhipa-pati muM. [saM. + mA,ti) gharane svAmI. geke strI, garoLI, gileDI (2) janmalagnane graha, janmalagnamAM AvI rahenAra graha, gegaDI strIe nAmanI eka vanaspati ja-marArinA graha. (ja.) [Avelo bagIco gegaDuM na. lakhene badale ramatamAM vaparAtuM eka sukuM phaLa gRharAma paM. [saM. * mA-=Ana dhara pAsenA gharane aDIne gegaluM vi, [hi. gegalA] bheLuM. (2) DhaMgadhaDA vinAnuM, gRhAvAsa puM. [ + saM. mA-vAsa] gharamAM rahI jIvavAmAM AvatuM phUvaDa jevuM kacakacavuM jIvana, gRha-jIvana, gRhasthapaNuM [dharasaMsArI gegavuM a. kri. gumaDAM traNa jakhama vagerenuM pAkI jaI gRhAviSTa vi. [ saM. + mA-viSNa] gharanI aMdara AvIne raheluM, geja 5. [.] mApa. (2) mApavAnuM sAdhana. (3) bI. gRhAzrama puM. [ saM. + mAM-ama] cAramAMne eka ghara-rUpa Azrama, mAdA, "' [ke lAkaDAnuM sAdhana gRhasthAzrama geja-reila na. [4] pATA vaccenuM aMtara mApavAnuM loDhAnuM gRhAzramI vi., pR. [, .] gRhasthAzramI, ghara-saMsArI gejeTha (-Daya) sI. hAthInA puchaDAnI uparanI bAjue gRhAsata vi. [ + mA-Ra] gharasaMsAramAM DakhyuM rahenAra rAkhavAmAM AvatuM eka ghareNuM gRhAsakti strI. [ saM. + mA-vi7] ghara-saMsAramAM DakhyAM gejheTa na. .] sarakArI AjJA-patrikA rahevuM e gejheTiyara na. [aM.] sarakArI Adeza-patrikA ke Adeza-graMtha. gRhAMgaNa (grahANa) na. [ saM. + mana > maLa] (2) jemAM te te pradezanI sarvAMgINa mAhitI ApavAmAM gharanuM AMgaNuM AvI hoya te sarakAra taraphathI prasiddha thayela graMtha, gRhiNI strI. [3] patnI, gharavALI, dhaNiyANI, bhAryA | sarvasaMgraha gRhiNI-karma na. [sa. gharamAM patnIe karavAnuM kAma (patinI gejheTeDa vi. [e. sarakAre Adeza-patrikAmAM jenA viSayamAM zuzraSAthI laI gharane aMgenI badhI ja pharajo). jAherAta karI mAnya karela hoya te (amaladAra) gRhiNa-tyAga kuM. [sa.] patnIne gharamAMthI kADhI mukavI e geTa-apa na. [a] vastune bahAra Upasate Avata gRhI vi, pR. [sa., pR.] gRhastha, gRhasthAzramI, ghara-saMsArI dekhAva, uThAva gRhIta vi. [saM] pakaDI levAmAM AveluM. (2) samajhavAmAM geTaluM vuiM. gaTayuM, beThA ghATanuM, ThIMgaNuM AveluM, jANeluM. (3) (lA.) amuka eka rIte mAnI gUMTa2 "gArTara.' lIdheluM-pakaDI rAkheluM, "bAyaDa geDiyA puM. e nAmanuM eka vRkSa gRhItagama strI. [sa. + mA-ma] snAtaka thayelI strI, zrI zeTha (-Daya) strI, gaDa, gaDI, saLa. (2) baMdhana 'grejyueTa' (karve yunivarsiTInI janI snAtaka-upAdhi) geDa-gehAmaNI strI. e nAmanI eka ramata gRhIta-garbhA vi, sTI. [] sagarbhA, bhArevaDI strI, (2) geTalI strI, jio geDI' + gu. 'la svArthe ta. pra.] nAnI gAbhaNa pazu-mAdA geDI, nAnI lAkaDI [katI gRhIta-vAda 5. siM.] pakaDI rAkhelo mata-siddhAMta, bAyasa' geriyA puM. [ jue "geDI' + gu. thayuM" ta. pra.] mATe gulatavAdI vi. [sa, .] gRhatavAdamAM mAnanAruM geDI strI. jao "geDa.' gRhIta-trata vi. .] jeNe vata-niyama lIdhela che tevuM, vatI geDI sI. [8, prA. bi] ramavA mATenI eka cheDe gRhezvarI strI. [saM. + hRzvarI] patnI, dhaNiyANuM vALelI lAkaDI. (2) geDIdaDAnI ramatane daMDUke 2010_04
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ geDIdaDa 75 gera-hiMdI geDIdaDo DuM, strI. [jue geDI + "daDo.'] lAkaDI ane nukasAna, geralAbha daDAnI eka ramata - rimamAM niSNAta gera-baMbasta (gere bAbasta) chuM. [+juo 'baMdobasta."] geDI-bAja vi. [ ja geDI+ phA..pratya] geDI-daDAnI baMdobastathI UlaTuM-a-vyavasthA, arAjakatA gela na. e nAmanuM eka kApaDa gerabaMdha (gera-bandha) muM. [+jao baMdha.'] mone geNiyuM, geNuM (ge) na. ThIMgaNuM sAthosAtha vigathI cAlanAruM akhADAmAM snAyuone ghaDavA-TIpavA-maThAravA mATenuM gedarI strI. e nAmanI eka kALA raMganI mAchalInI jAta eka sAdhana ) e "gera-rasta."] geTalI strI, tADiyAmAMthI nIkaLatI geTalI, galelI geramArge (gera) ka. vi. [+ jao saM. + gu. 'e' trI. vi. ne mena (gena) na. strIonA paganI AMgaLInuM eka ghareNuM gera-munAsa(-siba (gera) vi. [+ e "munAsaba.'] genAI8 strI, aM] e nAmanI eka jAtanI mAchalI geravAjabI, aNaghaTatuM geneTa na. [a] batakanA jevuM eka dariyAI pakSI gera-rate (gera) kri. vi.[+ juo "rasto' + gu. "e" ao. gepa chuM. [aM.] be vastuo vacce paDato gALo, khacake vi. pra.]. gera-rAhe (gera) [+ juo "rAha' + gu. "e" geba (geba) kri. vi. [ara. gajaba] adazya, na dekhAtuM, trI. vi. ma. ] peTe mArge, kharAba raste, UlaTe raste alapa. (2) guma gera-vIta (gera- strI. [+ saM] kharAba rIta ke paddhati gebaDana na. [.) eka jAtanuM keTiMganuM kApaDa geralAbha (gera) kuM. [+ saM] ja e "geraphAyado." gabala puM. [.] chAparAne trikeNAkAra bhAga geravartaNUka (gera) zrI. [+ juo vartaNUka '], geravartana gebala puM. DaMgore, cheke (gera) na. [+ sa.] kharAba rItabhAta, kharAba AcaraNa, gebI (gebI) vi. [ara. gayabI] adazya, na dekhAtuM. (2) agya vartana (lA.) idriyAtIta. (3) agamya, gaDha, na samajhAya tevuM. gera-vale-99) (gera) kri. vi. [+ ja "vale.'] khAvAI [0 avAja (rU. pra.) AkAzavANI. (2) aMtarane avAja. gayuM hoya tema, tarata hAtha na lAge e rIte gajaba (rU. pra.) AsamAnI sulatAnI, rAjaka-devaka. geravavuM ja "ravuM"mAM. geLe (2. pra.) bhAre gapa. 0mAra (rU. pra.) gera-vahIvaTa (gera) puM. [+jue "vahIvaTa.'] duvyaMvasthA, kudaratI thapATa] aMdhera, arAjakatA [tevuM, ayogya, aNaghaTatuM] genuM vi. akkala vinAnuM geravAjabI vi. [+ juo "vAjabI.] vAjabI na hoya gebe pu. lAkaDIne jADo daMDa, DAMga geravAlI strI, jio ge' dvAra.] geru rAkhavAnuM vAsaNa gemanA mUDhA puM, ba.va. vahANanI bahAranI bAjane geravuM' vi. jio geru' dvArA.] gerunA raMganuM lAkaDAne te te bhAga. (vahANa) [anukULa geravuM a.kri. UlaTI karavI. (2) sa, kri. tajI devuM. geravuM geme (geme) kri. vi. samRddhithI parNa. ( ) sarva prakAre bhAve, karmaNi, phi. geravavuM pre., sa.phri. geya vi. [saM.] gAI zakAya tevuM [geya tatva gera chuM. [juo "geru' + gu. "e" svArthe ta. pra.] (lA.) geyatA strI., - na. [saM.] gAI zakAvAnI paristhiti, ghauMnA pAkamAM Avate eka roga, geru gera (-2) strI. gheravAnuM TALuM, vera gera-vyaya (gera) kuM. [+ saM.) durvyaya, apa-vyaya, kharAba gerara (gera) vi. [ara. gaDha ] ("kharAba" vinA' 'niSiddha rIte karavAmAM Avelo kharca ke upayoga vagere arthane arabI parvaga. gu.mAM arabI-phArasI zabdo gera-zirasta (gera) 5. [+ ja "ziraste.'] rIta-rivAja uparAMta saMskRta ane tadabhava vagere zabdone paNa lAge che. dhArAdhoraNa paraMparA vagerethI UlaTI rIte vartavuM e, beTI jae nIce.). rIta-paddhati gera-amala (gaira) 5. [+ ja e "amala.'] geravAjabI gerazista (gera) strI, [+ juo 'zista.'] zistane zAsana, kAnanI sattAne durupayoga, 'misa-phijhansa abhAva, azista. (2) vi. zista vinAnuM gera-AbarU (gaira) strI, [+jae "AbarU.] badanAmI, gera-sakhuna (gera) kuM. [+jae "sakhuna.] kharAba zabda, apajaza, apakIrti [AvaDatano abhAva apazabda, a-ghaTita vANuM gera-Avata (gera-AvaDatya) strI. [+ jue AvaData.'] gera-samajha(-ja), 0Nu (gaeN-) strI. [+ "samajha(-ja), gera-InasApha, gera-IsApha (gera) ! [+ juo "InasApha- 0Na."], gera-samajha(-jItatI (gera) strI. [+ isApha.'] anyAya [jAtane vaparAza "samajhata,-tI."] beTI samajha gera-upayoga (gera) chuM. [+saM.] kharAba upayoga, khoTI gera-salAmatI (gera) strI. [+ juo salAmatI.'] salAgerakAnUnI (gera) vi. [+ gu. "I' ta. pra.], gerakAyade matIne abhAva hoya ema, anupasthita (gera) vi. [+ juo 'kAyade + gu. TI. li., e.va, "e gera-hAjara (ge) kri. vi. [ + juo "hAjara."] hAjara na pra.), gerakAyadesara (gera) kri. vi. [+juo kAyadesara.'] gera-hAjarI (gaira) strI. [+ jue "hAjarI....] hAjarIne kAyadAthI viruddha, kAyadA viruddhanuM ni khyAla abhAva, anupasthiti gerata (gera) strI, [ara.] mAna-zaramanuM bhAna, mAna AbarU gera-hiMdI (gera-hindI) vi. [ + juo 'hindI.'] hiMdI na geraphAyado (gera) 5. [ + juo phAyada.] phAyadAthI UlaTuM hoya tevuM, hiMda bahAranuM, a-bhAratIya 2010_04
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ geraMTI geDu ahama geraMTI gaeNranTI) zrI. [aM.1 bAMhedharI, baMdhaNI, jAmInagIrI, gesa-plAMTa (lAnTa) . [saM] gesa pedA karavA mATe Ubha hAmI. karavAmAM AveluM yaMtradinuM mALakhuM geraTI (geranTIDa) vi, [] bAMhedharIvALuM, hAmIvALuM gesa-kilara na. [aM.] je jamInanI nIcethI gesa nIkaLavAnI gerAvuM ja o geravuM'mAM. zakayatA hoya nIkaLato hoya tevI jamIna gerAMTI strI. meMdInA jevI e nAmanI eka vanaspati gesa-phekaTarI strI. [.] lAkaDAM kelasa gaMdakI vageremAMthI geriyata (geriyata ja rata." gesa banAvavAnuM kArakhAnuM ge-gheriyA juo "gere -"dhe ." gesa-baeNga strI. [aM] gesa bharavAnI rabaranI kothaLI gerIlA puM, ba. va. [aM] senAmAM niyamathI baMdhAIne na gesa-burakhe . [ + jue burakha."], gesa-mAraka ! rahetAM vecchA pramANe yuddha karato tAlImI mANasa [aM. jyAM ekasijana maLavAnI muzkelI hoya tevAM UMcAM gerIlA-yuddha na. [ + saM. ] gerIlA prakAranI a-vyavasthita sthAne upara janArA kasijana para pADanAre burakhe laDAI gesa-lAiTa strI. [aM] gesa-pAipamAMthI vahetA pravAha dvArA gera chuM. [saM. jairiva>prA. jada-] pahADa DuMgara vagerenI baLato dIvo [je eka kAgaLa karADamAMthI nIkaLatI eka khAsa prakAranI rAtI mATI. (2) gesa-lAITa pepara 5. [aM.] pheTogrAphImAM vaparAte bromAIDa (lA.) jIo geravo." gesaLI, gesuDI strI, dhULa, rajA ge(gha) (-ri, juo ghere. [bhake, khero gesa 5., zrI. [pha. gesUDI strI. [+gu. "DI' svArthe gero chuM. [ ja e "gara' dvArA ] pAMdaDAMne paDele jhINe ta. pra.] vALanI laTa, jhalaku [spiriTa gela (gaila puM, na. lADa ke vahAlathI bharelI ramata, kIDana, beselIna na. [aM.1 poliyamamAMthI banAvele halakA vajanane (2) lADabharyo AnaMda, meja. (3) laTake, cALo geTa puM, na. [4] mahemAna, pare gelana . [aM] pravAhI padArtho mApavAnuM Azare pAMceka kilonuM gesTa-hAusa na. [4] atithi-nivAsa, ke usa na. [aM.] atithi-nivAsa, mahemAnone - eka aMgrejI mApa taravA-rahevAne utAro gelapa strI. [.] ghoDAnI eka cAla, kadakA-cAla gehavAla na. eka jAtanuM e nAmanuM vAcALa pakSI gela-phaLa (gela) na. [jae "gela+ "phaLa."] mIMDhaLa gehA zrI. lokhaMDanI ThAThaDI (pArasIomAM vaparAtI) gela-bAjI (gela-) zrI. [ ja gela' + "bAjI....] lADa geLa (zaidhya) zrI. e nAmanI eka vanaspati bharelI 2mata, kIDana gaMga (ge) strI. [aM] TeLuM, ToLI, TukaDI gela-maradAI (gela-) strI, jio "gela' + "maradAI.'] (lA.) gaMgaTa geMgaTa) na. [2vA. sustI, becenI. (2) meja, AnaMda beparavAI thI kAma karavAnI paddhati ke rIta gaMgaTiyAM (gaMgaTiyAM) na, ba.va. [+ gu. IyuM' ta..] managela(-lerI strI. [aM.] vizALa makAnanI AgaLa pAchaLanI gamatuM re, zuM maLyuM hoya evI sthiti laMbAIvALI osarI. (2) pagathiyAMvALI besavAnI racanA geMgaDuM geMgaDuM) ne. kAkaca, kAkaciyo (thiyeTaramAM hoya che tevI) [ramavuM, khelavuM geMgara gera) . [] mukAdama, nAyaka gelavuM (gela) a. kri. [ jue "gela,'-nA, dhA.] lADamAM gaMgATa (gaMgATa) 5. [ravA.) ghATa, garabaDATa. (2) gabharATa. geliyama zrI. [ e. ] e nAmanI eka navI zodhAyelI (3) bhAre zeka dhAtu, (5. vi). gaMgA-DA (gaMgA- puM, ba. va. [ja e zuM + 'vaDA.'] gelI sI. [.] chApakhAnAMmAM goThavAyelAM bIbAMone ge- geMge ke meM karavAnI Adata, rotalapaNuM ThavavAnuM laMbAIvALuM sAMkaDuM lAMbuM sapaDA jevuM sAdhana. (2) gaM gaM gaM gu) vi. [ravA.] ratala, sahajamAM raDI paDe tevuM (lA.) "gelI-mUpha [khanija, (pa. vi.) geMgepheMphe (gaM geM-kaeN kaeN) na. rivA.] meLa vagaranuM bolavuM gelInA strI. [4] sura banAvavAmAM vaparAtuM eka prakAranuM e, sAcA javAba na ApI zakavAnI sthiti gelI-prapha na. [.] chApakhAnAmAM zailImAM goThavelAM bIbAM ge geMge) puM, viThAnI goLI banAvI laI janAra jIvaDuM uparathI sIdhI chApa laI kADhavAmAM AvelI kAgaLa uparanI gUMghaTa (meM dhaTa) vi. [ravA.] masta, cakacUra [malamala chApa (je sudhAravA apAya che.) [0kADhavuM (rU. pra.) gelInI gaMjeTikA (ge-jeTikA) strI, e nAmanuM eka mulAyama kApaDa, chApa kADhavI) gaMTha (gaMTha) strI, e nAmanI eka mAchalI geluM (geluM) vi. bheLuM, nikhAlasa geMDa (geDa) . e nAmane eka choDa gelavenAIjhaDa vi. [] jasatane DhoLa caDAveluM (pataruM vagere) geMDa(Da)ka (guMDa(-3)ka) 5. [saM. --> prA. DuM gu. "ka" gelavenamITara na. [aM.] vighatanI zakti mApavAnuM yaMtra svArthe tA. pra.] daDo. (2) galageTe gesa puM. [.] kArbanamAMthI thato vAyu (lAkaDA vageremAMthI geimeMTalI (geMDa-muMDalI), meMhalI (guMDalI) strI. e bahAra dekhAto ke peTamAM thata). (2) kolasA vagere bALIne gaMDaka.'] guMcaLuM athavA peka karelI gaMdakImAMthI ke jamInanA peTALamAMthI geTavaDa (gaMDavaDa) . gophaNa meLavAto IMdhaNanuM kAma kare te kArbana-vAyuM geMDI-meDI (maeN DI-meMDI) ja gaMDa-muMDalI.' gesa-eMjina (enjina) na. [aM] gesathI cAlatuM enjina geDu () puM. e nAmane eka choDa 2010_04
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaMDuka gokharu zamyA meMDaka (maeN DuMka) ja gaMDaka.' gekare chuM. rivA] hAhAkAre, zora-bakera geDe (ge Do) 5. [sa, 10->prA. rama-] jADI cAmaDInuM ge-kula(La) na. [saM.) gAyanuM dhaNa. (2) e gokuLiyuM." beThA ghATanuM kALA raMganuM eka jaMgalI hRSTapuSTa jAnavara (pANa- gekula-caMdra (-candra), 0mA puM. [sa, degmama:] gokuLanA vALAM jaMgalomAM thatuM) [phaLo daDe caMdrarUpa zrIkRSNa. (saMjJA.) gaMda (guMda) muM [ saM. zat>prA. , hiM, 3 daDo, (2) kulacaMdramAjI (-candramAjI) 5., ba.va. [saM. + "jI" mAnArthe] guMdala (gaeN dala) vi. meTuM ane samRddha puSTimArgIya AcAryonI sAta gAdIomAMnI pAMcamI gAdInuM guMdAla (geMdAla) vi. jADuM bhAre bAMdhAnuM. (ca.) e nAmanuM sevya zrIkRSNasvarUpa (rAsanuM). (saMjJA.) rika puM. [saM.] jue "geru.' gekulanAtha, 0jI puM, ba. va[sa.] gokuLanA svAmI gareya na. [saM.] zilAjita zrIkRSNa. (2) puSTimArgIya AcAryonI sAta gAdIomAMnI ge- zrI. [3, 5, strI.] gAya (gu. mAM A zabda ekalo cothI gAdInuM e nAmanuM zrIkRSNasvarUpa. (saMjJA.) (3) zrIvaparAto nathI, moTe bhAge tatsama zabdomAM pahelA pada vallabhAcAryajInA putra zrI veThThalanAtha gusAMIjInA cothA putra tarIke ja jovA maLe che. jeo nIce aneka saM. tatsama jemanA peTA saMpradAya "je je gekaleza'vALA tarIke jANIne giI che.) (saMjJA.) geiThA puM, ba. va. sUkAM chANAM (khAsa karI gAyanAM aDAyAM), gekula-lIlA strI. [saM.] gokuLa gAma ane pradezamAM prIgeitara na. gAyanuM mUtra, go kRSNanI purANomAM gavAyelI krIDA goI strI. eka vakhate AMgaLIthI pIMjI zakAya teTaluM 3 gekula-stha vi. [saM] zrIvallabhAcAryajInI jJAtine AMba geI(-I)ThAkuM., ba.va. sUkAM chANAM (khAsa karI gAyanAM aDAyAM) telaMga velanADu brAhmaNomAMno gokuLamAM jaI rahele phirako gekare chuM. e nAmane eka phula-choDa (puSTimArganA gosvAmIe gokulastha bhadonA putrone kanyA ge-kaNuM chuM. [ saM. ] gAyane kAna. (2) na. dakSiNanuM eka paraNAve che, emanI putrIone putro mATe svIkAre che.) zivatIrtha (malabAramAM). (saMjJA.) gekulAdhIza, thara . [+ saM. adhIrA -ravara] gokulanA gekakAra , gokarNAkRti strI. [ + saM. mI-bhAra, mA-fa] svAmI zrIkRSNa, gaeNkulezvara, (saMjJA.) sAmasAmI pilI hatheLI rAkhI bhIDelAM AMgaLAMthI thato gekulASTamI strI, [+saM. maramI.] juo "gokaLa AThama." gAyanA kAna jevo AkAra. (2) gAyane kAnanA AkAranuM gokuliyuM na. [saM. jo + gu. "iyuM' ta..] juo - gekarNAsana na. [ + saM. mAna] yuganAM 84 AsanamAMnuM kaLiyuM." (padyamAM) eka Asana. (ga.) gekulita-Li) puM. [saM. + gu. "thayuM ta...] (lA.) gekasthi na. [+ saM. ma]i picA temaja pagamAM AveluM kAma athavA virahane lIdhe thatuM gopIonA jevuM duHkha gAyanA kAnanA AkAranuM hAha, "skepheIDa bona' gekuleza, nazvara chuM. [+ saM. hA,-22] jue "gokulAdhIza." gekaNa strI. si.] e nAmanI eka vanaspati gekuLa jue "gokula." ge-kalI strI. [saM. + phA. kazIdanuM ] go-vadha, gehatyA gekuLiyA jue gokuliyo." gokaLa AThama (-mya) strI, siM, nokaruM ? ja e "AThama."] gekha (gekha) puM, [saM. avakSiprA . 30NI (gAyanI paurANika rIte gokuLa(mathurA najIka camunAne sAme kAMThe)mAM AMkhanA ghATane thatuM e uparathI) dIvAlamAM khUba nAnuM naMdarAyane tyAM vasudeva bAla zrIkRSNane mUkI jatAM vaLatI savAre tAkuM, gokhale. (2) chajuM, kaThe, jharUkhe, ramaNe, raveza putra jamavAno AnaMda varatAye e batAvavA UjavAto gekhANa na. [jue gokhavuM" + gu. "aNu" ku.pra.] gokhavuM parvane janamASTamIne divasa-zrAvaNa vadi AThama, kulA- e, vAraMvAra uccArI yAda rAkhavuM e TamI. (saMjJA.) gekhaNa-padI strI. [ + juo "paTTI."](lA) gokhI gokhIne gekaLagAya strI. [saM. jo+jao "gAya"] (lA.) comAsAmAM meDhe karavuM e thatuM lAla makhamala jevuM suMvALuM ziMgaDIvALuM nAnuM jaMtuM. (2) gekhaNiyuM vi. [ja e "gekhaNa' + gu. IyuM' ta...] khyA kocalAvALuM bhInAzavALI ane gaMdI jamInamAM thatuM nAnuM karavAnI TevavALuM. (2) gekhI gokhI yAda rAkheluM jaMtuM (ene paNa ziMgaDI hoya che ne meTuM gAya jevuM hoya che.) ge-khara chuM. [saM.] gAya sAthe Ucharelo gadheDe. (2) gAmAM gokaLagAMDa vi. [+ juo 'gAMDuM.'] zrIkRSNa pAchaLa 28 Ucharelo godho ke sAMDha [vadhI paDelAM roDAM lAgatAM gAMDA jevI thayelI pIenA jevuM, heta-premamAM gekharavA puM, ba.va. ITavADAmAMnAM I TenAM bahu pAkI gaye bhAna vagaranuM gekhara 5. siM. jo brupa->prA. navaluraSa-] eka jAtane gekaLiyuM na. [saM. jovu0 + gu. chachuM' svArthe ta. pra.] kAMTAvALAM nAnAM pauSTika phaLono choDa, Ubhe gokharu. mathurA pradezamAM mathurAthI nIcale pravAhe yamunAne sAme kAMThe (2) jamIna upara khetaro vageremAM chAbanI mAphaka patharAtuM AveluM zrIkRSNanI vihArabhUminuM kula' gAma(jyAMnA naMdarAya vadhu nAnAM pauSTika phaLAnuM thumaDuM, beThe gokharu. (3) (lA.) ahIrane tyAM emane janma manAye hato.). (padyamAM.) DhAla uparane lokhaMDane khIle. (4) hAthInA page bAMdhavAnuM gekaLI 5. siM joi> prA. zAstrama-] gAyane kAMTAvALuM sAdhana. [0 veravA (rU.pra.) viddha karavuM) govALa. (2) rabArI. (3) bharavADa gekha-zayyA strI. [+ saM.] kAMTAvALI pathArI 2010_04
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ gokhaliyuM 18 gAjara gekhaliyuM (ge) na. [ja "gokhalo + gu. "IyuM" svArthe thoDuM khAdya, gAyane khAvA ApavAne anubhAga ta...] (lA) madhapUDAnuM dareka khAnuM [nAne gokhala geghara . [saM. zo-a>prA. -varI (lA) mATe ane gekhalI (gera) strI. [jao 'khalo' + gu. 'I' strI pratyaya.] vakarelo bilADe. [0 jevuM (rU. 4) jADuM ane mAteluM] gokhale (-) puM, jio gekha" + gu. luM' vArthe ta. pra.] gedharI che. bharUca ne vaDodarA vacce thato e nAmane nAne gokha, tadana nAnuM tAkuM. (2) (lA.) dAMta vinAnuM moTuM eka kapAsa gekhavuM sakri. [sa. > ghor dvArA.] yAda karavA mATe geghala pu. lAkaDAnA trikoNAkAra TukaDAmAM eka cheDe vAraMvAra bolavuM. [gekhI kADhavuM, gekhI nAkhavuM, gekhI vIMdha pADI emAM derI parevIne banAveluM sAdhana pADavuM, gekhI mAravuM (rU. pra.) arka samajhAya ke na geghAta . siM] go-hatyA samajhAya e sthitimAM paNa mukhapATha karI levuM. gekha rAkhavuM be-ghAtaka vi. [sa.], ge-ghAtI vi. [sa, pR.] -hatyAruM (rU.pra.) agAuthI yAda karI rAkhavuM (mukhapATha thAya e rIte)]. ge-ghata na. [saM.] gAyanA dUdhanAM dahIM-chAsamAMthI tAravelA gekhAvuM karmaNi, ji. gekhADavuM, gekhAvavuM pre, sakri. mAkhaNanuM dhI [mahemAna (vaidika zabda) gekhAvuM vi. jio "khavuM" dvArA.] gekhavAnI TevavALuM ge-dana vi. [saM.1 ja e "geA-dhAtaka." (2) puM. atithi, khATara sakri. [ja e "geAkhavuM' dvArA. gekha gekha karyA ge-caNI strI, si. nodhUmane "go' + caNuM.'] ghauM caNAnuM karavuM, yAda rahe e rIte vAraMvAra pATha vagerenuM Avartana mizraNa. (2) ghauM ane caNA bheLA vAvavAmAM AvelA karyA karavuM hoya tevuM khetara gekhADavuM, gekhAvavuM, gekhAvuM ja "khavuM'mAM. ge-cara vi. [saM] idri jene anubhava karI zake tevuM. gokhare 6. saM. nokSarava->prA. -] (lA.) jenI (2) pratyakSa joI zakAya tevuM. (3) gAyo ane pazuo pheNa gAyanI kharI jevI dekhAya tevI jAtane sarSa jyAM carI zake tevuM (na kheDAtuM bIDa ke jamInanuM taLa). gekha ( kho chuM. [. javAkSa->prA. 13vazvaga-3 (4) jamarAzimAM pite pitAne sthAne sUrya vagere graha dIvAlamAM ArapAra hoya telo gokhalAnA AkArane khAze jemAM jaI rahyA che tevuM (graha vagere). (ja.) (5) na. ke bAkoruM. (2) (lA.) pakSIne mALo cariyANa jamIna gogaTha - zrI. [2vA.] (lA.) magaphaLane jhINe kacaro caratA strI., -tva na. [4] idrithI anubhavI zakAvAnI gegaDiyuM vi. jio "gagaDuM + gu. "yuM te.pra.] samajhAya sthiti. (2) pratyakSatA nahi tevuM aspaSTa uccAra karanAruM, gagaDuM becara-bhUmi strI. (saM.gAyo temaja DheranI cariyANa jamIna gogaDI strI. [ja e "gegaDuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] gocarAI zrI. [sa. + gu. "AI" ta. pra.] gAyone carAvavA magaphaLInI nAnI ziMga laI javAnuM mahenatANuM mAdhukarI, bhikSA gegaDuM vi rivA.ja "gogaDiyuM.' gocarI strI. [saM.] grahonI eka prakAranI gati. (2) (lA.) geraho puM. [vA] dhANu zekatAM phUTyA vagara rahI jatA ge carma na. [saM] gAyanuM cAmaDuM. (2) (lA.) seLa corasa jANe, ogaNe. (2) dALa vagerene karaDu dANo. (3) hAthanuM eka januM mApa kapAsanuM pAkathA pahelAM sukAI gayeluM che DavuM gocaluM ne. mANase ke pazuonuM vartulAkAre ekaThuM thavuM e, gega-bAvajI puM. [de. prA. saMjJA jovA + bApajI'> iliyuM. (2) vamaLa, kaMDALuM. [lAM gaNavAM (rU. pra.) bAvajI'] (lA.) jaMtara-maMtarano jANakAra mANasa, bhave manamAM ne manamAM amuka viSayanI ghaDamathala karyA karavI, geya puM. eka prakArane gheDe (2) AnAkAnI karavI, nizcaya upara na AvatAM khulAse gegasa na., ba.va. [e.] tApa sAme paheravAnAM raMgIna kAcanAM caramAM. (2) loDAnI aMdhArI gecavuM sa. kei. rivA.]AMcavuM. gocAvuM karmaNi, kri. gecAvavuM gagaLa paM. rivA] ghere avAja. (2) haDapacI nIceno , sa. kri. [gerecana gaLA tarapha lacI paDato bhAga. (3) UMTa mastImAM Ave gecaMdana (-candana) na. [saM.) eka jAtanuM sugaMdhI lAkaDuM. (2) tyAre moDhAmAMthI bahAra kADhavAmAM Avate jIbhanI pAchaLa ge-cAraka vi., pR. [saM] gAyone ge vALa no tALavAne bhAga [vALa paththara gecAvavuM, gAvuM jae "geAcavuM'mAM. gegi kuM. jio gogI' + gu. 'chayuM' ta. pra.] gI- gecI strI. e nAmanI eka mAchalI gegI strI. [ravA. paththaramAM pratyeka nA khAMco ke khADe ge-cIka strI. [e. + saM. 1>prA.lITI] ge zALAmAM thatI gegu strI. e nAmanI eka bhAjI eka jAtanI bArIka jIvAta genuM vi. rivA.] AvaData vagaranuM. (2) mAla vagaranuM, geruM na. cUnAnA paththaravALI jamIna bevuM, vitA vinAnuM go-jaI (go-je) DuM siM. romamAMthI go' + saM. 1 gege pR. [. prA. nAma-] (lA.) sarpa, ghodho >prA. i-] ghauM ane java bheLA vAyA hoya tevA pAka ge-graha puM, haNa na. [saM.] gAyane pakaDI laI javAnI mejakara 5. kAnakhajUro kiyA, gAyonA dhaNanuM haraNa ke cerI ge-jana na. [saM. zo dvArA] haraNanI jAtanuM eka pazu ge-cAsa puM. [saM.] jamatAM pahelAM gAyane mATe ja kADheluM gejara jAo geja kara." 2010_04
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ ge-jata 719 gAThI ge-jAta na. [4] gAyanI olAda geTA-kera strI. jie "geTa' + "kara.'] geTAnI bhAtanI ge-ti zrI. [saM] gAyano varga kapaDA ke kApaDanI kinAra ge jAti-sudhAra chuM. -ra ii, [e. + o "sudhAra' ane geTavuM a. kri. [jao "geTe,'-nAdhA.] gaMcavAnuM, geTe sudhAraNA.'] gAyanI jAti ke olAdanI sudhAraNA caDavuM. (A dhAtu bahu vyApaka nathI; "geTavAvuM' rUDha che.) gejAdare 5. dharmAdAnuM gocara geTALe . jio 'goTe' + gu. 'AchuM" ta. pra.] (lA.) gena-jhA) kuM. saM. 1NAnA> prA. "jJAna] dharanI aMdara gUMcavaNa, (2) garabaDa, a-vyavasthA. [0 kare, vALa oraDe. (2) gajAra (rU. pra.) UthalapAthala karI nAkhavI, vaLa (rU. pra.) gajAriya puM. gillIdAMDAnI ramatamAM gabImAM gillIne rAkhI UthalapAthala thavI. (2) nukasAna thavuM] . enI aNI upara dAMDiye mArIne levAmAM Avate dAva geTALa-pi(-5)hALo . [ + ja e "piMDa'-'pAMDa' + gu. gejI na. e nAmanuM eka rU ALe' ta. pra.] khAsa karI hisAbamAM garabaDa karavI e gejIha puM. eka jAtane kene roga geTaLiyuM vi. [jao TALo' + gu. IyuM' ta. pra.] geTALe genuM vi. gaMduM, meluM. (2) cuMthAyeluM karanAruM. (2) goTALAvALuM gejhara ja "gojAra." geriyuM na. [ja "goTe' + gu. "iyuM" ta. pra.] pAghaDInI gejhAraNa -ca) strI. [4o gojhAruM' + gu. aNa strI pratyaya.] aMdara nAkhavAne-ghAlavAne TukaDe, betAnuM. (2) dhumADAvALuM gojhArI strI, hatyArI strI raNuM gejhAruM vi, si, jone gu. vikAsa] (lA.) keAI paNa prANI merI strI, jio geTa' + gu. "I' strI pratyaya. nAno pazu pakSI mAnava vagerenI hatyA karanAruM, hayAruM, ghAtakI, geTe, daDI. (2) tamAMku paDe, tamAkunI AMTI. (3) khUnI. (2) jyAM hatyA thaI che tevuM (sthAna) chANamAM kelarI vagere nAkhI banAvavAmAM Avate goLAne geTa che. daDAne AkAra (ekale na vaparAtAM 'goTe-geTa' ardha AkAra. (4) kasaba banyA pachI raheta dhAtunI goLI. vaparAya che.) (5) gaLA vageremAMnI nAnI gAMTha geTa(-TI)kaDuM(9) vi. jio "geTakuM' + gu. "huM'--luM' svArthe ta. pra.] bakakA ghATanuM, ThIMgaNuM, baThake geTaDe-la) 5. jie "goTo' + gu. IDuM'- IluM ta. pra.] gakI sI. [jae "geTakuM' + gu. "I' pratyaya.] kAM kapaDAne banAvela geTa, kapaDAne daDo ziMgaDAMvALI bheMsa miToLa ghATanuM ThIMgaNuM TI-DI)ma-9) jAo goThImaDuM.' gekuM vi. jio geTa' + gu. kuM' svArthe ta- pra.] gALa- gerIlA . e nAmanI eka ramata goTaka . jao 'guTake." (2) kAthAnAvALuM masAledAra geTaluM na. jio "geTa' + gu. IluM? ta. pra.] geTAnA pAna. (3) ramatamAM vaparAta ThIkarAne TukaDe. [kA gaNavA AkAranuM galuDiyuM (rU. pra.) paMcAtamAM paDavuM]. geTalo ja e "geTaDe.' geTa-pITa ki. vi. [ravA.] aMgrejI bolavA jevo abhinaya geTuM na. e nAmanuM eka dhAnya karavAmAM Ave ema geTe-geTa kri. vi. jio "goTe,' -dvirbhAva.] uparAuparI geTa-pe-mo)Ta kri. vi. [jue "geTa,' -dvirbhAva.] meDha dhumADAnA goTA UThatA hoya ema mAthe oDhI TaTayAM vALIne suteluM hoya e pramANe geTa-meTA DuM, ba. 1. [ goTe,' - dvirbhAva dhumADAnAM geTa-TI)maDuM-luM) jue goThImaDuM.' nIkaLatAM aneka gaMchaLAM geTa-moTa jae "geTa-paTa." [paTTInuM kApaDa geTa puM. [goLa AkArane kAraNe ja e goTa' + gu. "o' goTala na. jhIka jarIvALA kamakhA ke cAlI upara mUkavAnI svArthe ta. pra.] kapaDAMne daDe ke goLa, kapaDAMne geTalA strI, e nAmanI eka dezI ramata, damoTI vIMTe. (2) phalanI khIlavAne mATe pUrNa bharAyedhI kaLI geTa(-)lI strI, jio "geTa(-8)le' + gu. 'I' strI pratyaya.] (3) kula tere, gajaro. (4) nALiyeramAM garavALe baMdha nAno goThale bhAga. (5) (lA.) gUMcavADe, goTALo, chabaraDe. [0 ghAla geTa(-)luM na. phaLanI aMdara bI-rUpa kaThaNa bhAga (rU. pra.) goTALo kare. (2) kusaMpa karAvo, 1 caha(8) geTa-3)le pR. juo 'geDaluM,'-khAsa karIne kerIne geThalo. (. pra.) peTamAM vAyune goLo . 0-vaLa (2. pra.) (2) (lA.) paga vagerenA snAyune geLAkAra sojo. [-lA graMthAI javuM. 0vALa (rU. pra.) cuMthI nAkhavuM] kADhI nA-nAMkhavA (rU. pra) herAna parezAna karavuM -la geTa-piM-1) puM. [juo "geTa' + piM(-)De."], bAjhavA (rU. pra.) hAthapagamAM sojo AvI kaLatara thavI] geTa-poTo pu. jio geTa'- dvirbhAva.] jematema vI TI geTavavuM sa. kri. jio "geTe,'-nA. dhA.] goTe caDAvavuM, levAmAM Avela AkAra maMjhavaNamAM mUkI devuM. geTavavuM karmaNi, [ka geTavAvavuM geDa-Thatha) strI, [, gogi> prA. noTafTha) vAtacIta, geThi. che., sa. ji. (2) (lA.) ujANI, pakanika." (3) hoLInA tahevAramAM geTavAvavuM, geTavAvuM jue "geTavavuM'mAM. raMga chAMTanArane apAtI bheTa. (4) lagnAdi prasaMge snehIo geTa-karaNa na. e nAmanI eka vanaspati taraphathI apAtuM jamaNa 2010_04
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ goThare 720 gota ! mitra, zae, D jaina derAsarane ' geDImeDI , "goTha' ke na. (juo geDa gekara (6) strI- sADI-sADalA vagerenI kinArIe makavAmAM sebatI AvatI kAra ke kinAra geDI muM. [sa nor-> prA. ThiMga-mitra, gaDhiye, zeTha na. siM joDha>prA, ro] goThaDuM, nAnuM gAmaDuM (.mAM bhAIbaMdha. (2) jaina derAsarane pUjArI atyAre pracalita nathI. gAyovALA nesaDAne vAcaka joka geDImaDI strI. nAnAM mIThAM ane kaDavAM nAnAM phaLa ApanAre zabda hatA e nesaDAone samaha goTha ke "goThaDuM.') cIbhaDAnI jAtano vele, koThIMbaDI geDaI (goTha) na. jio "geATha dvArA.] gAmataruM geThImaDuM che. goThImaDInuM phaLa, goThIMbaDuM geDakalI strI [juo 'goThaDI' + gu. 'la' svArtha ta. pra. zeThI(-, -TI)maDuM-luM) . mAthuM nIcuM rAkhI paga UMcA ja "gaThalaDI.] goThaDI, golaDI, vAtacIta. (paghamAM.) karate ja Uthalo mArA e, gulAMTa, gulAMTiyuM, goTakaDuM, geDaDI strI. [ja "+ gu. "DI" svArthe ta. pra.] geTIkaDuM, geTakaluM, geTIkaluM [mitra, bhAIbaMdha mIDI vAtacIta, premAlApa beThIla chuM. [jue "goThI' + gu. svArthe "la" ta. pra.] geDhiye, geDuM na. jie "geATha + ga. "huM" ravALe ta. pra.] nAnuM goThuM na. ghauMnA DhosA ke mUThiyAM khAMDI cUramuM cALI letAM gAma. (moTe bhAge "gAmaDuM' sAthe joDiyo praga.) rahI jatI te te gAMgaDI gaThaNu . DhIMcaNa, ghUMTaNa geDe dhuM. (saM. i->mAM. 1Thama-] gAya-baLada bAMdhavAnI geDaNa (-zya) strI, [juo goThI' + gu. 'aNu strI pratyaya.] kaDha, gamANa, gAyane vADo. (2) pakSIne mALA. (3) sakhI, sAhelI, gAThiyaNa, bahenapaNuM rUnA jatho geDapUra vi. [ja gAThaNa + 'pUravuM.] goThaNa sudhI Ave geDe . gumaDAM cAThAM jakhama vagerenI rUjhane pipaDe, reTho teTaluM (pANI) geDa (Da) strI, jie beDavuM.'] (khetara bagIcA vageremAM geNu-bUDha vi. jio goThaNa' + bUDavuM.'] goThaNa bUDI kesa dALa trIkama vagerethI davAnI kriyA jAya teTaluM, goThaNapUra (pANI) geha-kadara na racalAnuM jhADa ThaNa-bha(-bhe) (21) kri. vi. jio "goThaNa" + "bharavuM.) geDa-bajANiye siM. > prA. noTa + juo bajANiyo.] gaThaNiyA-ghaMTaNiyAvALa jamIna upara cAlavAmAM Ave ema, doraDAM vagerene khela karanAra khelADI ToLakIne dareka sabhya bhAMDiyA-bhera gehavavuM sa. kri. daDe ema karavuM, reDavavuM geDa-vA kri. vi. jio "geDhaNa"+"vA.'], gaMThaNa-samANu gehavuM sa, kri. kosa kodALI trIkama vagerethI khodavuM. gerAvuM vi. [ja "geAThaNa" + "samANuM'.], gaMThaNa-samuM vi. [+ karmaNi, kri. gerAvavuM che, sa. kei. sama' + ga. uM' ta. pra.] goThaNa sudhI pahoMce teTale ge-TAuna na. [e. mAla bharI rAkhavAnI jagyA, vakhAra, goThaNiyuM na., - 5, jio "ThaNa + gu. 'IyuM" ta, gAdAma, virahAusa pra.] DhIMcaNiye, ghaMTaNiye (jamatI vakhate DhIMcaNa nIce geDhAkI strI, cAlAkI, (2) (lA.) luccAI [rAkhavAM e rAkhavAnuM sAdhana). gehA dhuM. ghAdhare ke dhotiyuM pAchaLa khasI DhIMcaNa sudhI gekaNuM DhI. (dharamAMnI) utaraDanI besaNI goThavavuM, gehAvuM ja "goDavuM' mAM. geDamaDI ja ThImaDI. geDiyAM na., ba. 1. pitAne dhAvI jatI gAyane gaLe be geimaDuM juo 'goThImaDuM. bAja bAMdhavAmAM AvatAM khapATiyAM (jethI e dhAvI na zake.) geilI jue "geTalI." geDiyuM na. sutara, tAra, tAMtaNe, dore gehaluM jeo geTaluM." gaDhiye paM. [saM I->prA. poAima-gauDa-baMgALanA gehale juo geTalo." caiitanya saMpradAyane anuyAyI. (2) gaDabajANiyo goThavaNa (-3), NI strI, jio "geAThavavuM' + gu. 'aNa" geDI strI. [saM. noTijhanardma-1 eka rAgiNI, gauDI. NuM" ka. pra.] goThavavAnI rIta, geThavavAnI paddhati. (2) (saMgIta) [chAtI taraphanA bhAganuM mAMsa vyavasthA, baMdobasta. (3) (lA.) tajavIja, yukti geDI strI, gheTAM bakarAMnA AgalA paganA ghUMTI uparanA goThavavuM sa. kri. vyavasthApUrvaka mUkavuM. (2) (lA.) saMtalasa geDIbuM na. eka jAtanuM lIMbu karavI. geDavAvuM karmaNi, kri. zeThavAvavuM che.. sa. je. geDImAM na., ba. va. surata bAjunI e nAmanI eka ramata . geDavuM a. kri gamavuM, mAphaka AvavuM, racavuM, phAvavuM gaDha (83) strI. [sa, noi> prA. poraTha) gAmaDAMone pAdara beThavAvavuM, geDavAvuM juo goThavavuM'mAM. AvelI nakAmI ujajaDa jamIna zeThAI strI, jio goThI' + gu. "AI' ta. pra.] dastI. gera na. kheDelA khetaramAMthI ekaThuM kareluM nakAmuM ghAsa (2) (lA.) ThagAI, luccAI geNiyuM na. [jao saM. zo + "dahANuM + ga IyuM' svArthe ge-ThANa na. siM. mo-sthAna prA. 1ra-DhALa] gAyane UbhA ta. pra.] gAya dohavAnuM vAsaNa rahevAnuM sthAna, guMdara geNiye puM. [ja e "geANiyuM.] mATIne ghaDe geDiya(-) (-zya) strI. [jao ThI' + gu. "a-eNa' gaNI strI, e nAmanI eka mAchalI strI pratyaya. e "geAThaNa' (sacira). geNI-leTa 5. kustIne eka dAva. (vyAyAma) gaThiyA . [. mofu >prA. diyama-] mitra, sAthI, geta (2) strI, jio "gotavuM."] zodha, khAja, khaLa 2010_04
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAtaDI 1 godAvavuM getaDI strI. ghAMTI, gaLuM, kaMTha rItArevAja, kuLAcAra getara zaitara) na. kaThoLanI zigamAMthI dANA kADhI lIdhA ge-trarAva-trata che. [saM.] bhAdaravA sudi 13 thI 15 nuM sIpachI ketarAM ane pAMdaDAne bhUke (DhoranA khAvAmAM kAma e pUjana karavAnuM eka vrata, gautrATa. (saMjJA). Ave che te getrI vi. siM, .], getrIya vi. siM] eka ja gotranuM, getara-garadana na. [saM. no arvA. tadabhava + phA. garda] sagetrI, pitarAI (lA.) samAna pitRkuLanAM mANasenI hatyA karavI e getroccAra kuM. [saM. + 3 ] pitAnAM gotra-pravara vagere getara(-)ja (-) strI, [ saM. no-nA dvArA] kuLadevI, kahevAM e. (2) lagna vagere prasaMge varakanyAnAM pitAgAtraja, geja mAtAnAM gotra-puruSonAM nAma kahevAM e viApaNuM getaraDuM na. [sa. norA nuM "geAtara' ava. tadabhava + gu. DuM ge-tva ne. [saM] gAya hovApaNuM, gAyapaNuM-gAya jAti ta. pra.] gerejanI pUjA mATe lAvelA padArtha mATI vagere getha' (-ya) strI. [ara. gAtaha "DUbakI'] ge. gulAMTa getaraNuM na. [4e "getara' dvArA.) gAya vagerene nAkha- (khAsa karI UDato pataMga mAre che e). [ khAvI, mAravI vAne cAro (rU. pra.) pataMganuM UMdhuM thaI jamIna tarapha AvavuM getariya vi, puM. [sa, goi> "gotara' arvA. tadabhavI. getha* chuM. vepArIne "cAra'nA AMkano saMketa [ Ne + gu. "iyuM" ta..pra.], getarI vi. saM. ro]> gotarI gethaNe puM. ghesara nI vAvacane naDuM bAMdhavAne khIle, arvA. ta6 bhava samAna pitRkaLamAM janmela bhAyAta, getha-paDI (ANya) strI. vepArIone caudane Aka, gAtha sagotrI puruSa, gAtrabaMdhu, pitarAI gethalAvavuM, geTavuM, gethAvavuM jue "geAthAvuM'mAM. gotareja (m) jue "getara ja." [o ta. gethAvuM a.kri. [juo ','-nA.dhA.] gothAM khAvAM. gegetavaNa (zya strI. [jue "getavuM' + gu. 'aNa" ka...] thAvuM che., sa kri. gAthe gothe mAravuM. gethalAvavuM che.. sa. getavuM sa, kri. deprA.-1d; sau.] zodhavuM, khaLavuM, bhALa kri. gevuM marAvavuM meLavavI. zetAnuM karmaNi, kri, getavavuM che, sa. ji. gathika vi. [aM] prAcIna yurepane gaMtha loka ke emane getA sI, jie "geE' dvArA] DUbavAnI kriyA, DUbakI lagatuM. (2) zrI. e lekenI kaLA. (3) e lokonI getAta(-tya) . jio "getavuM,'-rbhAiva.] oLakheLA, prAcIna bhASA. (saMjJA.) zodhAzodha gayuM na. [ara. tahabakI'] gulAMTa, gaDaliyuM. [1khavagetAmaNa na. [ja gotavuM' + gu. 'AmaNa" ka. pra.], rAvavuM (rU.pra.) chetaravuM, bhUlathApa karAvavI. 0 khAvuM (rU.pra.) (zya) strI. [ + gu. AmaNa" ku.pra.) zodhavAnI kriyA, bhUla karI besavI. (2) chetarAvuM. 0 mAravuM (rU.pra.) gulAMTa khaLa. (2) zodhavAnuM mahenatANuM mAravI) metArA zrI. gAma najIkanI phaLadrupa jamIna goda (-gha) strI. kheLe. [0 devuM (rU.pra) pitAnA bALakane gatAvavuM, tAvuM e "getavuM'mAM. anyane dattaka devuM. 9 bharavI (ra.a.) kanyAnA khoLAmAM gataDo . lagnanI kriyA vakhate gaNeza-mATalI mATe kuMbhArane paherAmaNI vagere mUkavAM. 0mAM ghAlavuM, 0mAM levuM (rU.pra) tyAMthI mATalI lAvavAnI kriyA saMbhALamAM levuM, Azare ApavA. 0 levuM (rU.pra.) dattaka levuM] gatuM (gej) na. [de.pra. 1vAma- "ghAsa'] kAdavavALI jagyAmAM gedara vi. [jue "daDuM.'] (lA.) kharabacaDuM ugeluM dhAsa. (2) (lA.) Dhorane khavaDAvavA bAphIne A5- geiTa-lIbu na. [+ ja "lIMbu.'] geAdaDa jAtanI lIMbuDInuM vAmAM AvatuM khANuM [mAranAra mANasa phaLa, gadhaDa-lIMbu tera puM. [ara, gata + phA. pratyaya.] pANImAM DUbakI medAnjhaNa na. [ juo godaDuM + saM. ] rAtrinA grahaNa sI. [+ ga. "I' ta.ka.] pANImAM mAravAmAM vakhate gharamAM ja sUtAM rahe ne grahaNa puruM thAya e AvatI DabakI ge dariyuM che. e "godaDuM + gu. "i ta...] kharabacaDuM. getra na. [saM.] pitRvaMza, pitRkuLa (2) godaDA-grahaNanA prakAranuM. (3) (lA.) na. zItaLAno roga getra-ja' vi. [saM.] samAna pitRkuLamAM janmeluM gadahiyA li, pR. ["godavuiM.] zarIre gaMdaDAM vIMTI netra-)ja* (-ya) zrI. [sa. norAnAM dvArA] samAna pitR- pharanAra sAmubA kuLanI kuLadevI, gotara, gereja, [0 uThAvI(-vAM) geDI sI. jio "godaDuM' + gu. "I' strI pratyaya.] mulAyama (u.pra.) mAMgalika prasaMga para thaye gotrajanuM utthApana karavuM. ane nAnuM gADuM, dhaDakI. (2) gAyanA gaLAnI jhalatI cAmaDI 0 besAvI (-besADavI) (-vAM), mAMDavI (-vAM) (rU.pra.) gaMdaDuM na. kapaDAnA gAbhA mAMthI sIvI banAveluM pAtharaNuM kuLadevInI sthApanA karavI). (je eDhavAnA kAmamAM paNa Ave.) getra-baMdhu (-bandha) muM. [4] samAna pitRvaMzamAM janmele gedara vi. gobaruM sa, bhAyAta, pitarAI, gotariye gedalo pu. zeraDInA kaTakA vAvavAnuM lAkaDAnuM eka sAdhana getra-hatyA strI. [saM] sagotrI bhAyAtane vadha meMdavaNI a. jio "davuM' + gu. "avaNI" ka. pra.] getra-hatyA vi. [+juo "hAruM.'] sagotrIne vadha karanAruM gAdavavuM e, pajavavuM e, geda, dakhala gevAcAra . (sa + A-vAra] bApadAdAthI cA Avate gedalavuM ja e "geAdavuM'mAM. (2) ukeravuM 2010_04
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ geravuM 722 gApalI gedavuM sa.ji. [ja e "ge de,'-nA. dhA. godo mAra, dhakko kSitijamAM aDadho dabAyo hoya tevA TANAnuM vivAha-muhUrta mArI preravuM. gedavuM karmaNi, kri. davavuM, gaMdAvanuM ge-dhUlI ja geli.' D., sa.ki. gadhULika gadhAlika." ge-dAna na. siM] gAyanuM karavAmAM AvatuM dAna dhULika lagna e "geAlika lagna.' gedAma na, jae "geA-DAuna." dhULiyuM vi siM. nokara-> prA. -mi-] juo gedAvarI zrI. [saM.] nAsika eNbaka pAse AvelI mahA- geleka." rASTranI eka pavitra gaNAtI nadI. (saMjJA.) ge puM. si no- -> prA. no-mama-] juvAna baLada godAvavuM, gAvuM jao "davuM'mAM. (khAsa karI khasI na karelo. AnA uparathI vikaselA godhalo' gAdI strI. [juo "da' + gu. 'I' svArthe ta. pra.] vahANa vagere zabdonA artha khasI karelA mATe paNa rUDha thayA che, sTImaro vagere rAkhavAnA pANImAM kinAre vALI lIdhelo ane beu prakArane nAthI gADe joDavAmAM Ave che, khetImAM vADe (jemAM pANInI vadhaghaTa yAMtrika sAdhanathI karI zakAya che.) upayogamAM levAmAM Ave che.) [ dANe gAdI puM. [2vA.] AMgaLAM ke muThIthI mAravAmAM Avato de, genu na. dALano bhAga khavAI gayA hoya tevo tuverane ThAse. [0 Ava, 0 lAga, havAga (u.pra.) vepAramAM gene 5. khabhAnI AsapAsa vIMTavAne dupaTTA je kapaDAne paTTo nukasAna thayuM. 0mAre (2. pra.) nukasAna karavuM] gepa' . siM] govALa, vALiye. (2) pazcima saurASTramAM ge-dahana na. [saM] gAyane dohavAnI kriyA e nAmane eka DuMgara. (saMjJA.) (enA najIka "meTI gopa" ge-dohanI strI. [saM] gAya dohavAnuM vAsaNa ane "nAnI gopa' (beu "ga" uccAraNa) gAmanAM nAma gadhaNI strI. e nAmanuM eka jhADa, kaThagaMdI, gaMdI strI. mAM che.) gedhana na. siM] gAya-rUpI saMpatti. (2) gAyanuM dhaNa para puM. senAnuM kaMThanuM eka ghareNuM, gapha gedhariyuM vi. [godharA.' + gu. "IyuM' ta. pra.] (gujarAta-paMca- gepa-AThama (-mya) strI. [saM. no + jue "AThama.'] kArttika mahAlamAMnA) godharA zaherane lagatuM, godharA zaheranuM. [0 sudi AThama, gopASTamI. (saMjJA.) vAje (rU. pra.) makhanuM TeLI. gepa-kanyA mI. (saM.) govALanI dIkarI, gopa-bALA gedhaliyuM na, ya puM. [ie "godhalo'+ gu. "yuM" svArthe, gepa-kAvya na. siM] grAmINa jIvanane khyAla ApatI kavitA, ta. pra.] khasI karela nAne gedhale pesTarala piema godha 6. jio ge' + gu. 'la' svArthe te. pra.] khasI gepa-kala(-La) na. siM. govALAnuM kuLa, gevALAne vaMza karelo javAna baLada, godho gopa-gIta na. siM o gepa-kAvya." gedhA strI. [saM.] gha (eka cepanuM nAnuM prANI) pa-jAti strI. si] govALonI kAmaH rabArI bharavADa vagere, gedhAI strI, eka prakAranI bhUtaDI [eka 2mata naimeDika TrAIba.' gAdhA-gedhI strI, ji e "ge,DhibhaM] (lA.) e nAmanI gepaTo puM. e nAmane eka kalamI AMbe gedhA-jAgaraNa na. [ jue "geAdho' + 'jAgaraNa.'] (lA.) gepaNe puM. [. jo dvArA.] govALiye divAsAnuM (aSADha vadi amAsanI rAtrinuM jAgaraNa. (saMjJA) gapati muM. [sa.] Akhalo, sAMDha, (2) sAmAnya baLada gedhAma . UMTaDo, gatro. (vahANa.) ge-pada na. siM] gAyanuM pagaluM. (2) (lA.) gAyanuM kAdavamAM gedhArI chuM. e nAmanI kapAsanI eka jAta ke bhInI jagyAmAM pagaluM paDatAM e akArane paDelA khADe gedhAra na. cAra pAyAnuM eka carma-vAgha [tophAna gepadAraka chuM. siM.] govALane putra, gopa-bALaka godhaLI strI, jio gedha' dvArA.] garabaDa. (2) dhIMgANuM, gepana na. [saM.] rakSaNa, gepanA gedhiyAre na. jio "dha" dvArA.] (lA.) gUMcavaNa bharelI gepana-vRtti strI. [saM.] rakSaNa karavAnuM valaNa, (2) chupAvI vAta, (2) ghAMghATa, zorabakAra rAkhavAnuM valaNa dhuma jue "godhama.' gepanA strI. [saM.] rakSaNa, gepana. (2) sAcavaNa gedhuma-cUrNa ja e zodhamacUrNa.' [lagna. gepanIya vi. [saM.] rakSaNa karavA yogya. (2) khAnagI, chAnuM gedhu.lagana na. [saM. zani + rannanuM lAiva juo 'golika rAkhavA jevuM (beu "ga'--gatavya.) gadhuM na. [e "geAdho' + gu. "u" ta. pra.] nAne gedhale, gepa-baMdhu (-badhu) chuM. [saM] govALa. (2) halakaTa vALa, khasI karelo vAchaDe govALane dhaMdhAne kalaMka lagADe tevo govALa godhULa-dhuma puM, ba. va. si.] ghauM gepabAla(La), pR., na. siM, 5.] vALanuM bALaka ge -dhu)ma-cUrNa na. [saM] ghauMno loTa gepa-bAla(-LA) strI. [saM.] govALanI kanyA, gopa-kanyA ge-dhUli-la) strI. [sa. 14 muM, strI, 1ii strI.] carIne ge5-mAsa puM. [saM] kArtika mahine. (saMjJA AvatI gAnI rajA ge5-yuvati(to) strI. [4] gepa-jAtinI strI, gopAMganA, geli-Li)ka vi. saM.] carIne AvatI gAyanI 2ja uDatI gopI, govAlaNa hoya tevuM (TANuM), samI sAMjha, garaja ge-paricaryA strI [sa.] gau-sevA, gAyanI cAkarI ane saMbhALa godhUla-Li)ka lagna na. [sa.] samI sAMjhanuM-abara sUrya gepalI strI, e nAmane eka jaMgalI choDa 2010_04
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ gopa-vadha gobara gopa-vadhU strI. [saM] govALanI strI, gevAlaNa, gopI gepura chAsana na, si. jo-pujI + mAna] e nAmanuM 84 gepavavuM sa. kri. [saM. 15-no ne tatsama prakAra + gu. "ava' AsanemAnuM eka Asana. (ga.) che., pra. ] chupAvI rAkhavuM, saMtADavuM. (2) gaMthaNI mAphaka gepura, 0ma na. [saM. paran] dakSiNa bhAratanAM maMdirane goThavavuM. (3) saMkelavuM te te daravAjAne uttama zilpanA namUnArUpa ghATa ane te gevuM sa, ji. siM. 16-pa tarasama ] juo pavavuM." te daravAje sviAmI-zrIkRSNa (gu. mAM "pavuM 28 nathI. gopAvuM karmaNi, kri. gopAvavuM ge pezazvara chuM. [sa. popa + ra, 15] govALiyAonA pre., sa, kiM. samAM gepaddha (gopendra) DuM siM. ropa + randra zevALanA mukhIgepa-vRMda (-vRnda) na. [3] govALanuM ToLuM, govALiyAone zrIkRSNa gepa-sakhA . [. samAsamAM nava-sala] paurANika rIte eptavya vi. [saM] juo gopanIe-." govALanA mitra-zrIkRSNa gekhA 4i, 5. [, .] rakSaNa karanAra puruSa 5-sAMkaLI strI, jie gepa' + "sAMkaLI' ] kaMThamAM gekhe vi. saM.] rakSaNa karavA pAtra. (2) khAnagI, chAnuM (beu paheravAnuM strIonuM eka ghareNuM (gaMthaNIvALuM) gopanIya'-getavya) gepa-sutA strI. siM] jAo "gepakanyA." ge mI vi. [sa., .] gAyanA tarapha prema dharAvanAruM gepa-strI strI. [saM] juo 'ge pAMganA.' gepha chuM. [saM] guMthaNuM. (2) doraDuM gaMthAI jAya tevuM-rAsa gepa-hAra chuM. jio para + saM.] joo gepa-sAMkaLI." prakAranuM samahanRtya, aDage. (3) kaMThanuM guMthaNavALuM eka gepAdhyakSa chuM. [sa, nova + adhyakSa govALiyAone mukhI, ghareNuM, gopa. (4) kAMDAnuM gaMthaNIvALuM eka ghareNuM mukhya govALa [(saMjJA.) phaNa (ya) strI. [de. prA. nA na] paththara ane DhephAM ge-pAla(La) . [saM] govALa, govALitha. (2) zrI kRSNa, pheMkavAnuM nAnA jetara jevuM eka sAdhana. [ 0Lo (rU. pra.) pAlaka puM. siM] govALa, govALiya)-bharavADa rabArI vagere gapATa, ga5] gepAla-pA(vA) strI. [saM. + aspaSTa e nAmanI nAnI phaNa-zo . . gojana>prA. nona na. * gu. "huM" svArthe goThalIvALI peTI jAtanI kerI ta. pra.] juo epha." (padyamAM.) ge-pAlana na. [saM.] gAyanA rakSaNa ane saMbhALa gephaNa-vIra puM. [ja "gaphaNa" + saM.] gophaNa pheMkavAmAM pAlanaMdana (nAdana) . [saM.] govALanA gaNAyelA putra kuzaLa laDavaiyo [lagatuM -zrIkRSNa gaNiyuM vi. [ja e "geAphaNa" + gu. IyuM ta. pra.] phaNane gepAvavuM, gAvuM ja "pavuM" mAM. geNiye . [jae "geAphaNiyuM.] gophaNamAM pheMkavAne paththara gepASTamI zrI. [saM. nava + aSTamI] jAo "gapa-AThama.' ke DhephaluM. (2) (lA.) eAchA dhI-vALo kaThera lADu. [0 lADu gepALa ja "gopAla." (rU. pra.) echA dhIvALe kaDaka lADu ropAMganA (gopAnA) . [sa. 1 + manA], gepikA ephaNa strI. [ja e gaNe'. "I' svArthe pratyaya], strI. [saM.] govALanI strI, gopIjana, gopI, govAlaNa gophaNuM na. jio gophaNe.'] (lA.) strIonuM mAthAnuM gepita vi. saM.] rakSita. (2) chAnuM, khAnagI, gupta eka ghareNuM, zIsa-phala. (2) strIone aMboDe laTakatuM eka ghareNuM gopI strI, [saM.] juo 'gopAMganA." [0 thavI (rU. pra.) gaNe . [saM. nona> prA. noLa>. "uM' ta. pra.] dhAMdhala thaI paDavI) ja e "gophaNI.' (2) tuMgA upAra jaDelo lAkaDAne gepIkAMta (-kAnta) chuM. [saM] gopIone priya-zrIkRSNa eka bhAga, (vahANa.) gepI-caMdana (-cadana na. [saM] dvArakA najIka gopI taLAva' gelAM na., ba. va. dhAtunAM kumakAM nAmanA gAmanA taLAvamAMthI nIkaLatI khullA pILA raMganI gebaDhA strI, e nAmanI mAchalInI eka jAta mATI (tilaka mATe jene vaiSNavo upayoga kare che-khAsa gebara na. [de. prA. - ; hiM] gAyanuM chANa, (2) vi. karI goDiyA veSNa). [gAMThanuM gopIcaMdana (-candana) (rU.pra.) badasurata, beDeLa. (3) (lA.) jaDa, mUrkha. [ gaNeza (rU. pra.) lAbha levA jatAM thatuM nukasAna] jaDa, mukhe gepI-jana na. [se, muM.] gopI, gopI gebara-gaMduM (-ga-6) [+ jue "gaMduM] khUba gaMdu gepIjana-valalabha . [saM] gopIonA priya-zrIkRSNa gebara-gesa . [ + aM.] gAyo vagerenuM chANa khADAmAM eka gepI-valalabha paM. [ sA ] jAo gopIjana-vaThalabha." (2) karI emAMthI meLavavAmAM Avato baLataNa mATene gesa puSTimArgIya maMdiramAM savAre Avato eka bhega. (puSTi) gebara-pleTa-plA)nTa kuM., [+ aM] gobara-gesa meLavavAne gepIththara , siM, jovI+ phephavara] gopAMganAonA svAmI karavAmAM AvatI pejanA [gaMdA-veDA. (2) gaMdakI -zrI kRSNa gebarAI strI. [ e "gebaruM' + gu. AI' ta. pra.] ge-puccha, 0ka na. [sa.] gAyanuM pUMchaDuM geba(-4)- na. zItaLA erI vagere roga gapuchAkAra, S., gepuchAkRti strI. [. no-pujI + mA- geba(-1) vi. [ja e "geAbara'+ gu. 'uM' ta, pra.] vara, mA-vRtti] gAyanA pUchaDAne ghATa. (2) vi. gAyanA asvaccha, maluM. (2) (lA.) DhaMgadhaDA vinAnuM, (2) na, chANa pachaDA jevA AkAranuM gebare muM. ghesarI bAMdhavAnI haLanI dAMDI, haLanI khIlI 2010_04
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ gobAcArI 24 gorakhanAthI gebAcArI strI. dakhalagIrI ge-meTa strI. siM. -mari>prA. zo-maTTi 'mATI' mAMsanA gebAruM na. [saM. zo-DhAva-> prA. no-vari-] (lA.) pANI arthamAM rUDha che.] gAyanuM mAMsa (ahIM aMgrejI mITa'nI javAthI paDelI bakhola jarUra nathI, kAraNa ke "mATInA arthamAM "meTa' jANIto che.) gebAvavuM e "gAbAvuM'mAM. (2) (Dhorane) lAkaDInA dhekA gemeTI srI. e nAmanI yuvA ane vADa para thatI eka vela mAratAM mAratAM hAMka javuM -meda puM, [sa.e nAmanI hIrAnI eka jAta gebavuM a. kri. jio gebe,'-nA. dhA] dhAtunA vAsaNamAM gemedha chuM. [saM] jemAM AkhalAno bhoga ApavAmAM gebe paDa, bAvuM. (2) (lA.) manamAM duHkha thayuM. Avata manAtuM hatuM te prAcIna bhAratavarSanA eka yat. gebAvavuM che.. sa. ji. (2) gAyanI nasala vadhe e nimitte karavAmAM AvatuM hatuM gebuM vi. jio "gAba.'](lA.) akkala vagaranuM, aNasamag, te eka yajJa. (sara0 pitR-medha.). jaDa, maM. (2) na. eka cheDe moTA gaThThAvALI lAkaDI ge-cani na. [sa.) baLadathI cAlatuM vAhana, baLadagADuM gebe puM. [ravA.] dhAtunA vAsaNamAM kaMIka vAgavAthI ke geyaNI (geyaNI) strI. [juo "gara'+gu. "aNa' strI pratyaca, athaDAvAthI paDato ghA, ghobo. (2) zItaLAne te te DAgha "geAraNI'nuM pravAhI uccAraNa) vrata nimitte saubhAgyavatI strI ke khAMce ke kuMvArI kanyA (jene bhojana mATe nimaMtrAya che.). 0 karavI, ge-brahmaNa-pratipAla(La) vi., muM. [saM.] gAye ane brAhma- 0 jamAvI, 0 vALI (rU. pra.)saubhAgyavatI strI ke kuMvArI nuM rakSaNa karanAra (hiMdu rAjAonuM eka biruda) kanyAnI pUjA karI bhojana ApavuM. 0 mAnavI (u. pra.) vratage-bhakta chuM. [saM] gAyane cAhanAra ane gAyonI sevA nimitte goyaNI jamADavAnI bAdhA levI]. karanAra puruSa geyaNI-jI (maiMyaNI-jI) na., ba. va. jio "goyaNI' + ge-bhakti strI. [saM.] gAyonI sevA-parizcaryAnI laganI "cha" mAnArthe| jaina murtipUjaka sAdhvI, jana). mAma (mya) sI, DAnA paTTo bAMdhavAmAM Ave che tyAMnA geya (gere) muM. [sa, jarI sAthe saMbaMdha geramAnuM vrata peTavALA bhAga uparanI eka bhamarI jevI nizAnI. (2) gera' (gera) chuM. [saM.1]jrahita, zukala (dhArmika karmakAMDa DAnI eka kheDa, (3) (lA.) AnAkAnI karAvanAra brAhmaNa). (2) zerapa6 karanAra brAhmaNa, (3) gema muM. zALanA tAre tAra judA judA rahe e mATe tIrthana paDe dorAnI gayelI jALI, rAca gera" (gera) strI [saM. rI>prA. ghoDI] (lA) kumArikAgamatI strI. [saM.] e nAmanI bhAratavarSamAM ekathI vadhu enuM gaurIpUjananuM eka vrata. (2) evI kumArikA sthaLoe AvelI che te nadI. (saMjJA.) gera" puMchANAne bhake gematI-vALa puM, [+ saM. pAcha>prA. vA] e nAmanI ge-rakSa, 07 vi. [saM.] gAyanuM rakSaNa karanAra brAhamaNanI eka jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) ge-rakSaNa na. [saM] gAyanuM rakSaNa, gAyano bacAva ge-maya vi. [saM] gAmethI parNa, badhe ja gAya che tevuM. gerakSaNIya vi. [saM] gAyonA rakSaNane lagatuM (2) na. gAyanuM chANa ge-rakSA strI. [4] gAyonuM rakSaNa-pAlana-saMbhALa vagere gema-jema vi. jene kAMI sujhe nahi tevuM gerakSAsana na. [saM. ro-rakSA + mAsana] yuganAM 84 Asa-maMhala(-La) (-maDala -La) na. [] gAyana samuha temAMnuM eka Asana. (ga) [saMsthA vagere) ge-mAtA strI. [saM.] gAya mAtA (gAya varaphanA pUjya ge-rakSiNI vi, sI. [saM.] gAyanuM rakSaNa karanArI (strI bhAvane kAraNe) gerakha vi., pR. [sa. - >mA, jora zaiva saMpragemAyu na. [4, .] ziyALa dAyane eka madhyakAlIna yogI, madranAthane ziSya go-mAMsa (mAsa) na. [saM] gAyanuM mAMsa, bApha' gerakSanAtha-gerakhanAtha. (saMjJA.) [Age Age gerakha ge-mithuna na. [4] gAya ane Akhalo. jAge (rU. pra.) AgaLanI vAta AgaLa, je thavAnuM hoya ge-mukha na. [saM.] gAyanuM mahuM. (2) vahuM AvatuM pANI te thAo]. TlInI eka jAta jyAM nIce paDavAnuM hoya tyAM karavAmAM Avato paththara vagerene gerakha-AmalI, gerakha-AMbalI strI. e nAmanI AMbagAyanA moDhAnA AkArane khALa. (2) e nAmanuM eka gerakha-Amala, gerakha-AMbalo chuM. [+jIe "AmalI' nagAruM ke vAgha eika. (ga) -AMbalo.'] e nAmanI eka vanaspati gemukhAsana na. [+sa, mAna] yoganAM 84 AsanemAnuM gerakha-gAMje puM. [+ ja "gAje.'] e nAmanI eka gemukhI rumI. siM] gAyanA moDhAnA AkAranI japa karavA sAkaranA japa karavA vanaspati, gerakhabuTTI vanaspati, gorakha-muphI nAmane eka che mATenI mALAvALI kethaLI, gaumukhI gerakha-tALa (ta La) 5. [+ ja 'taMbeLa."] e gomukha vi. [+ gu. 'uM' ta. pra.] gAyanA meDhA jevA gerakha-dhaMdhe (-dha) . [ja e "geArakha' + dhaMdhe.'] lA.) moDhAvALuM. (2) (lA.) narama svabhAvanuM, namra, sAlasa, (3) corI ane chetarapIMDI mIThAbeluM kapaTI gerakha-nAtha . [saM. norakSanAtha] zaiva saMpradAyanA kAnaphaTa gomUtra na. [saM.) gAyanuM mUtara [(kAvya) sAdhu-peTA saMpradAyanA saMsthApaka guru, gArakha. (saMjJA.) gematrikA strI. [sa.]e nAmane eka citrakAcane prabaMdha. gorakhanAthI vi. [SNu. "I' ta..] gerakha-saMpradAyane lagatuM 2010_04
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ gArakha-paMtha 25 geArAbAca lagna gorakha-paMtha (51) puM. [juo gerakha' + paMtha.]gerakha- garanuM adhikArI sthAna nAthane sthApelo saMpradAya. (saMjJA.) gera-basarA na. nAnI pAMkhanuM kalagIvALuM eka bAja pakSo gerakhapathI (-5nathI) vi. [+guM. 'I' ta. pra.] gerakha- gera-bAI (gera-bAI) strI. [jao gera'+ "bAI.']. paMthanuM anuyAyI [orakha-gAMje." gorI , gayaNI. (2) (lA.) jIbha gerakha-judI strI, jio gerakha' + "buTTI.'] jao gera-maTI DhI. [sa, ra-mRti#I>, mAra-mahUiMgA lAlAza gerakhamuMDI strI. [+ juo gorakha-maMDI) e nAmanI eka mAratI dhoLI cA pILI mATI. (2) vi., strI. evI jamIna vanaspati gera-mahuM na. [+ gu. "." ta, pra.] lAlAza paDatI cIkaNI gera-khara chuM. jao "go-khara.' retIvALI dhaLI mATI (mA."] gaurI, pArvatI gerakha-vANI strI. [juo 'gerakha'+ saM] gorakhanAthanI gera mAM (gera) na., ba.va. [saM 1>prA. norI+ja e ukti. (2) (lA) manamAM hoya tenAthI ulaTuM kahevuM e, gerala vi. vahAluM, priya. (2) () strI premI strI avaLavANuM - niAmano eka vela gerala . eka jAtano jaMgalI bakaro gerakha-vela (-15) strI, jio gerakha" + "vala.' e gorala che. (saM. paraprA . gora + gu. 'luM' "svArthe ta. pra.] geradiyuM jue "vera-diyuM." goruM, gauravarNa gera- 6 o "ghara-khe." garava (gera) na., S. (saM. rava na.] (lA) varavALAMnuM ge-raja strI. siM. ro-vanas na] gAyanA cAlavAthI UDatI gaurava karavA lagna pachI kayA pakSa taraphathI ApavAmAM AvatuM dhULa, geli jamaNa, [0 devA, netaravA (-netaravA) (rU. pra.) geravanuM geraja muhUrta na. (saM.) samI sAMjhanuM mAMgalika zubha TANuM jamaNa ApavuM geraja-lagna na. [saM.] gorajamuhurta samayanuM lagna, gedhUlika gerasa na. [sa, puM] gAyanAM dUdha dahIM chAsa ane mAkhaNa. (2) (lA.) dUdha vagere rAkhavAnuM vAsaNa, gerasI geraka-samaya puM. [4] samI sAMjhano samaya, gelika veLA gerasa- na. [+ gu. "huM" svArthe ta. pra.] gerasa-dUdha dahIM gera jI (gauracha) ., ba. va. jio gera' + "cha" vagere. (padyamAM (2) (lA) deNuM mAnArthe.) lokAgaccha jaina cati, (jena) gerasa-pAtra na. [saM] dahIM-chAsanI goLI, deNuM-doNI geTa vi. [saM. ja> prA. nara dvArA], gerariyuM vi. gerasazAstra na. [4] gerasa ane anya dUdhALAM prANa[+- gu. IyuM che. pra] geArA varNavuM. (2) geruM ane enA dudha vagerene lagatuM zAstra, 'Deiriga" [dharAvanAra retALa, gorATa gerasazAstrI vi., pR. [sa, pR.3 gerasa-zAstranuM jJAna geraTuM vi. [+ gu. '" vAthe ta. pra] jae "DaraTa.' gerasiyuM na. [+ gu, "chayuM ta. pra.] gerasapAtra, gerasu, [ (rU. pra.) gauravarNo veDo] dANI-dANuM [pAtra, deNI gera vi. jio gAreTa.'] ja "geTa. (2) na. e gerasa sI. ga. "I' strI pratyaya] dahIM dUdha vagerenuM nAmanuM eka jhADa, goraDiyo, bAvaLa. (3) lAkha banAvavA gerasI ja garasI. kAmamAM AvatI eka vanaspati gerasuM na. si + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] jao gorasiyuM.' goraDiyuM vi. [+ gu. "iyuM' svArthe ta. pra.) e "goraTa.' geraMbhavuM -2bhavuM), geraMmavuM (rabhAvuM) a. ki. vi.] [-yA (rU. pra, ba, vaghauMnI eka khAsa jAta] (akAzanuM vAdaLAMthI) chavAI javuM, ghanaghera thavuM. (2)(lA.) gera iyuM. [e "goraDiyuM.'] bAvaLanI eka khAsa ghumAvuM. (3) gaMcavAnuM, sUjha na paDavI jAta, geraDa geraM (-2saeN) . jie "geAraMbhavuM' + gu. "e" ku.pra.] geraDuM vi. [+ gu. "u" svArthe ta. pra.] e "goraTa." [vAla (rU. pra.) vAdaLa caDI AvavAM. (2) dhaMdhavAvuM, mAM gerara na. e nAmane eka kaMda caDAvavuM. (3) muzkelImAM mUkavuM geraNI (geraNI) sI. [jue "geAra + gu. "a" mI- ge rAIta chuM. gAmaDAne polIsa paTela pratyaya.] jue "geAyaNI." gera-caMda (-ca6) . bhejavALA pradezamAM thato eka cheDa geraNuM na. lave, gujju garATa juo gAra." [geAraTiyuM." gorate (gera) 5. siM. narI vratana. dvArA saubhAgyavatI gerATiyuM li. [+ ga. "yuM' vArthe ta. pra.] juo strI ane kuMvArI kanyAone jamADavAnuM eka vrata. (2) lagna gorADa vi. sI. [saM. nara dvArA] dhoLI pILI ane pAcI pachI keTalIka jJAtiomAM thatI jamaNavAra ane eka kriyA retALa (jamIna) gAra-dANuM (gera-) na. jio gera' + "dapuM.'] lagna gorADI . eka jAtanuM ratALu kaMda jie "rADa." vakhate paraNAvanArA gora ke kapALa-geranI yajamAna upara garADa vi., strI, jie "geArADa' +gu. "u" svArthe ta.pra.] thatI dakSiNA geraDuM vi, [ + juo 'gorADa' + gu. 'u' svArthe ta..] geradhana chuM. [saM. govardhana ja govardhana gorADa prakAranuM [pratyaya.] geranI patnI gera-56 (gera) na. [e "gera' + sa. purva + gu. "G" gerANI (garANI) strI. [jao gera' gu, "ANI' strI svArthe ta. pra.] gera ke purohita zukala tarIke darajajo, gerAbAca na. gaMdhavALuM e nAmanuM eka maLiyuM 2010_04
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ gorA 726 golI garA . beraDInAM jharaDAMne jo gelakuM vi. jio geluM' + . "ka' svArthe ta. pra] halakuM, gerala na. e nAmanuM eka pakSI adhama. (2) (lA.). luccuM, pAcha, kapaTI gerAvaDe chuM. vaNavAnA sAdhana tarIke vaparAtI vAMsanI lAkaDI galakha (-khya) strI. [phA. gula'-galaka-pasA rAkhavAnuM gerAza (5) strI. [jae "geruM' + gu. "Aza' ta. pra.] vAsaNa rokaDa bheTa nakhAya tevI dharmAdA-pachI gerApaNuM, gaura-tA gela-khIrA zrI. kAkaDInI jAtane eka zAka-prakAra gera-de strI. [juo goru-pa.vi., ba. va. saM. jevI golagappA sI. pUrI jevI khAvAnI eka vAnI lAghava.] gaurI, pArvatI. (2) (lA.) rUpALI strI gelaDI strI, jio galI' + gu. 'De' svArthe ta. pra.] gerAMbhaLyuM juo goraMbhavuM." golI, gulAma dAsI gera o goraMbhe." gela(-leNa (-zya) strI. [jae "gelo' + gu. "a(e) geriyA strI. nadInI e nAmanI eka mAchalI strI pratyaya] gelAnI strI, (2) 2AjadarabAramAM rahetI vaDAraNa geriye muM. [ sa, rivA-> prA. rijha- 1 gauravarNo gela posTa 5. ei.1 phaTabola ane hokI vagerenI ramatamAM baLada. (2) (lA.) sarvasAmAnya baLada paiyA pAse kheDelI cAra thAMbhalIomAMnI dareka thAMbhalI geriye DuM. be kIdha vacce rAkhavAmAM AvatuM lAkaDuM. (2) gela-baMdhanI (ba-dhanI) strI. [saM.] garbhAzayamAMnI nAyuonI senInuM eka ojAra [strI, suhAsaNa eka AdhAra-graMthei gerI strI, (saM. mA-> prA. goriyA] (lA.) saubhAgyavatI gala-bleDara sTI. [aM] zarIramAMnuM pittAzaya gerIne kaNe puM. e nAmano eka velo gela-maThela vi. (lA.) jADuM ane marma gerI-phaLa na. kaThaNa prakAranuM eka kAMTALuM vRkSa golamAla strI., pR. [hi, ] goTALA, ghAlamela gerIle pR. dhAtune pele goLa ghATa karavA mATenI aDI. gela-ga kuM. [saM.] eka ja rAzimAM pAMca ke sAta grahonuM (2) patarAM khelavAnA kAmamAM vaparAto cheDe baravALo khIlo AvI javuM e (eka kAga). (.). gerIle pR. [.] vAMdarAnI eka moTI jAta gela-lAina strI. [ aM] phUTabaoNla hokI vagerenI ramatamAM gerItAM na, ba. va. deDiyAnA khayAnAM tUTI gayelAM nAkAM paiyA pAse dorelI lITI gerIto chuM. e nAmano eka choDa gela-vATa (-30) strI, [o gele' + "vADI] gelA geru-caMpa (2) paM. [aspaSTa + juo "caMpa.'] e nAmano lokone latto ke mahAle eka jAtano cepa gelavuM (gelavuM) sa. kri. paga vaDe khUMdI nAkhavuM, gaMdavuM. geruM vi. [sa -> prA. vorama] UjaLA raMganuM, tadana gelAvuM karmaNi, kri, gelAvavuM che.. sa. ki. AchI gulAbI jhAMyanA sapheda raMganuM, gauravaNuM. [gabara gelaMdAja (geladAja) chuM. [lA. golaha + aMdA] tepamAM (2. pra.) UjaLuM, kAMtimAna. geruM-gapha, la, geraMgaphAka gaLA bharI keDanAra, pacI vi. ekadama goruM, taddana gauravarNa gelaMdAjI (lAjI) strI. [+gu. 'I'ta. pra.] golaMdAjanuM ge-rUpa na. siM, gAyanuM rUpa, gAyane adala adala AkAra kArya, tapamAMthI geLA pheMkavAnI kriyA gere-vAna (anya) vi. jio goruM' + trI. vi., e. 1. gelA-rANe muM. [ja e "gelo' + rANe."] (lA.) gadheDAM e" + vAna' trI. vi. ne lupta pra.] gorA vAnavALuM, dvArA retI dhULa paththara vagere pUrI pADanArI eka hiMdu gauravaNuM jJAtine puruSa. (saMjJA.) gere 5. jio geruM. '' (lA.) aMgreja ke yuropanA vAsI gela(-LA) strI. [saM. 4 + gu. "AI' ta. pra.) geLa (gerA vAnane hovAthI). [ gabara (rU.pra.)UjaLo, kAMtimAna] AkAra pheoNmITara gerecana na. [saM. ro-rovanA strI.], ge-rocanA strI. siM] gela(-LA) I-mApakana. [ + saM.] geLAI mApavAnuM yaMtra, gAyanA zarIramAMthI nIkaLI Avate eka kiMmatI padArtha, gela(-LA)kAra . [sa nojha + IT-RIS], gelA(-LA)kRti geruM caMdana strI. [ + ta ] roLa AkAra, goLAI, (2) vi. goLa gela*--La) 1. [saM.] vartula AkAranuM, daDAnA ghATanuM. (2). AkAranuM 5. gaLe. (3) eka rAzimAM cha grahono yoga. (.) gelA puM. [juo "golo' + gu. " ta...] golApaNuM, gulAmI, vagara badalAnI sevA-cAkarI. (lA.) halakA daragelakayuM. [saM.] Idriyone rahevAnuM adhiSThAna. (2) AMkhano jajAnuM kAma DaLo. (3) vi. kanyAke vidhavAne jArakarmathI thayeluM (bALaka). gelA-bArUda puM. [. gela + bArUda ] dArUgoLo gelakara (ka) ja "gAlakha." gelA(-LArdha kuM. siM. rojha + ardha] gALAno ardho bhAga. gela-kike strI. [.] phuTabola hokI vagerenI ramatAmAM paiyA (2) pasvIne parva ane pazcima evA beu ardhAmAM pratyeka upara jaI mAravAmAM AvatI lAta ke hokInI Theka lAvavuM, gelAvuM jue "gelamAM. gelakI vi, strI [jae "gelakuM' + gu. "I' zrI pratyaya.] gelI strI. ghAsa bharelA gADAne doraDAMthI majabUta bAMdhavA halakI strI, dAsI [rakSaNa karanAra khelADI mATe vacce rAkhavAnI gareDA. (2) bhAravaTiyA sAthe lAkagela-kIpara chuM. [aM.] phaTabela hokI vagerenI ramatamAM pAyAnuM DAnA be lAphA jaDIne enI vacce vAMsa khasI banAvelI 1 1 2010_04
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ gelI 727 govAriye kapaDhAM sUkavavAnI vaLagaNI gevasa-dvAdaza strI.[sa] Aso vadi bArasanI tithi. (saMjJA.) gelI strI, jio geluM' + gu. 'I' strI pratyaya.] gulAma- ge-vadha paM. [saM] gAya ane baLadanI hatyA, ge-hatyA DI. (2) golArANAnI jAtanI strI, (saMjJA.) geva-baMdhI (-ba-dhI) strI. [ + e baMdhI.'] gohatyA galI-jAye 5. [jae galI"+ "jAya."] golAnI strIe karavAnI manAI janama Apela che tevA putra gavaru(2) juo gobaru8-ru." gelITa kuM. e nAmanI eka vanaspati, marakhe geru e "gebaruM.' gelI-LI) 5. pIMjaNane eka bhAga. (2) bhIMDI ke ge-varga kuM. [saM] gati , gAye prANi-vage. (2) dasa zaNanA resAne gAMTho hajAra gAyanuM ToLuM ke dhaNa gelIya vi. [saM.1 goLAne lagatuM. (2) gaLAkAra ge-varaNuM vi. siM, no-va>varaNa + gu. "G" ta. pra.], gelI chuM. e nAmane eka phula-choDa ge-varNa vi. [sa. go-vaLa + gu. "u" ta. pra.] gAyanA geluM vi. [ara. gulAne gu. "u" sAthe vikAsa gulAmI jevA raMgavALuM, (moTe bhAge) gauravarNa karanAruM, vagara pagAranuM sevA karanAruM ge-vardhana 5. [saM] mathurA pradezamAM Avelo eka pahADa, geleNa (-zya juo "golaNa.' girirAja (jyAM ane jenI AsapAsanA pradezamAM prIgelaiyuM vi. [o gelo .] (lA.) harAyuM (ra) kRSNanI bALakIDAo thayelI manAya che.) (saMjJA.) gelaiye . vagara notare jamavA pharato mANasa, lAkho gavardhana-dhara, gavardhana-dhArI puM, ba.va. siM] govardhana gelai cIna, Dolara caMpAnA je eka phula-choDa parvatane DAbA hAthanI TacalI AMgaLIe dharI idranA prakopathI gelA . [jAo "geluM.'] puruSa gulAma. (2) retI dhaLa gepa-janone bacAvI lenArA manAyelA zrIkRSNa. (saMjJA.) mATI paththara IMTa vagere gadheDAM dvArA sAranArI eka hiMdu gevardhananAtha, 0jI puM, ba.va. [sa, + "jI mAnavAcaka]. jJAtine puruSa, gelA-rANe. (saMjJA.) govardhana parvata uparathI pragaTa thavAne kAraNe enA svAmI geleka puM, 0 dhAma na. siM] paurANika mAnyatA pramANe gaNAyela matirUpamAM rahelA zrIkRSNa (atyAre e mati ke bhagavAna zrIkRSNano samaya pAmelA mukta che sAthe svarUpa nAthadvAra(rAjasthAna)mAM birAje che ne tyAM vaiSNavonuM rahevAne Urva sarvottama divya pradeza. (puSTi.) e tIrthadhAma che.) (puSTi.) gele-vAsa chuM. [saM] mekSa maLatAM bhagavAnanA galoka- gevardhana-pUjA strI [saM.] zrI kRSNa gepa janone mATe divALIne dhAmamAM jaI rahevuM e. (pu.) (2) (lA.) mRtyu, avasAna vaLate divasa idane badale gevardhananI pUjA karavAno AraMbha gelavAsI vi. [saM., . mokSa pAmI loka-dhAmamAM karyo manAya che tyArathI kArtika sudi ekamane divase jaI vasanAruM. (puSTi.) (2) (lA.) mRtyu pAmeluM, avasAna annakuTa utsava parve dareka puSTimAgaya maMdiramAM thatuM e pAmeluM, sadagata, go. vA. (puSTi.) pahADanA pratIkanuM pUjana. (pu.) gelesa (sya) strI. e nAmanI eka vanaspati, jaTAmAMsI vardhana-yuga kuM. [saM.1 sva. gevardhanarAma mAdhavarAma tripAThIgela0 na. [aM] senuM, hiraNya, kAMcana, kanaka (sarasvatIcaMdra'nA lekhaka)nI sAhitya-pravRttithI emanA gehaThana vi. [.] sonAnuM banAveluM, senAnuM. (2) senAnA I.sa. 1914mAM avasAna thayA sudhIne 1886-1914 jevA raMga ane caLakATavALuM, senerI suivarNayuga vacceno sAhitya-yuga. (saMjJA.) gelana eIja strI, [.] (lA.) bhAre caDatIne samaya, gavavuM sa. kri. si - >prA. navuM; khAsa rUDha nathI.] gelana jyubilI strI [aM] vyakti ke saMsthAne 50 varSa chupAvavuM. (2) chetaravuM, bhamAvavuM (3) phasAvavuM thatAM UjavAto utsava, suvarNa jayaMtI ge-vaMza (-vaza chuM. [saM] gAya-baLadanI olAda geDana pharna 5. aM.1 e nAmano eka raMgaberaMgI pAMdaDA- gevaMza-vardhana (-vaza) na., ge vaMzavRddhi (vadegza-) strI. vALa suMdara choDa seinAnI khANe pradeza [4] gAya-baLadanI elAdane uchera gela-philaTha na. [.] jayAMthI senuM maLe tevI jamIna, gevAI vi. karNATakanuM "geAvA' nagara ke pradeza + gu, "AI geina sTIla na. [a] elyuminiyama ane kAMsAnA ta. pra.] govAne lagatuM. (2) gevAnuM rahIza mizraNavALuM sonerI raMganuM lokhaMDa [aMgrejI ramata gevAga-2)Na (-Nya) strI. [karNATakanA gevA' nagara ane gehapha zrI. [aM.] cheDe vALelA daMDAthI ramAtI daDAnI eka pradezamAMthI AvatI hovAthI] govAI ayA ke nokaraDI gehale muM. jio "godhalo,' lAghavathI rU5] nA vAchaDe, evAgara vi. jio "gavAI,' 'gevA'+ phaM. "ga" + gu. (2) (lA.) mAtAjIne custa bhakta u" ta. pra. gAvAnuM rahIza gelera ja le che." gevANu na. aTakAva. (2) gUMcavADe gehale muM. bArasAkha pAsene kamADane bhAga ge-vAta chuM. [saM. zo dvArA gavALa, gokaLI gevAvuM a.ki. [2] apacAne lIdhe peTamAM gaDabaDATa thI gAvAnIjha vi. ['govA" + picuM. pratyaya] gevAne lagatuM, gevAM na., ba.va. [saM. zo dvArA] baLadane maDhe bAMdhavAmAM gAvAnuM rahIza AvatI sutara ke sutaLInI guMthelI jALI, meDhiyuM gevAraNa (kaccha) jue "gAvAgaNa." [bAjuno bhAga ge-vatsa pu. [4] vAchaDo gevAriyApuM. (gADAmAM) UMTaDAthI Udha sudhIno nIce 2010_04
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ govA 728 gohita-hela-vADa sa5. . gevAru na. [saM. jo dvArA] gAyonuM ToLuM ke dhaNa gata na. [vA.] gosa, mAMsa, mATI, "mana" gevAra na. ThAThamATha. ge-SaSThI strI. [saM.] phAgaNa suda chaThanI tithi. (saMjJA) gevAnuM juo gobaruM.' ge-cha 5. [saM.] gAyone rahevAnuM sthAna, gAyano vADe, goThaDuM gevAla(La)Na (-zya), aNI strI, jio "govALa' + gu. geSTi(cha) strI. [saM.] vAtacIta. (2) eka geya prakAranI aNuaNI" strI pratyaya] gevALanI strI ekAMkI nATyaracanA. (nATaka) gevAvavuM ja govAvuMmAM. gemiTha(-kaDI)-maMtala(-La) (-maMDala,La) na. siM] vAtacIta karanArA gevAvuM a. ke. vagovAvuM, niMdAvuM. vAvavuM che, sa.ji. gaDhiyAonI ToLI | [AnaMdI vAtacIta gevALa pu. [saM. zagi>prA. novA gAyane rakhevALa, geSTi(-DI)- vida . [saM] mitre vacce vAtacItano AnaMda, gopAla gepada na, [ saM.] gAya ke baLadanuM pagaluM. (2) gAya ke govALaNa (-ya), naNuM jue "govAlaNa,'--NuM." baLadanA pagalAne bhInI jamInamAM paDate khADe gevALa-bakarI strI.[+juo bakarI."] e nAmanI eka ramata gesana. [ kA. got] jue "gota." gevALiye muM. [juo "govALa' + gu. IyuMta.ka.] o gesa na. saDhanI nAyanuM deraDuM-kajAmAM baMdhAtA DeNAnI sAme govALa." saDhane cheDe. (vahANa.) (2) e doraDuM choDI sukAnane jamaNI gevALI strI. jio govALa + gu. I' ta. pra.] go- bAju karavuM e. (vahANa) vALane dhaMdhe (2) (lA.) uchera (bALakone). (3) dalAlI ge-satra puM. [saM] e nAmane eka yajJa, ge-madha gevALI pu. jio govALa" + gu. "I' svArthe te, pra.] gesa-rAkhana. [jue "gesa' + "rAkhavuM."], gesa-rAba, -ma gevALa pri.] govALa. (vahAlamAM) [ e "gesa' dvArA cAlatA vahANanI gati dhImI karavAnI gevALI kuM. jio "govALI' + gu. "huM" svArthe ta. kriyA. (vahANa) gevALuM na [e "gevALa" + gu, "u" ta. pra.] govALane gesalAvavuM sa. ki. [ravA] mana uparathI kADhI nAkhavuM dhaMdhe. (2) gAyonuM dhaNa. (3) govALone vAsa. (4)(lA.) -sava chuM. [saM.) e nAmane eka yajJa, ge-satra, gomedha uchera (bALako), govALI jio govALa. gesa-vALo . uparathI jADe ane nIce pAtaLo hIrA gevALA kuM. [ juo govALa' + gu. '' svArthe ta. pra. ] mANeka ke pannAno aNI jevo ghATa, sujanI ghATa gevAMdaruM na. [sa, no-va-> prA. no-vaidra -] gAyane goMdaro. ge-saMvardhana (-saMvardhana) na. [4] gAya-aLadano uchera (2) (sarvasAmAnya) pAdarA gesoiya(-)Na (-ca) strI. [jue "gosAI' + gu. ane ge-viya puM. [saM.] gAya ke baLadanuM vicANa (e)" pratyaya.] gesAMInI strI genaviSANu na. [saM.] gAya-baLadanuM zigaDuM ge-sevaka chuM. siM] gAyanAM sevA-paricaryA-rakSaNa vagere geviMda (gevi) puM. [. norendra> prA. goviMdra; mahA karanAre niHsvAthI mANasa bhAratanA prAcInatama bhAgamAM saM. tarIke svIkArAyA pachI ge-sevA strI-[saM.] gAyanI sevA-paricaya bhAgavata purANamAM gAma + H (gAyono svAmI) evI gesAMI puM. [saM. jovAmA->prA. nANAma- gAyane paNa saM. vyutpatti) zrI kRSNanuM eka nAma. (saMjJA.) svAmI'-megalAImAM vyApaka thayelo gAya pALanArA AcAryo geviMda . [+ gu. " svArthe ta. pra.1 ja govinda. mATe hakAba] zrIvallabhAcAryanA vaMzaja AcArya, gosvAmI, (padhamAM.). [tithi. (saMjJA)] (2) caitanya makva vagere saMpradAyanA te te AcArya. (3) geviMda-dvAdazI (govinda-strI. [ + saM.] phAgaNa sudi bArasanI zaMkarAcAryanA dazanAmI ziSyanI paraMparAnA saMnyAsIo ge-vRMda (-vRnda) na. [4] gAyonuM ToLuM ke dhaNa pAchaLathI gRhastha thatAM evA gRhastha bAvAono jJAtivAcaka ge-braja na. [saM.] gAya ane gAvALAne nesaDe. (2) dhaNa zabdaH gosAMI bAve, atIta bAvo gezvata na. [saM.] ge-hatyAnA prAyazcitta tarIke karavAmAM gesAMIjI e "gusAMIjI." [vaghare AvatuM eka vrata gese-se . vAdaLAMthI chavAyelo divasa, dhaMdhaLo divasa, getI vi[sa. puM.] gAvata karanAruM [sApho vagere). gesvAminI strI. [saM] gosvAmInI patnI geza-peca vi. [pha.] kAna DhaMkAI jAya e rIte bAMdhela (pAdhaDI gosvAmI puM. (saM.) eka ijAba, o "gusAMI ' gosAMI." geza-baMda (banda) kuM. [pha.] kAna upara bAMdhavAne paTTo -hatyA strI.. [saM] gAya ke baLadane vadha geza paM. [kA] khUNe. (2) ekAMta-sthAna ge-hatyAruM vuiM. [ + juo "hayAruM] gehatyA karanAruM gezanazInI strI. [.] ekAMtavAsa ge-ghAtaka ge-zAlA(-LA) strI. phi.saM.] gAyane bAMdhavA-pALavAnI jagyA gehavuM a. ki. aMdhAre athaDAvuM. (2) (lA.) maMjhAvuM gazAstra na. [saM.] gAya-baLada kevI rIte ucheravAM ene gehi(-)la jue "guhila." piAtaLI lAkaDI khyAla ApatI vidyA gehila (-2) zrI. vaNavAnA sAdhana tarIke vaparAtI vAMsanI ge-zItala(-LA) strI. [] zItaLAne cAlu rega, baLiyA gehi(he)la-vAha !. [ja e "geAhila.' + "vADa,"] gahila geze.gIrI strI. [pha.] ekAMta-vAsa lakAe AvI je pradeza upara rAjya karyuM te saurASTrane gaze-dAra vi. [.] khUNAvALuM pUrva-dakSiNa pradeza. (saMjJA.) 2010_04
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAhi(-he)lavADI gAhi(-he)lavADI vi. [+ gu. *' ta. pra.] geAhilavADane lagatuM, gohelavADanuM geLavuM jue gAla' (vartulAtmaka). (2) puM. jJAtie mAMnA jarA nAnA eka peTA-samUha (jemAMnAomAM ja paraspara kanyAnI levaDadevaDa thatI.) [.tADhavA (rU. pra.) jJAtinA peTA-samahanI AmanyA teADI geLa bahAra kanyAnI levaDadevaDa karavI. bAMdhavA (rU. pra.) kanyAnI levaDa-devaDa mATe jJAtinA peTA-samUha alaga karave] gALa? (gALa) puM. [saM. \g] zeraDInA rasane ukALIne banAvelA ghaTTa padArtha (khAMDa-sAkaranuM pUrvarUpa). [. khAvA (rU. pra.) sagAI karavI. (2) svArtha sAdhI leve, 0 caTu'(-DhA)vave (rU. pra.) praleAbhananI vAta karavI. (2) chetaravuM, nuM gADuM, nuM mATaluM (uM. pra.) ba vahAlI vastu. tuM gADuM maLavuM (rU. pra.) khaba khuzAlI thavI. ne pANI navaDAvavuM (-na:vaDAvavuM) (rU. pra.) nukasAnI ApavI. (2) chetaravuM ne pANIe nAhavuM (-nA vuM)(ke nAhI nA(nAM)khavuM) (-nAHhI-) (uM. pra.) AzA cheDI devI. (2) chetaravuM. -Le vIMTALelI (1. pra.) uparathI mIThI chetarAmaNI vAta. kANIe gALa (koNiye gALa) (rU. pra.) muzkela kAma] geALa-kerI (gALa-) strI, [jue gALaOM' + 'karI.'] saMbhAramAM gALa nAkhI karavAmAM AveluM kerInAM sUkavelAM phADiyAMonuM athANuM [(lA.) pAkuM nahi tevuM adhakacaruM kAma geLa-mAlaNuM (gAyaNuM) na. [jue gALa '+ 'gAbhaNuM,'] geALa-gUMkuM (goLa-) [jue 'gALa' + 'gaMdu'] saMbhAramAM geALa sAthenuM sUkavelAM gaMdAMnuM athANuM ane evuM g gALa-meLa vi. maMjue gALatA dvirbhAva] (lA.) matalaba na samajhAya tevuM aspaSTa gALa meLa (gALa gALa) kri. vi. [jue gALa' dvibhava.] mIThAzabharI rIte. [. karI nA(nAM)khavuM (rU. pra.) mIThuM khelo sAmAne pigaLAvI devuM] na. ra, geALa-dhana vi. [jue gALa' + saM.] saMpUrNa rIte geALa gaThTho hAya tevuM geLa-cakaraDI strI, [jue 'gALa' + 'cakaraDI.'] (lA.) e nAmanI eka ramata, kera-kUdaDInI ramata gALa-cuM (gALa-yu) na. [jue 'geLa' dvArA.] jemAM gALanuM pramANa vadhu hoya tevuM athANuM gALa-cepaDI (gaLa cApaDI) strI, jie gALa', cApaDavuM' + gu. I ' ta. pra.] jue 'geALa-pApaDI.' gALa-daMDa (-daNDa) puM. [jue geALa' + saM.] (lA.) vArAkuratI jamaNA-DAbA pagane cakkaramAM pheravI karavAmAM AvatI krUDanI kasarata, cakara-Da gALa-dhANA (gaeNALa-) kuM., ba.va. [jue 'gALaOM' + 'dhANA' koI paNa mAMgalika prasaMge khavaDAvavAnA gALa ane dhANA, [. vaheMcavA (ve:cavA-) (rU. pra.) AnaMda darzAvavuM. (2) sagAI karavI] gALa-pAkayo (goLa-) strI. [jue 'gALaOM'+ 'pAkavuM + gu. 'cuM' bhaTTa] (lA.) e nAmanI eka ramata, ghaMTI-khIlo gALa-pApaDI (goLa-) strI. [jue gALaO' + "pApaDI.'] _2010_04 19 gALI (lA.)ghau nA seTa dhI ane geALanA pakavAnanA DhALelA TukaDA, sukhaDuM, sukhaDI, [Aaa dahATA (-dA:De) (rU. pra.) sukhanA divasa, 0 bhamaraDo (rU.pra.) kha geLa-maTeALa vi. [jue gALa'-Dhibhava.] taddana geLAkAra gALa-mANuM (gALa-) na. [jue 'gALaOM dvArA.] gALanI taddana pravAhI rAkha goLamejI vi., strI. [jue goLa + meja' + gu, '* ' ta. pra.] maija geALAkAra gaDhavAyelAM hAya ane enA upara sau pakSo sAthe besI vicAraNA kare tevI sabhA ke pariSada gALa-lAkaDI jae gaDA-lAkaDI.' nAnA geLA geLale puM. [jue gaiALa' + gu. luM' svArthe ta. pra.] geLa-zvasana na. [jue gALa dvArA.] lagna-prasaMge keTalIka hiMdu jJAtiemAM nAnI ghaMTI daLavAne eka mAMgalika prasaMga geLavI srI. e nAmanI eka phUla-vela gALavuM na. [jue 'gALa' dvArA.] nAnA gALe. (ra) strIenA kAMDAnuM senAnuM eka ghareNuM. (3) jhADanAM sukAyelAM thaDa ke jADI DALInAM verelAM aNaghaDa geALAMmAMnuM pratyeka naMga geALavA puM. [jue 'geLavuM."] geANamAM pheMkavAnA gALa patharA ke gaLe. (2) gALa vaLI ke vaLAnA TukaDA, (3) maiAtInA gALa dANe!. (4) khAdya miSTa!nanA geALa leAMdA, (5) mAkhaNane gALa leAMdA. (6) seADAnA pANInA gALa sIse [nAMmanI eka dezI ramata gALa-sAkara (gALa) strI, [jue 'geLaO' + sAkara.'] e geLa hisAba puM. [jue 'geALa' +'hisAba'] aDasaTTo, aMdAja, zumAra goLAI jae gAlAI ' gALAI-mApaka jue 'gAlAI-mApaka.' geALA-kaDI strI. [jue 'geLA'+'kaDI.'] geALAne garamI ApatAM le e batAvavA ThaThA gALAnA mApanI kaDI sahitanA geLA, baoNla eNnDa riMga' geLAkAra, geLAkRti jue 'gelAkAra.' geLA-DhAMkaNuM na. [jue 'gALA' +'DhAMkaNuM.'] pANInA gALA uparanuM mATInuM ke dhAtunuM DhAMkaNa gALA-baMdha (ardha) puM. [jue DoLe' + baMdha.'] e ardha geALa daDAnuM eka prAyogika sAdhana. (pa.vi.) gALAdha jue 'golAdha.' geLAvaDA puM, vejuM vaNavAnuM sarakInI AMTI upADavA vaparAtuM lAkaDAnuM eka sAdhana gALiyA-kerI (gaeNALiyA-) [jue 'gALiyA' + 'kerI.'] jae 'gALa-karI.' gALiyAda (gALiyA) vi., puM. [jue gALaO' + gu. iyuM' ta. pra.] gALanuM khAlI mATaluM, bhInI mATI dhULa vagereneA pIMDA. (2) cAkI geLiyA puM. e nAmanuM eka ghAsa gALI strI. moriA>prA.moruMmAM] nAnA geLAkAra padArtha. (2) auSadha pIparamITa vagerenI guTikA, (3) lakheATI,
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ goLI 730 gautamI The2. (4) baMduka ke pistola vageremAM nAkhavAnI sIsAnI gedhala (ge) muM. mAtA bhavAnI samakSa karavAmAM AvatuM pAMca Thera. (5) pANI chAsa vagere rAkhavAnuM mATI ke dhAtunuM saheja jaNAnuM eka samaha-nRtya. (2) (lA.) dhAMdhala, beTI dhamAla sAMkaDA menuM gaLamaTeLa vAsaNa. [0 khAvI (rU. pra.) baMdUka gedhalI, (-vI) (ge) paM. bhIkha mAgavAne dhaMdhe karanArI dakSiNa ke pistolathI ApaghAta karavo. 0 ca(DhA)vavI (rU. pra.) deza bAjanI bhikhArI jJAti ane ene puruSa. (saMjJA). gudAmAM glisarInanI goLI ghAlavI. 0 cAlavI (3pra.) gaMdhavavuM ge) jue gadhavuM. (2) chAnuM rAkhI mUkavuM, geLIbAra thA. 0nuM pANI sukAvuM (rU. pra.) kuTuMbanAM chupAvI rAkhavuM mANasa eAchAM thavAM-pase Take khuvAra thavuM. 0 besavI besavI) gAMdhI () jue "gedhalI." (2. pra.) nukasAna thayuM, dhakko pahoMce. 0 mAravI (rU. pra.) gAMdhavuM (geMdhavuM) sa. kri, baMdhiyAra jagyAmAM pUrI rAkhavuM. (2) baMdUka ke pistola leDI IjA karavI. 0vAgavI (rU. pra (lA.) musIbatamAM mUkavuM. gedhAvuM (ge) karmaNi, ji. ekAeka aDacaNa AvavI. (2) mAryA ja ] gedhavavuM, gaMdhAvavuM (ge) B., sa. phi. geLA e lITo.' gaMdhaLa (gAMdhaLa) DuM gaMcavaNa, maMjhavaNa. (2) goTALo, vAlageLI' na. jio "geALI'+ gu. DuM svArthe ta...] nAnuM mela. (3) seLabheLa, khIcaDo dUdha dahIM vagerenuM vAsaNa. gedhAvavuM, gaMdhAvuM (goMdhA-) e "geAMdhavuMmAM. geLA na. (turachakAramAM govALa, gokaLI gAMdhiyAruM (ge-) na. jio "oMdhavuM' dvArA.) goMdhAI marAya geLale pR. [4 'goLa" dvArA.]lokhaMDane goLa mAthA- tevuM baMdhiyAra makAna, nAnuM aMdhAriyuM makAna vALo khIle (goM) 5. [saM. 1i>prA. zu paganI eDI geLI-vAMsa strI. [jue "geLA' + "vAMsa."] (lA.) chAsa karI gI strI. [, in: 5, strI.] gAya (samAsamAM saM. jo zabda lIdhA pachI gALI phUla vAMsa-dAMDe vagere garama pANIthI sApha ja tatsama zabdomAM hoya che; no thI batAvelA zabda tethI karavAnI kriyA asiddha che. e rIte gau-grAsa, gau-dAna, gau-pAlaka, gIge Da na. jio geLa + IDuM ta. ] (lA.) nAnuM brAhmaNa, gau-brAhmaNa-pratipAlaka, gau-mukha, gau-matra, gau-zItalA, gALavuM. (2) DavuM, derA ke nADAne nAne vIMTo gau-sevaka, gau-sevA, gauhatyA vagere zabdo asiddha ane geLo chuM. [saM. noka->prA.gosama- kaI paNa nAnA moTe tethI azuddha gaNAya.) [asiddha) vartulAkAra padArtha. (2) pIo. (3) tere dvArA keDavAne gau-zrAsa 5. [sa. -grAsa ja "-grAsa. (gau-grAsa" piMDhAkAra ke dIghakAra padArtha. (4) phAnasa ke vIjaLInA dIvAna gI-ghAtaka vi. [saM, ga-vAva4] jAo "ge-ghAtaka. (gau-dhAtaka' pioTe. (5) peTamAM thato vAyuno goLAkAra. (6) pAnuM asiddha che.) bharavAnuM goLIthI moTuM evuM ja goLAkAra sAdhana. [0 gaba- gaucI, chI strI. dhAsanuM maLiyuM. (2) khADo hAva (rU. pra.) gapa calAvavI. (2) vacamAM vina nAkhavuM. gADha dhuM. [saM.] bhAratavarSanA parvane eka prAcIna pradeza (bihAra 0 caDha(-) (rU.pra.) piTamAM vAyunA geLAnI hilacAla thavI. baMgALAne AvarI letA). (saMjJA.) (2) e nAmano eka 0 vALa (rU. pra.) jemanuM tema karI DhAMkI devuM. ne mAravuM zAstrIya rAga, (jenA mizraNathI "gauDa malAra" "gauDa rayAma" (2. pra.) herAna parezAna karavuM. (2) upekSA karI dUra karavuM] gauDa sAraMga' jevA roga thAya che.) (saMgIta.) geLo-pa(-pa)kALo . [ja "goLa+barSi(pI)DALe.'] gAMTha-sArasvata paM. [] gauDadezamAMthI Avele sArasvata (lA.) geTa-pAMDe, UMdhuM-catta. (2) goTALo, seLabheLa brAhmaNane eka phiMrake. (saMjJA.) gAM i (gAMTa) muM. gAmano mukhI gauDA (saM.) e nAmanI eka zAstrIca rAgiNI, goDI. (saMgIta.) geTa (gaDa) . di. prA.) e nAmanI viMdhya pradezanI eka (2) e prakAranI eka kAvyarIti (jemAM samAsa-khacita vanavAsI prajA ane ene AdamI. (saMjJA.) racanAo hoya che.) (kAvya) [samAya tevuM geli-Li)yuM (geDa-) vi. [saurASTranuM "gAMDala(-La) eka gauNa vi. [saM.] mukhya na hoya tevuM, amukhya, piTAmAM nagara + gu. "IyuM' ta. pra] gAMDaLa bAju thatAM maracAMnI eka gaNatA strI, -tva na. [saM.] gauNa hovApaNuM mIThI jAta, velariyuM maracuM goNArtha chuM. [ + saM. ] mukhya vAcika nahi te artha, gevAna goDavAnA) kuM. [aM] prAcIna kALamAM bhAratavarSane lakSyArtha, lAkSaNika artha. (kAvya) prikAra. (kAvya) AvarIne rahela hatA te eka vizALa bhUbhAga. (saMjJA) gaNI strI. [saM.] lakSaNAno eka prakAra, lakSyArthIne eka geDhA (geDA) strI, e nAmanI eka mIThI vela gautama paM. siM. e nAmano eka prAcIna che. (saMjJA.) goMDhaLa (-gAMDAnya) strI. e nAmanI eka vanaspati (2) buddha bhagavAnanuM eka nAma. (saMjJA.) (3) mahAvIra gere (geDe) muM. TopI uparanuM gaMthaNIthI banAveluM phumatuM svAmInA cauda gaNadharemAM eka gaNadhara. (saMjJA) (4) gaMdara (gaMda) na., bero chuM. [se gho-padrava>prA. -ada-, nyAyadarzananA puraskAraka eka RSi. (saMjJA.) (5) gautama no-ma-] gAmanuM kyAM gAye UbhI rahe tevuM pAdara getrano suprasiddha mahAbhAratIya yuddho, kRpAcArya. (saMjJA) gedalI(-) (ge) strI. geLa jADuM lAkaDuM gautamI sI. [saM.] gautama gotranA kRpAcAryanI bahena (droNAgaMdA (ge) puM. [o "gaMdavuM' + gu. "u' ku.pra.) eThavADa, cAryanI patnI) kRpI. (saMjJA) (2) bhAratavarSanI e nAmanI keda. [0 kare (rU. pra.) badhuM seLabheLa karI nAkhavuM] eka nadI, godAvarI. (saMjJA.) 2010_04
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaumukha 731 grastAsta gomukha na. [sa, no-mua] juo gomukha." (gaumukha' gaurI-naMdana (-nandana) puM. [saM] juo gaurI-tanaya." asiddha che.) gaurI-nAtha, gIrI-pati muM. [saM.] jae gorI-kAMta." gaumukhiyuM vi. [jIe "gomukhiyuM.'] jue "geAmukhiyuM' gIra-putra chuM. [saM.] juo gaurI-tanaya." gaumukhI strI, jio gomukhI.'] jao 'mukhI." gaurI-pUjana na., gaurI-pUjA strI. [.] pArvatInuM pUjana gaumukhuM vi. jio 'mukhuM.'] jue "gomukhuM." karavAnuM kumArikAonuM eka dhArmika kArya, gora-pUja gau-mUtra na [sa. no mUa]o gomatra gaumatra' asiddha che) gaurIvrata na. siM] gaurI-pUjananuM vrata gaudAna na.[sa, jo-DhAna] juo 'ga dAna' ('gau dAna'asiddha che.) gaurI-zaMkara (-2) DuM [saM.] pArvatI sAthenA mahAdeva. gau-pAlaka vi. puM. [sa, no-pAjha] jae "ge-pAlaka, (ga- (2) na. himAlayanuM evaresTa (gorIzikharathI jarA nIcuM pAlaka' asiddha che) ['gau-brAhmaNa" asiddha che.) bIju) zikhara, (saMjJA) brAhmaNa na., ba. 1. [saM. -traHI) e "go-brAhmaNa." gorI-zikhara na. [saM. ] himAlayanuM sauthI UMcuM zikhara gIbrAhmaNa-RtipAlaka vi, yuM. [, no-traNa-afpATa evaresTa (ke. kA.). [(saMjJA.) juo brAhANa-pratipAlaka." (gIbrAhmaNa-pratipAlaka" gaurI-saptamI strI. [saM.] bhAdaravA suda sAtamanI tithi. asiddha che.) gaurIsuta puM. [saM] jae "gaurI-tanaya.' [(2) gujarAtI gIra vi. siM] gulAbI jhAMyanuM dhoLuM, geruM gaurjara vi. [saM1rnara mAnIne saM] gurjara prajAne lagatuM. gIra-tA strI. [saM.] gerApaNuM gaurjarI strI. [o gaurjara." saM] pazcima bhAratavarSanA garava na. [sa.] guru-tA, gurupaNuM. (2) moTAI, mahattA. e nAmano apabhraMzane eka prAMtIya bheda. (saMjJA.) (2) (3) dIrdhatA, laMbAI. 4) mAna, Adara, (5) (lA.) lapa. e nAmanI eka rAgiNI. (saMgIta.) (3) gujarAtI bhASA. gauravapUrNa vi. siM.] gauravathI bhareluM, mahattAvALuM (saMjJA.). gauravaprada vi. [saM.] gaurava ApanAruM, mahattAvALuM gau-zItala(-LA) strI, ji -rata] jae "go-zatalA.' gIravayukta vi. [saM.] gauravavALuM, mahattAvALuM (A gau-zItalA' asiddha che.). gIra-varNa vi. siM.] gorA raMganuM. (2) rUpALuM garasevaka vi., 5. siM. ro-sevana] juo "gA-sevaka." gauravavaMta (-vatta), -tuM -vatuM) vi. [saM. 1vata >prA. "vaMta (A "gau-sevaka' asiddha che.) (asiddha che.) + ga. "G" svArthe ta.ka.], gaurava-zAlI(-LI) vi. saM., muM] gau-sevA strI. [sa, -sevA] jue "ge sevA." (A gau-sevA' gauravavALuM, mahattAvALuM [lAgeluM kalaMka gA-hatyA zrI.siM-phA] juo "ga-hatyA." ( gau hatyA" gaurava-hAni zrI. [saM.] gauravane thayeluM nukasAna, meTApaNAne asiddha che.). gauravAvita vi. [saM. + maracuta e "gauravayukta." gI-hatyA vi. [ie "ge-hatyAruM.'] juo 'ga-hatyAruM." gauravAMkita (vAkakita) vi. si. smR[i] gaurava maLyuM che tevuM, cATa strI. [ aM. geiTa ] polIsa cokI, geiTa mahattA maLI che tevuM, mahattA pAmeluM zyAlinAITa strI. [aM] e nAmanuM eka khanija, (5. vi.) goravita vi. si.] gaurava pAmeluM, jene gaurava maLyuM che tevuM, gvAliyama strI, [.] jasatavALA paththaramAMthI nIkaLatI gAra-svarUpa vi. [sa.] gauravarNa e nAmanI eka dhAtu. (pa. vi.) [gaMdI vAyu] gaurAMga (gaurA) vi. [saM. + ma] gaura aMgavALuM, rUpALuM. gyAsa puM. [ aM. gesa ] baLataNa vageremAMthI nIkaLate eka (2) yurepa amerikAnuM vAsI. (3) puM, geDiyA saMpradAyanA zvAsa-tela na. [ + juo "tela." ], gyAsa-leTa na. [ + puraskAraka ciMtanya mahAprabhunuM eka nAma. (saMjJA.) e. lAITa ] (lA.) e "dhAsaleTa." [ gaurAMgadeva (gIrA - muM. [sa. (lA. IMglenDanA vAsI, aMgreja gyALa na. nirva za. [0 javuM, 0 nIkaLavuM (rU. pra.) nirvaza gIrAMganA (gaurAnA) strI. (saM. + manA,] gorAMginI thathana na. siM] gaMthavuM e, gaMthaNI. (2) racanA (gaurAginI) strI.[sa. ja gaurAMga."], gaurAMgI gaurAgI prathita vi. [saM.] gayeluM. (2) raceluM strI. siM.] gauravaNa strI. (2) (lA.) aMgreja zrI prasana na. [sAM ] keLiye karI javuM e, gaLI javuM e, gorI strI. siM.] umA, pArvatI (ziva-patnI). (2) ATha ogALI javuM e varSanI bALA (strIonAM nAme cheDe artha vinA; jemake thasanIya vi. [saM] gaLI javA jevuM vidyAgaurI' 'kamaLAgaurI' vagere) dri, ziva prasavuM sa, kei. [, gran tasabha] gaLI javuM, egALI gaurI-kAMta (kAvata) 5. [saM] gaurI-pArvatInA pati-mahAdeva, javuM. (2) grahaNa karavuM (I-caMdranuM) thasAvuM karmaNi, ji. gaurI-caturthIvrata na. [saM.] mAgha sudi zeAthanA divasanuM strIonuM prasAvavuM che., sa. ki. eka vrata. (saMjJA) [cAthanI tithi. (saMjJA ) prasAvavuM, ghasAvuM jue "grasavuMmAM. gaurI-cetha (ceMca) strI. [ + juo ceAtha.'] mAdha sudi grasita, grasta vi. siM] gaLI javAmAM AveluM. (2) grahaNa gorI tanaya paM. [ { ] kArtikeya, kArtika savAmI. (2) karavAmAM AveluM (surya-caMdra) (3) (lA.) garakAva, magna, gaNapati, gaNeza talIna. (4) (regathI gherAyeluM gaurI-tatrata na. [saM.] kArtika mAsanI amAsane divase prastAsta chuM. [saM. zarata + ara7] grahaNa thayuM hoya evI pArvatInA pUjanane lagatuM vrata. (saMjJA.) sthitimAM sUrya ke caMdranuM AthamI javuM e, saghariyo asta 2010_04
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ stavya 732 graha-bhAtara prastatha vi. [saM.] ja "grasanIya.' prahaNAMta (grahaNAta) . [saM. + ma7] jeo "grahaNa-mekSa." prastAdaya puM. [saM grata + 33] grahaNa thayuM hoya evI grahaNI strI. [saM] e nAmano jhADAne eka roga, atIsAra, sthitimAM sUrya ke caMdrano udaya thavo e, sadhari udaya saMgrahaNI prastha vi. [saM] jae 'grasanIya.' grahadaza strI. [sa.] janmakuMDaLImAM te te grahanI sthiti. praha 5. [saM.] pakaDa, grahaNa. (2) manamAM amuka ThasI gayela- (ja.) (2) (lA.) sArI yA mAThI kuMDaLImAMnI grahonI pUrvathI baMdhAI gayelo abhiprAya, parvagraha, bAyasa.(3) paristhiti. (ja.) (2) (lA.) durdazA. [0 besI AkAzamAM sUrya ane enI AsapAsa pharanAra maMgaLa (aisavI) (rU. pra.) Apatti AvI paDavI] budha zukra zani yurenasa (yuna harSala pRthvI ane pRthvIne graha-dAna na, saM.] janmakuMDaLImAMnA te te grahanuM kharAba upagraha caMdra uparAMta manAyela rAhu ane ketu. (ja.) (4) pariNAma TALavA mATe karavAmAM AvatuM dAna (lA.) bhAgyadazA. [ UtaravA (rU. 4) mAThI dazA pUrI thavI. praha-daSTi strI. [saM.] jamakuMDaLImAMnI te te grahanI vedhaka 0 kaThaNa thavA (2. pra.) mADI dazA AvavI. 0 kaThaNa havA, paristhiti (sArI yA narasI), (.) 0 gAma javA (-gAmya), 0 ghareNe mUkavA (rU. pra.) mAThI praha-nirIkSaNa na., zaha-nirIkSA strI. [saM.] AkAzIya dazA cAlu hovI. pAdharA thavA (rU. pra.) sArI dazA grahonI gatinI yaMtra vagere dvArA tapAsa karavAnI kriyA AvavI. 0 pAdharA hovA (rU. pra.) sArI dazA cAlu hovI. prahapIDa strI. [saM] janmakuMDaLImAMnA kharAba sthAnamAM (2) dhAryuM kAma pAra pADavuM. 0 besavA (baeNsavA-) (rU. pra.) paDelA te te grahane lIdhe thaI mAnavAmAM AvatI takalIpha mAThI dazA cAlu hovI thavI, 0 maLavA, 0maLatA AvavA, praha-pUjana na., graha-pUjA zrI. [saM] grahonI pIDAjanaka 0 maLatA hova (rU. pra.) varakanyAnA janmanA grahonI kriyAnI zAMti mATe karavAmAM AvatuM te te grahanuM acena-pUjana sthiti ekabIjAne anukULa hovI (jenAthI banAva rahe). graha bala(La) na. siM] jamakuMDaLImAMnA te te grahanI sukha0 vAMkA thavA (u.pra.) mAThI dazA zarU thavIvAMkA hevA kAraka paristhiti. (ja.) [(ja.) (3. pra) mADI dazA hevI. sIdhA hovA (. pra.) sArI praha-bhAva puM. [3] janmakuMDaLImAMnA te te grahanI asara. dazA hovI]. grahamakha puM. siM] kuMDaLImAMnA pratikuLa grahonI kharAba praha-kakSA strI. [4] te te grahane karavAnI enI vala- dazAmAMthI bacavA karavAmAM Avato yajJa rekhA, grahone sUryanI AsapAsa pharavAno mArga kaha-maMDala(La) (maDala,-La) na. [8] sUryanI AsapAsa praha-gaNita na. [saM.] AkAzIya grahonI gatine lagatuM karatA AkAzIya grahonuM vartuLa, grahanacakra gaNita, "esTronomikala erithameTika graha-mAguM chuM. [saM] jue "graha-kakSA." graha-gati strI. (saM.] AkAzIya grahonI sUryanI AsapAsa praha-mAla-LA) sva. [saM.] juo "graha-maMDala." pharavAnI kriyA thayaMtra (vyatva) na. [saM] AkAzIya grahonI gatine khyAla praha-caka na. siM.] juo "grahamaMDala." ApanAruM yaMtra prahaNa na. si.] pakaDavuM e. (2) svIkAravuM e. (3) samajhavuM graha-rAja . [saM] grahone rAjA-sUrya caM caMdra vagere grahonuM ekabIjAnI ADe AvavuM pahayuti strI. [saM] kaI paNa be ke vadhu grahonuM uttara-dakSiNa e, AkAzIya tArAone te te grahanuM ADe AvI ja eka lITImAM AvI javuM e. (ja.) e. [ karavuM (rU. pra.) levuM. (2) svIkAravuM. (3) samajhavuM. havega 5. [saM.] grahonI anukuLa ke pratikuLa paristhiti 0 lAgavuM (. pra.) sarca ke caMdrane caMdranuM ane pRthvInuM aDe (janmakuMDaLImAM). (.) AvavuM e (janI mAnyatA pramANe rAhu ane ketuthI graha-lAghava na. [saM] gaNeza devajJane grahonI gati vize grahaNa thavuM)] khyAla Apato jatiSazAstrane eka graMtha. (saMjJA). prahaNaka-patra na. [saM.] gira-khata, gira-dastAveja mahalAghavI vi. [sa raddaghana + gu. "I' ta...], vIya prahaNa-kola(-) 5. [sa.] saMye caMdranuM grahaNa thayAne samatha, vi. siM] prahalAdhava graMthanA gaNita pramANenuM grahaNa daramyAnane rAmaya havuM sakri. [sa. prad -tatsama] pakaDavuM. (2) svIkAravuM. prahaNu-parvo kAla(-La) . [saM. grahaNanAM AraMbha ane chaTavA (3) dhAraNa karavuM, samajhavuM. prahAluM karmaNi, ki. grahAvavuM vaccene dAna-puNya karavAno manAyele samaya che., sakri.. khi. (khoLa.) prahaNanemekSa chuM. [4] sUrya-caMdranuM grahaNamAMthI chUTA thavAnuM praha-vikSepa chuM. [saM] grahanI kakSA ane krAMtivRtta vacceno prahaNa-zakti strI. [saM] samajhI levAnI zakti, dhAraNA-zakti praha vedha chuM. (saM.] AkAzamAM sUrya caMdra vagere sAthe thatuM prahaNazIla che. [ saM. ] dhAraNa karI levAnI-samajhavAnI te te grahanuM paraspara eLaMgavuM e. (khageLa.) zaktivALuM, "riseTiva' prahazAMti (zAnita) zrI. [saM], graha-zAMtika (-zAntika) prahaNazIlatA strI. [saM.) grahaNazIlapaNuM, "phiseTivanesa" na. [4], praha-zAteka (zAntaka) na. [4 prakrAti] thahaNa sparza puM. [4] sUrya-caMdranAM grahaNa thavAno AraMbha jamakuMDaLImAM te te bhavananA viM karatA manAtA grahonI grahaNajJA strI. [saM. + mAjJA pakaDI levAnI sarakArI AjJA, karmakAMDanI rIte karavAmAM AvatI zAMtikriyA voranTa' praha-lakSAMtara (-bhAtara) na. [4] graha ekabIjAnI sAme ''') 2010_04
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ grahasava2 33 graMthi-vara hoya te samayanI pUrA 180 aMzanI sthiti. (khagoLa) graMtha-maNi (grantha) S. [saM] graMthomAM maNirUpa uttama graMtha graha-sthara chuM. [4] rAgane jenAthI AraMbha thAya che te graMtha-mAlA(-LA) (grantha) strI. [saM.] eka ja sthAna ke saMsthA svara. (saMgIta.) yA lekhaka taraphathI prasiddha thatA eka pachI eka graMthanI hAdhIna vi. [saM. prat + adhIna] graha ke grahone vaza, hAramALA janmakuMDaLImAMnI grahanI paristhitine paravaza graMtha-mudraNa (gratha-) na. si] graMthanuM chApakAma prahAvavuM, prahAvuM ja "grahavuM'mAM. graMtha-racanA (grantha- strI. [saM.) graMthanuM lekhana-sarjana zahIta vi. [sa, 5.] grahaNa karanAruM graMtha-ratna (graMtha) na. siM.) graMthomAM ratnarUpa uttama graMtha caheza paM. [saM. ghaTTa + haM] grahono svAmI--sUrya graMtha-rAzi (grantha-) chuM. [4] hastalikhita che ane chapAyelA graMtha (grantha) muM [saM] (bhajIpatro ke tADapatranA madhyamAM graMthone Dhagalo kANuM pADI povelI dorIthI pithI jakaDI bAMdhavAmAM graMtha-lipi (grantha) strI. [saM] dakSiNanA hastalikhita graMthomAM AvatI tyArathI) pustaka, piyuM. (2) (lA.) graMthamAMno vaparAyelI e nAmanI eka bhAratIya lipi. (saMjJA.) viSaya. (3) zIkha saMpradAyane dharmagraMtha, graMthasAheba, (saMjJA.) graMtha-lekhana (grantha-) na. [saM.] graMthanI racanA. (2) graMthanI graMthakartA (grantha-) vi. [sa, puM] pustakanuM racanAra, graMthakAra nakala karavAnI kriyA [ke vigata graMtha-katRtva (grantha) na. [saM] graMthanuM racanAra hovApaNuM graMtha-vastu (grantha-) na. [saM.) graMthamAMnI kathAne bIja-rUpa vAta graMthaka (grantha-) vi, strI. [] strI graMthakAra graMtha-viketA (grantha-) puM. [saM.] graMtha vecavAno dhaMdho karanAra, saMthakAra (grantha-) vi. [saM.] jae "graMtha-kartA." buka-selara" paMthakITa (grantha) paM. (saM] (lA.) graMthonuM satata vAcana graMtha-vivecaka (graMtha), paMtha-samIkSaka (grantha-) vi. [saM.] karyA karanAra mANasa graMthamAMnA viSayanA guNadevanI samIkSA karanAra graMthagata (grantha-) vi. [4] pustakamAM lakheluM-lakhAyeluM graMtha-samIkSaNa (grantha) na., graMtha-samIkSA (grantha-) . [saM.] graMtha-jJAna (gratha-) na. [] graMthamAM raheluM jJAna. (2) graMtha graMthomAMnA guNadoSanuM avalokana, graMthAvalokana, philve' vAMcIne meLaveluM anubhava vinAnuM jJAna [bharAvavI e graMtha-saMkalana (granya-kula paMthana (granthana) na., -nA sTI. [saM] gUMthavuM e. (2) dorI viSayenI AMtarika goThavaNI graMtha-nirvAcana (grantha) na. [saM] pustakanuM vivecana graMtha-saMgraha (graMtha-sagraha) paM. [saM.] meLavI meLavI karavAmAM paMthapaThana (gra-1) na. [saM] graMthano pATha karo-graMthano Avate ke Avela graMthono jaththo abhyAsa karavo e kisoTI karanAra kaMtha- sAheba (graMtha) . [saM. + ja "sAheba.] (lA.) baMdha parIkSaka (gra1-) vi. [saM] graMthanI guNadoSaviSayaka zIkha saMpradAya nAnaka ane bIjA bhaktonAM bhajana-kIrtananA graMtha-parIkSA (grantha-) strI. [saM] granthanI guNadoSaviSayaka samuharUpI pUjya graMtha. (saMjJA.) kasoTI graMthasUcita-cI) (grantha) strI. (saM] graMthonI yAdI ke TIpa graMthapAla(La) (gratha-) 5. [saM] graMthAlayamAM graMthAnI vargaNuM pratha-stha,sthita (grantha-) vi. [sa.] graMthanI aMdara lakheluM vagere karI prathonI levaDa-devaDa karanAra adhikArI puruSa, ke raheluM [sarva adhikAra, kopI-rAITa' lAibreriyana" kaMtha-vAmitva (grantha) na.sa.] graMthalekhana ke graMtha-prakAzananA paMthaprakAzaka (pranya-) vi. si.] graMtho pAvI pragaTa karanAra graMthArpaNa (granthA) na. [sa. + maLa] graMtha chapAvyA pachI paMthaprakAzana (grantha) , [saM. ] chapAyela graMtha jAheramAM koI moTA puruSa ke priya ya AdaraNIya puruSane enuM mUkavAnI kriyA arpaNa karyAnuM sUcana karatI graMthamAM AraMbhanA eka pRSThamAM paMtha-pracAra (gra1-) pu. [saM.] graMthone kelA sacavAtI (hastalikhita paripATImAM graMthane aMte apAtI) graMtha-pracAraka (grantha-) vi. [saM.] graMthane phelAve karanAra arpaNa-kriyA pratha-prazasti (grantha- sI. siM] graMthanA aMtabhAgamAM graMtha graMthAlaya (grakhyA-) na. [ saM. + mA. muM., na] graMtho e ke graMthanI nakala karanArA pitAnA viSayamAM ApelI vyavasthita rAkhavAnuM sthaLa, pustakAlaya, lAibrerI athavA graMtha racAvanAra ke nakala karAvanAra vizenI ApelI graMthAvavi(-lI, -iLa, lI) (jhanyA- sI. [saM. + bAvara, vigateno citAra -zrI] ja "graMtha-mAlA." graMtha-prasiddhi (grantha) strI. [saM.] graMthanI jAherAta. (2) graMthAvalokana (grenyA- na. [saM. + mava-kola] graMthamAMnA grantha-prakAzana rUipa hovApaNuM guNadevanI samIkSA, graMthasamIkSA graMtha-prAmANaya (grantha-) na. [saM] graMtha ke pustakanuM AdhAra- kaMthAMtara (granyAntara) na. [saM. + mAro bIje graMtha kaMtha-bhaMDAra (grantha-bhaDA) . [saM. + e "bhaMDAra.'] graMthi (grathi) strI. [saM., pR.] gAMTha, (2) gAMTha pAse hasta likhita graMthone saMgraha sacavAyelo hoya tevuM pusta- sAMdho. (3) zarIramAM amuka jAtane rasa sravatAM baMdhAyelo kAlaya. (2) lakhelAM-chApelAM pustakonuM pustakAlaya avayava kaMtha-bhASA () strIsiM] graMthanA lekhanamAM prayukta maMthika (grathika) 5. siM.] jozI thayelI bhASA, graMthanI bhASA graMthi-javara (granthi- . [saM.] gAMDhiyo tAva, marakI, palaMga 2010_04
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ graMthita 734 grAmya-tA graMthita (grathita) vi. [saM.] ja "grathita." yata) strI. siM. grAma + juo paMcAyata.] te te gAmaDAno maMthi-baMdhana (grathi-badhana) na. [saM.] gAMTha bAMdhavAnI kriyA. vahIvaTa karanAruM cUMTAyelA pratinidhionuM taMtra (2) vara-vadhu ke pati-patnInI cheDAcheDI bAMdhavAnI kriyA prAma-prajA strI. [saM.] jae "grAma-jana." graMthi-bheda (granthi-) 5siM] gAMTha choDavAnI kriyA prama-maMla(-La) (-mala-La) na. [saM] juo "grAma-paMca." graMthi-bhedaka (grathi-) vi. siM.] khIsA-kAtaru grAma-mArga 5. siM] gAMmaDAMomAM javAne tema gAmaDAMmAM graMthi-bhedana (grathi- na. [saM] gAMTha choDavAnI kriyA, graMthibheda rasto pilIsa, pilIsa-paTela, keTavALA maMthibhedanAsana (grathi-) na. siM. + mAsana] yoganAM 84 grAma rakSaka chuM. [saM.] te te gAmaDAnuM rakSaNa karanAra, pasAyata AsanomAMnuM eka Asana. (ga.) grAmavikAsa chuM. [saM.] gAmaDAMnI dareka prakAranI khilavaNa maMthi-roga (grathi) . [saM.] zarIramAM gAMTha thavAne vyAdhei zAma-vidyApITha strI, siM, na] gAmaDAMnA jIvanane khyAlamAM graMthila (granthila) vi. siM] gAMThavALuM rAkhI jyAM zikSaNa ApavAnI vyavasthA hoya tevuM vizvamaMthi-vAta (grathi-) puM, [saM. ] zarIramAM ja de de sthaLe vidyAlaya, rUrala yunivarsiTI lehInI gAMTha thavAne vAtaroga, gAMTheyo vA. (2) sAMdhAne grAma-vistAra chuM. siM] gAmaDAMnI vastIvALe pradeza vA, saMdhivA grAma-vRtti strI. [saM.] grAma-jIvana taraphanuM valaNa maM ttama (gnottama) vi. siM. 20 + uttama] zreSTha graMtha grAma-la(-LA) strI. [saM.] te te gAmaDAnI nizALa grAunDa, grAuDa (grAu3) na. [] jamIna, bhoMtaLiyuM. grAma-zikSaka chuM. [saM.] gAmaDAnI nizALane te te zikSaka (2) ramata ramavAnuM medAna. (3) muddo grAma-zikSaNa na. [saM] jue "grAma-keLavaNI." grAnTa (grAsTa) strI. [.] bakSisa, bheTa. (2) sarakAra vagere prAma-zikSikA strI. [saM] gAmaDAnI te te strI zikSaka taraphathI maLatI deNagI, anudAna. (3) dAna-patra grAmasabhA strI. [saM.] juo "grAma-paMca." grApha . [] rekhA-lekhana, rekhAMkana grAma-samAja puM. [sa.] gAmaDAMnA loka, grAma-janatA grApha-buka strI. e.] rekhAMkananI carasa nAnAM nAnAM nAnAM- grAma-saMkaTa (saTa) na. [4] AkhA gAma upara AvI vALI kerI cApaDI (jemAM pachI rekhAMkana thAya.) paDelI Aphata grAma' na. [ saM., muM, na.] nagara ke purathI khuba nAnI- prAma-saMgaThana (-sakana) na. siM. + jue "saMgaThana.] gAmagaDhaDA ke nesaDAthI maTI-vasAhata, gAma. (2) puM. samUha, DAMnA jIvanane ekarAga karavAnuM kArya ja. (2) saMgItamAM marthanAnA AzrayarUpa svarasamUha, grAma-saMsthA (saMsthA) strI. [saM.] gAmaDAmAM kAma karatuM maMDaLa, (saMgIta.). pharala insTiTayUzana'. (2) o "grAma-paMca.' kAma puM. [4] dazAMza paddhatinuM telAnA Azare agiyAramAM prAma-sAhitya na. (.) gAmaDAMmAM pracalita lokasAhitya, bhAganuM vajana karavAnuM mApa (e nAmano ekama) "pheka-liTarecara grAma-adhikArI muM. [saM., saMdhi vinA] gAmanA mukhI grAmasiMha (-riha) muM. [] (lA) kataruM grAma-udyoga kuM. [, saMdhi vinA] gAmane upayogI hunara- grAmasudhAra pu. [saM. grAma + jue "sudhAra."], raNa strI. udyoga, "vileja-InDasTrI' | [+ e "sudhAraNA.'] gAmaDAMone sudhAravAnI kAmagIrI thAma-kaMTaka (kaSTaka) pR. [saM.] (lA.) gAmamAM rahI AkhA grAmasevaka chuM. [saM] gAmaDAMmAM sevA karanAra te te mANasa gAmane duHkha ApanAra mANasa, gAmane kAMTe, gAmane utAra prama-sevA zrI. (sa.] gAmaDAMmAM karavAmAM AvatI lokonI sevA grAma-keLavaNI strI, siM. + e "keLavaNI.'] gAmaDAMne prAmAcAra chuM. [saM. grAma + mAM-vAra] gAmanI rUTi pramANenI upayogI zikSaNa rItabhAta prAma-jana na. siM, muM.] gAmaDAnuM mANasa, gAmaDiyuM rAmAdhyakSa kuM. si. grAma-akSa] gAmane mukhI, paTela grAma-janatA strI. [i] grAmINa jana-samAja, gAmaDAMnA leka ghAmAMtara (grAmAtara) na. [sa, grAma + mata2] bIja gAma. thAma-jIvana na. [saM.] gAmaDAnuM jIvana, gAmaDAmAM gALavAmAM (2) eka gAmathI bIje gAma javAne pravAsa, gAmataruM AvatuM grAmINa jIvana grAmINa vi. siM] gAmaDAmAM vasavuM, gAmaDiyuM. (2) gAmaDAne kAma-taMtra(-tatra)na. siM] gAmaDAMne vahIvaTa, grAma-paMcAyatataMtra lagatuM grAma-deva . [], 0tA ,, . si., strI.] gAmaDAMmAM grAmINa-tA sI. [saM] grAmINa hevApaNuM pAta deva, gAmane rakhevALa deva, khetarapALa zAmIya vi. [4] gAmaDAnuM, gAmaDAne lagatuM, grAmINa kAmadevI strI. [saM] gAmaDAMnI rakSaka manAtI devI grAmadyoga puM. [saM. grAma + 3o] jae "grAma-udhoga.' grAma-dvAra na. [saM.] gAmane jhAMpe ke daravAje grAmana na. [e.] thALI (rekarDa) caDAvIne vagADavAnuM eka grAmapati muM. [saM.] gAmane mukhI, gAmane paTela, gAmetI jAtanuM videzI prakAranuM vAgha, tAvaDI-vAjuM grAma-pazu na. [saM., muM] gAmaDAmAM ucheravAmAM AvatuM te grAmya vi. [saM.] asabhya, nahi sudhareluM. (2) azlIla, te Dhora bhaDuM, (AMdha "grAmINa-grAmI'nA arthamAM "grAmya' na vAparI grAma-paMca (-pacca) na. [saM. prama-, vi. paMca" zabda pAMcane zakAya.) samUha" arthamAM gu. mAM rUDha thayo che.], grAma-paMcAyata (paMcA- grAmya-tA strI. [saM.] grAmya hevApaNuM, azlIlatA 2010_04
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ grAvA 35 lIsarina .. nA thAvA puM. [sa.] paththara, pathare, pANe svarUpamAM Avelo iglenDa skeTalenDa ane AyarlenDane zrAvIya na. [sa.] e nAmanI eka dhAtu, "lIthiyama." (5. vi.) saMyukta pradeza, greTa-briTana. (saMjJA.). mAsa puM. [3] keLiye. (2) grahaNane kAraNe sUrya ane greITa mughala, geiTa megala chuM. [e. + e "mughala- caMdrano DhaMkAyelo bhAga. (3) e "garAsa." megala.'] e nAmane eka prakhyAta hIra. (saMjJA) zAha . [saM] pakaDavuM e, graha. (2) pANInuM eka hisaka greITa kuM. [.] pAyarI, padavI, darajajo. (2) anukrama. prANI, magara, mUDa (beu "greDa") grAhaka vi. saM.] pakaDI lenAra. (2) samajhI lenAra. (3) greina kuM. [aM.] anAjano dANe. (2) anAja. (3) eka svIkArI lenAra. (4) puM, na, dukAnamAM jaI vastu kharIda ghauMbhAra jeTaluM vajana (traNe 'grena.) karanAra, gharAka, kasTamara' 5 strI, [. drAkSa grAhakanA strI, -tva na. [saM.] grahaNa-zakti, dhAraNA-zakti Ipa-Tara na. [.] drAkSanuM pANI grAhaka-vRtti strI. siM.] grahaNa karavAnuM valaNa ke lAgaNI greisa strI. [sa.] kRpA, maherabAnI, rahema brAhaka-zakti strI. [saM] grahaNa karavAnI-samajhI levAnI zakti kaeNyuiTI strI. [e.] uMmare pahoMcatAM nekarInI mudata pUrI grAhaka-saMbaMdha (-sambandha) muM. [saM.ghara sAtheno saMbaMdha thaye ApavAmAM AvatI vadhArAnI bakSisa zrAhA rumI. [saM.] magaranI mAdA [samajhI lIdheluM threjayueTa chuM, strI, [ aM. ] vizvavidyAlayanI kaeNlejanA zrAhita vi. siM] grahaNa karAveluM, sAmAne gaLe utarAveluM, abhyAsane aMte maLatI padavI dhAranAra puruSa ke strI, snAtaka grAhI vi. si., pR. pakaDI lenAruM. (2) kabajiyAta karanAruM (judI judI zAkhAo pramANe bI. e." bI.eDa." bI. (samAsane aMte "pakaDanAruM; jemake "guNagrAhI' doSagrAhI kaeNma. bI. esasI.' bI. i. bI. e." bI-phArma." vagere.) (3) 5. e nAmane eka chaMda. (rSi.) ema. bI., bI. esa." vagere padavI pAmanAra) : prAha vi. siM.] pakaDavA jevuM. (2) svIkAravA jevuM. (3) greITa-prAImara, greTa-prImiyara jue "greITa-prAImara.' samajhavA jevuM greTa juo 'greIDa." prAdhatA strI,, -tatva na. [saM.] grAhya hovApaNuM grena juo 'greina." zrAghAmrAha vi. [sa, grAhya + ma-ghAhya grahaNa karavA jevuM ane greTa-briTana juo 'greITa-briTana." [mIMDha paththara na grahaNa karavA jevuM grenAITa kuM. [.] agneiya prakArane aDadiye paththara, kALaprita strI, [.] vIjaLInA vAvamAM vaparAtI tAranI jALI. grephAITa chuM. [e.] sIsAna banAvavAmAM kAma lAgato kAlasAnI (2) vIjaLI utpana karanArAM dAM judAM yaMtrAlayenuM joDANa jAtane narama pazvara, kALuM haLavuM sIsuM "lakhege' karanArI paddhati eNphelajI strI. [.] hastAkSara uparathI mANasanAM cAlacalagata thIka vi. [.] (yuropamAM AvelA) grIsa dezane lagatuM, grIsa svabhAva lAyakAta vagere jANavAnI vidyA dezanuM (2) strI. grIsa dezanI bhAratayuropIya kuLanI bhASA.(saMjJA.) eNvala 5. [aM] paththaranI saDaka dhAbAM vagerenA kAmamAM kIjha na. [.] prANIonI carabI. (2) yaMtranAM karatAM cakro vaparAtI meTI kapacI bela vagerene ghasAtAM aTakAvavA nAkhavAmAM Avate tailI eNviTI strI. [.] gurutvAkarSaNa ghaTTa padArtha gresa ja e "greisa." zIva . siM.) saMgItane eka alaMkAra. (saMgIta.) grehAunDa kuM. [.] tIvra najaravALo eka zikArI kare thavA strI. [saM.] Deka, garadana, kaMThano bahAra bhAga, gaLAne paiveyaka na. [] kaMThamAM paheravAnuM ghareNuM bahAranA bhAga paeNsa vi. [.] jemAMthI kharca vagere bAda nathI thayA tevuM pIvA-pRSTha na. siM.] DokanI pAchaLanA bhAga vecANa ne dhaMdhAmAMthI thatuM ke thayeluM (Avaka) (2) na. bAra thIvA-pradeza muM. siM] Dokano bhAga, garadana Dajhana ke 144 naMgane samaha ke jo mIrA-bhaMga (bhaka) paM. [4] pAchaLa najara karavA Dokane laha puM. [sa.] pAse (jagArane). (2) jugAramAM ramavA vALavAnI kriyA rijanI uparanI aNI ke Teca mUkavAmAM AvatI vastu zrIvA-vaMza (-4) puM) 5. [4] DokamAM pahoMcatI kareDa- lAIkejana juo lIkejana. thIma puM, strI. [se, .] unALAnI Rtu, unALe slAIsara na. [] ejina vinAnuM vimAna [thAkeluM grISmAMta (grISmAnata) 5. siM. + ma = unALAne aMtabhAga, lAna vi. [.] khinna, udvigana, (2) utsAha vinAnuM, (3) varSARtuno AraMbha kalAni strI. [.] kheda, udvega. (2) utsAhano abhAva.(3) thAka cIsa . [.] yuropane eziyAnI sarahada taraphano eka galanikara, lAni-kAraka vi. [sa] glAni karanAruM pradeza, cUnAna deza. (saMjJA.) glAsa rUM. [.] kAca. (ra) kAcano athavA koI paNa dhAtune dhUpa na. [.samUha, ToLuM Ubho cAlo 2iTa-prAimara, greITa-promiyara, muM. [4] soLa emanA lAsa-vera puM. [aM.] kAcane sAmAna mApana mudraNa mATe TAIpa ke bIbuM, greTa-prImiyara lasarina na. siM.] gaLyA svAdane eka recaka rAsAyaNika greTa briTana na, . aM.] yurepane vAyavya khUNe beTanA padArtha-tela temaja carabI vageremAMthI kADhavAmAM Avato. (2.vi) 2010_04
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ glIkAjana glIkejana puM. [aM.] prANija sTArca, (ra. vi.) glukojha puM., na. [aM.] sAkara jevA eka ganyA zuddha karelA padArtha. (2. vi.). (2) zarIramAM lehImAM rahelA eka gaLyo padArtha 3. glU ja 'blyU. karavAnI kriyA gleijha, glejha puM. [aM,] saphAIvALI lIsI sapATI glejhiMga, glejhiMga (jhiGga) na. [aM.] sapATIne lIsI kiranArA te te piMDa glaeNnDa srI, [aM.]zarIramAMneA kAIpaNa prakArane rasa utpanna gleziyara puM. [aM.] araphte! khasatA te te pahADa gleTisa na. [aM] kaMThanI khArI, kaMThe-hAra glekha puM. [aM. kAcaneA] vIjaLInA pATA, (ra) pRthvInA gALe! *ya puM. [saM.] sareza, cAma-rasa U U " 5 6 1 dha brAhmI nAgarI tha puM. [saM.] bhAratIya-Arya varNamALAnA kaMThaya dveSa mahAprANa yaMjana O ghauM (dhAM) puM. [saM. zoghna> prA.zoThUma] javanA prakAranuM javathI meTA dANAnuM jANItuM dhAnya. [ nA reTalA (rU. pra.) sArI vastu. 0 bharavA javuM (rU.pra.) avasAna pAmanuM. * bhege(-LA) cINNA (rU. pra.) sArA mANasanI chAyAmAM breA paNa sAthe] ghauM-AvuM (dhai M-ALuM) na. [ + gu. 'AchuM' te. pra.] ghauMnA sUkA cheDanA TukaDA karI emAM gALa bheLavI DhArate khavaDAvavA mATenuM gAtuM ghauMnAM gADhAM pAsa pAsa sI. [vA. pra.] e nAmanI eka ramata ghauM-pUra (jaiAM-pUra) vi. [ + pUchyuM.'] dha'nA eka dANAnA vajana jeTaluM [pagamAM paheravAnuM eka ghareNuM ghalAM (dholA.) na., ba. va. [jue 'ghauM huM.']* srIbene ghauMlI (dhaulI) strI. [jue 'ghauM'huM' + gu, 'I' pratyaya.] karALa jamInamAM UgatuM eka UMcA prakAranuM ghAsa ghauMluM (dheluM) vi. [ + gu. 'suM' ta. pra.] ghauM nA raMga jevuM, ghauMvarNa". (2) na. ghauMne khAMDIne banAveluM dhAna, ghauMnA khIcaDA. (3) e nAmanuM eka dhAsa ghauM la| puM. [jae 'ghauMluM.'] ghauMMmAM thatA e nAmanA eka jheDa. (2) ghauM MmAMthI banAvAtuM eka khAdya. (3) caMdanamAM sAthe bheLavAya che te eka sugaMdhI padArtha ApatuM vRkSa, priyaMgu ghauM-varaNuM (dho.-varaNuM) vi. [ + saM. varna> varaNa' + gu. ''' ta. pra.], ghauM-vaNuM (dhaii) -vi. [ + saMcaLa + gu. ''' ta. pra.] ghauMnA jevA raMgavALuM ghauM-vADuM (dho-vADuM) na. [ + gu. 'vADe' + gu. '" ta.pra.] jemAM ghauM vavAyA che tevuM khetara ghauM-dhArI (dho-nArI) strI. [jae gha" dvArA.] metIthI bharelA sAthiyAnuM cihana. (2) zukana mATe esarImAM karavAmAM _2010_04 glAbyulara vi. [aM.] geALAkAra gvAla huM. [ovAja> prA. novANanuM vraja.] gepa, govALa. (2) puSTimArgIya maMdizamAM trIne vanamAM zrIkRSNa gAyA carAvavA jAya evA khyAla ApatA darzana-prakAra. (puSTi.) vAla-bhega puM. [+ saM.] gvAlanAM darzana khUle te pahelAM dharavAmAM AvatI khAdya sAmagrI. (puSTi.) vAla-maMDalI(-LI) (-maNDalI,-LI) strI. [ + saM.] geApALAnuM maMDaLa, gepakhAlakAnuM maMDaLa, zrIkRSNanA sakhAonI TALI. (2) vaiSNavAe pote sevA na karI zakatAM puSTimAgaya maMdirAmAM padharAvelAM DhAkAra7nAM svarUponA samaha. (puSTi.) gvAlerI vi. [madhyapraderAnuM 'gvAliyara' nagara + 'I ' ta. pra.] gvAliyarane lagatuM. (2) zrI. e nAmanI gvAliyaranA pradezanI eka bhASA ke belI, mALavI. (saMjJA.) * yaraDAvavuM gha gujarAtI AvatA sAthiye dhabakAra huM. [saM.] 'ma' varNa, (2) 'dha' uccAraNa[ae tevuM ghaDDArAMta (-rAnta) vi. [ + saM. tha] jene cheDe 'dha' varNa tha(8)ghaDhavuM a.kri. [ravA-] 'dhaDa paDa' evA avAja thavA dha()dhar3hATa puM. [jue '(os)-dhaDavuM.' + gu. 'ATa' kR.pra.] 'ghaDa ghaDa' evA karkaza avAja [khakhaDAvavuM ghaghalAvavuM sa, kri. [2vA.] sArIIte pake Apaveza, dhUMbavuM . kri. [ravA. ] gAjavuM, garjanA karavI. (2) AkArAnuM vAdaLothI gherAvuM vaye puM. [2vA] paheALuM paDatuM jhabhbhA phATa vagere kapaDuM. (2) jhAjhA gheravALA ghAgharA kriyA vadhe-madhe puM. [ravA.] cAre taraphathI DhAMkI DhakIne besavAnI kahyu, puM. [ravA.] dha'varNa, (2) jue 'ye,' Saya, 03, 0 thaca kri. vi. [ravA,] 'dhaca' evA avAjathI [.daIne (rU. pra.) 'dhaca' evA avAjathI] caMdra bacata kri. vi. [vA.] dhaDa dhacaDha' evA avAjathI Sa(02)vuM sa. kri. [ravA.] ghracarDa kracarDa' avAja thAya ema erathI hI MceALavuM. (2) kacaDavuM. dha(0ra)DAvuM karmaNi, kri. Satha( ra)DhAvavuM ke., sa., kri. ghaca(0ra)DA-ghaca(02)a (-Daya), -DI sau. [ja A dha(02)DavuM'-DhirbhAva. + gu. I"' skrIpratyaya. ] orathI karavAmAM AvatI dhacaDAvAnI kriyA ghaca(02)AvavuM, ghaca(02)AvuM jue 'dhaca(02)DakuM' mAM, ghacarakuM na., .ke huM. [ravA.] peTamAMthI gaLA vATe AvatA pacyA vinAnA khArAkanA pravAhI sAthenA oDakAra cayaravuM jue ghacaDavuM.' caraDhA-ghacara(-Daya), -DI jue 'ghacaDA-macaDa,' gharaDhAvavuM, ghacarAvuM jue 'ghacaDavuM'mAM.
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghacA ghaca 37. ghaTavuM ghacA ghaca kri. vi. rivA. ghacA ghaca hakIkata, UMTa' (da.bA.), "phineminana' (pi.ga.) ghacApacI strI [ravA.] (lA.) saMbhoga, maithuna ghaTanAnama . [saM] banAvone silasilo, sikavansa oNpha ghacI strI, jio "gha' + gu. 'I' strI pratyaya]gihalI-daMDAnI IvenTsa ramata mATenI gilI rAkhavAnI gabI ghaTanAgata vi. [] baMdhAyelA svarUpanuM, sTrecarala. ghacUma, 03 puM. [ravA. * gu. 'DuM svArthe ta. pra.] ghATaghaTa ghaTanacitra na. [4] bhinna bhinna AkRtionA saMmizraNathI vinAne mANasa ke padArthone bhIMsAbhIMsa jaththo upasAvavAmAM AvatI kalAmaya AkRti ghacUmala vi. jio "dhama' + gu. "la svArthe pra.) dharmalo ghaTanA-pUrNa vi. [saM.] banethI bhareluM thaI raheluM [ghacUma. ghaTanA-rU5 vi. [saM.) banAvavAnA rUpanuM, "phinominala ghacUmale pR. [ja e "ghama' + gu. 'luM' svArthe ta. pra] juo ghaTa-paTavi. [ravA] avyavasthita rIte raheluM.(2) (kri. vi) ghacuMba, 07 juo "ghama." hAthohAtha ghacuMbala juo "dhamala." ghaTa-pATa kuM. Dage nahi tevuM daDha Asana ghacuMbale juo "ghamalo." ghaTasthApana na. siM] navarAtra temaja lagnAdi mAMgalika ghaTe chuM. [ravA.] ghacarake prasaMge tema navA makAnamAM praveza muhUrta vakhate dhArmika vicAre ghaTo chuM. gaThTho, pIMDe, loMdo karavAmAM AvatI mAMgalika ghaDAnI sthApanA ghace puM. [ravA.] keDI Thera vagerenI ramata mATe karavAmAM ghaTa-phATa kuM. si.] (lA.) pI ke rahasyamaya vAtane khulI Avelo nAno khADo, gabe, gabI karavI e. [0 kara (rU.pra) vAta khulI karavI. (2) ghaTa chuM. [4] ghaDe. (2) (lA.) zarIra. (3) hadaya, mana. nikAla lAvavA. 0 tha (rU.pra.) vAta khulI thavI. (2) [mAM AvavuM (rU. pra.) (mAtAjIne) Aveza Avo! nikAla AvavA]. ghaTa (tha) strI, jio ghaTavuM' (ochuM thavuM).] ghaTADo, ghaTa stra. (saM.] 1-velAonI jamAvaTa, khaMDa. (2) vAdaLAMnI evuM thayuM-jaNuM thavuM e. [0 AvavI, 0 khamavI, 0 javI, jamAvaTa. (3) (hAthIone) samUha 0 paDhavI (rU.pra.) khoTa AvavI, nukasAna thavuM] ghaTAkAza na. [saM. ghaTa+jhArA , na.] ghaDAmAMnuM pilANa, ghaTa e "ghara.' ghaDAmAMnI khAlI jagyA-rUpa AkAza ghaTaka vi. siM.] janAruM, racanAruM. (2) vastunA aMzarUpa. (3) ghaTAu vi. [o "dhaTavuM' + gu. "Au' kupra.] ochuM puM. kAma karavAnuM ke, "bleka." (4) ekama, kaeNsTiTayuanTa' thatuM jatuM hoya tevuM ghaTaka ANuM chuM. [saM.] AkAra ApanAra bArIka kaNa, ghaTA-(-)ma vi. si. ghaTA dvArA) ghaTAvALuM [bhapako semeTika sela" (na.de.) [(pItI vakhate) [(pItI vakhata) ghaTA-ghe(-)ra paM. [ja e -(-) 3. A saM. tharTI dvArA] (lA.) ADaMbara, ghaTaka ghaTaka kri.vi. rivA.] "ghaTaka' "dhaTaka' evA avAjathI ghaTATo5 che. [sa. ghaTa + Aro] aDaMbara, bhapako. (2) ghaTakarpara chuM. (saM.) ghaDAnuM aDadhiyuM vAdaLAMonI jamAvaTa, meghADaMbara ghaTaka dravya na. [saM.] AkAra ApanAra padArtha, InTeDiyanTa ghaTADavuM e ja ghaTavuM'mAM. ghaTakAvayava chuM. [saM. ghara + mavaivava] aMgabhUta avayava ke ghaTADe rUM. jio "ghaTavuM' + gu. "ADe' kupra.e ibhAga, 'kemponanTa [utArI javuM UNuM thavuM e, UNapa, kamIpaNuM, "Dikazana. (2) baMdha ghaTakAvavuM sakri. [ravA.] "ghaTaka' evA avAjathI gaLe paDavuM e, "beITamenTa' [parakAyApraveza ghaTakI aDI. siM] nAne ghaDe ghaTapAlaTa na. siM. ghaTa + palaTa' dvArA] zarIra badalavuM e, ghaTa puM. [vA.] saNake, casake, [-kA na(nAMkhavA, ghaTa-bera na. e nAmanI eka vanaspatinuM phaLa, gaTa-bAra -ka bharavA (rU.pra.) casakA AvavA] ghaTa-berI e "gaTaberaDI. ghaTa ghaTa ki.vi. [vA.] "ghaTa ghaTa evA avAjathI (pItI veLA) ghaTa-ma(-4), (ghaTaya-ma(-4),tha) strI. [ja e "ghaTavuM' + ghaTaghaTAvavuM sakri. jio "ghaTa ghaTa.--nA, dhA.] "ghaTa ghaTa "bhaTavuM.'] (lA.) vicAronI paraMparA. gaDamathala evA avAje pI javuM, gaTagaTAvavuM ghaTamaTha chuM. [saM.] (lA.) sthaLa, jagyA ghaTatA strI. [saM.] ghaDe hovApaNuM, ghaDAnI sthiti ghaTama-dAra vi. [saM. ghATa + pha. pratyaya] ghATIluM. ghaTatA strI jio ghaTa + saM, ta. pra.] ghaTTapaNuM ghaTamAna vi. siM] bane jatuM, thatuM jatuM. (2) ghaTatuM, yogya ghaTatuM vi. [ja "ghaTavuM' + gu. "tuM' varta. ka.] (lA.) ghaTanmALa jI. [sa, ghaTa-mAyA], -(-LA) jI. si.] vAjabI, yogya (lA) peMTanAM DelacAMnI mAphaka cAlatI paraMparA ghaTatvana. [3] juo "ghaTa-tA. ghaTa-ghaTa (ghaTaya-vaTa) jeo "ghaTa-maTa.' gha tvana. [ja "dhaTa'+ saM, ta. pra.] ja dhaTa-tA.' ghaTavadha (ghaTa-varSa) strI. jio dhaTavuM'+ "vadhavuM."] ochuM ghaTana na. (saM.) banavuM e, racanA, racanA thavuM ne vadhI paDavuM e, ghaTADo-vadhAro ghaTana-tatva na. [saM.] baMdhAraNane lagate siddhAMta, "sTrakacarala ghaTavuM a. kri. [saM. ghaTa tatsama banavuM, thavuM. (2) gya prinsipala' (u.) hevuM, lAyaka hovuM. (3) baMdha besavuM, besatuM AvavuM. ghaTAvavuM paTanA zrI. [sa.] ghaTana. (2) banAva. (3) kArIgarI(4) ., sa. phi. 2010_04
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhaTara 38 ghaTavuM? a. kri. [8. prA. ghaTTa khaDI paDavuM] ochuM thavuM, ke chavAyA dANA [ kAThI, kelI, (2) nAnuM TAMkuM paDavuM. (2) baMdha paDavuM. ghaTAvuM che., sa. kri. ghavI strI. [jao ghaDavuM' +-gu. "I' strI pratyaya. nAnI ghaTAdAra vi. saM. + phA. pratyaya], ghaTA-baMdha (-bandha) vi. gharavuMsa, kri. [sa, gha>prA. ghaTa] AkAra Apavo, racavuM, [sa. + phA. ban] ghaTAdAra, ghaTAvALuM banAvavuM. (2) saMkalana karavI, vicAravuM. (3) TIpIne sarakhuM ghaTArata, -tha vi. jio "dhaTavuM" dvArA.] ghaTatuM, megya, vAjabI karavuM. (4) (musaddo ke evuM kAMI) taiyAra karavuM. (5) (lA.) ghaTAvavuM jue "ghaTavuMmAM. tAlIma ApavI, keLavIne taiyAra karavuM. [ghaDI kADhavuM (rU. pra.) ghaTAvasthA strI. [saM. ghaTa + ava-sthA) yogane abhyAsa karanArAne racI taiyAra karavuM, janAbaddha karavuM. ghaDI nA(-nAMkhavuM dhyAnane samaye anubhavavAmAM AvatI cAramAMnI eka avasthA. (rU. pra) mAra mAra] ghaDAvuM karmaNi, kri. ghaDhAvavuM che. ( ga.) [ghaDiyALa sa. ki. ghaTikA sI. [saM.1 cAvIsa miniTa jeTalo samaya, dhaDI. (2) ghaTavuM na. [o "paMDo' dvAre.] nAne ghaDo ghaTikAyaMtra (catra) na. [saM.] ghaDiyALa ghaDavaiyA DuM. [ja "dhaDavuM' + gu. "aiya' ku. pra.] ghaDavAmAM ghaTita vi. [4] ghaDeluM, banAveluM, baneluM. (2) regya, vAjabI pAvara mANasa ghaTI zrI. [4] covIsa miniTane samaca, ghaDI ghai paM. jio "ghaDe' dvAra.] ghaDAnA AkArane loTo ghaTI-yaMtra (catra) na. [saM.] juo "ghaTikAyaMtra." gharuMna, se ! [o "ghaDo' dvArA.] hiMduomAM maranAranI ghaTakavuM a. kri. [ravA.] "ghaTa ghaTa ema avAja thavo uttarakriyAmAM terame divase karavAmAM AvatuM tera ghaDAonA ghaTadiyuM na. e nAmanuM baraDA DuMgaramAM thatuM eka ghAsa sthApananuM dhArmika kArya ghaTekaca paM. [sa.] trIjA pAMDava bhImane hiDiMbA rAkSasImAM ghaDAI sI. [ja e "ghaDavuM' + gu. "AI' ka. pra.] ghaDavAne thayele e nAmane putra. (saMjJA.) AkAra ke ghATa Apo e, ghaDavAnI kriyA. (2) ghaDavAnI ghada vi. [de. prA.] ghATuM, ghaTa saphAI. (3) ghaDavAnuM mahenatANuM ghadatA strI., -navana. [saM. pra.] ghaTTa hovApaNuM, ghaTatA ghaTAu vi. jio ghaDavuM" + gu. "Au' ka. pra.] ghaDI zakAya ghaTa-gha . giradI, bhIDa. tevuM, "lAsTika [eka ramata ghaTa ghaTa ki. vi. rivA.) "dhaDa ghaDa' avAja thatuM hoya ema ghaTAbAjI strI, jio ghaDe' + phA.] (lA.) AtazabAjInI ghaTaghaTavuM a, kri. [e "ghaDa ghaDa,'-nA. dhA.) "ghaDa ghaDI e ghaTa-bUDhavi. [jao "ghaDo'+bUDavuM.'] ghaDe baDe teTaluM (pANI) avAja tho ghaTAmaNa na., aNu strI. [4e "ghaDavuM* gu. "AmaNa', ghaghaTATa puM. jio "dhaDaghaDavuM' + gu. "ATa' ku. pra.] "ghaDa -'Na' ka. pra.] juo "ghaDAI." ghaDa' e avAja, ghero gaDagaDATa ghAyela, -huM vi. [o ghaDavuM" gu. karmaNi 'A' pra. + ghaDatara na., (25) strI, jie "ghaDavuM' + gu. "tara' ku. pra.] "ela,-luM' bI. bu. ka] (lA.) kasAyeluM, anubhavI, anughaDavAnI kriyA, racanA. (2) ghaDavAne prakAra, baMdhAraNa. (3) bhava thI pAkuM thayeluM ghaDavAnuM mahenatANuM, ghaDAmaNa [ghaDanAra kaDiye ghacvavuM, ghaTavuM ja e "ghaDavuM"mAM. ghatariye muM. "ghaDatara' + gu. 'iyuM" ta. pra.] paththara ghaDijha vi. jio "ghaDavuM" uparathI.] ghaDeluM ghaDatalI strI. [jao "ghaDe' dvArA.] pANInuM ThAma rAkhavAnI ghaDiyALa (ghaDiyALya) strI. [o "dhaDI' dvAra.] samaya batAvakhaMDanI ke lAkaDAnI leDI, ghaDa-mAMcI nAra jhAlara. (2) retInuM samaya batAvanAruM kAcanuM yAMtrika gha5Na na. [ja e "dharaDuM - gu. paNa' ta. pra.] gharaDApaNuM, junavANI sAdhana, (pachI prakAra pramANe) "voca, "TAimavRddhAvasthA, buDhApa. [0ne ghIre (rU. pra.) tIvra icchA, pIsa,' "kaka' ghaDiyALAM na., ba. va. jio ghaDiyALa' + gu. 'uM' ta. pra.] maraNa vagere. kalAke kalAke temaja amuka cokkasa samaya batAvavA vagADavAmAM ghaNuM vi. surekha nahi tevuM, vicitra AkRtinuM, aghaDa-ghauM AvatI jhAlara uparanA TArA ane e jhAlara gha-bhAMga-ja) (varSa-bhAMgya, jaya) sI, ji e "ghaDavuM' + ghaDiyALa vika, paM. [ja e "ghaDiyALa' + gu. "I' ta. pra.] bhAMgavuM.'] ghaDavuM ane bhAMgavuM e. (2)(lA.) saMkahapa-vikalpa, ghaDiyALonI marAmata karanAra kArIgara gaDamathala, vicAronuM DAmADoLapaNuM ghaDiyALuM na. jio "ghaDiyALA.1 ja "ghaDiyALAM.' gha-macI zrI. [ja e "dhaDe' + mAMcI." e "dhaDa-talI.' gha' (Da) strI, [, TI>prA. ghaNo (khAsa karI) reTano ghamathala (ghaDathamathahaya) sI. jio "dhaDavuM' + "mathavuM.' +. pratyeka nA ghaDe (mATIne) la" svArthe ta. pra.] nirarthaka mahenata, nirarthaka vicAraNA ghana-ghe) (-6tha) strI. besatuM AvavuM e. (lA) vAta samajhAya ane vATAghATa, gaDamathala evI sthiti, [0 pAThavI (u. pra.) saLa pADavA besavA gha-maMcI (macI), gharamAMcI strI. [jae "dhaDo' + (-baeNsavI) (rU. pra.) baMdha besatuM thayuM. (2) vAta samajhAI javI. mAMcI'], ghaTa-vacI (-vaccI) strI. [e. dhaDa-maMcI.'] 0 besADhavI (besADavI), 0vALI (rU. pra.) vAMkAne sIdhuM ja "ghaDatalI." karavuM. (2) vAMdha patAvo]. karavA ., ba, 1. khaLAmAM kacarA sAthe paDI rahelA chUTA- ghariyAM vi., ba. va. [ o ghaDiyuM.'] tAtkAlika, taratanuM, 2010_04
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghaDiyuM cha39 ghaNa-cavuM e ja samayanuM. [0 coghaDiyAM (eNne) (rU. pra.) nobata. DhocakuM. (2) nIcethI dANA kADhI zakAya tevo mATIne 0paLiyA (u.pra.) DesAM DagarAM. 0 lagna(rU. pra.) vakhata nahi kole. (3) besaNI vagaranI anAja ke pANI bharavavAnI keDI gumAvatAM najIkanA sArAmAM sArA muhUrtane lagnavidhi ghaDUkavuM a. kri. [ravA.] gaDagaDATa thavo (mena). ghaDiyuM vi. [. ghaTaka->prA. ghaTAga-] tAtkAlika, taratanuM ghaDU ghaDUta kri. vi. [21.] "ghaDaDa dhaDa' evA avAjathI (2) na. nAne ghaDo. (3) reMTanI ghaDa ghauM a. kiM. [ juo 'dhaDaka'-na. dho.] 'dhaDa ghaDa' ghaDiyA . jio ghaDiyuM.'] (lA.) AMkane pADe e avAja karavA ghaDiyAra chuM. [, "gharaDavuM" dvAra.] dALiyA bhaMjavAnuM ghaDUli pu. [jae "ghalo' + gu. "thayuM' svA ta. pra.] lAkaDAnuM gALa hAthAvALuM sAdhana. (2) paththara pANImAM khIlI nA ghaDalo. (5ghamAM.) ke paththara vaDe karelo lITa ghaDUla strI. [sa, ghaTa>prA. ghara + apa. 33-nuM varNima ghaDI strI. siM. ghaTavA > prA. gharakA] vIsa miniTane strI. thaye] nAno ghaDe, DhocakuM. (2) ramakaDAM-rUpa ghaDo samaya. [0 e ghUMTa (dhaDiye-)(rU. pra.) maravAnI taiyArI. 0 ghaDUle pR. [ja "dhalI."] nAne ghaDe. [0utAra (rU.pra.] e gaNavI (dhADe-) (rU. pra.) AturatA anubhavavI, 0 baccAM bI jatAM enI bIka utAravA pANInA ghAne gaNAvI (u. pra.) mAta najIka anubhavAyuM. 0 ghaDInA raMga prAga karo] (92) (rU. pra.) vAraMvAra thatA pheraphAra. 9 ghaDInuM (u. pra.) ghaDeTa kuM. [21.] "ghaDa ghaDa' e avAja thoDI vAra Take tevuM. 0ne chaThThA bhAgamAM (rU. pra.) tarata ja] ghaDelo chuM. [ jue "ghalI." ahIM apa. 27ma ta. pra. ] ghaDI strI. [ja "ghaDavuM ' + gu. "I" ka. pra.] saLa, kalI, nAne ghaDe ghaDa, leDa ghare chuM. [saM. ghaTana->prA. gharama-] (khAsa karI) mATInuM ghaDIema (ghaDiyeka ki. vi. jio dhaDI' + gu. e sAMkaDA moMnuM goLamaTeDa mayama mApanuM pANInuM vAsaNa + "ka" ta. pra.] thoDA ja samaya mATe, ghaDIka mATe (tAMbA-pittaLa-jarmana sikavaranA paNa kavacit).[pAnA kaLazighaDIe ghaDIe (ghaDiye-ghaDiye) kri. vi. jio "ghaDI+ gu. --kriyA karavA (rU. pra) nakAmI bhAMgapheDa karavI. - kAnI ta.' sA.vi., e. va.-dvirbhAva]lA.) vAraMvAra, vAre ghaDIe gagara thavI (-gAgaraya(rU. pra.) keI anizcita vAto ghaDIe vAre (Diye-) kri. vi. jio "ghaDI" ane "vAra' nikAla Ava. 0 heLa (rU. pra.) sagapaNa toDI nAkhavuM. beune + gu. e sA. vi.e. 1.] juo "dhaDIe dhaDIe.' phUTa (rU. pra.) ghaTasphoTa tha, khulAse the. (2) moTuM ghaDIka kri. vi. jio dhaDI' + gu. "ka' svAta. pra.] nukasAna thayuM. 1bharAvA (rU. pra.) hada thaI javI. (2) thoDI vAra mATe, thoDA ja samaya mATe maravAnI aNI upara jaI pahoMcavuM. 0 mU i (rU. pra.) ghaDIka-mAM kri. vi. [+ gu. "mAM" sA. vi. no anuga] navA makAnamAM rahevA javuM. 0lA (rU. pra.) avasAna. thoDA ja samayamAM, thoDI vAramAM ja ' (ra) khUna. adhUro ghaDe (rU. pra.) evuM pAtra, pake ghare ghaDI ghaDI ki. vi. jio "ghaDI- dvirbhAva + gu. "e" sA. kAMThA (u. pra.) utaratI uMmara]. vi. ne pra. lupta] juo "ghaDIe ghaDIe." ghaNu ghaNu kri. vi. [ravA] "ghaNa ghaNu" evA avAjathI ghaDatALa kri. vi. [ja "dhaDI' dvAre.] bharavAnI taddana ghaNughaNATa kuM. [ + gu. ATa' ta. pra.) "ghaNa ghaNa" e aNI upara "dhaDI-tALa.' avAja ghaDI-dAna che. vi. jio "dhaDIdvArA.] thoDI vAramAM. (2) ghaDhANa na. o "gaDhANa." [dhADa ghaDI-ba-ghaDI ki. vi. [ "ghaDI.be-dhaDI"nuM lAiva ] thoDA ghaTiyuM na. jio "dhaDe' dvArA.] tADI bharavAne lAMbI Dekane samaya mATe [ja samayamAM ghaNu'yuM. [saM. gha>prA. ghana, prA. tatsama] (lA.) garama karelA ghaDI-ba-ghaDI-mAM kri. vi. [+ gu. sA. vi. ne anuga] thoDA khaMDane TIpavAne mATe hathoDe. [0 5havA (rU. pra) sakhata ghaDI-baMdha (-ba-1) vi. [ jue "ghaDI' + phA. "banda.'] rIte TipavuM]. saMkelavAthI saLa paDayA hoya e rItanuM, ghaDIvALuM. (2) ghaNu* pR. [saM chuLa] sUkA lAkaDAne khetarI khAnAra eka (lA) vaparAyA vinAnuM jaMtu, mAmaNa-maMDe 0i besI javA (-bheMsI-), 0 marI javA ghaDIbha(be) (21) ji. vi. jio "ghaDI'+ "bharavuM.'] (rU. pra.) udAsa thaI javuM. (2) nAhiMmata thaI javuM. (3) thoDA samaya mATe, thoDI vAra mATe hezakaza uDI javA] ghaDI-sAdha che. vi. jio "ghaDI' + "sAdhavuM.'] thoDA samaya ghaNa (-zya) strI. haLathI khetara kheDavAno pratyeka kere mATe. (2) maravAnI aNI upara, ghaDI-tALa ghaNa-kame puM. svAtha sAdhu ghaDI-sApaDI kri. vi. [jao "ghaDI" dvArA.) jIo "ghaDI- ghaNakAra chuM. [ravA.] "ghaNaNa' evo avAja [najIkanA ja samayamAM ghaNakArI vi. [ juo "dhaNu" dvArA.] ghaNathI TIpanAre vaDI-ra ki. vi. [ja "dhaDI dvArA.] thoDA ja samayamAM, kAmadAra [vadhAravAnuM eka sAdhana vaDudATa . [21] "ghaDuDuDuM' evA gaDagaDATa ghaNucava paM. [ja "ghaNa' + "cavavuM] lokhaMDane TIpIne paDaghasa vi. [2vA.] "dhaDuDuDuDu' evA avAja sAthe ghaNa-cavuM vi. jio "ghaNuM" ke "cAvavuM' + gu. 'u'kR. . ] paDuM na. [saM. ghaTa->prA, ghas-] sAruM ghaDayuM na hoya tevuM ghaNuM cAvanAruM, cAvI cAvIne khAnAruM. (2) (lA.) bahu tALa. 2010_04
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhaNaNaNa UMDA vicAra karanAruM ghaNaNu kri. vi. [ravA.] 'ghaNaNaNa' evA avAja thI ghaNa-mUluM vi. [jue 'dhaNu' + sla' + gu. '*' ta. pra.] ghaNA cavALuM, bahu kiMmatI. (2) (lA.) vahAluM. (3) kadarUpuM, beDoLa ghaNusa(-se)puM. e nAmanI sApanI eka jAta (kurrAnA jevI) ghaNasa-kAMDu strI, thADAM pAMdaDAMvALI e nAmanI eka vela ghaNavALA vi., puM. [jue 'ghaNa'+gu. 'vALuM' ta. pra.] dhaNanI madadathI kAma karanArA kArIgara, 'mara-mana' ghaNasa-pAta strI, e nAmanI eka vanaspati, nAgaNI ketakI ghaNusarI srI. e nAmanuM eka vRkSa, gunasurI, gAnasurI ghaNuse jue 'dhaNasa.' ghaNAghaNa (-ca), -NI strI. [jae 'dhaNuM'TUrsAva] gADha maitrI. (2) gharavaTa [eka lAkaDuM ghaNiyAruM na. pANI javAnuM nALuM. (ra) sALanuM e nAmanuM ghaNiyuM na, DokamAM paheravAnuM eka ghareNuM ghaNice puM, [ jue 'ghaNaO' +gu, iyuM' ta, pra.] tAMbA pittaLanAM vAsaNa TIpavAnA kaMsArAne nAme ghaNa ghaNuM vi. [ saM. na> prAghAma] saMkhyAmAM mApamAM vajanamAM jaththAmAM ke bIjI rIte vipula hAya tevuM, khaba, puSkaLa, bahu, ati, atizaya, atyaMta. [-NuAM vAnAM (3.pra.) sArI khAtara baradAsta. (2) sArI samajhAvaTa. -NI karI (2. pra.) hada thaI gaI. . karavuM (rU. pra.) bahu bahu rIte samajhAvavuM. . kahevuM (kevuM) (z. pra.) vAraMvAra samajhAvavuM. 0 thavuM (rU. pra.) khasa, hAMu. hevuM (. pra.) maraNa samayanA maMdavADa hovA] ghaNuM eka vi. [ + gu. 'eka' ta. pra.] dhaNuM ghaNuM. (2) keTaluMka ghaNuM-kavi. [+ gu. 'ka' ta. pra.] ghaNuM ghaNuM. (2) keTaluMka. (3) kri. vi. khAsa karIne ghaNuM karI, te kri. vi. [jue 'ghaNuM' + 'karanuM' + gu. 'I (0A)' saM. bha. z. ], ghaNuMkharuM kri. vi. [ jue 'ghaNuM' +'kharuM.'], ghaNe bhAge kri. vi. [jaeNuM' + 'bhAga.' baMnene + gu.'e' trI. vi., pra. ] (lA.) banatAM sudhI, saMbhavita rIte, bahudhA, meTe bhAge [khA-dhaNuM ghoDuM vi. saM. dhana-tara-> prA. dhana-tharma" ] atizaya, ghaNAntraNe puM. [jae 'ghaNuM' + saM. vAlthi-> prA. vALina dvArA.] gharamAM rahI banI zake teTale karavAmAM AvatA dhaMdhe ghattA zrI., puM. [uM. prA., zrI.] e nAmanA eka madhyakAlIna chaMda (je chappA'nAM chelAM be caraNa banAvI Ape che.) (piM.) ghada puM. [ravA.] phaTA dhadara puM. aLave thadAra puM. khADo thAra vi. [jue 'gaddAra.'] baLavAkhera (na. mA.) ghaDDiyA puM. cAra dAMta sAthe janmelA vADI thapeDhAI skrI. [jue 'dhadheDuM' + gu. 'A" ta. pra. (sau.)] jue 'gadheDAI.' ghadheDuM na. [saM. varSama> prA. IF + gu. 'huM' svArthe ta. ., hati baMne varNamAM sau. mAM] jue 'gadheDuM,' _2010_04 dhana-bhUmiti ghana vi. [rsa.] nakkara, 'konkrITa'(u.je.). (2) laMbAI pahoLAI ane UMcAI -UMDAI ke jADAInA guNAkAranA mApanuM, 'kahyukhika.' (ga) (3) AdhAta thavAthI vAgatuM kAI paNa(vAghajhAMjhamaMjIrAM karatAla vagere). (nATaya.) (4) puM. meghara (5) kAI saMkhyAne khIthI gaNyA pachI trIjIthI guNatAM AvatI saMkhyA, ma.'(ga.) (6) goLAkAra laMbageLAkAra Yo ke khaNAvALI temaja hAMsavALI AkRtivALA kAI paNa nakkara padArtha. (7) ATha khuNA ane cha sapATIvALA koI" paNa nakkara padArtha. (8) vaidika RcAonA pAThanA eka prakAra. (9) vidyutanAM be aMgeAmAMnuM eka pAjhiTiva' ghana-krANu chuM. [saM.] traNa sapATI eka khUNA ke biMdue maLe tevA te te kANa, soliDa gala' dhana-kSetra na. [saM.] laMbAI paheALAI ane UMcAI-UMDAI ke jADAI e traNa pariNAmavALI AkRti dhana-garjana na., nA strI., dhana-garjita na. [saM.] medhanI garjanA, vAdaLAMnA gaDagaDATa ghana-ghaTA sTrau. [saM.] vAdaLAMonI jamAvaTa. (2) vRkSo velI enI ghATI jamAvaTa ghana-ghera vi. [saM.] kALAM vAdaLAMthI saMpUrNa rIte chavAI gayuM hAya tevuM, gheghUra [hIna. (2) gAMDuM ghana-cakkara vi. [saM. + jue 'cakkara.'] (lA.) mUrkha, buddhighana-citra-darzaka vi., na. [saM. ] padArthanAM citra batAvanAruM yaMtra, 'sTIriyAnkrApa' (pA. geA.) ghana-cihna na. [saM.] ' + 'vattAnI nizAnI. (ga.) ghana-tA zrI., "tra na. [saM.] dhanapaNuM, nakkarapaNuM.(2) pravAhInA vajanane ekama gaNIne enA karatAM bIjI vastue keTalI bhAre ke halakI che enI gUNanA, 'DensiTI' ghana-dhruva puM. [saM.] vIjaLImAM RNa-dhruvathI UlaTA guNavALA dhruva, dhanAgra, 'aneADa' (pa. vi.) dhana-nIla vi. [saM.] meghanA jevuM zyAma raMganuM ghana-pa6 na. [saM.] kAI paNa saMkhyAne bIjI saMkhyAthI bhAgyA pachI trIjI saMkhyAe bhAgatAM AvatI saMkhyA, ghanamULa, (ga.) dhanapadI . [saM.] je padInuM dareka pada traNa dhAtavALuM hoya ane bAkInAM pada traNathI vadhu dhAtavALAM na hoya tevI saMkhyA, kayubika esprezana.'(ga.) ghana-paravalaya na. [saM.] paravalaya peAtAnI dharI upara pharatAM utpanna thatA ghana AkAra, pera bAlaeNAiDa' (ga.) ghana-pATha puM. [saM.] vaidika RcAnA eka khAsa prakAranA pADha vanapAThI vi., puM. saM., puM.] banapATha karanArA vaidika vedapAThI brAhmaNa ghana-piMDha (-piNDa) puM. [saM.] nakkara gaThTho ke AkAra ghana-kula(-La) na. [saM.] nakkara vastunI laMbAI pahoLAI ane UMcAI -UMDAI ke jADAInAM mApanA guNAkAranuM parimANa, dhana-mApa. (ga.) ghanaphUTa puM. [saM.] laMbAI paheALAI ane UMcAI-UMDAI ke jADAI eka eka phUTa hAya tevuM mApa. (ga.) thana-bhUmiti strI [saM.] laMbAI paheALAI ane UMcAI -UMDAI ke jADAI e traNa parimANeAnA siddhAMta vicAratuM zAstra,
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhana-mAna 41 dhamasANa eNliDa meTrI' [ke jADAInuM mApa ghabAhavuM sa. ki. [ravA.] "gha' avAja sAthe baLavuM. ghaDAvuM ghana-mAna -5 na. [3] laMbAI pahoLAI ane UMcAI-UMDAI karmaNi, phi. ghabarAvavuM che, sa, ki. ghanamUla(La) na. [4] juo "dhana-pada.' ghaTAvavuM, ghabarAvuM ja "ghaDavuMmAM, ghana-mUla(La) samIkaraNa na. [sa.] ghanane lagatuM samIkaraNa, ghabhUsa jio "ghabhUsa.' kayubika ivezana." (ga.) ghabhANa (-dhya) strI. gabhANa, gamANa ghana-rasAyaNana[saM.] rasAyaNazAstranI eka zAkhA, sTIriye- ghabhUta-bba) vi. [2vA. gAbharuM. (2) mukhe kemisTrI' (pe. ge) [dekhAtI vIjaLI ghama, 0ghama kri. vi. [ravA.] "dhama' ane "ghama ghama' evA ghana-vahilakA, ghana-vallI jI. (saM.) (lA) vAdaLAMmAMthI avAjathI [karavuM. ghamakAvavuM che, sa. ki. ghana-vAda . [saM.] "kayubijhama" (gu. mi. ze.) ghamakavuM a, kiM. [ ravA. ] "ghama ghama' avAja thAya ema ghana-vAdha na. [saM] jhAMjha kAMsiyAM karatALa vagere prakAranuM vAgha ghamakAra chuM. [2vA.+saM.'] "dhama' evo avAja ghana-vidyuta strI. [sa, vita] kaNa-vighatathI ulaTa prakAranI ghamakAriyuM vi, na. [ + gu. "iyuM' ta., pra] "ghama ghama' avAja vidyuta, pojhiTiva ilekaTrisiTI" karatuM. (2) na. khetaramAM evo avAja karate bAMdhelo. ghana-vRSTi strI. siM.] varasAda [(saMjJA) cADiye ke vAja ghanazyAma vi. siM] meghanA jevA raMganuM. (2) paM. zrIkRSNa. ghamakAre muM. [+]. "e" svArthe ta, pra] ja "dhamakAra." ghanazyAma . (saM. ghanazAmajI-] zrIkRSNa. (saMjJA) ghamakAvavuM ja "dhamakavuM mAM. (2) (lA. corIne kheMcI ghana-samIkaraNa na. si.] je samIkaraNamAM moTA dhAtavALuM laI javuM [avAja, ghamakAra pada trIja hoya tevuM samIkaraNa, "kayubika Ikavezana." (ga) ghamake 5. jio "dhamakavuM' + gu. "e" ka. pra.] ghamakavAne ghana-samutsAra chuM. [3] jao dhana-paravalaya.' ghama ghama, 0ghama ja "dhama.' ghana-sAra puM, na. [ 5] kapUra ghamaghamavuM a. ji. [ja e "ghama ghama, -nA. dhA] "ghama ghama' ghanAkAra , ghanati strI. [sa. ghana + mA-vAra, mA-ti] evo avAja ke [avAja laMbAI pahoLAI UMcAI-UMDAI ke jADAIvALo nakkara ghATa. ghamaghamATa kuM. [+gu. "ATa' ku. pra. ] "dhama dhama evA (2) vi. ghana AkAravALuM ghamaghamAvavuM sakri. [2vA.] "ghama ghama' evo avAja karavo. ghanAkSarI chuM. [se, muM.] caraNamAM 32 akSara (laghu ke (2) (lA.) dhamakI ApavI, dhamakAvavuM, gurunA krama vinA) hoya tevo eka chaMda. (piM. ghama-ghAsa puM. [+ saM.] nadI-kAMThe thatuM e nAmanuM eka ghAsa ghanAga . [saM. ghana + aa] jue "dhana-dhruva.' ghamAravuM a. phi. [ravA.] (vAdaLAnuM) khuba caDI AvavuM ghanAtiparavalaya paM. [sa. ghana + gati-vaccha] atiparavalaya ghama-caka(02)DI strI. e nAmanI eka ramata, ghamaraDI-cakaraDI pitAnI dharI upara pharatAM thate ghana AkAra, "hAIparaleIDa' ghama ghama kri. vi. [ravA.] chAsa karatI vakhate "ghamaDa ghamaDa" ghanAtmaka vi. [sa. ghana+ nAman + ] laMbAI pahoLAI avAja thato hoya ema ane UMcAI-UMDAI ke jADAInA guNAkArathI thayeluM ghamataLiyuM na. [+ ja "taLiyuM.'] UMDANa. (2) (lA.) ghanAdhikatsAra paM. [saM. ghana + dha + 34] jao hadayamAM thatI UMDI pIDA. (3) jIvanuM maMjhAI ne manamAM aMdara ghanAtiparavalaya." [ghaMTInuM bahAranuM hADakuM UMDA javuM e ghanathi na. [sa. ghana + rithI hAthane kAMDAnuM ke paganI ghama-nmIra . [rava.] valaNane avAja ghanAMka (ghanA 3) . si. ghana + matenI te saMkhyAne tenI ghama(-zmIra-gelI che. [ + jue goLI.'] chAsanI goLI te saMkhyAthI guNyA pachI e guNAkArane pharI tenI te saMkhyAthI ghama(ma)ra-ghaTA zrI. [ + saM. ] jhADavelAone khIcAkhIcA guNatAM Avate aMka ("8" "ra' 64' "125 vagere ja saMkhyA)(ga) ghama(-mmara ghama-smaracura ji. vi. [ravA.] cakkara cakkara thAya ghaniSTa vi. [saM] khUba ja nakkara. (2) ghaNuM ja gADha, sauthI ema, goLa goLa gatinA avAjanI jema, ghaMTI pharatI hoya gADha. (3) (lA.) nikaTanuM, khUba ja pAsenuM ane emAM avAja Ave ema ghaniSThatA . siM.] ghaniSTha hovApaNuM ghamA-ma)ra-ghADe !. [+ juo "De.' ] (lA.) khUba ghanI-karaNa na. siM] dhana na hoya te ghana thAya e rItanI jhaDapathI ane khuba kuzaLatAthI kAma karanAruM (na. mA.) kriyA, "kanDezana" (bhu.go.) [jamAvavAmAM AveluM ghamaraDI jI. [ravA.] nAne ghamare, pheraphUdaDI ghanI-kRta vi. [] ghana na hoya tene ghana karavAmAM AveluM, ghamaraDI cakaraDI strI. [+ jue "cakaraDI.] prabaLa phera-diDI. ghanIbhavana na. [saM.] ghana na hoya tenI ghana thavAnI kriyA (2) (lA) e nAmanI eka bALa-ramata ghanIbhAva chuM. [4] ghanIbhavananI sthiti [gayeluM ghama-valeNuM na. [2vA. + juo "valeNuM."] moTuM dujhANuM. ghanI-bhUta vi. siM] dhana na hoya tevuM dhana thayeluM, jAmI (2) meTuM valoNuM. (3) (lA.) dakhalagIrI ghanIya vi. siM.] dhana AkAra vizenuM, ghana AkAra saMbaMdhI. (ga) ghamasANa na. bhAre prabaLa yuddha, yuddhanI khunAmarakI. (2) ghaba, 0 ghaba kri. vi. [2vA.) "gha' evA avAjathI zera-bAra, dhamAcakaDI. (3) huhalaDa. [0 macavuM (rU. pra.) ghabUluM vi. sAMkaDuM bhAre tophAna ke yuddhanI paristhiti thavI] 2010_04
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhamaMDa ghamaMDa (dhamaNDa) puM, [hiM.] vidyA sattA dhana vagerenA prabaLa garva, prabaLa abhimAna, prabaLa huMpada 442 ghamaMDI (dhamaNDI) vi. [ + gu. 'I' ta. pra. ] ghamaMDavALuM ghamAkrA puM. [ravA.] 'ghama' evA avAja dhamAdhama (mya) sI. [jue 'dhama,'-DhirbhAva] 'ghama ghama' thAya evA mukAnA mAra. (2) (lA.) dhAMdhala, jhadhaDA ghamAra puM. eka prakAranuM nRtya ghamevuM sakri. [ravA.] jhaDapathI karavuM. (2) halAvavuM. (3) ceArIne laI javuM, dhamakAvavuM. dharmaDhAvuM karmaNi., kri. gharmADhAvavuM che., sa.kri ghameDhAvavuM, ghameDhAvuM ja e 'ghameADavuM'mAM. ghummara ja dhamara.' ghammara-goLI jue 'ghumara-gALI.' ghammara-ghaTA jue 'dhamara-ghaTTA.' ghamma-dhammara jue 'dhamara-dhamara.' ghammara-ghaMTI (-ghaTTI) zrI. [TM jae 'ghaMTI.'] 'dhammara' karatI pharatI meDhI ghaMTI (dANA pIsavAnI) ghammara-ghAgharA puM. [+jue ghAgharA.'] moTA ane khya gheravALe dhAdharA (mAravADI prakArane) ghammara-dhA jue 'ghUmara-gheDo.' ghabhara-leNuM na [ + jue 'valeNuM.'] jae 'ghama-valeNuM.' ghammasa-dhammA zrI. [ravA.] uparA-uparI thatI dhAla-mela. (ra) uparAuparI thatA elaMbAlA, pesavA nIkaLavAnI hAMsAtUMsI ghayaDiyuM (ghaDiyuM) vi. [jue 'gharaDuM' + gu. 'kyuM' ta, pra. pravAhI uccAraNa.] dharaDuM (mANasa) [jae 'gharaDu'.' thaya u' (baiDu') vi. [ja dharaDuM.' pravAhI uccAraNa.] ghara na. [saM, zurU puM., na. prA. gharna., prA. tatsama] rahevAnuM-vAsa karavAnuM sthAna, makAna, maMdira, AvAsa, nivAsa. (2) kAryAlaya. (3) mALA, khesaleA. (4) janmakuMDaLImAMnuM grahonuM te te khAnuM. (5) gharuM (cazmA vagerenuM.) (6) (lA.) gharavALI, patnI, bhAryAM. [. ajavALavuM (3.pra.) gharanI ke kuTuMbanI AbarU vadhAravI. * ukheDI nA(-nAM)khavuM (.pra.) nirdeza karavuM. * ughADavuM (3.pra.) vaMzajane janma ApavA. . ughADu' paDhavuM (3.pra.) e-AbarU thavuM. * ughADuM rahevuM (-raeN:luM) (1.pra.) vaMza cAlu raheve. * ughADu' hevuM (3.pra.) AvanAranA satkAra thavA, 0 uThAvI levuM, . upADI levuM (rU.pra.) gharanI javAbadArI svIkArI levI. . UkhaDI javuM (rU.pra.) nirva za javA. . UMghavuM (3.pra.) saMtAna thayuM. . UjaLuM thavuM (rU.pra.) dharanI Amara vadhavI. (2) sulakSaNI vahu AvavI. * UMmare (ke F(-X)bare) (3.pra.) taddana pAse. * UbhuM karavuM (6.pra.) ghara caNAvavuM. . UbhuM rahevuM (-2:vuM) (rU.pra.) nivaOza thatAM aTakavuM. (2) saMsAravyavahAra TakI raheve. (3) pAyamAlImAMthI bacI javuM, . karavuM (.pra.) paraNavuM, lagna karavuM. . kANu karavuM (rU.pra.) dharanI vAta bahAra kahevI. * kANuM hovuM (rU.pra.) gharanA phUTela mANasa taraphathI gharanI vAta bahAra javI. krAcavuM (3.pra.) gharamAM ne gharamAM vyabhicAra karavA, gotra-gamana karavuM. 0 ghAlavuM (rU.pra.) lAMbA vakhata sudhI paDayuM rahevuM. * calAvavuM _2010_04 dhara (3.pra.) kuTuMbanuM bharaNa-poSaNa karavuM. * cAlavuM (6.pra.) dhaNI-dhaNiyANI vacce saMpa have!. 0javuM (rU.pra.) meTI khoTa AvavI. 7 jovuM (rU.pra.) anya kuTuMba sAthe saMpa karavA. . jovuM (rU.pra.) vara-kanyA zeAdhatI veLA sAmAnA gharanI pratiSThA vagerenuM jJAna meLavavuM. * jhAlIne besavuM (besavuM) (ph. pra.) pete pAtAnuM saMbhALavuM. . DUbavuM (rU.pra.) pAcamAla thaI javuM. tapAsavuM (3.pra) jue 'ghara jevuM.' . taratuM karavuM (rU.pra.) gharane AbAda karavuM. * tUTavuM (rU.pra.) kuTuMbamAM kusaMpa thavA. (-Y)jAvavuM (rU.pra.) gharanAM mANasA upara dhAka jamAvavI. * dhAvuM (rU.pra.) gharane dareka rIte pAyamAla karavuM. nA nagariyA ane gharanA bhUvA (rU.pra) Apasa-ApasamAM vakhANa karatA rahevuM e. * nikelAI javuM (3.pra.) vyavahAramAMthI bahiSkRta thavuM. nI dhUsa (rU.pra.) gharamAM paDayuM rahenAruM. nI vAta (rU.pra.) taddana saraLa. tuM dhaMdheliyuM karavuM (dhakagheliyuM.) (3.pra.) gharanI pAcamAlI karavI, nuM ghAtakI (uM.pra.) gharanAMne nukasAna karanAruM. tuM nA' (rU.pra.) gharanI pratiSThA vadhAranAruM mANasa. nuM mANasa (rU.pra.) aMgata mANasa. (ra) patnI. ne khUNe (rU.pra.) khAnagImAM. nA C(-UM)dara, nA kIza (3.pra.) sAmAnA gharanA naNabhedu mANasa, 0nA thaMba(-thamsa), 0ne dIyA (rU.pra.) ghara ujaLanAra putra. 0nA dhaMdhA (-dhandhA) (3.pra.) bApadAdAthI cAcA AvatA dhaMdhe, bApIkA dhaMdhA, nA dhAkA (rU.pra.) haTha bharelI vAta. nA bhAra upADI levA (3.pra.) dharanA badhA vahIvaTa saMbhALI levA, ne meNa(-bhI) (rU. pra.) kuTuMbanuM bharaNapoSaNa karanAra puruSa. nA reTilA khAvA (ph.pra.) gAMThanA paisA upara nabhatuM. diamonds pUchatA AvavuM (6.pra.) peAtAnI garaje AvavuM. * pUchIne AvavuM (3.pra.) samajhapUrvaka vyavahAra sAdhave. 0 phADavuM (3.pra.) khAtara pADavuM. . phUTavuM (rU.pra.) gharanA mANasa taraphathI vizvAsaghAta thave. kADhavuM (rU.pra.) pArakAe A gharanAM mANasAmAM phUTa paDAvavI. 0 bALIne tIrtha karavuM (rU.pra.) uDAu thavuM. khUTavuM (rU.pra.) jae 'ghara DabaluM.' diamonds besavuM (-eNsanuM) (rU. pra.) nAdArInI sthiti thavI. . bharavuM (rU.pra.) bahArathI nANAM meLavI peAtAnI sthiti mAladAra karavI. 0 bhaluM ne ApaNe bhalA (rU.pra.) pArakI paMcAta na karavI. 0bhaMga thavuM (la), . (-bhA)gavuM (rU.pra.) pati-patnI vacce jhaghaDo thatAM ke anya rIte patnInuM cAhyuM javuM. (ra) patnInuM maraNa thayuM. . bheguM thavuM (rU.pra.) nAsIne ghera jaI pahoMcavuM. . mAravuM (rU.pra.) gharane kharAkha karavuM. (2) kuTuMbamAM vyAbhicAra ThA. 7 mAthe karavuM (3.pra.) AkhuM ghara zeAdhI vaLavuM. 7 mAMDhavuM (2. pra.) paraNavuM, 0mAM ghaMTa karavA (ghaTa), 0mAM ghaMTa vAgavA (-ghaTa-) (3.pra.) ati garIbAI heAvI. mAM gheAr3A pheravavA (3.pra.) aviveka karaveA. mAM vAMsa pherave, mAM bhUta bhUsakA mAre, mAM zaMkha vAge, mAM hanumAna haDIe kADhe, (-haDiyA), mAM hAMDalA ( ke hAMllA) kustI kare (rU.pra.) atyaMta garIbI heAvI. mAM besavuM (-baeNsavuM) (rU.pra.) pArakA puruSanuM bahAranI strIe AvI dhara mAMDavuM. mAM. ghAlavI, .
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghara-AMgaNuM 0mAM besADhavI (-bheMsADavI) (rU.pra.) pArakAnI strIne patnI karI rAkhavI. rAkhavuM (rU. pra.) jAta saMbhALI vyavahAra karavA. * laI besavuM (eNsavuM) (rU.pra.) saMsAra-vyavahAra sArI rIte calAvave. . lAgavuM (rU.ma.) dharane Aga lAgavI, (ra) pAMcamAla thayuM. vasAvavuM (rU.pra.) pariNIta jIvana zarU karavuM. 7 vAsaNuM (rU. pra.) gharane tALA-kUMcI karavAM, ghara baMdha karavuM. vicAravuM (rU.pra.) kharca karatAM pahelAM peAtAnI zakti jevI. diamonds saMbhaLavuM (-sambhALavuM) (rU.pra.) gharanA vahIvaTa karaveA. (2) peAtAnI zakti jovI, . sAMDhavuM, 0 sAMDhavuM (-sAMDhanuM) (rU.pra.) pati-patnIe sAthe rahI ghara calAvavuM. ghera tALuM devALuM (gheraya-) (rU.pra.) niveza jave UMcuM ghara (rU.pra.) khAnadAna kuTuMba] ghara-AMgaNuM na. [+ jue 'AMgaNuM, ] dharanA AgaLanA AraNA sAmenuM phaLiyuM. (2) (lA.) ati paricayavALuM najIkanuM sthAna. [ karavuM (rU. pra.) priyajananI pratIkSA karavI] ghara-udyoga puM. [ + saM.] gRha-udyoga ghara- (-X)khariyuM vi. [ja e 'ghara- (-UM)khare' + gu. 'iyuM' ta. pra.] dareka ghera pharI vaLanAruM ghara-C(~t)kharA .puM. [ + e ''(-N)kharA.'] (lA.) ghara-AMgaNuM. [-re (rU. pra.) taddana paDozamAM] ghara-UjaDI vi., strI. [+jue 'UjaDavuM' + gu. 'I' rR. pra.] dharanA nAza karanAra skrI ghara-UThI vi., strI. [ + ja 'UThavuM' + gu. I" *. pra.] (lA.) gRha-kaMkAsa, ghara-kajiyA, gRha-kaleza ghara-kajiyA, ghara-kaMkAsa (-ka chu Asa) puM. [ + jue 'kajiyA,' gRhakaleza, ghara-UDI kaMkAsa ghara-kAma na. [+jue kAma.O] gharamAMnuM nAnuM meTuM keAI paNa prakAranuM kAmakAja gharaka(-ca)yuM na. [ravA.] ghurakiyuM ghara-kukaDa vi. [jue 'ghara' +'kaDuM'.'], -DhiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta. pra. ], DI vi. [+]. 'I 'zrIpratyaya.] "huM" vi. [ + ja 'kakaDuM'.'] (lA.) gharamAM ja bharAI besI rahenAruM. (2) zaramALa gharakehuM na. [phA.] kaDA, (vahANa.) ghara-keLavaNI zrI. [jue 'dhara' + 'keLavaNI.'] gharamAM maLatI tAlIma, gRha-zikSaNa ghara-khaTalA puM. [jae 'ghara'+'khaTale.'] gharamAMneA sarasAmAna ane patnI chekarAM vagere kuTuMbakabIle, ghara-bAra ghara-khapa puM. [jue 'ghara'+'khapa.'] ghara mATenA upayega ghara-khapa(-)ta vi. [jue 'dhara' + 'khapata.'] ghara mATe upayAgI, ghara-khapanuM ghara-kharaca puM., na. [jue 'ghara' + kharaca.'], ghara-kharce chuM., na. [ + jae 'kharca.'] dharanA vyavahAra calAvavA mATe thatA nANAMnA vyaya [gharakharca mATenI rakama ghara-kharacI, ghara-khI strI. [ + jue 'kharacI''khacI.'] ghara-khaLe kri. vi. [jue 'ghara' +'khaLuM' + gu. e' sA. vi., pra.] (lA.) gharane AMgaNe ghara-khUNiyuM vi. [jue 'dhara' + 'khUNeA' + gu. 'iyuM' ta.pra.] _2010_04 cara-cAlu gharakhUNe paDI rahenAruM, ghara-kukaDiyuM. (2) zaramALa, (3) gharagaththu ghara-khUNe kri. vi. [jue 'ghara' + 'khUNe' + gu. 'e' sA. vi., pra.] gharanA khaNAmAM, ekAMtamAM, khAnagImAM. (2) (lA.) mAMheAmAMhe, aMdaroaMdara, aMdara-meLe ghara-peDha (-Daya) strI. [jue 'ghara' + kheDa.'] kheDUta ke khAtedAra jAte ja peAtAnAM khetara kheDatA heAya evI sthiti, ghara-jota 43 ghara-khAdu vi. [jue dhara' + khAvuM' + gu. '* ku. pra.], huM vi. [ + 'khAvuM" + gu. ''' rR. pra.] (lA.) pAtAnA gharanI ja nAlesI karanAruM, peAtAnA gharane ja nukasAna pahoMcADanAruM (eka gALa) ghara eyuM vi. [ 'ghara' + khAvuM' + gu. 'yuM' bhaTTa] peAtAnA gharanuM gumAvyuM hAya ke gumAve tevI buddhivALuM (eka gALa) strI ] ghara-kheraDAM na., a. va. [jue 'dhara' + 'kheraDuM.' samAna arthavALA be zabdonA samAsa] chAparAvALAM raheNAka makAna. (ra) (lA.) sthAvara milakata, gharanI mAla-milakata ghara-gaI vi., strI. [jae'ghara' +'gaI '~~~. phaeN, dharanA nAza karyAM hAya-kare tevI strI (eka gALa) gharagatu, tuM, zuM, -thu (zru) vi. [ jue ghara' + saM, gaNanA vikAsa] dharamAM ja kAma lAge tevuM gharamAM ja jenA vaparAza karavAnA che ke thaI zake tevuM. (ra) (lA.) khAnagI ghara-go(-ghA)TI srI. [jue 'ghara' + 'gaeNTI.'] (lA.) gharamAM bhAjana karatI veLA paheravAmAM AvatuM rezamI ke reyAna athavA zaNanuM ameTiyuM gharaghara1 huM [sa, skvera, ravA.] ghara ghara' evA avAja [. thavuM (rU.pra.) mRtyu-samayanA zvAsa cAlaveda. (2) dhaMTI keravatAM thatA avAja ghara gharaOM sI. [jue 'ghara,'*dbhiva.] e nAmanI eka ramata ghara-gharaNI zrI, [jae 'ghara' + saM. vRLi> prA, riLI] ghara-dhaNiyANI, gharavALI [(lA.) punarlaMgna, nAtaruM gharagharaNuM na. [ja 'dhara'+ saM. du>=i prA, gharaLa''] gharagharavuM akri. [jae 'gharaghara, '..nA.dhA.] 'ghara ghara'evA avAja karavA. (2) aMtakALanA evA zvAsa UpaDavA ghara-gharAu vi. [jae 'dhara' + 'dharAu.'] ghera banAveluM. (2) mAMhAmAMhenuM, khAnagI [ghara' evA avAja gharagharATa puM. [jue gharagharaO' + gu. ATa' ta...] 'gharagharagharaha puM. rAya. (vahANa.) gharaghavuM sa.kri, saM. gRha-graha > ghA, nA. dhA,] vidhura ke vidhavAe karI ghara karavuM, gharagharaNuM karavuM, punarlaMgna karavuM. (bhaTTa. mAM kartari prayoga: 'huM rA-huM dharadhI') ghara-ghATa chuM. [jaA 'dhara'+ ghATa.OM'] dharanI rItabhAta, gharanI raheNIkaraNI ghara-ghATI puM. jie ghara' + 'ghATI.'] (mukhyatve muMbaImAM) gharakAma karanArA pazcimaghATanA rahIza mAsa, rAmA ghara-ghAlu vi. jiA 'ghara' + 'dhAlavuM' + gu. '* rR.pra.] (lA.) pAte pAtAnA gharanuM ja gumAvI kAma ke vyavahAra
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhara-purA karanAruM, taniyuM. (2) uDAu, kharacALa ghara-ghurA puM. [vA.] eka prakAranuM nAnuM jaMtu, tamaruM ghara-thUsiyuM vi. [jue 'dhara' + ghUsavuM'+ gu. 'iyuM' phaeN. pra] jue 'ghara-kUkaDa.' ghara-gheluM (-gheluM) vi. [e ghara' + dheluM.'] gharanuM gheluM lAgyuM hoya tevuM, dhara tarake ja mamatA rAkhanAruM ghara-ghATI A 'ghara-geTI.' ghara-ghAlakiyuM vi. [4e 'ghara' + ghelakuM' + gu. 'iyuM' ta. pra.] jae 'ghara-kakaDa.' ghara-ghAlakuM na. [jue 'dhara'+ 'dheAlakuM.'] khUba nAnuM dhara ghara-ghAlIkuM na. [jue ghara-ghelakuM.'] e nAmanI eka ramata (che|karIonI) gharaciyuM jue 'gharakiyuM.' ghara-cAdaNiyuM vi. tri'dhara'+ 'cANiyuM.'] gharamAM te gharamAM ADo vyavahAra rAkhanAruM ghara-caLuM na. [jue 'dhara' + saM, poSTha-> prA. roga-] mAMgalika prasaMge saubhAgyavatIne paheravAnI bAMdhaNI prakAranI rezamI caMdaDI, kalagara ghara-jaNyuM vi. [jue 'ghara' +'jaNavuM' + gu. yuM' bha. kR.] gharamAM janma thayeA che tevuM. (2) (lA.) peAtAnuM, aMgata ghara-jamAI puM. [jae 'dhara' +'jamAI'] sAsarImAM rahenArA jamAI. [0 thaI paDhavuM. pra.) bhArarUpa thaI paDavuM. (2) upayeAgamAM na AvavAnI sthiti thavI] ghara-jagata (5) zrI. [jue 'dhara' + 'jagata,'] yuktipuraH-gharaNu sara ghara calAvavuM e, ghara calAvavAnI karakasara ghara-tenuM vi. jio 'ghara' +'ga' + gu. ''' ta. pra.] gharamAM khapa lAge teTaluM, gharamAM vAparavA joiye teTaluM ghara-zveta (-ca) skrI. [jue dhara' + jUtavuM.'] jue 'ghara-kheDa.' [dhareDA gharaTalA puM. [2vA.] maraNu vakhate UpaDatA zvAsa, gharaDA, ghara-TeTA (-Ta>=o) puM, [jue 'dhara' + 'TaMTo.'] jue 'gharakaMkAsa,' cAlu rUDhi ghara-TIpa strI. [jue 'ghara' +'TIpa.'] makAnAnI yAdI ghara(-2)` (-Deya) skrI. dheAraNa, niyama, rAha, dhArA, [avAjathI ghara2 (0 gharaDha) kri. vi. [ravA.] 'dharaDa dharaDa' evA ghara OM (-Deya) strI, AMbalInI sUkI chAla [dharaDiyA gharA puM, [ravA.] mRtyu samaye cAlatA zvAsane avAja, ghara gharaDha jue gharaDa,?, gharaDha-paNa na. [jue 'gharaDuM' + gu. 'paNa' va. pra.] ghaDapaNa ghara-phaeNrata kri. vi. [ravA.] 'gharaDa-phera' evA avAjathI (chAsa karavAnA avAja) gharavuM sakri, [jue 'dharaDa,' nA.dhA.] avAja thAya ema ghasavuM. (2) evA (3) (la.) game tema game tevuM lakhI karmaNi, kri. dharAvavuM pre., sa.kra. tharaDhApA puM. [jae 'dharaDu'' + gu. 'pe' ta.pra.] ghaDapaNa, buDhApA gharaDAnuM vi. [jae 'gharaDuM"" dvArA.] gharaDuM dekhAtuM, gharaDuM lAgatuM _2010_04 'dharaDa gharaDa'evA avAje UMdha karavI. nAkhavuM. gharANuM ghara-dhaMdhA gharA-varA puM., kha.va. [jue 'gharaDA,'-dvibhava.] bApadAdA, vaDavA, pUrvaja vaDIle gharaDhAvavuM, gharANuM jue 'gharaDavuM'mAM, gharaDhiyuM vi. jue 'gharaDuM" + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] vRddha ''mare paheoMceluM, tadna vRddha, bhUDhyuiM, tadna gharaDuM gharaDhiyA puM. [jue 'dharaDa' + gu. dhaiyuM' ta.pra.] kaThaNa sapATI uparanA ghasarakA. (2) kaMThamAMthI thatA mRtyu samayanA avAja, gharaDA. (3) dhAra kADhavAnA paththara, nisaraNeA. (4) taLAtI vastu pheravavAnuM lAkaDAnuM eka sAdhana. (5) zekAI ne cUMTatA caNAnAM kAtarAM ukheDavA mATe gharaDavAnuM lAkaDAnuM eka sAdhana (6) ghAsa kApavAnuM dAtaraDuM gharaDuM vi. galaDhuM, vRddha, jai6. (ra) pAkI gayeluM (mULa vagere), [nA (rU.pra.) bApadAdA, dharaDiyA. DAmAM khapavuM (rU.pra.) anubhavI gaNAvuM. (2) mUrkha gaNAvuM. 0 kaccara, khakha, 0 khakhkha, 0 khaMkha (kha), 0 kaccara, pAna, hArDa (3.pra.) khaba vRddha mANasa. OM ghaC/paNu (*Nya)(3.pra.) taddana gharaDI avasthAmAM] gharaDerA puM., kha.va. [jae 'gharaDeruM.'] bApadAdA, vaDavA gharaDeruM vi. [jue 'gharaDuM' +gu. tulanAtmaka eruM' ta.pra.] vadhu gharaDuM 744 gharA [ravA.] kaThaNa sapATI upara paDelA ghasarakA, dhaDiyA gharaDo-bharato huM. [jue 'gharaDuM,'-dvirbhAva ] pAkaTa ane pukhta mANasa na. [saM. La prA. gharaLa, prA. tatsama] surya-caMdranuM thatuM grahaNa. [. thavuM (rU.pra.) aDacaNa AvavI, (2) takarAra thavI. . lagADavuM (rU.pra.) jahuM... samajhAvI bIjAMne laDAvavAM. 0 lAgavuM, vaLagavuM (rU.pra.) ekabIjA vacce takarAra thavI] ghaNuM-gheluM (haeNluM) vi. [jue 'dharaNa' + beluM.'] (lA.) ardha-gAMDuM. (2) vahemIluM, zaMkAzIla gharaNiyuM vi. [jue 'dharaNa' + gu. 'iyuM' ta.pra.] grahaNa vakhate janmeluM. (2) (lA.) muzkelIne samaye cIjavastu mAganAruM ghara(-3)NI strI. [saM. vRddhiniSThA> prA. iiLayA, ja. gu.] gRhiNI, ghara-dhaNicANI gharahyu. na. [saM. praddaLa-> prA. gharaLama] ghareNuM, alaMkAra. (2) gare mUkavuM e. (3) (lA.) AraNA AgaLa lAMdhavA esavuM e, dharaNuM [gharanA vahIvaTa ghara-taMtra (tantra) na. [juA'ghara' + saM.] dharaAA kArabhAra, ghara-thALa vi., strI. [jae 'ghara' dvArA.] jenA upara mAtra ghara ja UbhuM karI zakAya tevI jamIna ke jagyA, dhara-bheNI, hIma-sAiTa' [ujjavala karanArA) dIkarI ghara-dIvaDho puM. [jue 'ghara' + 'dIvarDA.'] (lA.) (dharama ghara-deva pu.... [jue 'dhara' + seM..] dharanA pati, gharadhaNI ghara-dhaNiyANI strI. [jae 'ghara + dhaNiyANI..] makAnamAlika zrI. (ra) patnI, bhAryAM bhara-dhAI puM. [jae 'dhara' + dhaNI.] makAna-mAlika. (2) pati, khAviMda, gharavALe ghara-dhaMdhA (dhandhA) puM. [jue 'ghara' + 'dhaMdhA.'] kAMca nAkarI na karatAM paracUraNa rIte karavAmAM AvatA vepAra-rAjagAra
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghara-dhAvaDuM 74 ghara-dhAvatu vi. jio 'ghara' +dhAvavuM' + gu. ' u' kuM.pra.] (lA.) bApadAdA mukI gayA hoya tevI milakata upara nabhanAruM. (2) (lA.) nirudhamI ghara-dhANI strI. [jue 'dhara' + dhAvuM' + gu. 'aNI' rR. pra.] gharamAM ja jAte cA nAkara dvArA lUgaDAM dhAvAnI kriyA ghara-nAra (-2) strI. [jue 'ghara' + nAra,'], ~rI strI. [+saM.] gRhiNI, ghara-dhaNiyANI, gharavALI ghara-nuM vi. [jae 'dhara' + gu. ''.vi. (lA.) peAtAnuM, aMgata. (ra) pAtAnA gharanuM hoya tevuM (pArakuM paNa.) (3) (lA.) khAnagI ghara-padI strI. [jue 'dhara' + 'pI.'](lA.) jUnA samayanA gharaverAnA eka prakAra anuga.] ghara-pATha puM. [jue 'ghara' + saM,] vidyArthInuM gherathI taiyAra karI lAvavAnuM kAma, hAma-varka' ghara-praveza puM. [jue 'ghara + saM.] jue 'gRha-praveza.' ghara-phAhu vi. z2i 'dhara' + 'phADavuM' + gu. ''TTa, pra.] dharaphADa karanAra cAra, khAtara pADanAra ghara-phAMta (-tya) strI. [jae 'ghara' dvArA.] sarakArI vasUlAta ApavA mATe karelI vyavasthA ghara-phUTa (raya) zrI. jie'dhara'+ 'phUTa."] gharanAMne gharanAM ja mANasA taraphathI karavAmAM AvatA dagA gharA puM. e nAmanuM eka ghAsa ghara-phrAya (-Daya) strI. [jae 'dhara' + 'kADavuM.'] dhara teADIne karavAmAM AvatI cAvI, hAusa-brekiMga,' agbarI' ghara-phaiDhiyuM vi. [jue 'dhara' + aADavuM' + gu. 'iyuM' kR.pra.], ghara-kuMDu vi. [+ greDavuM' + gu. 'u' .pra.] dharaNeDa cerI karanAruM, glUra' ['dhara-khaTaleA.' ghara-bAra na. [ju 'dhara' + 'khAra.1' (bAraNuM)] (lA.) jue gharabArI vi. [+]. 'I' ta.pra.] ghara-khAravALuM, saMsArI, gRhasthAzramI, bALabaccAMvALuM [ane enA prakAra ghara-bAMdhaNI strI. [jue 'ghara' + 'bAMdhaNI.'] gharanuM bAMdhakAma gharamUDI sI. jue 'dhara'+ 'aDavuM'+ gu, "I" phaeN. pra.] (lA.) gharanI pAyamAlI, gharanuM satyAnAza gha(-ghe)ra-beThAM, -3 (-beThAM,-5) kri.vi. [jue 'dhara'+ 'enDruM' + gu. 'AM'- 'e' sA. vi.,pra.] gharamAM ja besIne, gharanI bahAra kAMya paNa gayA vinA. [nI nAkarI (rU.pra.) khuba AsAna ne karI] ghara-mALa (-mALa) vi. [jue 'dhara' + 'beALavuM'], zuM (bALu) vi. [+ gu. 'u" kR.pra.] (lA.) gharane nukasAnamAM nAkhanAruM. (2) gharanI pratiSThAne lAMchana lagADanAruM ghara-baraNI zrI. [ja e 'ghara' + 'bharavuM' + gu. 'aNuM' kR.pra. + 'I'- zrIpratyaya] (lA.) navA makAnanI vAstu-kriyA dhara-bharu, -2 vi. ja'dhara' + 'bharavuM' + gu. ''-''' kR.pra.] game tyAMthI game te rIte lAvI gharamAM paisA jamAvanAra ghara-bhaMga (-bha) vi. [jue 'dhara' + saM.] jenI patnI maraNa pAmI che teve (puruSa), vidhura dhara-bhADuM na. [jae 'ghara' +'bhADuM.'] bIjAnA makAnamAM rahevA mATe cUkavavAnI rakama _2010_04 dharavaravuM ghara-bhAra puM. [jue 'ghara +rsa.] gharanA vahIvaTa calAvavAnA eja. (2) bahArathI dhaMdhA-nAkarI dvArA kuTuMbanuM bharaNapeANa karavAnA bA ghara-beNI strI. [4e 'ghara'+'zreNI.'] jenA upara makAna hoya ke makAna ja mAtra karI zakAya tevI jamIna, ghara-thALanI jamIna, (ra) gAma ke nagaranA vasavATanI jamIna ghara-bhedu vi. [jae 'dhara' + bhedavuM' + gu. '' #.pra.] pAtAnA gharanI aMgata vAte khullI pADI dagA denAruM ghara-maMdira (-ndira) na. [jae 'dhara' + 'saM.] gharanA ja eka bhAgamAM sevA-pUjA mATe kareluM nAnuM maMdira--devAlaya gharamAra vi. [jue 'dhara' + mAravuM.'] (lA.) gharamAM ne gharamAM nukasAna karanAruM, peAtAnA ja gharamAMthI cerI karanAruM ghara-mAli(-le)ka huM. [jae 'dhara'+'mAli(le)ka.'], gharamADI huM. [jue 'ghara' + 'bhATI.OM'] jue 'ghara-dhaNI.' dharamukhuM vi. [jue 'ghara' + saM. mullR + gu, 'uM' ta, pra.] pAtAnA ghara taraph ja jenuM meTuM che-najara che tevuM, gharamAM bharAI rahenAra ghara-meLa puM. [jue 'ghara'+ 'meLa."] gharamAM sau kuTuMbIonuM rAMpIluM jIvana. (2) gharanA Avaka-jAvakanA hisAba rAkhavAnA cApaDa gharameLe kri.vi. [+ gu. 'e' trI.vi., pra.] dhera besIne samAdhAnapUrva ke, aMdara-aMdaranA meLathI ghara-meyuM (mAyuM), -hyuM (mAyuM) vi. [jue 'ghara' + saM. mula > prA. muTM + gu. 'kuM' ta.pra.] jue 'gharamukhu..' ghara-rakhaNu' vi. [jue 'ghara' + rAkhavuM'+ gu. 'aNuM' kR. pra.], dhara-rajI("khuM) vi. [+ gu, ''-''' kR.pra,] gharane ghasAra na thAya te rIte gharane sAMcavanAruM ghararakhu-paNuM na. [ + gu. paNuM' ta. pra.] (lA.) saMkeAcazIlatA, kojhave Tijhama' (ki,dha.) ghara-rakhuM jue 'dhara-rakhu.' ghara-rAI vi., strI. [jue 'dhara-rAyuM' gu. 'I ' strIpratyaya.] gharamAM ne gharamAM duHkhane lIdhe raDayA karatI strI ghara-rAyuM vi. [jue ghara' + 'revuM' +gu. 'yuM' bhaTTa] gharamAM paDakuM paDayuM rAyA ratuM. (2) (lA.) bIkaNa, namAluM ghara-vakharI zrI. [jue 'dhara' + 'vakharI.'] gharanuM rAcaracIluM dharane lagatA sara-sAmAna ghara-vakhu vi. [jue 'dhara' dvArA.] jue ghara-meAyuM.' ghara-vaTa (-Taya) srI. [jue 'dhara' +saM. vRtti> prA. TTi.] dharanAM hAya evA gADha saMbaMdha, gharAkho gharava(-2)vuM sakri. rivA.] khaMjoLavuM, vavuM. (2) ragaTALavuM. gharavaDA(parA)vuM karmaNi., kri. gharavaDhA(-rA)vavuM pre., sa. kri. gharavA(-rA)vavuM, gharavaDhA(-rA)vuM jae 'gharavaDavuM'mAM. ghara-1Au vi. [jue 'ghara' + 'vaNavuM' + gu. 'A' rR.pra.] gharanA upayega mATe khAsa vaLeluM. (2) (lA.) kalpita, oDI kADheluM [gharamAMnA upayoga, gharamAMnA vApara ghara-vaparAza puM., (ca) strI. [jue 'dhara' + 'vaparAza,'] gharavaravuM jae dharavaDavuM.'
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ paravarAvatuM 046 dhare gharavarAvavuM, gharavarAvuM ja "dharavaDa'mAM. kharIdavA AvanAra gharAkone Avaro. (2) (lA.) uThAva, gharavarA-pUra vi. jio "ghara-vare' + 'pUravuM.'] gharano kharca khapata, kharIda cAle eTalA pUratuM gharAkhuM na. eriMgano eka bhAga ghara-valuM-luM) .vi. jio "dhara' + saM. vaijJama-> ] gharAga ja "dharAka." [dharAka strI jene ghara vahAluM che tevuM. (2) gharamAM ja paDI rahenAruM gharAgaNa -zya) sI. jio dharAga' + gu. "a" pratyaya) ghara-vakhare puM. [jae "dhara' + "vApare.] juo "ghara-vakharI.' gharAgI e "dharAkI.' ghara-vAva (-vya) strI. [ja "ghara' + "vAva."] gharanA bhAgamAM gharA ! Teva, havA, Adata AvelI vAva, tharamAMthI jenAM pagathiyAM zarU thAya che tevI ghara-2)NiyAta vi. [jue "gharANuM.' + gu. "thayuMta. pra. vAva (jemAM bahAranAMone praveza na hoya). dvAra.] gharANe lIdheluM, giro lIdheluM ghara-vAsa chuM. [ie "ghara' + saM.] gRhavAsa, ghara karIne ghara(-2)NiyuM vi. [ o "dharANuM' +gu, "dhayuM' te. pra.] rahevuM e, gRhasthAzrama. (2) pati-patnIne sahavAsa avejanA sATAmAM vyAje lIdheluM ke ApeluM, gira mukeluM. ghara-vALI ve, strI, jio "dharavALo' + gu. 'I' sIma- (2) karaje lIdhelA rUpiyAnuM vyAja nahi ane khetaranI tyaya.] gharanI mAlika strI, (2) panI, bhAryA, ghara-dhaNiyANI sAthe ke gharanuM bhADuM nahi evA kAre ApeluM ghara-vALe vi., muM. jio "ghara' + gu. "vALuM ta. pra] ghara-)NuM na. [saM. pradAna->prA. gharama-] alaMkAra, gharanA mAlika, 'laeNnDa-oNrDa." (2) pati, svAmI, dhaNuM bhUSaNa, dAgIne (senA-cAMdI ke anya dhAtu vagere). (2) ghara-vere chuM. jio "ghara' + "vere.'] gAma ke nagaramAM gire makavAnI prakriyA AvelAM makAno sarakArI ke sudharAIne kara, 'hAusaTekasa ghaNu2 na. si, kRdana-prA. gha(ILaga, hiM. gharAnA) ghara-vaitaruM na. jie "dhara' + "vetaruM.'] ghara-dhaMdho karanAra puruSa kula-paraMparA, kula, vaMza, khAnadAna. (2) pitApitAnI saMgIta ke sI. (2) vaitarA-rUpa gharakAma gAvAnI cAlI AvatI paraMparA, kula-gAna-paraMparA ghara-gaMduM na. [ja "dhara"+ ] davAkhAne gayA vinA gharAba na. e prakAranuM vahANa. (vahANa) ja gharanAM osaDiyAMno upayoga karavAmAM Ave e gharALa vi. [ja e "dhara" + gu. "ALu' te, pra.] dharagharAuM, ghara-0thavasthA strI. [ja e "ghara" + saM.] gRha-vyavasthA, dharanA gharane ja lagatuM. vahIvaTanI goThavaNa, gharane kArabhAra gharAM na., ba. va. jio "dhara' + apa. mAE 5. vi., ba ghara-zAlI vi. jie "ghara' + "zAhI.' gharanA mebhAne 1., pra., apa, ghaTI > "dhara" (u. gujarAta)] dhare (ba.va.), chAjatuM, gharanI sthitine anusarIne thatuM ['graha-zAMti." nAnAM makAna, khoraDAM gharazAM(-sAM)neka na. jio "dhara' + saM. rAtti) ja ghara-parAM na, ba. va. mIThAzavALI vAtacIta ghara-sabIla na. [ja e "ghara' dvArA.) kheDUtone jhuMpaDAM bAMdhavA ghariyA strI. dhAtu gALavAnI kulaDI agAuthI ApavAmAM AvatI sarakArI 2kama gharuM na. [sa. 98-. ghara-] nAnuM khAnuM, nAnuM pAkITa ghara-sarI vi. jio "ghara' dvAra.] ghara-saMsArI, gRhasthAzramI (cazmA vagerenuM). (2) khyAna ghara-saMbhALa (-sabhALya) strI. [ + jue "saMbhALa.'] ghara gharUkavuM a. ji. [2vA.] gharakavuM. (2) gAjavuM sAMcavavuM e, gRha-saMcAlana. hAusa-kIpiMga. gharU ja "dhara .' ghara-saMsAra (-saMsAra) pR. jio "ghara' + saM] gRhasthI ghareDa (Da) jue "gharaDa.' =paddhati). jIvana, saMsAra-vyavahAra, ghara-vahevAra ghaDiyuM vi. jio "dhareDa' + gu. "yuM' ta. pra.) cIlA-cAla, ghara-saMsArI (-sasArI) vi. [+ saM., .] gRhasthAzramI ekadhAruM ghara-sADI strI. [ja "dhara" ke "sADI.'] mAtra gharamAM ja ghareDI strI. [ja "dhareDo' + gu. 'I' pratyaya.] mANasane paherI zakAya te sADalo maratI veLAne kAMIka avAja karate beThe zvAsa ghara-sutA na [o "ghara' + saM. sUtravaIR>prA. sutAra+ gu. ghareTho chuM. [2vA.) mANasanA mRtyu-vakhatane avAja karato ' ta. pra.] ghara-sUtra, gRha-saMsAra, gRhasthAzramI jIvana zvAsa, ghara, gharaDake. (2) ghareDa, cIle, rAha, prakAra ghara-sUtra na. [ja e "ghara' + saM.] ghara-vahevAra, gRha-taMtra, ghareNuu vi. [juo "dhareNuM' + gu. "Au' pra.] gharANe ghara-saMsAra rAkheluM, gire mUkeluM, ghareNiyuM-gharANiyuM [dastAveja ghara-sevA strI. [ja e "ghara" + saM.] gharanAM kAmakAja. (2) ghareNA-khata na. jio 'ghareNuM' + "khata.'] gira-khata, gira maMdirane badale gharamAM ThAra ke anya deva-devInI sevA-pUjA. ghareNA-bAjI strI. jio "dhareNuM.' + 'bAjI.] (lA.) e [0 padharAvavI (rU. pra.) maMdiramAMthI ke guru pAsethI ThAkora nAmanI gaMjIphAnI eka ramata chanuM svarUpa ghera padharAvI sevA karavI] [khAnagI ghareNiyAta juo "gharANiyAta." gharAu vi. jio "ghara'+gu. "Au' ta. pra.] gharanuM, gharagharAu, ghareNuM ja "dharANuM.'[NAM ca(-TA)vavAM (2.pra) vAdattA gharAka(-ga) vi. siM grAhya dvArA] (lA.) dukAna vagerethI mAla- kanyAne caMdaDI ghareNu vagere apavAM, aNa jevuM (u. pra.) sAmAna kharIda karanAra. (2) khUbI parakhanAra khuba kimatI, (-rA)Ne mUkavuM (rU. pra.) gire mUkavuM. gharAkI(-gI) zrI. [ + gu. "I' te, pra.] dukAna vagere upara (rA)Ne levuM (rU. pra.) zire levI. rAya - 2010_04
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghareNuM-gAMThuM pasaNa ghareNu-gAMThuM na. jio "ghareNuM' + saM. pracita->prA.naSkrima-] ghalAvavAnI kriyA. (2) ghalAvavAnuM mahenatANuM dara-dAgIne ghalAmaNuM na. jio ghAlavuM' + . "AmaNuM' kriyAvAcaka ghare-bAre kri. vi. jio "ghara' + bAra' + baMnene gu. "e pra.] (lA.) saMbhoganuM sAdhana [(lA.) saMga karAvanAruM sA. vi. pra.] gharabAravALuM hoya ema, ghara kuTuMba pase ghalAmaNuM vi jio "ghAlavuM' + gu. "u" kartu Take sukha hoya ema ghalAvavuM juo "ghAlavuM"mAM. (ra) (lA.) saMga karAvo gharavuM a. kiM. rivA.] "ghararara' evo avAja kare. (2) ghalAvuM jue "ghAlavuMmAM. (2) (lA.) phasAI paDavuM. (3) (lA) vadhArA paDatuM bolavuM. (3) jhapATA baMdha doDaze javuM. khoTa ke nukasAna vahoravuM. [I javuM (rU.pra.) dhIrelAM nANuM gharAvuM bhAve, kri. gharAvavuM che., sa. kri. pAchAM na maLe evI sthiti thavI. (2) bhAre nukasAnImAM gharerATa . [ja "ghareravuM" + gu. 'aTaka. pra.], TI strI. phasAI javuM. [ + gu. "I 'svArthe ta. pra.] juo ghararara e avAja. (2) ghavaDa kuM. [o "ghavaDavuM.'] e nAmane cAmaDIne eka rega kri. vi. nasakorAM bele ema. (3) (lA.) ekadama, jhapATAbaMdha ghavaDhavuM sa.ji. [ravA.] khaMjeLavuM, valaravuM. (2) (lA.) veThavuM, ghare2AvavuM, ghareravuM e "dhareravuMmAM. sahana karavuM. (3) kheMcavuM, tANavuM. ghavaDhavuM karmaNi, ji. gharere chuM. [svA.mRtyu vakhatane avAja karate mANasane ghavahAvavuM ., sakri. zvAsa, ghareDe, gharaDiye, gharaDake. (2) ghare avAja ghavatAvavuM", ghavaDhAvuM ja "ghavaDavuMmAM. ghareva paM. rivA] vagharo avAja ghavarAvavuM juo 'ghavAvuM'mAM. gharevara pu. lekenuM TenuM [ghera ghera ghava(rA)vavuM ja "ghavAnuM'mAM khijalI. ghareghara (-2) . [ jue "ghara,'-dvirbhAva ] pratyeka ghara, ghavato chuM. jio dhavaDavuM' + gu. o" ka. pra.] khaMjaLa, vara, ghareNuM na. siM. Jdavasva->prA. ghara-3qma-], , be puM. ghavarAvavuM ja "dhavaDAvavuM.' jio "dharapuM."] gharane je gADha saMbaMdha. (2) (lA.) ghavarAvavuM sa.. anAjamAM hAlaruM pIlavuM saMpa. (3) metrI, dostI [e nAmanuM eka ghAsa ghavaluM ne. e nAmanuM eka ghAsa ghareluM na. rAtA DAMDalAvALuM ane bAjarInA jevAM pAMdaDAMvALuM ghavAvuM a.kri. jio "dhA,' nA.dhA.] ghAyala thavuM, jakhamI ghaLI sI. jio de, mA. gharamAM ] o "garoLI." thavuM. ghava(-2')vavuM' che, sa.ji. gharghara . [, ravA.) "ghara ghara" evo avAja, ghoghare ghazi-si)yuM vi. jio "ghasavuM' + gu. IyuM kAma.] u. avAja jharaDI lIdheluM, ghasIne ukheDeluM. (2) karakarA leTa jevuM. gharme muM. [sa.] ghAma, baphAro (jemAM vAraMvAra parasevo thayA (3) na. samudranuM pANI khADA ke kayArAomAM bharI taiyAra kare; "ukaLATa.'mAM parasevo na paNa thAya.) karavAmAM AvatuM mIThuM, "sI-seTa' gharSa puM. [4] gharSaNa, ghasAre [(a. tri.) ghasa na. kaMku. (2) jamInamAMnI meTa phATa gharSaka vi. [saM] ghasAro ApanAruM, ghasanAruM, "eNsiva.' ghasaghasa kri. vi. rivA. UMghamAM cAlatA ekasarakhA gharSaNa na. si.] ghasAro thavAnI kriyA, ebrezana, kizana.' zvAsocchavAsathI avAja thAya ema (2) (lA.) athaDAmaNa, takarAra, belAcAlI ghasaghasATa ji.vi. [o "ghasa ghasa"+gu. "ATa" ta.pra.] gharSaNa-kAca kAca puM. siM.] AMdhaLo kAca, "grAunDa glAsa' nidrAmAM "dhasa ghasa' evA avAjathI bhara.UMdhamAM rahe ema gharSaNa-guNaka na. [saM] gharSaNa ane sapATI varacenA baLanuM ghara-gADI sI. jio "ghasaDavuM' + "gADI."] bahu dhIme pramANa cAlatuM vAhana nikAmI mahenata, ghasaDaLo gharSaNa-neti zrI. siM.] paganI eka prakriyA. (ga) ghasaha-5dI (-TI) zrI. jio dhasaDavuM' + "padI.] (lA.) gharSaNa-vAgha na. siM] sAmasAmuM ghasIne vagADavAnuM che te ghasa-pasaDha kri.vi. [ravA.] cAlatAM phATelA joDA jamIna vAjiMtra (sarodAthI ke gajathI tArane ghasAre ApavAthI vAgatuM sAthe ghasAtA heya ema(2) (lA.) DhaMgadhaDA vinA, jematema gharSaNa-vidyuta sI. [saM. degvidyaa]e vastu sAmasAmI ghasAvAthI ghasaDa-bAje ghuM. jio "ghasaDavuM' bojo.'] (lA.) maTI utpanna thatI vIjaLI upAdhi, bhAre vyAdhi gharSaNAMka (-NA )puM. [+saM. ma] gharSaNanA mApane AMkaDe, ghasaDa-be (-baLo) 5. jio "ghasaDavuM' + baLavuM + keDaphizanTa opha krikazana.(pa. vi.) gu. "e" ku.pra.] (lA) jue "ghasaDa-pI. ghaSita vi. [saM.] ghaseluM. (2) lA.) sAmasAme athaDAmaNamAM ghasa(02)havuM sa. ki. rivA. jamInamAM ghasAtuM jAya e AveluM, AthaDI paDeluM rIte kheMcavuM. (2) jematema karI utAvaLe utAvaLe lakhI ghalatuM ja "galatuM." [jue "galaDheruM." kADhavuM. ghasa(02)DhAvuM karmaNi, kri. ghasa(02)DAvavuM che, ghalahera vi. jio "dhalaTuM' + gu. "eruM' tulanAtmaka ta. pra.] sa. kri. ghalAta (tya) strI, jio "ghalAvuM' + gu. "Ata" ka. pra.] ghasa(02)DhAvavuM ja "dhasaDavuMmAM. (lA) phasAI paDavuM e. (2) bhAre nukasAnImAM UtaravuM e. ghasa(02)kAvuM juo "dhasaDavuMmAM. (2) (lA.) anicchAthI (3) vasulAta na AvavI e kheMcAvuM, mana vinA taNAvuM ghalAmaNa na. jio "ghAlavuM + gu. "AmaNuM" ka...] ghasaNa (-Tya), aNu strI. jio saM. gha > prA. gharanI 2010_04
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa cha48 dhaMTavani ane se. gharLavaI>prA. ghaLama] ghasavAnI kiyA. (2) vagerenA ghasArAne kAraNe mAMDI vALavAmAM AvatI rakamanuM lapasavuM e mithuna copaDAmAMnuM khAtuM, priziyezana ekAunTa' ghaNuM na. [saM. varSaLa> prA. zarUnama-] (lA.) saMga, ghasAre [sa. vAra->prA. ghaslAma-] juo ghasata strI. [vA. gasta ] ja "gista.' dhasAra.' (2) ghasI pIvA-pIvAnuM osaDa, ghasAravuM. (3) ghasarake . [vA.] ghasAvAthI ke ghasavAthI paData sapATI (lA.) nukasAna, khAdha, (4) mAlasAmAna vagere vaparAtAM upara lITI lITIvALo dekhAva. [ghA bheLe ghasarake (rU.pra.) majare kApI ApavAmAM AvatA rakama, Depriziyezana." eka kAma sAthe bIja' nAnuM kAma samAvI levuM e]. [ A5, 0 deve (rU.pra) nukasAna karavuM. 0 5have, ghasaravuM jue "dhasaDavuM." 0 lAga (rU.pra.) nukasAna lAgavuM, achata anubhavavI. ghasaraDhAvavuM jue "ghasaDAvavuM.' 0 veTha (u.pra.) nukasAna sahana karavuM] ghasarakAvuM jue "ghasaDAvuM." ghasAva chuM. [ie "ghasavuM' + gu. Ava' ke pra.] ghasAvuM ghasarako pR. [juo "gharaDavuM' + gu. 'A' ka. pra.] lITI e, dhasAre. (2) (lA.) dIkaro [nukasAna karAvavuM lITI vALo ujharaDe, ghasarake(2) (lA.) badalA vinAnI ghasAvavuM ja "dhasavuM'mAM. (2) (lA.) sAmAne Arthika majUrI, vaitaruM kare ema, dhasaDampasaDa ghasAvuM juo "isavuMmAM. (2) (lA.) Arthika nukasAna khamavuM ghasara-pasara kri. vi. [ravA.] dhIruM ane utAvaLe cAlyA ghasiyA (-rI) zrI. [ja "dhasiyAo + gu. I" ghasavATa 5. [ja "ghasava' + gu. "ATa" ka. pra.] ghasAre pratyaya] dhAsa vecanArI strI (nAro mANasa ghasavuM sa. ki. siM. ghag>grSa > prA. ghI eka padArtha ghasiyATo-rA) muM. jio 'pAsa' dvAre.] ghAsa kApI veca thI bIjA padArthanI sapATIne e chalAya ema karavuM. (2) ghasiyuM ja "dhariyuM.' mAMjavuM, opa Apavo, ujALavuM. (3) caLavuM, masaLavuM. ghasiyA kuM. [juo "ghaziyuM.'] ghasavAnuM kAma karanAro mANasa, (4) (lA.) saMga karo. [ghasAI javuM (rU. pra) paise (2) leTa zekIne karavAmAM AvatuM eka khAdya Take khalAsa thaI javuM. (2) nabaLA paDavuM. ghasatuM bolavuM ghasITa strI, mirA. ghasiTa] eka svarathI bIjA svara sudhI (rU. pra.) nidA karavI. ghasI nAkhavuM (rU. pra.) vAparI nAkhavuM satata gAtA javAnI kriyA, mIMDa. (saMgIta) (2) kSINa karI nAkhavuM. ghasIne kApavuM, ghasIne kApI ghasuMbalI strI. mAra mAravA ane lUMTa calAvavA AveluM na(nA)khavuM (..) TheThathI kApI kADhavuM, nAbuda karavuM. ghasIne nAnuM TenuM gumaDe cepavuM, ghasIne gumaDe copaDavA lAyaka chevuM ghasera vi. [jao "ghAsa' dvAre.ghAsa vADhanAruM (-) (ra.a.) kAMI upaganuM na levuM. ghasIne nA pAThavI ghase chuM. jio "ghasavuM'+ gu. "e" ka. pra.] ghasAre, (2. pra.) sApha nA kahevuM. ghasI pIvuM (rU. pra.) aMdara aMdara ujharaDe ['siyo' (khAgha.) samAdhAna karI levuM. (2) darakAra na rAkhavI. UMbara ghasI ghaseTiyA kuM. [jae "ghasATavuM' + gu. "yuM" ka. pra.) ja (rU. pra.) khuzAmata karavI. nAka ghasavuM (rU. pra.) zaramAvuM. ghaTavuM a. kri. [ja "ghasavuM" dvAra.] e "ghasavuM.' hAtha ghasavA, hAtha ghasI nA(nAMkhavA (rU. pra.) sarvathA ghasedara 5. nAka mukha ane svaradvAranI sAthe saMbaMdha dharAvate AzA cheDI devI.] ghasAvuM karmaNi, ji. ghasAvavuM pre., mAMmAMne eka snAyu, prerikasa' riAMtiyuM sa. kiM. ghasava' che., sa, kiM. (kharca karAvavAnA arthamAM), ghamara vi. [sa.] vinAzaka, (2) (lA.) naThAruM, (3) akasavanuM paNa ., "ghasAvava'nA arthamAM ghaMgha (gha) li. anAtha, garIba ghasaghasa (sya) strI. [ja "ghasavuM."-dvi bhava.] khUba caMDI (ghauDI) zrI. sAraMgIne gaja ghasavAnI kriyA. (2) (lA.) jhadhaDe, takarAra ghAliyuM (ghakaliyuM, na. [2. prA. ghaMgha + apa. 37 ta. pra. + ghasAmaNa na. jio dhasavuM' + gu. "Ama" ka. pra.], - gu. IyuM' ta. pra.) nAnuM nakAmuM velakA jevuM ghara. (2) (lA.) sI. [jae "dhasavuM' + gu. "AmaNI' ka. pra.] ghasAvavuM dhaMdha. (3) dhULadhANI, vinAza e. (2) vasAvavAnuM mahenatANuM ghaMTa (isTa) muM. siM. "ghaNA.' alI, > prA. ghaTA jI., ghaMTa chuM. ghasAra paM. [saM. ghara>prA. ghaNA ghasAre, gharSaNa tatsama] kAMsAno UMdhA ghATIlA meTA pyAlA jevo aMdara ghasAraNa na. [juo "dhasAro' + gu. "aNa" ta...] ghasAyAthI laTakaNavALo eka vAgha-prakAra, Tekara, bela'. (2) ghANInI paDele lITI lITIvALe ghasAro. (2) ghasAyAthI paDato baLadathI cAlatI maTI ghaMTI. (3) (lA.) vi. pAkuM, dhUrta, chela, vere. (3) (lA.) nukasAna, kheTa. (4) ghasIne kaMTha. [0 jevuM (rU. pra.) dhUrta, luccuM, laMTha. (2) kaMja sa, kRpaNa. pIvA-pAvAnuM osaDa, ghasAre eisaDa, ghasAro 0 kara, 0vAga (rU. pra.) gharamAM khAlIkhapha hovuM. 0 ghasAravuM na. jio "ghasAre' dvArA] ghasIne pivaDAvavAnuM vagATa (rU. pra) jAhera karavuM]. ghasArA-kharacavuM, na. jio dhasAre'+ "kharaca."], ghasArA- ghaMTaDI (dhasTaDI) zrI. jio "dhaMTa' + gu. 'DuM + 'I' svArtha khace puM, na. [+ ja kharca. milakata rAcaracIluM vAhano strI pratyaya] taddana nAne dhaMTa, TokarI. [0 vagADavI (rU.pra.) vagere vaparAtAM enA vaparAza thayAne kAraNe kharcamAM majare khAlI thaI besavuM. 0 vAgavI (rU. ka.) khAlI khama thaI javuM] ApavAnI rakama, Depriziyezana' ghaMTa-kavani (-ghaTa) . [saM. ghaTaT-da]i ghaMTane avAja ghasArA-khAtuM na. [jae "ghasAro' + "khAtuM.'] mAla sAmAna ke raNako 2010_04
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghaMTa-mALa ghaMTa-mALa (dharTa-) srI. [saM. vA-mANa] ghaMTaDIenI mALA, ghaMTaDIenI sera (baLada-hAthI vagerenI DokamAM paherAvavAnI) ghaMTaravALa puM., (-ca) strI [ ja 'ghaMTa' dvArA,] zikArInuM vAgha (gharIevALuM) ghaMTale (Tale) puM. [jue 'ghaMTa' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] thALA vinAnI nAnI ghaMTI, ThaMDA [nAruM paDa ghaMTavA (ghaTaveA) puM, [jue 'ghaMTa'dvArA.] zvAsanaLIne aDagheMTA (dhaNyA) srI, [saM.] ghaMTa. (2) jhAlara. (3) ghaMTaDI, TakArI ghaMTAka (ghaTAka) puM. e nAmane eka cheDa ghaMTAkAra (ghaNAkAra) kuM., ghaMTAkRti (bhrAkRti) srI. [saM. ghaTA+mA-vAra, mArRtti) ghaMTanA jevA ghATa. (2) vi. ghaMTanA jevA AkAravALuM [tevA ghaDiyALavALA TAvara ghaMTA-ghara (ghaTa-) ma. [saM. ghaTA + prA. ghara] ghaMTa vAgatA hoya ghaMTA-nAda (dhaNyA-) puM. [saM. ghaMTane avAja, ghaMTa-ni ghaMTA-patha (ghaTA-)puM. [saM.] gAma ke nagaranA jAhera rAjamArga ghaMTAyA (STAye) puM. [jakheA 'ghaMTanA vikAsa,] jue Le 'ghaMTale.' ghaMTA-rava, dhaMTA-zabda (dhaNyA-) puM. [saM. jae 'ghaMTa-vine.' ghaMTALI (ghaNNALI) strI. [ saM. ghUMghyAoih1> prA. vaeN TAhimA] ghaMTaDIenI sera ghaMTiyALI strI, e nAmanI eka vanaspati ['ghaMTaleA.' ghaMTiyA (ghaSTiyA) puM. [jue 'ghaMTa'+gu. 'iyuM' ta. pra.] jue ghaMTI srI. [saM. Tih1> prA. ghUMTiyA] nAnA ghaMTa, ghaMTaDI, TakArI. (ra) ghUgharI. (3) anAja daLavAnuM paththaranAM e paDAvALuM sAdhana, cakkI. (4) (lA.) cAMtrika ghaMTInuM sthAna. [. ugharAvavI (6. pra.) ghaMTonuM daLaNuM pUruM karavA chellA AMTA pheravavA. . cADhavI (rU. pra. bhUkhyA rahevuM. taLe AvavuM (uM. pra.) nukasAnImAM AvavuM, khepTa khAvI, taLe hAtha (3. pra.) muzkelImAM mukAyAnI sthiti. 0 dharAvavI (rU. pra.) ghaMTI daLavAnI zarUAta karavI. 0nuM paDa (rU. pra.)meTI upAdhi, bhAre javAbadArI] ghaMTI-khIlo (ghaTI-) puM. [ja A 'ghaMTI' + khIlaDo.] (lA.) chekarIonI e nAmanI eka ramata ghaMTI-ghAkhALuM (ghaTI) vi. [jue 'ghaMTI' + 'dheAkhALuM.' ] ghaMTInA paDamAM DhAMkaNAthI pADelA khADA jevA meDhA para khADA hAya tevuM, meDhA para zItaLAnA UMDA DAghavALuM ghaMTI-ghAkhA (dhaNI) puM. [jae 'ghaMTI' + dheAkheA.'] ghaMTImAM TAMkaNAthI pADavAmAM Avele| te te khADa ghaMTI-cAra (TI-) puM. [jue 'ghaMTI' (daLavAnuM sAdhana) + saM.] (lA.) caDiyAtA prakAranA ceAra, cAlAka cAra ghaMTI-TaMkArA (ghaNI-TaZArA) puM. [jae 'ghaMTI' + 'TAMkavuM' dvArA.], ghaMTI-TAMkaNiyA (TI-) puM. [jae ghaMTI' + 'TAMkaNuM' + gu. UyuM' ta. pra.], dhaMTI-TAMkaNuM (dhaNI-) na. [ + TAMkavuM' + gu. 'aNuM,'kR. pra.](lA.) ghaMTI DhAMkavAnA avAja jevA avAja karanAruM eka pakSI, lakkaDa-kheAda ghaMTI-phUdaDI (ghaTI-) srI, [jue 'ghaMTI' + 'phUdaDI.'] (lA.) hekarIonI e nAmanI eka ramata [nAnA ghaDA thaMDI (ghaTUDI) strI. [z2a A 'dhaMtUDo'+ gu. 'I ' pratyaya.] _2010_04 dhAdharI thaMDo (Da) pu. [jue ghaMTa'+ gu. UMDe' ta. pra.] thALA vinAnI nAnI ghaMTI (dALa vagere pADavA) ghaMTA` (ghaNe) puM. [jae 'ghaMTa' + gu. 'e' svArthe ta.pra.] meTA ghaMTa. (ra) (lA.) mAganArane aMgUTho batAvI nakAranA + kahevAtA khela ghaMTA (phTe) puM. DagalA vagere banAvavAnuM eka kApaDa UDha (ghaNDa) puM. bhamare| [jamaNa thaMDUra (stUra) na. lasaNa thaMpe (dhampA) puM. [ravA.] ghustA, dhue, dhambe thaMbAra (dhambAra) puM, pArasI lekAmAM maraNanI vArSika tithinuM ghaMvALa na. [jue 'ghauM'+gu. 'ALa' ta, pra, ] ghauMnA leATanA keA. (2) ghauMnA dANA kADhI lIdhA pachInI cheDanI keAtarI vagere ghA(01)` puM. [saM. ghAsa-> prA. ghAma] jhaTakA, prahAra, ceTa. (2) jakhama, kApa, cheda. (3) (lA.) bhAre duHkhanI UMDI asara. [e cA(-DhA)vavuM (ghAye-) (rU.pra.) UMdhe mArge laI javuM, 0 karavA (rU.pra.) phagAvavuM, pheMkavuM. (2) ceAnya vakhate taka joI kAma karavuM. * kADhavA (rU.pra.) saMbheAga karavA, 0 khamavA (rU.pra.) Apatti sahata karavI. 0 mane (2.pra.) agAunuM ane pachInuM vera magajamAM rAkhavuM. 0 cUkavA (rU.pra.) maLelI taka javA devI. jhIlavA (rU.pra.) bIjAnI Aphta upADI levI. 0 devA (rU.pra.) saMbhoga karavA. 0pavA (rU. pra.) Aphata AvI paDavI. . bhegA kIDhA (rU.pra.) asaMbhavita khAbata. 0 bhego ghasarakA (rU.pra.) eka kAma sAthe bIjuM ke bIjAnuM kAma samAvI levuM e. mArave (rU.pra.) maheNuM mAravuM. (2) cerI karavI. (3) saMbhega karavA. . lAgavA, 0 vAgayA (rU.pra.) asara thavI. (ra) meTuM nukasAna AvavuM. (3) svajananuM maraNa thavuM] ghA(01)2 puM. ceAvIsa kArA kAgaLanA jaththA, dastA (meTe bhAge 'krUskepa' kArA kAgaLanA rImamAM 20 dhA hoya che.) ghAI srI. [saM. dhA>i prA. ghAphyA] (lA.) dAyAdA, utAvaLa. (ra) dhamAla. (3) bharAve, bhIDa, giradI ghAu-ghapa vi. [jue 'dhA' + ravA.] uDAu. (2) mAMDa mAMDa gujarAna calAvanAruM. (3) harAmakhAra ghA-kahuM, ghA-kAhu vi. [jue 'ghA' + 'kADhavuM' gu, '*'- '' kR.pra.] (lA.) matalakhI, svArthI ghAgharA-palaTana strI, [jue 'ghAgharA' + 'palaTana.'] (lA.) (kaTAkSamAM) enuM TALuM, strIonA mele ghAgharA-pATa puM. [jue 'ghAgharo + pATa. ] jemAMthI ghAgharA karI zakAya tevA prakAranuM raMgIna chApaNInuM eka kApaDa ghAgharA-vaTa huM. [jue 'ghAgharA-pATa'.] eka dhAdharAmAM joiye teTaluM kApaDa ghAghariyuM vi. [jue dhAdhara' + gu. 'iyuM' ta.pra.] dhAdharAvALuM, ghAgharI paheranAruM. [. getara (rU.pra.) jemAM che|karIe ja janmyA karatI heAya tevuM kuLa. - vistAra (rU.pra.) karIonuM TALuM] [hIjaDA, zAtaDA, rAMDavA ghAriyA yuM. [jue 'dhAdhariyuM.'] (ghAgharA paherI karanAra) ghAgharI strI. [6. prA. ghA] nAnA dhAdharA. (ra) vINA
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghAghare kapaTa pANIka rAkhavAnI cINa ane dorIvALI kathaLI. (3) kapAsa ghATa-baMdha (badha) ji. [o "ghATa' + phA. "banDa.] pIlavAnA dezI carakhAmAM rU ane kapAsiyA bhegA na thaI ja dhATa dAra.' jAya e mATe carakhAnA pAchaLanA bhAgamAM rAkhavAmAM ghATa-bArI strI, [ja "dhATa + "bArI.'] (lA) ghATa Avate kapaDAne TukaDe. [0dhumAvavI (2. pra.) ghAgharI upara ke pahADInA ghATane nAke kara ugharAvanArI cokI paherI pharyA karavuM. 0 5heravI (peravI) (u.pra.) strI pAtra ghATa-bhAra vi. jio "ghATa' + "mAravuM.'] ghATa ke pahADI tarIke nATakamAM bhAga levA. (2) nAmarda gaNAvuM. 0phAvI ghATa uparanI jakAta ke viro chupAvanAra, dANAra (rU.pra.) jhATakI nAkhavuM, pIMkhI ghATa-vAla, -La chuM. [saM. ghaTTa-pAsa>prA. ghaTTa-vA] ghATa ghAghare muM. [de. prA. gharaghara3-] strIonuM cINa ane nADI- temaja pahADI ghATanA nAkA upara vero ugharAvanAra vALuM keDathI nIcenuM vastra, caNiye, caNiye. (2) makAnanI cekIdAra pitA pIThikAne jamIna sudhInA DhoLAva lete bhAga. -rA-calaNa ghATAI strI. [juo "ghATuM + gu. "AI' ta..] ghATApaNuM, (u.pra.) enuM varcasa, -rAmAM TAlA (rU.pra.) vyabhicAriNI ghATA-khAtuM na. [4 dhATe' + "khAtuM.'] khaTa-khAtuM zrInA Azake. are ghara ghAlavuM (rU.pra) gharamAM chokarIo ghATAbAja 6. pANImAM DubakI mAranAra mANasa, ghAMTAjhana upara chokarIone janama che. -re tALuM (u.pra.) dekhAvamAM ghATiyA uM. [ja e "ghATa' + 9. iyuM" ta.ka.] nadInA ghATa baMdha chatAM ughADuM, pilaMpola. 0 5hera (paMdara) (u.pra.) upara besI dharmakarma karAvanAra brAhANa, gaMgAputra, paMDa sInI paMktimAM AvavuM, hIjaDA thaI javuM. bagaDela ghATI vi.. [ja e "ghATa' + gu. "I" ta.pra.] sadhIghAgharAnI (rU.pra.) chinALa] [saravaranuM) kinA pahADI ghATanA vistAramAM rahenAre muMbaI vageremAM ghAghasa na. bhAla pradezanuM e nAmanuM eka paMkhI (naLa kAma karanAre nekara, rAme, rAmezI [ghATenI khINa ghAja na. paDatara khAlI jamIna ghATI sI[ja "ghATa' + gu, "I" apratyaya.] pahADI ghATa pu. [saM. ] AkAra, AkRti. (2) strIonuM eka ghATIluM vi. jio "ghATa' + gu. IluM' ta. pra.] juo oDhavAnuM vastra, (3) talavAranI dhAramAM vAMka ke vaLAMka. "ghATadAra.' (2) (lA.) saMda2, dekhAvaDuM (4) (lA.) prasaMga, lAga. (5) tajavIja, [0 aNa ghATIla (-2) zrI. e nAmanI eka vela (rU.pra.) lAga meLavavA. 0 utAra (rU.pra.) dhAreluM thAya ghATuM vi. di. prA. ghaTTa-] khIcakhIca bhareluM, ghana, ghaTa, ema karavuM. 0 khA (rU.4.) lAga maLo. ghare (2. gADha. (2) lacakAdAra pra.) vicAravuM. (2) mArI nAkhavuM. 0 bAMdhavA (u. pra.) ghATaluM vi. [jae pATa" + gu. evuM' ta,pra.] sApha sApha nAkAM bAMdhavAM. 0 besa (baeNsavo) (rU.pra.) dhAryA pramANe kareluM, ThIkaThAka kareluM [telane kaMpa thavuM. 0mAM lAvavuM (rU.pra.) phasAvavuM, dAvamAM lAvavuM. 0racave ghAravuM na., - . jio 'dhaDe' dvArA.] mATaluM. (2) ghI(rU.pra) yukti karavI, 0 lAva (rU.pra.) lAga maLavA. ghATAza (-) zrI. [ja e "ghADuM' + gu. "Aza' ta. pra.]. ghaTo ghATa kare (rU.pra) cukAdo ApA ] ghaTTapaNuM ghATara chuM. [sa, ghaTTa] nadI-taLAva-sarovarane pagathiyAMvALA ghADuM vi. [sa, jADha->prA. gADha-] ja dhAruM.' bAMdhele kAMThe, badhela evAra. (2) pahADonI khINene mAge ghA-hUMDI strI. huM na. [jae 'ghA"+ 'DuM Du' + gu. 'I' ke pradeza. (3) (lA.) sahyAdrinA pahADI vistAra. (saMjJA.) strI pratyaya.], ghA-dezariyuM na. hathiyAranA jakhamanI rUjha ghATa-ghaDuM vi. [ "ghATa' + "ghaDavuM" + gu. "u" ku.pra.] lAvanAruM eka vanaspatinuM ThaMDuM, ghAbAjariyuM ghATa ghaDanA, AkAra karanAruM ghANa . [de.prA. tatsama], 0 puM. jio "ghANa"-dvAra.] ghATa-bUTa muM [ja "ghATa' dvArA surekha AkRti] sAre kaDAyA vageremAM taLavA nAkhavAmAM Avato te te eka surekha samapramANa AkAra samayane khAdya jaththa. (2) zeraDInA rasane kaDAyAmAM ghATaDI strI. [4e "dhATa' + gu. 'DuM svArthe ta.pra. + "I" UkaLI bahAra kADhavAmAM AvatuM te te eka samayane zrIpratyaya] oDhI. [0 ghAlavI (2. pra.) maranAra saubhAgya- sane ja. [0 kADha. 0ghAla, 0 vALA (u.pra.) vatI strIne enAM piyariyAM taraphathI caMdaDI oDhADavo. dATa vALa, nukasAna pahoMcADavuM. 0 nIkaLI jaze (rU.pra.) e javuM (pATaDiye), 0 sAthe javuM (rU.pra.) pati jIvatAM bhAre nukasAna thayuM. 0 bagaDha (rU. pra.) bAjI bagaDI javI. patnInuM maraNa thavuM] 0 bhara rU.pra.) sImaMta samaye zubha kriyA karavI] ghATaNa (zya) sI. [ja e "ghaNI" + gu. "aNa" strI- ghaNi . sAta dAMtAvALuM khetInuM eka sAdhana pratyaya.] muMbaInA dhATInI dharakAma karanArI strI ghANI strI. [o dhANa' + gu. "I' strI pratyaya] (lA.) ghATa-dAra vi. [o + phA. pratyaya.] ghATavALuM, AkRti-baddha pharatA baLadavALuM tela pIsavAnuM yaMtra ane enuM sthAna. ghATa5 (ya) strI. jio dhATuM' + gu. 'pa' ta,pra.] ghATApaNuM, [ e jevuM (dhANiye-) (rU.pra.) kaMTALA bhareluM kAma sepavuM. ghaTA, jhaMDanI sthiti 0 karavI (rU. pra.) goTALe caDAvavuM. (2) caka caDAvavuM. ghATapeta na., ba.va. jio "ghATa" + "pita."] kApaDane ne baLada (rU.pra.) aMta vinAnuM vaitaruM karanAra. 0mAM ghAlavuM AkAra ane enI pahoLAIne prakAra. (2) na., e. (rU.pra.) sakhata kaSTa ApavuM va, e nAmanuM eka rezamI kApaDa ghANI-kahUM vi. [ja "dhANuM' + "kADhavuM' + gu. "yuM' bha, ka. 2010_04
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ hmANI-jADA 'ghANI' + kADhe,'] telanI ghANI dvArA.] ghANImAMthI tAjuM kADheluM (tela) ghANI-kAThA puM. [ja mAMDavAnuM DeluM ke ghara ghANA puM. jio dhANI.' enA uparathI A + gu. 'e' ta, prathI huM, zabda nave.] tela kADhavAnuM yAMtrika kArakhAnuM, (ra) (lA.) e nAmanI eka ramata ghAtaae huM. [saM.] ghAthI marAvAnI kriyA, hatyA, vadha, khUna, katala. (2) ekanI eka saMkhyAne tenI te saMkhyAthI eka karatAM vadhAre vAra guNavAthI AvatA guNAkAra, pAvara'(ga.) ghAtara (ca) skrI. [saM. dhAtanA vikAsa] graha vagerenI asara maraNa thavAnI paristhiti, akALa mRtyunI saMbhAvanA. [ javI (rU. pra.) graha vagerene AdhAre zakaya manAyele mRtyunA samaya pasAra thaI javA] ghAtaka vi. [saM.] hatyA karanAruM, katala karanAruM, 'leyala,' (ra) eka pariNAmane bIjA pariNAmamAM lAvavA mATe je guNakathI guNavAnI jarUra paDe te guNaka), ghAta-mAna, 'maeNDicuala,' (ga.). (3) mRtyu thAya tevA (vega), (jyA.) ghAtaka-tA zrI. [saM.] ghAtaka hovApaNuM ghAtakI vi. [saM. vAttaTM + gu. I ' svArthe ta. pra.] ghAtaka, nI. (2) krUra, nirdaya ghAta-kriyA srI. [saM.] karaNIgata rAzine akaraNIgata karavAnI kriyA. (ga.). (2)kAI parimANane e ja parimANathI vAraMvAra guNavAnI kriyA. (ga.). (3) be pharatAM biMdu eka sthira biMdunI sAthe hamezAM sIdhI lITImAM rahetAM hoya ane jo e sthira biMduthI eenAM aMtare nA guNAkAra sarakhA rahetA hoya ane jo e be krUratAM biMduemAMthI ekanA bhramaNa-mArga ApyA hAya tA e uparathI bIjo bhramaNa-mArga kADhavAnI kriyA. (ga.) ghAtakriyA-keMdra (-kendra) na. [saM.] dhAta-kriyAnuM keMdra-biMdu ghAta-gaNana na. [saM.] gaNatarInI saraLatA khAtara saMkhyAne badale eenAM ghAtamAna laIne karavAmAM AvatI gaNatarI. (ga) ghAta-cakra na. [saM.] judI judI rAzie ane nakSatromAM judI judI jAtanI AvatI vipattionuM maMDaLa, (jyeA.) ghAta-caMdra (-candra) puM. [saM.] nuksAna kare tevA khAnAmAM rahelA caMdra (janmakuMDaLImAM), nakhaLA caMdra. (yA.) ghAta-cihna na. [saM.] AMkaDAne keTalI vAra guNavAne che e batAvanArA AMkaDAnI jamaNI bAjune uparane khUNe nAnA batAvavAmAM AvatA AMkaDa, inDeksa.' (ga.) ghAtaDI strI. [saM. TMTM + gu. DuM' ta, pra. + I'svArtha strIpratyaya] maraNanA bhaya ghAta-tithi strI, ghAta-divasa puM. [saM.] je tithie janmakuMDaLImAMnA graheAnI sthitine kAraNe maraNa thavAnI saMbhAvanA hAya tevI azubha tithi ke divasa, (jyA.) ghAta-nakSatra na. [saM.] janmakuMDaLImAMnA graho pramANe je nakSatramAM avasAna thavAnI saMbhAvanA hoya tevuM nakSatra. (jgyA.) ghAta-niyama puM. [saM.] samAna anyakta rAzienA guNAkAra ghAta ke mULa kADhavA mATe te te rAzinA dhAtanAM saravALe bAdabAkI guNAkAra ke bhAgAkAra karavAnA niyama. (ga.) _2010_04 1 dhAma ghAta-prakAzaka vi., puM. [saM. ] ghAta batAvanArI saMkhyA, 'ekaspeAnanTa.' (ga.) ghAta-mAna na. [saM.] teno te saMkhyA jeTalI vAra laI guNAkAra karyAM hoya te batAvanAra aMka, ghAtaka, 'meDayuala.' (ga.) ghAta-mUla(-La) na. [saM.] ghAtanuM mULa, (ga.) ghAtara naM. parADhiyuM [vAjiMtra, AtAva ghAta-vAdya na. [saM.] hatheLInA paMnne mArI vagADavAmAM AvatuM ghAta-vAra puM. [saM.] dhAta*tithi ke dhAta-divase Avate vAra ghAta-vidhi puM., strI. [saM., puM.] jue 'dhAta-kriyA.' (lA.) ghAta. sa. kri. [saM. ghAsa~, -nA. dhA.] hatyA karavI, nAza karavA ghAtanuM sa, kra. [jU, gu.] ghAlavuM, dAkhala karavuM, nAkhavuM ghAta-saMkhyA (sakhyA) strI. [saM.] je saMkhyAnuM mULa nIkaLI zake tevI saMkhyA. (ga.) ghAta-sthAna na. [saM.] vadha-sthAna. (ra) graha vagerenuM nukasAna karavAnI saMbhAvanA ApatuM janmakuMDaLImAMnuM sthAna. (aaa) ghAtArAha [ saM. vAtta + mA-roa ] dhAta saMkhyAnA caDatA krama. (ga.) [krama. (ga.) ghAtAvarAha puM. [saM, ghAtta + stravaroha] ghAta saMkhyAnA UtaratA ghAtAMka (dhAtAOM) puM. [saM. vAta + ma] eka parimANa bIjA parimANanA keTalAme ghAta che e batAvanArI sakhyA. (ga.) ghAtAMka-gaNana (dhAtAS-) na. [saM.]ja 'ghAta-gaNana.' (ga.) ghAtikavi. [saM.] ghAtaka thAti-karma na. [saM.] jJAnAvaraNa darzanAvaraNa mehanIya ane aMtarAya e prakAranuM te te pApakarmAM (jaina.) ghAtita vi. [saM.] haNI nAkhavAmAM AveluM, mArI nAkheluM. (2) athaDAvavAmAM AveluM ghAtinI vi., strI. [saM.] hatyArI strI ghAtI vi., puM. [saM., puM.] hatyA karanAra, khanI, ghAtakI ghAtI-karyuM na. [saM, +saM.] Atmika guNenA ghAta karanAruM karma. (jaina.) divavALuM ghAtIla vi. [saM. vAtta + gu. IluM' ta, pra.] ghAta karavAnI dhAtuka vi. [rsa,] ghAtaka [eka prakAranuM tela dhA-tela na. [jue 'dhA' + 'tela.'] jakhama upara rUjha lAvanAruM dhAtya vi. [saM.] mArI nakhAvA ke mArI nAkhavA jevuM. (ra) guNavA jevuM, guNavA-pAtra. (ga.) dhAnI-vela (-ca) srI. e nAmanI eka vela ghA-pahANa (-pAHNa) puM. [z2ae 'ghA' + 'pahANuM.'] jakhama upara rUjha lAve e prakAranA eka paththara ghA-pAna na, jie ghA' + 'pAna,'] jakhama upara lagAvavAthI ke bAMdhavAthI rUjha lAvanAruM eka jAtanuM pAMdaDuM, samudrazeSanuM pAMdaDuM. (2) e nAmanA velA, samudrazeSane velA dhAra na. jue 'dhAtara' (poDhiyuM.) ghAphItha puM. e nAmanA eka cheDa ghAbAjariyuM na. [jae 'dhA' + bAjariyuM.'] bAjarAnA jevA AkAranAM lAMbA ThUMThAnA jakhama upara lagAvavAthI rUjha Ave che tevA choDa ane enuM ThaMDuM ghAma puM. [saM. dhama > prA. ghammU ] khakArA (unALAnA ukaLATane
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghAsaca(18) chapara ghAlavuM pariNAme parasevo lAve tevA ghAyuM-bUTavuM vi. [+ juo baDavuM' +baMnene gu. "huM bhU. ka] ghAmaca-cha ) na. [jao "ghAma' dvArA.] parasevo. (2) ghavAyuM ke buDeluM maraNa pAmeluM (sara0 "ghAyuM-paDadhAyuM." vi. parasevAthI gaMduM thayeluM ghAyo . [saM. ghala->prA. ghAgharA-] ghA, jakhama. (2) ghAmaca-cha*, *, ta) na. taDamAM thaIne jhAmI jhAmIne (lA.) duHkha-janaka mArmika sAMketika lakhANa vahANamAM bharAyeluM pANI. (vahANa.). ghAra' . [saM., "chAMTavuM'-bhInuM karavuM e (lA.) garamInI ghAsacuM na. [ja e "ghAma' dvArA.] ja "dhAma." mesamamAM rAvAre vAdaLa gherAtAM havA baMdha thaI javAthI thatI dhAmacha, ja "dhAmaca. gabharAmaNa. (2) jhAkaLa, esa ghAmaya vi. ALasuM, susta, (2) mUrkha, bevakUpha ghAra (ra) zrI. kotara, bakhela. (2) nA vikaLo ghAmata jue "ghAmaca." ghAraka chuM. ghoDAM keLavanAre puruSa [ddho, laDavaiyo ghAmata-mUMDI strI. [+ "kaMDI.'] taDamAMthI jhAmI jhAmI vahANamAM ghAramala(-la) . [aspaSTa + juo "mala."] (lA.) AvatA pANIne eka thavA mATenI kaMDI, baMdUla. (vahANa.) ghAraDI strI. jio "ghArI' + gu. 'De' svArthe ta. pra.] ghArI ghAmo . jio dhAma' + "De.'] unALAnA baphArAne (eka mIThAI), (2) parAnuM jhINuM khamaNa ane mAvAlaI thanAra che te keDo-kele mevA-masAlAnuM mizraNa karI banAvelI paraNavALI pUrI ghAmaNuM na. eka jAtane mATe bhAre sarpa, ajagara ghAraNa na. [saM.] (lA) jheranI asarathI thanArI becenI. (2) ghAmavuM a. phi. jio "ghAma,'-nA. dha.] ghAma thave, UMghathI gheravuM e. (3) UMdha, nidrA. [0 AvavuM, 0 vaLavuM baphAra thI (rU. pra.) gADha nidrA AvavI. (nA-nAMkhavuM, mUkavuM, ghA(03)-mArI strI, jie "ghA" "mAravuM' + gu. "uM' kR. melavuM (rU. pra.) UMdhanuM eSadha ApI UMdha karAvavI] pra. + "I' zrIpratyaya.] jene rasa jakhama upara lagADavAthI ghAraNe . [saM. thALa + gu. 'A' svArtha ta. pra.] (lA.) rUjha Ave che tevA eka cheDa mAyAvI puruSa. (2) jAgara ghAmiyuM na. jio "ghAma + gu. IyuM" ta. pra.) unALAnA ghAravatuM na. caNAno loTa ane bIjo loTa meLavI bhInAmAM ghAmathI thatuM nAnuM te te gumaDuM dabAvI taiyAra karelI eka taLelI vAnI ghAme-vADI,Da vi. [o "ghA" dvAra.] (lA.) corI karIne ghArI sI. di.. aifma] sATAnA prakAranI enAthI jarA bIjAne nukasAna karanAruM nAnI eka mIThAI. (2) jue ghAraDI(2)." (3) coTalInI ghAma paM. jio dhA' dvArA] (lA.) cerIthI meLavela cAre bAja rAkhavAmAM AvatuM vALanuM kevuiM ke cakaraDuM, sAmAna vagere. [0mAra (u. pra.) corI karIne kiMmatI (4) (lA.) pANImAM ThIkarI nAkhatAM paDatuM kuMDALuM mAla sAmAna kaDhAvI jo]. ghArI-pUrI strI. [+ juo "pUrI'. jao dhAraDI(2).' ghATaluM sa. mi. [jue "ghAme,'-nA. dhA.] jhaDapathI cArI ghAruM na. [ja dhA' dvAra.] jakhama ke gamaDuM bakI jatAM karI javI. ghAmoDhavuM karmaNi, kri. ghADhAvavuM ., sa. ke. paDelo vaNa, khata, nAruM, [15havuM (rU.pra.) khata ke mAruM ghAmAvavuM, ghATANuM jue "dhADa'mAM. thaI javuM] ghAmAyuiM vi. jio "ghADavuM' + gu. "iyuM' ka. pra.] ghAma ghAruM* na. bakarI ke veTInuM bacca(3) bakarI sAmAnya mAranAruM, corI karanAruM ghAravuM a.ki. (ravI.] nasakorAM bole ema UMgha karavI ghAmAyo . [ ja "dhADavuM' + gu. e' ka. pra. ] e ghAra-pATa kuM. [aspaSTa + juo "paTa*.'] kaDI tarapha ramAtI ghAra na. e nAmanuM eka ghAsa e nAmanI eka ramata, cIMgalapaTTo ghAyata vi. jio "ghA' dvArA.] juo "dhADI." ghAla (dhAkya) strI. jamaNavAramAM besatI khAnArAonI ghAyaTha-mahala(-la) vi, pR. [+ jue "mala(-la).'] (lA.) paMkti ke hAra, paMgata, eLa. (2) evo paMgatanA A bahAdura, zUravIra thatI e nAmanI eka vanaspati samUha ghAyaNa (-zya) zrI. sAbarakAMThAmAM IDara taraphanAM jaMgalomAM ghAla-khAda(dha) (dhAkya-khAdha, Sa) strI, jio "ghAlavuM ane ghAyaNuM na. vaLatara, badalo "khAdhuM."] bIjA pAse paisA ghasAI javAthI AvI paDeluM ghAya-5Ata chuM. e nAmane eka choDa nukasAna, ghalAta ghAya-mArI e "ghA-mArI.' ghAla-ghuse (dhAye-ghuseDatha) strI. [juo "ghAlavuM' + 'ghuseDavuM.'], ghAyala vi. [saM. ghAsa>prA. ghAva + , no vikAsa] ghAla-dhUsaNa (vAkya-) na. [+ "ghasavuM' + gu. 'aNa" ka. jakhamI thayeluM, ghA vAgyA che tevuM. (2)(lA.) kAmavAsanAthI pra.], ghAla-sela (dhAkya-) sI. [+ jue melavuM] pIDAtuM ke pIDAyeluM [kArya. (2) (lA.) geTALe) (lA.) garabaDa-sarabaDa. (2) paMcAta. (3) prapaMca, khaTapaTaghAyaluM na. kaI ane koI kAmamAM potAnI pI goThavaNavALuM [ghAlamela karavI (vAkya-madhya-) (3.pra.) AvuM pAchuM karavuM, ghAyuM-59ghAyuM re. [saM. ghAsa-pratighAta-> prA. ghAma-variyA -, kaMmpariMga'] nA. dhA. + gu. "yuM" bha, u. pra. beu zabdane] dhavAyAthI ke ghAlameliyuM (dhArA-meliyuM) vi. [ja "dhAlavuM' + melavuM bIjI rIte kamete mareluM (bhAdaravA vada caudase evAMonuM + gu. "iyuM' ku.pra.] ghAlamela karanAruM, prapaMcI, khaTapaTI zrAddha thAya che.) ghAlavuM sa.kri. [de.pra. ghaTTa pheMkavuM, nAkhavuM] aMdara dAkhala 2010_04
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghAleDuM 7pa3 ghATa-ghAsaleTiyu karavuM, aMdara nAkhavuM, aMdara ghusADavuM, aMdara mUkavuM, pesADavuM, apamAna karavuM] khesavuM. (2) paherAvavuM. (3) eLavavuM. [UMdhuM ghAlavuM ghAsa* pR., (-sya) strI. [ja "dhAsavuM.'] ghasAre. (2) (rU.pra.) nIcI bAja najara karavI. keThI ghAlavI (rU.pra.) (lA.) ghaTADe, khoTa, nukasAnI, ghaTa, tA. [ kApavI peDhI sthApavI. baLe ghAlavuM (rU.pra.) rakSaNa nIce rAkhavuM. (rU.pra.) ghasAre majare levo. 0 khAvI (rU.pra) ghaTa sahana gADe ghAlavuM (rU.pra.) bImArane gADAmAM laI javuM. gAMTha karavI. 3 lAgavI (rU.pra.) ghasAro sahana karo, nukasAna ghAlavI (gAMThezva-) (rU.pra.) juo nIce "vaLa ghAlavI." gAMke khamavuM]. ghAlavuM (gAMTha) (rU. pra.) 2kama chupAvI rAkhavI. ghara ghAsa-kaTa, To vi. puM. [juo saM. + hi 'kATanA' + gu. "u" ghAlavuM (rU. pra.) pAyamAla thavuM. najara ghAlavI (rU. pra.) "uM' ku.pra.] mAlika mATe ghAsa kApI levAnuM kAma karanAra dhyAna ApavuM. nANAM ghAlavAM (rU.pra.) mAganAra leNiyAtane nakara phi.pra.] ghAsa kApavAnI levI nANAM na ApavAM. nIcuM ghAlavuM (rU.pra.) zaramAvuM. mAthuM ghAsa-kAraNuM vizrI. jio saM. + "kATa + gu. "aNa" ghAlavuM (rU.pra.) paMcAta karavI, mAthe dhULa ghAlavI (-dhULya-) ghAsa-kATa vi. 5. jio saM. + hi 'kATana' + gu. "u" (3,4) phajeta thayuM. mAthe pANI ghAlavuM (rU.pra.) maMdavADamAMthI ku. pra.] juo "dhAsa-kaTu.' [lagatuM khAtuM UbhA thavuM. veLa ghAlavI (-) (rUpra.) sAthaLanA mULa ghAsa-khAtuM na. [e. + e "khAtuM.'] ghAsanA hisAbane ke bagalamAM najIkanA dukhAvAne kAraNe gAMTha bAjI] ghAsa-gaMjI (gajI) na. [juo saM. + "gaMjI....] (lA.) e ghAleDu vi. [ja "ghAlavuM' + gu. "e" ku.pra.] (lA.) nAmanuM eka ghAsa, usadhAna pArakAnI lIdhelI cIja pAchI na ApanAra ghAsa-ghara na. [ja saM. + "ghara."] ghAsa bharavAnuM makAna ghAva e ghA.1-2, ghAsa-ghareNiyuM na. [juo "ghAsa' + "ghareNiyuM.] giro ghAvaha (Da) strI. jio 'ghAvaDavuM.'] (lA.) sAmAne khabara lIdhelI milakatanuM vyAja jatuM karI ene badale milakata na paDe tema laI levAnI kriyA, cerI. (2) vyAbhicAra, bhogavavI e chinALuM ghAsa-cAre 5. jio saM. + "cAre.'] khaDa ane kaDaba vagere ghAvavuM sakri. jio "ghAva'-nA.dhA. (lA.) chAnuM cAvI levuM ghAsa-cinAI na. [ja e saM. + cinAITa'] (lA.) jenI ghAva-meNuM vi. [jao "ghAva' + "melanuM' + gu. "aNuM chAlanA tAMtaNuM kAMtI kApaDa banAvavAmAM AvatuM tevuM eka vRkSa ku. pra.] jakhamane rUjha lAvanAruM ghA(-ghAM)saNa na. [saM. ghAsa dvArA. ] chANAM thApatI veLA ghAvara kuM. [] juo "ghAra." chANa sAthe bheLavavAmAM AvatuM ghAsa vagere DAraNa ghAvala (haya) strI. DAMgaranA kayAraDAmAM haLathI kheDI taiyAra ghA(-ghAM)saNI strI. jio "ghAsavuM' + gu. "a" ka. pra.]. karavAmAM AvelI jamIna zarIrane lagate kSaya roga, benarega, Tayubarakayulosisa' ghAvA-khAnuM na. jio "ghAva' + "khAnuM. doDhInA cokI. (TI. bI.) dArane besI kA kADhavAnuM sthaLa. (2) kephIghara,' ghAsaNa na. [ja e "dhAsavuM' + gu. "aNuM . pra.] kapaDuM na kAphI hAusa" ghasAya e mATe keziyAnI keDa upara bAMdhavAmAM AvatuM ghAvA-dAnI strI. jio "ghAvo' + phA] kAve rAkhavAnuM cAmaDAne TukaDo pAtra, kAvAdAnI [marajI ghAsa-tApaNI vei, strI. [ saM. + "tApaNuM + gu. "I' strIghAvAsa vi. 5. pANImAM DUbakI mArIne motI kADhanAra, pratyaya.] (lA.) tarata krodhe bharAI jAya tevI strI ghADI,-ja 'ghAmeDI -DuM." ghAsa-tela na. [e. gaeNsa-lAiTa ](lA.) jue "gyAsa-tela." ghA paM. baMdane zekI karelI bhUkIno ukALe, kAvo ghAsa-dANe na., ba. va. [saM. + "dANe."] DhoranA nirvAhanuM ghA(-ghAM)zi(-risIyuM vi. jio saM. ghAsa + gu. "yuMta. - ghAsa anAja vagere. (2) ghAsa ane dANArUpe apAtI pra. ghAsane lagatuM, ghAsamAMthI nIpajatuM. (2) ghAsa kApanAruM. eka kALanI khaMDaNI (3) (lA.) bheLavALuM, halakI koTinuM. [senuM (sonuM) ghAsa-pATa kuM. ['sa. + pATa] lIlA ke sukA ghAsanuM medAna (rU. pra.) bheLavALuM halakI keTInuM sonuM) ghAsa-pULI strI. [ saM. + "La" + gu. "I ' strI pratyaya.] (lA.) gha-ghAM)zi?-si) 5. [ juo "ghAziyuM.'] ghAsano e nAmanI eka ramata sAtha (2) ve, muM. ghAsa kApanAra mANasa ghAsa-pULo chuM. [saM. + paLe.'] ghAsanI jhaDI ke kALI ghA(-ghAM zi(-si) puM. TUMkA paThANane sAMdhe karavAnuM ghAsa-dhuM joyuM. [saM. + paMjo.'], ghAsa-kUsa . [saM.+juo lAkaDuM. (vahANa.) "sa.'] ghAsane kacare ghA-ghAM)zi(si) puM. [ara. gAzaya] (ghoDAnI pITha gha-ghAM)saTI strI. jio dhasAre" dvArA.] ghasAre, ghAsa upara nAkhavAmAM AvatuM) palANa, jIna uparanI kAmaLa, ghA(-ghAMsa-leTa na. [ aM. gesUlAITa ] juo "gyAsa-tela." DaLI. [0 gudAva (rU. pra.) upADI javuM. (2) ucALA bharavA] (2) vi. (lA.) ataDuM. (2) cIDiyuM. (3) halakaTa ghAsana. [saM. 5.] ghAsa, tRNa, khaDa. [ kApavuM (rU.pra.) ghA(-ghAM)saleTiyuM vi. [+ gu. "dhayuM' ta. pra.] (lA.) halakA nakAmI mahenata karavI. 0 khAvuM (rU.ma) bevakuphI batAvavI. prakAranuM [vecanAro pheriyA 0 khavaDAvavuM, 0 cavaDAvavuM (rU.pra.) murkha banAvavuM. (2) ghA(-ghAMsale ivi., pR. [jae "ghAsaleTiyuM.] ghAsaleTa ke, 48 2010_04
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghATa-gha)saleTI 754 ghAsa-leTa ghA(-ghAsaleTI vi. [ja e "ghAsa-leTa' + gu. "I' che. pra.] + "vADe.'] ghAMcIne vasavAne mahele (lA.) aniSTakara. kharAba karanAruM [tevI jamIna ghANa (-zya juo "ghAMcazuM." ghAsa-vANa na. [ saM, ghAsa dvA] jayAM ghAsa UgatuM hoya ghAMco !. [ja "ghAMcI.'] vAMsamAMthI saMDalA vagere banAvaghAsa a. ji. sa. ghas> >prA. gharaH] ghasAvuM, nArI eka hiMdu jJAti ane ene puruSa, vAMsapheDe. (2) kSaya pAmavuM. (2) nukasAna khamavuM (tiraskAramAM kahevAto) ghAMcI ghAsAhAra kuM. [saM. ghAsa + mAM-hAra] ghAsane khArAka ghAMTa 5. kaMsAro ghAsAhArI vi. [saM. ghAsa + mAhArI chuM.] ghAsane AhAra ghATaravAla (4) strI, moralI karanAruM ghAMTA strI, eraMDAnI pAkelI luma ghA(-ghAMsALuM vi. siMdhu ghAsa + gu. ALuM' ta. pra.] ghAsavALuM ghAMTAghAMTa (Tya), -TI strI, jie "ghAMTe,'-dvibhava + gu. ghATa-ghAM)siyuM juo 'ghAziyuM." 'I' strI pratyaya.] ghAMTAmAMthI kADhelo avAja, bUmAbama ghA(-ghAMsi -2-3 ja "ghAziyo 1-2-3, ghAMTAjhana 5. pANImAM DUbakI mAranAra mANasa, ghATaAja ghAse-sATiyuM na. [juo 'ghAsavuM dvArA.] ghasAya teAye ghAMTI zrI. jio "ghAMTe' + gu. "I' strI pratyaca.] (lA.) vAM nahi tevuM gharamAM paheravAnuM balayuM. (2) ghasAtuM aTa- kaMThanI bahAra madhyamAM raheluM zaMku-AkAranuM hADakuM, haiDiye. kAvavA mATenuM sAdhana [pAsa (2) be pahADo ke DuMgarAo vaccenI sAMkaDI khINa, ghATI. ghATa na. [ saM. thANa dvArA) dhAsanA pULAmAMthI chUTuM kareluM (3) (lA.) muzkelI. [ avavI, 7 naDhavI (2. pra.) harakata ghATI strI. [ja "dhAsavuM dvArA.] ghasAre AvavI. 0 5DavI (rU. pra.) bALakanuM gaLuM AvavuM. (2) ghATiyuM jue "dhATiyuM.' mukelI AvavI. (3) guMca paDavI. 0 phUTavI (rU.pra.) javAnI ghAMghara()vuM a. kri. [ravA.] ghAMTo kADhIne raDavuM, AraDavuM. AvavI. maraNanI ghAMTI (rU. pra.) maraNa samayanI muzkelI. (2) mATe avAje buma pADathA karavI suvAvaDanI ghAMTI (rU. pra.) suvAvaDanI muzkelI. 0 vaTAvavI ghAMgharAM na., ba. va. [jue "ghAMghauM.'] ovAraNAM (rU. pra.) mukelI pAra karavI). ghAMgharI strI, eka jAtanuM vAdya ghAMTI-ghUMTI strI. [jae "ghAMTI' + "dhaMTavuM' + gu.I' ku. pra.] dhAMdhaluM na. di. prA. dhaMdhaima-] meha, gabharATa, (2) evAraNAM. AthaLa ane mIta AMTIghUMTI ane muzkelIvALo mArga (3) vi. bahAvaruM, vyAkuLa ghAMgvAMchuM ghAMTu na. jio "ghAMTe.'] (le.) hukkAnI calamane nIcalo bhAga ghAMghAI jI. [ja yAda : " "dhAMdhu' + gu, "AI' ta. pra.] ghoghApaNu 3. 1 1 : * ghAMTa na. {ja ghaTe.'] gaLAmAM nIkaLato avAja, ghaTe, na. jiA aghaTi] gaLAmA " ghAMgha vi. [2vA., vAMdhuM vi. [juo ghAMchuM,'-dvirbhAva.] (2) (lA) jue "ghAMTu.'. (3) talane DeDa, talasaruM bahAvaruM vihavala, vyAkuLa. (2) utAvaLuM ghAMTe . siM. gha02-> prA. ghaMTa-] gaLAmAMthI nIkaLato ghAMca (-ca) strI. [vA.] cIlAmAM paDela jarA UMDe khacake. bhAre ghaTe avAja. [rA pADavA (rU. pra.) bama-barADA (lA) phAMsa, vAMdhA, aDacaNa. (3) guMca, gUMcavaNa karI bolAvavuM. (2) krodhane avAja kara. - UMgha ghAMca(-ce)Na (-zya) strI. [jue "ghAMcI + gu. "a8-e)Na" | (rU. 45 moMmAMthI cokhe avAja nIkaLa. 0 kADho saupratyaya.] ghAMcInI ke dhAMcI jJAtinI strI (hiMdu muslima (3 pra.) tANIne meTe belivuM. 0 khUla (rU. pra.) jue baMnemAM), (2) ghAMcA jJAtinI strI ghATa UghaDavA." 0 pAThave (rU.pra.) belAvavuM. (2) khijAvuM, ghAMcI muM. [de.mA. dhaMvima-] telIbiyAMne ghANImAM nAkhI vaDhavuM. 0 besa (gaeNsa) (rU. pra.) avAja kharo thaI tela banAvanAra ane vicAra (hi; emAMthI keTalAka java, taddana beThele sAde belavuM, phATele sAde bolavuM]. pAchaLathI muslima thayelA. hiMdu "ghAMcI' atyAre "cAMpAnerI vALa : narI ghAMDI zrI. gharanA evA uparathI tema jhADanI DAMkhaLI uparathI meTa' tarIke jANItA che ane atyAre dudhane dhaMdho karatA laTakatI baraphanI zaMku-AkAranI kaTakI, hima-kaNa mAluma paDI Ave che.). (2) seraThamAM rAjapUtomAMthI utarI ghAMtI strI. AdamanuM phaLa, jJAna-phUla (prastI mAnyatA pramANe) AvelI muslima kheDUta jJAti ane ene puruSa. (3) ghAMdu . e nAmano eka rega (AmikAmAMthI thAya che.) (lA.) melAM teliyA DAghavALAM kapaDAM paheranAra mANasa. ghAMyajI . [ja "ghAMyaja' + gu. "I' strI pratyaya.] ghAMyajA [, khUTa (rU.pra.) dIvAmAM tela khUTI javuM. 0 jevuM (rU.pra.) jJAtinI strI, vALadiyANI gaMdu, meluM. nI ghANI jevuM (rU.pra.) ghaNuM ja gaMdu. 0nI ghAyale . vALaMda, nAI, hiMdu) hajAma. (2) maranI cAMdalA ghANIe jeThavuM (-ghANiye-) (rU.pra.) dIpI na nIkaLe tevI vagaranI meTI pIchI, taravAraDI pravRttimAM joDAvuM. (2) AMdhaLuM kAma karyuM javuM. 0nuM gALiyuM ghaziyuM ja "ghAziyuM." (3.pra) janmamaraNane kere. ne ghANa (u.pra.) gaMdo paheraveza, ghAzi1-2-3 ja "ghAzi.1-2-3, ane baLada, 0no bela (rU.pra.) karIne paNa na karyuM evI ghAMsA e "ghAsaNa." sthitivALuM. (2) saMsAra-vyavahAranA kAmamAM gUMcavAI gayeluM] cavAI gayeluM! ghAMsaNiyuM na. kavAnA kAMThA pAse rAsaDI paththaramAM na ghasAya ahi ghAMcIne khIla strI, jie "ghAMcI' + gu. '' che. vi. ne e mATe rAkhavAmAM AvatuM lAkaDAnuM ADuM vacce anuga + khIlaDe."] (lA.) e nAmanI eka ramata ghAMsaroTI ja ghAsareTI.' ghAMcI-vADha Da), - puM. [e. "ghAMcI + "vADa.' ghAMsaleTa ja "ghAsaleTa." . vA (ku "(. 3) jo ( 2010_04
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghAsaleTiyuM 755 dhIsAdhIsa ghAMsaleTiyuM jue "ghAsaleTayuM." mAgaNI (rU.pra.) DhIlI mAgaNI. mAgyA ghIe cUramuM (dhiye) ghAMsaleTive jarurI "ghAsaleTi." (rU. 4) pArakA paise mejamajhA. baLatAmAM ghI homavuM ghAMsaleTI e "ghAsaleTI." (rU. pra.) cAlu uzkeraNI tophAnamAM vadhAro karI ApavAnuM ghAMTALuM ja e "ghAsALuM." karavuM] ghAsiyuM jue "ghAziyuM." ghIkAMTo kuM. [jue "dhI' + "kATe.'] vajana karIne jyAM dhI ghAMsi -2-3 ja "dhAzi.1-2-3 kharIdI vecavAmAM AvatuM hoya tevuM bajAra, dhInuM khANiyuM ghAMsI strI, beraDI vagere kAMTALA choDavAone Dhagale-jharaDAM. ghaghavAvuM a. jaii. [ravA.] gaLagaLA thaI javuM (2) ghAgharA upara oDhaNI tarIke oDhavAne paTako ghIdhI strI. [ravA.] balavAmAM jIbha thatharAvI e dhirA-pica (cipica) strI. [ravA] lakhavAmAM ThasoThasa ghaca ja "gIca.' lakhavuM e. (2) vi. a-vathata ghIcalI vi. gaMdu, meluM vicara-picara kri. vi. [ravA. avyavasthita ghIthIca kri. vi. jio "dhI."-dvibhava.] khaba ja gIca, vimela (-2) strI. kIDIthI meTuM makoDAnA ghATanuM enAthI bhIMsobhasa [vagere jevI cIkaTa vastu nAnuM lAla jatuM, jhimela. [vAMmAMthI dhimela nIkaLavI ghI-58 (57) na. jio "dhI"+ copaDavuM.] dhI tela (gAMDatha-) (rU. pra.) hArI javuM] dhIzuM na. ghaDe rAkhavAnuM kahyuM dhiyArI strI. e nAmanuM eka vRkSa dhoDave . kANuM, chidra [(2) Thapake, dhamakI piyAvA (Da) strI. jio "dhi'=dhIne vepArI + ghINa strI. [saM. ghai>prA. ughaLA] (lA.) dhikkAra, sirakAra. vADI] ghInA vepArIone mahele. (2) ghI-kAMTa, ghI-tAvaNI strI. juo "dhI" + "tAvaNI."] mAkhaNane kakaDAvI dhI-khANiyuM | [Ape tevuM ghI tAravavAnI kriyA. (2) (lA.) pAkI kasoTI viyALa vi. [jue "dhI"+ gu. "ALa' ta. pra.] puSkaLa dhI ghI-tUriyuM juo "dhiseDuM." dhi puM, jie "dhI" dvArA.] ghIne vepArI ghI-telI strIjio "dhI-teluM' + gu. "I' strIpratyaya.] rAte virada (-gha) strI, kharAba gaMdha, durgadha, badabe khIlatAM phalovALe kamaLanA prakArane pANImAM thato eka velo ghilerI na. khisakolIne khAI janAru bAja pakSI ghI-teluM na. jio "dhI-telI.'] ghI-telInuM phaLa, poyaNInuM phaLa ghiloDI strI. [ juo 'dhiloDuM + gu. "I' strI pratyaya.] ghImana. [saM. zrIme> prA. fh] haLInA paDavAne divase dhilaDAM-dholAMne velo, TIMDorI grISma Rtune aAraMbhane eka utsava. (saMjJA.) dila na. dhiloDIbolInuM phaLa, TIMDeruM, gheluM ghImara na. zaMkA, vahema dhisahiye pu. lAkaDAnI paTImAM loDhAnI karavata jevA kAkara dhImaDha vi. murkha. (2) ALasu vALuM eka ejAra (sutAranuM) ghomiyuM na. [ja e "dhIma" + gu. "yuM? ta. pra.] dhImanA ghiTiyuM na. lAkaDAmAM khAMco [-turiyAMno velo utsava upara bALakane paherAvavAnuM kapaDuM dhiseDI strI. [ja " dheiDuM - gu. 'I ' strI pratyaya.] dhiseDAM ghIrakA strI. e nAmanI bALakanI eka ramata dhirDa na. dhiseDInuM te te lAMbuM phaLa, tariyuM (zAka) dharatI strI, gareDI dhisI sI. jio "dhi"+gu. "I' strI pratyaya.] mAMjAnI ghIlAM na., ba.va. dhoLA raMganA eka jAtanI vanaspatinA dANA daramAM bIjA pataMganI dora ghasAtAM lAgele dhasAre. (2) ghIlI strI. rivA.] gaDabadiyAM lAkaDAnA pATiyA vageremAM raMdAnA prakAranA sAMkaDA AchA dhole ! e nAmane eka jaMgalI vela nuM bajAra pAnAthI pADavAmAM AvatA lAMbo sAMkaDo khAMco ghI-vaTa . [ja e "dhI' dvArA.] ghI-kAMTe, dhI-khANiyuM, dhIvise pu. [saM. ghauM->prA. gharama, hiM. dhisA."] dhIvaTI muM. jio dhI-va'+ gu. 'I' ta. pra.] ghane ghasAvAthI lAgelo charake ke ghasAra, jorathI paDelo ghasarako vepArI, dhei [jAta nakkI karavI e kApa. (2) dhakko. ThAkara. (3) beDAne paleTavAnuM eka ghI-Ni(9NI)-karaNa na. [ja "dhI" + saM.) dhInI caDatI sAdhana. [ de (rU. pra.) kheTamAM-nukasAnamAM utAravuM] dhIsa strI. e "ghasI .". (2) dhAtuna khero. (3) (lA.) dhI na. [ saM. vRta-> prA. liMga] chAsa karatI veLA tarI mAra, Theka. [0 khAvI (rU. pra.) hArI javI. AvatA mAkhaNane ukALI karela satva, tRpa. [0keLAM ghasa* strI, [phA. gita ] e "dhisata'. (2) lA.) (-keLAM) (rU. pra.) AnaMda-utsava. khIcaDI (rU. pra.) gADha hoLInI laDavA mATe nIkaLatI gera 0 DhALyuM te khIcaDImAM (2. pra.) dekhatA nukasAnane aMte ghIsarA zrI. mAchalAM pakaDavAnI eka prakAranI jALa tAvika rIte phAyado gaNI levo e. 0nA ThAmamAM ghI (u.pra.) ghI(-dhI)saruM na. desavuM. (2) haLa daMtALa paDI vagere nIce yogya kArya. - paDavuM (paDavuM) (rU. pra.) khuzAmata rAkhavAmAM AvatuM be-pAM khayuM lAkaDuM, kaDhAmaNuM karavI. jevuM ghInI dhAra jevI (rU.pra.) joI tapAsI kAma ghosaluM na. baLada palaTavAnuM traNa-cAra hAtha lAMbuM cheDe be karavuM. ghImAMthI iyaLa kADhavI (rU. pra.) sIdhI saTa vAtamAMthI pAMkhavALuM lAkaDuM. [-le ghAlavuM (rU. pra.) muzkela kAmamAM vAMdhA-vacakA kADhavA. 0nA bhAve (rU. pra.) khUba madhuM. dAkhala karavuM. (2) saMsAra-vyavahAranAM kAmamAM joDavuM]. khIcaDImAM ghI (rU. pra.) yogya saha vyaya. narama ghI jevI dhasAsa strI [ ja "dhIsa,i-Dhibhava.] uparAupara 2010_04
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ bIsI puriyA-1) ghasavuM e. (2) (lA.) dhamAcakaDI, dhamAla, (3) kajiye, ghuNAkSara-nyAya paM. [] (lA.) lAkaDe mAMkaDuM baMdha besI jhaghaDe javA jevuM kArya, kAkatAlIya nyAya, vagara irAde banAva ghIsI ja " dhisI." banavAnI kriyA ghI-dhabse ja " dhissa(3).' ghuNita vi. [saM.] ghuNe kerI khAdheluM dhIMgA-ghAMgI strI. [ravA] gera-baMdobasta, aMdhera ghubAvaLa puM. e nAmane eka gaMdara ghagha (-), 02 (25), strI. ghaNAM mANasane jA, mANa- ghumAvavuM e "dhUmaDavuM'mAM. senuM moTu ToLuM ghumaravuM sa. kri. [ jue "ghumaraDe,'-nA. dhA. ] goLa goLa dhIMcavuM sa. kri. [2vA.] khUMcavI levuM. (2) cUsI levuM. dhIMcAvuM pheravI ekatAra karavuM, ghumaraDI khavaDAvavI. (2) ghATA karmaNi. ji. dhIMcAvavuM che., sa. ke. pravAhImAM hAtha nAkhI upara nIce karavuM. dhumaraDAvuM karmaNi, ghacAvavuM, dhIMcAvuM jue "dhI cavuM'mAM. kri. ghumarAThAvavuM che., saphi. gharuM e "dhIsaruM.' ghumaraDhAvavuM, ghumaraDAvuM juo "bumaraDavuM'mAM. dhase ja "dhI"-dhi (3). ghumaraDhiye jio "ghumara De' + gu. "iyuM" ta. pra.](lA.) ghugara na. e nAmanuM eka hAtha-vAjiMtra udhAbaLA gopInA vezamAM pharate eka prakArane bhikhArI dhagI strI. mAthuM ane khabhe DhaMkAya tevI eka kAmaLI ke ghumaraDI strI, jie ghumaraDo" + gu. I ' pratyaya.] nAne dhu na. [ravA.] ghuvaDa. (2) (lA.) mUrkha mANasa ghUmara, keraphUdaDI. (2) vamaLa, bhamarI. (3) hIMcALavAnI kriyA ghugu chuM. paDatI ane nAzanI nizAnI ghumara 5. [ o "ghamaro' + gu. Da' svArthe ta. pra.] meTI ghugharaDI(lI) , [ja e "ghughara-le" + gu. ' strI- dhumaraDI, mATI kera phadaDI. (2) piTamAM AvatI AMtaraDAMmAMnI pratyaya] juo "ghadharI." (padyamAM.). (2) nAnI ghUgharI vIMTa, AMkaDI [aMdhakAra, dhULanI AMdhI ghughara (le) muM. jio ghugharo' + gu. "Da'-'la' svArtha ta, dhumaraNa na, [ja e "mA" dvArA.] dhaLa UDavAthI thayela pra.] jue "ghaghare.' (padyamAM.) ghumarAI strIjie "ghamare' + gu. "AI' ta.pra.ghumaraDI, ghugharavaTa puM, (-2) strI. jio "ghUgharI' dvArA.] ghAgharAnA ghumaro. (2) vamaLa, bhamarI veranI nIce mukelI ghagharIovALI kAra ke jhala. (2) evI dhumarAvavuM ja e 'dhUmarAvuM' mAM, ghUgharIovALo ghAgharo ghumAu vi. [ja "dhUmavuM' + gu. "Au' ke. pra. ] ghUmyA ghugharavATa puM, TI strI,, - puM[juo "dhU' + svArthe "ra' karavAnI AdatavALuM. (2) strI, eka divasamAM ghUmI vaLAya + gu. aTa' 'A' svArthe ta. pra. + "I' strI pratyaya.] -pharI vaLAya teTalI jamIna kabUtara vagerene ke enA jevo avAja. (2) (lA.) ghATa, ghumAvuM, dhumAvavuM, ghumAvuM e dhUmavuM' mAM. barADA, hAkoTo ghumeThavuM sa. kri. [de. prA. ghumma dvArA] juo "ghumaraDavuM. ghugharAvavuM jue "ghUgharavuM'mAM." ghumeThAluM karmaNi, kri. ghumeDhAvavuM che.. sa. kri. ghugharALuM vi. [jao "ghare' + gu. "ALuM" ta. pra.] ghugharA- ghumAvavuM, ghumehAvuM ja e "ghaDavuM' mAM. vALuM. (2) kheDutane khIjavavA mATe vaparAto zabda ghumera (-2), rI strI. [. prA. zukama dvA2] cakkara, kera ghughariyALa,-luM vi. jio "ghugharI' + gu. "yuM" + "aLa" ghummaTa jae "ghuMmaTa.' -ALuM ta. pra.] ghugharIovALuM. (2) (lA.) vAMkaDiyA vALavALuM ghumaTa-ghero ja e "zuM maTa-ghere." ghughariyuM na. e nAmanI eka ramata ghummara 5. [sara0 "ghUmare.'] cakravyuha, cakrAvo ghughariye muM. [ja e ghagharo' + gu. IyuM' ta. pra.] pUchaDInAM ghummA . rivA] bAMdhI mUDIthI marAto dhabbo DhIlAM geLa hADakAMne laI cAlatAM gharIo jevo avAja ghurakATa kuM. [5. jio "ghara kayuM' + gu. "ATa' ka. pra. ] thAya te eka jAtane amerikI sarSa gharakavuM e ghughanI strI. bAphelA ke ukALelA caNA ghurakAvavuM e "dhUrakavuM" mAM. chu chuM. [saM. -> prA. gu ma-] (lA.) aM De ghurakiyuM na. [ja "dharakavuM' + gu. IyuM" ka. pra.] dhUrakIne * ! [ravA. ghusta, ghume bAlavuM e, chAMchiyuM, gussAne bela. (2) kutarAMne e ghuTa-bAra na. dhuTa-beraDInuM phaLa prakArane avAja chuTa-beraDI strI, eka jAtanI vanaspati, gaTa-bAraDI dhuradhura chuM. [ravA.] kutarAne e avAja, (2) kaphane lIdhe dhukaba chuM. [ravA. kabUtarane ghughavATa mANasane gaLAmAM thate avAja. (3) peTamAM thato vAyune ghudI strI. navA janmelA bALakene pAvA mATenA auSadhanI avAja ['ghuraghura." goLI ke saMgaThI. [ 0mAM 5NuM (rU. pra.) nAnapaNathI ghuraghurATa puM. jie "dhuradhura' + gu. ATa' ta, pra.] jue Adata thavI] ghurAyuM vi. [jue "dhUrI" dvArA.] jene ghUrI AvI hoya tevuM, ghuNa . [saM.] sakuM lAkaDuM karI nAkhanAruM eka jaMtu, paNa raghavAyuM, bahAvaruM. (khAsa karI haDakAyuM kataruM "ghurAyuM dhuNAkSara puM. [ + saM. akSara na.] ghaNe lAkaDuM taratAM thayele thAya che.) dhirIvALa lAkaDAnI sapATI uparane lipinA varNonA jevo AkAra ghuriya(ke)la vi. [ja e "gharI' + gu, "a8-e)la" . pra.]. 2010_04
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ dulera 7pa7 dhaMmaDI ghulera na. DekamAM paheravAnuM eka ghareNuM ghughaza puM. e nAmane eka choDa ghugdha)18 na. [saM. ghU->prA. dhUma + gu. 'De' svArthe ta...] dUdhI strI, kaMjo juo kyUDa.' [0 jevuM (rU. pra.) gamAra] ghathI . veDAnI Deke bAMdhavAnuM eka bharata-bhareluM kapaDuM dhu(-)vaDa-mukhuM vi. [o "ghuvaDe' + saM. mud + gu. "uM" gha6 kri. vi. rivA. ghughavATa thAya ema (kabUtara temaja ta. pra.] ghaDanA jevA meDhAvALuM. (2) (lA) mUDha, khaM vimAna ane bIjAM yaMtrone e prakArane avAja) dhusa-dhuma strI, kri. vi. [vA.] jue "dhusa-pusa.' ghUghara1 5. [ + saM.] ghughavATa dhusaNiyuM vi. jio "dhUsavuM' + gu. 'aNa" ka. pra. + "chayuM" ghUghe puM. rivA.] dhULamAM kANuM pADI UtarI janAruM eka jIvaDuM ta. pra.] jyAM tyAM ghUsI javAnI TevavALuM ghUMTaNe puM. kustIne eka dAva ghularaDe kuM. [ja e "lara' + gu. DuM' vArthe ta. pra.] uma- vUDa na. [. pU> prA. dhUma + gu. " svArthe ta..] ja rAnuM jhADa, ghelara ghuvaDa." (2) (lA.) maMguM. (3) mUrkha ghusapa(-phu) strI. [ravA.] aMdara aMdara gupacupa khAnagI vAta ghaNiye puM. sAMkaDA menuM ghaDAnA AkAranuM jarA moTuM degaDA karavAmAM Ave e. (2) evI rIte vAta karavAmAM Ave ema jevuM pANI bharavAnuM vAsaNa dhusADavuM, ghusAvuM, ghuseDavuM jue dhusavuM'mAM. ghane puM, [sa. pUrva > prA. zunna-] nadImAno vamaLane ghusyo chuM. [2vA. paDakhAmAM marato bAMdhI mUThI ghume kAraNe UMDe pANI bharelo dhare ghuMmaTa (dhummaTa) jue "maTa." dhUpa (-15) strI, rALa ghuMmaTa-ghere jao "ghamaTa ghera." ghubara pu. vaMTeLiye ghuMmara juo 'ghummara.' dhUma (bhya) strI, jio "dhUmavuM."] kera, cakakara. (2) (lA.) ghume jue "dhume. ekAeka AvatA tarka. (3) kri. vi. "lAla ghama' jevAmAM cUka na. [sa, 5.] ghuvaDa pakSI atizaya"no artha Ape che. cUkI strI, si.] mAdA ghuvaDa pakSI ghUmaghA DuM. [jue "dhUma"; "ghA ] mUDhamAra ghugI strI. yuddha vakhate mAthAnuM rakSaNa karanAruM eka sAdhana ghUmacI strI. jio ghUmavuM' dvArA.] cakrAkAre pharI vaLavuM e, ghaghaTa na. sapheda gIdha ghAghare ghumaraDI ghughara-pATa kuM. [jue "ghUgharI" + "pATa"] ghugharIvALI ghAgharI ghuma paM. jio "ghamavudvArA. ghacUma, jaththA, ghere samUha ghUghara-mALa strI. jio "ghagharI' + saM. mA] ghagharIovALI ghUmaTa chuM. maMdira marijada vagerenuM ardha goLAkAra zikhara. baLadane kaMThe bAMdhavAmAM AvatI mALA (2)evA zikharanI nIcenI sapATIne avakAzaghATano AkAra ghUgharavuM a. kri. kulIne saMbai AvavuM. (2) paru thaI javAM, ghUmaTa-ghera paM. [ja "ghamaTa' + dhere."] (lA.) e nAmanI pAkI javuM eka bALa-ramata (jemAM kapaDAne ghamaTa-AkAra banAvI e ghugharavuM a. kri. gussAthI DoLA kADhavA oDhI ramAya che.) ghUgharI strI [sa. gha>iprA. gharadharimA] dhAtunA pAtaLA ghUmaTa-dAra vi. [ja "ghamaTa' + phA. pratyaya ghaTavALuM patarAnI banAvelI polI khaLakhaLatI nAnI nAnI poTalI ghUmaTa-vidhAna na. [juo ghUmaTa' + saM.] ghumaTa racI taiyAra ke e pilo dANo, kiMkiNI. (2) (lA.) rane khavaDAvavA bAphelA ghauM bAjarI ke juvAranA dANA ghUmaTI strI. juo 'maTa' + gu. "I' strI pratyaya.] nAne ghUmaTa. ghaghare . [saM. gharghara-> prA dUdhana-] jarA jADA patarAne (2) ghAsa ke vAMsanI cIponI chatrI. (3) polIsa-cAkI ke ghugharIthI meTa pilo te te dANA (ekathI vadhu bAMdhI page relave phATakane rokIdAranI ghumaTavALI eAraDI. (4) puruSanI hAtha bAMdhavAmAM Ave che, nAcatAM kadatAM jeno saMdara khaDakhaDATa jananeMdriyanI DhAMkaNarUpa cAmaDI. (5) saurASTranA ghaDAonI avAja thAya che). (2) dhAtunuM ke lAkaDAnuM banAveluM aMdara e nAmanI eka jAta kAMkarI nAkhavAthI khakhaDatuM bALakanuM eka ramakaDuM. (2) (lA.) ghamaTI-khAhaka chuM. [ ja "dhamaTI' + "khaDaka.' ] ghumaTanA dALa karavA mATe utarI ukheDavAM palALIne sakalo kaThoLa, AkArane jamIna uparano khaDaka (4) cane banAvavA pakavela te te kAMkare. (5) ghagharAnA ghumaTe chuM. [ "dhUmaTa + gu. o' svArthe ta. pra.] juo AkAranI banAvAtI eka mIThAI. (6) e nAmanuM eka "ghUmaTI(4). (2) ghUMghaTa, ghUMghaTe (strIo saMpUrNaze meM jhADa -rA jevuM (rU. pra.) balakaNuM. (2) saMdara, rA bAMdhavA DhAMkatAM thatA mAthAne AkAra). [0 kara, 0 kheMca, (rU. pra.) nirlajaja thavuM. -ra bAMdhI pharavuM (rU. pra.) Atura. (-kheMcavA), 0 tANa, 0 vALa (rU. pra.) lAja kADhavI, tApUrvaka kAma karavuM. -ra makavA (rU. pra.) dhyAna kheMce tevuM baMdha karo] suMdara banAvavuM. re ramavuM (rU. ) sukhI ghara (bALakanuM) ghumaTa na. AkAzamAM vAdaLAMnI jamAvaTa UcharavuM. 0Apaze (rU. pra.) vAta pakaDAvavI, kaba la karAvavuM. dhUma jue "dhUmanuM mAM. (2) ghumeDavuM. ghamahAvuM kamaeNNi, 0 banavuM (ra. pra.) paravaza thavuM. (2) tAne caDavuM) kri. ghumaThAvavuM pre.sa.ki. ghughava(-vA)vuM . ke. rivA.] ghu ghu avAja karavA (kabatara ghamaDI . [ o "dhUmavuM' dvArA + gu. "DI' + "I' svArthe helAM vagerene avAja) ta...] ghumavuM e, ghumaraDI, goLa goLa pharavuM e, goLa cakaraDI '' 2010_04
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ dhUmaNa 7pa8 ghaLI dhUmaNa na., 1NI strI, jio dhUmavuM' + gu. "aNu" ka. pra. (2) magaja mAM acAnaka vicArane vega ramA hoya tevuM + "I' pratyaya.]dhamavuM e, ghamaDI, ghuma rahI. [Na ghAlavI ghelara na. [jao "lara."] umarAnuM jhADa, umaraDe. (2) (rU.pra.) bALakane joDiyAmAM ghAlI hIMcakAvavuM. meTAM pilAM maracAMnI e nAmanI jAta. (3) e nAmanuM dhUmaNuM na. jio "ghamavuM' + gu. "aNuM' phi...] ghoDiyuM, kAnanuM eka ghareNuM pAraNuM. [-Ne ghAlavuM (rU.pra.) gheDiyAmAM suvaDAvavuM] zUlaTuM na. [ + . "u" svArthe pra.] jue "ghelara'--gUlara.' ghUmara' (25) strI. chatrInA AkAranI khArI ghelo chuM. [ + gu. "o' ta...] ghalaranuM jhADa, umaraDe, umare ghUmara' ne, jie "dhUma. "] Ama tema pharatuM chuM. (2) ghe' 5. ghAsapAnadhI chApeluM dvAra bAMdhavAnuM chAparuM ke ekavi. suMdara, rUpALuM. (3) majabUta DhALiyuM. (2) ThaMDAM mUke chetarI vagere bharavAnI keDI ghUmaravuM akri. [o "ghamaro,'-nA.dhA.] ghamarI khAvI, gheruM . pANImAM ke bhInAzavALI jamInamAM thatuM e vamaLamAM AvavuM. (2) kephanI asara jaNAvI. (3) (lA) nAmanuM eka jaMtu. (2) pocI jamInamAM paDato pANIne khADo krodhe bharAvuM. (4) varasAdanAM vAdaLAMonuM caDI AvavuM dRza (zya), zUza-kherI strI. [o "ghasavuM' + phe.]lAMca ruzavata ghUmarI strI. jio "ghUmara" + gu. "I' strI pratyaya.] nAne ghUsa chuM. maTI jAtane uMdara, kALa ghumare, nAnuM cakkara levAnI kriyA, cakaraDI. (2) pANImAMnI ghUsaNa na. [juo "ghUsavuM' + gu. 'aNu" kriyAvAcaka ku. bhamarI, pANInuM jorathI vaLatuM kaMDALuM. (3) kera, cakarI, pra.) dhUsavAnI kriyA phera AvavAnI kriyA. [1khAvo, 0mAravI (rU. pra.) ghUsaNa vi. [juo "savuM' - gu. 'aNa" kavAcaka ku. goLAkAra pharavuM] pra.] ghusaNiyuM ['ghasaNiyuM.' ghUmara' puM. [juo "dhUmavuM' dvArA.) meTA vartuLamAM pharavAnI ghUsaNakhera vi. [jue "dhUsaNa' + phA. pratyaya] jAo kriyA. (2) dhUmavA nIkaLavuM e, "leiTariMga." [0 mAra, ghUsaNakhArI strI. [ + phA. "I' pra.] ghusaNiyApaNuM, 0 lagAva (rU.pra.) pharavA javuM] isiTrezana" [khAsi ghumareja puM. e nAmane eka choDa [e, ghamale ghUsaNanIti strI. juio dhasaNa" saM.] ghusI javAnI ghumalo kuM. [juo "dhUmavuM' dvArA] TeLe maLIne besavuM ghasate muM. eka mANasathI kapAya e prakAranI karavata ghumavuM a.kri. [de.pra. ghum] cakkara cakkara pharavuM. (2) comera ghUsavuM a.kri. baLajabarIthI dAkhala thavuM, sAmAnI IcchA pharavA nIkaLavuM. (3) (lA.) (magajamAM vicAra Avavo, ke saMmati vinA aMdara pravezI javuM. ghusADuM bhAve, ji. ghaLAyA karavuM. (4) macyA rahevuM. ghumAvuM bhAve, ji. ghusADavuM, ghuseDavuM che, sakri. [ghasavuM e ghUmavuM, ghumADavuM, ghumAvavuM che., saki. ghUsADyUsa (sya) strI. [juo dhasa'-dvirbhAva.] vAraMvAra dhUmAlUma (mya), mI strI. [juo "ghUmavuM'-dvirbhAva. + gu. ghusiyuM na. [jue "gha" + gu. "iyuM' pra.] ghasa pakaDavAnuM I' vArthe strI pratyaya.] vAraMvAra dhUmavuM e, doDadhAma, haraphara pIMjaruM, keLavAI, meTuM uMdariyuM [madhapUDAnuM) ghumita vi. [de.prA. zume>gu. dhUma + saM. rata ta.ka.] ghameluM, ghusiyuM madha na. madhano eka prakAra (jhADanI bakholamAM thatA phareluM, ghoLAyeluM (AMkha vagere) thaMkalAvavuM juo "ghoMkavuMmAM. (lA.) Thapako Apavo ghUme . kApelA paththara UMcakavAnuM ojAra ghu ke jue che." zya juo bAyaDo." (vahANa.) zRMgarAluM vi. (vALanA) guMcaLAvALuM ghUrakavuM a.kri. pri . g] dhura dhura avAja karatAM sAme ghUMgarI strI, jADI Unane jhaTa jevuM (dhathI; jemake kutaruM vagere gharake che.) (2) (lA.) zRMganAnI ghaMTaDI krodhathI karaDI najare jovuM. gharakAnuM bhAve., kri. zukAvavuM ghUghacI strI. caNoThI, guMjA che., sakri. ghUMghaTa pe. strIthI sADI mAthe oDhI moDhuM DhaMkAI jAya e ghUrakA-ghUrakI strI. [ja "dhUrakavuM-dvirbhAva, + gu. I' rIte lAja batAvavAmAM Ave che e, ghUmaTe, [0 kara, ku.pra.] sAmasAme gharakavAnI kriyA 0 kATha, 0 tANa (rU.pra.) lAja kADhavI. 0 kho ghUrakavuM juo "ghUrakavuMmAM. (rU.pra.) hArI javuM bhaMgANa paDavuM ghUrakI strI, jio pUrakavuM' +gu. I' ku.pra.] o "dhukiyuM.' ghUMghaTa . [jue "ghUMghaTa + gu. De' svArthe ta...] (paghamAM) gharacI strI. dorAmAM paDatI AMTI ke gaMca ja "dhaMghaTa.' - jio "ghaghaTa.' zUravuM a. kri. [ravA.) (nagArAM vagere) avAja thavo ghUMghaTa kuM. [jue "dhaMdhaTa' + gu. "vi' svArthe ta. pra.] gharaghurI AI [ja "dhUrakavuM' dvArA.] sAmasAmAM AMkha ghUghaTI strI. jio "ghU ghaTe' + gu. 'I' strI pratyaya ghaghaTanA mAravI e, IzArAnA macakArA AkAranI ghAsa-pAlA-tADakAMnI chatrI ['ghaMTa." ghariye muM. tuvera pApaDI vagerenI luma ghUMghaTa puM. jio "ghUMghaTa + gu. "o' svArthe ta... jeo ghUrI strI, vAyurogathI mAthAmAM AvatI cakarI. (2) ekAeka ghUgharavArI vi. [hi, vaja.) vAMkaDiyA vALavALuM vicAra AvatAM Avate Aveza ke Ubhare. (3) e ghUMghalI vi. ArapAra na dekhAya tevuM, apAradarzaka jo ke utsAha. (4) udhAme, taraMga ghUghavATa, re dhuM. [ravA. + gu. "o' svArthe ta...] ghoMghATa pUrNAyamAna vi. saM.] cakrAkAre bhamatuM, cakkara cakkara pharatuM. ghUMghaLI strI. tADakAMmAMthI guMthelI eka prakAranI chatrI 2010_04
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ #g 759 ghUca (ca) jue 'ca.' ghU ca-dhAMca (dhUMcya-dhAMca) srI.[jue 'Uca.'-hirbhAva ] gUMcavADo 'catraNa (Nya), -NI jue 'gUMcavaNa, NI.' gha cavavuM, ghUMcavAyuM jue 'gUMcavuM' -'gUMcavAyuM'mAM. dhUMcaLuM jue 'gUMcaLuM.' tri., sa.kri.) ghU cAvuM jue 'gUMcAyuM'mAM. gha cavANuM bhAve, kri. 'cavavuM ghUjAyuM, ghUjuM jue 'gaMnayuM' 'zuM juM,' ghUMTa puM. [ prA. ghuMTa] gaLAmAM utAravAnA pravAhInA kAgaLe. (ra) (lA.) gaLI javuM e [lIsI karavAnI kriyA ghUMTaOM (Taca) strI. [jue 'dhUMTavuM.'] ghUMTavAnI kriyA, sapATI ghUMTa-kAma (Tala-) na. [jue ghUMTaO', + 'kAma.O'] nAnI upara lIsapa ane caLakATa lAvavA mATe laseATavAnI kriyA. (2) kAgaLanI sapATI kADA vagerethI lIsI karavA karavAmAM AvatI kriyA .. chUTA puM. [jue 'ghUMTa' + gu. 'DaoN' svArthe pra.] jue ghUMTa. [-3 UtaravuM, . UtaravA (rU. pra.) samajhAnuM, pratIta thayuM. * utAravA (rU. pra.) samajhau saMteSa le!] ghUTaNa puM. DhI caNa, gADhaNa ghUMTaNa-bha(-bhe)ra (25) kri. vi. [ja e 'ghUMTaNa' + 'bharavuM.] ghUMTaNAne Teke ardha UbhuM hoya ema ghUMTaNiyuM na, jie ghUMTaNa' + gu, iyuM' svArthe .ta. pra.] jue 'ghUMTaNuM.' [-yAM bharavA (6. pra.) khALake DhIMcaNAthI bhAMkhoDiyAM bharavAM, tyAM bhAMgavA, tyAM bhAMgI javAM (ke pahelAM) (rU. pra.) kAma karavAmAM nirAzA vyApavI. yAM bhAMgI nA(-nAM)khavAM (rU. pra.) harAvavuM, pAchA pADavuM] ghUMTaNiyA puM. [jue 'ghUMTaNa' + gu. 'iyuM' ta. pra.] bheAjana karatI veLA ghUMTaNane Teko ApanAruM sAdhana, DhIMcaNiyA, gADhaNiyA. [ce paDhavuM (2. pra.) ghUMTaNa-bhera namana karavuM] ghUTaNI strI. [jae 'ghUMTI.'] jue ghUMTI.' ghUMTaNuM na. [ja 'ghUMTavuM'+gu. 'aNuM' rR. pra.] aphINa vagere lUMTavAnuM lAkaDAnuM sAdhana [beraDI dhruTa-khAraDI strI. e nAmanI eka beThI jAtanI beraDI, gaDhachUTavuM sa. kri. khArIka cUrNa karavA ke lIsuM karavA laseATavuM. (2) zvAsane aMdara ane aMdara paleve!, (3) Teva pADavA vAraMvAra Avartana karavuM (lekhana temaja manana gAna vagere prakAra). ghUMTAvuM karmaNi, kri. ghUMTAvavuM ke., sa. kri, chUTAmaNu naM. [jue 'ghUMTavuM'+gu. 'AmaNa' ku. pra.] chaMTAvavAnI kriyA. (2) ghUMTavA-ghUMTAvavAnuM mahenatANuM ghUTaro huM. [jue 'ghUMTavuM' dvArA.] arthe vinAneA liseTo ghaTAvavuM, ghaTANuM jue 'ghaMTayuM'mAM. chUTA. strI. [saM. vruTinA> prA. ghUMTiyA] paganA paMjA ane cUMTaNanA thApAne sAMdhe hADakAnA aNIdAra bahAra nIkaLatA bhAga, 'ekala' ghUMTIne srI. jio 'ghUMTavuM' + gu. 'I' pra.] ghUMTIne bALakAne pAvAnuM audha. (2) (lA.) chaLavidyA, prapaMca, (3) bhAI paDAvAnI sthiti, guMcavaNa (khAsa karI'AMTI-ghUMTI'mAM) ghUMTa^ chu. [jue 'ghUMTavuM" + gu. 'e' kR.pra.] lasoTavAnI kriyA. (2) laseATavAthI thayele ragaDa 2010_04 ve(-q)TI1 chUTA puM. [jue TaluM' + gu. e' katu vAcaka ++. pra.] lUMTavAnuM ke laseTavAnuM sAdhana, khatto chUMDo zrI. cAkhAnA pAka utArI levAyA pachI kayAraDAmAM khetaramAM UgI nIkaLatA eka prakAranA ropA ghRNA strI, [saM.] anukaMpA sahAnubhUti vagerenI lAgaNI, kRpA, dayA. (2) tiraskAranI bhAvanA, aNagame ghRNA-janaka vi. [saM] ghRNA--tiraskAra upajAve tevuM ghaNA-pAtra vi. [saM.] dhRNA batAvavAne yeAgya, dhRNAspada dhRNAlu vi. [saM.], -vAna vi. [saM. ghuLAvAn puM.] dhRNAvALuM, dayALuM ghRNA-zIla vi. [saM.] anukaMpA karavAnI TevavALuM, dayALu svabhAvanuM ghaNuAzIlatA strI. [saM.] dhRNAzIla heAvApaNuM ghRNAspada vi. saM. ghULA + Apava] aNagame upajAve tevuM, tiraskAra upAvanAruM, ghaNA-pAtra ghRNita vi. [,] jenA taraphe anukaMpA ke tiraskAra karavAmAM AvyAM che tevuM [karAvanAruM dhRSNeAtpAdaka vi. saM. ghuLA + 35i] dhRNA utpanna dhRta na. [saM.] dhI, pa zruta-patra vi. [saM.] dhImAM pakaveluM ke taLeluM ta-pAtra .. [saM.] dhInuM ThAma dhRta-pAna na. [rsa,] dhI pIvuM e dhRta-pUrNa vi. [saM.] dhIthI bhareluM dhRtAcI . [saM.] e nAmanI eka paurANika asarA. bhRtAnta na. [ rsa, ghRtta + anta ] dhImAM pakaveluM ke taLeluM anna dhRtAhuti strI. [sa dhRtta+ma-Trutti] yajJa vageremAM dhI [(saMjJA.) hAmavAnI kriyA [(ce!khAneA) bhAta dhRtA~dana puM. [saM. vRA + ovana] jemAM dhI nAkhyuM che tevA + ghekula (-ca) zrI. e nAmanI eka vela, surIkaMda ghegaNuM na. jIMDavuM. (2) ziMga ghegarA puM. kapAsanuM jIMDavuM ghegA sTrI, vAMsAmAM thatuM gamatuM, pADuM dheMgAra strI, ceAkhAnA leTanI eka vAnI gheghUra, gheghUba vi. ghanaghera, gADha, saghana. (2). (lA.) cakacara, masta [chavAI javuM, vAvuM ghel'khavuM a, kri. jiA veba,' -nA. dhA.] (vAdaLAMenuM) dhaMTavA-gheTalI strI. TIDorAMnA velA, TIDArI, dhilADI, dholI ghe(-gha)(4)lA jue 'gheTalI.' ghe(-ghaMTa-vALiyA puM. jio gheTuM' + saM. vAja > prA, degvAja + gu. chaiyuM' ta. pra.] gheTAMnA pAlaka, gheTAMnA geAvALa dhe(-U)TA-cAla (-ya) strI. [jue 'gheTuM' + 'cAlavuM.'] gheTanA jevI gatAnugatika sthiti, gADariyA pravAha ghe(-gha)TAM-pAlana na. [jae gheTuM'-a.va. + saM,] gheTAM ucheravAnI kriyA, 'zIpa-hasbanDarI' dhe(-U)TiyuM vi. [jue gheMTuM' + gu. 'yuM' ta, pra.] gheTAnA jevuM jADu, mAMsala ghe(-U)TIM strI. jue dheTuM' + gu.'I' skrIpratyaya.] gheTAnI mAdA, meMDhI, gADara. (ra) (lA.) mAMsala skrI
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ gheTAra gheTIra strI eka jAtanI khAdInuM dezI kApaDa. (2) ceAmAsAmAM pANI mAMdhavAnI bALakInI eka ramata ghe(-U)huM na. jenA zarIra upara Una thAya che te nAnuM bakarInI jAtanuM pazu, meMDhuM, gADara ghe(-5)lI strI. sAToDInA choDa, veTalI ghe(-gha)TA` puM. [jue gheTuM.'] gheTAnA nara, meMDhA gheTAae puM. bArIne aDaga rAkhavA mATe jaDavAmAM AvatA phaeNsInA jevA lAkaDAnA TukaDa gheTa' puM. saMvRtta-ghaTa->prA, fqxg- dvArA dhInI relamachelavALA samRddha lIle| pradeza] (lA.) dakSiNa saurASTramAM bhAdara ane ejhata nadIeneA DhAAbane! pradeza. (saMjJA.)(2) pazcima saurASTramAM vatu ane seraThI nadIonA doAbanAgheradAra pradeza. (saMjJA.) [(rU. pra.) vAta samajhAvI] gheDha (Datha) srI. gaDI, saLa, ghaDa. [. esavI (baeNsavI) gheTaOM (Daya) strI. [saM. ghaTa> prA. ghauM dvArA] reMTanI ghaTa mALamAMnA pratyeka nAnA ghaDe ghaDiyA puM. [jue 'gheDa' + gu. yuM' ta. pra.] saurASTramAM khAsa karI seraThanA breDanA pradezanA maLa vatanI kALI ane enI jJAti. (saMjJA.) ghena (dhana) na. [ara. gayana-vAdaLAM'] (lA.) nazeA, keka. (2) UMgha AvavAnI asara, taMdrA. (3) (lA.) mada, abhimAna. [. UtaravuM (rU. pra.) keke ke madanuM UtarI javuM. 0 caDha(-)g, 0mAM paDavuM (rU. pra.) kekuM ke madanI asara thavI] ghena-gheruM (maeNna-paeNruM)vi. [jue 'Tvena' + gheruM.'] mada-masta Tvena-mAchalI (vaeNna-) strI, paganI AMgaLIe ghAlavAnuM mAchalInA AkAranuM eka ghareNuM ghenarI ( paeNnarI ), kAnamAM paheravAnuM e nAmanuM eka dhareNuM [lAve tevuM ghenI (paeNnI) vi. [jue brena' + gu. I ' ta, pra.] ghekha(-1)ra na. [4. prA. ghera puM., na.] dhInuM puSkaLa mANu nAkhI taLI cAsaNI pAyelI eka mIThAI gheba(-1)riyuM vi. [ja brekha(va)ra' + gu. 'iyuM'ta. pra.] ghekharanA jevuM [pra.] jue ghekha(-q)ra.' ghekha(-1)ruM na. [jue dveSa(1)ra' + gu. '*' svArthe ta. ghera' puM. [jue gheravuM.'] gherAvA, gALAkAre kuratI hada, (2) paheravAnAM aMgarakhA DagaleA khamIza paheraNa dhAdharA vagere vasronA geALa dhATe vistAra gherara (-raya) * strI, geraiyAnuM TALuM, gera gheradeg (baeNratha) kri.vi.[saM.]> prA. ghara>= ma.pra. E> ja. gu. irai>= dhari, sA. vi. e., va. nuM rUpa] gharamAM. (2) ghara tarapha,[. AvavuM (rU.pra.) ramatamAM segaThI vagerenuM peAtAnA gharamAM AvI javuM, 0 UThI javuM (rU. pra.) achata thavI. . karavuM (rU. pra.) elavanuM. . kAMTA paDhavA (rU. pra.) ghara ujajaDa thavuM. geLI esavI (-basavI) (rU. pra.) gharamAM mANasa athavA paisAnuM nukasAna thayuM. ghera mATInA cUlA (-gheraya-) (rU. pra.) dareka ThekANe sAruM mAThuM thavAnuM samAna. . javuM (. pra.) elavAI javuM. (ra) javuM e sAruM (krAMIka tiraskAranA bhAvamAM). * tALuM devAyuM (rU. pra.) _2010_04 st. ghelachA sarvanAza thaI jave|. 0 eThAM (-Ai) (rU.pra.) kaze udyama karyA vinA, vagara mahenate. * besavuM (-masavuM) (rU. 5.) nAkarIdhaMdhAmAMthI phAreka thayuM] gherakI strI. [jue gherakuM' + svArthe I ' zrIpratyaya.] nAmeA gherA, mAlanA nAneA samaha gherakuM na., -ke puM [jue gherI '+gu. 'kuM' svArthe ta. pra.] nAnA gherA, melane nAnA samaha ghera-gaMbhIra (paeNra-gambhIra) vi. [saM. >=i prA. >i jU, gu.vihira dvArA+saM, samAnArthInA dvirNAva] tana gheruM, ghera, ghana-ghera gheraNana. [jue gheravuM' + gu. 'aNa' kuM. pra.] gherAvuM e, ghere vi. [jue gheraO' + phrA, pratyaya.] gherAvAvALuM gheranI strI. reMTiyA pheravavAnA hAthA gheravuM sa. kri. cAre taraphathI vIMTaLAI vaLavuM, cAre taraphathI AvarI levuM, pharatA pharI vaLI AMtaravuM. (ra) vistArane chAI deve, gherAvuM karmaNi,, kri, gherAvavuM ke., sa. kri. gherATa puM. [jue 'gheraluM' + gu. ATa'++. pra.] gherAvA, paridhi gherAva puM. [jae 'gheravuM' + gu. Ava' qa. pra.] jae 'gherAve.' gherAvavuM, gherAvuM jue 'gheravuM' mAM. gherAyA puM. [jae gheravuM' + gu. Ava' kR. pra. + gu. 'e' svArtha ta. pra. ] padArthanA karatI kinArIne AvarI letA vistAra, paridhi, sampharansa' gheriyA na. e nAmanuM eka pakSI haeNriyA-gAcA puM., ba. va. [jue gheraye' + gereyA' uccAraNa-bheda hirbhAva.] jue 'gheraiyA.' braeNriyA jue gherayA.' gherI jue 'ghAro,' gheru puM. kIDAe kAravAthI kharelA lAkaDAnA khArIka bhUkA, gero gheruM (dharuM) vi. [rsa, mira-> prA. naheraA] UMDANavALuM. (ra) gADha, ghATuM, prabaLa mAtrAmAM raheluM (raMga vagere) gheraiyA-caudasa(-za) (-sya, ya). [jue gherA'+ 'caudasa.'] phAgaNa sudi caudasanA divasa (hALInA tahevArane). (saMjJA.) gheraiyA puM. [jue ghera' + gu. aiyA'ta. pra.] heALInI ramatamAM khelanArA mANasa, ceriyA, hALyA ghere puM. [jae gheravuM' + gu. A'TTa, pra.] gherI vaLavAnI kriyA, (2) (mela jhADa vagerenA) samaha. [. ghAlavA (rU.pra.) cAre taraphathI pharI vaLI aMdaranuM bahAra nIkaLI na zake evI paristhiti karavA] *[dhaNuM jhAjhuM ghera-eka vi. [jue ghera' + gu. eka' ta. pra.] (lA.) ghela-caMdra, "huM (ghala-) vi. [jue 'gheluM'+ ceAvuM' + gu, 'kuM'-bhU, kaiM, e azlIla hovAthI 'caMdra,-u'nA rUpamAM sudhArI lIdheluM., saM. vandra sAthe kaze| saMbaMdha nathI.] (gALa tarIke) ghelAnA saMbaMdhathI utpanna thayeluM ghelacI jue 'ghelacI.' ghelaceAthuM jue vela-caMdra.' ghelachA (dhacachA) strI, [ja e gheluM' dvArA.] ghelApaNuM, ghelAI,
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ laDa 761 dhodhara1-2 gAMDAI, gAMDapaNa. (2) (lA.) mananI ekamArgI lAgaNI, ghaNe bhAra, ghaNuM vajana AMdhaLI dhUna. [0 khavavI, 9 lAgavI, 7 vaLagavI (rU.pra.) ghaMTa (gheTa) na. gaLuM [TalI, sADI, punarnavA prabaLa Asakti che, vI ke thavI] ghaMTalI (gheTalI strI, e nAmanI eka vanaspati, peTalI, ghelara (gheDa) vi. [ja e gheluM' + gu. "Da" svArthe ta. pra], ghaMTa-vALiye (gheTa) ja beTa-vALiye." hiyuM vi. [+gu. svArthe iyuM ta. pra.], - vi. [+]. gheTA-cAla (gheTA-cAkya) juo gheTA-cAla." svArthe ta. pra.] ja "dheluM.' gheTiyuM (paeNTiyuMjuo "veTiyuM." ghela5 (ghelaya) strI, jio "dheluM + gu. 5' te. pra.], paNa ghaMTI (ghaMTI) jao TI.'' (-) vi. [ja "dheluM + gu. "paNa (raNuM)' ta. pra.] lApaNuM, gheTuM (dhe TuM) jue "bheTuM." gAMDAI [-bhu, ka.] jAo 'ghela caMdra." gheTalI (ghaMTalI ja "dheTalI'-gheTalI ghelI." ghela-phADavuM (ghela-) vi. [jao "gheluM' + "phADavuM,' + . "yuM' gheTe (ghUMTa) jue ." ghelaruM (ghelaruM) vi. [ie gheluM' + gu. "zuM' ta.ka.] jue "gheluM." Ezasa) (ya,-sya) zrI. chAsamAM ke pANImAM mIThuM nAkhI ghelasapheM(- 6,6), ghela-sAgaruM (dhaila-) vi. jio gheluM bAjarI bAvaTA vagerenA leTanuM cATaNa, bharaDakuM. [jevuM + nirarthaka zabda.] jae "ghela-caMdra.' vilApaNuM (rU. pra) tana narama ke DhIlA svabhAvanuM. 0nAM hAMTalAM phoravAM ghelAI (ghelAI) strI. [ jue "gheluM' + gu. "AI' pra.] (rU. pra.) DhIlA ke nabaLA upara jora karavuM. 0mAM ghI (rU.pra.) ghelA (ghelAM) nA, ba, 1. jio gheluMne saMjJA tarIke na. aghaTita kharca] praga] gAMDapaNa-bharyuM vartana ane vacana. [0 kADhavAM (rU.pra.) peMzi(sIyuM (dhaMziyuM) vi. [jae "bheMza" gu. "yuM" gAMDuM gAMDuM belavuM. (2) lADamAM ghelAI karavI) ta. pra.) hai"zanA jevuM. (2) lA.) taddana pAtaLA kAgaLanuM gheluM gheluM) vi.[. af > prA. diya-] buddhi pakaDAI banAvela gaI che tevuM, gAMDuM, dIvAnuM, pAgala. (2) (lA.) AvezavALuM. ghesa (ghUsya) jue "beMza.' (3) na. vicAra karyA vinAnI laganI, ghelachA, du-lInA ghasiyuM (paeNsiyuM) e gheziyuM.' gavA (rU.pra.) saMbhALa na rAkhI zakAya tevA labAce. ghaDapaNa na. r"dharaDa-pa"nuM pravAhI uccAraNuM] jue ghaDapaNa.' 0 lAgavuM, vaLagavuM (rU. pra.) dhUna lAgavI, avicArI ghaDiyuM vi. dhiraDiyuM' (pracAramAM nathI. enuM pravAhI uccAraNa rIte Asakata thavI] juo "gharaDuM." [rasto, keDe ghelacI juo "zailacI. paiyuM na. cIlAmAMno ke vaheNamAM khADe, khAdhare. (2) gheluM-tUra (gheluM) vi. [ja e "veluM' dvAra nUra' vadhArAne ghela 5. pANI bharavAne mATInA ghaDe hoI gheluM' vi. tarIke rahevAnuM ja.] khUba gheluM, gAMDa 2 pai-)lacI sI. pANInuM vAsaNa rAkhavAnuM sAdhana, ghaDamacI ghela (gheluDuM) vi. [ja 'beluM' + gu. 'huM' svArthe ta. pra] ghA jhI. [sa. gopA> prA. lohA) gileDInA prakAranuM enAthI (kAMIka vAtsalyabhAvathI) gheluM, lAgaNIvALuM, ochuM evuM sAruM evuM meTuM (lagabhaga naLiyA jevaDuM) eka prANI thanAruM (pATalA-dho" jADI ane meTI, "caMdana-gho' pAtaLI ane deva puM. vAloLanI jAtane eka vile surekha). (2) (lA.) aDacaNarUpa dAkhala thayeluM mANasa. [0 ghevara, riyuM juo bebara.' kADhavI (rU.pra.) vidhvarUpa mANasane ke kAryane gharamAMthI dura ghevarI strI. [ja "bevara' + gu. 'I' ta...] ghevara banAvavAnuM karavuM. 0 ghAlavI (rU.pra.) vidhvarUpa mANasa ke kAryane praveza eka khAsa prakAranuM vAsaNa karAvavA ghevara jue ghebara.' ghaI strI. [juo "." saM. tha>prA. nahimA (lA.) ghesavavuM jue "ghasavuMmAM. (28 nathI.) juo "(2).' gheru strI. dhULa, raja kavuM e chekavuM.' ghega (ga) muM. e nAmano eka prakArano kIDo ghake juo "ke." vaizuM dhiMgu) na. gamatuM ga(-ghara' pR. bhAre mAthAne jaMgalI bilADe. (2) (lA.) ghadhaTa' ( dhaTa) vi. ghenanI kephanI ke UMdhanI asarathI gherAyeluM. chokarAMne bhaya ApavA kahapelo jaDe mATe bihAmaNe (2) (lA) cakacUra, magna. (3) pUrA jorathI khIlI UTheluM mANasa [eka pakSI ghUMghaTa (dhaMdhatha strI. AkAzanI varasAda khUba aMdhAryo hoya ghera-ghara na. e nAmanuM eka vRkSa, (2) e nAmanuM tevI sthiti ga(gha)ra-rANe . [+ e "rANe."] navarAtramAM banAvaghaMghATa (ghATa) muM. [2vA.] aDacaNa, mukelI. (2) (lA.) vAmAM AvatI methI ane sthala puruSA-kRti, mAtAno dhAMcI ghaNe AnaMda. (3) ghAMghATa, garabaDATa -gaMdhArI (-gandhArI) strI..e nAmanI eka vanaspati ghaMghAvu ghaMghAvuM) a. kri. [ravA.] na AvavuM ghege . [vA.] barADe, bumATe, rADa gheghuba (dhaMdhUba) puM. [ravA.) ghaTApa, AkAzamAM varasAdanAM ghAghaTa . mugaTa, tAja vAdaLAMnI gherI jamAvaTa. (2) vi. juo bedhara. ghegha (Da) strI. e nAmanI eka vanaspati IMca (paeN) strI, lakhavAmAM khIcokhIca lakhavuM e. (2) ghAghara12 jUo gogara. ' 2010_04
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghodhara-rANA dyAghara-rANA jae ghe!gara-rANA,' ghegharuM vi. [saM. ghughuMr-> prA. ghughucya -huM., enA vikAsa] phATI gayelA bhAre avAja hoya tevuM, bhAre sAdavALuM ghevarA puM. [jae dheAdharuM.'] phATelA bhAre avAja, (2) (lA.) gaLAnA ja bhAgamAM avAja nIkaLe che te kaMDhAra. [-re siMdUra (rU, pra.) ghAMTA na nIkaLavA e. "re bAjhavuM (rU.pra.) kaMThadvAranA bahAranA bhAgane ceTI paDavuM. (jenAthI thAya). . kADhavA (rU. pra.) methI rAvuM. 0 pakaDavA (rU. pra.) TATA paDave . tANuvA lAMbe sUre karkaza rIte gAvuM] gheghaNuM na. karI upara thatI eka jAtanI jIvAta ghAghaNuM vi. jue dhodhAI.] saurASTra nA dvrAdhA' gAmanuM vatanI. (ra) meDha vANiyAnI e nAmanI eka nukha. (saMjJA.) ghAghAI vi. [saurASTranuM dhaeNAdhA' gAma; dheMdhu'' + gu. 'AI ' ta. pra.] veAdhAne lagatuM, gheAdhAnuM vatanI aAghA-pAMcama (mya) strI. [jae 'vedhe!' + 'pAMcama.'] jue 'nAga-pAMcama.' (saMjJA.) * jhAlavA, (rU. pra.) ghoDA-gi(-gI)nI ghera-doDa (-oNDiya) zrI. [jue gheADo' + doDa,'] gheADAnI cAla. (2) gheADA deDAvavAmAM Ave che e prakAranI zarata. (3) (lA.) gheADAnA meDhAnA AgalA bhAganA AkAravALuM eka prakAranuM vahANa, (vahANa.) dhe-roDha (-Daya) strI. [aspaSTa + jae 'ADavuM.'] (lA.) gilADInI jAtanuM eka nAnuM prANI maraNa-mukhuM vi. [jrae 'breDa'+ saM. muNa + gu. -'ta, pra.] gheADAnA mADhA jevA moDhAvALuM dhaDhaliyuM na. [jae 'vADiyuM' + vacce svArthe 'la' ta. pra.] ja 'gheDiyuM.' (padmamAM.) gheDhalI strI, [jaA gheADalA' + gu, 'I` ' srIpratyaca,] jae gheADI.' (padyamAM.) gheDhalA puM. [jue gheADe' + gu. 'la' svArthe ta.pra.] ja 'gheADA.' (padmamAM.) (2) gharanA bAraNAnA uparanA ADAno beu khUNe gheADAnA meDhAnA AkAranuM mukAtuM lAkaDuM, ToDaleA. (3) gheDiyAnA pAyA jemAM bharAvAya che te sahitanuM UbhuM lAkaDuM. (4) kayArAnAM nAkAM dhAvAI jaI paheALAM na thavA mATenA kAdavanA pIMDe gheADa-vahela (-vaeN:ca) strI. [jue gheADA' + 'vahela' (juo vela.OM')], dheADha-vela (-ca) strI. [jue 'gheADA' + vela,''] paraNavA jatI ke AvatI veLAnuM gheADA joDasA hoya tevuM velaDuM dheDhA-AsaM(-se)da, -dha (--, -Sya) strI. [jue 'gheADo' + 'ANaMda.' (saM. azva-kRSNamAM azrva hovA chatAM pUrve e arthanA vADA' zabda)] jue 'AkraMda.' dhaiADhA-karaMja (-kara-ya) strI. [jue vADA' + jue 'karaMja,'] karaMja ke kaNajInA jhADanA eka prakAra gheTA-kaLa zrI. [jue 'dheDo' + 'kaLa,'] (lA.) ghaDiyALanA leAlaka pAsenI ke kamAna-cakra pAsenI khuMTAnA AkAranI eka phaLa gheAghA-bApa puM, a. va. [4e vAghe' + 'bApa' + mAnArthe 'jI.'] (mAnArthe) meTA nAga ke sarpa gheAghA-rANA puM. jio 'dheAdhara' + 'rANA.'] (lA.) jue 'breAgara-rANA.' [vatanI ghedhArI vi. [saurASTranuM gAma dheAdhA'-enA dvArA] gheAdhArA puM. [jae 'breAgara.'] jae breAgara,' dheAdhAvavuM sa. kri. kheAdAvavuM. (ra) pAcuM thAya ema karavuM. (3) (lA.) nAza thAya ema karavuM. (4) ghedAvavuM. (5) [eka kapaDuM sudhIne bhAga DhaMkAya tevuM vedhAnuM saMbhAga karavA dhArthI` strI. mAthAthI DhI caNa ghedhIre strI, [ravA.] kabUtarI ghoghA puM. jaA gheAdhI, de ghegheADe puM. kAMIka meTA sApa. (ra) (lA.) mUrkha, bevakUfa gheghAI na. e nAmanuM eka pakSI [mANasa gheghA-meghe puM. [jue 'belle '+DhirbhAva.] jae gheze.'' dhaMdhA-rANA jae dyAdhA-rANA,' dheAca (-cya) jaA 'breAMca.' ghecaNu jue 'dheAMcaNuM.' dheAca-parANI, -NA (dhogya) jae dheAMca-pareNI.' ghAcavuM jue 'gheAMcavuM.' ghAcAluM karmaNi., kri. gheAcAvavuM pre, sa. kri. juie vAMcAmaNa,' ghecANuM jue 'gheAcavuM'mAM. ghecAmaNu (-Nya) AAcAvavuM, gheAcA jue 'vece.' ghAjha' puM. [saM. yuA > prA. zuAma-] (lA.) gumaDAnA aMdaranA bhAganuM pasa ra vagere [vastu, kacarA dhejhara (-jhaya) strI, [ja ghejha.^] (lA.) nakAmI ghejhAruM jue gAjhAruM.' [varganI eka vanaspati gheTavela (kraya) strI. [aspaSTa + jue 'vela,''] DuMgaLInA gheTA-khAra vi., puM. DUbakI mAranAra AdamI gheTI-vela (-ca) skrI. [aspaSTa + jae 'vela.''] ceAJAsAmAM thatA e nAmanA eka velA _2010_04 762 dhArA-kAtarI strI. [jue 'veDo' + 'kAtaranuM'+ gu. '' . pra.] (lA.) e nAmanI eka vanaspatti gheADA-kAbara (tha) strI. [jue 'vADo' +'kAbara,'] eka prakAranI kAkhara (pakSI) gheDhA-khAlA puM. [jue 'gheADe' + khIle.'] senInuM citrakAma karavAnuM eka ejAra gheADA-garbha huM. [jue dheADA' + saM.] (lA.) makAnanA chAparAmAM aMdarane bhAge mukAtA UbhA staMbhenA gALAnA bhAga ghADhA-gADI strI. [jue 'gheADA' + gADI.'] gheADA ke gheADI eka yA be joDayAM hoya tenuM vAhana (e TAMgA ekA ane bagI-vikaToriyA paNa hoI zake.) dhrADhA-gAMTha (-Daca) strI. [e 'gheDa' + 'gAMTha,'] sarakaNI gAMTha, rIpha-noTa'. (ra) (lA.) raeNtaraMjanA dAvamAM be gheADAAne ekamekanA dAvamAM rAkhavAnI kriyA. [. paDhavI (3.pra.) evI gAMThanuM thayuM, . pADavI, . mAravI, vALavI (rU.pra.) evI sarakaNI gAMTha karavI] ha dheADhA-gi(-gI)nI strI, [ jae gheADa' + 'gi(-gI)nI.'] iMglaeNnDanI briTiza sarakAranI janA samayanI gheADAnI chApanI ginI (seAnAnA sikko)
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ leDA-goTala 763 leDiyuM gheThA-geTale pR. [e '+ geTale."] e nAmanI gheADAriye . [sa. voTAmarfew-> prA. ghoDAriyama ] eka bALakenI ramata avarALAne rakSaka, ThANiye, khAsadAra ghoDA-ghasa (sva) strI. [jao "ghoDo' + "ghasavuM."] (lA.) gheTAliyuM na. vAMsanA khapATiyAne cholIne karelI cIpa. (2) ghaNuM duHkha kare tevA prakAranI gumaDAM ke kalAnA rUpanI khasa e nAmanuM bhIla konuM eka vAgha gheTA-ghATaTI strI. jio ghoDo' + "ghATaDI.'] jAnIvAse gheTA-vaja paM. jio dheDo + 'vaja.'] vajana eka ugragaMdhI javAne mATe cheDe beThelI paraNelI kanyAne vara taraphathI prakAra (e ) oDhADavAmAM AvelI caMdaDI gheThA-vaTa (-Taya) strI, jio dheDo' + "vATa."] mANasa ghADhA-ghAsa na. jio "Do' + . ghAsa .] ghoDAne khava- pazu ke veDA jaI zake tevI ekadaMDI, keDI DAvavA mATenuM eka khAsa prakAranuM ghAsa gheDA-vAva (-vya) strI, jio ghoDo' + "vAva.] (lA.)e ghoDA-ghATA jI. jio "De,"-dvirbhAva ] (le.) e nAmanI nAmanI eka bALa ramata eka bALa-ramata ghAdA-vAMka jio "ghoDo' + "vAMka.'] strIonuM tema puruSonuM ghera-caDha(-4) vi., muM. jio "Do' + "caDa(-)vuM.] De. paNa keNIe paheravAnuM eka ghareNuM (na. mA.) savAra. (2) ghoDe caDanAre va2 gheTA-vAMsa chuM. [jue ghoDo' + vAMsa.] ghoDAnI UMcAInI ghehaciye 5. jio "ghoDo' dvArA.] e nAmanuM eka ghAsa. vAMsanI eka jAta (2) ghoDAne khA game che tevA eka cheDa gheTA-vega 5. jio ghaDo' + saM] cheDAnA jevI jhaDapI gati ThA-cALI (-LI) strI. [ja e "Do' +"cALI."] badhA ghoTAla (ya) strI. [jue "Do' + vela." e nAmanI rega upara ApI zakAya tevuM eka auSadha, azvaLI eka vela gheTA-jIbha strI, [juo to + jIbha.'] lA.) e nAmane ghoDA-zakti strI. [jAo Do' + saM.] eka gheDAnI tAkAta eka choDa jeTalI tAkAta ke baLa, horsapAvara' gheTA-hAmaNa na. [ja De"+ "DAmaNa.'] gheDAne page hA-amera 5. jio ghaDo' + "samero."] sameravA bAMdhavAmAM AvatuM DAmaNa. (2) kri. vi. bevaDI hAre nAmanI vanaspatino eka prakAra ghorADAmaNa (-cca) strI. [ja "DA-DAmaNa."] (lA.). gheTA-sara (-2) strI, [ja Do' dvArA ja "DAra." vArA pharatI Akho dukhavA AvavI e gheTA-saLiyuM na. jio "ghaDo + "saLI" + gu. IyuM' ..] zeDhA--dAM)diye muM. jio "De' + "DAM(-dAM)hi.] jao ghoDAliyuM." (la.) nava kAMkarInI ramatamAM kAMkarI jaDavAmAM varace aTakAva gheTA-sALa sro. jio "ghoDo' + e rA> prA. triA] karavo ke thavo e ja e "ghaDAra." gheTA-daDI strI, [juo "doDo' + "daDavuM' + gu. I. sa. gheTA-sUna na. e nAmanI eka vanaspati (lA.) e nAmanI seraThamAM ramAtI eka ramata divA-khAtuM na. [ja ghoDiyuM' + "khAtuM."] kArakhAnAMomAM ghoDA-nasa strI. jio "Do' + "nasa.'] (lA.) mANasanA AvatI mAtAonAM sAthenAM dhAvaNa bALakone sAMcavavAne pagamAMnI mukhya nasa vibhAga zeDhA-pArasI strI, jio ghaDe' + "pArasI.] AsapAsanAM ghaDiyA-ghara na. jio vuiM" ke "ghara.'] kArakhAnAM vageremAM samajhI na zake te prakAranI izAre thatI vAtacItano prakAra kAme AvI rI strIonAM baccAMone kAmagIrI daramyAna gheThA-pUra na. jie "De' + "pUra.'] ghoDAnI jhaDape nadI temaja sukhI gharanAM baccAMone paNa sAcavavAnuM sthAna, ce" vageremAM AvatI rela. (2) kri. vi. ghoDApuranI jhaDapathI gheriyA-caDa(-8) vi. [ juo Di' + "caDa(-)vuM."] ghADA-peTuM vi. [ja "Do' + "paTa' + gu. 'uM" ta. pra.] gheDiyAmAM suteluM (bALaka). keDa sAMkaDI ane peTa moTuM hoya tevuM (mANasa) gheDiyATa, -2 pR. [ja dhoDo' dvArA.] (lA.) chAparA nIce i-bacakuM vei jio "Do' + bacakuM."] (lA.) ghaNuM mebhane TekavavAnuM vikeNiyuM, kecI samajhAvyA chatAM pitAne khATo abhiprAya na choDe tevuM, gheDiyAvaTa . [e "ghoDe" dvAza.] chAparAnA dariyAone haThAgrahI, mamatIluM AdhAra ApavA mATenI UbhI ghAlelI pATaDI gheTA-bharatI strI. [juo "ghoDo' + "bharatI."] ghoDAonI ghaDiyA-zALA zrI. jio viDiyuM + saM. rA] juo jema bhAre moTAM mena uDAvate dariyAI javALa ghaDiyA-ghara." cheDA-mAkhI, ghaDA mAMkha (-) . jio "dhaDo' + gheTiyuM na. [sa, ghoTA-> prA. divama, AkAra sAme mAkhI + mAMkha.'] eka jAtanI mATI mAkhI (mukhyatve tema "Do' + gu. "yuM" ta. pra.] cAra pAyAvALuM pAraNuM. yuropamAM thAya che.) (2) ghADiyAmAM bAMdhavAmAM AvatuM bevuM. (3) carakhAmAM ghaTA-maI strI. [ja e "ghoDo' + ""u"+ "I' strI pratyaya.] rahetuM lAkaDAnuM eka sAdhana. (4) tADachAne dAMDo. [SAmAMthI (lA.) e nAmanI eka vanaspati jhaDapAvuM (rU. pra.) nAnAM bALakonAM lagna thavAM. 0 baMdhAvuM hAra (0) strI. [sa. ghoTALA > prA. ghoTA (-bandhAvuM) (rU. pra.) chokaruM jamavuM. -ce ghara (rU. pra.) nAnAM dvArA) ghoDAo bAMdhavAne tabele, azvazALA, pAyagA mAtra bALake ja bacyAM hoya tevuM makAna. - rAja (u.pra.)jyAM 2010_04
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ loDi ghoDI bALaka rAjA hoya tevuM rAjya. - hIMcakavuM (rU.pra.) bALaka- yogya samaye yugya thavuM. 0 pAThavuM (rU. pra.) bahu kharca mati batAvavI] karo ]. Dhiye ja gADiye." gha LuM (TeLu) na. [+juo "TeLuM.'] cheDA joDesavAra vagere ghaDI strI. siM ghoTinA) prA. ghodimA tema "ghoDo + gu, " ghoDe (Da) ki. vi. [sau.) piThe, jema, rIte strI pratyaya.] gheDAnI mAdA. (2) jA.) tipAI ke cAra pAyAnI ghare-savAra 5. [ja "Do' + gu. "e' sA. vi., e. nAnI mAMDaNI, "jeTalI" (3) traNa ke cAra pAyAnI mAMDaNa 1, pra. + "savAra.] ghoDA upara savArI karanAra AdamI, thAya tevI eka bAja pagathiyAM dhATanI mAMDaNI, sTenDa.' asavAra, azvArohI (4) kapaDAM pAghaDI TapI vagere mukavAnI lAkaDAnI khIMTI- ghoDesavArI strI. [ kA.] cheDA upara caDavuM e, gheDesavArapaNe evALI banAvaTa, (15) Teke laIne cAlavAnI laMgaDAonI ghoDo . [jao DuM.'] musApharI ane vAhana mATenuM eka lAkaDI. (6) dezI carakhAnA lAkaDAnA vADhiyA nIce kareDAmAM viziSTa cArga nara-prANI, azva, turaga, haya, khAra.(2) nAkhavAnuM eka sAdhana. (7) nIbhADAnA bArA uparanA kAMThA (lA.) cAra pAyAnI UbhI mAMDaNI, "sTenDa." (3) baraNIo uparanI traNa naLiyAMnI mAMDaNI. (8) pIMjaNamAM neja ane DabA pustako vagere rAkhavAnI pramANamAM sAMkaDI UbhI pahoLI hathavAsAnI vacce rakhAtI lAkaDAnI pAtaLI ane saMghADe lokhaMDanI ke lAkaDAnI mAMDaNI. (4) cipaTanuM pILA raMganuM utArela nAnI dAMDI. (9) vahANa uparanuM bahAra laTakatuM - sAgaTha. (5) tarjanI AMgaLImAM kAMbInA ghATanI paherAtI pAyakhAnuM. (vahANa). (10) vajanuM pANa bAMdhatI vakhate dorA vIMTI. (6) darajInA saMcAmAM soya UMcI nIcI thAya te UMcA rAkhavAnuM sAdhana. (11) seva pADavAne Ubho saMco. sAdhana. (7) baMdUka rAyaphala pistola vageremAno AMkha upara (12) hokAnI calama rAkhavAnI nAnI mAMDaNI. (13) dabAto khaM, (8) samudramAM AvatAM mejomAM vadhAre sunnata-sAdImAM vaparAto lAkaDAne nAnA cIpiyo. [upara UMcAI e cApha Avato jo. (9) cAra pAMkhaDInuM kapAsanuM caha(8)vuM (-uparavaTa) (rU. pra.) pUrA nazAmAM hovuM. e jIMDavuM ke kAluM. (10) polakA upara mukelI kasabanI dorI, ca(8)vuM (Diye-) (2. pra.) sAbadA thavuM. (2) keka [jA gaNavA, ghaTavA (rU. pra.) manasubA karavA, taraMga karo. (3) laheramAM hovuM. 0 kudAvavI (2. pra.) lAkaDInA karavA. -hA beTA karavuM, -nA ghATA thavuM (rU. pra.) AgaLa TekAthI cAlavuM. 0ghara ApaNuM (rU. pra.) karakasarathI kAma paDI utAvaLA thavuM. -hA jevuM (rU. pra.) taMdurasta, sAtAjuM. levuM e. vaghara TUkaDAM (rU. pra.) pitA upara AvI paDatAM -kAne javuM (rU. pra.) mAthAkUTa choDI devI. nA dehAvavA khasI javuM. 0 taNAvavI (rU. pra.) veDIne ghoDA sAthe (rU. pra.) khAlI maratha karavA. -hA paDhavA (rU. pra.) gaDuM saMbhoga karAvavo. (2) saMga karavo. 0pAdara lI(-pAdara) raMgatI veLA vacce vacce sapheda DAgha rahI javA. -DA para (u.pra.) thoDuM kAma karI aTakI paDavuM. 0 banavuM (3. pra.) sajA ghATA (u. pra.) vyAja upara vyAja . hA vALatA thavuM tarIke paganA aMguThA pakaDI vAMkA vaLI rahevuM]. (rU. pra.) bimArImAMthI UThavuM. hAM hAMkavAM (rU. pra.) javA ghaDI-atrI strI. vahANanuM DAbuM paDakhuM. (vahANa) utAvaLa karavI, cAlatA thavuM, -De caDa(-8)vuM (rU. pra.) agresara DIgeTIla strI. [ja "DI' + "geATIle.'] e nAmanIM banavuM. -De caDI(-DhI)ne AvavuM (2. pra.) utAvaLa karAvatA eka ramata, ghoDI-palANa AvavuM. -De palANa nA(nAMkhavuM (rU. pra.) satvara javA ghaDI-ghesa sTI. vahANanI DAbI bAju. (vahANa.) taiyAra thavuM. 0 kare (rU. pra.) be paga vacce lAkaDI rAkhI ghaDI-calAmaNI strI. jio ghoDI' + "cAlavuM' + gu, cAlavuM (bALakanuM). 0 khUda (rU. pra.) vAtamAM vacce AmaNI ku.pra.] (lA.) e nAmanI eka ramata 5DavuM. (2) rAMdala ke bahucarAjI mAtAnA bhUvAe khAsa rIte ghaDI- Tape puM. [+ ja po.] (lA.) ekabIjAnA vAMsA dhaNavuM. 0 gaDA (rU. pra.) masalata karavI, 0 ghAla (rU. pra.) upara savAra thavAnI eka ramata vacce aDacaNa karatA thavuM. (2) nukasAna karavuM. 0 ghera ghaDI-TeTA strI [ + e TeTA.'] (lA.) e nAmanI eka (rU. pra.) ghoDAne pANI pAvA laI ja, 0 caDhA(-DhA)va ramata, miyAMjInI ghoDI (rU. pra.) trAjavAnI DAMDImAM evI yukti karavI ke vajana ghaDI-dA, 01 5. jio "DI' + "dA, va.'] (lA.) e ochuM thAya. (2) bAra karavA badakane ghoDe caDAvI rAkho. nAmanI eka ramata [mata, ghoDI-geTalo 0 choDa (rU. pra.) koInI pAchaLa ghaDe doDAva. 0 jera ghaDI-palANuM chuM. [jae "DI" + "palANa.'] e nAmanI eka upara he (-uparatha)(rU.pra.) jassAmAM hevuMjhADa thaze ghaDI-pATiyuM na. [ja e "DI' + pATiyuM.'] nizALa vageremAM (rU.pra.) pAchale page ghaDo Ubho thaI jaze. 0 tapAvo rAkhavAmAM AvatuM leDI uparanuM pATiyuM, "bleka-borDa' (rU.pra.) vilaMba karavA, 0 tANa bAMdha (3 pra.) utAvaLa na DIle pR. [ja e veDo' + gu. "IluM' svArthe ta. pra.] karavI. 2 dAbave (rU. pra) sakhata dabANa karavuM, tAkIda Do. (5ghamAM.) karAvavI, 0 dekhADa (rU.pra.) ghoDI-ghoDAno saMga karAvo. DuM na. jio voTara-2 prA. gho-DI-ghoDo sAmAnya. . palANa (rU. pra.) utAvaLa karavI. . pAThave (rU. pra. (2) nabaLuM dUbaLuM ghoDI-ghaDo ke TaTu. [-DAM khUMdavAM (rU.pra.) baMdukano ghaDo dabAvo. 0 pherava ( pra.) dheDAne tAlIma utAvaLa karavI. -ThAM pheravavAM (rU. pra.) senA calAvavI. -hAM ApavI. (2) nukasAna karavuM. 0 pheMka(- pheMka), 0 mArI bevavAM (rU. pra.) ghoDAMnI zarata karavI. 0 da u. pra.) makara (rU. pra) utAvaLe nAsI javuM. 0 besI ja(-bheMsI-) 2010_04
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ thoDAkudAmaNI polara naka mata (3. pra.) thAkI javuM. gAMTho ghaDo (rU.pra.) mUrkha mANasa, ghara-bediyuM na. [juo ghara 'davuM' + gu. "IyuM' ca() gheDe (rU. pra.) khuba utAvaLamAM ] ku. pra.] khADAmAM ke kabaramAM dATelone jamIna khetarI khAI -kudAmaNI strI, jie "kudAmaNI.'] (lA.) e nAmanI janAruM eka jaMgalI prANI, gorakhodiyuM, bUTa eka ramata [eka ramata ghorakhara 5. jae "khara-gadha.' ghoghADe che. [ja o Do'--dvibhava' (lA.) e nAmanI ghora-diya ti, muM. [jae "rakhediyuM.'] kabaranA khADA ghaNu (ghoNa) puM. khALiye mUko paDe tevI rItane makAnanA bedI ApavAnuM kAma karanAra majara chAparAmAM Avate vAMke bhAga [oraDI ghera-6 na. jio "ghora + gu. khodavuM'+ !. "u ghaNa (-ghogya) strI. ekaDhALiyuM, koDha, keDa. (2) nAnI ku. pra.] juo ghera-khodiyuM." ghaNuzI (ghaNazI) strI. e nAmanI eka vela ghAraNa na. jio dhera + gu. "aNa" ka. pra.] UMgha vakhate ghaNusa (ghaNasa) puM. e nAmane eka lIlA raMgane prANaghAtaka nAkamAMthI tha AravAne avAja nahiM tevo sarpa ghera-tama vi. [saM.] khUba ghera, ati bhayAnaka ghaNA strI, [sa.] nArikA, nAka, (2) ghoDAnI nAsikA ghera-tara vi. [saM] vadhu ghera, vadhu bhayAnaka ghaNiyuM (NiyuM)na, tabalAM-joDamAMnuM bhANiyuM,bAyuM.(2) dhI ghera-tA strI. [saM.] vera hovApaNuM, bhayAnakatA bharavAnuM vAsaNa, (3) dohavAnuM vAsaNa, deNuM ghara-pa8 . moTI ghe, pATalA-dho ghaNi (ghoNiyo) DuM ghI bharavAnuM moTuM vAsaNa. (2) ghara-paMtha (pantha) . jio "aghora' + paMtha."] juo tAMbAnI moTI vaTaleI ara-paMtha" (=adherI bAvAone saMpradAya) ghodAvavuM sa. kri. [o do.'-nA. dhA. e dAvavuM.'] gharama vi. muzaLadhAra chedA mAravA. (2) (lA.) ekathI bIje ThekANe ane bIjethI ghoramavuM a, kri. [ravA.] gharara gharara avAja karavA trIje ema rakhaDAvavuM. (3) koI paNa kAmamAM TekaNI karyA ghera-35 vi. [4] ghara-bhayAnaka svarUpavALuM karavI. (4) nirAMte besavA na devuM gheravavuM a, kiM. jio "dhAravuM.'] ghera karo, avAja karo do jue "gode.' ghara-vAho puM. [juo ghera + "vADe.'] kabrastAna. (2) ghenAravuM (nAravuM) sa. kri. prahAra karavA, phaTakAravuM nAnAM chokarAMone dATavAnI jagyA bA-ghaDi vi. puM. jio bo" + "ghaDavuM'+gu. "IyuM' ghoravuM a. kri. [ jue "ghara, -nA. dhA.]lA.) UMdhamAM ku. pra.] vAsaNanA vebA upADanAra kArIgara nasakorAM bolAvavAM. (2) satata UMgha karyA karavI bA-thALI strI, jio "ba" + "thALI.'' (lA.) bahu gheraMbha(-bhA)vuM (AraH(-bhAgavuM) ja "geAraMbhaLyuM.' TicAyA karatI cIja-vastu gheraMbhe (rasmI "goraMbhe. [doDAdoDa be ja " be." [pALI mAkhI ghorAra (2) strI. jio ghera-dvibhava] avAja sAthe -mAkhI zrI. [ja "gha' + "mAkhI."] eka prakAranI gheArA na. e nAmanuM eka pakSI ghAya strI. ghAsanI gaMjI gherAvuM a, ji. jio "ghoravuM.] avAja thI gAjI UThavuM (-gha)yo chuM. vahANamAM AgalA merAnI upara ke pAse gherAMbhaluM jue "geArAMbhaLyuM.' besADavAmAM AvatI vADAnA makAnI athavA popaTanI cAMca ghera jue "gorAM." jevI ke evA anya AkAranI vastu ghArI vi. jio "ghora' + gu. "I' ta. pra.] UMghaNazI ghAya ne. heranA khANa mATenuM gAtuM bAphavAne calo ghArI (ghorI) vi. [aphaghAnistAnane eka prAMta phA. "ga" ghAyare DuM. jio che."] (AkArathI meTI dekhAvAne kAraNe) uparathI "gavarI'] ghera prAMtanuM vatanI. (saMjJA) meTI , pATalA ghera muM. uttara gujarAtamAM eka melA deva. (2) Dhagalo ghAyA-dA, va puM. juio "yuM' + "dA, 01.] bhamaraDAne ghare DuM [juo ' + gu. o' ta. pra.] (lA) ghAyAM mAravAnI eka ramata AkAzamAM vAdaLAMnI verI jamAvaTa, varasAdane ghaTATopa ghAyuM na. bhamaraDA upara bIjA bhamaraDAnI ArathI pADavAmAM ghare 5. [ja "ra' + gu. "o' ta. pra.] bALakane Avato khAMce. [vAM mAravAM (rU. pra.) koI be vaccenI raDatAM raDatAM karavAmAM AvatA kaMkAsa vAtamAM trIjAe nirarthaka bhaLavuM. 0 devuM (rU. pra.) khaTe ghare muM. vahANane eka bhAga. (vahANa) gapATe calAvavA. rasanuM ghAyuM (2. pra.) rasika] ghela (-phatha) strI. e nAmanI eka moTI jAtanI mAchalI ra1 vi. saM.) bhayaMkara, bhayAnaka, bihAmaNuM. (2) kama- lakI (AhayakI) strI. [jao chelakuM" + gu. 'strI pratyaya.] kamATI upajAve tevuM. (3) dUra, ghAtakI. (4) gADha, gaMbhIra nAnuM ghela ghara rivA.] gADha avAja , ghere avAja. (2) vAghamAMthI ghelakuM ( kuM) ne. khUba ja nAnuM sAMkaDuM beThuM makAna, UThatA gaMbhIra avAja nAnakaDuM aMdhAriyuM makAna. (2) nAnAM bALake ramatamAM rastrI . phi. gorjaM gala'] kabara (aMdaranA khADA sahita). banAve che te dhara [ davI (u. pra.) aMte sarvanAza thAya evI kriyA karavI. ghola na. IDavuM rAkhavuM] 0 caNavI (rU. pra.) kabara upara makara bAMdha] ghelara e "lara' (maracuM).[0 ghAlavuM (u. pra.) alaga 2010_04
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ polaza ghiATa S ghelA strI. gheDAnI lagAmane moDhe sUtaranI pADelI gAMTha mATenuM). (2) kerInuM ghoLiyuM. (3) rAjA ke moTA puruSone ghelarI strI. jio "laruM'+ gu. "I' strI pratyaya.] surame najarANuM bheTa karatI veLA mAthethI utAravAmAM AvatuM dravya. AMjavAnI zIzI. (2) keDiyAne kAMThale bharavAmAM AvatI [0 ghAla (3. pra) paMcAta karavI, gabaDa karavI. 0pa vAMkIcUMkI dorAnI racanA (rU. pra.) vAMdhAvacako Avavo]. lana. sura rAkhavAnI zIzI, gholarI gheLa (dhoLa) . leTe, kaLazo ghelivuM na. mAchInI jALa nAkhI rAkhavAnI thAMbhalI gheLa chaMTAI (oNLa-chaThThAI) strI. (jue "dhoLa' (ahIM ghelA strI, juo "dhela.' 2gane ghoLa) + "kaMTAI '] musalamAnomAM lagna prasaMge thatuM gheli-laM)yuM vi. vagara netare jamavA AvanAruM, lAkhuM kesarI lAla vagere raMganuM chAMTaNuM, bhIMgaNuM vAlI strI, jio luM' ga. "I' sIpratyaya.] giloDAne gheLavuM (ghoLavuM) 4. [saM. ghoja puM, na.] dahIne ghoLela vela, TIMDorAMne velo, gholAMno vele. (2) kharaDAMne velo maTha (pANI nAkhyA vinAne) gheluM. gholInuM phaLa,giloDuM, TIMDoruM. [ kADhI nA(-nAMkhavuM ghoLavuM (ghoLavuM) sa. kri. (saM. gha0 5., na.; dahIMne maThe, (rU. pra.) hatyA karavI, nAza kara. 0 ghAlavuM (rU. pra) nA. dhA] valANAnI jema hatheLIthI narama karavuM, pUmaDavuM, phAMsa mAravI, dakhala karavI] (2) (lA.) carcA karavI, caMthavuM. (3) Dherane bhegAM karavAM gheluM (-hyuM) vi., -le (-) puM. uMmaramAM nahi Avelo (rU. pra.) jhera pIvuM. [jhera ghoLavuM (-dhaMLavuM), jhera ghoLIne pI khassI karela vAchaDa, Ucharato aNu-paleTa vAchaDo javuM, jhera gheLo pIvuM (ghaLIne, gheLI-) (rU. pra.) na gaNalevuM vi. juo "gholiyuM.' . kAravuM, na gAMThavuM. ghoLavuM (ghoLAvuM) karmaNi, kri. ghaLAvavuM chelo chuM. vagara notare jamavA AvanAra AdamI, ghole yA (gheLAvavuM) che. sa.ki. gheluM, ghehalesuM vi. pArakI paMcAtamAM mAthuM mAranAruM ghaLA (gheLo) pR. juo "gheLo'. (2) tAMbA-pittaLane ghAle muM. jio "ghoDale" uccAraNalAghava] e nAne ghaDo dhole. ghoLa (oNLama-gheltha, ghoLA-ghoLa (ghoLA-ghoLya), -LI dhAra 5. ja "dholo." [halA mahAjana (rU. pra.) vagara strI. [ja e "kALavuM,'-dvirbhAva + gu. 'I' ta. pra.] (bhA.) notare AvI paMcAta karanAra) cUMthAcuMtha, gaDamathala, maMjhavaNa zeSa chuM. [sa.] avAja. (2) re, jAherAta. (3) nesa, gheLAvavuM, gheLAvuM (ghaLA- juo maLavuM'mAM nesaDo (pazu-pAlana). (4) jeno avAja karatAM saheja ghaLyuM (dhaMdhuM) vi., kri. vi. [ja e "LavuM' + gu, "yuM' raNake nIkaLe che te kAmaLa vyaMjanano uracAra-prayana. bha. ka. pra.] (lA.) "baLyuM" "ma uM' "javA dene' evA (vyA.) bhAvathI jene ke je vize kahevAmAM AvyuM hoya ema, ghaNuM strIsiM] jAherAta [0 karavuM (rU. pra.) jatuM karavuM, kurabAna karavuM] cheSaNa-5tra na. [saM.] jAherAta-nAmuM, DhaMDhero ghAMka' (oNka) 5. jio 'AMkavuM.'] ghAMkIne pADele khAMco cheSayAtrA strI. [saM.] gAyenA nesaDAone pravAsa ghAMka (ka) na. e nAmanuM eka pakSI ghaSavatI vi, strI. [sa.] vINA-vAgha, bIna ghakaDuM (ka) na. [juo "theMkayuM' dvArA.] makAnane khAMcAghASa-yaMjana (-vya-jana) 5. siM, na.] dareka vargane trIje- vALo bhAga. (2) UMDI ane sAMkaDI vAMkIcUMkI jagyA cotho-pAMcamo ane ca ra la va tathA ha ema 20 vyaMjanamAMne gheAMkavuM (ghAMkavuM) sa. ke. rivA.] aNIdAra aMga ke padArthathI te te vyaMjana. (vyA.). khADo paDe ema mAravuM, ghoMcavuM. zekAvuM (dhoMkAvuM) karmaNi, ghASAvatI strI. [saM.] maMdrasthAnIya bAvIsa kRtiomAMnI kri. zekAvavuM (kAvavuM), dhUMkalAvavuM che., sa, kei. teramI zruti. (saMgIta.) ghAMkAriyuM (oNkAriyuM) . [ja e "theMka dvArA.] (lA.) ghoSiNI strI, [.] anAhata nAdanA bAra bhedemAMne eka koInA upara krodhe bharAI dAMtiyAM karavAM e bheda ( ga) ghakAvavuM, ghAMkavuM (ghoMkA- jAo "ka"mAM. ghASita vi. [saM.] jAhera kareluM, gAjIne kaheluM ghAMkI (ghoMkI) zrI. jio "ghaka' + gu. 'I' strI pratyaya ] (-)sapaNe puM. jio "ghasavuM' dvArA + pare' ghAMka pakSInI mAdA (= lAkaDI).] (lA.) nakAmI kanaDagata gha(-) (ke) muM. jio 'ka' + gu. o' kR pra.]. sale . pakSIne mALo. [ paraNAva (rU. pra.) goTA. ghAMkavAnI kriyA, ghero pIMdA karI kAma jema tema patAvavuM] joga(-gha)DI (ghega(gha)DI) zrI. kAmaLI, dhAbaLI suM na. khAvAnI eka vAnI, vaDuM ghAMga (gA) strI. eka prakAranI chIpa-mAchalI. (2) aNIse . vAdaLAMne ghaTATo5, gho raMbha. (2) ghATuM jhADa. vALuM zaMkhaluM. (3) chIpa (3) ADo avaLo paDelo sAmAna. (4) (lA.) rIsane ghaoNghaDI (oNghaDI) ja ghAMgaDI." ghUMghavATa. (5) kaMkAsa, kajiyo ghoMghA (dhAMdhA) na. ATha pagavALuM zaMkhanA jevuM eka dariyAI ghaLa (ghoLa) [jue "ghoLavuM.'] ghoLIne taiyAra kareluM gheghATa (dhAMdhArTa) . rivA.] bhege thayelo moTo avAja, khaDI ke cUnAnuM drAvaNa (dIvAla gheLavA temaja akSaro lakhavA "apa-rera." [ macAva (rU. pra.) zerabakora karI mUka] 2010_04
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ ghodhI dheAMTavuM (dheTaluM) . kri. (tucchakAramAM) UMghavuM, nidrA levI. gheTAvuM (dhAMTAnuM) bhAve., kri. gheTiADhavuM (ghoMTADavuM) ke.,sa, kri ghAMcI (EAMdhI) strI. dhAbaLIne-kAmaLIne cheDe gAMThe bAMdhI varasAdathI bacavA karelI kaMcalI dhrAMca (AAMcya) strI, [e'dheAMcavuM.'] aNIdAra padArthathI mAravAmAM AvatA dhrAMkA, veca dheAMcaNuM (dhoMcaNuM) na. [jae 'dheAMcavuM' + gu. 'aNuM' rR. pra.] sutAranuM e nAmanuM eka ejAra, dhAcaNuM dheAMca-parANe (dhaeNAMca-) puM. [jue 'dhrAMca' + 'paraNA'gheAMTADavuM, gheghaMTAvuM (dheMTA-) jue 'ghAMTavuM'mAM. (=lAkaDI), gheca-parANI, dheAca-parANA, gheAsa-parANA gheAMTI (ghAMTI) zrI. e nAmanA eka cheDa dheAMcavuM (ghAMcavuM) sa. kri. [ravA.] dhAMceA mAravA, tINA dheza cAMca) strI. [ravA.] jue 'dhaeNAMca,' ghAMkA mAravA. (2) jorathI tINA padArtha khAsI devA. dheza-parA (pAMzya-) jue 'ghesa-parANA.' (baMne mATe 'AcavuM,") ghekheMcAvuM (ghoMcAvuM) karmaNi,, kri. aAMsarA (ghAMsarA) puM. [ravA.] ghAMghATa, meTA zerabakAra ghAMcATa(-)vuM, dheAMcAvavuM (dhAM cA-) pre., sa. kri. ghAsa puM. muslima saMtAnA eka khitAba. (2) eka jAtanuM dheAMca Ta(-)luM, (UAMcA-) jue 'dhaeNAMcavuM'mAM. nAmatane maLatuM vAjiMtra dhrAMcAmaNu (dhoMcAmaNya) zrI. [jue 'uAMcavuM' + gu. 'AmaNa' rR. pra.] dheAMcavAnI kriyA, gheAcAmaNa ghAMcAvavuM, ghAMcAvuM (dhaeNAMcA-) jue dheAMcavuM'mAM. . brAhmI * puM. [sa.] bhAratIya Arya varNamALAnA kaMThaya ghoSa apaprANa anunAsika vyaMjana, [noMdha : vAstavamAM A vyaMjanasaMketanI pUrve lakhAtA svara ja anunAsika heca che ane pachI varSIya trIjo varNa hoya che, jene alaga batAvavA bhAratIya varNamALAmAM te te varganA pAMcame varSe Ubhe karavAmAM AnyA hatA. sarakhAveza vADmaya ane vAMmathanuM uccAraNa, guja. 'mAMDa' ane mANa-'khAMDa' ane 'khANa' vagere. uccAraNa-prakriyAmAM thoDuM tAratamya UbhuM thatAM 'dukhamAM'-'dukhaNAM' 'vAnara'-vAMdara' 'punara'-'paMdara' dya a d 4 | 5 brAhmI _2010_04 str hakArAMta ghecA (EAMce) puM. [jue 'dheAMcavuM' + gu. 'e' kR. pra.] ghAMcavAnI kriyA, dhroce gheTalA (caeNTaleA) puM. [jue ghAMTavuM'dvArA ]thADI vAra UMdhI levuM e OM Ga Da nAgarI ca puM. [saM.] bhArata-Arya varNamALAnA tAlanya azveSa apaprANa saMgharSI vyaMjana [mATene udgAra caI (ca) kri. vi., ke. pra. [ravA.] hAthIne najIka lAvavA caka puM. [turkI,] vAMsanI saLIone khArI bAraNAM ADe Ajhala mATe rAkhavAmAM AvatA paDadA, jALIvALI kanAta. [. nA(-nAM)khave (rU. pra.) srIe chitALavuM jIvana gALavuM] caka caka kri. vi. [anu.] cakacakATa thatA hoya ema, prakAzanI jhAMya phelAtI hoya ema dhANu na. [saM.] sUMghavAnI kriyA. (ra) nAsikA, noka dhrANekriya (prANendriya) strI. [saM. prANa + rUndriya na.] nAkanI iMdriya, nAka 1 6 ca nAgarI 0 thaMbaDu'-'mahu'' lIMbaDo'-lImaDo' Ave bheda vikasI AbhyA. tatsama 'vAmaca' 'diknAga' jevA zabda sivAca vatsama zabdomAM vargIya kaMThaya vyaMjane pUrve e na noMdhatAM pUrvanA svar upara anusvAranuM biMdu karIne ja levAmAM Ave che.] calAvA 6* gujarAtI haSkAra puM. [saM.] 'ka' varNa ke vyaMjana. (ra) '*' uccAraNa hakArAMta (ukArAnta) vi. [+ rsa, anta] ''varNa ke vyaMjana jenA aMtabhAgamAM che tevuM hda ke zabda) 55 ca gujarAtI hoya ema caka caka kri. vi. [ravA.] 'caka caka' ene avAja thatA [rIte prakAzita hovuM cakacaka a. kri. [anu. sara0 saM. vadh ] jhAMya paDe e cakacakaluM a. kri. [ravA.] 'caka caka' evA avAja karavA cakacakATa puM. [4e cakacakavuM.' + gu. 'ATa' rR. pra.] jhAMya paDe tevA prakAza, caLakATa, (2) (lA.) saphAIdAra peAliza cakacakita vi. [jue cacakavuM' + rsa, teM kR. pra.] caLakI UDeluM, cakacakATa mAratuM. (2) saphAIdAra pAlizavALuM
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ cakacAra 768 cakara-kara cakacAra (raya) strI. rivA.] kAMIka tIkhAzavALI carcA, cakamaNa (zya) strI araNInuM jhADa khaNakhejavALI vAtacIta. [ jAgavI (rU. pra). vAtanI cALA- caka-maMDaLa (-maNDaLa) na. [saM. 1- > prA. 25-kaMTrasTa-] caLa thavI] [bharapUra pharatI vastuone samaha. (2) (lA.) ghaNI khaTapaTathI vadhI cakacUra vi. [anu] tArU ke evA kephane laI) nazAmAM paDelI avyavasthA cakacUra* kri. vi. [ravA.] cUrecara, kesUkA cakamakI strI. cAMpavALI baMdUka [InI banAta caka-cUMdara (2) strI. [ravA.] eka prakAranuM dArUkhAnuM cakamo 5. [pha. cama0 nI pAtharaNuM ke e. (2) cakacUMtha(-dha) (caMzya,-ca) strI. [anu] cuMthArcatha, cALA- cakara na. [saM. , arvA. tad bha4] cakarI, phera, ghUmarI. (2) cALa, nakAmuM pIMjaNa, paMcAta pheraphUdaDI. (3) kaMDALuM. (4) (lA.) laTAra, pharavA javuM e. caka(- goLa . siM. vaLI > prA. cakra + saM. [0 AvavAM (rU. pra.) kera Avo, magaja mAM ghumarI AvavI. Dhoi strI.] pAraNAM jevI DALIomAM besI upara nIce cakarI AvavI. kaMTALImAM nA(-nAMkhavuM (rU.) cakrAkAre karAya tevo phALake, phajeta-phALake. [Le caDa(-006 vAta geTe caDAvavI, Tepe caDAvavuM, vAyadA upara vAyadA (u. pra) mana asthira thavuM. (2) badanAma thavuM, phajeta thavuM. karavA. 0 khAvuM, 0mAravuM (rU. pra.) pharavA nIkaLI javuM]. (3) mulatavI rahevuM. (4) cuMthAyA karavuM] cakara cakara phri. vi. [ o "cakara,' - dvibhaM] pharatAM cakatarI strI. gArAnI banAvavAmAM AvatI kaDI paDAMnI jema goLa goLa cakatI strI. jio "cakatuM + gu. "I' strIprasthaya] nAnI cakaraDI strI. [jue "cakara + gu. "I' strI pratyaya.] phare gaLAkAra capaTI takatI, nAnuM cakatuM. (2) kulabesaNI evuM gALa ramakaDuM, keravaNI. (2) pheraphadaDI, [0 AvavI ("risepiTakala)ne vadhato bhAga, uDaska." (1 vi.) (3) caMde, (2. pra.) cakarI AvavI. 0khavaDhAvavI (2. pra) bhulAvAmAM biMba, "DAyela." (4) piparamIMTanI khAMDavALI eka banAvaTa nAkhavuM. 0 khAvI (rU. pra.) bhulAvAmAM paDavuM. 0 ramavI cakatI-dAra vi. [ + phA. pratyaya.] cakatIovALuM (2. pra.) pheraphadaDInI ramata ramavI. 0 mADhavI (rU. pra.) cakatuM-6) na. goLAkAra ke traNa yA cAra khUNAvALo bhulAvAmAM nAkhavuM] [pheraphUdaDInI ramata patarAMne ke khAdhane kAMIka pAtaLo TukaDo. (2) (lA.) cakaraDI-cAMdale . strI. [ + e "cAMdale. chokarIonI cAmaDI uparanuM cakAmuM cakaraDI-bhamaraDI strI. jio 'cakaraDI' + "bhamavuM' dvArA goLa caka(-ga)dariyAM na., ba. va. jio "cakahuM' + gu. "Da" goLa pharavuM e. (2) e nAmanI chokarIonI eka ramata, vArthe pra. + thayuM' ta...] (lA.) khAvApIvAnI meja cakaraDI-cAMdalo. [0 khavaDhAvavI (u.pra.) bhulAvAmAM nAkhavuM, cakadila na. e nAmanuM eka pakSI chetaravuM] cakaduM jue "catuM.' [karanAra mANasa cakaraDuM na. jio "cakara' + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] nAnuM cakana' chuM. [phA. cahakanuM ] kuvA gALavA-davAnuM kAma kaMDALuM. (2)(tucchakAramAM) cakarI pAghaDI (mahArASTranA paMDita cakane jue "cikanI pahere che tevI). (3) mIMDuM, tya, [hA jevuM (rU. pra.) caka-nAmuM na. [phA. caka-nAmiDa] jamIna ke bheNInI hada zuddha, cokhuM. 03 karavuM (rU. pra.) naSTa karavuM, phanA karavuM. (2) batAvanAruM karAranAmuM, jamInane dastAveja, jamInanuM khata napAsa thavuM [(lA) kazuM na AvaDe ema caka-paTa kuM. [taka.saM., arthathI dvi bhaMva (lA.) AMkhano cakaraDe, 1bhamaraDe . [ja "cakaraDuM' + bhamaraDo.']. paDado cakara-daMDa (63) . [ o "cakara' + saM.] vArA pharatI cabarAra na. phi. "caka' dvA] jamIna ke bheNInuM bhADuM DAbA jamaNA pagane ghumAvI karavAmAM AvatI daMDanI kasarata. caka-brageDa vi. gAMDuM gheluM, taragheluM (vyAyAma.) caka-baMdI (badI) strI, [phA.] vAMsanI saLIonA paDadA cakara-dA vi. jio 'cakara' dvArA] (lA.) hRSTapuSTa, gaLabAMdhavAnI kriyA ke sthiti, (2) jamIna ke bheNInI hada maTeLa jADAIvALuM cikranI jema bAMdhavI e eka prakAranI baMdUka cakara-bhamara ki. vi. [jue "cakara' + 'bhamavuM' dvAra.] pharatA caka-baMdUka (-ba6) strI, [ + juo "baMduka.] junA samayanI cakara-bhUlI strI, jie "caka' + "bhUlavuM' + gu. "yuM" caka-baMdha' (badha) na. bariyu, butAna, baTana' bha. ka. + gu. 'I' strI pratyaya](lA) e nAmanI eka ramata caka-baMdha* (badha) 6i. vi. [pha. caka-ba6 ] (lA.) dhumADA- cakarama vi. [saM. vAma na] (lA) rAya buddhinuM, bhAna baMdha gAma Akha, sAgamaTe vagaranuM. (2) gAMDuM caka-bhilu na. e nAmanI eka ramata, bhilu, mATalI cakara-makara chuM. [o "cakara,'-dviva.] (lA.) khaTapaTa, caka-bhUla (-bhaya) strI, bebhAna avasthA, behozI, bezuddhi kAvAdAvA, tarakaTa cakamaka 5. nika.] agni pADavAno paththara, (2) strI, cakara-rAMdha (gya) strI, ji e "caka2' dvAra.] (lA) e (lA.) taNakhe. [ jharavI (rU. pra.) ugra bolAcAlI thavI, nAmanI phera daDInI eka ramata jhaghaDe thA] cakara-vakara kri.vi. [juo 'cakara'+. vai, arvA. tadabhAva.] cakama-cUra vi. TukaDe TukaDA karavAmAM AveluM. (2) (lA.) (lA.) mAnasika asvasthatA thatAM phATelI AMkhe keravatAM zarIranA dareka sAMdhAmAM kaLatara thatI hoya tevuM Amatema jovAnI rIte 2010_04
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ cakarAvaLa cakAsaNI cakarAvaLa puM. jio "cakara' dvArA.] cheDAnA pAchalA paganA mANasane herAna karavuM. (3) halako dhaMdho zarU karo. -lAMne mUThiyAMmAM gAMTha thavAno roga [marI levI mALA (3,4) rAMkanuM jhuMpaDuM. -lAno mALe cUMtho cakarAvuM a.ji. [ ja "cakara', -nA. dhA] cakara levuM, (u.pra.) rAMkane herAna karavuM. -lAM mALe cuMthAI ja cakarAve 5. saM. vachUTTa dvArA "cakaravaa'-thayA pachI] (rU.pra.) bahoLA kuTuMbanuM bharaNapoSaNa karanAranuM maraNa thavuM]. senAne "cakra' nAmane eka nyUha (jemAM zatrusenAne cakalA puM. [jue "cakaluM.''] cAra rastA vALa cAka, cauTa. pharatI gherI levAmAM Ave che.). (2) pharate ghumI vaLavuM e. cakaluM. (2) (lA.) (cAra pAyA hovAne kAraNe) pUrI (3) sIdhuM javAne badale moTuM cakara thAya ema jaI roTalI vagere vaNavA mATe Ubhe geLa pATale, ADaNI AvavuM e, kerAvo. [vAmAM paDavuM, , kha (rU.pra.) cakale* pR. [ja e "cakaluM.''] cakalIne nara. (2) lagnanI moTA pheramAM thaI AvavuM] cArInI utaraDane mathALe mukAtuM nAnuM vAsaNa. (3) sAvalA cakarI strI. [ja e "cakara' + gu. "I' strI pratyaya.] taddana nAnuM upara mukAte mATIne cakalAnA AkArane leTa. [0 ThekANe cakara ke cAkI. (2) strIonA aMDA vacce bheravAtuM na ho (rU.pra.) akakala na hovI sonAnuM phala jevuM nakazIvALuM goLa ghareNuM, cAka. (3) caka(-,-vAM) (-vacche) 5. e nAmanI eka vanaspati (lA) kera, tammara, phITa'. [ AvavI (rU.pra.) tammara khAI cAvata . e nAmanuM eka cheDavo paDI javuM. 0 pAghaDI (rU.pra.) mahArASTriya brAhmaNe pahere cakakaMTha (-vaccha), cakavAMTa juo "cakavaDa." che tevI dakSiNe pAghaDI] cakavI strI, (juo 'caka.' + gu. "I" pratyaya.] cakavA cakarI-dAra vi. [phA.pratyaya] goLa AMTAvALuM pakSInI mAdA cakaruM na. [ja "cakara' + gu. "u" svArthe ta...] (tuccha- cakavuM vi. jio "cako.](lA) lAga joI beTheluM, tatpara kAramAM) jaDe reTalo. (2) (turakAramAM) cakarI pAghaDI cakavuM* a.phri. vi.] macavuM, jAmI paDavuM (ramata "cakI.) cakara chuM. jio "cakaruM.] khajarAnAM pAMdaDAMnuM sAdaDI cako' 5. [sa. cakravA-> prA. vAvAjha-] e nAmanuM prakAranuM goLa nAnuM pAtharaNuM kAvyamAM jANItuM eka pakSI-ene nara cakala puM. siMhAsanane paDavA cakara chuM. [sa vaDhaga>prA. velave dvArA "eka caka caka-lAkaDI sI. sa. vana-TATa prA. nava-jIvara] rAjaya karavuM' jevA prayAgamAM vaparAyelI cakrapati rAja. kuMbhArane cAkaDo calAvavAne katI ke [eka cakave rAjya karavuM (rU.pra.) saparipaNe rAjya karavuM]. cakalAvuM a.ki. paheluM thavuM. (2) (lA.) dabAvuM cako muM. [sa. vADha-> prA. vavavama; mAtra "cakave cakaliyuM na. AkaDAnuM phaLa, AkaliyuM. (2) carakhAmAMnA caDavuM e eka praga] cakaDoLa. [-ve caka(-8)vuM (rU.pra.) lAThiyAne saraLatAthI keravavA mATe gadhyiAmAM rAkhavAmAM lokaniMdAno bhoga banavI. AvatI lokhaMDanI vastu cakI-va-vikaLa vi. [saM. "aNAjha'ne "vikaLa thayA cakalI strI, jio "cakaluM ' gu. I' pratyaya.] cakalA pachI dvirbhAva.] juo cakara-vakara." pakSInI mAdA. (2) (lA.) pANInA naLane keka ke cAvI. cakaMdara (cakandara) na. e nAmanI eka bhAjI (3) bArI-bAraNAM vAsavA mATenI ThesI. (4) reTiyAnA cakaMdaLa (cakandaLa) 5. Dile. (2) na. gumaDuM, gaDa cakkara tathA kareDAnI vacce rAkhavAmAM Avato lAkaDAne cakaMduM (cakandu) vi. kasIne chaDeluM. (2) caMthI nAMkheluM. kANAvALo nA TukaDe, (5) ghauM javAra ane cekhAne (3) (lA.) hoziyAra, pahoceluM zekI enA loTane banAveluM eka khAdya padArtha. [0 khelavI, cakaMda (caka) . rUnI gAMsaDI bAMdhavAno saMcA pheravavI (rU.pra) naLane koka pherava. pAThavI (ra.a.) cakA strI. e nAmanI eka bhAi. (2) sAMThAnI cIpa. (3) bArIbAraNAMmAMnI ThesI baMdha karavI. 0 batAvavI (rU.pra.) cokhA [bhAjana thAya ema muzkelImAM mUkavuM. 0mada (rU.pra.) garIba brAhmaNa. cakAcaka ki.vi. [2vA. dhI vagerethI taraboLa hoya evuM cakalI cakalI, 0 ghara de sakI. [jao "cakalI'-kirbhAva.] cakAcakI zrI. [ + gu. "I' svArthe ta, pra. paTapura miSTAnanuM (lA) e nAmanI eka ramata bhajana [gaLAkAra thatuM DhImaNuM, prAma cakaluM na. (saM. vata -> prA. 23 + gu. huM svArthe cakAmuM na. [saM. vAmA->prA. vajhAmama-] zarIra upara pra. (apa, 34ma). pha. "cakala'-jile, paragaNuM arthe cakAra puM, siM.] "ca" vaNe ke vyaMjana. (2) "" uccAraNa Ape che, e A nathI.] cAra rastA jyAM ekaThA thatA cakArAMta (rAta) vi. [ + saM. ma7] "ca varNa ke vyaMjana heya te ceka, cauTuM. [-lAmAM javuM (rU.pra.) vezyAgamana jene cheDe che tevuM karavuM. -lAmAM besavuM (-baeNsavuM), le dukana kADhavI (ke cakArI zrI. [ravA. pITha pAchaLanI vagevaNI, cADI mAMDhavI) (rU.pra.) vezyAvRtti karavI. -le caTha(8)vuM, te vAta cakAvavuM, cakAvuM jae "cAkamAM. thavI (rU.pra.) lokomAM niMdApAtra banavuM. -le mUkavuM cakAvI strI. [sa. va )prA. vava dvArA] (lA.) (cAmaDI (3.pra.) jAhera karavuM] upara cakrAkAra thatI) darAja, dAdara cakaluM na. [ravA.]na. cakalo-cakalI (pakSI) sAmAnya. [-lAM cakAsaNI strI. jio "cakAsavuM' + gu. "a" ku. pra.] cUMthavAM (rU.pra.) nakAmI mAthApheDa karavI. (2) garIba cakAsavuM e, "dinI" Jain Educatio interational 2010_04
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ cakAsavuM cakravartI cakAsavuM sa.. bArIka rIte tapAsavuM, parIkSaNa karavuM, cakkara -doDha (daMDa) strI. [ja e "cakkara" + "doDa.'] sIdhuM kaseTI karavI. (2) (lA.) mUlya AMkavuM. cakAsAvuM na deDatAM ghumarA letuM devuM e karmaNi, kri. cakAsAvavuM che., sa.ki. cakkI strI. jio cakI AmAM bevaDe "ka' vikapa rAkhI cakAsAvavuM, cakAsAvuM jue "cakAsavuMmAM. makyo che.] ja "cakI.1 cakAsita' vi. [saM.] prakAzita cakkI-cekha juo "cakI-cokhA." cakasita vi. [ja e "cakAsavuM' + saM. daMta ku. pra.] cakuM na. [jae "cAku."] jAo "cAku.' [pAmeluM caka na. [4] DuM. (2) goLa AkAra(3) yAMtrika gALAcakita vi. [sa.] Azcarya pAmeluM, navAI pAmeluM, vismaya kAra koI paNa sAdhana, (4) prAcIna samayamAM eka vartalanI cakitatA strI. [saM.] Azvarya, navAI, vismaya dhAre kAkaravALuM hathiyAra (zastra). (5) viSNunuM "sudarzana' cakI-kI) strI, [catrabhaI>prA. vizvamAM] kaI paNa nAmanuM caka-zastra. (6) senA, lakara. (7) moTuM rAjya, cakravALuM yaMtra. (2) moTI ghaMTI. (3) telanI ghANuM 2. (8) pagaprakriyA pramANe zarIramAM kaThelAM cha cakrocakI strI. jio "cako"+ gu. "I' strI pratyaya.] (bALa- mAMnuM pratyeka. (yoga) [(ma.na.) (tarka) bhASAmAM) cakalAnI mAdA, cakalI caka chuM. [saM.] a nyAzrayanA prakArane eka hetvAbhAsa cakI strI, e nAmane eka choDa cagati strI. [saM.] geLAkAra cAla, dharI upara pharavuM e, caka(-cAkhA na. [jae "cakI + " khA.] (lA.) paribhramaNa, 'roTezana" [(2) cakravyaha, korDana e nAmanuM eka dhAsa caka-gela(La) muM. [saM.) lejimanI eka kasarata. (vyAyAma) cakI-4(-) (-s(-)) . [jue "cakI' + "(-6)- cakra-DAkinI strI, (saM.) bAsaTha tejastattva devatAmAMnI eka De.'] (lA.) e nAmanI eka ramata, maI daMDe, gillIdaMDA cakanda (-daDa) 6. [sa.] jue "cakara-daMDa." cakIbAI strI, jio "cakI + "bAI.'] (bALavArtAmAM cA-dolA sUkI. [saM.] jAo 'cakaDoLa. cakalAnI mAdA, cakalI [eka ramata cakradhara vi.paM. [3], cakradhArI !. [, .] (cakra sudarzana cakI-makI strI, jio "cakI, bhiva.] (lA.) e nAmanI dhAraNa karanArA) viSNu. (ra) zrIkRSNa cakulA na. sviAhilI.] cavANuM caka-dhArA strI. [saM.) paiDAnI dhAra, paiDAnA parighanI kinArI cakuM(-) na. [jae "cAku."] cAku, capu caka-nAbhi strI. [saM., ] paiDAnI nAyaDI, nAranuM catarI sI. kaThInuM jhADa cakra-nemi strI. [.] paDAno gherAvo, paridha [vAre, "Tarna' cada (-gha) strI. e nAmanI eka vanaspati cakanemi-kama . [4] paiDuM pharavAne prakAra. (2) (lA.) cadara (022) strI, mULA jevI eka bhAjI ['cakaraDI." caka-patra kuM. [saM., na] paripatra, "sarkayulara' (ra.vA.) caDI strI, jie "cakaraDI," pravAhI uccAraNa.] ja cA-paNi puM. [saM.] (jemanA hAthamAM sudarzana cakra che. caDuM na. jio "cakaraDuM,' pravAhI uccAraNa. e tevA) viSNu. (2) zrIkRSNa "cakaraDuM." - cikalIne nara, cakale cakrapAda puM. [sa.] (goLa pagavALA) hAthI, (2) (cakra cake . jio "cakalo-enuM laghu rUpa.] (bALavArtAmAM jenA paga che tevo) ratha gADA gADI jevuM pratyeka vAhana cAra chuM. DhoramAM thato e nAmane eka rega caka-pravartana na. siM] paMDAnuM pharavuM e. (2) te te pradeza caketara (92) strI. e nAmane eka videzI cheDA upara rAjyanI sattA phelAvI-phelAvavI e caketaruM na. e nAmanuM lIMbu jevA phaLanuM eka jhADa. (2) cakra-baMdha (-ba-dha) muM. [saM.] paMDAnA AkAramAM vaNe e jhADanuM phaLa, papAsa. (3) mahuDa goThavAI jAya e prakArano zabdAlaMkArane eka baMdha. (kAvya) caketa muM. e "cakotaruM(1)." caka-bhUta muM. [saM. degmata ] jue "cakra-dhara.' caketrA . e nAmanuM eka pakSI cakra-bramaNa na. [saM. piDAnuM pharavuM e cakAra na. siM. 5.) e nAmanuM tetarane maLatuM AvatuM himA- cakrama vi. [sa. bIma na.] (lA.) jue "cakarama." laya-kAzamIra-nepALa vageremAM thatuM eka pakSI. (2) (lA.) caka-maMDala(La) (-maNDala,I) na. [4] cakranA AkAramAM pi. tarata enI jAya tevuM, catura, capaLa, cAlAka karavAmAM AvatuM samUha-nRtya-rAsa hahalIka vagere. (nATaya.) cakerAI sI. jio "cakora' + gu. "AI' ta...] cAra- caka-mudrA strI. [sa.] goLa AkAranI chApa-khAsa karI viSNunA paNuM, sAvadhAnI sudarzana cakranI uSNavo kare che-gopIcaMdananI). (2) cakerI strI. [saM.] cakora pakSInI mAdA tAMtrikanI eka prakAranI mudrA. (taMtra.). (3) goLAkAra sike cakkara ja "cakara." (2) (lA.) vi. asthira manavALuM, cakravajJa chuM. siM] (lA.) paramArtha sevAbhAve reTa calAvI gAMDuM. [pharavuM (rU.pra.) vicAra acAnaka badalAve. (2) sUtarane viniyoga karavAnI kriyA sAdhana anyathA thavuM. 0mAM nA-nAMkhavuM (rU. pra.) muzkelImAM caka-yaMtra (catra) na. [saM.] grahonuM nirIkSaNa karavAnuM eka mUkavuM. -re ca88-8)vuM (rU.pra.) guMcavAyuM. caka-yAna na. [3] paMDAthI cAlatuM keI paNa vAhana cakara-cakkara strI, [jao "cakkara' -rbhAiva.](lA.) e nAmanI cakravatinatA strI, -navana. si.] cakravatIrAjApaNuM, samrATapaNuM eka ramata cakavatI vi., pR. [saM., S.] sarvatra jenI sattA vijayaparvaka 2010_04
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ cakravartI pada samayamae hoya te rAjA, samrATa, zahenazAha. (2) parama vijaya, (2) zrIkRSNa. (3) cakravartI, samrATa. (4) kuMbhAra "cempiyana' cakI strI. siM] jAo "cakavI." cakata-5da na. [saM. vatravarti-gDhasaM.mAM nA hoI cakrIya vi. [saM.] cakrane lagatuM. (2) cakranI jema krama pramANe samAsamAM hrasva ; gu.mAM svataMtra rIte maLatAM] ja AvatuM, "sAIkalika' [(ga) cakravarti-tA." cakIya krama puM. [saM.] cakraprakArano krama, "sAikalika orDara." cakravAka strI. [saM] eka vAkathamAMthI bIja vAkya ane cakrokti strI. [saM. + 3vita] jue cakravAka.(2) emAMthI vAkyonI paraMparA cAle e vArivahAra-e pramANe a nyAzraya prakArano devuM. (kAvya) prasaMge paNa badalAtA rahe (jemAM hAsyanuM tattva jarUrI hoya.) cakSu strI. [sa, vakSu na.] AMkha, netra, nayana cakravAka na. [se, .] (bataka varganuM haMsane maLatuM eka pakSI) cakSu-gamya vi. [4. vadhu]], cakSu-gecara vi. [sa. cakSujae "cakA." navara S], cakSa-cAha vi. si. vaikSaahya] jene AMkha cakravAka strI. [4] jue "cakavI.' joI zake tevuM, jyAM sudhI najara pahoMcI zake tevuM cakravAta, -, muM. [] vaMTeLiye (pavana) caku-dAna na. [sa. cakSuna] netradAna (bIjAnA upayogamAM cakravAla na. [saM.] goLa goLa ghamarA levAtA hoya e prakAranuM Ave e mATe AMkha kapAvIne dAna karavuM e samUha-nRtya. (nATaya) [hoya tevuM (vyAja.) (ga) cakSuriMdriya (-riMdriya) strI. [saM. +ndriya nasaMdhithI.] cakravRddhi vi. [saM.] mula sAthe vyAjanuM paNa vyAja gaNAtuM AMkhanI indriya [(2) aMdhApe, AMdhaLApaNuM caka-dha paM. [saM.1 dhanurvidyAno eka prayoga (jemAM nizAne cakSudoSa chuM. [saM. vakSa AMkhanI najaramAM rahelI khAmAM. pharatAM rahetAM hoya temAMnuM nizcita eka vIMdhavAnuM hoya.) cakSu-rAga kuM. [saM. yakSa-rA] juo "cakSurAga.' caka-dhUha puM. [saM.] sainike savAre vAhana vagerenI yuddha cakSurAga kuM. [saM. vakSa ro] juo "carAga.' prasaMge evA prakAranI goThavaNI karavAmAM Ave ke jemAM cakSuvi(rvidyA strI. saM. cakSuvavA] AMkhane lagatuM zAstra, zatrunA sainyane cAre bAjuthI gherI levAmAM Ave evI racanA, eTale cakrAvo, 'kaoNrDana" cakSa-viSaya . [saM. vavaSa] AMkhane viSaya (jevuM e) cakrAkAra puM, cakrAkRti strI. [saM. + A-%2, mA-]i cakSuhIna vi. saM. vahIMnI AMkha vinAnuM, AMdhaLuM goLa AkAra(2) vi. goLa AkAravALuM cakSuHzravA puM. siM. cakSuHzravA] (AMkhethI sAMbhaLe che evI cakA5tti strI. [ + + mAM-patti] sAdhananI sahAyathI mAnyatAne kAraNe) sarpa sAdhya siddha karyA pachI e ja sANathI e ja sAdhanane siddha cakSu sparza chuM. [4] Akhane aDavAnI kriyA karavAnI prakriyA. (tarka che evI samajha cakSu-paMdana (spandana) na. [saM.] AMkha pharakavAnI kriyA cakAbhAsa chuM. [saM. % + mA-mANa] jANe ke cakra ke gaLAkAra carAga . [saM.zu+A. saMdhithI] AMkhanI lAlAza. (2) cakrAbhAsI vi. [ + saM. mArI puM.] caka ke gaLAkAra che sAmasAmI AMkhe maLatAM batAvavAmAM Avato prema e khyAla ApatuM, "sAIkaoNIDa" carAga puM, [sa. cakSuroga, saMdhithI] AMkhano raMga cakAyudha . si. catrA+mAyuSa] (sudarzana cakra jemanuM eka cakha (kha) strI. [saM. vadhu prA. vahu] AMkha. (5ghamAM.) hathiyAra che tevA) viSNu. (2) zrIkRSNa capaNa strI. [ja "cAkhavuM' + gu. "aNuM" . pra.] cakAI na. [saM. va + artha ] geLa AkRtine aDadho bhAga, cAkhavAnI kriyA [bahuM game tevA svabhAvanuM ardhacaka cakhaNuM vi. jio "cAkhavuM' + gu. "aNuM ka. pra.] cAkhavuM cAvaLa na. ghoDAne thato eka prakArano roga ca-kha-5-ula-na. ["cekhA pAlI be'nuM kAnA mAtra vinAnuM cakA ja e "cakarAvo." lakhANuM] (lA.) taddana aspaSTatA cakrAsana na. [saM. vaLI + mAna] goLa AkAranuM Asana. cakha-belaDI strI, jio "kha" + belaDI.'] be AMkhanI (2) sthira pAyA upara pharatI khurazI. (3) e nAmanuM eka joDI. (padyamAM yogAsana. (ga.) cakhavavuM jue "cAkhavuM'mAM. cakAMka (cakrANu) puM. [saM. vI + maddo cakranuM nizAna. (2) cakhAcakhI sI. [2vA] kaleza, jhadhaDe, kusaMpa vi, e "cakrAMkita." cakhADavuM ja "cAkhavuMmAM. cakAMkita (cakrAukita) vi. [saM. vaza + ara] cakranuM jene cakhAra 5. ['cAra-cakhAra' e Diye prayoga cAra. (2) nizAna karyuM che tevuM, jeNe zarIra upara cakramudrA chApI che tevuM luce. (3) dagalabAja cakAMga (cakA 8) pR. [. + ] paiDAM jenuM aMga che cakhAvuM e "cAkhavuM'mAM. tevuM pratyeka vAhana. (2) cakravAka pakSI (gu.mAM na.) caga (-gya) strI. jio "cagavuM.'] Toca. (2) (lA.) mamata, cakAMza (cakrIza) 5. [saM. vakra + caMza) vartulane koI eka haTha, ji. (3) hasa. [0 5kaDavuM (rU. pra.) majabUta rIte bhAga. (2) vartulane 360 me bhAga, 'DiMgrI' pakaDavuM. ['cagacagATa.' cakrita vi. [saM.] cakrAkAra, geLAkAra cagacagaDe ! [o "cagacagavuM' + gu. "a" ku. pra.] jue cakI li, pR. [saM.] (jenI pAse "caka che tevA viSNu. camacagavuM a, kri. [ravA.] cagacagATa kare, bIjAnI vAtamAM 2010_04
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ camacagATa kara aTakacAMdanI kAraNa vinA beTe rasa levo ca(0Nu)caNAvavuM ja ca(0Na)-caNavuM'mAM. (2) garama thatAM cagacagATa kuM. [ja "cagacagavuM' + gu. "ATa" ka. pra.] cATe ema karavuM-cATavA devuM cagacagavuM e, keInI vAtamAM kAraNa vinA paDI peTe rasa cacara-gaTa vi. pAruM nahi tevuM, akkaDa, majabUta (sAmAnya le e, beTI artha vinAnI cADa ke saMbhALa rIte daDha. be varSanA bALakanuM vizeSaNa) (na.mA.) caga-3La juo "caka-DaLa." ca(2)caravuM a. kri. [ravA.] (cAmaDI upara) baLatarA thavI, cagadaDiyAM jae cakadaDiyAM." dAjha jevuM lAgavuM. ca(02)carAvavuM che, sa. kri. cagadavuM sa. kri. [ravA. paganA paMjA nIce dabAya ema kacaravuM- (02)carATa puM, TI strI, jio "ca(2)caravuM' + gu. cAMpavuM. (2) (lA.) vadha karavo, kacarI mArI nAkhavuM. cagadAyuM "ATa-ATI' ku. pra.] cacaravAnI asara (cAmaDI uparanI), karmaNi, kri, cagadAvavuM che, sa. kri. baLatarA ke dAjha jevo anubhava cagadaMcagadA (cagadama-cagadA) kri. vi. [ja e "cagadavuM -dvArA ca(02)carAvavuM e "ca(02)cara'mAM. dvibhava.] cagadAcagadI-dabAya ema cAMpavA-kacaravAmAM Ave cacarAM na., ba.va. bhAvanuM AkarA thavApaNuM ema cacare vi. saheja kharabacaDuM cagadA-cagadI strI. jio "cagadavuM' dvArA-dvibhava, gu. 'I' cacavALavuM sa, kiM. [2vA.] pice hAtha khoLavuM ku. pra.] paganA paMjAothI dabAvI cAMpavA-kacaravAnI kriyA. cacaLavuM a. kri. [2vA.] calAvavuM, pheravavuM. (2) (lA.) (2) (lA.) sakhata bhIDa kaTAkSa karavo. cacaLAvavuM che., sa, kri. codAvavuM, cagadAyuM juo "cagadavuM'mAM. [suravAla cacUke, S. (saM. ciMkhyA strI. abalI] AMbalIno cagadI strI. [e "caga6+gu. "I" apratyaya.] (lA.) TUMkI ThaLiyo, ka cagaduM jue "cakatuM." [(sAbune). vacUke, pR. [ravA.] cicaDo [nAmanI eka ramata cagadI . [ juo "caga6."] lATAmAMthI kApelA TukaDe cacU-cevaDe paM. jio "cacaDe' + cevaDo.] (lA.) e cagaLavuM sa. kri. [ja "cagadavuM-ne vikAsa.] cacevuM sa. kri. [2vA. ] "caDa caDa' thavA devuM, chamakAvavuM. cagadavuM.' cagadoLavuM karmaNi, kri. cagadaLAvavuM che, sakri caDhAvuM karmaNi, kri. caDhAvavuM che., sa. kri. cagadoLAvavuM, cagadoLavuM jue "cagaLavuMmAM. caDhAvavuM, caDhAvuM ja "cakheDa'mAM. cagara chuM. [phA. cAra] jue "cadhara.' cacaeNDe (caceDe) puM. paheluM (eka zAka) cagalI-geTe 5. soraTha tarapha ramavAmAM AvatI eka ramata cAhavuM sa. kri. [ravA.) (sUkI vastu) cUsavI. carAvuM cagale pR. jio "cago' + gu. 'la' svArthe ta.pra.) pALei, karmaNi, ke. caDhAvavuM che., sa, kri. pAvaLiye, "hIro-sTena' caDhAvavuM, cATAvuM e cADavuM"mAM. cAhuM a. phi. AkAzamAM UMce sthiratAthI UDavuM (pataMganuM). cazvara . gaMdavADe (2) (lA.) AnaMdanA utsAhamAM AvI javuM. (3) raMga cazcara-bakora kri. vi. [ravA.] jAheramAM buma pADIne jAmavo. (4) reSamAM bhaLabhaLATa karavo. cagAvuM bhAve. kri. caccAra vi. jio "cAra, dvibhava.] cAra cAra cagAvavuM che., sa. ki. carcA-sittarI muM. eka prakArano ghoDe cagaLavuM sa. kri, meDhAnA rasathI palALIne khAvuM. cagaLavuM ca S. saM.- dvibha] cakAra, "ca varNa ke vyaMjana karmaNi, kri. cagaLAvavuM che., sa, kiM. [vadhatAM gAThAM cace-cacce puM. [ravA. (lA.) gALa, apazabda cagaLa puM, ba.va. cUramuM khAMDayA pachI cALatAM cALaNImAM caTapuM. [saM.] zrAddhAdi kriyA vakhate deva vagerenA pratIka cagaLavavuM, cagaLAvuM ja "cagaLavuM"mAM. tarIke mukAtI gAMThavALI DhAbhanI saLI cagAvavuM, cagAvuM juo "cagavuMmAM. [eka prakAra caTa' (7) zrI. rivA.] (lA) khaMta, kALajI, (2) jijJAsA. cagI, metha (ca) strI, e nAmano eka choDa, methane caTa ki.vi. [ravA. ekadama, jaladI. [ karavuM (rU. pra.) cagu-vi. jio "cagavuM' + gu. "u- 9 ku. pra.] caganAruM, khAI javuM, gaLI javuM. (2) mArI nAkhavuM. (3) hisAbamAM (2) (lA, caMcaLa, catura, aNasArA mAtramAM samajhI janAruM goTALo kare. 06Ine, 7 laIne (rU. ) jhaTa, tarata, cage puM. [ja e "camuM.'] (lA.) jae "cagale." ekadama]. cAra . jiA.eka prakArane veDo caTaka' (-kya) sI. [2vAlAgaNI, cAnaka, (2) mAThuM cacaDamAra . kapUranA jevI vAsavALo eka cheDa lAgavuM e khaTake. (3) caTako, DaMkha. (4) lahejata, cacavuM a. kri. rivA.] cAmaDI upara baLatarA thavA jhINuM svAda jhINuM kelI thaI AvavI (jemAMthI pANI jhare caTaka vi. [lAla ghero raMga batAvavA "lAla caTaka rU. pra.] ca(0Nu)caNavuM a. kri. [ravA.] cAmaDI upara baLatarA thavI. caLakatuM gheruM. (2) strI, camaka, kAMti (2) (lA.) manamAM du:kha thayuM. (3) roSe bharAvuM, gusse caTaka-cAla (-cADya) strI, jio "caTaka + "cAla.1 thavuM, kepavuM. ca(0Na)caNAvavuM che., sa. ke. ThamakAvALI paganI gati ca(0Na)caNATa kuM. jio ca(kaNa)-caNavuM + gu. "ATa' caTaka-cAMdanI strI, jie "caTaka + "cAMdanI.'] (lA.) ku. pra.] caNacaNavuM e caTaka maTaka karanArI strI, ghaNuM svarUpavAna strI 2010_04
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ caTakatuM caTakatuM. vi. [jue caTaka,tA.dhA. + 'tuM' varte. kR.] caTaka caTaka karatuM caTakatuMre vi. [jue 'caTakaOM;'-nA, dhA. + gu, tuM' varte. rR.] caTakadAra, dIpatuM, zaiAlatuM, bhabhakAdAra. (ra) (lA.) nakharAMbAja caTaka-bhaTaka na. [ja 'caTaka nA U~rjAva.] (lA.) ThaMDA mAravA e. (2) dAhavA na devuM e caTaka-maTaka (caTakatha-maTaka) strI. [jue 'caTakanai'-DhirbhAva.] (lA.) varaNAgiyA-veDA, (2) khATA DoLa [varaNAgiyuM caTaka-mAjI vi. [jue 'caTaka' + meAjaDI.'] (lA.) caTakaluM na. yukti. (1) prapaMca, mAyA caTakavAI zrI. utAvaLa, varA caTaka(kA-)vuM* A.kri. [jue 'caTakA,'-nA. dhA.] DaMkhanI asara thavI. (ra) (lA.) caTakA lAgavA, du:kha thayuM. caTakATaluM, caTakAvavuM| ke., sakri sa. kri. caTakavuM? a. kri. dIpavuM. prakAzanuM. caTakAvavuM ke., caTakaMtu1-2 (caTakantu) jaA caTakatuM.1-2, caTakA-cUMTiye puM. [ jue 'caTakA' + cUMTiyA.' ] (lA.) caTakATavuM jue 'caTakavuMmAM. [pajavaNI caTakAra vi. hai|ziyAra, cAlAka, (2) svAdiSTha, svAdavALuM caTakArI strI, capaLatA, caMcaLatA [caLakATa, jhagArA caTakArA' puM. [jue caTakavuM. + gu. 'Are' kR. pra.] caTakArI puM. [jue 'caTakavuM + gu. Ara' rR. pra.] tIkhI cIja khAtAM jalamAM thatA caDacaDATa GGZ TA tIvra lAgaNI. (3) kAma karavAnI tIvra lAgaNI. (4) svAda, lijjata. (5) gusseA. (6) maheNuM. [. caDha(-)vA, 0 lAgavA (rU. pra.) gusse thavuM. (2) svAda lAgavA. devA, 0 bharaveza, mArA (3.pra.) DaMkha mAravA. (2) duHkhanI lAgaNI karAvavI] . caTa(-TA, Te)caTa kri. vi. [ravA.] jhaTaparTa, taratAtarata cahuM vi. [jue 'cATavu' dvArA.] mIThuM mIThuM cATavAnI tIvratAvALuM, svAda mATe ja khAnAruM . caTaNI strI. [jue cATavuM + gu. 'aNI' kaiM. pra.] (lA.) maracAMnA bhUkA. (2) maracAM sAthe bIjI svAdiSTha cIjo kothamIrI ane dhANAjIruM vagere vATI karavAmAM AveluM cATaNa. [. karavI, . karI nA(-mAM)khavI (rU. pra.) zeSana rahe ema kharcI nAkhavuM. . thaI javuM (rU. pra.) niHzeSa rIte khalAsa thaI javuM. mAM kADhI nA<-nAM)khavuM, mAM na levuM (rU. pra.) lekhAmAM ke gaNatarImAM na levuM. mAM javuM (3.pra.) upalaka kharcAI javuM. (2) lekhAmAM na levAvuM] caTaNI-khAu vi. [jue 'caTaNI' + 'khAvuM' + gu. Au' kR, pra.] caTaNI khAvAnuM zeAkhIna. (2) puM. jue 'caTaNeA.' caTaNa` vi. [jue 'cATavuM' + gu. 'aNuM' ka vAcaka mR. pra.] jae 'caTaDuM.' caTaNA vi., puM. [jue 'caTaNI.'] (lA.) (caTaNI khAvAnA zAkhane kAraNe majAkamAM) mahArASTranA vatanI caTapaTa . [ravA.] jue 'caTapaTI.' (ra) kri. vi. jhaTapaTa tAbaDatAma caTakAvavuM -ra e caTakaluM ra'mAM, caTakAvuM a.kri. [ravA.] jue caTakavuM. cakAzIra puM. [ jue 'caTakA' dvArA. ] (lA.) pIparImULanA gaMThoDA [vALuM, lAgaNI thaI che tevuM caTakALuM vi. jio caTaY=A' + gu. 'AchuM' ta. pra.] caTakA caTakI strI. [4e caTaka '+ gu. I ' srIpratyaya.] tIvra lAgaNI (harSanI ke zeAkanI). (2) maiAhinI, bhUrakI caTakIre zrI. [jue caTaka' + gu. 'I' srIpratyaya,] camaka, krAMti, tejarekhA caTakI-dAra vi. [jue caTakI.' + phA. pratyaya.] tIkhA tamatamatA svAdavALuM. (2) svAde. (3) rIsa caDAvanAruM. (4) manamAM Dakhe evuM caTakI-dAra vi. [jue 'caTakA?' + k. pratyaya.] camakavALuM. (2) cittAkarSaka, raMgIluM caTakI-mAchalI strI. [jue caTakAra' +'mAchalI.'] (lA.) TavaTaluM a. kri. saheja baLatarA thavI, pIDAnI lAgaNI enuM pagamAM paheravAnuM eka ghareNuM caTakIluM vi. [jue caTakaO' + gu. ItuM' ta. pra.]jue ['caTakI-dAra.2, caTakIyuMne vi. [jue caTakaOM' +gu. 'IzuM' ta.pra.] jue caTakuM. na. [jue 'caTakavuM^' + gu. ''kR. pra.] DaMkha. caTara-paTara kri vi. [anu.] paracUraNa, chUTaka [thavI caTakIdAra. ' caDhavuM a. kri. dila upara cATa lAgavI. [caDhI javuM (rU. pra.) hRdayamAM sakhata lAgI AvavuM] [(vahANa.) caTA puM., kha.va. mAthAvaDane paramaNa sAthe bAMdhavAnA aMdha. caTAI zrI. [a.] sAdaDI caTAka-caTa, caTAka-caTAka kra. vi. [ravA.] sapATa cAkhaDI vagere paherI cAlatAM avAja thAya ema. (ra) AMgaLIAnA cAlatAM avAja thAya ema (ra) (la.) duHkha. (3) prabhAva, asara caTakuM? na. [jue 'caTakavuMO' + gu. ''' rR. pra.] prakAza, tejarekhA. (ra) sukhanA aMza caTako puM. [jue 'caTakuM.^'] vaMza, DaMkha. (ra) (lA.) duHkhanI _2010_04 caTapaTavuM agni. [ravA.] caTapaTI thavI caTapaTATa puM. [ja e caTapaTavuM'+ gu. 'ATa'kR. pra.] caTapaTavAnI kriyA, caTapaTI [paTAvALuM Tapati vi. [jue 'caTApaTA' + saM.tata. pra.] caTAcaTapaTiyuM vi. [z2ae 'caTapaTanuM'+ gu, 'yuM'. pra.] caTapaTI karanAruM ke anubhavanAruM caTa(-tA)paDhI srI. [jaeca-paTavuM +gu. "5" TTa, pra.] prabaLa iMtejArI, AturatA, utsukatA. (2)(lA.) gabharATanI lAgaNI, (3) ciMtA, phikara, 0 thavI, . lAgavI (rU. pra.) utsukatA thI] ['caTapaTiyuM.' caTapaTuM vi [jue caTapaTanuM" + gu. '"' rR. pra.] ja caTapaTe-dAra vi. [ja'caTA-paTA' + phA. pratyaya.] caTApaTAvALuM, caTapaTeita caTAkA puM. [ravA.] tIvra mAnasika lAgaNI, caTakA. [. caDha(-)vA lAgavA (rU. pra.) rASe bharAvuM, rIsa karavI]
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ DhADha caTATa ja caDha-caTa,' caTAcatI strI. [+]. IM' svArthe ta, pra.] ThAThamATha, DALaDamArka caDhADavuM jue 'cATavuM'mAM.' [mAM caTADhavuM (mAM) (rU. pra.) chUTa ApavI, meAMe caDAvavuM. (2) apAtranI sAthe mAna ApatA hAya evuM vartana karavuM] caTA(-TTA)na strI. [hiM. caTAna] paththaranI paheALI zilA. (2) capaTa sapATIvALA beThA khaDaka caTA-paTA puM., kha.va. [jue 'paTA,'-dvirbhAva.] bhinna bhinna raMganA UbhA paTAnA AkAra cakaluM na. dRSTAMtarUpa phreMcaDhA cahuM vi. [jue 'cATavuM' dvArA.] juA 'caTaDuM.' caTA puM. [jue 'ca'' + gu. e' ta. pra.] dhULa mATI retI kAMkarI vagerenuM ghanamApa kADhavA mATe karelA cAsa ke laMbaceArasa Dhagale caTApaTI jue 'caTapaTI.' DhAvavuM jae 'caDhavuM'mAM. (2) dhAra kADhavI. (3) uDAvI nAkhavuM. (4) (lA.) lAMca ApavI Tiya(-ya): (Nya) strI. [jue 'caTiyuM'+gu. 'a(-e)Na' strIpratyaya.] caDhiyA svabhAvanI srI caDhiyAM-paDhiyAMna., kha.va. [jue 'paDhiyAM'-DhirjAva.] mAthA upara paTiyAM pADayAM hoya e. (2) (lA.) TApaTIpa TiyuM vi. [jue 'caDhaOM' +gu. 'iyuM.' ta.* pra.] caTavALuM. (ra) jiddI, haThIluM caDha(-)tI-paDatI strI. [jue 'ca(-)tI' + 'paDatI.' ] unnati ane avanati, utkarSa ane apaka carcApa, 0 caDhapa kri. vi. [ravA.] jhaDapathI, utAvaLathI, tvarAthI caDhapavuM sa, kri. [ravA.] 'caDapa' karI UMcakI levuM. caDhapAvuM karmaNi,, kri, capAvavuM che., sa. kri. TiyeNa (Nya) jae 'TiyaNa.' caTIluM vi. [jue 'caTa' + gu. IlluM' ta. pra. ] jue cakrapATavuM sa. phri [ravA.] sapATAbdha khAI javuM. (2) (lA.) 'TiyuM.' taphaDAvavuM, cArI karI laI javuM caDhapAvavuM, cakrapAchuM jue 'caDapavuM'mAM. caDhapiyuM vi. [jue'caDapanuM" + gu. 'iyuM' rR.pra.] caDapI lenAruM carcApA-caDhapa jue 'carcApa caDapa.' cakADhapuM. [ravA.] caDabhaDATa caDha-kha(-bha): (caDatha-kha(-bha)Daya) zrI. jio 'caDabhaDavuM.'] jae 'caDa-bhaDa.' [jae 'caDabaDiyuM.' cama(-bha)DhiyuM vi. [jae 'caDaDiyuM.' + gu. 'iyuM' rR. pra.] caDha-bhara (caDatha-bhaDa) strI, [jue 'caDabhaDavuM.'] caDabhaDavuM e, tIvra khelAcAlI, vaDhavADa, takarAra cAbhaDhavuM a. kri. * [ravA.] bAlAcAlI-pUrvaka jhaghaDA thavAkarave. caDhabaDhAvavuM ke., sa. kri. caDhabaDhATa chuM., "TI zrI. [jue 'caDa-bhaDavuM' + gu, 'ATa''ATI'. pra.] caDADavAnI kriyA, bhAre khelAcAlI. (2) (lA.) manaduHkha caDhabhaDhAvavuM jae 'caDabhaDavuM"mAM. caDhiyuM vi. [jue 'caDabhaDavuM' + gu. 'iyuM' kR. pra.] carcAbaDATa karanAruM, vaDhakaNuM, bAMdhaka, jhaghaDAkhAra, takarArI caDha(-Dha)-bhaMbheTiyA (-bhambhATiyA) puM. [jae 'caDavuM' + 'bhaMbhe|' dvArA.] nALacethI phUMka mAratAM pANI bahAra Ave tevA mATInA ghaDA caTekahuM vi. akarAMtiyuM TacaTa(-9) kri.vi. (kAMI paNa bace nahi te rIte upADa thaI jAya ema) tAbaDatAba, jaladI caTTAna jae 'caTAna.' carcA (-) (-Detha,-Dhaya) strI. [jue 'caDa(-Dha)nuM.'] caDavuM e caDhaOM strI. [s'nuM zuddha mUrdhanya uccAraNa (sau.)] jidda, haTha, mamata. [-De bharAvuM (rU. pra.) ji6 pakaDavI, haThIlA manavuM] caDhaOM kri. vi. [ravA.] 'caraDa' 'caraDa' evA avAjathI (kapaDuM phATavAnA) caDha(-Dha)-Utara (caDaya (-Dhatha)-Utaratha) strI. [jue 'caDa(-)nuM + 'UtaravuM.'] caDavuM UtaravuM e, caDAUtarI ca(-Dha)-UtariyuM vi. [ + gu. 'iyuM'E. pra.] caDa-Utara thayA kare tevuM. (2) nAnAthI laI meDhuM evA kramanuM caDha-kArI strI. [jue 'caDara' dvArA.] kAma peAtAnuM ja che evI lAgaNIthI e karavAnI tIvratA cakAyuM. [ravA.] 'cuDa' eve| avAja. (2) (lA.) rIsa, kredha caDha(-)-khArI vi. [caDayuM ke khA" evI utAvaLI lAgaNIvALuM] (lA.) yeAgya samaya sudhI rAha na jonAruM, adhIruM ca(-8)-gata (caDaya(-Dhaya)-gatya) zrI. [jae caDa' + saM. ]i bhAvamAM uchALA Avave e, bhAva-uchALA, (2) caData, nikAsa sbr caDa(-Dha)vuM cara caDha kri. vi. [ravA.] 'caraDa cara' evA avAjathI cacaDhavuM a. kri. [ravA.] (lAkaDuM bhaMgAtAM-kapaDuM kaDAtAM vagere prasaMge) 'caDa caDa' avAja thavA cacATa puM. [jae 'caDacaDavuM' + gu. 'aTa' rR. pra.] 'caDa caDa' evA avAja [caDa' thAya evuM cacaDhiyuM vi. [jue 'caDacaDavuM' + gu. iyuM' rR. pra.] caDa caDha, blDa kri. vi. [ravA.] caDaDa' evA avAjathI caDha(DhA,-Dha,-DhA)Nu na. [jue 'ca(-)vuM' gu. 'aNu'-'ANa' ++. pra.] UMce caDavAnA DhoLAva, caDAva caRs(-Dha)tara na. [jue 'caDavuM' + gu. 'tara' kuM. pra.] sthAvara vagere milakata upara AvatA vadhArAnA kharca caDha(4)tI zrI. jio 'caha(-4)vuM' + gu. 'tuM' varte. kR. x, + 'I' skrIpratyaya.] caDathe jatI dazA, unnati, ayudaya, AbAdI, utkarSa _2010_04 caDha-vaDa (caDatha-vaDaya) strI, [ravA.] cAlavAnI eka rIta caDha(-)vI strI. [jue 'caDavuM" dvArA.] bhADuM vadhAravAnI kriyA ca(-)kuM . kri, da. prA. ca; mahAprANa tattva pAchaLathI jU. gu.mAM umerAyuM] nIcANa taraphathI U~cANa taraph javuM. (2) upara mukAvuM. (3) UMcI pAyarIe javuM. (4) (gheADA vagere upara) savAra thayuM. (5) (kiMmatamAM) vadhAro thavA (6) humalA laI javA. (7) (peTamAM) phulAvA thavA. (8)
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ (2) 775 caDhAI raMdhAvuM, baphAvuM. (9) madamAM AvavuM. (10) IrSApAtra thavuM. caha(8)ma(-1)Na strI. jio "caDa(-)nuM'+ gu. "Ama(11) (kapaDAM vagerenuM) saMkecAvuM. (12) (keI paNa kAma (-1)NI' ta. pra.] juo "caDAvaNI." [SkaLu karatAM aTakavuM ke (kAma) zarU karavuM. (13) (naivedya tarIke) cAmuM vi. jio "caDa dvArA.] caDathI - aMTasathI bhareluM, dharAvuM. (14) vRddhi thavI, vadhavuM. (15) nazAnI asara thavI. caDhAye puM. jio "cADuM' dvArA.] kapAsa pIlavAnA dezI (11) uzkerAvuM. [caDI-DhI) AvavuM (rU. pra.) humalo laI carakhAnA kareDA pAchaLa rAkhavAmAM AvatuM lAkaDuM Avo . caDI(DhI) javuM (rU.pra.) humalo laI javo. (2) pAkI caDhA-DhAva ja e "caDA." javuM. (3) karAtAM bAkI rahevuM. caDI(-DhI) besavuM (-baeNsavuM) ca DhA )vaNa suprI. jie "caDA(-2)vavuM' + gu. 'aNI" ku. (rU.pra.) maryAdA mUkI varatavuM, sirajorI karavI, caDI(-8) rahevuM pra.] upakaraNI (jaivuM) (rU. pra) TADhe marI javuM. (2) thAkIne letha thaI javuM. cA(drA)vavuM juo "caDavuMmAM. (lA.) DhAMcavuM (dArU vagere). caka(-) gheDe (rU.pra.) hada karatAM vadhAre paDatI utAvaLa (3) dhAra kADhavI. (4) peca pheravI besADavA. [caDhA(ha)nI karIne. caDI(-DhI vAgavuM (. pra.) maryAdA sAcavavI. dahADA mAravuM (rU. pra.) uzkerI mUkavuM] caTha(8)vA (dADA-) (rU. pra.) garbha rahe. divasa caha(8) caDA(jA)vA puM, ba, va, jio "caDAvo.'] gADAnI nIcenA (rU. pra.) suryane prakAza vadhate thavo.] ca(-DhA)vuM bhAve, ji. bhAgamAM mathALuM sarakhuM rAkhavA rAkhavAmAM AvatA sIsamanA cA(-DhA)vavuM che., sa. kri. seTA. (2) deva devI vagerene nevedya vagere dharavAnI kriyA vAM ) . bhATAnA nAnA kaLazA, ulecaNa, giDhi vagaranA ca8(8)vuM e 'caDavuM'mAM. caha(02) (rU. pra.) DhaMgadhaDA vinAnuM mANasa, caDhA(jA) 5. [ja "caDA(-4)vavuM' + gu. "o' ka. pra.] cahala . IrSyA, adekhAI. (2) mamata, jida, haTha, durAgraha. uparanI kakSAmAM caDAvavAnI kriyA. (2) kiMmatamAM vadhAre [se caDha(-8)vuM (rU. 4) haTha karavI] ['caDasa.' thaze ke belavo. (3) kapaDuM evuM na thAya e mATe mAthAcaDasAI strI. [e "caDasa + gu. "AI' ta. pra.] juo vaNInuM kapaDuM. (4) sADI ke sADalo ke paDatAM umeravAmAM caha(8) . jio caDa(-2)vuM' + gu. "e "ka. pra.] AvatuM kApaDa [ekabIjAthI vadhu caDanAra mANasa carita-DhiyAtuM vi. jio 'caDa(-)vuM' dvArA guNa-lakSaNamAM caDasAcaDasI sI. [jae "caDasa." -dvibhaMvaSNu. 'I' svArthe caDI jae "caDuM." ta. pra.] zatrutA bharelI harIphAI. (2) (lA) virodha. (3) caDI-cUpa ki.vi. [ravA.] taddana cupa huMsAtuMsI caDI-ceTa kri.vi. [ja "caDa(-)vuM + "cATavuM.'] (lA.) cakalI strI. pANI bharavAnI cAmaDAnI bekha sapATAbaMdha, jaladI. (2) khUba. (3) bhayaMkara rIte caDasIluM vi. [jae "caDasa' + gu. IluM' ta. pra., cahesu vi. caDI-mAra vivuM. [hiM. ciDimAra] cakalAM mAranAra (mANasa) [+ gu. "u' ta. pra.] caDasa-bhareluM caDIluM vi. jio "caDa' + gu. "IzuM' ta.pra.] caDe bharAyeluM, ca8(8)su na. jio "caDavuM dvAra ] pANI UMce caDAvavAnuM jiddI, haThIluM yaMtra, ThAka. (2) sUpaDA jevI mATInI meTI paranALa, caDe(-)-cA(-4), pR. [ravA.] "caDaDa' ke "carara' e avAja copALI [3jhuma dvArA] o "caDasIluM.' cahu o "caDa. casUluM vi. jio "caDasa + gu. "huM" ta. pra. (apa. cahI . [kAnaDI.] aDadhuM pATana. (2) jAMdhi caDhA(-)(01) puM. [e "caDa(-)vuM' + gu. "Ava' ku.pra.] caDha (4) jAo "caDa." UMcA ochA DhoLAvavALo mArga, caDANa caDha-utara (caDha-utarathI ja e "caDa-Utara." caDha(-)I strI. [ja "caDa(-) + gu, "AI" ka. pra.] caDha-utariyuM e "caDa-UtariyuM." humalo ke hale laI javAnI kriyA, i-vejhana' caDha-khAu ja e "caDa-khAuM.' caTa()I-khera vi. [+ phA. pratyaya] vAraMvAra hale laI caDha-gata (caDhaya-ga9) e "caDagata." janAra caDhA-DhA)Na ja e "caDaNa." caDha(-DhA)u vi. [4e "caDa(-)nuM + gu. "Au' ku. pra.] caDatara ja "caDatara." caDAvuM caDI jAya tevuM, kulaNajI. (2) (lA.) bhaMbheraNIthI caDhatI o "caDatI." jhaTa gusse thaI janAruM. [0 hela, deva, devaDuM - dhane caDhatI-paDatI ja "caDatI-paDatI." (rU. pra.) phalaNa svabhAvanuM]. caDhavI ja "caDavI." caha(-)-UtarI strI. jio "caDa(-) + UtaravuM' + gu. cavuM jao "caDavuM." I' ku. pra.] juo "caDa-Utara." caDha puM. eDIvALe jeDa caha(8)-caDha(-) (-Daya,-05), DI-DhI) strI. jio caDha-bhaMbheTA (-bhabheTa) jue "caDa-bhaMbheTiya.' "caDhavuM," -dvirbhAva, gu. I' svArthe ta.pra.] vAraMvAra caDa-Utara caDhavaiye jue "caDavo ." karavApaNuM. (2) (lA.sarasAI mATenI spardhA caruM jue "caDazuM.' caDA(-DhA)Na ja e "caDaNa." caDhA(1) juo "caDA." caDhApa kri. vi. [ravA.] "caTa' daIne tarata ja, jhaDapathI caDhAI jAo "caDAI." U-5 +5. "AuTa thI caDhatI e ja cUDatI-paDatI. 2010_04
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ caDhAI-khAra caDhAIkhkhAra jae 'caDAI khera.' caDhAu jue 'caDAu.' cA-UtarI jue 'caDA-UtarI.' cA-caDha (Dhaya), -DhI jae yajJA-caDe,-DI.' caDhANu jue 'caDhaNa.' caDhAma(-)NI jae 'caDAvaNI.' caDhAva jue 'caDAva,' caDhAvaNI jue 'caDAvaNI.' caDhAvavuM, jue 'caDavuM'mAM. caDhAvA jae 'caDAvA,' caDhAvuM jue 'caDavuM'mAM, caDhAvA jue 'caDAveA.' caDhiyAtuM jae 'caDiyAtuM.' caNu (-Nya) strI. [jue 'caNavuM.'] paMkhIne caNavA mATe nAkhavAmAM AvatA dANA [e nAmanI eka ramata caNaka-cIbhaDI strI. [jue 'caNanuM" + 'cIbhaDI.'] (lA.) caNa(-NA)-bhAtra puM. jue 'cinika-mAlA,' caNaxbhIMDA puM. [aspaSTa + jue 'bhIDa.'] aDabAu bhIMDo, aDabAu periyA caNAlI puM. e nAmanA eka cheDa caNa(-NA)-khAra puM. [jue 'caNA' + 'khAra.'] caNAnA kSAra caNa-caNa (caNya-caNya) strI, [ lRe caNacaNanuM.'] caNacaNATa. . (2) kri. vi. caNacaNATa thAya ema caNucaNu- bagalI (caNya-caNya-) strI. [jue 'caNavuM,'-dvirbhAva + 'bagalI.'] (lA.) e nAmanI eka bALa-ramata caNucaNavuM a. kri. [ravA.] (tela dhI vagere UkaLatAM) caNa caNu' eve| avAja thavA. (ra) (gUmaDuM seAnta vageremAM cAmaDInI) baLatarA thavI, (3) (lA.) (duHkha ane pazcAttApanI) mAnasika baLatarA thavI caNacaNATa puM. jio 'caNacaNavuM'+gu. ArTa' rR. pra.] 'caNa caNa' evA avAja. (2) gUmaDuM seAjA vageremAM cAmaDInI khaLatarA. (3) (lA.) duHkha ane pazcAttApa vageremAM thatI mAnasika baLatarA caNaNaNa kri. vi. rivA.] 'caNa' evA avAja thAya ema caNatara na., (-raya) strI. [jue 'caNavuM' + gu. 'tara' rR.pra.] makAna vagerenI dIvAla vagere banAvatAM paththara IMTa vagerenI racanA, caNavAnI rIta caNatariyA puM. [jae 'caNatara' + gu. 'iyuM' ta. pra.] caNatara karanArA kArIgara [thatI carcA vagere, ghusapusa caNa-pa(-)Nu (caNya-pa(-bha)Nya) strI. [ravA.] dhIme dhIme caNa-bhaNu caNu-bhaNa kri. vi. [ravA.] chAnI chapatI dhIme dhIme ghusapusa thAya ema caNabhaNavuM akri, (jue 'caNabhaNa,'-nA.dhA.] ghusapusa karavI caNabhaNATa puM. [jue 'caNabhaNavuM'+ gu. 'A' rR. pra.] dhImI carcA, ghusapusa. (ra) (lA.) akvA caNavuM sa. kri. [saM. vinoti> prA. ciLa, 'ekaThuM kare che.'] (pakSIonuM dANA) vINIne khAvuM. (2) (IMTa paththara vagerenI) mAMDaNI karavI (gAre, canAnA kela, simenTanA kula-e 779 _2010_04 caNAThI vagerethI). (3) (lA.) eka pachI eka maneratha bAMdhavA, caNAvuM karmaNi, kri. caNAvavuM pre., sa. kri. caNA puM., kha.va. [jue 'caNA.'] jue 'caNA.' ('dANA' mAtra nirdiSTa na hoya teA kaMThALa tarIke khAvAmAM prayAga) caNA bAba ja 'caNaka-AAma.' caNA-khAra jue 'caNa-khAra.' caNA-pApaDI strI. [jue 'caNA'+ 'pApaDI.'] caNAnI dALamAM cAsaNI bheLavI karavAmAM AvatuM eka miSTAnna caNAvavuM, caNAvuM jue 'caNavuM'mAM, caNA-zI strI. [jue 'caNA' dvArA.] caNAnA breDanAM pAMdaDAMnI bhAjI [eka thAsa caNiyAra (2) strI. DuMgarALa jamInamAM thatuM e nAmanuM caNiyAruM. jUnI paddhatinAM khArI-bAraNAM-daravAjAnAM kamADanI sAkha bAjunA nIcalA cheDAne leAkhaMDaneA chUTA, aDIvALA lAkaDAnA TukaDAmAM rahe che te TukaDo, [rAM ThekANe rAkhavAM (3.pra.) chA kAmAM rAkhavI, (ra) najara sthira rAkhavI, badanajara na karavI. (3) maryAdAmAM rahevuM. rAM nacavavAM (rU.pra.) bhAvabharI najarathI tevuM, * khasI javuM (rU.pra.) (gussAmAM) AMkhanuM cakaravakara pharavuM] caNiyAM khAra jue 'caNI-khAra.' caNiyA puM. juie 'caNavuM' + gu. 'iyuM' kR.pra.] * jue 'caNatariyA.' NiyA jue 'caraNayA.' [nAnI jAta caNI strI. [jae 'caNeA' + gu. 'I' srIpratyaya.] caNAnI caNIkabAlA juA 'caNaka-khAkha.' caNI-era na., kha.va. [jue 'caNI'+ bera.']beThI beraDInAM nAnAM rAtAM khera, caNiyAM bera caNecI strI. jae 'caNAzI.' caNNA puM. [rsa, vaLa->prA. vaLajJa-] aneka mIThAI ane pharasANamAM jenA leTa(vesaNa)ne! upayAga thAya che tevuM eka kaDhALa dhAnya ane enA dANA. (sAmAnya rIte 'caNA' ema kha.va.mAM prayAga). [-zuA karavA (rU.pra.) khATA kharca karavA. -NA cavaDA(-ra)vavA (rU.pra.) chetaravuM. (ra) duHkha ApavuM. -NAnA jhADa uparathI kUdI paDavuM (rU.pra.) najIvI bhAkhata kahevA meATI prastAvanA karavI. -NAnI dALa karavI (rU.pra.) samajhayA vinA na khelavAnuM elI nAkhavuM. -NA mamarA (3.pra.) thADuM khAvAnuM ke nAstA. -NA laI khAvA (rU.pra.) jatuM karavuM, bedarakAra rahevuM. (2) cheDI devuM. dukhAvI jovA (rU. pra.) pArakhuM levuM. ekharA caNA (rU. pra.) pAcuM mANasa, leDhAnA caNA (rU. pra.) muzkela kAma. vecIne caNA karavA (rU. pra.) chetaravuM] caNeA(-ne)khaDI strI. jue 'caNAThI.' caNuDha vi. reDhiyALa caNlRADiyuM vi. [jue 'caNeAThI' + gu. 'iyuM' ta. x.] caNeAThInA jevA lAla raganuM, karuMkhala caNeAThI strI. [da. prA. vigogibA] rAtI athavA kALI pILI ke sapheda guMAnA vele ane enAM e bI. (2) aDhI grenanuM vajana. [nAM cAra (rU. pra.) lAla kasuMbala vasro]
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ caNeThI-pAka 777 catura caThI-pAka yuM. [+saM.1 sapheda caDIne banAvelo eka gRhastha vAnaprastha ane saMnyasta e bhAratIya paripATInI pauSTika pAka ke miSTAna [traNa grenanA vajananuM Azrama-vyavasthA caNe ThI-bhAra vi. [+ saM.] eka caNoThInA vajananuM ke mApanuM, caturikA strI. [saM] bhAratIya lagnapraNAlImAM maMDapa nIce cata jue "catuM." mAMDavAmAM AvatI cAre khUNAnI vAsanI mAMDaNa, cerI cata-baTha (catya-baThaya) strI, jio "catuM' + beThuM] lA.) caturiMdriya (-rindriya) vi. [saM. sura + zanidra] sparza ghANa kAMkarInI e nAmanI ramata, catI-baDI rasanA ane netra cAra Idriya dharAvanAruM (bhamaro vagere jaMtu) catara-baMga (-bhas) 5. baLadano eka doSa caturI strI. baMne bAju aNIvALA mArA dharAvatuM eka catara-mAra . bilADIne Tepa prakAranuM vahANa (vahANa) cataraMga (catara) na. [saM. va2] e nAmanuM eka vAgha. caturadadhi vi, strI, (sa. vatura+]i jenI cAre bAja (2) eka prakAranuM gIta. (3) zetaraMjanI ramata eka eka sAgara che tevI ("pRthvInuM vizeSaNa), catuHsAgarA cataraMgI (2gI) vi. [saM. vasuragI] (lA.) vividha prakAranuM, caturguNa vi. [saM. catura + guLa] cAragaNuM, caMgaNuM bhAtabhAtanuM caturthAta . [saM. vatura ghAd] koI paNa eka saMkhyAne tenI catarAvavuM, catarAvuM juo cAtaravuM'mAM. te saMkhyAthI traNa vAra guNatAM AvatI saMkhyA (jemake 242 catare . vahANanI dizAno eka bhAga. (vahANa.) *ra=16 jevI). (ga) catarastra vi. caturanna] cAra ke caturtheza mAtrAnA khaMDavALuM caturthAta-5dI sI. [sa.] jenuM dareka pada cAra vAtanuM hoya (saMgItane eka tAla prakAra ke jAti, saMgIta.) athavA jenuM eka 5da cAra vAtanuM ane bAkInAM padomAMnuM catI na. chAparuM kaI paNa pada cAra vAtanuM na hoya tevuM pada. (ga.) cata khATalI strI. [ja e "catuM + "khATalI. ] (lA.) e caturthAta mUla(La) na. [saM] kaI paNa bhUla saMkhyAnA tenI nAmanI eka ramata te saMkhyA traNa vAra guNavAthI AvelA guNAkAranuM mULa catI-baThI strI. jio "canuM + beThuM, beune gu. "I' saMdhdhArUpa pada. (ga) pratyaya.] (lA.) jue "cata-baTha.' caturthAta-vAka !. [ sA ] je vakranA samIkaraNamAM ajJAta catura vi. siM] samajhadArIvALI buddhivALuM. (2) kAbela, padonuM moTAmAM meTuM ghAta-cihana 4 hoya tevuM pada, (ga.) hoziyAra, nipuNa, pravINa. (3) khUbI samajhanAruM. (4) caturthAta-samIkaraNa na. [saM.] ajJAta ke anyata rAzine na chetarAya tevuM meTAmAM meTe ghAta 4 hoya tevuM samIkaraNa, bAIkavaoNcaturatA strI. [saM.] caturapaNuM, caturAI DeTika ikavezana." (ga.) catura ziromaNi vi. [se, .] sauthI caDiyAtuM catura caturtha vi. siM] ceAthuM catura-sujANa vi. [sa. + jue "sujANa.'] caturAI ane caturthaka vi. [saM] cevuM. (2) . cedhiyo tAva samajhadArIvALuM caturthAzrama 5. [saM caturtha + mATaE] bhAratIya Azrama-vyavacaturastra 5. siM, catura + anna ] samacorasa ghATa ke AkAra, sthAmAno cethA Azrama---saMnyastAzrama (2) vi. samarasa, "vera' caturthAzramI vi. [sa, .] saMnyastAzamI, saMnyAsI caturaaisthi na. [saM. + stha] samacorasa prakAranuM hADakuM, caturthAMza (catuthaza) puM. [saM. vaturtha + caMrA ceAtho aMza peIDa bena' ke bhAga. (ga) caturastrIya vi. siM] sarakhI cAra dhAravALuM, samarasa catuthI vi, strI, [sa. thI (vastu). (2) hiMdu mahinAnI cataraMga (catura) vi. [sa, catura + ma ratha hAthI ghoDA beu pakSanI ceAthI tithi. (3) cothA divasanuM (lagnaviSayaka) ane pAyadaLa evAM cAra aMgovALuM (sainya) karma. (4) vibhaktionI saMpradAna arthanI cAthI vibhakti, caturaMga-praNipAtAsana (catura) na. siM. vAta + mAsano saMpradAna vibhakti. (bhA.) yoganAM 84 AsanomAMnuM eka Asana. (ga) catutha-karma na. [saM] bhAratIya lagnavidhimAM lagna pUrAM thaI caturaMga-balAdhyakSa (catura) puM[ + saM. + ] gayA pachI cetha divase karAvavAmAM AvatuM eka khAsa kame caturaMgiNI senAne pati caturyartha chuM. [saM. vatuthI + martha] cAthI vibhakita artha, caturaMgiNI (caturagiNu) strI. [saM. ratun + adinI, saMpradAna-artha. (vyA.) [batAvanAruM. (vyA.) saMdhithI]caturaMga senA (ratha hAthI ghoDA ane pAyadaLanI banelI) caturthaghUMka vi. saM.] ceAthI vibhaktine-saMpradAnane artha caturaMgI (caturagI) vi. si., muM] juo "caturaMga." caturdaza vi. saM. catura + Dha] caudanI saMkhyAnuM, cauda. (2) caturaMta (caturanta) vi. saM. sura + aa] cAra cheDAvALuM caudanI saMkhyAe pahoMceluM, codamuM [coda rIte caturA vi, strI. [saM.] catura strI ['caturatA." caturdazadhA ki. vi. [. + saM. vA. ta. pra.] cauda prakAre, caturAI strI. jio saM. cAra + gu. AI' ta..] juo caturdaza-padI strI. [saM] jemAM cauda caraNa che tevI kAvyacaturAnana vi. [saM. ratun + Anana ] cAra mukhavALuM. (2) racanA, "soneTa' chuM. (jene cAra mukha che tevA) brahmA caturdaza-pUvI strI. [sa.] pUrvanAM cauda samUha (jaina) caturAma , ba.va. [saM. vastun + mA-ma] brahAcarya caturdazI DhI. [.] caudamI tithi, caudasa 2010_04
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ caturdika catta, caturdika strI, ba.va. [sa. vatur + vi>]i cAre dizA caturvyUha puM, ba.va. [saM. vatan + ] viSNu nArAyaNanA (pUrva pazcima uttara ane dakSiNa) vAsudeva saMkarSaNa pradyumna ane aniruddha e cAra hAvatAra catudaza kri. vi. si. 2gvarAma] cAre dizAmAM, daza catucakra na. si. cam + catra, saMdhithI] taMtrazAstramAM jANItuM caturdizA sI., ba.va. [sa, tun + virA] jAo "caturdika." eka cakra. (taMtra.) yAMtrika vAhana caturtho kri. vi. [saM. sura + saM. dhA ta. pra.] cAra prakAre, catucakrI strI, [+ gu. "I' pratyaya (lA.) cAra paiDAMvALuM cAra rIte catuSka na. [saM.] cArane samUha, catuSTaya catuma na., ba.va. [saM. va77 + dhAma] bhAratane cAre catuSkarNa vi. [saM. vatara + , saMdhithI] cAra kAne gayeluM, khUNe AvelAM-pUrve jagannAthapurI, uttare badarI-kedAra, ekathI vadhAre mANase sAMbhaLyuM hoya tevuM pazcime dvArakA, ane dakSiNe setubaMdha rAmezvara e cAre tIrtha catuSkala vi. [saM. vatara + vA nuM ba.vI., saMdhithI] cAra catu-mukti strI, caturdhA-mokSa chuM. siM] sAyujanya sASTi mAtrAvALuM. (piM.) sAmINa ane sAkaya e jIvane cAra prakAranA mekSa catuSkoNa chuM, ba.va. [saM. vatan + zo, saMdhithI] IzAna (jemAMthI pharI janama le na paDe.) agninaiRtya ane vAyavya e cAra khUNA. (2) vi. cAre catubohu, caturbhuja vi. 5. [sa. vatura , muna] (cAra khUNA hoya tevuM, cAkhaNiyuM bhujAovALA) viSNu [caturbhuja thavuM (rU. pra.) beu hAtha catuSkoNAsana na. [ saM. bAlana) yoganAM 84 AsanabaMdhAIne kedamAM paDavuM mAMnuM eka Asana, (ga). [catuSkoNa caturbhuja svarUpa vi. siM.] cAra bhuja hoya tevA svarUpa- catuBNa vi[saM5.] cAra khUNAovALuM, cekhaNiyuM, vALuM. (2) (lA.) beu hAtha baMdhAIne kedamAM laI javAtuM catukezI vi. [saM. vatan + ko() puM, saMdhithI] cAra caturmona na. [saM. catun + nAna] cAre bAjunuM mApa (A. bA) khAnAMvALuM. (2) jenA upara cAra keza mAMDayA hoya tevuM caturmAsa S., ba. va. [sa. vatura + mANa] cAra mahinA. (vAva vagere) (2) comAsAnA cAra mahinA (A zabda bhAgyeja catuekhaMDI (-khaDDI) vi. [sa, vatara + achI chuM. saMdhithI] cAra vaparAya che, vaparAya che "cAturmAsa' na. siM.] cAra mAsane khaMDovALuM samUha comAsuM) catuSTa na. [4] cArano samUha, catuSka caturmukha kiM., pR. [saM. vatura +Yg, ], -khI vi, pR. catuSpatha 5. siM.rA+pathi- samAsamAM "q, saMdhithI cAra [sa,.] juo "caturAnana' (brahmA). mArga jayAM ekaThA thAya che te cokaThuM, cAka, cauTuM, cakaluM catuma la(La) na. [saM. tara + +) jue "caturdha-la." catuSpada vi. [ja vata + , saMdhithI] cAra pado ke caturthaga 5., ba.va. [sa. vatan + yu] satya vetA dvApara carakhevALuM ane kali e cAra yuga (paurANika mAnyatA pramANe) catupadI strI. [saM. vatara + vI, saMdhithI] cAra padono saMgraha caturthagI vi. si., .] cAra yugane lagatuM, cAra yuganuM catuSpadI vi. saM., pR.] cAra padavALuM, catuSpada caturvadana . [saM. vattara + vana] jAo "caturAnana." catuSpada vi. saM. 22 + pATuM, saMdhithI] cAra pagavALuM, caturva paM., ba.va. [sa. vasun + va,] dharma artha kAma ce-paguM (ra) (padyanAM cAra caravALuM ane mekSa e cAre puruSArtha catupAdAsana na. [+ saM keganAM 84 AsanemAMnuM caturvarNa puM, ba.va. [sa, vAn + al] brAhmaNa kSatriya eka Asana. (ga.) vaizya ane zudra e cAra hiMdu jAta catuSpAdI vi. [sa, pR.] jae "catuSpAda." ya vi. [sa. catura + varSotha], = . [saM. catuSkalaka vi. [ . cattara + , saMdhithI] cAre bAja + vArSika] cAra varSane lagatuM, cAra varSonuM sapATa hoya tevuM, zuM ku-AkAranuM, 'TeTrApeDrona' (ga.). caturvidha vi. [sa. vatan + vivAnuM bra. TI.] cAra vidyAvALuM catuM juo "catuM.' (cAra vedavidyAnA jJAnavALuM), cAturvidya catuM-pATa () vi. [ + ja 'pATa.] ja "cAM-pATa." caturvidyA strI, ba.va. [juo "caturvigha.'] cAra vedarUpa cAra catusamudrA vi., sI. [sa. catura + samudA, saMdhithI] catuHvidyA sAgarA vi., strI. [saM. vatura + sArA, saMdhithI] jAo caturvidha vi. si. vahun +vidhAnuM bra. bI.] cAra prakAranuM "caturudadhi.' caturviza (-viza) vi. [saM. vatu +vizafsa dvArA saM.] catuHsAdhana na, ba. va. [saM. vatu +ASA, saMdhithI] viveka cAvIsamuM [vIza urA SasaMpati ane mekSanI icchA e mokSanAM cAra sAdhana caturvizati (-rvizati) vi. [sa. ratu + virAti strI.] catuHsImA strI. [sa. catun +tImA, saMdhithI] cAre bAjanI hada caturveda puM, ba.va. [4. vA+] kanveda yajurveda(be) ane enI vigata sAmaveda ane atharvaveda e cAra vedo caturvarI vi. [saM. vatura+svarI puM, saMdhithI] cAra svarevALuM, caturveda-vida vi. [ saM. vi6] cAra vidyAnuM jJAna dharAvanAruM cAra mutivALuM, 'rasilebika" (vyA.) caturvedI vi.,yuM. [] cAra vedAnuM jJAna dharAvanAra. (2) catta, -nuM vi. [+gu. "uM' vArthe ta. pra.] vAMse jamInanI mathurA pradezanA cAturvidya-cAbA brAhmaNa, cAturveda sAme rahe e pramANe sUtuM paheluM IS 16 2010_04
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ catuM-pATa catu-pATa (TaSa) vi. [ju cattuM' + pADha.2'] taddana caDyuM paDeluM ke sUteluM (ta. tarIke cattuM" aMgamAM pheraphAra thAya che: 'catto-pATa' 'cattI-pATa') catthara na. [saM.] jae 'catuSpA.' (cauDhuM) cadaNu-cerAM na., ba. va. cenacALA, mastI-tAkAna caddara strI. [hiM.] jue 'cAdara.' cana (canya) strI. eka prakAranI zeraDI canamaniyAM na., kha. va. [ravA.] jae gadagadiyAM,' cata-sUra (-raya) zrI. e nAmanI eka tIkhA bhAjI nikabAlA e 'cinikakhAlA,' caneAkhaDI jue 'caNAThI.' 776 capa kri. vi. [ravA.] jhaTa daIne, ekadama capakalI strI. [ravA.] gilADI, garALI capakaluM vi. [ravA.] (lA.) prapaMcI, kheMcavALuM, khaTapaTiyuM. (2) cAMdavuM, ALavItaruM. (3) na. ALavItarAI, (4) na, nAnuM caNiyuM (mATInuM) capa(-ba)kAvavuM jue 'capakAvuM'mAM. capa(-ba)kAvuM a. kri. [jue 'capa(ba)kA', 'nA. dhA.] caDhDhA devAvA, capa(-)kAvavuM ke., sa. kri. capa(-)ke puM. [ravA.] padArthane garama karI cakha' avAja thAya ema sAmA padArthanI sapATI upara dabAvavA ke pravAhImAM nAkhavA. (2) aMgUThA batAvave e, raiyA, caLe,. (3) kApa, cheda. (4) maheNuM. (3) keTakAthI thatuM duHkha [. devA (6. pra.) DAma devA. (2) dhI ke telanuM pAtuM dIvA upara garama karI zaradI dUra karavA nAkane mathALe zeka leve!] capa capa (capTa-capya) zrI. [jue capacapavuM.'] 'capa capa' evA avAja. (2) (lA.) paMcAta. (3) lapa, (4) kri.vi. 'capa capa' evA avAjathI. (5) ekadama jhaDapathI, jhaTa daI ne capacapaNuM vi. [jue 'capacapavuM' + gu'aNuM' rR. pra.] 'capa capa'karanAruM. (2) (lA.) lapiyuM, kAmanA ukela na kare tevuM capacapavuM a. kri. [ravA.] 'capa capa' eve| avAja karavo. (ra) cIkaNuM thavuM. (3) pANIthI tarabeALa thavuM. capacapAvavuM pre., sa. kri capacapuM vi. [jue 'capacapavuM' + gu. '' rR. pra.] cIkaNuM thayeluM. (2) lAnuM thayeluM capa<-pa)Ta vi. [ravA.] sapATI sAthe capocapa thaI rahe tevuM, capa, paheALuM na thatuM, jADAImAM pAtaLuM capa(-15)Dha-gALa vi. [+ jae gALa. O'] saMtarAM jevI AkRtivALuM capaTavuM sa. kri. [jue capaTa,' - nA. dhA.] sapATIne capa ceTI jAya ema dabAvIne makavuM, ciTakAvavuM, pujas rIte ceATADavuM. capaTAvuM karmaNi, kri. capaTAvavuM pre., sa. kri. capaTA-pazu' vi. [jue 'capaTuM' + 'paga' + gu. '*' ta. pra.] capaTA pagavALuM, cAMpaluM (kudaratI paNa hoya ane rAgathI paNa thAya) 2010_04 capasa . paDhiyAra na, ba. va. [jue 'capaTI' + gu, 'iyuM' ta, pra.] (tucchakAramAM) capaTI mAgI nirvAha karanArAM bhikhArI leAka capaTI srI. [vA.] aMgUThe ane hAthanI trIjI AMgaLI bhIDIne karavAmAM AvatA avAja, (ra) hAthanI pAMce AMgaLI lagabhaga bheLI karI emAM samAya teTaluM mApa. [. ApavI (rU. pra.) cipAvuM. cha AMgaNuM, . cAMgaLuM (3.pra.) lezamAtra, tadna thADuM. mAM (i. pra.) tarata vAramAM. (ra) sapATAbaMdha. (3) kabajAmAM. mAM AveluM (rU. pra.) saMkaDhAmaNamAM AvavuM. mAM uDhADhavuM (rU. pra.) tuccha gaNI kADhavuM. (2) ADuM avaLuM samajhAvI hAMkI kADhavuM. mAM levuM (rU. pra.) dAvamAM ANavuM, sakaMjAmAM levuM, kabaje karavuM, phasAvavuM. * levI (rU.pra.) bIjA pAsethI sUMghavA chIMkaNI levI. (2) bhIMsamAM levuM. * vagADavA jevuM (uM. pra.) taddana saheluM] capaTuM vi. [jue 'capaTa' + gu. '*' svArthe ta. pra.] jue 'capaTa' capaTA puM. [jue 'capaTI,' A puM.] meTI capaTI. [. bharavA (rU. pra.) meDhI capaTInA mApanuM levuM] capaluM sa. kri. [sara. 'capaTa,' ravA.] TIpIne capaTuM karavuM. capAvuM karmaNi., kri. capaDAvavuM che., sa, kri. capaDAlAkha srI. [jue 'capaDavuM' + 'lAkha.2] capaTA AkAranI lAkhanI DAMDI ca(-5)Na na., NiyuM na. [ + gu. 'iyuM' ta, pra.], capaNu' na. [ + gu, '*' ta. pra.] mATInuM aTeruM, zakAyuM capa<-pe)taruM, capatuM na. kAgaLane DhukaDo, cArakI. (ra) (lA.) atyaMta kSINa vastu capara-khaMdhAI (-khanvAi) strI, [ravA, + jue baMdhAI,'] caparakheMdhApaNuM [cAlAka, hAziyAra, kAbela capA-capara-khaMdhuM (-kha-dhuM) vi. [ravA. + 'khaMdhuM'] (lA.)cakAra, capaLa, caparAzI jue 'caparAsI.' caparAsa zrI, [phA. 'caprA'-DAkhA-jamaNuMe uparathI] paTAvALA ke sipAI nA bile capaDhAvavuM, capAvuM jae 'capaDavuM'mAM, capaDhAsI(zI) jue 'caparAsI,' caDhiyA puM. [jae 'capaDavuM' + gu. 'iyuM'kR.pra.] seAnA rUpAnA tArane capaTA karanArA kArIgara [lAkha, jatu capaDI zrI. [jue 'capaDavuM' 4 gu. ''kR. pra.] (lA.) capaDuM' vi. [jue 'capaDavuM' + gu. ''' kR. pra.] capaTa thayeluM capaTA puM. [jue 'capaDuM.'] (lA.) derA vIMTavAnA jADA kAgaLanA TukaDA. (ra) kasabavALI kAra, phIta, jaMjIre, (3) sIvavAnA saMcA calAvavAnA hAthalAne UMce| nIceA rAkhavA tathA ene aTakAvavA mATenA AMkaDiyA capaDA-capana kri.vi. [jue 'capaDavuM.'-DhirbhAva.]tana capeAcapa thaI gayuM hoya ema caparAsI(-zI) puM. [aa.] paTAvALA ke sipAI, 'pina,' 'DelI ' capaTAvavuM, capaTAyuM jue 'capaluM'mAM. capaTiyAM na., kha. 1. [jue 'capaTuM' + gu. 'chyuM' ta. pra.] capala(-La)tA strI. [saM.] capaLapaNuM paganI AMgaLIomAM paherAtA capaTA karaDA capala(-La)-jihu vi. saM.] vAcALa, khelakaNuM, bahubeluM palasa puM., na. e nAmanuM UMcAIvALuM eka jhADa
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ capalALa). camaka capalA(La) strI. si.] capaLa svabhAvanI strI. (2) lA.) kuzaLa, vAcALa lakSamI. (3) AkAzI vIjaLI [capalatA cabarAkiyuM na. +i gu. 'iyuM' ta.ka.] 8 ke arthasUcaka vAkatha capalA(-LA)I zrI. [jae saM. 260 + gu. "AI' ta.pra.] cabarAkiyuM vi. jie "cabarAka' + gu. "iyuM" svArthe capalAvuM a. kiM. [ravA] cagadAyuM, pisAvuM ta. pra.] juo "cabarAka." cibarAkapaNuM capalAMga (capalA) vi. [sa. va8 + ma] jenAM aMga cabarAkI strI. [juo 'cabarAka' + gu. I' ta. pra.] capaLa che tevuM, aLavItaruM [vALI strI cabavuM a, kri. [ravA.] jamInamAM khADe paDe ema cATavuM. capalAMgI ( capalAgI) vi., sI. [ saM. ] capaLa aMga- cabavuM bhAve., ji. cabAvavuM che., sakri. capalusiyuM vi. jio "cApalusa + gu. IyuM ta. pra.] caci bAba(1)luM vi. [ravA. cAMpI cAMpIne lADakAI cApalUsI karanAruM, khuzAmatiyuM karatuM belatuM hoya tevuM. (2) (lA,) doDhaDAhyuM capasavuM a, ji. rivA] "pa" avAja thAya ema baMdha calAvavuM, cabAvuM juo "cabavuM'mAM. besatuM thayuM. capasAvavuM che., sa.. cabAvavuM", cabAvuMjuo 'cAbavuM'mAM. capasAvavuM e "capasAvuM'mAM. cabA strI. uti, uccAra. [ karavuM (rU. pra.) belavuM, capasAvuM a. kri. [2vA.] sakhata baMdhAvuM. (2) bhIMsAvuM.. uccAravuM. (2) revuM. 0 na 5DavI (u. pra.) eka paNa capasAvavuM che., sa.. zabda na bola] capaLa e "capala.' cabIhAM na, ba.va. nokarane apAtI bheTa-bakSisa capaLatA juo "capala-tA." cabUtarI strI. [o "cava'+gu. I strI pratyaya.] capaLA e "capalA." nAne cabutara, parabaDI capaLAI juo "capalAI." cabUtaro chuM. phi. cavatara] polIsane besavAnuM sthAna, capaLAM na., ba.va. jio "capaLa + gu. "uM' ta.pra.] (lA.) cAvaDI, polIsa-thANuM. (2) verA ugharAvavAnuM sthaLa, mAMDavI. AMkhanA izArA, AMkha-macAmaNAM, kaTAkSa (3) caNa nAkhavAnuM sthAna, parabaDI. (4) cetare. [-re capa(-pa-capa ja "capA-capa." laI javuM (rU. pra.) polIsa-thANe phariyAda noMdhAvavI.] capAcapI sI. jio "capacapa' +gu. "I' ta.pra.] (lA) cakhUriye . hiDoLAkhATa. (2) hIMcake jhaDapa, utAvaLa, tvarA [-sApha cabelaDuM vi [ja "cabeluM' + gu. "Da" svArthe ta. pra.], capATa kri. vi. [ ravA. ] carakhuM capATa' evA prayogamAM cakheluM vi. chokaramatiyuM, bALaka-buddhinuM capATavuM sa. kri. [ravA.] jhaDapathI khAvuM, jhapATavuM, jhApaTavuM cabe puM. [ravA.] ramavAne kAMkare. (2) aMgUTho batAva capATiyuM vi. [2vA.] cA paDe riTalI e, Do [(lA) mazkare capaTI strI. phi. "capAtI."] cAra paDavALI jeTalI, jADI cA -kara vi, pR. [jAo "be' + saM. 12 karanAra capeTa chuM, - strI, TI strI. [saM.), . jio caDha' (Da) strI. [ juo "caDavuM.'] (lA) mazkarI capeTa' + gu. 'A' svArthe ta. pra.] thappaDa, lapATa ca82 vi. kacareluM, chuMdeluM capecapa juo "capacapa." cabeTha(-La)nuM sa. ki. rivA.] gALo bhAMDavI, cabeTha(-LacapetaruM jue "capataruM.' vuiM karmaNi, kri. cabATa(-LA)vavuM che., sakri. cappaTa jue "capaTa." cabeThA(-LA)vavuM, cATA(-LA)6 juo "caDavuM'mAM. capeTa-geLa juo "capaTa-geLa." cabelA puM, ba. va. sAmasAmAM TeNAM mAravAM e, cappaNa, aNiyuM ja "capaNa,-NiyuM". kaTAkSa-bela ciLAvavuM che., sakri. cakSu puM, na. -puM na. [2vA.] jue "cAku." cALavuM ja "cADavuM." cALavuM karmaNi, kri. cape puM. rivA.] tAkavuM e, nizAna. [0 mAra (rU. pra.) caLAvavuM, caLAvuM e "caboLavuM-"coDavuM'mAM. sAme jarA dara paDelI lakhoTIne AMgaLIthI tAkI lakheTI camaka camaDha juo "cabaDa cabaDa.' pheMkavI. 0 vAgave (rU. 4) lakhoTI barobara takAvI. - cabharavuM e "caDabhaDavuM. caDhAvavuM .. sa.ji. khakhe (rU. pra) lakheNI aMTAI jatAM AMTanArane cabhaDATa . jio cabhaDavuM' + gu. "ATa' pra.] juo maLato dAva] caDabhaDATa.' cabakAvavuM ja e "capakAvavuM." caDhAvavuM e "cabhaDavuM'mAM. cabakAvuM ja "capakAvuM." cabhAvavuM, cabhAvuM ja "cAlavuM'mAM. cabake ja "capako." camaka strI. jio "camakavuM."] caLakATa. (2) camakAro. cabacabuM vi. [ravA.] ALuM. (2) suMvALuM (3) dhujArI, tANa. (4) Azcarya, navAI, caka. (5) caba caba kri. vi. [2vA.] zekeluM anAja khAtAM avAja gabharAmaNa. (6) bhaDakavuM e. () dhAstI, bhaya. (8) thAya ema. (2) (lA.) jematema, phAve tema TuikaDe keDa vageremAM thatuM darda. [0 paDhavI (2. pra.) tANa AvavuM cabarakI, -bI strI. kAgaLane nAne kere yA lakhelA 0 cAlavI (rU. pra.) nase taNAvI. 0 pesavI (esavI), cabarAka vi. rivA.] catura, cAlAka, (2) bolavAmAM pesI javI (-paeNsI-) (u.pra.) roka lAgavI, DaghAI javI 2010_04
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ maka-giri camaka-giri puM. [ saM.] lehacuMbakanA DuMgara camaka camaka kri.vi. [jae 'camakanuM,'-dvirbhAva.] caLakATa mAre ema, jhabaka jhabaka camaka-cAMdanI zrI. [+ jue 'cAMdanI.'] (lA.) banI ThanI rahetI kharAba cAlanI skrI camakadAra vi. [+phA. pratya] camakavALuM, jhaLahaLatuM cama-pattha(-tha)ra puM. [ + ja e pattha(-ztha)ra.' ], camaka-pahANa(-pAHNa) puM [ + e 'pahANa'], camakapASANa puM. [saM.], camaka-bANana. [+ saM.] lehacukhaka (ra) cakamakanA paththara camakalI(-LI) strI. [jue 'cAMpA-kaLI.'] kaMThamAM paheravAnuM eka dhareNuM, camapaDI taja ApatuM camakaluM vi. jiA 'camaka' dvArA.] camakavALuM, jhaLahaLatuM, camaka-vA puM. [ + jue vAOM' (vAtaroga)] harakha zekha bhaya vismaya vagerenI asAmAnya lAgaNIthI zarIranAM aMga kheMcAyA kare evA eka vAtaroga camakavuM a. kri. [. prA. varman] caLakavuM, jhaLakavuM. (2) acAnaka camakAro pAmaveA. (3) vrajavuM, taNAvuM. (4) navAI pAmanuM, cAMkI UThavuM. (5) gabharAnuM, (6) bhaDakavuM, (7) DaravuM. [camakI UThavuM .. pra.) jhaLahaLavuM. (2) ceAMkI UThavuM. camakI javuM (6. pra.) ekadama bhI javuM] camakAvavuM che., sa. kri. [laTakuM camakavA puM. [ ja 'camaka' dvArA.] (lA.) camakavALuM camakaLI jue camakalI.' camakATa puM. [ja 'camakavuM' + gu. 'A' kR.pra.] camakavuM e, jhaLahaLATa, jhabakAre. (ra) tanamanATa. (3) camaka UThavI e, (4) gAMDapaNa camakAra puM. [.saM. camakSAr > prA. mArI ] jue camakArA.' 081 camakAravuM .kri. [jae 'camakAra,'-tA.dhA.] tUTaka prakAza nAkhavA, camaka camaka thavuM [ThaMDInI jhalaka camakArI zrI. [jue 'camakAra' + gu. 'I 'srIpratyaya.] camakArA' puM. [jue 'camakAra'+ gu. 'e' svArthe ta. pra.] jhagArA, jhabakArA. (3) ThaMDInI asara camakArA puM. [ravA.] 'cama cama' evA avAja, chamakArA camakAvavuM jae 'camakavuM'mAM. (2) (lA.) uzkeravuM. (2) bhaDakAvavuM. (4) vaMThAvavuM camakita vi. [jae 'camaka' + saM, cakacakatuM. (ra) camakI UTheluM camakI zrI. [jae 'camakavuM' + gu. 'I' rR.pra.] senA rUpAnA banAvele caLakatA cAMdale, senerI rUperI cAMdale, (2) khATA kasama, (3) camakadAra seTI (netara vagerenI) camakIluM vi. [jue 'camaka' + gu. 'IzuM' ta. pra.] jae camake huM. [ravA.] 'cama' evA vadhAratA avAja, chamakAre [. pArA (3. pra.) 'cama'eve avAja thAya ema vadhAravuM] camakhaDI jae 'camakalI,' _2010_04 kriyA camakhI kri. vi. cAre bAja, cAgama [kAgaLa, kAvA cama-caka puM. pataMganI nIcenA bhAganA trikaNAkAra cADelA cama-cakaraDI strI. [ravA. + jue 'cakaraDI.'] geALa karavuM e. (2) chekarIonI e nAmanI eka phera-phUdaDInI ramata camaca-cAMca na. [jue 'camaceA' + 'cAMca.'], camaca-bhajha, camaca-ojha na. [camaceA' dvArA.] camacA jevI cAMcavALuM eka pakSI hAya ema camacama kri. vi. [vA.] 'cama-cama' eve avAja thatA camacamavuM. kri, jie cama cama,'-nA. dhA.] 'cama cama' evA avAja thavA. (2) camacamATanI asara thavI mAranI baLatarA thavI. camacamAnavuM che., sa.ki. camacamATa puM., TI srI. [jue 'camacamanuM' + gu. 'ATa' -'ATI' rR, pra.] camacamavAnI asara camacamAvavuM jae 'camacamatuM'mAM. camacamayuM vi., na. [jae 'cama cama' + gu. 'iyuM' ta.pra.] cama cama' eveA avAja karatuM (pagarakhuM") camacA-pUra vi. [jae 'camaceA' + 'pUvuM.'] eka camacAmAM samAya teTaluM camacI srI. [jae 'camaceA' + gu. 'I' srIpratyaya.] nAnA camaceA. (ra) pAna-canA vagere rAkhavAnA nAme khalatA, khalecI camacA huM. [tukI, cumyag] pAMdaDAnA AkAranA nAnA cADAvALI ghATIlA AkAranI nAnI kaDachI. (ra) kAlasA khAMDavAnA sIdhA hAthAnA pAvaDo. (2) (lA.) hAthArUpa khanatI vyakti camaDhI zrI. [ravA.] coTalI, cUMTI. [. teDhavI (3. pra.) cITalI, bharavI] [(2) cIpiyA camaTe puM. [jue 'camaTI;' A. puM.] cITale, cUMTiyA. cama-teDha vi., puM. [jue 'cAmaDuM' + 'tADavuM."] cAmaDAM kApavAnuM kAma karanAra camAra camaDha-peAsa na. [jue cAmaDuM' + phrA, pAt.'] cAmaDAnA pATa. (2) gADI gADAM tha vagere upara pANInI asara na thavA mATe nAkhavAmAM AvatA cAmaDAneA eDhA camaDI strI. [hiM.; gu. 'cAmaDI'] jue 'cAmaDI,' camaDI-tU vi. [jue 'cAmaDI' + 'tUTavuM.'], camaDI-te vi. [ + 'aADavuM.'] (lA.) atyaMta kaMsa, kRpaNa, karapI camatkaraNu naM. [saM.], camatkAra puM. [saM.]prakAzanA jhabakArA, (2) (lA.) vismaya upajAve tevA banAva prasaMga kathana vagere. (3) kAncanI rasikatA, (kAvya.) [. karavA (3.pra.) kAI na karI zake tevuM kAma karI batAvavuM. . dekhADavA, 0 batAvavA (rU. pra.) adbhuta kAma karI dekhADavuM. (2) mAhinI lagADavI] [camatkArathI pUrNa ['camakadAra,'camatkAraka, camatkArika vi. [saM.] camatkAra karanAruM, camatkAri-tA zrI. [saM.] camatkArI hovApaNuM camatkArI vi. [saM., puM.] jae 'camatkAraka.' camatkRta vi. [saM.] camatkAranA viSaya aneluM camatkRti, camakriyA zrI. [saM.] camatkAra thAya ke anubhavAya evuM kAma, camatkAra ta. pra.] camakavALuM
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ camaka 82 cazmArA camana !, na. [3] bAga, bagIce, udyAna, upavana. (2) cheDenA mavALA. (2) makAInA choDa upara temaja zeraDInA (lA.) AnaMda, mojamajhA. (3) hAsya-vinoda choDa upara dekhAtI mAMjara camanadArI strI. [pha.] mijamajhA camake puM. e nAmanI eka ramata camana-baMdI (-bandI, strI. [phA.) bAgabagIcAnI kAmagIrI. camaro-bhamaro chuM. [ja e "camara' dvArA + "bhamare.'] (lA.) (2) (lA.) e nAmanI eka talavAra mijAjavALI strI, rUAbavALI strI cimacA camana-bAjI strI. phi.] majazokha karavAnI kriyA camasa ., na. [saM] samarasa pIvA mATeno eka prakArane camapI o "camakalI.' camAra paM. [saM. carmakAra > mAro marelAM. DhoranAM cAmaDAM camara puM, strI, na. [saM. rAmara na] deva-darabAra temaja rAja- sApha karavAno dhaMdhe karanArI jJAtine harijana darabAramAM deva ane rAjAe najIka UDatAM jaMtu na Ave e camAra-kAma na. [+ jue "kAma, 1 camArane dhaMdhe mATenA camarI gAyanA paMchaDAnA vALane jhaMDe. [camarabaMdInA camAra-codhara (25) strI. [ + aspaSTa ] camAranI sabhA, camAra vacheThavA (rU. pra.) meTA mANasonI dhIraja cheDAvavI. camArono DAyaro 0 karavuM, 0 DhaLavuM (rU. pra.) camarane jhaDo deva ke rAjAnA camAra-re)(-zya), camAraNI strI, jie "camAra'+ gu. mAthA AsapAsa pheravyA karo] [mANasa "a(e)Na'-'aNI' strI pratyaya.] camAra jJAtinI strI camara-kaTI puM. hADakAM ne cAmaDAM dekhAtAM hoya te sukalakaDI camAra-dudhelI,camAra-dUdhalI, camAra-dUdhI strI, e nAmano camAra-kaThA khuM, ba. 1. eka jAtanA e nAmanA ghauM comAsAmAM thato eka vele, nAgalA-dudhelI, utaraNa camarakhuM na. [saM. varSa-rakSA- >prA. smaravalasa-] reMTiyAnI camAra-vADe rUM. [jue camAra' + "vADe."] camAra kAne trAka jemAM rahe te cAmaDAne vAMsa ke khajarIne TukaDe, mahephila reMTiyAmAM ghAlavAnI cAmaDA ke lAkaDAnI rakSaNa karanArI camAriyuM na. e nAmanuM eka jIvaDuM cakatI. [khA jevuM zarIra (rU. pra.) sukalakaDI zarI2 camAreNa (-stha) jue "cAraNa" camara-gaLa chuM. eka prakArane ghoDo cama strI. [saM.] senA, sainya, lakara, keja, (2) ramanAranI camAra-vALa chuM. jio "camara" ke "DhALavuM.'] DhALelI camaranA TukaDI, "TIma (ba. ka. ThA.) [kamAnDara' jevA pachaDAvALI veDAnI eka jAta camanAtha, amU-mati paM. [ saM. 1 senApati, senAdhyakSa, camAra-thara vi, pR. [ja e "camara' + saM.], camara-dhArI vi., camare muM. [saM. 2 ] eka prakArane mRgale 5. [+ saM, .] jene mAthe camara dharavAmAM Ave che te cameTa puM. kasarata karavA mATenuM mugadaLa deva ke rAjA. (2) hAthamAM camara laI tahenAta karanArA caci (Da) strI, e nAmano eka choDa (jenAM kALAM paricAraka bIne tapAvI vATI UThelI AMkhamAM AMjavAmAM Ave che.), camara-dhAriNI vi., sI. [+sa, strI.] hAthamAM camara laI (2) e choDanAM kALAM bI tahenAta karanArI paricArikA [raMganI jAta ameTiyuM na. [ + gu. IyuM svArthe ta. pra.] (jenAM pAna vATI camarabagaluM na. [ + juo bagaluM."] bagalAnI eka kALA UThelI AMkhanA oSadha tarIke ApavAmAM Ave che te) camarabaMda(-dha) (-ba6, 1) puM. ['camara' + phA. "ba" pra.] eka choDa [ja e "cameDa." camarabaMdI (bandI, dhI) 5. [+gu. "I' vArthe ta. cameDI strI. [ jue "cameDa'. + gu. "I' svArthe ta. pra.] pra.1 jenA mAthA AsapAsa camara phare che te rAjA ke camelI strI. [saM. vapUravaSThiA >prA caMpatha-DranA e tavaMgara mANasa (2) (lA.) sattAdhArI mANasa nAmanI jAI jaI prakAranI eka phulavela, caMpelI, caMbelI camAro chuM. ghoDAnA sAja uparanuM DhAMkaNa camaTI zrI. [saM. varmagfTTanA > prA. vRwgA , hiM.] camarasa puM. jeDA kaThavAthI paDato paganA paMjAmAM DaNa, aTaNa cAbuka. (2) kedIonI beDI paherAvatAM chalAya nahi e camarAja na. bharavADaNanuM UnanuM oDhaNuM ['camarabaMda." mATe enI nIce bAMdhavAne cAmaDAne nAno paTTo. (3) camarALa vi. jio "camara' + gu. "ALa? ta. pra.] jue vALaMdanuM cAmaDAnuM laTapaTiyuM camariyAM strI. eka prakAranI e nAmanI juvAra cameTe 5. saM. varSa-up> prA. namasakrama-, hiM, "cameTA camariyA viSe. jio "camara' + gu. "yuM' ta.ka.] pachaDe meTI cameTI. (2) astro sajavAnI salI. (3) hajAmata camacI gAyanA jevA dhoLA vALavALe baLada karatI veLA rAkhavAmAM AvatuM kapaDuM camarI zrI. si] himAlaya pradezamAM thatI pachaDe guchavALA cazma vi. [sa. varma)prA. rUma + gu. "Da' svArthe ta. pra, vALavALI eka jAtanI sapheda gAya pachI vi.] cAmaDA jevuM, jhaTa taTe ke phATe nahiM tevuM. (2) camarI strI, siM, cAmarikA prA. rAmariHI] camarI gAyanA (lA.) kaMjasa, kRpaNa, karapI ['camaDI tuTa. pachaDAnA vALanI banAvelI chaDI. (ra) (lA.) gheDAnA vALanI cammaratoDa vi. jio "cammaDa' + "teDavuM." hiM] jAo banAvelI macchara vagere uDADavAnI chaDI. (3) resAvALI cammara jue "camara." kalanI maMjarI, (4) kulanI maMjarInA ghATanI rezama ke UnanI cammara-baMdha(dha) (-ba6,dha) ja e "camarabaMda(-dhI." banAvaTa camarabaMdI(-dhI) (-bandI,-dhI) ja "camara-aMdI(-dhI)." camara na. siM. rAmanava-> mA, cAmaraba-] (lA,) paMchaDAne cammA chuM. dezI UnanA vaNelA dorAnuM banAveluM jADuM pAtharaNuM 2010_04
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ thaya cara (-katha) strI. [jae 'carakavuM.'] pakSInI hagAra cara-kaTA vi.,puM. [jue cArA' + hiM, 'kATanA.'] DhAra mATe cArA kApI lAvanArA mANasa. (2) (lA.) halako mANasa carakaNa,-NiyuM vi. [jue 'carakavuM' + gu. 'aNa' phaeN. pra. + 'iyuM' ta. pra.] carakrayA karatuM, hagyA karatuM. (2) (lA.) bIkaNa, keAsI, Daraku, rakaNa caraNuM. na. [jae 'carakanuM' + gu. aNuM' kriyAvAcaka caya puM. [saM.] DhagalA, DhaMga, rAzi. (2) gaNitanI zreDhImAM najIka najIkanI saMkhyA vacce taphAvata batAvanArI sAmAnya saMkhyA, 'komana DineAmineTara.'(ga.) cayana na. [saM.] ekaThuM karavuM e, saMcaya, saMgraha caya-oDhI,-Ni(-NI) strI. [saM.] sarakhA taphAvatavALA caDatA ke UtaratA saMkhyA-krama, 'athimeTikala sirIjha,''eNthi-cara-kAla(-La) puM. [saM.] grahane eka aMzathI bIjA aMza meDikala pregrezana.' (ga.) upara jatAM lAgatA samaya. (jyeA.). (2) dinamAna jANavAmAM upAyarUpa eka samaya, (jyA.) carakAvavuM jue carakanuM'mAM. (2) (lA.) laI gayelA ke ApelA paisA pAchA kaDhAvavA carakAvuM jue 'carakavuM'mAM. cararmI puM. [saM.] guptacara, jAsUsa, 'DiTekTiva'. (ra) maithu karka tulA makara e cAra rAzie. (ye|.). (3) svAti punarvasu zravaNa dhaniSThA zatatArakA e nakSatre. (jyA.), (4) na. bhUmadhyarekhAthI yAgyetara aMtara. (yeA.) (seM. tatsama zabdomAM uttara pada tarIke 'phaeNnAra'nA artha; jemake 'jala-cara' 'sthala-cara,'nizA-cara' vagere) carara (-rala) strI. [jue 'caravuM.'] killAnI AsapAsanI khodelI khAI, (3) samudramAM be meAjAe vacce paDate nIcANavALA bhAga. (3) cala [anna cara puM. [saM. na] homa havana mATe rAMdheluM khali ApavAnuM cara" kri. vi. [ravA.] 'cara' evA avAja thAya ema caraka. puM. [saM.] jue 'cara' (gupta-cara), (2) I. sa. pUrve thayelA suprasiddha bhAratIya vaidyaka-zAstrI. (saMjJA.) carakaOM huM. zeraDI pIlavAnA kAlu, cicADe. (2) cakalilunI ramata, kheAbillu carakI strI. nAnA saMghADo. (ra) sukAnanA eka bhAga. (vahANa,) carakI(-khI)| puM. [jue 'carakhA.] kapAsa leADhavAne saMcA, carakhA. (padmamAM.) (ra) saMghADA, kharAda carakuM<-khuM) vi. saheja tamatamuM tathA kaDachuM. (2) cimaLAyeluM, cimADAyeluM pra.] vAraMvAra carakathA karavAnA rega carakahyuM? vi. [jue carakavuM' + gu. 'aNuM' ka vAcaka kR pra] jue 'carakaNa.' mel _2010_04 caracavuM vaNavAnA pATalA, cakalA, ADaNI carakavuM .kri. [vA.] (pakSInuM) hagayuM. (2) pakSInI jema TukaDe TukaDe nama hagavuM. [carakI nA(-nAM)khavuM (rU.pra.) lIdhelA paisA anicchAthI parata karavA] carakavuM bhAve, kri. carakAlavuM ke,, sakri carakha-pUjA srI. [aspaSTa + saM.] (lA.) eka prakAranI zivajInI pUjA [vibhAga cara-khaMDha (-khaNDa) puM. [saM. va + saM.] hema-havananA carune carakhA-verA puM. [jue 'carakhe!' + 'verA,'] carakhA-cakaDALa calAvavA upara levAmAM AvatA karke letI. (2) z kAMtavAnA carakhA calAvavA uparanA levAtA ve carakhA-saMgha (-sauM) puM. [jae 'carakhA' + saM.] carakhA calAvanArAenI maMDaLI carakhiyuM vi. [jue carakhe!' + gu. iyuM' ta.pra.] carakhAte lagatuM. (2) carakhAnA kArakhAnAmAM-milamAM kAme jatuM carakhI strI, [jue 'carakhA' + gu. '" skrIpratyaya.] nAnA carakhA. (2) pavana-cakrI carakhI) jue 'carakI.' carakhuM jue 'carakuM.' carakhA huM. [phA. cakheMhuM] sUtara kAMtavAnuM yaMtra, reMTiyeA. (2) kapAsa leADhavAnuM yaMtra. (3) saMghADA, kharAda. (4) cakaDALa, phajeta-phALakA. [. calAvavA (rU.pra.) pAtAnA kAmamAM lAgI rahevuM. (2) khA khA karavuM. setAnI carakhA (rU.pra.) yAMtrika vAhana] caravuM dvArA.] DhAra cAravAnI caraka-bharaka kri. vi. [ravA.] sahejasAja charakA kare ema carakarA puM. hAthInA mahAvata pAse rahenAre nAkara carakalaDI srI. [jue 'carakalaDuM' + gu. I' srIpratyaya.] cakalI. (padyamAM.) [cakaluM. (padmamAM.) carakalaDuM na. [jue 'carakaluM' + gu'svArthe ta, pra,] carakaliyuM na. e nAmanuM eka dhAsa carakalI strI. [jue 'carakaluM'+ gu * I ' srIpratyaya.] cakalI (pakSI). (2) (lA.) reMTiyAmAM AvatA lAkaDAnA nAnA TukaDA. (3) DeMsI, cAMpa. (4) nAnI kalaDI. (5) pANInI cakalI carakaluM na. [jue 'cakaluM'(pakSI;)ra'nA prakSepa.] cakaluM (pakSI) caracaravuM .kri. [jue 'cara cara,'nA.dhA.] 'cara cara' evA carakaluMOM vi. [jue 'carakanuM'+gu. 'j' kR.pra.] jae'carakaNa,' carakalA puM. jio carakaluM ''] carakalInA nara (pakSI), caklA, (2) cAmaDAnA ke lokhaMDanA kesanA mAsa upara laTakAvavAmAM AvatA lAkaDAnA kANAvALA badAmanA AkAranA TukaDA 'caracaranuM'+ gu. 'I' rR. pra.] (la.) carakalAra huM. ei cakaleA;' ra'ne| prakSepa.] roTalI vagere caracavuM sa. kri. [saM. vac', arvAM. taddbhava] carcA karavI, caraMga na. e nAmanuM eka zikArI pakSI caragaNu (-Nya) zrI. [ja jamIna, gocara cara-cara (caraya-caraya) strI. [ravA.] 'cara cara' eve| avAja, (2) (lA.) dhImI khaLatarA. (3) kri. vi. evA avAja thAya ema avAja thavA. (2) (lA.) baLatarA thavI, caracarAvavuM ke., sakri [caravuM e caracarATa puM. jio 'caracaravuM' + gu. 'ATa' pra.] caracaracarAvavuM ja e caracaravuM'mAM, [baLatarA caracarI zrI. [ja
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ caracAvatuM 784 capa vicAravinimaya karavo. (2) lepa kara, kharaDavuM, lagADavuM. caraNapAdukA strI. [saM.] cAkhaDI (3) lepa karatAM pUjana karavuM. caracavuM karmaNi, kri. caracAvavuM caraNa-prakSAlana na. siM] paga dhovAnI kriyA che., sa. kri. caraNa-bhUmi strI. [saM.] vicaraNa karavAmAM AvatuM hoya te caracAvavuM, caracavuM ja "caracavuM'mAM. jamIna, haravA-pharavAne bhU-bhAga cara- ti na. siM. 1 3] AkAzamAM pharatuM lAgatuM te caraNa-mardana na. [saM] paga dabAvavAnI kriyA, paga-caMpI te jati ke prakAzita padArtha (ja.) caraNa raja strI. [+ saM na na] guru AcArya vagere kyAM cara paM. [cAra-caraDa' e Dipe praga] cAra jyAM cAle tyAMnI dhULa. (2) (lA.) dAsa, sevaka [.vI caraDha2 ki. vi. [ravA.] "araDa" evA avAja thAya ema (rU. pra.) bhAvapUrvaka namana karavuM] (lugaDuM kAgaLa vagere phATavAne temaja cAmaDAnA navA joDA caraNa-reNu strI. [saM., .] e "caraNa-raja.' vagerenA) caraNa-vaMdana (-vandana) na. [saM] guru AcAryo vagerenAM cara(-)kiya na. [ravA.]UbhI goTalI upara ADI goTalI caraNamAM karavAmAM AvatA namaskAra rAkhI banAvavAmAM AvatuM eka ramakaDuM caraNavuM a, kri. [ravA.] duHkhane bhAnanI ke abhAna avasthAmAM cara(6)kiya . [ravA.] be lAkaDAM sAmasAmAM ghasI UMhakArA kara. (2) UMdhamAM dAMta kacakacAvavA. (3) dilamAM arina utpanna karanAruM yaMtra baLavuM. (4) sa. ji. DAma devA. caraNavuM bhAve., karmaNi, caraka chuM. [jue "caraDa' + gu. ' svArthe ta. pra.] caraDa kri. caraNAvavuM che.. sa. kri. thaI phATavAno ke cirAvAno avAja, (2) (lA.) dila cirAI caraNa-vedha chuM. [saM.] hAthanI sahAya vinA kevaLa pagathI jAya tevI lAgaNI, dhrAsake nizAna tAkavAnI kriyA cara caraDha kri. vi. [4 "caraDa."--dvibhava.] juo "caraDa.' caraNa-sevA strI. [saM.] e "caraNa-mardane." cara huM sa. ke. jio "caraDa - nA. dhA.] "caraDa" avAja: caraNa-sthAna na. [saM.] paga mUkavAnuM ThekANuM thAya ema cIravuM-phADavuM. carAvuM karmaNi, kiM. carAvavuM caraNasparza puM, na., ba. va. [, .] jue "caraNaD., sa. ki. parasa." [kaMda, pAdAkuLa chaMda. (piM.) cara chuM. mATI meTa kaLaza, meTuM kalaDuM, kalA, kuraDe caraNAkula(La) . [sa.) seLa mAtrAne eka mAtrAmeLa caDhAvavuM, carAvuM o "caraDavuMmAM. kaNasalAM caraNagata vi. [saM. vALa + mA-fra] guru ke AcArya yA caratAM na., ba. va. ['caraDuM 21.] dANA kADhI lIdhA pachInAM devane zaraNe AvI raheluM carakiyuM ja "caraDakiyuM.' caraNAja na, [saM. varI + ma7] e "caraNa-kamala.' carakiye jue "caraDakiye.' caraNabharaNa na. si. varaLa + mA-maraNa]. paganuM ghareNuM caraNa puM, na. si.] paga, TAgo, TAMga. (2) padyanA leka caraNAmRta na. [sa. vaLa + gamatuM] guru AcArya ke devanAM ke kaDInA cAramAMne pratyeka pAda, tUka. (3) cotho bhAga, caraNenuM pUjana karyA pachI evuM prasAdI pANI vagere pravAhI. kenTa." (ga.) (4) zALA (kula) (u.va.) [ karavAM, (2) gaMgA yamunA vagere pavitra nadIonI reja 0 dharavAM (.pra.) padharAmaNI karavI. 0dharIne besavuM (-besavuM) caraNAraviMda (-vi)na. [saM. vALa + maravai] jue "caraNa(rU.pra.) zaraNe jaI rahevuM. nI raja (rU. pra.) dAsa, sevaka. kamala." [aDadho bhAga 0 5kaDavA (rU.pra.) zaraNe javuM. 0 sevavA (rU..) zaraNe caraNArdha kuM. [saM. vALa + martha] vi.] padyanA pAda ke caraNane jaI sevA karavI. teNe dharavuM (rU.pra.) sepavuM. -Ne 5vuM, caraNAvavuM, caraNavuM jae "caraNavuM'mAM. - lAgavuM (rU.pra.) zaraNe jaI rahevuM caraNAMbuja (-NAbuja) na. [saM. vaLa+ avuna] juo "caraNacaraNa na. siM. pharavuM e. (2) caravAnI jagyA, gocara. kamala.' (3) caravA padArtha, ghAsa-cAro [pada-kamaLa caNiyo . siM, 22 ->prA. vaLag-], caraNuM , caraNa-kamala(-La) na. [saM.)(kamaLanA jevuM) sukemaLa caraNa, Ne puM. [sa. vaLah->prA. rAma-; ja, gu.] strIone caraNa-gata vi. [saM.] caraNamAM AvI paDeluM ke raheluM nIce aDadhe deha DhAMkanAruM kapaDuM, caNiye, ghAgharo caraNacihana na. [saM.] paganA paMjAmAMnuM te te nizAna. (2) caraNeka na. [saM. gharaLa + 32] e "caraNAmRta(1)." dhULa mATI kAdava 5ththara vagere upara paDelI paganA paMjAnI chApa capaNa (-ya) strI- [saM. sthaLa > karapaNu dvArA] (lA.) caraNa-TappaNI strI. [+jue "TipaNI.'] pAdaTIpa, "phaTa- cIkaNApaNuM, cIkAza. (3) kaMsAI, kRpaNatA [Adata neTa" (2. vA.). carapaNa-DhA (kaccha) puM, ba.va. [ + ja "vaDA.'] kaMjUsAInI caraNatala(La) na. [sa.] paganA paMjAnI nIcenI sapATI carapaNuM vi. [ja caraparNa' + gu. 'uM' ta. pra.] kaMjusa, caraNa-kaya na., thI strI, [saM.] beu caraNa, beu paga kRpaNa, karapI [avaguNa jenArAM caraNa-parasa na., ba. va. [saM. + , arvA. tabhava; cApAM-narapAM vi., na., ba. va. jie "carapuM,'-rbhAiva.] (lA) 5., mAMthI na., ane ba. va.] guru.AcArya vagerenAM caraNanAM carapI vi. [o "karapaNa"nA "karapI' dvAra.], 5 vi. jio taLAne sparza carapI' + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] kaMjUsa, kRpaNa, karapI caraNa-paMkaja (-56 ja) na. [saM] juo "caraNa-kamala." carape 5. hokAnI calamamAM devatA bharyA pachI ene DhAMkavAnuM 2010_04
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ carakuMDanuM pataruM, saraphe caravuM sa. kri. [ravA.] ThapakA dhruve, vaDhavuM, laDavuM. carakALuM karmaNi, kri, carAvavuM pre., sa, kri carATa puM. [jue caraphaDavuM' + gu, ArTa' rR. pra.] carakaDavuM e, gussAnI khelacAla, caDaphaDATa carAvavuM, carakuMDALuM jue 'caraphaDavuM'mAM. carakhI strI, [phA.] prANIonA zarIramAMne cAmaDInI aMdara snAyuemAM rahelA dhI jevA padArtha. [. karavI, . karavI (rU. pra.) madathI bIjAne herAna karavuM. . caDha(-)vI, 0 vadhavI (rU. pra.) abhimAna AvavuM, maDha Avave] carabIxdAra vi. [phA.] carabIvALuM. (2) (lA.) madamasta, abhimAnI, gIluM cara-bhakSa zrI. [rsa, graha-nakSa] hema havana yajJa vageremAM nivedita prasAdI khAvI e. (2) lagnavidhimAM kaMsAranuM prAzana karavuM e carabaDhavuM ja 'caDhalaDavuM.' carabhaDhAvuM karmaNi, kri. carabhaDAvavuM ke., sa. kri. ['caDabhaDATa.' carabhaDhATa puM. [jue 'caralaDanuM" + gu. ATa' rR. pra.] jue carabhaDAvavuM, carabaDAvuM jue 'caralaDavuM' -'caDabhaDavuM'mAM. carama'* vi. [saM.] chelluM. (ra) UMcI kakSAe raheluM carama+ (7) na. [saM. miM > kama' dvArA] karamiyuM, kRmi carama-paMthI (-5thI) vi. [saM., puM.] meAkSanA mArga tarapha gati karanAruM [bAMdhakkeDa, kaeNpremAijha' carama-saMdeza (-sandeza) puM, [saM.] AkharI saMdezA. (2) caramAli(-Li)cA puM. harijana kAmanA eka deva caramiyuM na, siM, nrusi~> 'karama' + gu. 'iyuM'* svArthe ta. pra.] karamiyuM, kRmi carame puM. tamAkunA pAkamAM AvatA e nAmane eka rAga cara-yAga puM. [sa.] ravivAre maMgaLavAre budhavAre zukravAre ane zanivAre anukrame pUrvASADhA Ardra vizAkhA rAhiNI maghA ane mUla nakSatra Ave tene yAga. (jyA.) carara, 02 kri. vi. [ravA.] 'carara' evA avAjathI cara-rAzi strI. [saM., puM.] meSa karyuM tulA ane makara e dareka rAzi. (jgyA.) carala na. e nAmanuM eka jhADa caravaDhavuM jue 'carakuDavuM.' caravaDhAvuM karmaNi., caravaDhAvavuM pre., sa. kri. ['caraphaDATa.' caravaDhADha huM, [jue caravaDavuM' + gu, 'ArTa' rR. pra.] jue caravaDhAvavuM, caravaDhAvuM jae 'caravaDanuM'mAM. caravaDI kra. vi. [ravA.] jhaTa, jaladI, utAvaLe caravA puM. [jae 'caravA' + gu, 'Da' svArthe pra.] ja [karavAnuM sAdhana, cavANu caravaNa puM. [jue 'caravuM' + gu. aNu'TTa, pra.] cAre caravala (-ca) strI. eka prakAranI vela caratraleA puM. paheravAnuM eka jAtanuM kapaDuM, ceAla-paTA caravaLavuM . kri. [ravA.] kAMI karavA mATe talapApaDa thayuM. (ra) (lA.) manamAM kheMcyA karavuM. caravaLAvavuM pre., sAkri caravaLATa puM. jio 'caravaLanuM'+ gu. 'ATa' bru. pra.] caravaLavAnI kriyA 'caravA.' phA.50 _2010_04 85 carANa caravaLAvavuM jaA 'caravaLavuM'mAM, caravAI zrI, [jue 'caravuM' + gu. 'AI' rR. pra.] carAvavA javAnuM mahenatANuM, carAI [karanArA, rAvata carabA-dAra puM. [jue 'caraNuM' +phA. pratyaya.] gheADAnI cAkarI caravAcA huM. [jue 'caravuM' dvArA.] DhAra carAvanArA, gAvALa cara-vIMgaDuM vi. AravItaruM, tAkAnI caravI strI. [jae 'caru'+ gu. 'I'srIpratyaya.] DhaLatA peTALavALuM tAMbA-pittaLanuM jarA paheALA meDhAnuM vAsaNa, degaDA caravuM a. kri. [saM., tatsama] cAlavuM, pharavuM. (A arthamAM gu.mAM bhAgyeja vaparAya che). (ra) (lA.) sa. kri. jamInamAM UgeluM ghAsa dAMtathI karaDI khAvuM (pazuenI e kriyA). (3) (lA.) raLavuM, pedA karavuM. (e (2) (3) arthamAM sa. kri. che, paraMtu bhU. rR. kartari prayAge: 'dhoDo carcA,') carAvuM karmaNi, kri. cAravuM che., sa, kri. carAvavuM punaH pre., sa. kri. [carI khAvuM (rU. pra.) raLI levuM, kamAI levuM. (2) lAMca ruzavata levI. (3) paragamana karavuM] caravaiyA puM. [jue 'caravuM' + gu, 'aiyA' rR. pra.] carAvavA laI janAra gAvALa, caravAye caravA puM. [saM. cA-> prA. ramama-] jae 'caravaDA,' carasa` puM. bhAMga athavA gAMjAnuM lIlA-pILA raMganuM sattva, (ra) (lA.) vyasana, casakA. (3) tIvra icchA, [. lAgavA (rU. pra.) tIvra icchA thavI] banAvelA moTA thelA carasa puM. kUvAmAMthI kAsa dvArA pANI kADhavAnuM cAmaDA yA leAkhaMDanuM sAdhana. (2) bheMsa khaLa vagerenA cAmaDAmAMthI [pIvAnuM aMdhANI carasa-khAja vi. [jue carasaI' + phA. pratyaya.] carasa cara-saMskrAra (-saMskAra) puM. [ saM. ] sUrya tathA tArAonA udayAsta kADhavA karavA paDatA gANitika eka saMskAra. (jyeA.) carsI vi. [jae carasa, + gu. 'I ' ta.pra.] carasa pIvAnuM vyasanI carasIae puM. [jue carasa, + gu. 'I' ta. pra.] kAsa hAMkanAra majUra, kAsiye [(2) caranAruM (DhAra) carakuM (carantu) vi. [phA. 'carandaha'-caranAruM] pharyA karanAruM. carAI zrI. [jue 'cAravuM' + gu. 'AI' rR. pra.] carAvavA javAnI kriyA. (2) carAvavA laI javAnuM mahenatANuM (beu mATe 'carAmaNa,-NI") sthAvara carAI-verA puM. [+jue verA.'] Dhara sarakArI jamInamAM caravA jAya ene aMge levAmAM AvatI sarakArI kSetarI carAu vi. [jae 'caravuM' gu. A' TTa, pra.] DhArAne caravA mATe alAyaduM rAkhavAmAM AveluM (bIDa ke evI jamIna) carAcara vi. [saM. var+ 2] cetana ane jaDa, jaMgama ane [(2) peAtiyuM, phALiyuM carADhiyuM` na. [jue cIrA' dvArA.] phaDAsiyuM, phADa, cIrA, carADhiyuM? na. DAma devA e [garviSTha caDhiyuM vi. zarIramAM jADuM. (2) (lA.) abhimAnI, carANu na. [jae 'carAvuM' + gu. 'aNa' kuM. pra.] caravA mATenI jagyA, gaucara, care, pAzcara-laeNnDa', (2) jae carAI ' (3) samudra-kAMThAnI mIThuM pakavavAnI jagyA
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ carAmaNa 786 carcaka carAmaNa na., paNa strI. [juo "caravuM" gu. "AmaNa,-' jamIna, gaucara, care, carANa, pAzcaralaeNnDa' carAvavAnI kriyA. (2) carAvavAnuM govALane ApavAnuM cariMda (carinda) na. e nAmanuM eka pakSI mahenatANuM, carAI carI . [ja caravuM" + gu. I' ku. pra.] Dhorane cAra cAla na. e nAmanuM eka pakSI mATe vAvelo pAka. (2) UbhuM thavAtuM na hoya tevA herane carAvavuM, carAvuM e "caravuMmAM. UbhuM rAkhI cAro caravA mATenI karavAmAM AvatI lAkaDAnI caraLa vi. pramANa karatAM vadhAre UMcuM, ubheDu. (2) sparza mAMDaNI ke bheMkavAnI asara na thAya tevuM, baheruM khoDa carI a. [saM. ) prA. rimA-] mAMdagI jevA prasaMge carAnuM vi. jio "caravuM' + gu. ALuM" ka. pra.] caranAruM. dadIe khAvA-pIvAmAM pALavAnI parahejI, karI (2) (lA) na. pakSI carotara juo "caritara." carAMtara (carAntara) na. siM. 22+ ajara] viSuvavRttathI uttara cara 5. siM.] homa havana vageremAM hemavA mATe rAMdheluM ke dakSiNe sUryodaya thAya teTalA samayanuM aMtara. (ja.) dhAnya. (2) (lA.evuM dhAnya rAMdhavA mATenuM degaDA jevuM caroza (carcA) 5. '[. vara+ erI] koI paNa sthaLanA vAsaNa, (3) seve sAmAnya degaDe. [0 caha(hA)vavA (u.pra.) akSAMzane kAraNe AkAzIya padArthane dainika udaya-asta jamaNa ApavuM. [caru, degaDI (rAMdhavAnI) samayamAM mAluma paDI Avato taphAvata, caranuM kANAtmaka caraDI strI. jio "caruDo' + gu. "I' strI pratyaya.] nAne svarUpa. (ja.) cara paM. jio saM. vaha + gu. "DuM' svArthe ta...] meTo carita na. [sa.] AcaraNa, vartana, vartaNUka. (2) jIvananI degaDe. (2) mATI lo, carevaDo ghaTanAnuM khyAna, jIvana-caritra, jIvanI ca-pAtra na. [saM.] hema havana vagerene mATe homavA pakavacarita-kAra vi. [saM.] jIvana-caritanuM sarjaka (lekhaka kartA vAnA dhAnyanuM vAsaNa hivikhyAna khAvuM e, cara-bhakSa carita-kIrtana na. [sa.] AcaraNanAM guNagAna. (2) jIvanInuM cara-bhakSa ., akSaNa na. [saM.] homa havananuM prasAdIrUpa nirUpaNa hoya che te puruSa, "hIro" cacA(-dA)Ta ja "caDecATa." carita-nAyaka chuM. [saM.] jenuM jIvana carita lakhavAmAM AvyuM jIre (2)vuM a.kri. [2vA,] "cararara' evA avAjathI phATavuM. caritanAyikA sI. [sa.] carita-nAyakanI patnI, "hIreIna' (2) (lA.) dhrAsako paDa, kALa paDavI, caraDakA tha. carita-nirUpaNa na. [saM.] jIvana-caritanuM khyAna care(rA)vuM bhAve,kri. careDA(rA)vavuM che, sakri. carita-rI)tara na. [saM. caritra, arvA. tadabhava](lA.) pAkhaMDa caDhAra)., -DhI [e "careDa(-2)yuM' +gu "ATa' bhareluM vartana. (2) camatkAra bhareluM bhUta-pizAcanuM vartana ku.pra.] "cara cara' evo avAja. (2) (lA.) dhrAsake, phaLa, caritanya vi. [saM.] AcaravA gya, AcaravA jevuM carita-saMgraha (-sagraha) paM. [saM.] jIvana-caritane saMgraha, caDhA (rA)vavuM, care(rA)vuM ja "careDavuM'mAM. caritAvalI caDI strI. dhAri, nIka [ghAsa, phALa, caraka caritArtha 5. siM. varita + martha] vAstavika artha, khare artha, caDe kuM. jio "careDavuM' + gu. "e" ka. pra.] (lA.) bhUtArtha. (2) anuvAda, pArAjha' (na. la.). (3) vi. caravuM ja "careDavuM." vAstavika arthavALuM, kharA arthavALuM, sArthaka carerATa jue "careDATa." caritArthatA asI. .] vAstavika hovApaNuM careravavuM, carAvuM e "careDa(-2) mAM. caritAlekhana na. [saM. varita + mA-q] jIvanInuM citraNa, carI muM. [ja "caravuM' + gu. "e" ka. pra.] Dhorane caravA carita-nirUpaNa [jIvana-caritAne kramika saMgraha mATenI jamIna, gaucara, cariyANa pAzcara-lenDa caritAvali-lI,-La,-LI) strI. si. carita + mAvaLi(strI)] coTe 5. [sa. rara-->prA. varadyuma-] jaina sAdhu caritra na. siM.1 AcaraNa, vartana, vartaNuka, cAlacalagata. sAvIne keDathI nIcenA bhAgamAM paheravAnuM vastra. (jena.) ("jIvana-carita" artha "caritra'ne .mAM nathI., guja.mAM carotara na. [saM. vatahAra (rAta) - 104 gAme samUha ja e vyApaka thayo che.) >prA. vAha) madhyayugamAM 104 gAmonA samUhane caritrakAra vi. e "carita-kAra.' ekamarUpa pradeza-mahI ane vAtraka nadIo vacce phaLadrupa caritra-kIrtana na. jao "carita-kIrtana." pradeza (madhya gujarAtane). (saMjJA.) caritra-nAyaka puMjao "carita-nAyaka." carotariyuM vi. [ja "catara' + gu. IyuM' ta...] carecaritra-nAyikA strI. jue carita-nAyikA." tarane lagatuM, carotaranuM cAra-nirUpaNa na. jao "carita-nirUpaNa.' carekharI vi. [e "catara' + gu. " ta...] ja caritra-saMgraha (sagraha) pR. jo "carita-saMgraha.' carotariyuM." (2) vi, strI. caretaranI lokabolI. (saMjJA.) caritrAlaya na. [+saM. mA-] "repharmeTarI' (da. bhA.) carotaruM vi. [ja "carotara' + gu. ' ta.pra.] jAo caritrAlekhana na. jao "caritAlekhana." catariyuM.' [dharmane te te peTA-saMpradAya caritrAvali-lI,-Li-LI) zrI. ja e "caritAvali, -lI)." carca na. [.] khristI dharmanuM devaLa, girajA-ghara. (2) khristI cariyANa na. [ ja caravuM" dvArA ] Terane caravA yogya carcaka vi. [4] carcA karanAruM caDo 2010_04
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ cala-keMdra carcana carcana na. [saM.] carcA-vicAraNA. (2) lepa, lepana carca-yADhapuM. [aM.] khristI-devaLanI AsapAsanI vADa ke vaMDIthI vALI lIdhelI khullI jamIna. (2) khristIonuM capeTA-pachI strI, [sa,] bhAdaravA sudi chaThanI tithi. (saMjJA.) carma na. [saM.] cAmaDI, tvacA, khAla, (ra) (chUTuM pADeluM) cAmaDuM, khAlaDuM. (3) DhAla kabrastAna carcarI strI, [saM.] madhyakAlanI apabhraMza geya racanA, (2) puM. e nAmanA eka tAla, jhapatAla. (saMgIta.) carcavuM sakri. [saM. varSa -tatsama] carcA-vicAraNA karavI. (2) lepa karavA, cApaDavuM, kharaDavuM, lagADavuM. carcAnuM karmaNi, kri. carcAvavuM pre., sakri carmakAma na. [saM. + z2aA kAma, '] cAmaDAnuM kAma, cAmaDAnA vividha padArtha anAvavAnuM kAmakAja carma-kAra vi., puM. [saM.], rI* puM. [saM., puM.] cAmaDAMnI saphAI karanAra, camAra. (2) joDA sIvavAnA dhaMdhA karanAra, meAcI carmakArI strI. [saM.] camAraNa, (2) meAcaNa carma-kAryuM na, [sa,] cAmaDAM sAz karavAnuM kAma, carma-kAma carcA srI, [saM.] maukhika vicAra-vinimaya, vicAronI Apa-carma-keza(-Sa) puM. [saM.] cAmaThAnA caeNleA. (2) vRSaNanAM e le. (ra) lepa, kharaDa, lagAva. [. karavI, . calAvavI (rU.pra.) aMdaranAM paDeAmAMnuMuparanuM paDa [che te) AMkha vicAra-vinimaya karavA. (ra) TIkA ke niMdrA karavI, kUthalI carmacakSu srI. [rsa nannum na.] (prANIenI joI zake karavI] carmapatra huM. [saM., na.] lakhavAnA kAmamAM Ave tenuM gheTAnuM kamAveluM cAmaDuM. (2) cAmaDAnA jevA majabUta kAgaLa carmamaya vi. [saM.] cAmaDA-rUpa, cAmaDAnuM carma-ga puM. [saM.] cAmaDInA roga carma-vAdya na. [saM.] jene cAmaDuM maDheluM che tevuM vAdya (tabalAM mRdaMga Dhola Dholaka Da vagere) [pANI carma-vAra na. [saM.] cAmaDAnI bekha ke cAmaDAnA kosamAMnuM carma-vikAra huM. [sa.] cAmaDI uparanA rogathI thatI vikriyA carma-vidyA strI. [saM.] cAmaDAM keLavavAnI vidyA carmavidyA-vizArada vi., puM. [saM.] cAmaDAM keLavavAnI vidyAmAM kuzaLa mANasa carma-zAlA(-LA) strI. [saM.] cAmaDAM keLavavAnI jagyA, 'TaeNnarI' carma-veSTana [saM.] cAmaDInuM baneluM AvaraNa. (2) era (garbhAzayamAMnI) carmAlaya na. [saM. va + ] jue 'carma-zAlA.' carcA zrI. [saM.] hilacAla, gati, (2) AcaraNa, vartana carcA-pariSaddha chuM. [sa.] kAI paNa eka niyata sthAna upara na rahetAM pharatA rahevAnuM vrata. (jaina) [(lA.) manana caNu na., traNA strI. [saM.] cAvavuM e, vAgALakhuM e. (2) caNIya vi. [saM.] cAvavA jevuM, carvitanya, carca arjita vi. [saM.] cAveluM [(lA.) punarukti, piSTapeSaNa carcA-sabhA.'catrita-carvaNana. [saM.] cAvaluM karI cAvavuM e. (2) carviMtatrya, caS vi. [saM.] jue 'cavaNIya,' caNI strI. [saM.] kulaTA strI cala (-1) vi. [saM.] gatimAM rahenAruM, halatuM, hAlatuM, cADhyA karatuM, asthira. (ra) khaseDI zakAya tevuM, jaMgama cala ke. pra. [hiM. calanA'nuM AjJA., bI.puM., e. va.] cAla, gati kara, heMDa carcA-kAra vi. [saM.] meDhethI vicAra-vinimaya karanAruM carcA-kSetra na. [saM.] vicAra-vinimayanA viSayanA vyApa ke vistAra pra.] carcA-carcA zrI. [jae 'carcavuM,'-dvirbhAva + gu. "5" '. carcA karyA karavI e, vAraMvAra karavAmAM AvatI carcA-vicAraNA carcA-patra na. [saM.] phrAI paNa viSaya ke vicAra vartamAnapatramAM rajU thatAM ke rajU karavA carcAnA muddo rajU karatA chapAtA patra carcApatrI vi. [sa., puM.] carcApatranuM lakhANa lakhI mekalanA carcA-paddhati zrI. [saM.] vAdavivAda-carcAvicAraNA kaI rIte GA karavI enI nakkI karavAmAM AvatI rIta carcA-pariSada zrI. [saM. .var] carcA karavA mATe maLelI ke maLavAnI sabhA, carcA-sabhA, 'seminAra' carcA-pAtra vi. [saM., na] vAdavivAda ke carcA-vicAraNA karavA jevuM, carca [mukhya hoya tevuM carcA-pradhAna vi. [ saM, ] jemAM maukhika vicAra-vinimaya carcA-baMdhI (-baMdhI) strI. [saM. carcA + juo baMdhI.'] maukhika carcA karavAnI aTakAyata, 'klA-jhara.' [nI darakhAsta (rU.pra.) sabhAmAM vadhu samaya carcA cAlatAM koI paNa sabhya taraphathI have carcA AgaLa na karavA vize sukAtI darakhAsta, 'lAjhara-mezana' carcA-maMDala(-La) (-maDala,-La) na. [saM.] jue carcA/yukta vi. [x.] carcAvALuM carcAvavuM jae 'carcavuM'mAM. [phTezana' carcA-vicAraNA strI. [saM.] vicAra-vinimaya, salAha, 'kansa carcAvuM jae carcanuM'mAM. ['seminAra' carcA-satra na. [sa.] carcA karavAnA niyata samayanA gALA, carcA-samAja puM. [saM.] carcA karanArA leAka-samUha, 'DieTiMga seAsAyaTI' (meA.ka.) [maMDaLI carcA-samiti * srI. [saM.] carcA-vicAraNA karanArI nAnI carcAspada vi. [saM. carcA + mApava na.] jue 'carcA-pAtra.' carcita vi. [saM.[ jenI carcA-vicAraNA karavAmAM AvI che. tevuM. (2) jene lepa karavAmAM AnyA che tevuM. (3) (lA.) niMdita carca vi. [sa.] carcAspada, carcApAtra, carcA-vicAraNA karavA jevuM. (2) lepa ke kharaDa karavA jevuM. (3) (lA.) niMdavA ceAgya _2010_04 d. calaka-calANuM na. [jae cAlavuM' + calANuM,'], calaka calAmaNI strI. [jae 'cAlavuM' + gu. 'AmaNI' rR. pra. pUrva zabdane dvirbhAva.] (lA.) e nAmanI eka ramata cala-karNa puM. [saM.] pRthvIthI te te grahanuM svAbhAvika aMtara. (jyeA.) cala-ketu puM. [saM.] dhUmaketu cala-keMdra (kendra)na. [sa.] je sthitimAM rAkhavA mAgiye te sthitimAM rahenAruM keMdra-biMdu. (ga.)
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ calagata calAna calagata tya) zrI. jio "cAla dvArA] vartaNaka, vartana nziyala kekabulasa" ("cAla-calagata" (-calagatya) e joDiyo proga) calana-kriyA strI. [saM.] cAlavAnI kriyA, hilacAla, gati cala cala ke. pra. [ja "cala,dvirbhAva.] cAlatA thA, ghara calanayukta vi. [4] gatimaya, "DAyanemika (A. bA.) thA (tirakAramAM ke arucithI) calana-zakti strI. [4] cAlavA-pharavAnuM baLa calacitta vi. [saM.] asthira cittavALuM, caMcaLa manavALuM calana-zAstra na. [saM.] gativALA padArthonA viSayanuM zAstra, calacitta-tA strI. si.] calacitta hevApaNuM gatizAstra, "hAyanemikasa' (na. .) [gatizIla calacitra na. [sa.] "sinemA," "mUvI" calana-zIla vi. [sa.] cAlatA-pharatA rahevAnA svabhAvavALuM, calacitra-paTa, - pu. [saM.] sinemAne paDado (jenA upara calana-nya vi. [saM.] calaNamAMthI naSTa thayeluM, "ensalITa' citronI pratikRti paDe che.), "sinemeTogrApha (da. bhA.) [samIkaraNa. (ga) calacitra-paddhati strI. [sa.] citrapaTa upara sinemAnI rIte calana-samIkaraNa na. [saM.] satata badalAtI saMkhyA saMbaMdhI citro batAvI zikSaNa ApavA prakAra calanAtmaka vi. [sa. vana + Ataman + ] cAlI-pharI zake [sa. vItra, sIdhathI e calacitra' tevuM, gatizIla, jaMgama, cala [sthiratA (rA. dA. zukala). calanA bhAva 5. [sa. skana + 4-mAva] cAlavA pharavAne abhAva, calA strI. e nAmanuM eka jhADa calama (-mya) strI. [phA. cilama] agninI madadathI tamAku calAvavuM ja e "calaTAnuMmAM. pri., sa. ki. gAMjo vagerene dhumADe pIvAnuM sAdhana, gharI. (2) hokAnuM calAvuM a. kri. calita thavuM, pIgaLavuM. calAvavuM mATInuM cAhuM (jenA aMdaranA khAMcAmAM gaDAku bharI upara calaNa na. [saM. ghaTana>prA. vastrA, prA. tatsama] upaga devatA rAkhavAmAM Ave che.). [ gAMDiyuM (rU. pra.) saheja ke vyavahAramAM hovuM e. (2) rivAja, rasama, rUDhi. (3) ghelachAvALuM. 0 pIvI (rU. pra.) calama kaMkavI. phora (rU. pra.) sattA, dera, varcasa. (4) cAlatuM nANuM, calaNI nANuM, ekabIjA vacce jhagaDA karAvanAruM] [(ga) karansI." (5) sarakArI nANa-ciThThI. [taMgI (tagI) cala-rAzi-kalana na. [saM.] inTigrala kelakyulasa' (pa. ge.) (2. pra.) calaNa nANAM khaTI paDavAM. 0ne phugA (rU. pra.) calavavuM ja cAlavuM'mAM. khAsa karI kAgaLanI karansInuM khUba ja vadhI paDavuM (jenI cala-vAdI vi. [saM., pR.] parivartana karavAnA siddhAMtamAM mAnasAme sarakAra pAse eTalI kiMmatanuM sevanuM na hoya.). 0 nAruM, pheravAdI, pro-ceInjara' (A, bA.) bahAra (-bA:2) (rU. pra.) calaNamAMthI cokakasa sikkA ke neTa cala(La)-vicala(La) vi. [sa.] asthira, DagamagatuM rada karavAnuM. havega (rU. pra.) calaNI nANAMnI vadhaghaTa, vi cala(-La)vicala(La)natA strI, [] cala-vicalapaNuM tAra (. pra.) calaNI nANAMno phelA. 0saMkeca cala-vedha chuM. [] asthira padArthane uddezo nizAna tAkavuM e (-sakakoca) (rU. pra.) calaNane pharatuM aTakAvavAno prayatna] calAu vi. [ja e "cAlavuM' + gu. Au" ka. pra.] cAlI calaNI vi. [jae "calaNa + gu. "I' ta. pra.] calaNamAM zake tevuM (kAmacalAu' zabdamAM vadhu rUDha) -vyavahAramAM cAlu hoya tevuM, "karanTa." [0 kaTake (2. pra.) calakikhi )yuM na. jio "calAke(khe)' + gu. "yuM' ta. vecAya tevA dastAveja, haMDIpatra, calaNa dastAveja, calaNI pra.] calAkAne nAno TukaDe. (2) calAkAmAM padAthe rAkhI rakko, calaNI-lekha, calaNa huMDI)] bAMdheluM piTaluM, "pArsala" calatA-pujA kuM. [hi. "calatA' + phA. purja] (lA.) vyava- calA(e) paM. kApaDano corasa ke laMbacorasa TukaDe (jemAM hArakuzaLa, (2) gADariyA pravAhamAM taNAye janAra Isama copaDA vagere bAMdhavAmAM Ave.) calatI vi, strI. [hiM.] ATha mAtrAno eka tAla. (saMgIta.). calAkhAcahiyAre chuM. sahiyArAmAM ke vepArI maMDaLa mATe (2) pada ke kIrtananI chelI kaDIe tAlanI gatine vadhArI karavAmAM AvelI mAlanI kharIdI mUkavAnI khAsa haba (saMgIta.)[0 5kavI (rU. pra.) nAsI calAkhiyuM juo "calAkiyuM.' [nAno calAko, calAnI strI, jio "calAkho' + gu. "I' strI pratyaca.] cala-thATa chuM. [saM. + juo "pATa.] pheravavAnI jarUra rahe tevA calA o "calAke." eAchA paDadAvALo thATa (khAsa karIne satAra vAdanamAM). calAgAra na. [saM. sva + aTR] cAlatA padArthanI chabI (saMgIta.) [caMcaLa najaravALuM levAnuM yaMtra, kikeTa-kemerA" [ane sthAvara cala-daSTi DhI. [saM] caMcaLa najara, asthira naja2. (2) vi. calAcala vi. [saM. 8 + 5-] asthira ane sthira, jaMgama caladharma-tA strI. saM.] padArthanAM guNa-lakSaNanI asthiratA calANuM strI. jio "calANuM gu. "I' strI pratyaya.] nAnuM calamI vi. [saM., pR.] pitAnAM guNalakSaNanI asthiratA calANuM. (2) e nAmanI eka ramata dharAvanAruM calANI calANuM strI. [ja "calANuM," dvirbhAva.]e nAmanI calana na. [saM.hilacAla, gati navasArI tarapha ramAtI eka ramata calana-kalana na. [sa.] satata badalAtI rahetI saMkhyAnA vadhArAnA calANuM na. kAMThAvALuM pahoLA menuM vAsaNa, DAbariyuM. (2) pramANanI kiMmata gaNavAnI paddhati, zUnya-labdhi. (.) chAliyuM. (3) paDaghIvALuM kAcanuM evuM vAsaNa calanakalanavighA jhI. [.] calana-kalananuM zAstra, "Diphare- calAna na. [hi] jae "calaNa(5)." (2) bharatiyuM 2010_04
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ calAna-dAra calAna-dAra vi., puM. [phA, pratyaya] mAlanAM bharatiyAM rAkhatAra mANasa calAmaNI strI. [jae 'cAlavuM' + gu. 'AmaNI' rR. pra.] lagna-samAraMbha pUrA thaye kanyAvALA taraphathI varapakSane karavAmAM AvatI paherAmaNI caNA(-LA)yamAna vi. [saM., Atmane, varta, rR. nA AbhAsa mAtra, saM. mAM nathI.] calita thatuM, badalAtuM, halatuM calAvaNI zrI. [jue 'calAvavuM'+ gu. 'aNI' rR. pra.] bajAvaNI. (ra) sikko calAvavAnI kriyA calAvavuM, calAvuM jae 'cAlavuM'mAM, calAsana-doSa puM. [saM. 2 + mAsana-Dhova] sAmAyika karatI veLA UbhAM thaI bIje besavAthI thatA de. (jaina.) calAMtara (calAntara) na. [saM, caru + antar] parimANeAnA maDhyamAM athavA sthAnamAM thatA pheraphAra, 'veriyezana.' (ga.) calita vi. [saM.] sthAnathI khaseluM, caLeluM. (ra) (lA.) asthira magajanuM. (3) na. saMgItane eka alaMkAra. (saMgIta.) calita-kuMDalI(-LI) (-kuNDalI,-LI) strI, [saM.] grahonuM calana batAvanAra kuMDaLI, (jyA.) [che tevuM calita-vRtti vi. [saM.] jenuM mAnasika valaNa badalI gayuM. calitAvarAha puM. [saM. vRtti + aya-ro] saMcArI alaMkAra mAMhenA e nAmane eka avarehI alaMkAra. (saMgIta.) caliyuM na. [ hiM. cahalI ] cakalI jevuM eka nAnuM paMkhI, [-yAM uDhADhavAM (rU. pra.) pArkanuM khetaramAM rakhevuM karavuM. (2) navarA besI rahevuM. . na pharakavuM (rU. pra.) kAI nI paNa sarvathA avarajavara na hovI] . ca(-)jIka huM. [sa.] khAkhA, pAsa calUDI strI,, "huM na. nAnI chIcharI vATakI [vALuM cA puM. mATIne lATA, caraDavA, karaDA calethA, -dhA puM. tavethA. (2) [su.] kaDacheA caleMdriya (calendriya) vi. [saM. caru + dRndri] caMcaLa indriyAcalA 3.ma. [hiM. 'calanA',-ajJA., bI. huM., kha. 1,] cAleA, taiyAra thaI nIkaLA. (2) khaseA, dUra thA calAccA vi., puM. [saM. 2 + ujja dvArA] grahanI kakSAnA sUryanI pAsemAM pAsenA bhAga cale(-)(t) puM, meTA panAnA cAreka hAthanA TaMkA presa. (ra) jaina sAdhunuM kreDathI nIcenA bhAga DhAMkavAnuM vasra. (jena.) calI strI, [hiM.] cakalI cahaleAthuM na. varane paraNatAM agAu nimaMtraNa ApavA kanyApakSavALAnuM jAnIvAsamAM javuM e va catra juM., sI. metInuM vajana karavAnuM eka teluM ke janiyuM (1 ratInA 13555 cava ke TakA). (2) (lA.) AvaData, zakti, rAma. (3) DhaMga catraka huM. e nAmanA eka velA calacalanA sura (rU. pra.) ['cavacava' ekaleA vaparAtA nathI; enA kAI vAcika artha paNa jANIte nathI.] TUMkI TUMkI vArtAonA saMgraha. (2) nAnAM nAnAM subhASitAne saMgraha _2010_04 cavaNI (-)Dha vi. [ravA., sara0 'cinvarDa.']tADavA ke phADavA bhAMgavAnuM saraLa na bane tevuM cIkaTa [cavaDapaNuM cava(-01)DhAI zrI. [jue 'cavaDa' + gu. 'AI' ta. pra.] cavaDhA(-rA)vavuM jae 'cAvavuM'mAM. (ra) (lA.) lAMca ruzavata ApyA karavI. (3) baLajakharIthI kAma pharALyA karavuM cava u. vi. [jue cavaDa' + gu." svArthe ta. pra.] jue 'cavaDa.' [se che.) cava uN? na. haLatA aNIdAra dAMtAvALA bhAga (je jamInamAM cavA puM. luhAranuM eka ejAra, ghaNa ca-dAra vi. [ jae cAvavuM' dvArA + phA. pratyaya. ] cAvavAmAM svAda Ape tevuM, svAdiSTha paisAne) catranI strI, [hi.] jUnA cAra AnInA sikko (25 navA carAvavuM jae 'cavaDhAvavuM,' uparAMta 'cAvavuM'mAM. ca-varga puM. [saM.] varNamALAnA vyaMjaneAmAMnA tAlanya sparza vyaMjanAnA rUpanA 'ca' thI '-'sudhInA pAMca nya janAnA prakAra cavargIya vi. [saM.] ca'-vargane lagatuM, 'ca'-varganuM caliyuM, cavalu' vi. pAMpaNAmAM dhALA vALa thaI gayA hoya tevuM (mANasa) catrale(-LA) puM. DAMgaranA DamAM vadhu pANI bharAI rahe. vAthI utpanna thatuM rAtuM jIvaDuM. (2) zeraDInA eka rAga, (3) sataranI gucchA jevI mulAyama sAvaraNI, ratneharaNa, ekre. (jaina.) ze cavavuM akri. [saM. kyu > v >= prA. cava] paDavuM, sAMsArika yonimAM janma leveA. (jaina.) cava-verA puM. [aspaSTa + jue 'verA.'] ghara ane jamIna uparanA sudharAI ke sarakAranA kara ca(0La)vaLavuM a. phri [ravA.] saLavaLavuM. ca(0La)vaLAvuM bhAve.,kri. ca(0La)vaLAvavuM pre., sa. kri. ca(0La)vaLATa puM. [jae ca(0La)-vaLavuM + gu. ATa' E. pra.] saLavaLATa ca(0La)LAvavuM, ca(0La)vaLAyuM jue 'ca(0La)vaLavuM'mAM. vaLI strI. eka jAtananI e nAmanI bhAjI caLA jue 'cavalA.' cavAI zrI. [jue 'cAvavuM' + gu. 'AI 'kR. pra.] cAvavAnI kriyA. (ra) (lA.) mazkarI, ThekaDI [nahi.) cavADhavuM jue 'cAvavuM'mAM. (rUDha 'cavaDAvavuM' che, 'cavADanuM' cavADhA puM. [saM. caturPage #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ thave cahere *gAvavuM. cAI: caTALI karanAruM caNuM jue "cavANuM." che, sa. ji. cavaiyA paM. ba. va. cALA pADavA e casacasATa kuM. [juo "casacasavuM' + gu. "ATa" ka. pra.] ca puM. paganA paMjAnA taLiyAmAM thato phoDalo casa casa baMdhAI javuM e. (3) kri. vi. sapATAbaMdha, jhaDapathI carthe vi. [juo "cAvavuM?' saM. vitai>-] casacasAvavuM, casacasAvuM e "casacasavuMmAM. cAveluM. (2) (lA.) anubhaveluM casaTaLiyuM vi. [jao "casaTALI' + gu. "iyuM che. pra.] ca0 jue "cavaDa.' caDhAI e "cavaDAI.' casaTALI strI. [2vA.) kathalI, nidA.(2) zekhAI, patAjI. cavA-DherI strI. keDIthI ramAtI jugAranI eka ramata (3) makarI. (4) adekhAI, IrSyA cazamapozI jao "cama-pozI." casaDa(-2)ke puM. jio casako vacce gu. "Da" "ra" cama strI. phi.] AMkha, netra. [me dhaba (rU. pra.) tadana svArthe ta. pra.] juo "casake.' adhachuM. -rame bulabula, me sulAba (rU. pra.) ochI casake" kuM. [2] ghaMTA najaravALuM] casama . [hiM.] rezamanA derA ke tAranuM gaMchaLuM cama-pezI strI. [pha.] AMkha ADA kAna karavA e, casamAI zrI. eka jAtane janA samayane amadAvAdI jANye ajANyuM karavuM e, cazama-pisI, kaeNnivansa kinakhAba kiravA e, jANye ajANyuM karavuM e cazamAM na., bava. phi. camaha] javAnI zaktimAM svA- casama-pezI cI. [3. "cama-pozI] AMkha ADA kAna bhAvikatA ochI thatAM AMkhe paheravAmAM AvatI kAcanI joDI, casamuM na. [phA. camaha] juo "came." casamuM. [0 AvavAM (rU. pra.) AMkhane cazmAMnI jarUra casa chuM. e "cara.' hovI. (2) mada caDa. 0 UtarI javAM (rU. pra) AMkhanI asara(-2)ke e "casake." rAti pharI AvI maLavI. 0 TharavAM (rU. pra.) magaja tara thayuM. casavuM a. kri. [ravA. khasavuM, caLavuM. (2) (lA.) nuka0 ThekANe na levAM (rU. pra.) mijAja che. 0 pharI sAnImAM AvI paDavuM. casAthuM bhAve, kri. vasAvavuM javAM (rU. pra.) gusse thavuM]. ., sa.ki. caramAM-dAktara vi. [+ ja dAktara.] AMkhanAM camAM casA-casI sI, jio "casavuM'-dvibhava+ gu. "I' ku. kADhI ApanAra DokTara, rikekaziyanisTa', "eNTiziyana kheMcatANa, tANItANa(2) (lA.) harIphAI, spardhA, kasAcarma na. [vA. camahaJ ja "camAM." kasI, caDasA-caDasI cazma puM. [phA. "cazmaha-AMkha dvArA] pANI jhare ke cAvavuM, casAvuM juo "casavuM'mAM. kuvAro, came asALiyA . gadaba-rajakA jevuM eka anAja caSaka chuM. [saM] dArU pIvAnI cAlI casocasa kri. vi. jio "casavuM,'-rbhAiva.] khIcAkhIca, casa chuM. rivA.] garbhita uzkeraNI phI phasa, prabaLa rIte taMga casaka strI. [ja "casakavuM.'] aMgonuM ke nasanuM khasI casehavuM sa. ki. jio "cUsavuM" dvArA) cusAvAno avAja javuM e. (2) evI rIte khasavAthI thatI pIDA. [0 AvavI thAya ema pIvuM. caDAvuM karmaNi, ki. caDhAvavuM (rU. pra.) nasanuM paMcAI javuM. 0 mAravI, 0 lAgavI (rU. pra.) pre., sa. ki. nasa kheMcAI jatAM pIDA thavI] [ke goTha caDhAvavuM, caDAvuM jue "caDavuMmAM. casaka* strI. kiMmatI vastro upara mukavAmAM AvatI kinAra cahalavuM a. kri. thAkI javuM. cahalAvuM bhAve.. ki. casakavuM a.kri. [2vA.] khasI paDavuM, sthAnamAMthI jarA cahalAvavuM che.. sa. kiM. dUra thavuM. (2) evI rIte casaka AvavAthI pIDA thavI. cahalAvavuM, cahalavuM ja "cahalavuMmAM. (3) (lA.) magaja khasI javuM, gAMDapaNa AvavuM, casakAvuM caha6 sa. kei. [e "cAhavuM.'] cAhavuM. (padyamAM) bhAve, ki. casakAvavuM che, sakri. cahavavuM (cavAvuM) jue "cAhavuMmAM. camakAvavuM, casakAvuM juo "casakamAM, cahuDuM (co DuM) vi. khAukaNa [dvArA. cAre dizAe casakela vi. [juo "casakavuM' + gu. 'ela' Dhi. bha. ku] cahu-diza kri. vi. [ja, gu, "cuhudisi> saM. turiMg (lA.) gAMDapaNane vaza thayeluM, gAMDuM, gheluM cahecaTa (ce cATa) kri. vi. cAre bAjuthI, gamathI casake [e "casakavuM' + gu. "e" ka. pra.] juo caheruM (caeN DuM) strI. chAza casakA' (2) (lA.) tIvra IrachA, (3) khoTI dhUna. () caheba (ce ba) kuM. li. cabaca] zevALa ane lata, burI Adata, khe vanaspativALe he ja(2) eka jAtanI pAlakhI, myAna casa casa kei. li. rivA] barobara kheMcIne caherA-dAra (caeNrA-dAra) vi. [2. cahadAra] (lA,) suMdara casacasavuM a. kri. jio "casa casa', -nA. dhA. 'casa casa mukhavALuM, khUbasUrata avAja thAya ema baMdhAI rahevuM, taMga thavuM. (2) sakri. caherA-lipi (caeNrA) strI. jio "cahere' + saM] mukhanA avAja thAya ema pIvuM. (3) e avAja thAya ema bhAva samajhavAnI vidyA, 'hiyaroglIphikasa' (na.ya.) bAMdhavuM. casacasAvuM bhAve, karmaNi, kri. casacasAvavuM cahere (ce re) muM. [phA. caraha] mukhane Agalo bhAga, 2010_04
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ cahelavuM caMcarIka surata, sikala, [0 utarAva 0 kaDhAva (rU. pra.) kapALa caLa-vicaLa jue "cala-vicala." uparanA vALanA be khaNiyA karAvavA (vALaMda pAse). caLavicaLatA e "calavicala-tA." 0 Utara, 0UtarI ja (rU. pra.) meDhA upara nAsIpAsI caLavI strI, UnanI nAnI gurathI duHkha apamAna vagerene bhAva thavo. 0 kADha (u. pra.) caLavuM a.kri. siM, na > prA. vajI] khasavuM, DagavuM, asthira vALaMde kapALamAM be khaNiyA karavA thavuM. (2) (lA.) lAlacamAM paDavuM. (3) bhraSTa thavuM, patita cahevuM (celavuM) a.ki. hada bahAra thaI phelAvuM. cahelA thavuM. caLavuM bhAve, kri. caLAvavuM che, sakri. (celA) bhAve, kri, cahelAvavuM (calAvavuM) che, sa, kri. caLAI zrI. jio cALavuM" + gu. "AI' ku.pra.] caLAmaNa cahelAvavuM, cahelAvuM (celA) jeo "cahela'mAM. na., aNu strI, jio "cALavuM' + gu. "AmaNa-1NI'ku.pra.] caheravuM (26) sa.kri. keravIne cokhA vAvavA. caherAvuM (naLiyAM) cALavAnI kaMyA ke rIta, (2) (naLiyAM) cALavAnuM ( rAvuM) karmaNi, kri. caherAvavuM (corAvavuM) che, sa.ji mahenatANuM caherAvavuM, caherAvuM (caeNrA-) jAo "caheravuM'mAM. caLAyamAna ja "calAyamAna." caLa jeo "cala." caLavavuM' caLavuM juo "caLavuMmAM. ca(ce)La -Lya) strI. ciLa, khaMjeLa, valUra. (2) (lA) caLAvavuM, caLAvuM juo cALavuM'mAM. caTapaTI, mAnasika tIvra lAgaNI (bhegavavA vagerenI) caLAM(8) vi. [juo "caLavuM' dvArA.] caLI gayeluM, vaMThI [0 AvavI, 0 thI (u.pra.) caTapaTI thavI. * kADhavI, 1dUra gayeluM. (2) (lA.) rItabhAta vinAnuM, bahekI gayeluM karavI (rU.pra.) saMga vagere kriyA karI caTapaTI jatI karavI. caLiyAM na., ba.va. jio "caLiyuM."] cUramuM khAMDeyA pachI rAkhavI (u.pra.) ajaMpo ke caTapaTI cAlu rAkhavI] cALatAM vadhatA TukaDA, gaThAM caLaka strI. jio "caLakavuM,"] caLakATa, jhagAre, jhAMya caLiyAM-putaLiyAM na, ba.va. jio caLiyuM' + "pUtaLI' + caLaka caLaka kri.vi. jio "caLakavuM -dvirbhAva.] caLakATa mAre gu. "yuM" ta.pra.] (lA.) ghauM athavA javanI UMbIo ema, jhagamage ema caLiyuM na. [juo "cALavuM" dvArA.] cALatAM vadhelo kacare caLakavuM a. kri. jhagamagavuM, prakAza pAthara, teja mAravuM. caLu na. [saM. vasu- prA. vajuma] jamI UThIne kogaLA (2) (lA.) zobhavuM, dIpavuM. caLakAvuM bhAve, .i caLa- karatAM meM joyuM e kAvavuM che, sa. kri. caLupANI na., ba.va. [+ juo "pANI.] jamI uThayA caLakATa puM, TI [jae "caLaka' + gu. "ATa'-'ATI' pachI pANIthI caLuM karavAnI kriyA [(2) gAMDuM kama.] jhagajhagAre, jhaLakATa, tejanI jhAMya. [0mAra (rU.pra) caLuM vi. [saM. vaDha->prA. rama-] calita thayeluM, vaMTheluM. khUba jhagamagavuM] [caLakATane jhabakAre caLeTe(-) jao "cale." caLakAra, ropuM. jio "caLaka" + gu. "Ara,re' kRmi.] caMkramaNa (cakramaNa) na. [saM.] dhIre dhIre ahIMthI tahIM caLakAvavuM, caLakAvuM jue "caLakamAM. bhamavAnI kriyA, Tahela mAravI e caLakIrI. (juo 'caLakavuM+gu. 'I' pra.] ja "caLakATa." caMga (ca) vi. [sa.] suMdara caLakI-baMdha (baMdha) vi. [+ phA. "ba6] caLakATavALuM, caMga' (2) puM. [1] eka prakAranuM DaphanA jevuM vAgha. (2) caLakatuM rikhaDatI strI meracaMga (mAMthI vagADavAnuM). (2) gaMjIphAnI eka ramata. caLakUTaNa strI. jio "caLa' + "kuTaNI.] kharAba cAlanI caMgI (cagI) vi. si., .] (lA.) bhAMga gAMja vagerenA caLacaLavuM a.ji. [jue "caLavuM,'-rbhAiva.] caLavuM, DagamagavuM, vyasanavALuM. (2) uDAu, kharacALa. (3) kAmuka, vyabhicArI asthira thavuM caMgI-bhaMgI (cagI-bhagI) vi. [o "caMgI' + "bhaMgI' caLavaNI strI, jie "cALavuM' + gu. "ava' che. pratyaya + (saM. mA.bhAMga pInAra)] (lA.) jae "caMgI.' "ahI" ku.pra.] Amatema khaseDavAnI kaLA, cALavavuM e. caMgInemetha (cagI-madhya) sI. [ja metha.'] mathane eka (2) (lA.) Uthala-pAthala prakAra, kevaDImatha (dhAsane prakAra) caLavaLa strI. jio "caLavuM."] Amatema hAlavuM e, nirAMta caMguM (caguM) vi. siM. 2->prA. raMga-] saMdara. (2 na rAkhavI e. (2) pravRtti, AMdolana, hilacAla. "eji- pavitra. (3) taMdurasta Tezana." (3) ukeraNI, khaLabhaLATa. (4) khaTapaTa caMgUla (cakugala) pR. phi cAl] pakSIno nahera caLavaLa-khera vi. [+ phA. pratyaya] caLavara karanAruM, adelana caMgera (cagera) . [saM. caMDI ], rI'-lI) strI. [saM. calAvanAruM, 'ejiTeTara ri>prA. rimA] kUla rAkhavAnI chAbaDI caLavaLavuM a.kri. jio "caLavaLa,'-nA. dhA.] jao aMgerI (carI) zrI. e nAmanI eka vanaspati saLavaLavuM.' ciLavaLavuM e aMgelI (cagelI) ja e "caMgera.' caLavaLaTa . jio "caLavaLa' + gu. "ATa' ka. pra.] caMgejhI (cageTI) strI. sUtAM maDha ane mAthe oDhI levAnuM caLavaLiyuM vi. jio caLavaLavuM' + gu. IyuM' ku.pra.] juo oDhavAnuM, seDe caLavaLa-khera" (me.ka). (2) saMbhajanaka, ejiTezanala' caMgeDI (cageDI) zrI, huM na. juo "caMgera." caLavAvavuM, caLavAvuM jao "cALavavuM'mAM caMcarIka (cacarIka) kuM. [] bhamaro rikhaDatI 'caLa + caLacaLavuM a. 2010_04
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ caMcalaLa) ra caMDoLuM caMcala(La) (cara-cala,-La) vi. [saM] capaLa IdrivALuM. (2) caMtA (caDatA) , 01 na. [sa.] caMDapaNuM, ugratA DagamagyA karatuM. (3) adhIruM. (4) (lA.) cakAra, cAlAka, caMDa-rima (caNDa-) ni., pR. [saM.] (jenAM ugra kiraNa che (5) pravRtti-zIla, "ekaTiva' (ma. na.) tevo) sUrya, caMDa-kiraNa jie "caMDa-tA. caMcala(La)-citta (cara-cala, -La) vi. [saM.] caMcaLa cittavALuM caMDAI (caDAI) strI. [sa. veie + gu. "AI' ta. pra.] caMcala(-La)tA (ca-cala-, -La-) AI.,-tvana. [saM] caMcaLapaNe caMDAla(-La) (caDAla,-La) vi. [.] ghAtakI kAma karanAruM. caMcala-vedha (cacala-) 5. [sa.] jao "cala-vedha." (2) pApI. (3) 5. prAcIna kALamAM maDadAM vagere uThAvanArA caMcalaLa)-hadaya (ca-cala-) vi. [saM] caMcala haiyAvALuM eka varNano puruSa (Aje AvI koI kema' tarIke nathI.) caMcala(-LA) (cangalA,-LA) 1, zrI. [saM.] (lA.) AkAzI caMDAla(La)-cekaDI (caDAla,-La-) zrI. [+ jue "cAkaDIvIjaLI. (2) lakSmI cArane samI. (lA.) kALAM kAma karanArI ToLakI, harAmacaMcala(-LA)I (calA (-LA)) strI. [saM. vakvajha + gu. kherenI maMDaLa. (2) lekenI niMdA karavAnuM kAma karanArI AI' ta. pra.] caMcala-tA [vALI strI navarAeAnI ToLakI]. caMcalAkSI (cacalAkSA) vi, strI. [saM.] caMcaLa AMkhe- caMdrala(-le -La -Le)Na (caNDAla(-le,-La,-Le)-zya) strI. jio caMcavALavuM saki. [ja "cAMca dvArA.] pakSInI jema saM. voTTAi +. "a-eNa" strI pratyaya.], caMDhAlavINuM vINIne khAvuM. (2) (lA.) vAgelA upara dhImethI (-LaNI (caNDAla(-La)) strI. [+gu. "aNu strI pratyaya.] hAtha pheravo. (3) kharacavuM nahi ane joyA karavuM. (4) e "DAlaNa.' khuzI thavuM ane saMbhALI rAkhavuM caMThAlatA (aDAla-tA) strI, 00 na. (.) caMDALapaNuM caMcaLa (ca-caLa) jue "caMcala.' caMtAla(-La)-vINa (cappAla, (-) . [saM. e nAmanI eka caMcaLa-citta (ca-caLa) jue "caMcala-citta." vINa caMcaLatA (carcALatA) e "caMcala-tA." caMlikA, caMkAlinI (caNDA-) aiI. [sa.] juo "caMDAlaNa." caMcaLa-tva (cacaLa-tA) e caMcalatva." caMdAzi siyuM na. kuvAmAMthI pANI kADhavA vaparAtuM eka caMcaLa-vela (cacaLa-veya) zrI. jio caMcaLa" vela."] sAdhana, DhIMkavo (lA.) e nAmanI eka ramata caMdALa (caDALa) jeo "caMDAla.' caMcaLa-hadaya (ca-caLa-) e "caMcala-hRdaya." caMdALa-cekaDI (caDALa) ja e "caMDAla-cokaDI." caMcaLa (cacaLA) ja caMcalA." caMTALa(-)Na (caNDALa(-Le)raya) strI, juo "caMDAlaNa." caMcaLAI (cacaLAI) jue "caMcalAI' cALaNI (caNDALaNI) juo caMDAlaNa." caMcI (cacI) puM. khalata, vATa, baTa. (2) copaDI caMdALa-baDuM (caDALa-) na. si. raghaEAha + ja bathoDuM.' upara caDAveluM huM (lA.) kustIne eka prakAra caMcus (caNyuM,-nca) strI. si] (pakSInI) cAMca caMDaLa-vINa (caDALa-) e "caMDAla-vINA." caMcuTa-cUpAta (carcuM,khya-puM. [3](lA) thADe paricaya, caMThAMzu (caDIzu) puM. [. que + aMjI] (jenAM tIvra kiraNa thoDI mAtra jANakArI che tevo) surya, caMDa-rami, caMDa-kiraNa caMcaLa-cU)-praveza (cavu ) . [] jAo "caMcupAta caMdi (caDi), caMdrikA (caNDikA) strI. siM] durgA-pArvatInuM (2) uparacoTiyuM jJAna [vAnI kriyA eka pracaMDa rUpa, caMDI caMca(-)-prahAra (ca-cu, -khya-) pR. [sa.] cAMcathI Taca- caMdima (caDimA) strI. [se, muM.] ugratA, AkarApaNuM. caMcU (ca) jue "caMcu." (2) prabaLa tApa, bhAre garamI caMcUkI (cakI) strI. e nAmanI eka bhAjI caMDI (caDI) strI. [saM.] o "caMDi.' caMcU-cevaDe (caracUDo-) 5. e nAmanI eka ramata caMDIpATha (caThThI) . [saM.] mArkaMDeya purANamAMnI "durgAsaptacaMcUpAta (ca ) e "caMcupAta." zatI'nuM karavAmAM AvatuM maukhika ke vAMcIne pArAyaNa caMcUpraveza (ca) jeo "caMcu-praveza." caMDUla' (cala) na. [hiM.] cakalI jevuM kalagIvALuM eka caMcUprahAra (cabhya) jue caMcu-prahAra.' nAnuM pakSI [eka kephI satva caMcehavuM ( caDavuM) sa. kri. khaMjavALavuM, varavuM (2) caMDUlara (cala) na. aphINamAMthI kasa kADhIne taiyAra kareluM ciMcavALavuM. caMTAvuM (ca-Da(6) karmaNi, ji. caMco- caMDUla-khAnuM (caNDala-) na. [4o "caMDula' + "khAnuM.1 DhAvavuM (ca ) presa.kri. bheLA maLI cUla pIvAnuM ThekANuM, aphINanA baMdhANIonI caMDhAvavuM, caMcahAvuM (co-) jAo "caMcADavuM'mAM. aphINa vagere pIvAnI jagyA caMchI (cachI) strI. e nAmanI eka vanaspati caMDUla-bAja vi. jio "caMDala'+ phA. pratyaya.], caMDUlI caMTa (ca7) vi. [sa.] ugra, AkaruM. (2) (lA,) bhayAnaka, (calI) vi. jio "caMla' + gu. 'I' ta. pra.] caMlanuM bhayaMkara ti) surya baMdhANI - jio "caMla. caM-kiraNa (caDa-) vi. puM. [saM.] (jenAM kiraNa ugra che. caMDela(La) (caDela, -La). caMDala', marA. "caDela'] caM pI (caDa-) vi. si., ] prabaLa ugra kodhavALuM caMDALuM (caDeluM) . sira0 "cala.'] amadAvAdanI dakSiNa 2010_04
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ caMdra caMdrAvatI hade AveluM e nAmanuM eka meDhuM taLAva, (saMjJA.) caMda. (canha) puM. [sa. candra > prA. caM] caMdra (vaNika vagere giri.' lepa karavA caMdanAvavuM (canhanA-) sa. kri. [saM. zvana,-nA. dhA.] caMdananeA jJAtinA puruSanA nAma pAchaLa lAgatA zabda, 'karamacaMda'caMdanAsava (canhanAsava) puM. [saM. zvana + AA-sava] caMdanamAMthI 'hemacaMda' rUpacaMda' vagere aneka saM, mAM phremavandra vagere kADhavAmAM AvatuM pravAhI sattva (eka auSadha) jaina sAdhuemAM e sAdaye rAmacandra, vazvindra, ane vaLI hrAncandra vagere anyatra paNa.) caMdra` (canha) vi. [kA.] keTaluM ke, thoDuMka (khAsa karI 'divase' ke muddatanA arthavALA zabdo sAthe) caMdana (candana) na. [saM., puM., na.] sukhaDanuM jhADa. (2) sukhaDane paththara upara utArelA ragaDa. (3) kapALa vageremAM lagAveluM sukAI gayeluM caMdana. (4) (lA.) caMdananuM TIluM. [. jevuM. (rU. pra.) ekadama cekhuM] caMdana-giri (canhana-) puM. [saM.] e nAmanA dakSiNanA pradezane eka parvata (jyAM caMdananAM vRkSa thAya che.), malayAcala, (saMjJA.) caMdana-dhA (ca-dana-) A. [a, + dye,'] pATalA-beA karatAM pAtaLI nAnA ghATanI eka jAtanI kAMIka pILA raMganI dhe (eneA raMga saheja caLakatA hoya che.) caMdana-citA (canhana-) zrI. [saM.] dhanikA ane rAjAenAM maDadAM bALavA mATe caMdananA lAkaDAnI thatI ceha, caMdana-ceha ca'dana-carcA (canhana-) srI. [saM, ] zarIre ke koI anya aMgamAMnA caMdananA lepa caMdana-cUDI srI. [ + jaA DI.'], DA yuM. [+ja DA.'] strIone hAthe paheravAmAM AvatI DIemAMnI sauthI AgaLanI nakazIdAra cUDI caMdana-ceha (canhana-) [+ jaeka ceha.' ] jue 'caMdana-citA.' caMdana-dhenu (candana-) . [saM.] putravALI saubhAgyavatI strI maraNa pAmatAM enI pAchaLa dAnamAM ApavAmAM AvatI caMdanathI carcelI gAya [besavAnI pATa. (jaina. caMdana-pADha (-Tatha) strI. [ + 'pATa.OM'] aSTAMgika vrata karanArane caMdana-khaTavA (canhana-) puM. [ + jue vA.'] (lA.) e nAmanI eka bhAjI, cIlanI bhAjI caMdana-maya (candana-) vi. [saM.] caMdananA ja lAkaDAnuM banAveluM. caMdana cepaDeluM hoya tevuM caMdanayAtrA (canhana) strI. [saM.].akSaya-tRtIyAnA divasa, (2) jagannAthapurImAM jagannAthajIne caMdana vagere dharavAnA eka khAsa utsava caMdana-vRkSa (candana) na. [saM., puM.] caMdananuM jhADa caMdana-sa(-se)ra (candana-sa(-se)ratha). [saM. + jue sa(-se)rayai' (mALA).] strIenA kaMThanI eka suvarNa-mALA (raMganI samAnatAe) caMdana-sAra (canhana-) puM. [saM.] caMdananuM sattva caMdana-sArivA strI. [saM.] eka prakAranI vanaspati caMdana-hAra (canhana-) puM. [saM.] strIone nAnAM nAnAM cakatAMvALI kaMThamAM paheravAnI suvarNamALA, caMdrahAra (raMganI samAnatAe) caMdanAcala(-La) (canhanA-) puM. [saM. cana + a-2] jue 'caMdana-giri.' caMdanAdi (canhanAdi) vi. [saM. zvana + mA]i caMdana vagere caMdanAdri (candanAdri) puM. [saM. vana + badri ] jae caMdana _2010_04 3 caMdaniyA (canhaniyA) puM. [rsa, vana + gu. 'iyuM' ta. pra.] kapALamAM caMdana lagADanAra, (2) jenA kapALamAM caMdana lagADavAmAM AvyuM che tevA puruSa [sukhaDa bharavAnI vATakI caMdanI (candanI)strI, [saM, cantana + gu. 'I' ta, pra.] dhaselI caMdanI" (cantanI) strI. [saM. candra > prA. naMdda dvArA] cAMdanI, caMdrikA, kaumudI, yAnA. (2) (lA.) caMdranA jevA sapheda raMganA meTo caMdarave. (3) bAramAsI phUla ApanArI eka vanaspati. (4) e nAmanI eka vela. (5) e nAmanuM eka vRkSa caMdanetsava (canhaneAtsava) puM. [saM., vana + 3rzAva] jue caMdana-yAtrA.' caMdara-kaLA (candara-) zrI. [saM. cadrA, aryAM. taddbhava] (lA.) eka jAtanI ceAkhAnA leTanI mIThAI, caMdra-kalA. (2) strIonA gaLAnuM eka dhareNuM, caMdra-sera. (3) caMdranI bhAtavALI eka jAtanI sADI. (4) aMkheDAnuM ghareNuM, cAka caMdaravuM (canharavuM) sa, kri. vAta kaDhAvI levI. (2) chetaravuM caMdarave (candaravA) kuM. [saM. candva>caMdara' dvArA] maMDapa vageremAM chatamAM bAMdhavA mATenA caMdranA jevA sapheda vastranA nAnA meTA paTTa, cAMdanI (pachI e raMgaberaMgI ane bhAtavALA paNa karavAmAM Ave che.) [AkAzamAM caMdarayA bAMdhave (candaravA") (rU. pra.) khyAti meLavavI. 0 AMdhave (rU.pra.) kuta thavuM, niMdA pAmavuM. (2) ughADuM paDavuM] caMdara(-3)sa (candara(-3)sa) puM. eka prakAranA kaThaNa gaMdara (je telamAM AgaLe che ane e mizraNa lAkaDuM. raMgavAnA kAmamAM Ave che), bero [paricaya, saMbaMdha caMdarAvala (candarAvAya) strI. [sa. cadrAvahi] (lA.) eLakhANa, caMdarAvaLA, -LA ja e caMdrAvaLA,-LA,' caMdasa (candasa) jae 'caMdarasa.' [divasa caMda-rAja (canda-roja) puM., ma. va. [kA. candoNjah thADA caMdarAjI vi. [+ gu. 'I' ta, pra.] thoDA divasane lagatuM. thoDA divasa uparanuM [cApATa jevI eka ramata caMdala-maMDala (candala-maNDala) na. [aspaSTa + saM.]e nAmanI caMda-vela (canhaveya) strI. [sa. cadra-vaijJI> prA. caMvaNI; jue gu. 'vela.'] e nAmanuM khetIne nukasAna karanAruM ghAsa caMdA (cA) strI. [saM, cand>prA. caMva; aMgrejI sAhityanA sAthe zrI.] caMdra, cAMdA, (2) cAMdanI, caMdrikA caMdAvata (candAvata) puM. [saM.candra-putra>= naMga-tta] mevADanA eka rAjakumAra caMdrasiMhanA vaMzanA siseDhiyA rAjapUta-vaMza. (saMjJA.) (2) (lA.) rAjyanA prathama kakSAnA sAmaMta (mevADamAM hatA e dvrArA pachI vyApakatAthI). (3) (rAmAnaMdI bAvAemAM 'caMdra' evA kAI pUrveja uparathI) e avaTaMkavALA dIkarA ane enA vaMzaja, (saMjJA) caMdrAvatI (ca-dAvatI) strI. [saM. candra >=prA. caMr dvArA rsa. vatI strI., ta. pra. dvArA] zrI rAganI eka sahAyaka rAgiNI. (saMgIta.)
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ caMdAvuM 74 caMdra-biMdu caMdAvuM (canhAvuM) a. kri. [saM. candra"prA. caMdra, -nA. dhA.] caMdranA khaMDa jevI AkRti. (2) vi. caMdranA khaMDa jevI (lA.) zarIra upara cAMdAM cAMdA thavAM, cAMdAnA rUpanuM kehavANa thavuM AkRtivALuM caMdA-vA (canhAvA) kri. vi. [sa, vana->prA. caMdrama + gu. caMdra-gaDha (candra-) puM. [saM.+ jue, "gaDha.) rukamiNInA pitA 'va' aMtarasUcaka aMtyaga] (lA.) thoDA amuka mApa sudhI, bhImakanI vidarbha dezanI prAcIna rAjadhAnI. (saMjJA) amuka pAyarI sudhI caMdrakhI (candrakhI) sI. TapalI, nAnI DAlI, chAbaDI caMdI(candI, strI, ghoDA ke baLadane sUkAM cA palALIne ApavAmAM caMdra-guha (candra) naM. [. puM, na.] kuMDaLImAM caMdranuM khAnuM. (aa .) AvatAM bAjarI caNA vagere. (2) (lA.) vijayI senAnA caMdra-gelaka (candra-) che. [sa.1 caMdrano gaLAkAra jovAmAM ghoDAone "caMdI'nA bahAne ApavAmAM AvatI hatI te avate caMda [gauravarNa khaMDaNI. [0 ApavI-(rU. pra.) lAMca ApavI. 0288-8)vI caMdra-gAra (candra) vi. [saM.] caMdranA jevuM suMdara sapheda raMganuM, (2. pra.) abhimAna AvavuM, garva thavo. 0 caTa(hA)vavI caMdragrahaNa (candra-) na. siM.] pUnamane divase sUrya ane caMdra (2. pra.) DAM baLadane pauSTika khorAka Apavo] vacce pRthvI sIdhI lITImAM Ave tyAre caMdra upara paDatI caMdurI (candrarI) vi., pR. [sa, vandrapurI ->prA.caMdraka-] pRthvInI chAyA. (2) (lA.) miDhA uparanI gamagInI ghauMnI eka jAta ("caMdrapura gAma uparathI) caMdra-cakra (candra) na. [saM.] ogaNatrIsa varSe pUrNa thatuM caMdranuM caMderI (candarI) strI. [saM vandra tivA >prA. caMdrarimA jyotirSika eka khAsa bhramaNa (e thatAM mahinA-pakSa-tithi mALavAmAM vAliyara pAsenI eka nagarI. (saMjJA.)(2) (lA.) vAra pharI 29 varSa mATe enAM e Ave). (jyA.) vi., strI, pAghaDInI eka jAta. (3) vi. caMderI nagarane lagatuM caMdra-cAra 5. siM.1 te te rAzi ke nakSatramAM caMdranuM jaI caMdela,-le (canTela,-lo) vi., pR. [saM. navajAprA . rahevuM e, (ja.) caMdra-ima- >caM-hiba- dvArA maLela] (caMdela gAmanA caMdracUDa (candra) vi., pR. [4] (jemanA kezakalApamAM saMbaMdhe) rAjapUtanI eka jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) paurANika mAnyatA pramANe caMdra che tevA) mahAdeva, caMdramauli, caMde (cando) puM. siM, ->prA. caM] caMdranA AkAranuM zivajI, rudra gaLa suMdara cakatuM. (2) biMba, DiskA (3) ghaDiyALanI caMdrachAyA-patha, caMdrachAyA-mArga ! si.] sUryagrahaNa vakhate AMkaDAvALI goLa ke bIjI ghATanI sapATI. (4) lA.) suryanI ADe AvelA caMdranA pRthvI upara paDatA ochAyAne cahere, mukhaDuM. (5) sikkA uparanuM maheNuM mArga. (ja.) caMdausI (candosI) chuM. eka jAtanA kiMmatI prakAranA ghauM caMdra-(- )ta (caMdra-( )) strI. [4. vana-yoti caMdra (candra) 5. siM.1pRthvIne AkAzIya e nAmano upagraha, na., a. tadabhava, caMdra-ati (ca ) strI. [saM. thofaa caMdramA, cAMda. (saMjJA.) (2) grahone te te upagraha na.] caMdrane prakAza, caMdraprabhA, caMdra-yuti. (2) (lA.) caMdranA caMdraka (candraka) chuM. [sa.] caMdranA ghATanuM senA-cAMdInuM cakatuM je prakAza ApanArI eka AtazabAjI (jenA upara akSare aMkita karI vizeSa kArya mATe vyaktione caMdra-dadhA (candra) vi, sI. [sa.] vRSabha ane karka rAzimAM bheTa ApavAmAM Ave che.), cAMda, meDala." (2) koI paNa caMdra hoya tevI rAtri. (aa.) bile, (3) morapIMchane cAMdalo caMdra darzana (ca) na. [saM.] bIjane divase yA meghalI ke caMdra-kakSA (candra) strI. si.] pRthvInI AsapAsa pharavAno vAdaLavALI rAte caMdranuM dekhAvuM e caMdrane mArga, "munasa orbiTa." (khagaLa.) caMdra-dhati (candranI strI, [saM.] jae "caMdra-jota." caMdra-kalA(-LA) (candra srI. [3] caMdranI rojarojanI vadhatI caMdra-dhara (candra-) ! si.] ja e "caMdracUDa.' ke ghaTatI AkRtino te te soLa bhAga. (2) jue caMdra-dhavala (candra) vi. [saM.] juo "caMdra-gaura." caMdara-kaLA." [rAsAyaNika davA, (yu.) caMdranADI (thandra) strI, [saM.] DAbA nasakorAthI zvAsa cAlate caMdrakalA rasa (candra) puM. [saM] pArAmAMthI banAvelI eka hoya e prakAranI gaNAtI nADI, IDA. (ga.) caMdrakaLa (candrakaLA) jue "caMdra-kalA." caMdra-5tha (candra) puM. siM.] ja e caMdra-kakSA.' caMdrakAMta (cadrakAd) pR. [sa.] jenA upara caMdranAM kiraNa caMdra-parva (candra) na. [4] caMdrathI sAtamA khAnAmAM sUrya paDatAM pANI jharatuM mAnavAmAM AvatuM hatuM te eka kAhapanika Ave tyAre thatuM eka parva. (ja.) maNi caMdra-pata (candra-) puM. saM.] caMdranI kakSA kAMtivRttane kyAM caMdra-keka (candra-kendraka) vi. [saM.] caMdranA madhyabiMdu sAthe che te te biMdu, rAhu. (ja.) saMbaMdhavALuM [ghasAre caMdra puruSa (candra) pR. [saM.] zaninA prabhAvavALo. puruSa, caMdra-kSaya (candra) puM. (saM.] caMdranI kaLAomAM thate ja caMdra-prabhA (ca ) strI. [ saM. ] e "caMdra-jata.(2) caMdra-khaMDha (candra-khaDa) . [saM.] caMdranI sapATI uparanA paththarano zilAjitamAMthI banatI eka rAsAyaNika davA. (Ayu.) te te TukaDe, (2) caMdranI kaLAone kSaya thatAM evA caMdrane caMdra-bala(La) (ca) na. [saM.] kuMDaLInAM khAnAomAM caMdranuM prakAzita te te bhAga varcasa kahenAruM sthAna-baLa. (ja.) caMdrakhaMDhAkAra (candrapaDAkAra) kuM., caMdra-khaMhAkRti (candra- caMdrabiMdu (candrabindu) na. si., 5] svara anunAsika aMDAkRti) strI. [rsa, bAra, mai] caMdranA khaMDanI AkRti, che evuM batAvavA lekhanamAM sabiMdu ardhacaMdranuM karavAmAM 2010_04
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ caMdrabiMba caMdropala , caMdra che, makArane yAra, hi.1 ziva AvatuM (*) AvuM cita. (vyA.) bhAganI beu bAjanI aNIne te te bhAga caMdra-biMba (candrabimba) na, siM, puM, na.] caMdrane dekhAto caMdrazekhara (candra) puM. (saM.) jemanA mastaka-bhAga upara caMde, caMdrane dekhAto gaLAkAra bhAga caMdra hovAnI mAnyatA che tevA) mahAdeva, zivajI, rudra, caMdra-bhATa (candra) puM. [. + juo "bhATa.'] ziva ane caMdra-caMDa, caMdra-mauli kAlIno upAsaka eka prakAranA yAcaka bhATa caMdra(-)4 (candra(-)sa, juo "caMdarasa.' caMdra-bhUSaNa (candra) vi., pR. [saM.] (jemanA mastakane caMdra caMdra-sAraNI (candra- strI. [saM.] caMdranI AkAzIya gatinuM ghareNArUpa mAnavAmAM Ave che tevA) mahAdeva, zivajI, rudra gaNita spaSTa karato nakaze ke graMtha caMdramaNi (candra) pR. [saM] jue "caMdrakAMta." caMdrasthAnIya (candra) vi. [saM] zvAsa ke svaranI daSTie caMdra-maMDala(-La) (candra-maNDala,-La)na. (saM.) caMdrane samagra bhAga nAkanA DAbA nasakorAne lagatuM caMdramA (candramAM) 5. [saM. ramA :] jAo "caMdra (1).' caMdra-svara (candra) 5. [saM.] DAbA nasakerAmAM cAlate zvAsa [bArame caMdramA (candramAM) (rU. pra.) zatrutA, vera] [o . caMdrahAsa (candra) puM. [saM.] (lA.) caMdranI jema caLakatI talavAra. caMdra-mAna (candra)na. sa.] caMdranI gati pramANenI gaNatarI. (2) paurANika kathA pramANe rAvaNanI e nAmanI talavAra, caMdramukhI' (candra, vi, strI. siM] caMdranA jevuM mukha che (saMjJA), (3) paurANika kathA pramANe keralanA sudhArmika tevI strI rAjAno e nAmano kumAra. (saMjJA.) caMdramukhI (candra) vi. [sa., ] caMdranI bAja mukha karI caMdra-hAra (caMdra) . [saM.] e "caMdana-hAra." raheluM. (2) na. e nAmano rAte phUla khIle che tevo eka choDa caMdrArdha (candrArdha) vi., muM, [saM. vandra + artha] caMdranuM aDadhuM caMdra-mali (candra) puM. [saM.3, -lIvara (candra) paM. [+ phADiyuM, AThamane caMdra sa. svara) (ramanA mugaTamAM caMdra hovAnI paurANika caMdrAvalI -LI(candrAvalI,-LI) strI.[saM] paurANika AkhyA mAnyatA che tevA) mahAdeva, zivajI, ruka, caMdracUDa cikAmAM gepabAlaka zrIkRSNa upara anurAgavALI eka caMdra-yuti (candra) strI. [saM.] koI paNa graha ke nakSatranI gepabAlikA, (saMjJA) uttara-dakSiNa sIdhI lITImAM caMdra AvatAM thatuM manAtuM joDANa. caMdrAvaLa (candrAvaLa) paM. [saM. caMdra-vA-> prA. caMdra(ja.) [(2) bIjane caMdramA. (ja.) va@> gu. "caMdarAvaLo' thaI] eka yamaka prakArane mAtrAmeLa caMdra-lekhA (candra strI. siM.] caMdranI prakAzita kara. chaMda. (pi.) caMdra-leka (candra) puM. [.] caMdranI sapATI uparane pradeza caMdrAvaLa (candrAvaLA) puM, ba. va. jio "caMdrAvaLe.' (pratyakSa pahoMcI jatAM pANI ane prANIsRSTi vinAne (lA.) caMdrAvaLA chaMdamAM racAyeluM kAvya (AnA sAva jevAmAM Avyo che.) [sAdhana A ja "caMdrAvaLA' chaMdanA "kRSNAvaLA' ane 'rAmAvaLA' paNa caMdrayAna (ca) na, [saM] caMdra tarapha javA mATenuM vaijJAnika te te kRSNa ane rAmanA apAyelA kathAnakane kAraNe caMdravadana (candra) na. siM] caMdramAnA jevuM rUpALuM meTuM. kahevAyA che.) [javuM e (2) vi. caMdranA jevA rUpALA meDhAvALuM caMdrAsta (candAsta) 5. [saM. vandra + vAsta] caMdranuM AthamI caMdravadanA (candravi, strI. [4], -nI strI. [saM. vana caMdrAMgada (candrAda) 5. si. vandra + aka) (caMdra jemanA +gu. "I' strI pratyaya.] e "caMdramukhI." bAjubaMdhanuM bhUSaNa che tevA) mahAdeva, ziva, rudra caMdra-valalarI, caMdra-valilakA, caMdra-valI (candranI strI. [saM.] caMdrAMzu (candrazu) na. [saM. vandra maMgu chuM.] caMdranuM kiraNa sema nAmanI eka vela, semavalI caMdrikA (candrikA) zrI. [saM] cAMdanI, snA, kaumudI, caMdravaMza (candra-vIza) puM. [saM] paurANika mAnyatA pramANe muna-lAITa.' (2) kapALamAM bIjanA AkAranuM suzobhana caMdrathI ilAmAM thayela kSatriya vaza (jemAM puru ane yadunA (kuMkumanuM ke evA raMgIna padArthanuM kareluM). (3) nAnuM meravaMza --paura ane yAda jANItA che.) piccha. (4) mAthAnuM ardhacaMdrAkAra eka ghareNuM ke mugaTa caMdravaMzI (candravaMzI) vi. siM, puM], zIya, caMdra- caMdriketsava (candriketsava) 5. [jidra + satsava (candra-1) vi. si] caMdravaMzamAM utpanna thayeluM zaradapUrNimAno utasava, zaradutsava [muna-lAITa" caMdra-vAra (candra) pR. [saM] samavAra. (saMjJA.) caMdrimA (candrimA) strI saM.] cAMdanI, snA, kaumudI, caMdravAsI thavuM (rU. pra.) rAta laIne nAsI chUTavuM caMdra (candIstrI, [saM. vandra + gu. 'I' strI pratyaya juo caMdra-vikAsI (candra) vi. [sa., .] rAte jenAM phUla vikase "caMdA." (padyamAM.) che tevuM (eka phUlachoDa; piyaNa jAtane kamaLa-choDa) caMdrasa (candrasa) juo caMdarasa. caMdra-vata (canTa-) na. [4] e "cAMdrAyaNa." caMdrodaya (candrodaya) kuM. [saM. vandra + 36] caMdranuM UgavuM e. caMdra-zAlA(-LA) (candra) strI. [4] agAsI. (2) agAsImAM (2) e nAmanI eka rAsAyaNika davA. (Ayu.) Avelo khaMDa (jemAM caMdranAM kiraNa paDatAM hoya) caMdroparAga (candroparAga) paM. [saM. + 32IT] juo caMdra-zilA (candranI strI. [saM.] caMdranI sapATI upara te te "caMdragrahaNa.' paththara. (2) jue "caMdrakAMta." caMdropala ghuM. [saM. candra + 35] caMdranI sapATI upara te caMdra-zaMga (candra) na. [saM.) bIjanA caMdramAnA prakAzita te paththara ke kAMkare. (2) jue caMdrakAMta." 2010_04
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ caMpaka 796 cAimAI caMpaka (campaka) 5. siM.1 eka khuzabavALuM la-jhADa. (2) caMpA-pachI (cappA.) strI. [ja "caMpo' + saM.] ja (2) na. enuM phUla (caMpAnI ekathI vadhu jAto che.) "caMpakanaSaSThI." (saMjJA.) caMpaka caturdazI (campaka-) zrI. si] caMpA-caudasa, jeTha sudi caMpAhAra (cappA-puM. [ja "caMpara+saM]e caMpaka-hAra." caudasa. (saMjJA.) mALA, caMpAhAra caMpI (capI) strI. [de. prA. caMparA] hAtha paga ke zarIrane caMpaka-mAlA(-LA), likA (campaka- strI. [saM] caMpAnA phUlonI ArAma mATe hAthathI dabAvavAnI kriyA. [ karavI (ra.a.) caMpaka-varaNuM, caMpakavaNuM (campaka- vi. [8. vapUja-varga khuzAmata karavI). + gu. "u" ta.pra. (>"varaNane paNa).] caMpAnA lanA jevA caMpe-belI (cape(khe)lI) ja "camelI." raMgavALuM caM (cappa) na. [saM., strI.], kAvya na. [saM.1, 0graMtha caMpakavATikA (campaka- zrI. [saM.] caMpAnA vRkSanI vADI (-gra-puM. [2] saMskRtanA gadya-padyamaya eka lalita caMpakarSaNI (campaka-) strI. [saM.] mAgasara sudi chaTha, caMpA- kAvyaprakAranI kathA ke AkhyAyikA chaTha. (saMjJA.). caMpe (ca ) puM [, -> prA. caMghama-] caMpaka vRkSa, caMpaka-hAra (campaka) 5. [8] caMpAnAM phalonI mALA rAyacapa, caMpAnA phUlanuM jhADa. (2) caMpAnuM phUla caMpaNiyuM na. zakaruM, baTeruM caMbara (cambara) pR. [e. cembara ] ghoDA ke hAthInA mAthA caMpata (cappata) kivi. chaTakI ke nAsI javAmAM Ave ema upara lagADavAnI kalagI. (2) hokAnI calamanuM DhAMkaNuM, caMbala caMpala (cappala) strI,na. [hiM, marA. cappala] uparane bhAge caMbarI(-lI) (cambarI,-lI) vi. [ja "caMbara' + gu. "I' paTTIovALI sapATa (pagamAM paheravAnI) ta...] goLAkAra caMpAI (cappAI) vi. [saM. pU+gu. "AI' ta..](lA) caMbala (cambala) jue "caMbara(2).' caMpAnA raMganA jevA raMgavALuM, khalatA kesarI raMganuM ke pILA raMganuM caMbalI (cakhalI strI. eka prakArane nAno pyAlo caMpA-kalI (cappA- puM, ba. va. [ja "caMpo' + saM] caMbI (cabI) strI. raMganI chApa uThADatI vakhate jeTalA caMpAnI kaLInA ghATanA cAkhAnI eka jAta jeTalA bhAgamAM raMga thavA na deva hoya teTalA bhAgamAM caMpA-keLa (campA-kenya) samI. [ja "cepa' + keLa.'] mukAto kAgaLane te te TukaDo sugaMdhI nAnAM keLAM ApatI pAtaLA ghATanI UMcAIvALI caMbu (cabu) . [kAna.] bheTavA, ko, kuMje. (2) bheTakeLanI eka jAta vAnA ghATanuM rAsAyaNika kriyA karavAnuM cInAI mATI ke caMpA-keLuM (cappA-keLuM)na. jio "capa' + "keLuM.] caMpA- kAcanuM eka vAsaNa keLanuM sugaMdhIdAra nAne ghATanuM phaLa caMbula (cakhula) puM. e jAtano e nAmano vele caMpA-caturdazI (cappA-) . [ja "caMpa' + saM.] ja e caMbaDhiyA, caMbUDo (ca) muM. jio "caMbu + gu. 'DuM caMpaka-caturdazI." (saMjJA.) [eka prakAranI cuMdaDI + "yuM" svArthe ta.pra.] nAne caMbu caMpa-cUMdaDI (cappA.) strI. [jue "caMpo' + caMdaDI."] caMbUDI (cabuDI) strI. jio acaMbaDo' + gu. "I' sIcaMpA-cAMdasa-za) (sya, ya) strI. [ja "caMpa' + pratyaya.] khUba nAne caMbu. [0 vALavI (rU.pra.) leTamAM caudasa(za).] jao "caMpaka caturdazI." (saMjJA.) pANI nAkhI ghATa ApavA] caMpA-chaTha (cappA-chaThathI strI. jio saM. vadhU-vI>prA. caMbalI (cakhelI) juo "camelI." caMparA-chaThThI] juo "caMpaka-SaSThI." (saMjJA) caMbale puM. [ja. gu. ' + ja "bolavuM + gu. "o' caMpANa na. khetaramAMnAM DhephAM bhAMgavAnuM eka ojAra. (2) ku.pra.] cAra lITInI kavitAnI kaDI. (2) e nAmanI zeraDI pIvAnA yaMtramAM vATIne uparanA cheDA je lAkaDAnA eka ramata cokaThAmAM goThavAya che te lAkaDuM caMbhe (ca ) puM. tapa ke baMdUkane pAchalo bhAga. (3) caMpApara (campApatera) na. eka jAtanuM jarInuM bharatakAma tepamAM dArU dharabavAno lAkaDAne dAMDe. [0 de, caMpA-bhAta (cappA-bhAtya strI. jio "pa" + bhAta.] 0 mAra (rU.pra.) hAthathI dhakko mAra, haDaselavuM] caMpAnI kaLI ke kulenI bhAta. (2) vi. evI bhAtavALuM caMma (cazma) ki.vi. [ravA.] garama tAvaDImAM ke vAsaNamAM caMpAraNya (campAraNya) na. [saM. 25 + maraNa caMpAnAM vRkSanI tela-ghI nAkhatAM avAja thAya ema vipulatAne kAraNe bihAramAM Avelo e nAmane eka cA (cAra) strIpuM [cInI. "zA) jenI sukI pattA pINAmAM pradeza. (saMjJA.) (2) madhya pradezamAM rAyapura najIka mahAnadI vaparAya che te eka cInI che. (2) eka prakArane upara AveluM eka vana. (saMjJA.) tejAnAnI jAtane choDa, lIlI cA. (3) cAnI sukI pI. caMpA-varaNuM, caMpA-vaNu vi. jio "ca" + "varaNa (4) emAMthI banAveluM pINuM. [ pIvI (rU.pra.) (ghaDiyALanuM) >saM. vaLe + gu. "G" ta.pra.) e "caMpaka-varaNuM," baMdha rahevuM] caMpAvavuM, caMpAvuM (cappA-) e "cAMpavuM'mAM. [caMpAI cAInA che. siM. cIna, e.] cInane pradeza, (2) vi. cInanA besavuM (cappAI besavuM) (rU.pra.) bharAI rahevuM, chupAI javuM. pradezane lagatuM, cInanA pradezanuM caMpAte pagale (cappA/-) (rU.pra.) avAja na thAya e cAinIjha vi. [aM] cInanA pradezane lagatuM, cInanA pradezanuM rIte cAlatAM cAimAI strI, dekhAvaDI takalAdI cIja 2010_04
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAIra cIra na., (-ratha) strI. khetaramAM anAja vAvavAnuM cAra phaLAMnI banAvaTanuM eravAnuM sAdhana (jene mathALe 'calama' ghATanuM cADuM hAya che.) cAUsa puM. [turkI, cArlsa ] lazkara ke kAphalAne ceAmadAra, (ra) DaMkA nizAna rAkhanArI TukaDIneA jamAdAra. (3) janA vakhatanA araba cAkIdAra cAeLa na. juo 'cAUra.' cAka huM. [saM. -> prA. cama-] cakra, paiDuM. (ra) (kuMbhAranA) cAkaDo. (3) strIenA aMbADAmAM bharAvAtuM senA vagerenuM cakrAkAra ghareNuM. [. ApavA (rU.pra.) geALa geALa pharavuM. * upara pIMDA (-uparaya-) (rU. pra.) anizcitatA. 0 khAvA (rU.pra.) goLa goLa karavuM. 0 caDhA(-Dha)vuM (rU.pra.) niMdApAtra thaI gavAvuM. 0 caDhA(-DhA)vavuM (rU.pra.) phajeta karavuM. deveza, levA (3.pra.) aNI upara gALa pheravavuM. vadhAvavA (rU.pra.) mAMgalika prasaMge kuMbhArane tyAM jaI cAkaDAnI pUjA-arcA karavI. -ke caDha(-Dha)vuM (rU. pra.) jue cAka caDavuM.'(2) mada-mastImAM AvavuM] cAkaOM vi. [turkI.] taMdurasta. [. karavuM (rU.pra.) uzkeravuM. thavuM (rU.pra.) tejI ke sphUrtimAM AvavuM, sAvadhAna banavuM, 0 rahevuM (2:vuM) (rU.pra.) sAvadhAna rahevuM] cAka vi. [phrA.] phATeluM, cIreluM. [. karI nA(-nAM)khavuM (3.pra.) phADI teDI nAkhavuM] cAkaka pu. [aM. cok] sAthe karyAM vinAnI ke sApha karelI sapheda peAcI eka prakAranI mATI, khaDI cAkacakaca na. [rsa,] caphacakADha cAkaTa(-Nu, -La+, -LaNuM) (--, -Nya, nya, Nya) strI. [de. prA. ca MDA] AMdhaLI cAkaNa, buThThuM pUchaDuM hovAne kAraNe e bAju meDhAM che tevI jAtanA eka ALasu prakAranA sarpa, aMbAI, cAkaLI cAkaDI srI. saM. citA > prA. var3himA] kUvAnI gareDImAMnuM nAnuM paiDuM, nAnA cAka cAkaDA-verA puM. [jae 'cAkaDo' + vero.'] kuMbhAra pAsethI dareka cAkaDA dITha levAtA kara cAkaDA puM. [jue 'cAkarai' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] kuMbhAranA cAka (jenA upara vAsaNane ghATa ApavAmAM Ave che.). [-De caDha(-Dha)vuM (rU.pra.) leAnAidAnA bhAga thavuM, citta cAkaDe caDha(-Dha)vuM (3.pra.) cittamAM aneka gaDamathala thavI] cAkaNu (Nya) jae 'cAkaTa.' cAka-pUjA strI. [jae cAka' + [saM.] lagna-prasaMge kuMbhArane tyAM jaI karavAmAM AvatuM cAkaDAnuM pUjana cAka-pheraNI zrI. [jue 'cAka' + pheravanuM' + gu. 'aNI' kR.pra.] kuMbhAranA cAkaDAne pheravavAnA nAnA DaMDIkA cAka-bAka vi. [jue turkI, cAkara dvArA.] heAziyAra, paheAMcela, cAlAka cAkara chuM. [phrA.] khidamatagAra, paricAraka ('mAkara' karatAM nIcalA daro, jemAM gharakAma karanAranA artha che, nAkara vahIvaTI kAma paNa kare.) [-aaN jamIna (. pra.) cAra DhAkAne apAyelI jamIna--mahesala-mAphI sAthenI] _2010_04 bhAva cAkara-cUkara chuM., kha.va. [jue 'cAkara,' dvA~va.] sevaka varga cAkaraDI strI. [jue 'cAkaraDA' + gu. 'I 'pratyaya.] cAkaranuM kAma karanArI strI, strI cAkara cAkarA puM. jio 'cAkara' + gu, 'huM' svArthe ta, pra.] (tuccha arthamAM) cAkara, dAsa [cAkara-kara.' cAkara-naphara puM., kha.va. [jue 'cAkara' + 'nakara.'] jue cAkariyAta vi. [jue 'cAkara' + ara. 'imyata' pra.] cAkarI karanAruM. (2) jUe 'cAkariyuM' cAkariyuM vi. juo 'cAkara' + gu. 'muM' ta.pra.] cAkarInA badalAmAM maLeluM. [-yA jamIna (rU.pra.) cAkarInA badalAmAM mahesUla mAMDI vaLAI bakSisa maLelI jamIna, cAkarAM-jamIna] cAkarI strI. [...] cAkaranuM kAma, cAkanI pravRtti. [. uThAvavI (3.pra.) sevA karavI, khidamata karavI. . karavI (rU. pra.) gheADAnI caMpI karavI] cAkaleTa puM. [aM. caoNkaleT] lAkaDA upara lagADavAmAM AvatA tailI raMga (lAla lIle| vagere). (2)(lA.) dIvAnA, cakrama, (3) sRSTi viruddha karma karavAmAM Ave che tevA suMdara zakarA, lAMDA [kasabI bhAta cAkalA puM. kAMcaLI ceAlI vagere upara pADelI rezamI ke cAkavuM sa.kri. [jue 'cAka, ,ja-nA. dhA.] khaLAmAM anAjanA DhagalA vagere upara rAkha ke khaDInAM nizAna karavAM. (ra) (lA.) haH khAMdhavI, sImA AMkavI. cakAvuM karmaNi,, kri cakAvavuM che., sa.kri. cAka-veNI strI. [jue cAka' + saM.] jae 'cAka-keraNI.' cAkasI sI, e nAmanI eka mAchalInI jAta cAkaLa (-ya) jae 'cAkaTa.' cAkaLa (nya) strI. [sa, ca-> prA. caTM dvArA.] gUmaDAnI AsapAsa cakrAkAre cAmaDInA UpasI AvatA bhAga cAkaLa(-Le)Nu (-Nya) zrI. jio cAkaLa' (e)' svArthe srIpratyaya.] jaA 'cAkaTa,' cAkaLI strI. nAnA ghaDA, gAgara cALIra, heNa (Nya) jue 'cAkaDha'-cAkaLaNa,' cAkaLA puM. [saM. > prA. ra + gu. 'chuM' svArthe ta.pra.] kAsanI garagaDI. (2) gALa AkAraneA bharata bharelA kApaDanA TukaDA (e cerasa paNa thAya che). (3) besavA mATenI gALa ke cAraso gAdI +A. 'a cAmAM na., kha.va. [saM. va>= prA. rAma-nuM 'cAkuM] pANAnA mATA TukaDA, ceAsalAM. (2) zeraDInA rasane ukALyA pachI bhejavALI jamIna upara ThAravAmAM AvatAM gALanAM lIlAM cAkI zrI. saM. aniA> prA, vimA] namIne geALa aMdhAyelA AkAra. (ra) pittaLa ke leDhAnA athavA cAmaDAne goLAkAra TukaDA. (3) sUraNanI gAMTha vagere gALa AkAranI vastu. (4) ThArelA gALanuM bhAluM. (5) skrU vagere sAthe vaparAtI aMdara AMTAvALI cakarI, naTa.' (6) tamAkunA paDAone gADhavIne karelA DhagaleA. (7) dArU bharI kADhavA mATenI aDI. (8) dhAtunA patarAmAM vIMdha pADavA nIce rakhAtI AdhArarUpa khADAvALI aDI cAku, kuMDa ja zAka.'
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ cA cAra na. [saM. 2 ->kA. vaga-3 patharanuM goLa cakkara. cacariyAM na., ba. va. jio "cAcara + gu. IyuM ta. (2) gaciyuM, DhekuM. (3) daDabuM, meTI zilA. (4) vADiyuM pra.] cakalAmAM sthApelI devInA gaNanAM devalAM (khaja2 vagerenuM). (5) cakAmuM, DhImaNuM cipu, cAku cAcaruM na. siM -> prA. rama-] (lA.) (cAcara cANa na. phi.] pAnuM hAthAmAM mAna karI zakAya tevo cha, jevI AkRtine kAraNe) kapALa, lalATa cAkSaSa vi. [saM] AMkhane lagatuM, AMkha saMbaMdhI. (2) pratyakSa cAcare chuM. [jao "cAcaruM.'] jAo "cAcara." [bevakapha joI zakAtuM. (3) . paurANika rIte cauda manavaMtare mAMne cAcA-nyUTayU)nuM vi. [ravA. dAdhAraMguM. (2) mUrkha, kama-akkala, chaThTho manaMtara [jhayuala parsena" (ke. ha.) cAcI strI. jio "cAco' + u "I' strI pratyaya.] cAkSuSa-pratyakSa vi. siM] dRSTithI spaSTa jovAnI kriyA, "vi- cAcAnI patnI, kAkI, vALI cAcAnI patnI, kAkI. [vALavI (rU. pra.) lIlI tamAkunI cAra-cAMkhaDalI strI, jio "cAkhaDI' + gu. la' svArthe gaDIone bApha ApavA mATe haga karI godaDAM oDhADavo] pra., "cAlaDI' vadhu svAbhAvika cAkhaDI, pAdukA.(paghamAM) cAco chuM. [u6. cAcA] bApano bhAI, kAkA ca(-cAMkhaDI strI. paga-pAvaDI, pAdukA [athANuM, acAra cATa' pR. [sa.] vizvAsamAM laI luMTI lenAre puruSa. [ paDI cAkhaNuM na. [(su.) "cAkhavuM + gu. "a" ka. pra.] javuM, 0 banavuM (rU. pra.) zaramiMduM banI javuM. 0586 cAkhavuM sa, phi. [saM. dvArA prA. caMa] meDhAmAM svAda (rU. pra.) (anya) luccA tarIke spaSTa karo] anubhava, jIbhathI svAda levo. (2) (lA.) svAda pUratuM cATa*-vya) strI. [ja "cATavuM."] katarAne khAvAnuM nAkhavAnuM thoDuMka khAvuM. 3) anubhava levo (sAre cA kharAba). cakhAvuM vAsaNa ke ThIbaDuM [asara, rIsano DaMkha, caTake karmaNi, kri. cakhavavuM, cakhADayuM che., sa. jiM cATa ke puM. [2vA.] ToNe, maheNuM. (2) manamAM thatI gussAnI cAkhaLiyA ! [ja e "cAkhaLA " + gu. "IyuM ' svArthe cATaNa na. jie "cATavuM" +gu. "aNu ku. pra.] cATavAnI ta. pra.1, cAkhA puM. AkhaLiye, cakala, ADaNa kiyA. (2) cATI khAI zake tevuM auSadha, avaleha cAkhaLiyAra chuM. [jAe cAkhalo" + gu. "NuM" svArthe caNiyuM vi. [jao "cATaNa + gu. "yuM ta...] cATavAnI lolupatAvALuM(2) khuzAmatiyuM. (3) lAMcakhAu, rUzavatakhera cakhaLiyA pu. [juo "cAkhaLe + gu. IyuM svArtha cATaNuM na. [jao "cATaNa' + gu. "u" svArthe ta. pra.] ta. pra.1. cabaLe . reMTa [dukAna, hoTela koI paNa prakAranuM cATaNa, lehya padArtha cAkhA(cAra) na. [ja "cA" "khAnuM'] cAnA pINAnI cATaraDuM na. satara vIMTavAnI phIrakI, pharakaDI cAga ! [so, ravA. pyAra, lADa. (2) che, 2vA.] yAra, lADa, (2) cAgalAI. [0ne cATaluM na. arIsa, darpaNa, ArasI. (2) sonA-rUpAnI ghare (u. pra.) lADamAM uchareluM] [ja "chAkaTuM. lagaDI. (3) (lA.) (tiraskAramAM moTuM. cAga vi. [(sau) juo "chAkaTuM-' uccAraNabheda mAtra.] cAle . [o "cATavuM.] (lA.) moTuM, cahere. (2) cAgalAI (cAgyalAI ) strI. jio cAgaluM' + gu. "AI' rUpiye (cAMdIno) ta. pra.], cAgalA-DhA (cAyelA-) puM, ba. 1, [+ "vahA.'] cATavI strI, jie "cATa' + ), 'I' strIpratyaya.1 lAkaDAnI cAgalApaNuM, cAgalA thavAnI Teva nAnI kaDachI ke sAmAnya nAnI kaDachI. (2) kAnamAMthI mela cAgaluM (cAgyaluM) vi. vi.] cabAvaluM. (2) (lA.) yAra kADhavAnI saLI ke lADa cAhatuM cATavuM. sa. ki. diprA. vaTTI cATavA jevA padArthane jIbhanA cAgavuM sa.. [ja e "cAga,'-nA. dhA. cAnaka rAkhavI agrabhAgathI ghasI mAMmAM levuM. (2) (lA.) khuzAmata karavI. cAgaLuM na. bakarAnuM cAmaDuM caTAvuM karmaNi, kri. caTADavuM che. sa. kri. cAga (cuM)nuM vi. [ja "cAga' + gu. "u" ta. pra. = cATavuM a. 4i. [ravA.] tAvaDAmAM bhaDake UTha. (2) cAguMno dvibhava.] (lA.) bevakUpha (lA.) gusse thavuM [(3) pAMjaruM cAgA-68-6)nuM vi. ni.e "cAgA-caMguM'mAM cAmuM; A paNa cATa muM. di. prA. ghaTTama-] lAkaDAno kaDachA, (2) halesuM. dilsa. cAgavuM. (2) cAgaluM thaI dago karanAra. (3) kheTa cATiyuM na. [ja "cATavuM' + gu. "yuM" ka. pra.] cATIne DhoMga karanAra khAvAne padArtha, cATaNa cAgI jI. e nAmanI saurASTriya ghoDInI eka jAta cATI strI. lapaDAka, thaDa, thapATa cAgerI . lUNInI bhAjInI khArI jAta cAha vi. saM.] sAMbhaLatAM priya lAge tevuM mIThuM madhuruM. (2) cAge-vAge puM. kAcuMkeruM khAvAnuM, nAsto na. sAMbhaLatAM priya lAge tevuM vacana. (3) (lA.) khuzAmata cA-ghara (cA:-) na. jio "cA" + "ghara.'] e "cA-khAnuM." cAhu-kAra vi.saM.] mIThuM priya lAge tevuM bolanAra, khuzAmatakhera (2) cA pIvA maLavAnuM nAnuM sthAna, "TI-hAusa" cATukArI strI. jio "cATukAra' + gu. "I'ta.pra.] khuzAmata cAcara , na. [saM. vavara - prA. ra4ra,na.] cAra rastA cATuza vi. [saM. vATuM dvArA gu.) (lA.) khuzAmata-khera jyAM maLatA hoya tevA ceka, cauTuM. (2) mAtAjInA maMdira cahati sI. [saM. vATu +vitta] mIThAM vaNa. (2) (lA.) AgaLanuM vistAravALuM ekaThuM khuzAmatanAM vaNa [dhara cAcara (ra7) sI. [saM. tvarI > prA. nUrI] (lA. cATaDI . ja "cATavI. (2) kaDhAmAM naMga besADavAnuM cauTAmAM sthApavAmAM AvelI devI ca ' vi. jie "cATu + gu. "DuM svArthe ta. pra.] 2010_04
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAra 799 cAdarapaTa khuzAmata-khera. (2) cibAvaluM. (3) doDha-DAhyuM cAtare vi., muM. [sa. catuhattayja. gu. caDuttara] keI caDa vi. jio "cATavuM+ gu. "u" kR. pra. + 'DuM paNa saikAnuM evuM varSa ta. pra.] cATavA-khAvAnI lAlasAvALuM cANakatha . [saM] caMdragupta maurya(I. pU. 4thI sadI)ne cATe paM. vuiM. jao cATavuM' + gu. 'uM' ka. pra.] cATaNa brAhANa amAtya, viSNugupta kauTilya. (saMjJA) (2) (lA) (2) cicADAmAMthI Tapakato zeraDIne rasa vi. tIvra buddhizALI. (3) mutsadI cAToDiya vi. jio "cATavuM' + gu. "eDa" ka. pra. + "chayuM' cANAkSa vi. [saM. vAvatha nuM gu. saMsakRtAbhAsI rUpa. sa.mAM ta. pra. e "cADuM" vANa zabda nathI.] juo "cANakaya." [eka pakSI cAlana. gumaDAM traNa jakhama vagerene zarIra upara rahI cAtaka na. [, .] e nAmanuM saM. kAvyomAM jANItuM jo DAgha, cAMbuM. (2) DAgha, nizAna (sAmAnya) cAtakI strI. siM.] cAtaka pakSInI mAdA cAra na. Dherane khAvAnuM khANa cAraNa na. jio "cAtaravuM' + gu. "aNu ku. pra.] cATa (Da) strI. [(sau.)mUrdhanatha "DauccAraNa cIvaTa, kALajI cAtaravAnI kriyA [(3) lavAdane cukAdo cAhakuM vi. [ja "cADI' dvArA.] cADI karanAruM cADI khera cAtarama na. [4] DahApaNa. (2) lavAdI, paMcAta. (3) cAhakhuM vi. jio "cADI' + "khAvuM' + gu. "u" ka. pra.] cAtaravuM a.kri. khasavuM, DagavuM. (2) jade raste caDI javuM. (lA.) bAtamIdAra, guptacara. (2) rakhevALa, pagI (3) catarAvuM bhAve, kri, catarAvavuM che., sa. kri. cAraNa vi. jio "caDavuM' dvArA.] caDavA-savArI karavA cAtarI A. reMTiyAnI trAka kAma lAge tevuM cAtura, ke vi. [saM] juo "catura.' cAsase)rI strI, taMbunI derIo bAMdhavAnI mekha keTI caturastrika vi. [saM.] cAra khUNAvALuM cAhiya(-2)Na (-) strI.[juo "cADiyuM + gu. (a8-eNe cAturAzramika vi. [1] bhAratIya praNAlInA cAra Azramane zrI pratyaya.] cADI karanArI strI, cADakI ane lagatuM. (2) cAre AzramanA dharmamAM mAnanAruM cAhiyuM vi. jio "cADI' +5. iyuM. ta. .] cADI- cAturI strI. jio "catura' + gu. I' ta...] caturAI, yugalI karanAruM dakSatA. (2) e nAmane madhyakAlIna gujarAtIne eka cAhiyeNa (-3) jao "cADiyaNa.' sAhityaprakAra cAhiyA vi., pR. jio "cADiyuM.] khetara vageremAM Ubhe cAturmAsa na. [saM.] cAra mahinAono samUha. (2) (lA.) rAkhavAmAM Avato mANasane AkAra. (2) (lA) sukalakaDI mAsuM, varSARtu. ("caturmAsa puM, ba.va. enA uparathI mANasa. (3) gAma ke phaLiyAne naThAre mANasa cAra mAsane lagatuM e arthamAM saM. cAturmAsa vi. ane cADI strI. di. prA. vADha-"mAyAvI- kapaTI' dvArA] kAInI pachI na. prayoga; e puM, ba.va. nathI.) viruddha anyane jaI phariyAda karavI e, cugalI cAturmAsika, cAturmAsya vi. si. cAra mahinAne lagatuM. cAra sI. [8. prA. caMdimA; murdhanya uccAraNa kAMkaro (2) cAra mahinAnuM (mukhyatve comAsAnA ke goLI mUkavAne gophaNane jotara je bhAga cAturya na. [saM] jAo "caturAI." cADIkuM na. baLada-gADuM, bela-gADI cAturvarya na. [sa.] brAhANa kSatriya vaizya ane zuddha evA cADIke puM. jio "cADI" + gu. "huM" ta. pra] jue cAra vaNenI vyavasthA-paddhati cADiye." (2) dhADapADuone bAtamIdAra cAturvaSika vi. [saM] dara cAra varSe AvanAruM cADI-khAu vi. jio "cADI" + "khAvuM + gu. "Au' cAturvigha vi. si] cAra vedanI vidyAne jANanAruM, caturvedI u. pra.], cADI-bAra vi. jio "cADI'+ phA. pratyaya.] caturvizI vi. saM.) cAlIsA brAhmaNonI jJAti ane e cADI khAvAnI TevavALuM, cugalI-khera jJAtinuM premAnaMda kavi "cAvI' brAhmaNa hatA.) caDIcADIne ki. vi. [cADavuM" evuM koI kriyAmULa jANItuM cAturveda vi. siM] jAo "cAturvigha.' nathI., "cADa' = kALajI che tenuM nA. dhA. thaI zakaya; . cAtutra na. siM] cAra letAonI jemAM jarUra rahetI bhu , dvibhavathI] khAsa kALajI rAkhIne tevo eka vaidika yajJa caDI-cugalI samI. jio [o "cADI"+ "cugalI, cAthI strI, malama lagADelI kapaDA ke kAgaLanI paTTI, malama-paTTI samAnArthI zabdone dvibhava.) e "cADI." cAdara strI. phi.] ochADa, (2) strIone sADI upara cAluM vi. [ja "cADa"+ gu. IluM' ta.pra.]cADa-vALuM, oDha. (3) maDadAne oDhADavAnuM kapaDuM. (jI kabara upara cIvaTavALuM, kALajIvALuM oDhADavAnuM kapaDuM. (5) (lA.)nadI ke pahADanA nIcANavALA cADIluM vi. jio "caDa' + gu. IluM' pra.] caDe bharAyeluM, sapATa bhAga uparathI thoDA tarata nIcenA bhAga upara paDatA haThIluM, jiddI. (2) caDasIluM pANIne patharAyelA vistAra, (6) dhaMdhanA AkAranI eka cAhuM na. [de prA. rasa, gu. mAM mUrdhanya uccAraNa dI AtazabAjI. [oDhADavI (u.pra.) mahaMta gujarI jatAM enA mUkavAne khADAvALo hAtho ke khaMDhe. (2) (lA.) khedAI ziSyane gAdIe besADavAne vidhi karavo]. gayA jevuM moTuM | [Arepa, apavAda cAdara-pATa kuM. jio "cAdara' + pATa."] jemAMthI cAdara cADe muM. jie "cADI' + gu. "o' ta.ka.] (lA.) kheATe thaI zake tevI kApaDanI vAta 2010_04
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAra cadaruM na. [jae 'cAdara' + gu. '' svArthe ta. pra.] cAdarathI jarA meTuM ane pahoLuM pAtharaNuM cA-dAna (cA:-) na. [ kA. cAya--dAna ], ~nI strI [ + gu. I' ta.pra.] cAnuM pravAhI rAkhavAnI kITalI cAnaka strI. kALajI, cIvaTa, ceAMpa. (ra) uttejana, utsAha, jAgRti. [. ApavI (.pra.) cetavaNI ApavI. 0ca(-)vI (rU.pra.) utsAha AvaveA, 0 caDhA(DhA)vavI (rU.pra.) utsAhita karavuM. lAgavI (rU. pra.) cetI javuM] cAnakI strI. [jue cAnakuM' + gu. I ' srIpratyaya.] bahu ja nAnI nAnI bhAkharI (kUtarAM vagerene khavaDAvavA karAtI, khaLakA mATe paNa) cAna na. DhaMgadhaDA vinAnA nAnA roTalA, bhAkharA cAnasa puM., na. [aM. cAnsa] nasIba, bhAgya, tagaddIra, (2) zrI. gaMjIphAnAM pAnAMnI eka ramata cAnI strI. saurASTranI gheADInI e nAmanI eka jAta cAnsa puM. [aM.] jaA 'cAnasa.' (ra)(lA.) lAla, phAyadA cAnsala puM. [aM.] khristI devaLamAMnA mAM AgaLanA bhAga cAnselara puM. [aM.] ucca vahIvaTI taMtranA adhyakSa. (2) yunivarsiTInA kulAdhipati cApa na. [saM.,puM.] dhanuSa, krAmaThuM. (2) vartulanA ardhabhAga, (ga.) cApa-karNa puM. [saM.] vatu LanA kAI paNa bhAganA be cheDAne joDanArI vyAsa sivAyanI sIdhI lITI, 'kArDa'(pAge.).(ga.) cApakuM ja 'cApavuM.' cApa-keMdra (kendra) na. [saM.] dhanuSane! madhya bhAga, dabANanuM biMdu cApa(-pA)-cApa (-cIpTa) strI. [jue 'cIpanuM'-dvirbhAva] ThIkaThAka karyA karavuM e, (2) (lA.) dIrdhasUtrIpaNuM cApa-cIpaNuM vi. [jue 'cIpanuM' + gu. 'aNuM' kR. pra., ane dvirjAva.], cApa(-pA)cIpiyuM vi. [ja cIpa' + gu. 'iyuM' ta.pra.] cApAcIpa karanAruM. (ra) TApakaTIpakavALuM cApa cApaDuM vi. [dai.prA. ravDa-] lAkaDA ke leAkhaMDa yA dhAtunI padArthamAM jaDavAmAM AvatI paTTI. (ra) bArasAkha uparanuM DhAMkaNu cApA huM. [ja cApaDuM,"] jae 'cApaDuM'. (2) ekabIjI upara dabAvIne e laI AnA karelA lUA [- chelavA ke mAravA) (rU.pra.) gapATA mAravA, nakAmI vAteA karavI] cApaNu (Nya) strI, leDhAmAM khAMca pADavAnuM sAdhana cApaNiyuM na [jae 'cApaNuM' + gu. thayuM' svArthe ta.pra.] jue 'cApaDuM(2).' cApaNI strI. sutAranuM leADhAnuM eka ejAra cApaNuM na, "ze. puM. jae cApaDuM(ra).' 800 cAma-kheDu cApa-dIpa huM. [saM.], -aaa huM. [saM, cAva + jue 'dIve.'] vIjaLInA eka prakAranA dIvA, ArkalaeNmpa' cAbaka(-kha) puM. [phA. cAbuka] jue cAbuka.' cAnakaDI strI, jue cAka-keraNI.' cAkhA(-khA) kuM., ba. va. [jue 'cAbakA(-khe!).'] (lA.) zikhAmaNarUpe rajU thayeluM mArmika kaTAkSa-kAvya (eka sAhityaprakAra) [cATalAmAM gUMthavAnI DhArI [cAMTeluM, 'phUlaza' (ga.vi.)bakI(-khI) strI. [ja e 'cAbakA' + gu, 'I'' strIpratyaya.] cApa1 vi. [jue 'capaTa.] jamInanI sapATIne samAMtara cALaka(-) puM. [jae cAmaka(-kha)' + gu. e' svArthe cApayara (-Tatha) zrI. [ravA.] lapaDAka, thapATa ta. pra.] jaA 'cAbuka.' [kA(-khA) * mAravA, "kA(-khA) cATiyuM [jue 'cApa ' + gu. 'iyuM' ta.pra.] pILA lagAvavA (rU. pra.) zikhAmaNa rUpa AkarA rAmda kahevA] raMganuM capaTuM naMga, eka jAtanuM javAhIra cAbakha jue 'cAbaka' cApaTe huM. sALanI aMdara taLiyAnA bhAgamAM rAkhavAmAM cAmakhA ja cAbakA.' AvatuM lAkaDAnuM pagathI khAvAya che te paguM cAbakhI jue 'cAbakI.' cApA - vi. jae 'cApa. cAkhakhe jaA 'cADhDhA,' cApa? (tha) strI, kaThaNa jamIna d. 1 cAmaDuM sa. kri. TAMkaNI bheAMkaLI. khAvuM? karmaNi., kri cabAvavuMO pre., sa. kri. [lA-veDA cAbAI srI. [jae 'cAbu' + gu. 'AI'ta. pra.] cAvacAbukavuM., strI. [phA.] cAmaDAnI ke sUtaranI gUMthelI laTakatI dArIvALI seATI (gheADAgADIvALA rAkhe che te). [.cADha(-)vI,. mAravI, lagAvavI (rU. pra.) cAbukanA phaTakA mAravA (vADAne)] cAluM(-g) vi. [ravA.] caNAvatuM tri., sa, kri cAlavuM sa. kri. khAvuM, jamavuM. calAvuM karmaNi, kri. calAvavuM cAma na. [saM. dharme>> prA. camta] cAmaDI, cAmaDuM, tvacA, khAla cAma-kheDuM` na. [jue cAma'+ beDuM."] mArInI jhoLI. _2010_04 cApala na. [rsa,] capaLapaNuM. (2) ALavItarAI, mastI-sAphAna cApalUsa,-sI strI. [kA. cAsI] cIpI cIpIne kheAlavAnI rIta, cabAvalApaNuM. (ra) (lA.) khuzAmata cApavuM na. hatheLIne khADAnA AkAra ApatAM thatA khADo, (ra) emAM samAya teTaluM pravAhI vagerenuM mApa, (3) kAnanI chUTa. (4) kAnanI bUTamAM paheravAnuM eka prakAranuM ghareNuM cApavuM-capaTI vi. [jue 'cApanuM' + capaTI.'] eka hatheLImAM samAya ane capaTImAM Ave teTaluM cApAkAra chuM., cApAkRti strI. [saM. caoNpa + a-vAra, mA-fi], dhanuSanA ghATa. (ra) vi. dhanuSanA AkAranuM cApAcApa (-5) zrI. [ravA.] jae cApa-cIpa.' cApAcIpiyuM jue 'cApa-cIpiyuM.' cA-pANI (cA:pANI) na., kha. 1. [jae 'cA' + 'pANI.'] pANI ane cAthI karavAmAM AvatA satkAra cA-pArTI (cA-pArTI) zrI. [aM.] cA-nAstAnI urjANI cApIya vi. [saM.] ardha-gALAkAra [kala-a gala.' (ga.) cApIya kANu puM. [saM] dhanuSanA AkAranA khUNeA, 'skeri cApuM na. hAtha paganAM AMgaLAM pAsenA capaTA bhAga. (2) cApavAmAM samAya teTaluM mApa, cApavuM cA-peAcI (cA:pAcI) strI, cA ukALavAnuM vAsaNa cArkica (cAphinca) na. khetaramAM jaMtuonA nAza karanAruM eka pakSI
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAma-kheDuM 801 cAra (2) kathaLe. (3) jAdugaranI lAkaDI javuM. 0nuM jahAja calAvavuM, nuM nANuM calAvavuM (rU. pra.) cAma-kheDha2 na. e nAmanuM eka prakAranuM jIvaDuM kuTaNakhAnuM calAvavuM. (2) paisA laIne saMga karAvavA. 0nuM cAma-kheDe !. [ja e "cAma-kheDuM."] marelA DhoranAM cAmaDAM tALuM (rU. pra.) gharanuM vRddha vaDIla mANasa. nuM nANuM vaTAvavuM utAranAre-camAra. (2) (lA.) madArI (rU. pra.) kanyAvikraya karo. ne dhaMdhe (-dha ) (u. pra.) cAma-ceTa strI. [jae "cAma" + cATavuM' + gu, "I' ku. kuTaNakhAnuM. (2) vezyA-javana. -jAM cUthavAM (2. pra.) sarva pra.] (lA.) vyabhicAra, chinALuM vagaranI vastumAMthI kasa kADhavA mathavuM. (2) patnI sAthe vadhu cAma-cAra 5. jio "cAma' + saM.] (lA) vyabhicArI puruSa paDato saMga karavA. hAM raMgavAM (2 vAM) (rU. pra.) sakhata cAma-cerI strI. [ja e "cAma' + "cArI.'] cAmaDAMnI corI. mAra mAra. 0 utArI nA(-nAM)khavuM, teDI nA(2) (lA.) vyabhicAra, chinALuM (-)khavuM (rU.pra.) sakhata mAra mAravo. 0 kharAba thavuM (rU.pra.) cAma-ja strI. jio "cAma' + "ja.'] zarIra upara thanArI ja sapta mAra paDa. 0 cUMthavuM (rU. pra.) strIgamana karavuM. (2) cAmaThI vi., strI, jio "cAmaThuM' + gu. "I' strI pratyaya.]. maDadAnuM posTamorTama karavuM. (3) nakAme parizrama kara. (lA.) vyabhicAra upara jIvana gALatI eka bhaTakata kemanI strI 0cUMthavuM (rU. pra.) baLAtkArano bhoga banavuM. (2) maDadAnuM cAmAM na. siM meLa-> prA. vakmaTTama- cAmaDA uparanuM pisTa-morTama thavuM. (3) nakAmo parizrama thaze. 0 raMgI cAThuM ke seLa nA-nAMkhavuM (2gI-) (rU. pra.) sakhata mAra mAravA]. cAmaha vi. jio "cAmaDuM' dvArA.] cAmaDA jevuM cIkaTa cAmaNa-cAle, cAmaNa-ceTo chuM. e nAmanuM eka ghAsa cAma-kAma na. jio cAmaDuM' + "kAma] cAmaDAM taiyAra cAmara paM. [saM.] e nAmano eka gaNameLa-akSarameLa chaMdakaravAnuM kAma. (2) cAmaDAMnAM sAdhana joDA vagere banAvavAnuM (piM)(2) na. camarI gAyanA pUchaDAnA vALane e-rAjAonuM kAma. (3) cAmaDA upara kotaraNa karavAnuM-bhAta pADavAnuM kAma ane AcAryonuM eka AdaraNIya cihana, cammara cAmaDa-te vi. [ja e "cAmaDuM' + 'teDavuM."] (lA.) zarIrane cAmara-dhArI vi. [4, pR.] rAjadarabAra ke AcAryonI kaSTa Ape tevuM, sakhata majurI bhareluM tahenAtanuM cAmara DhoLanAruM (puruSa ke strI) cAmaThAM-kArakhAnuM na. jio "cAmaDuM' + gu. 'A' 'pa. vi, cAmara-dhAriNI vi., strI. [4] cAmara DhaLanArI strI-sevaka ba. 1, pra. + "kArakhAnuM.'] cAmaDAnA padArtha banAvavAnuM kAra- cAmarama na. khetara. (2) makAInA DoDAne cheDe thatuM phUla khAnuM, "TenarI cAma-rasa chuM. [jAe "cAma' + saM.] cAmaDAmAMthI kADhela cAmaDhiya(-)Na (-) strI. jio "cAmaDiyo"+ gu. cIkaNo padArtha, sarasa. (2) (lA.) vyabhicAra a(e)Na' strIpratyaya] cAmaDiyAnI strI cAmAcIDiyuM na, cAmA (Da) strI. avAvaru ane cAmayui vi. jio "cAmaDuM" + gu. "iyuM'ta. pra.] cAmaDAne baMdha makAnamAM thatuM rAtri-gAmI eka ardha-pakSI prakAranuM lagatuM, cAmaDAnuM. (2) cAmaDAM sApha karanAruM. (3) (lA.) vAgeLanI jAtanuM ghaNuM nAnuM prANI, chApuM, chIpuM kaMjasa, lobhI, kRpaNa. [bhAluM (rU. pra.) puruSanI jananeMdriya, cAmAceNa (-zya) strI. e "cAmAcIDiyuM." (2) chachuMdara zizna] cAmIkara na. [saM.] sonuM. (2) dhaMtUrAno choDa cAma iyuM. [ja e "cAmaDiyuM."] cAmaDAM sApha karanAra cAmuM (cAmuDA) strI. [], DI strI, durgA devInuM eka kAmadAra. (2) cAmaDAMnAM sAdhana banAvanAra kArIgara. (3) pracaMDa prakAranuM svarUpa cAmaDAMne vepArI. (4) macI codiyuM vi. jio "cAmadI' + gu. "chayuM' ta. pra.] cALAcAmaDI strI, jio "cAmaDuM + gu. 'I' strI pratyaya.] (pazu- camakAvALuM. (2) beTI baDAI hAMkatuM, baDAphI. (3) na. pakSI-prANI sarva koInI) tvacA, khAla. [0 AvavI (rU. pra) , nakharuM jakhama vagere upara navI cAmaDI baMdhAvI. 0 utaraDI cAmodI sI. cALo-camake, nakharAM. (2) baDAI, patarA. nA-nAMkhavI (rU. pra) bhAre nukasAna karI kharcanA khapamAM (3) cAMdo svabhAva [kAuTa' (na. bho) utAravuM 0 kADhavI (rU. pra.) chAla ukheDavI. 0 cUMthavI(ra.a) cAra puM. [saM.] guptacara, jAsUsa, cara, "DiTekaTiva." (2) vAvaNI karavI. javI (..) khUba zrama paDe. 0 toDI cAra vi. [saM. >prA. cattAkara>*vatAravAri nA-nAMkhavI (rU. pra.) sakhata mAra mAra. nuM nANuM dvArA ja, gu. "racAra'] 1+3, 22, 3+1 nI saMkhyAnuM. (rU. pra.) kanyAvikrayanuM nANuM. 0 bacAvavI (rU. ) kAma- [0 akSara jANavA (3. pra.) bhaNela hovuM. 0 AdamI corI karavI] (rU. pra.) sArA mANasa. 0 AMkha (khe) (rU. pra.) pAkI cAmaDI-ra DuM, vi. [ja "cAmaDI' + "cAra.], cAmaDI- dekharekha. 0 AMkhe karavI (AMkhe-) (rU. pra.) gusse thavuM. rakhuM vi. jio "cAmaDI'+ "rAkhavuM' + gu. "u" ka. pra.] 0 AMkhe thavI (-AMkhe) (rU. pra.) be jaNanI najara | (lA.) kAma-cAra ekaThI thavI, sAme maLavuM. (2) adekhAI thavI. (3) re cAmaDuM na. jio "cAma" + gu. 'DuM svArthe ta. pra.) (zarIranuM bharAvuM. 0 kAnanI vAta (rU. pra.) gharanI ja khAnagI vAta. sAmAnya) cAmaDI, tvacA, khAla (moTe bhAge pazuonI). 0 khUMTa (rU. pra.) samagra badhuM. 0 cazma karavuM (rU. pra.) sAmanidAnAM nANuM calAvavAM (rU.pra.) jabaradastIthI kAma levuM. sAme maLavuM, saMmukha thavuM. 0cAsaNI (rU. pra.) caDiyAtuM. -dAnI jIbha hevI (2. pra.) vakhate ajagatuM paNa belAI 0 cekaDInuM rAjaya (kaDI) (rU.pra.) cakravartI rAjya. 2010_04
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ 802 cAra-netra 0 dahADAnuM cAMdaraNuM (dA:DAnuM-)(u.pra.) thoDA sukhanA divasa, cAra-cakSu vi, pR. [saM. vakSa4] jAsUsa-rUpI jene AMkha che 0 dANA nA(nAkhavA (rU.pra.) lagna karavAM. 0 dANu na tere (rAjA ke rAjyataMtravAhaka) havA (u. pra.) garIba sAdhAraNa sthiti hovI. 0 paisA cAra-cAroLI jI. e cAreLI." thavA (rU. pra.) sukha-samRddhi maLavAM. 0 pese sukhI (rU. pra.) cAra-cAla che. [ja cAra' + "cAla, "] (lA.) paraNyA paisAdAra. 0 khela kahevA (-kevA) (rU. pra.) zikhAmaNa pachI kanyA ane varane ekabIjAne tyAM pahelA mahinAmAM devI. 0 mANasamAM (rU. 4) sArA mANasonI vacce. cAra vAra AvavAne rivAja 0 lAkamAM gaNAvuM (rU. pra.) sArA mANasamAM mAna pAmavuM. cAra cheDe kri. vi. jio "cAra' + "cheDe' + gu. "e" 0 hAtha (2. pra.) kRpA, maherabAnI. 0 hAtha karavA (rU.pra.) trI. vi, pra.] dhotiyuM cAre khUNe besIne paheravAmAM mANasane madadamAM levuM. (2) kAmamAM jhaDapa karavI. 0 hAtha AvatuM hoya e rIte thavA (rU. pra.) lagna thavAM. 0 hAtha batAvavA (rU. pra.) bhaya cAra-jAme puM. [ja "cAra' + jAma.'] (lA) cAra cheDe batAvavo. 0 khAMdhe caDa(-)vuM (-khAMpe(rU.pra.) maraNa pAmavuM. kUmatAM hoya tevI (veDAnI pITha upara nAkhavAnI) daLI -re khariyAM peTamAM hovAM (rU. pra.) pUrNa rIte brahmacArI cAra-jyA strI. siM.] grahonI gatinI nyA. (.) hovuM. -re code (rU. pra.) sAre prasaMge. -re hAtha upara cAraTa(-) (Ta, -Thaya) strI. [e. "caeNri ] cAra piDAMnI havA (-upaya-)(rU. pra.) pUrI maherabAnI hovI. -re hAtha gADI, bagI, ratha heThA paDavA(.pra.) kAmamAM niSphaLa javuM-thavuM. be ne be cAra cAraNa puM. [saM.] rAjanI stuti karanArA prAcIna kAlano jevuM (rU. pra.) atyaMta spaSTa]. eka gaDhavI jevo varga ane ene puruSa. (2) evA cAra (23) strI. [8. prA. vAra- sAmAnya ghAsacAro. vargamAMthI utarI AvelI saurASTranI eka hiMdu jJAti ane gu. mAM.] bAjarI javAra vagerenA lIlA ke sukA sAMThA ane ene puruSa, gaDhavI, bAroTa (saMjJA.) (DheranA kherAka mATe), kaDaba cAraNa na. [saM.] carAvavAnI kriyA cAreka vi., [saM] pazu carAvanAra, govALa cAraNa vi., pR. [saM. ] carAvavAnI kriyA karanAre, govALa cArakaNuM na AkhA pAkhA bharaDelA anAjanuM dera mATenuM cAraNa (-zya) sI. jio "cAraNa" dvAra.] juo khANa [jAsasI "cAraNiyANI.' yAra karma na. [saM.] khAnagI bAtamI meLavavAnuM kArya, cAraNa kAvya na. [4] stuti-kAvya, laMDa" (da. bA.) cAra-kalI strI, eka prakArane caraNe cAraNahAra vi. [saM. dALa +apa. (> saM. sva che.vi., cArakArI sI. AcaraNa [nAmanI eka ramata pra.) + saM.degsAra> prA. mAra, ja, gu.ne cAlu rahelo prayoga] cAra-kAMkarI strI. jio "cAra:+kAMkarI.'] (lA.) e carAvanAruM. (5ghamAM.) cAra-kAMTha (-kASTha) . siM.] grahonI gatine aMza. (ja.) cAraNuI strI. jio "cAraNa" gu. "AI' ta. pra.] cAra-kubA na. kaeNlara tathA khaMbhAnI kera vagerene sthAne cAraNapaNuM, cAraNI prakAranAM vakhANanI prakriyA metInI jhAlara lagADelI hoya tevuM bAMya vinAnuM ke taddana cAraNiyANI zrI. jio "cAraNa" + gu. "IyuM" ta, pra. kI bAMyanuM eka prakAranuM paheraNa [eka ramata + ANI' pratyaya.] cAraNanI rI-jAti cAre-kaDI sI. [e "cAra' + kaDI."] (lA.) e nAmanI cAraNiyuM vi. [jao "cAraNa" + gu. "huM" ta. pra.] cAra-kosI-zI) vi. sI. [o "cAra'kesa(-za' + gu. cAraNane lagatuM, cAraNanuM I' ta. pra.1 jenA upara cAra kesa cAlatA hoya tevI cAra 4i, [saM, pR.] cAraNane lagatuM, cAraNanuM, cAraNa (vAva) (2) jene cAra kesanuM pANI pUruM paDe tevI moTI prakAranuM stuti kAvyAtmaka. (2) lokasAhityanA svarUpanuM (vADI) cAraNI strI. [ie "cAraNa' + gu. "I' ta.pra.) cAraNonI cAra-khANa (-zya) vi., strI. [ja e "cAra' + 'khANa.''] kavitAnI bhASA, hiMgaLa prakAranI kRtrima bhASA. (saMjJA.) (lA.) umijAja aMDaja raja ane jarAyuja e cAre cAra strI. [ja e "cAraNa"+ gu. "I' ta...] cAravAnI prakAranAM prANIonI khANarUpa pRthvI kiyA. (2) cAravA laI javAnuM mahenatANuM, varata cAra-khAnI vi, strIjio "cAra' + "khAnuM' + gu. "I' cAraNa-peTuM vi. [o "cALaNI" + gu. "G' ta. ma, ta. pra.] cokaDI bhAtanuM eka jAtanuM kApaDa uccAraNa-bheda.] ja e "cALaNI-peTuM.' siAdhana cAra-mUMTiyuM li., na. jio "cAra' + "kheTa'+ gu. "iyuM' cAraNuM na. [ja "cAraNa" + gu. "G" ta. pra.] cAravAnuM ta. pra.] cAra kasavALuM eka keDiyuM (kasavALI baMDIne eka cArataka (-kaya) strI. gheDAnI eka prakAranI cAla prakA2) cAratAra, . jio "cAra'+ "tAra' + gu. o' cAra-khUNiyuM vi. jio "cAra'+ "kho' + gu. "yuM svArthe ta. pra.] jemAM eka tAra pilAdane ane traNa tAra ta. pra.] cAra khUNAvALuM, khaMDuM, carasa ghATanuM pittaLanuM hoya che tevuM eka taMtuvAgha cAra-gaNuM (yuM) vi. jie "cAra' + "gaNa' (. guNita cAra-nUkavi. bhAMgI gayeluM, tuTI paDeluM dvArA.] cAra Avartana thAya teTaluM, cogaNuM cAradArI sI. vaTANAnI jAtane eka choDa cAra-gesa no eka prakArane vahANano saDha. (vahANa) cAra-netra vi, pR. si.] o cAra-cakSu." 2010_04
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAra-pazuM cAra-pazuM vi. [jae 'cAra?' + 'paga' + gu, '*' ta. pra.] cAra pagavALuM, cApaNuM cArapAI zrI. [jue cAra'+ pAyA' + hiM'* zrIpratyaya.] (cAra pAyAvALA) khATale 803 cAra-puruSa puM. [saM.] cAra, guptacara, jAsUsa cAra-khagalI strI. [jue cAra'+ bagalI."] (lA.) kapaDAnI silAImAM eka prakAranA kApa cAra-vAlI vi., lI. [jae 'cAraOM'+ vAla' + gu. ta, pra.] cAra vAlanA vajananuM senA-cAMdI mApavAnuM eka vajaniyuM I ' asadAcArI cAritra(-jhyA)laya na. [saM. + Ava] * sadAcAra zIkhavAnuM sthAna, bALa-aparAdhI zALA, remeTarI cAriyAnuM na. [jue 'cAravuM' dvArA.] cariyANa jamIna, bIDanI jamIna, gocara cAriyuM vi. jiA 'cAra '+ gu, 'iyuM' ta. pra.] jyAM cAra UgatI hAya tevuM. (ra) khetaramAMthI cAra ke kaDaba vADhI lAvanAruM. (3) lIlI cAra khAvAthI maLelA dUdhanuM (dhI). (4) na. cAra ke kaDaba bAMdhavAnuM sAdhana ja 'cArI,' cArI strI, agni saLagAvavAnA moTo khADo ke cUla cArlR vi. [saM.] suMdara, suDALa, subhaga, surekha, raLiyAmaNuM cAru-kezI vi., strI. [saM.] suMdara vALavALI strI cAru-gAtrI vi., . [saM.] suMdara suDoLa aMgeAvALI cAruM-tara na. [jue 'careAtara,' enuM kRtrima saMskRtIkaraNa.] jue 'care tara.' [NApaNuM, 'eligansa' (da. khA.) cAruM-tA sI., 1 na. [saM.] suMdaratA, surekhatA, raLiyAmacAru-vratA vi., srI. [saM.] sArA vratavALI strI, sadAcaraNI skrI cAru-zIla vi. [saM.] sArA AcaraNavALuM, sadAcArI cAruM` na jue 'cAravuM" + gu. '> . pra.] khInna* DhAra sAthe caravA jatuM DhAra. (2) kheATTIne cArA karavA paDatara rAkheluM khetara [saM.]cAruM? na. vAraMvAra Ara AAMkAvAthI paDeluM AMTaNa : cArUpa (-5) zrI. saurASTranI eka prakAranI UMcI jAtanI gheADI cAreka vi. [jue cAraOM' + 'eka,'] lagabhaga cAra, aMdAje cAranI saMkhyAnuM yArA puM. [jue 'cAravuM' + gu. 'e' ta. pra.] pazu-paMkhI vagerene caravAthI maLatA kherAka, (ra) ghAsapAleA cAra kaDaba vagere. (3) (surata Aja) citA saLagAvavA mATe vaparAtI ghAsa-karAMThI (na. mA.) cArAla na. [juo 'cAre' + apa. chaTThA pra. dvArA] gheADA tathA DhAratA cAre. (ra) cAravAne lAyaka jagyA, gAcara cAreALI zrI. eka jAtanA sUkA mevA tarIke vaparAtAM khA cAreluM` na. [jue 'cArA'dvArA.] cariyANa jamIna, gaucara, cAreluM. (ra) kaMThALanA cheDA pagara pheravI bI kADhI lIdhA pachInA DhArane khAvA jevA sUkA, (3) (lA.) mULa, 24 cAreLu na z2ie cAroLI' + gu. 'G*' ta, pra.] cAreALInuM lIluM phaLa cArALA puM. kheATA AreApa. (2) apayaza, apakIrti, badanAmI cArkAla puM. [a.] khALelAM lAkaDAMnA kAyalA, cAlu kAlasA cArja puM. [aM.] kAmakAjanA havAle. (2) kiMmata, mahyuM, (3) Arepa, taheAmata, ALa. [ ApavA (rU.pra.) kAmakAjanA havAlA soMpavA, 0 AvavA (rU. pra.) karaverA jevuM mAgaNuM thayuM. (2) tahe|mata AvazuM. . karavA (rU. pra.) cAravuM jae caravuM"mAM. [AI. DI.' cAra-saMsthA ( -saMsthA) zrI. [saM.] sItaMtra, sI, cAra-sa vi. [jue 'cAra' + rsa, jJAni> prA. samAE> apa. ta], se| vi. [jue cAra '+ se.']cArI 400'nI saMkhyAnuM. [. vIsa (rU. pra.) chetarapIMDI kreba vagere karanAruM (pInala kreDa'---ojadArI kAyadAnI 420 mI kalama pramANe thatA gunAnuM AcaraNa karanAra, enA uparathI A prayoga vyApaka banyA che.)] cAra-haTyuM, zuM vi. [z2ae! 'cArI' + saM. [ai- >> prA. hyuma-] cAra hAthavALuM cAri(-11) sI. [saM.] yuddha-niyuddha vageremAM paga vagere aMgeAnI lAkSaNika hilacAla-evI ja nATaya ane nRtyamAM hilacAla. (nATaya.) cAritra,trya na. [saM.] AcaraNa, rIta-bhAta. (ra) zIla, cAla-calagata, 'kaeNrekTara' (ma. na.) [AMdhavuM e cAritra -kSya )-gaThana na, [saM. + jue 'gaDhana.' ] cAritrya cAritra(-trya)-dUSaNana., cAritra(-trya)-deSa puM. durAcArI vartana, 'lAikhala' (gA. mA.) vartana cAritra(-5)-dharma puM, [saM.] cAritryanuM lakSaNa, sadAcArI cAritra(-trya)-prabhAva kuM., [sa.] sadAcaraNanI zeha-zakti cAritra(trya)ala( -La ) na [rsa.] savartananI zakti, 'merala kArsa' cAritra(-ya)-mImAMsA (-mImIsA) sI. [saM.] mAnavanAM kartavyenA vicAra. (2) evA vicArane ApatuM zAstra, [nAruM karyuM. (jena.) cAritra(-trya)-meha kuM., -hanIya na. [saM.] sat bhAna bhulAvacAritra(ca)-vatsala vi. [saM.] jene sadAcaraNa vahAluM nItizAstra che. _2010_04 cArja cAritra(->nya)-zUnya vi. [saM.] jenI pAse sadAcAra evI vastu ja nathI tevuM, cAritrya-hIna [sadAcaraNI cAritra(-trya)-saMpanna (sampanna) vi. [saM.] cAritryavALuM cAritra(-trya) hIna vi. [saM. kharAma cAlacalagatavALuM, tevuM, cAhaka cAritra(-trya)vadha puM. [saM.] sataeNnanI niMdrA, kaeNrekTaraesesinezana' (u.jo.) cAritra(-5)-vaMta(-vanta) vi.[saM. degvat > prA. degvaMta], cAritra (-trya)-vAna vi. [saM. vAn puM.] cAritryavALuM, sadAcaraNI, sadAcArI, zIlavAna cAritra(-trya)-vinaya puM. [saM.] sAmAyika Adi koI paNa niyamamAM cittanuM samAdhAna rAkhavAnI kriyA. (jaina.) cAritra(-trya)-zithila vi. [saM.] zithila cAritryavALuM, asadAcArI, cAritryahIna [sArI cAla-calagatanuM cAritra(5)-zIla vi. [saM.] cArkigyavALuM, sadAcArI,
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ 804 cAlIsa(- muM kiMmata AMkavI. 0tha, 05 (2. pra) mahenatANuM ThelaNa-gADI. (2) lulAM-laMgaDAne haravA pharavAnI gADI. (3) besavuM. 0maka (u.pra.) tahomata pharamAvavuM e nAmanI eka bAla-ramata cArja-bhaLyuM,-hyuM na. [+juo "bhanduchyuM.] havAlo cAlaNa-cUle chuM. jio "cAlavuM' + gu. "aNa kartavAcaka . bhegavavA mATe maLatuM vadhArAnuM vetana, "cA-elAyansa" pra. +"cale.'] haratApharato rahe te paiDAMvALo cale, DAMvALI cArjamaeNna chuM. [aM.] havAlo saMbhALanAra mANasa sagaDI. (2) ghAsaleTathI cAlato saMce, "sTava," "prAImasa' cArja riperTa kuM. [.] havAlo lIdhAne lakhele hevAla calaNa-hAra vi. ei "cAlavuM' + gu. aNa" ka. pra.+juo cArjazITa na. [] tahomatanAmuM cAraNahArane prakAra.] calAvanAra. (5ghamAM.) cArTa kuM. [] nakaze, Alekha cAlatI vi, strI. jio "cAlavuM' + gu. "tuM varta. . + cAra puM. [aM.] adhikArapatra, sanada, paravAne, paDyo. [ karavuM "I' strI pratyaya.] (lA) jatuM rahevuM e. [5kaDhavI (rU. pra.) (rU. pra.) sTImara vagere bhADethI rAkhavA] [nAra, "sI. e. cAlyA javuM, jatA rahevuM. jio "cAlavuM" nIce. cArTarDa ekAunTanTa vi. [] rAjya-mAnya hisAba-tapAsa- cAlatuM vi. [ja "cAlavuM' + gu. "tuM" varta. kR] rUDhiprAga cAga (cArva8) vi. saM. vAda+ ma] suMdara aMgavALuM cAlana na. [saM.] calAvavuM e, calAvavAnI kriyA, (2) e cArvagI (cAkagI) vi., strI. siM] suMdara aMgavALI strI nAmanI eka kriyA (khecarI mudrAmAMnI). (ga) cArvAka !. siM.] Izvara punarjanma vageremAM na mAnanAra bhArata- cAlana-hAra jue "cAlaNa-hAra." (padhamAM.). varSane eka prAcIna AcArya. (saMjJA.) cAlana strI. [saMkRtAbhAsI] cAlaka baLa, preraNA, "moTivezana' cArvAka-mata 5. ., na] cArvAka nAstika siddhAMta, cAlabAja (cAkya-) vi. [jao "cAla ' + kA. pratyaya.] dehAtmavAda, anAtmavAda yuktibIja, catura, hoziyAra. (2) kapaTI, dhUrta cAkamatI vi. siM, puM] cArvAka matamAM mAnanAruM cAlabAjI (cAya) strI. [+ phA. "I' pra] caturAI. (2) cArvAka-vAda 5. saM.] jao "cArvAka-mata." kapaTa-kriyA, dhUrtatA, dhutArA-vaDA, prapaMca cArvAkavAdI vi. [sa, ] jue "cArvAkamatI.' cAlavuM akri. [saM. va>prA. ra4] pagathI hIMDavuM. (2) cArvAka-zAstra na. siM.] cArvAke vyApaka karelA siddhAMtonA (yaMtra vagerenuM) gatimAM rahevuM. (3) cokkasa sthitimAM cAlu saMgraharUpa zAstra (Aje labhya nathI; jayarAzine " tapa- rahevuM. (4) zarUAta thavI, AraMbhAyuM. (5) nabhavuM, nirvAha plavasiMha jevA ekAda graMtha prApta che.) thavo. (6) amalamAM mukAvuM. (7) vartana rAkhavuM. (8) cAla puM. [ juo "cAlavuM.'] rivAja, AcAra, rasama, pUratuM thavuM. (9) vyavahAramAM rahevuM. (10) anusaravuM. prathA, zirasto. [calAva, 0 5 , 0 bAMdha (rU.pra.) [vartamAna kRdaMtanA prayoga : -tA baLadane Are khesavI cokkasa ziraste cAlu karavo. 05 (u. pra.) cokkasa (ra.a.) kAma karyA karanArane vipta karavuM ke TekavuM. -tAM (rU.pra.) ziraste cAlu thA] game tyAre. -tAMnAM vadhAmaNAM (rU.pra.) sukhiyAMnI khuzAmata. cAla (-15) strI. [ja e "cAlavuM.'] cAlavAnI rIta ke (2) hA hA. -tI gADIe besavuM (-gADiye besavuM), paddhati, (2) gati, hIMDachA. (3) ramatamAM dAvanI heraphera. -to vahele besavuM (-ve hale besavuM) (rU.ka.) cAlatA vicAramAM (4) geya padAmAM DhALa badalatAM thatA pheraphArane ekama, DhALa. sAmela thavuM. -tI pakaDavI (rU.pra.) khasI javuM. -tI rAjI (5) cAlI, "eNla.' [0 cAlavI (u. pra.) ramatanI gatamAM (rU. pra.) cAlu nokarI. tI sera (-2) (3. pra.) vaheto pAsA kAMkarI pAnAM vagerenI hilacAla karavI. (2) banAvavA prasaMga. (2) paisAnI cAlu Avaka. -tuM karavuM (rU.pra.) zarU javuM, chetarapIMDI karavI. karavuM. -tuM calaNa (rU.pra.) thoDA samaya mATenI vyavasthA. cAlaka vi. [saM.] saMcAlana karanAruM, vahIvaTa karanAruM, kAryavAhaka -tuM thavuM (3.pra.) khasI javuM, dUra thavuM. -tuM 5DuM (rU.pra.) cAlacalagata (cAya-calagatya) strI. [ja "cAla + calagata." AbAda thatuM kAma. -tuM belatuM (rU.pra.) taMdurasta. -te kajiyA vartana, vartaNaka, AcaraNa, "kerekaTara' vecAto le (rU.pra.) pArake kajiyo pitA upara le. cAla-calaNa (cAya-calaNya) strI. [ja "cAla ' + "cAlavuM' te kALa, te vakhata (u.pra.) sattA ane AjhAdI + gu. "aNa" ka. pra.) e "cAlacalagata.' samaya. cAlI calAvIne (rU.pra.) cAhIne. (2) khulI rIte. cAla-calaNiyuM (cAya)vi. [+gu. 'IyuMta.pra.], cAla-calAu cAlAka vi. [.] kAma karavAmAM rtivALuM (hoziyAra, (cAkya-) vi. [jue "cAla ' + "cAlavuM' +gu. "Au' kR. buddhimAna, catura). (2) (lA.) dhUrta, prapaMcI, yuktibAja pra.] cheDe vakhata cAlI zake tevuM, haMgAmI, kAma-calAu cAlAkI strI. phi.] cAlAka hovApaNuM. (2) (lA.) dha rtatA, cAla cAla (cAya cAca) ke. pra. [juo "cAlavuM' - AjJA., prapaMca karavAmAM Ave che tevuM bI. ., e. va. nuM rUpa, -dvirbhAva.] cAlatA thA. (2) dUra cAlita vi. [saM.] calAvavAmAM AveluM, jenuM saMcAlana thA, khasI jA. (3) napharata che! cAlI strI. [jae cAlavuM + gu. 'I' ta. pra.] pAghaDI-pane cAla-cAlAkI (cAkya- strI. [juo "cAla ' + "cAlAkI.'] nAnAM ekakhaMDI makAnonI hAra, oLabaMdha eraDA-oraDIhoziyArI, kuzaLatA. (2) (lA.) jhaDapa vALuM makAna, "cela' cAlaNa-gADI strI, jio "cAlavuM' + gu, "a" kriyAvAcaka cAlIsa(-za) jue "cALIsa." ku. pra. +'gADI."] nAnAM bALake ne cAlavA zIkhavAnI gADI, cAlIsa(-)-muM jue "cALIsa-muM." 2010_04
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAlIsA(zA) cAsaNI-khANa cAlIsA(-zA) jAo "cALIsA.' pIsavuM. [cAvI khAvuM (rU.pra) vageva, niMdA karavI. cAvI cAlIsI(-zI) ja "cALIsI." cAvIne vAgoLavuM (rU.pra.) ekanI eka vAta vAraMvAra cAlIsuM-zuM) jeo "cALaNuM." kahyA karavI. (2) niMdA karavI. cAvI javuM (rU.pra.) lAMca cAlu vi., kiM.vi. jio "cAlavuM' + gu. "u" ta.ka.] cAlatuM levI. (2) pArakuM vAparI nAkhavuM. cAvI nAnAM-khavuM (rU.pra.) rahetuM, pravartamAna, jArI, karanTa." [0 karavuM (rU.pra.) zarU ghaNA taraphathI TAMkavuM. cAvIne karyo kare (rU.pra.) khUba karavuM, AraMbha karo] kharcavuM. (2) sArI rIte samajhI levuM] cAlu khAtuM na. [+juo "khAtuM.] beMkamAMnuM cAlu vyavahAranuM cAvaLAI sI. [o "cAvaLuM' + gu. "AI' ta. pra.], Ta khAtuM, "karanTa ekAunTa' (jemAM vyAja na maLe) . jio "cAvaLuM' + "gu." ATa' ta, pra.] cAvaLApaNuM, cAlu devuM na. [+juo "devuM."] bharapAI na thayeluM karaja, cabAbalAI mudatI devuM, "kuleTiMga DeTa' cAvaLuM vi. [saM. vApa*>prA. vAvA -] balavAmAM capaLa calutha vi. siM. vasujha dvArA manAyele saM. zabda, hakIkate | svabhAvanuM, doDhaDAhyuM. (2) cababaluM. [0 dhAruM (-caMdhAruM) kaI dazya zabdanuM saMskRtIkaraNa madhyakAlamAM dakSiNanA (rU. pra.) vAcALa, doDhaDAhyuM. (2) cabAvaluM] eka rAjavaMzanuM gujarAtamAM aNahilavADa pATaNane rAja- cAvIcAvI sI. [jao "cAvavuM," -dvibhava, gu. 'I' vaMza "colukatha'-LamAM samAna vaMza). (saMjJAvAcaka) strI pratyaya] (lA.) cApocIpI (oraNI cAle che. pra. jio "cAlavuM," -ajJA, bI.puM, ba.va.nuM rU5] cAvAra na. [marA. cAvALa.' .uracAra bheda] vAvaNiye, phaDake, vAru, ThIka, barobara nabhaze, khera evI sI. [rci. cA] kaMcI, (2)(lA.) upAya, IlAja. cAhyuM ke... [ja "cAlavuM + gu, "yuM' bha. ka. pra.] cAlaze, [Ta ApavI, 0 devI (u. pra.) ghaDiyALa vagere yaMtronI kamAnane cAkaNuM vi. jio "cAvavuM' + gu. "ka" svArthe + "aNuM vIMTAI javA megare ke cAvI pheravavAM. 0 UtaravI (rU. pra) ku.pra.] cAvavAnI TevavALuM, cAnyA karanAruM (khAsa karI zaktino kSaya thavo. 0 caDha(A)vavI (2. pra) umeravuM. 0 lUgaDAM cAvavAnI TevavALuM) [bAjI, kAma-krIDA chaTakavI (2. pra.) bekAbu thavuM. 0 javI (u. pra.) upAya cAra-cala puM, ba.va. [hi. "cAva'-meja + ravA.] izka- sUjha. besavI (besavI) (rU. pra.) cAvI lAgu thavI. cAvaTa-cATa ke.vi. [ja "cAvavuM' dvArA + "caTa.'] taddana 0mAravI (u. pra.) yukti karavI. 0 maLavI (rU. pra) upAya khAlI, sApha, taLiyAjhATaka [ejAra saka. 0 mAravI (rU. pra.) baMdha karavuM. 0 lagAvI (rU.pra.) cAva(-) na. [+gu. 'uM' svArthe ta.ka.) khetInuM eka egya upAya ajamAvo. 0 hAthamAM AvavI (u. pra.) cAvaDI strI. rAjamahela jevAM makAnanI dADhI uparanI cekI, upAya sUjhA] devaDI. (2) pilIsa-thANuM, "geTa.' (3) jakAtanAkuM cAvI-rU5 vi. [+saM.] mukhya sthAne niyAmaka sthitimAM raheluM cAvaDuM jue "cAvaDa." cAvuM ja e "cAlyuM.' cAvaDe . [saM. vApora e kRtrima saMsakRtIkaraNa pazcima cAha 942) strI tarapheNa bhAratavarSane madhyakAlane eka rAjapUta-vaMza ane ene cAza(-sa) (-,-stha) strI. e chApaNuM, kamI. (2) khAdha, vaMzaja. (saMjJA.). (2) rAjapUta sivAyanI emAMthI UtarI kheTa, nukasAnI. [0 ApavI (rU. pra.) vajana vageremAM ochuM AvelI jJAtionI e zAkha ane ene vaMzaja.(saMjJA) ApavuM. 0 khAvI (u. pra.) nukasAnI sahana karavI]. cAvaNa na. [ja e "cAva' + gu. aNu" ku.pra.] cAvavAnI cA, sara na. [sa., pR.] e nAmanuM eka pakSI, nIlakaMTha kriyA. (2) cAvavAno padArtha cAsa puM. 2.prA.) khetaramAM haLa kheDatAM thatA Ubho lITe. cAvaNiyuM na, jio "cAraNa" + gu. IyuM" ta. pra.] jaDabuM. (2) vAvaNI lITe, repanI hAra. [mara (rU. pra.) (2) cAvavA-khAvA mATenI cIja hArabaMdha choDavAonuM sukAvuM. 0mAM cAsa deve (rU. pra.) cAvaNiye puM. jio "cAvaNiyuM.] heThalAM jaDabAM ane hAe hA bhaNavI] [khAdha, beTa, nukasAna kAnapaTTInA hADakAthI te sAM cAsake puM. [ravA.] maTI cIsa, bhAre bama. (2) (lA.) cAvazuM na. jio "cAvavuM' + gu. "aNuM ku.pra.] kAcuM koruM cAsariye juo 'chAsaTiyo." khAvAnA padArtha, cavANuM. (2) (lA.) lAMca, ruzavata cAsaNiyuM na. jio "cAsa'+ gu. "aNuM' ta. pra. + iyuM' cAvaTa-cada kiM.vi. juo "cAvaDacaTa. svArthe ta. pra] cAsa pADavAnuM-karavAnuM ojAra cAvariyuM na. [ja "cAvo' + gu. "yuM' .ta.pra.) mAMkaDa cAsaNa' strI. jio "cAsavuM' + gu. "aNI' kR pra. bharAI rahe tevuM kANAMvALuM lAkaDAnuM pATiyuM, mAMkaDiyuM (khetaramAM cAsa pADavAnI kriyA cAre chuM (.] mAMkaDa cAsaNI* sI. [ke. cAnI] pANImAM khAMDa yA sAkara nAkhI cAvala puM, ba.va. [hiM.] cAkhA ukALI banAvavAmAM AvatuM mehanathALa baMdI jalebI vagere cAvalAI zrI. eka jAtanI e nAmanI bhAjI miSTAna banAvavAmAM vaparAtuM drAvaNa. (2) (lA.) kahI, cAvalAM na, ba.va. [ve "cAvaLuM."] (lA.) laTakAM, nakharAM, kasa. (3) nuM sonIne tyAM ghaDavAmAM ApatAM e badalAI hAvabhAva jAya to sarakhAvI zakAya e mATe rAkhelo TukaDe, mAcho cAvavuM sakri. [sa. varSa > prA. va4] moDhAmAM laI dADhethI cAsaNI-khANa na. [ja "cAsaNa' + "khANa."] cheDAne 2010_04
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAsaNuM 80 ApavAmAM AvatuM gANu, caMdI cALaNu . [ o "cALavuM" + gu. "aNa' kR pra. 8prA. cAsaNuM na. jio "cAsa" + gu. "aNuM 5 pra.] (khetaramAM) vaLamA tema "cALaNa" + gu. "I strI pratyaca.] cALavAnuM cAsa pADavA mATenuM dAMtAvALuM eka ejAra, daMtALa jaLIvALuM ke nAnAM kANAMvALuM sAdhana. (2) chAparAnAM naLiyAM cAsana kri. vi. prasiddha rIte, jAhera rIte, chaDe ceka cALavAnI kriyA. (3) cALavAnuM mahenatANuM cAsavuM sa. kri. 6. prA, vAla, nA. dhA.3 (khetaramAM cAra cALaNI-58 vi. [+gu. "paTa'+ "u" ta.ka.] manamAM-peTamAM pADavA (haLa vagerevatI). (karmaNi ane pre. vaparAzamAM nathI.) vAta chAnI na rAkhI zake tevuM, cAraNI-paTuM [cALaNI cAsiyA puM, na, ba. 1, jio "cAsa + gu. "iyuM' ta. cALaNe puM. [ e "cALavuM' + gu. "a" ka. pra.) mATI , pra.] (cAsamAM vAvI taiyAra karelA eka prakAranA ghauM cALaNe-nRtya na. [+sa.] peTanA daMTI pharatenA snAyuone cAsiyuM vi. [ juo "cAsiyA."] cAsa jevA saLavALuM gaLa-goLa pheravI batAvavAnI bhavAyA vagerenI eka kriyA cAsI strI. khuzAmata, parasI, (2) tAbedArI (na. mA.) [pheraphArI cAha' pR. jio "cAhavuM."] anurAga, prema, prIti, bhAva, cALava-cULa puM. jio "cALavavuM,"-dvibha] Uthala-pAthala, heta, pyAra cALavaNI sI. [ja e "cALavavuM' + gu. "aNI' ka. pra.] cALI cAhaje ja "cA." (A rUpa paNa cAlu che.) judI pADavAnI kriyA. (2) uthala-pAthala, pheraphArI. (3) cAhaka vi. [ja "cAhavuM' + gu. "aka' ka. pra.] cAhanAruM, cALavAnuM mahenatANuM Azaka. (2) prema rAkhanAruM, (3) pasaMda karanAruM caLavavuM sa. kiM. jio "cALavuM'; enuM ja vikasita rUpa. cAhata (-ya) a. jio "cAhavuM' dvArA.] IrachA, AkAMkSA. AmAM . artha nathI.] cALIne alaga tAravavuM. (2) (lA.) (2) cAha, prema. (3) jarUriyAta sAruM lAge ane phAyado thAya ema tAravavuM. caLavAvuM karmaNi, cAhana ja cAsana." (leka-bolImAM "sa' kaMThaya aASa hoI ki. caLavAvavuM che., sa, kri. ene bhrAmaka rIte "hathI batAvavAmAM Ave che.) cALavuM sa. mi. (sa. vA (vanuM che.)>prA. zAstra chidravALAM cAhanA zrI. jie "cAhavuM' + gu. anA' . pra., saMkRtA- sAdhanomAM ke upara nAkhI emAMthI nIce cAkhu tAravavuM bhAsI.] e "cAha. (jemAM jADuM upara rahI baca). (2) (chAparAnAM naLiyAM) cAhavuM sa. kri. di. prA. vAgha, likhita praganI daSTie saMcAravAM. (3) (vaNAtI sevane) lUgaDA upara ekaThI karavI. sIdhe nA. dhA, paraMtu rUpAkhyAnamAM "hamRti' kivA marmara | (4) a- khAMmAMthI cAkhe alaga karavuM. caLAvavuM? svaravani 'A' che.] IrachavuM, vAMchavuM, AkAMkSA karavI, (2) karmaNi, kri. caLAvavuM? pre., sa, ke apekSA hovI, jarUriyAta hevI, (3) prema kare, prIti cALAnera vi. jio "cALo' + kA. pratyaya.] cALA karavAnI karavI, neha kare. enAM rUpa cAha (cAu), cAhiye 8 SlA 25 vaSatha TevavALuM, TIkhaLI TevavALa, TIkhaLI ja e "cALA-khAra.' (cA:ie), cahe (cAya), cAho (cA:1), cAhyo -hI- cALa-gaLuM vi. [ja e "cALo'+ gu. garuM', uccAra-bheda -hyAM (cAra-cA-I-yuM-cAM), cAhIza(cAiza, cAhIza cALA-casakA puM, ba. va. [ja "cALo' + "casake."], cAhazuM (cAizuM-cAzuM), cAhaze (cADaze), cAhazo (cAza) cALA-caMEmAM (cayAM na., ba. 1. jio "cALo' dvArA.] cAhata (cArata), cAhatentA-tI-tuM-tAM (cA-nA-tI-tuM-tAM), buma pADatAM karAtA cALA cAhanAra-ra-rA-rI-rAM (cAranAra-ravA-rI-ru-rA), cAha- cALA-lakhaNuM vi. [ja "cALo"+ "lakhaNa + gu. "u" vA-nA-nI-nuM-nA (cADavAnA-nA-nI-nuM-nAM), cAhela. ta. pra.] jue "cALA-khera." -lA-lIluM-lAM (cAyela-le-lA-lIluM-lAM), cAha (cAra), cALI strI, jio "cALuM + gu. "I' strI pratyaya.] bakarI, chArI cAhaje-je (cA je-je), cAhavuM (cAravuM), cAhIne cALIsa(-za) vi. [saM. vAriza mI. > prA. zAstrI (cAIne). [cAhIne (cA:ine) (2. pra.) irAdApUrvaka. cAragaNA dasanI saMkhyAnuM. (2) pitAnI meLe, mete. cAhe se (cAya)(rU.pra.) game cALIsa(-)-muM vi. [+ gu. muM' ta. pra.] cALIsanI saMkhyAmAM te, marajI mAphaka] paheceluM. (2) cALIsamA divasanuM [ke paDiyo cAlI (cAI) zrI. vADIpaNuM(ra) vi. kuvAne lagatuM cALIsAM na, ba. va. + gu. "u" ta. pra] cALIsane pADe cAlIne (cAIne) kiM. vi. jio "cAhavuM'mAM.] (lA.) cALIsI-zI) sI. [+ gu. "I'ta.] cALIsanI saMkhyA irAdA-pUrvaka, jANI bachane, "DelibarelI' samaha. (2) cALIsa varSa jeTalo samaya. (3) 31 thI 40 cALa (ba) sI. puruSanAM aMgarakhA paheraNa khamIza vagerene sudhInAM varSone samaya ardhAthI nIceno bhAga cALuM na. bakaruM, chAruM. (2) nAnuM gheTuM, gidaraDuM yALaka na. UMTa-bakarAM-gheTAnuM te te TANuM cALA' kuM. [. vAcha%->prA. 20ma-] aMganI TIkhaLa cALaNa na. jio "cALavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] leTa prakAranI ceSTA, aDapaluM. (3) hAva-bhAva, nakharuM. (3) vagere cALavAthI cALaNI ke havArAmAMthI na nIkaLI zakayuM saMnipAtanuM lakSaNa, sanepAta. [-LA karavA (rU. pra.) maracha hoya tevuM DAraNa, caLAmaNa, thaluM hovA chatAM AnAkAnI karavI. -LA pAThavA (rU. pra.) kaI cALaNuM strIjie "cALavuM' + gu. "aNa" ka. pra. saMsakR karatuM hoya tenI jema TIkhaLathI karavuM, TIkhaLI nakala karavI. tAbhAsI] caLavuM e. (2) (lA.) chaNAvaTa, (3) cakAsaNI -LA mAMTavA (rU. pra.) lADamAM hA-nA karavI) 2010_04
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ cALA cALAra puM. [jue 'cALavuM' + gu. e' zrR, pra.] chAparAM saMcAranArA mara [casakA] jae 'cALa.' cALA-caTa(-sa)kA puM. [jue cALA.' -DhirbhAva, ane cAMI srI, [saM. ->prA. ruMDhama>gu, 'cAMdei' + gu. I' skrIpratyaya thayA pachI '"nA ghasArA] cAMdalAnA sthAna uparanI nAnI TapakI, jhINI biMdI. [. karavuM (rU. khasiyANuM pADavuM] pra.) 80 cAMgI vi, strI, [juA'cAMDu' + gu. '' zrIpratyaya.] gheADInI eka UM'cI kheta cAMu kri. vi. [ravA.] meDhAmAM gaLI javAya ema. [. karavuM (rU. pra.) pArakuM pacAvI pADavuM ke eLavavuM] [karanAruM cAMkhara vi. garIba, krIna sthitinuM. (2) garIkhIne DhoMga cAMkhaDhAI sI. [+ gu. AI ' ta. pra.] cAMkhaDapaNuM, cAMkhaDI cAMkhariyALa (-ca) vi., dvI. [jue 'cAMkhaDIO' + gu. 'muM' + 'ALa'ta. pra.] (lA.) saurASTranI kreADInI eka jAta cAMkhaDI strI. jae 'cAkhaDI.' [cAMkhaDAI,'* cAMkhaDI ii, jie 'cAMkhaDa' + gu. '*'ta, pra.] jue cAMkhaDe puM. UMTa upara mAla mUkavA mATenA mAMcA cAMgaLuM na. [saM. caturah]-> prA. varazukSma- dvArA lAvava tha] hatheLInAM cAra AMgaLAmAM samAya teTale jaththA, [capaTI cAMgaLu (rU. pra.) yeADuM, saheja] cAMgaLuM ke vi. [jue 'cAMgaLuM' + gu, ''ta. pra.] lagabhaga eka cAMgaLAnA mApanuM cAMcuM vi. [saM. dALa-> prA. paMca-] suMdara, sAruM cAMgerI zrI, khATI lUNInI bhAjI cAMgA-putaLiyA vi., .puM. [jue 'cAMguM'+ 'putaLiyuM.'] (lA.) gheADAnI e nAmanI eka uttama jAta cAMca strI. [saM. andhu] pakSIonA meDhAnA hADakAMnA be paDa-rUpa bhAga (je dvArA khAvAnuM kare che), tuMDa. (ra) cAMcanA ghATanA koI paNa AkAra (jemake pAghaDInI cAMca), (3) e nAmanI gheADInI eka sArI jAta. [. UMghaDhavI (6. pra.) khelatAM thayuM. . kha cavI, khUMpavI 0 DUbavI, * bUDhavI (rU. pra.) samajhavAnA viSayamAM praveza thaveA, sama jhAyuM. . pAkavI (rU. pra.) iSTa maLatI veLA enA lAbha uThAvavA azakta banavuM. '0 khALavI (-maeNLavI) (rU. pra.) svAda leveA. 0 mAravI (rU. pra.) enA vicArAnI ApalemAM vacce paDavuM, mAM levuM (rU, pra.) kakhaje levuM. (2) (lA.) rAkhaveA. (3) bhacaraDI nAkhavuM. -ce.ca(-)vuM (3. pra.) niMdApAtra thavuM] cAMcarU chuM. jhAMkhA rAtA raMganuM khUba nAnuM eka svaja prakAranuM karaDatuM jaMtu, chanI peThe ceALInA(-nAM)khavuM (-coLI-) (rU.pra.) saraLatAthI mArI nAkhavuM. -DhiyAM mAMDhiyAM (rU. pra.) nAgara|mAM gavAtAM phaTANAM (lagna-samaye)] cAMcaDha-mArI vi., zrI. [jue 'cAMcaDa' + 'mAravuM' + gu. gu. '*'kR. pra. + I 'pratyaya.] e nAmanI eka [skrIpratyaya] cAMca cAMcaDI strI. [ja'cAMca' + gu. 'huM' ta. pra. + * ' cAMcaNIgara puM. akabaranA samayanA TaMkazALanA eka Adhi vanaspati _2010_04 * kArI (sAnA-cAMdInI kaseTI karanAro) cAMcara (25) zrI. [ravA.] TIkhaLa, TALa. [. caDha(-Dha)kuM (rU. pra.) varapakSa taraphathI kanyApakSane uddezI phaTANAM gAvAM cAMciyAM na., kha.va. [ + gu. 'muM'ta. pra.] varapakSanAM TIkhaLa karanArAM kherAM cAMDALa(-Le)Na cAMcarI sI. kacarcA pachI DUMDAMomAM rahI gayele dANA cAMcaya (cA-caya) na. [saM.] caMcaLapaNuM cAMcavuM na. [saM. cattu-> prA. kanukrama] anAjamAM paDatuM cAMcavALuM eka nAnuM jaMtu. (ra) (lA.) vi. mahu khAla bAla karanAruM cAMcavA huM. [jue 'cAMcanuM.'] eka cAMcavALuM jamIna khAdavAnuM eka hathiyAra, trIkama. (ra) kUvAmAMthI pANI kADhavAnuM eka yaMtra cAMcavAra puM. dariyAI lUMTArA, cAMciyA mAravI cAMcATavuM sa. kri. [jue cAMca' dvArA-tA. dhA.] cAMcA [cAMcavALuM cAMcaLuM vi. [ja A cAMca' + gu. AchuM' ta. pra.] cAMcALA puM. [jae 'cAMcALuM.'] (lA.) apaiyA (pakSI) cAMciyAI vi. [jue 'cAMciyA' + gu. AI' ta. pra.] cAMciyAne lagatuM cAMciyA-gIrI, cAMciyA-khAjI zrI. [jae cAMciyA' + phA. 'gIra'-bAja' + 'I' pra.] cAMciyAnuM kArye, dariyAI lUMTa, 'pAyarasI' cAMciyApaNuM cAMciyA-18 (-Taca) sI. [ja e 'cAMciyA' + saM, vRtti> prA. vaTTi], cAMciyA-vRtti zrI.[+sa.] cAMciyAnA dhaMdhe, [(2) cAMcanA AkAranuM cAMciyuM vi. [jue cAMca' + gu. 'cuM' ta. pra.] cAMcavALuM cAMciyA puM. [saM. zvazrva gunAkhAra vruttivALA mANasa; saM. nanyiA-> prA. jaivighna-] (lA.) dariyAI lUMTAro cAMciyA` vi., puM. [jue cAMciyuM.'] lAMkhI cAMcanI pAghaDI paheranArA puruSa cAMcI sI. cADI-cugalI cAMcUDI sI. [rsa, navuA> prA. saMsumA>ma. gu. 'cAMp' +gu. 'OM' svArthe ta. pra. + '' pratyaya.] cAMca. (padmamAM.) cAMTa (8) sI. tabalAMnI uparanI kinAra cAMTI sI [sau.] kheATA khADA. (2) cUMTI, cITale cAMDAla(-La) (cANDAla,-La) puM. [saM.] jue 'caMDAla,' cAMDhAya(-La)-yAni (cANDAla-, -La-) sI. [saM.] caMDALaneA janamArA. (2) vi. jene caMDALanA janma maLyA che tevuM cAMDAlikA (cANDAlikA) sI. [saM.] eka prakAranI vINA cAMDhAlinI (cANDAlinI), cAMDhAlI (cANDAlI) sI. [saM.] caMDALa jJAtinI strI, cAMDALaNa cAMDAlI-gamana (cANDAlI) na. [.] caMDALa jJAtinI zrI sAthenA saMbhAga cAMDhALa (cANDALa) jue 'cAMDAla.' cAMDhALa(-)Nu (cANDALa(-Le)Nya) zrI, jie cAMDALa' + gu. '(-e)' srIpratyaya.], cAMDhALaNI strI. [saM. vAsAhinih1>prA, vAMDhAhiLiyA] caMDALa jJAtinI strI
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAMta 808 cAMta (tya) rajI. khaMta, cIvaTa, kALajI [huM cAtaryo, cAMdalA-cAMdalAvALuM, cAMdalAnI bhAtanuM cAtaravuM sa. kri. choDI javuM. (bha. ka. mAM kartari prayoga. cAMdaliyuM vi, na. [ja e "cAMdalo' + gu. "IyuM' ta. pra.] cAMda chuM. [sa, vandra > prA. caMdra] (muslima paribhASAmAM) (lA.) cAMdalo karavAnuM lAkaDAnuM sAdhana caMdramA. (2) caMdraka, mAna-cihana, kIrti mudrA, meDala." [0ne cAMdaliye muM. jio "cAMdaliyuM.'] caMdramA, (padyamAM.) (2) TukaDe (rU. pra.) khUbasUrata mANasa. miyAMnI cAMde cAMda cAMdale, cAlo. (ghamAM.) (3) (AkAra-sAmya) nAnI (rU. pra.) hAjI hA, khuzAmata. hatheLImAM cAMda batAvo goLa TIlaDI jevI phaTAkiyAnI eka jAta (nAnI pistola (2. pra.) chetaravuM, ThagavuM] ke paththarathI phaDAtI). [-ve (-) Tarva (rU. pra.) haMmezAM cAMda-De ! e "cAMdula." keInA Azraye paDI rahevuM. 0cUMTa (. pra.) sArAmAM cAMdaNa strI. khATalAnI pAMgata sAruM hoya te pasaMda karavuM cAMdatArA strI. [ja e "cAMda' + "tAre.'] (lA.) caMdra ane cAMdalI vi., strI. [jue "cAMdala" + gu. ' strI pratyaya.] tArAonI chApavALI malamalanI eka jAta. (2) e pataMga (lA) TuMkA pagavALI strI. (2) e nAmanI eka jAtanI cAMdanI strI. jio "cAMda' dvAra.] caMdrane prakAza, caMdrikA, DI. (3) caMdramAnI bhAtanuM eka kApaDa snA. (2) (lA.) ajavALI rAta, (3) e nAmane cAMdala . [sa, vandra >prA, caMdra + apa. 3z-, A sapheda phUlano eka cheDa. (4) nAne caMdara, caMdanI. vi. paNa che.] kapALamAM AvatuM goLAkAra tilaka, cAMdalo. [0 khIlavI (rU. pra.) caMdrane prakAza jhaLahaLI UTha. (2) (2) (vara-kanyAne cAMdalo karI ApavAmAM AvatI hoI) caDatIne samaya Avaze. 0 caTakavI (rU. pra.) mana upara lagnanI rokaDa ke vastunA rUpamAM apAtI bheTa. rUi. pra. mATe cAMdanInI asara thavI. 0 nIkaLavI (rU. pra.) caMdrodaya juo "cahalo.] tha. cAra dinanI cAMdanI (rU. pra) kSaNika sukha-samRddhi cAMdavAI strI. jio cAMda4' + gu. "AI' ta. pra.] cAMdabAlA chuM. kAnamAM paheravAnuM eka ardhacaMdrAkAra ghareNuM cAMdavApaNuM, cALA pADavAnI Teva, aDapalA-vaDA cAMdaraDuM(narNa) na. [sa, vandranA "caMdara' dvArA "cAMdara' + gu. cAMdavuM vi. jio "cAMdaruM; ahI "vuM' ta. pra. svArtha aTaka'DuM svArthe ta. pra. ane uccAraNa-bheda] (lA.) nA caka- cALuM, aDapalA khera. (2) na. cALa, aDapaluM cakato te te tAre, cAMdaraNI. (2) chAparAmAMthI paDato sUrya cAMda-vela (-4) strI. jio "cAMda + vila."] e nAmanI ke caMdana teja-prakAza niAne cakacakate te te tAre eka vela ke velo [nAnI gALa thALI cAMdaraNI strI.[ e "cAMdaraNuM + "I' strIpratyaya.] (lA.) cAMdA-thALI strI, jio "cAMde' + thALI.] caMdranA AkAranI cAMdaraNe ja "cAMdaraDuM." cAMdAyeluM vi. jio "cAMda' + gu. "eluM bha. ku. ne pra, cAMdara-maMkeDuM na. [saM. vandranA "caMdara'mAMthI "cAMdara' + jue "cAMdAvuM' nAma-dhAtu nathI vaparAta.], cAMdiyuM vi. [e maMDo ' -tucchatA mATe + gu. "u" ta. pra.] (lA) e "cAMdu + gu. IyuM" ta. pra.] zarIramAM cAMdAM thaI gayAM hoya tevuM cAMdaraDuM." cAMdi vi., pR. [ie "cAMdiyuM'.] zarIra upara cAMdAM paDe cAMdarasa jue "caMdarasa.' evI jAtane eka vAta-roga cAMda. rAta (nya strI. [ja e "cAMda' + "rAta.'] muslima cAMdI strI. [saM. driA > prA. caMdrikA (lA.) (raMga ane mahinAnA pahelA divasanI rAta e zarU thatAM muslima tArIkha caLakATanA sAme cAkhuM rUpuM, rajata. (2) (AkAra-sAme) zarU thAya.) hiMdu mahinAnA bIjanA divasanI AgalI rAta phaLa bagaDI jatAM paDatAM gela cAMdAM. (3) guhya bhAgamAM thata cAMdara vi. jio "cAMda' + ' svArthe ta, pra.] zarIra upara nAnAM cAMdAM paDI jAya te eka rega, TAMkI. (4) eka goLa goLa judA raMganAM dhAbAM hoya tevuM (2; jemake prakAranI mAchalI. [0 karavI (rU. 4) samULago nAza karavo. "cAMdarI bhesa). (2) (lA.) niraMkuza, mastAnI (2) olavavuM. 0 karI devI (rU. pra.) baLIne khAkha karavuM. cAMdo paDe chuM. [jao "cAMdaruM + pADe."](lA) navasArI 0 kApavI (rU. pra.) paise kharcA. 0 jevuM (rU. pra.) taddana tarapha ramAtI eka ramata, kheDiyo pADe cepyuM. 0 thavuM (rU. pra.) baLIne khAkha thavuM. 0nA jatA cAMdalA-gara vi, muM. jio "cAMdale + phA. pratyaya.] tArA - (rU. pra.) lAMca. 0 paDhavI (rU. pra.) bagaDI javuM. TapakI vagere banAvI vecanAro kArIgara ke vepArI cAMdI-kAma na. [ja "cAMdI' + "kAma.'] cAMdI-rUpAnAM patarAM cAMdalA-cakI ( caukI) na. jio "cAMdalo' + "cAka" gu. upara karavAmAM AvatuM kataraNanuM kAma-nakazInuM kAma. (2) I' ta. pra.] cAMdalA ane kaDI bhAtanuM eka kApaDa cAMdI upara nakazIdAra ghATa (oDhaNInA baranuM) cAMdI puM. lagabhaga be phUTa laMbAInI eka prakAranI mAchalI cAMdalA-vahevAra -vAra) . jio "cAMdala' + "vahevAra.'] cAMdula na. pIpaLAnA varganuM e nAmanuM eka jherI jhADa, lagnAdi prasaMge vadhAvAnI khuzI-bheTane vyavahAra ke rivAja, cAMdaDe, sApasaMDI cAMllA-vahevAra cAMduM na. siM. ->prA. raMga-] (AkAra-sApe zarIra cAMdaliyA vi, strI. jio "cAMdaliyuM'; vi.] vIMchIthI nAnA upara koI rega ke gUmaDA vagerene kAraNe paDatuM ghAruM. (2) kadanI eka jAtanI mAchalI (sapheda raMganI goLa jAta) sukAI gayeluM cATha. (3) adITha gamatuM, "kensara" (na. ma. zA.) cAMdaliyALuM vi. jio cAMdaliye' + gu. "ALuM ta. pra] kidAM jevAM, -dAM kheLavAM (-Lava) -dAM zevAM 2010_04
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAMdaDiyuM cAMlA-vrata (rU.pra.) deSa jevA] DAyAkAma" cAMdiyuM na[ja "cAMdu dvArA] cAMdavuM, caLa, aDapaluM. cAMpalAveDhA puM, ba. 1. [juo "cAMpaluM' + "vaDA."] [vAM pADavAM (rU. pra.) cALA karavA, sAmAnI rItabhAtanI cAMpalAza (tha) strI. [ja "cAMpaluM' + gu. Aza" TIkhaLathI nakala karavI]. ta. pra] cAMpalApaNuM, cAMpalAI . cAMde puM. [saM. vava ->prA. caMdrama-] caMdramA, (2) vahANanA cAMpaliye muM. jio "caMpo'- dvArA "cAMpalo'+gu. "yuM' ta. hokAyaMtranuM uparanuM cakra. (vahANa) (3) vahANanA bahAranA pra.] caMpAnuM jhADa. (padyamAM.) bhAgane lAkaDAne eka bhAga, (vahANa) [eka ramata cAMpaluM vi. jio cAMpavuM' dvArA.] paganA capaTa paMjAvALuM. cAMda-sUraja strI. [ja e "cAMdo' + "sUraja.](lA.) e nAmanI (2) (lA) deDha-DahApaNa karanAruM, cibAvaluM caddha (candra) vi. siM] caMdrane lagatuM, caMdranA saMbaMdhanuM, caMdranuM cAMpavuM sa. kri. di. prA. raM] dabAvavuM, cagadavuM. (2) taLAvuM, (e rIte mAna, cha mAsa, 2 varSa vagere caMdranI gati upara eLAMsavuM. (3) (lA.) saLagAvavuM. (4) lAMca ApavI. AdhAra rAkhanArAM) [cAMpI ghAlavuM (rU. pra.) DAma devo. (2) khUNAmAM besI cAMdra-sAra (cA) vi. siM] caMdranI temaja sUryanI gati devuM. cAMpIne khAvuM (rU. pra.) ThAMsIne khAvuM. cAMpIne cAlavuM upara AdhAra rAkhatuM (hiMdu varSa adhika mahinAthI e rIte (rU. pra.) jhaDapathI javuM. cAMpI devuM, cAMpI nA(-nAMkhavuM sarakhuM karI levAmAM Ave che.) (rU. 4) saLagAvI devuM. gajavuM cAMpavuM (rU. pra.) paisA cAMdrAyaNa (cAndrAyaNa) na. si.] ajavALiyAmAM ekamathI kaDhAvavA. paMsA cAMpavA (rU. pra.) lAMca ApavI] eka eka keLiyo vadhatAM jatAM ane aMdhArI ekamathI eka cAMpAcAMpI strI. jio cAMpavuM,'dvirbhAva + gu. I" pra.] eka keLiyo UtaratAM jatAM karavAmAM AvatuM eka hiMdu vrata vAraMvAra dabAvavuM e cAMdrika (candrika) vi. siM] caMdrane lagatuM, cAMdra cAMpAnerI vi. [-cAMpAnera' nagara nuM pAvAgaDha upara ane cAMpa strI. e "cAMpavuM.'] sAmAnya rIte jene dabAvavAmAM navuM taLeTImAM hatuM + gu. "I' ta. pra.] cAMpAnerane lagatuM, Ave che tevI yAMtrika kaLa. (2) dAMta upara jaDavAmAM cAMpAneramAMthI nIkaLeluM, cAMpAneranuM [kaMcI AvatI sonAnI rekha (3) (lA.) kALajI. (4) dhAka, cAMpI strI, jio "cAMpa' + gu. "I' svArthe ta. pra.] cAvI, DarAmaNa. [0 ughADavI (rU.pra) mukta karavuM. 0 caDhA(-DhAvavI cAMpu na. siM. 25-> prA. vaMthama-] caMpAne choDa ke (2. pra.) uzkeravuM. 0thI cAlavuM (rU. pra) utAvaLe cAlavuM. jhADa. (2) caMpAnuM phUla, (3) (lA.) mAthAmAM cAka upara 0 devI, 0 mAravI, (rU. pra.) baMdha karavuM. (2) ukeravuM. khesavAnuM eka ghareNuM. (4) nAkanI vALI. (5) pAkelA 0 maraDavI (rU. pra.) kaLa pheravavI. 0mAM rAkhavuM, 0mAM levuM phaNasanI aMdaranI pezI (2. pra.) aMkuzamAM rAkhavuM] cAMpela na. [jao "cAM!' + apa. 4 pra. dvArA] caMpAnuM tela cAMpaNa (-mya) strI. [ja "cAMpavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] cAMpe chuM. [saM. vAva >prA. caMgTa-] caMpAne choDa ke jhADa cAMpavAnI kriyA. (2) cAMpa, kaLa, ThesI. (3) nakazIkAmanuM cAMpo chuM. jio "cAMpavuM + gu. "o' . pra.] (lA.) paganA e jAra. (4) sALamAM tAra UMcA nIcA karavAnI pApaDI. paMjAne taLiyAne bhAga. (2) chIMDuM, zerI (5) paTTI, baMdha, (6) rUnI gAMsaDInuM baMdhAmaNa cakalI strI, nAne jhAMpe ke daravAjo cAMpaNiyuM vi. [e "cAMpaNuM" + gu. "chayuM ta. pra.] (lA.) jAMbaDI strI. juo "cAmaDI." cAba na ja "cAmaDuM." (noMdha: "cAmaDa-aMgane badale upagamAM levAnuM sAdhana. (3) e prakAranuM bAra-sAkha "cAMbaDa-' aMga paNa cAlu che. tyAM tyAMnA zabda ahIM paNa uparanuM pATiyuM ke lAkaDuM, cApaDe. (4) rAMpanA leDhiyAnI | levA.) uparane gaja ['cAMpaNa. cAMbala na. [o "cAma' dvAra.] cAmaDAnI mATI bekha cAMpaNa strI. [ja e "cApavuM' + gu. aNI'. pra.] juo cAMbhu na. cATha, cakAma, cAMdu. (2) DAgha, nizAna cAMpaNuM na. jio "cAMpavuM' + gu. "aNuM ka. pra.] jao cAle laeN) puMjio "cAMllo' + gu. "e" che. pra.] cAMpaNayuM." civaTa bIjAMne kapALamAM cAMlA karI jIvananirvAha karanAro brAhmaNa, cAMpata (-tya) strI. jio "cApavuM' dvArA] (lA.) kALajI, (2) kapALe coDavAnA cAhalA taiyAra karanAro kArIgara. (3) cAMpatI vi., strI, jio "cAMpavuM+ gu. 'tuM' varta. ka. + cAMdalAnI 2kama ApIne meLavelo vara I' strI pratyaya.] (lA.) tAkIda, cetava. [0 ugharANI cAMlA-khAtuM na. jio "cAM" + "khAtuM."]cepaDAmAM lagnAdi (rU. pra.) takAdAvALI ugharANI] prasage AvelA cAMdalAnI Avaka batAvatuM khAtuM cAMpatuM vi. [ja "cAMpatI.] (lA.) sakhata tAkIdanuM. (2) cAMlA-5TI strI. jio "cAMdala' + "paTI.'] (lA) gAmaloka dAbavALuM, sattAvALuM. (3) asara kare tevuM. (4) sapta, taraphathI lagna-prasaMge paTelane maLatuM najarANuM AkaruM. (5) khaMtIluM, kALajavALuM. [-te ilAja (rU. pra.) cAMlA-vahevAra (-4vAra) . [ja "cAMle' + "vahevAra.] tAkIdane kALajI bharelo upAya] [svica orDa jue "cAMdalA-vahevAra.' cAMpalaka na. [ja "cAMpa' + ] cAMpa rAkhavAnuM pATiyuM, cAMlA-trata na. [juo "cAMllo' + saM] kanyAonuM amuka cAMpabArI strI. jio "cAMpa' + "bArI.'] vibhAjaka paDade, sIene cAMdalA karyA pachI jamavuM e prakAranuM vrata 2010_04
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ che cAle cikerI cAM juo cAle." cikitsA-khera vi. [+ phA. pratyaya] cikitsA karavAnI cAMle pR. jio "cAMdalo, ene uccAraNabheda mAtra] TevavALuM, badAI karavAnI TevavALuM, TIkA-khera juo "cAMdalo." [-kalA rahevA (-2vA) (rU. pra.) dALanA cikitsa-gRha na. [saM., . na.] daradInI sAravAra karavAnuM tha, cikitsAlaya, "plinika' [pApa. (jana). upara rahevuM. (2) beTa AvavI, 0 amara raho (-2) cikitsA-doSa chuM. [saM.] sAdhune AhAra letAM lAgatuM eka (rU. pra) akhaMDa saubhAgya thAo. 0 kara (rU. pra.) mAMga- cikitsAdhIna vi. [+ saM. jayIna] cikitsAthI-sAravArathI lika prasaMge rekaDa bheTa ApavI. (2) sagapaNa karavuM. (3) kAbUmAM Ave tevuM nukasAnamAM utAravuM. (I DAma devo. 0 (-ce) (rU.pra.) cikitsA-patra 5. siM, na. vaidya hakIma ke DokaTare lakhI nukasAna bhogavavuM. (2) daMDa thavo. 0 (-) (rU. pra.) Apela davA vizenA patra, 'prikrizana' Arthika nukasAna karavuM. (2) ALa caDAvavuM. 1 bhara cikitsA paddhati sI. siM] sAravAra vagerenI rIta (2. pra.) kanyAnA svIkAra badala varapakSane meTI rakama cikitsAlaya na. [ + saM. mA-Dha] e "cikitsA-gRha.' ApavI] . cikitsA-vijJAna, na. cikitsA-vidhA zrI. [saM.] daradInI cAMsI strI, tadana nAnI bhAkharI, cAnakI sAravAra kevI rIte karavI ene khyAla ApatI vidyA cid-goTAvavuM e "cIkaTANuMmAM. cikitsA-vibhAga kuM. [3] hospiTalane e vibhAga ke cikana na. [phA. ciken] lugaDA uparanuM bharatakAma, jemAM (nidAna karI) daradIonI sAravAra karavAmAM Ave che (2) evA bharata-kAmavALuM kApaDa cikitsA-viSayaka vi. [saM.] cikitsA-sAravArane lagatuM cikana na. eka jAtanuM kAkaDI jevuM phaLa cikitsAzAstra na. [saM.] jAo "cikitsAvijJAna.... (2) cikana na. [aM.] kUkaDInuM baccuM ' paeNleja (ma. na.) cikana-kAkaDI strI. [ o "cikana' "kAkaDI." ] eka cikitsA-sthAna na. siM] ja "cikitsA-gRha.'' jAtanI kAkaDI [kArIgara cikisita vi. [saM] jenI cikitsA karavAmAM AvI che cikana-doja vi. [ kA. ] lugaDAmAM bharatakAma karanAra tevuM (2) aneka hAthamatanI madadathI taiyAra karela ('vAcanA" cikanadejI sI. [.] bharatakAma vagere), 'kriTikala." (3) na. 26 cikaniye vi, puM [jAo "cikana' + gu. "iyuM ta. pra.) cikitsu vi. [saM] cikitsA karanAruM (lA.) varaNAga mANasa cikitsya vi. [saM] jAo cikitsAnIya." cikarAsI na. lIMbaDAnI jAtanuM eka jhADa [ciri cikIrSaka vi. [saM.] karavAnI icchAvALuM, cikIdhuM cikariyuM na. vaDedarA tarapha ramAtI e nAmanI eka ramata. cikISa zrI. [saM] karavAnI icchA ke vRtti cikalavaTa 5. bhIMta ane pIThiyAM vaccenuM lAkaDuM cikIrSa vi. [] juo 'cikIrSaka.' cikavi na. e nAmanuM eka jAtanuM ghAsa cika-1)ra . [sa.] mAthAnA vALA cikakhAI jI. mela kApanArI eka prakAranI vanaspati, cika-)2-pAza puM. siM.] mAthAnA vALane bAMdhelo jaththo zikAkAI [cIkaTapaNe cikula-)rAvali(-lI,-Li,-LI)) sI. [+ . mAvarsi, cikArI strI, jio cIkaTa' dvArA] cITakI rahevAno guNa, cI] mAthAnA vALanI laTa cika(-kA) vi. ka. vi. vi.] tana kAMThAkAMTha bhareluM, cikuMDa (ciku) pu e nAmano mULAnA je cheDa uparanI maryAdA sudhI pUrNa jemAMthI khAMDa banAvAya che). cikAraDuM na. rivA.) e nAmanuM eka jaMgalI nAnuM prANa ciTI sI. [ravA.] capaTI vagADavI e (mRga-jAti) bUima pADavI cikara ja "cizkara.' cikAravuM, a. ji, [2vA.] ciciyArI mAravI, tINI cikarAvali-lI,-Li-LI) jao "cikurAvali." cikAzita-si)yuM vi. [ja 'cIkAza' + gu. "i" ta...] ciri kuM, juo "cikariyuM." (lA.) cIkAza karanAruM, cApA-cIpiyuM cikerI sI. [hi.] pahoMcAnI pakaDa cikitsaka vi, [ ] cikitsA karanAra, sAravAra karanAra. ciTa chuM. [ja cIkaNuM' dvArA.] senAnA ghATane revavA (2) vaidya, hakIma, 'phijhiziyana'. (3) UMDI zodhakhoLa mATe vaparAtI khAsa jAtanI cIkaNI cIja (aDadanI dALa karanAra, saMzodhaka, "risarca oNlara' ane TaMkaNakhAranI banAvelI) cikitsaka-rogazAstrI vi. [sa, ]lehI pizAba vagerenI cike (-Da), DI strI, jio "cIkaNuM' dvArA.] (sonI parIkSA karanAra cikitsaka, 'paeNlaeNjisTa' lokonA kAmamAM AvatuM) methInuM ukALeluM pANI cikitsana na. [saM] jAo "cikitsA." ciketa muM. e nAmanuM eka pakSI cikitsAnIya vi. [saM.] cikitsA karavA-karAvA pAtra cikeravuM sa. ji. [2vA. vAraMvAra yAda apavuM. cikarAvuM cikitsA strI, [sa.] vaidakIya sAravAra, "TrITamenTa (vi, ka.), karmaNi, kiM. cikarAvavuM ., sakriya (2) guNadeva pArakhavAnI zakti. (3) UMDI zodha-kheLa, cikarAvavuM, cikarAvuM jue "cikeramAM. risarca." (4) (lA.) TIkA, niMdA, adagaI cikerI strI. eka vanaspati. (2) buMdadANAmAM pIsI 2010_04
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ 811 ciMkaDuM ciThANuM vAparavAmAM AvatuM eka vRkSanuM mULiyuM pratibiMbanI prApti. (saMkhyA). (2) buddhi vageremAM caitanyanA cikeDuM na. paMDoLuM (eka zAka) pratibiMbanI prApti ciTa vi. juo bacIkaTa." cicachAstra na. [sa. vin + rAhya, saMdhithI caitanya svarUpane cikaTatA vi. [+rsa, ta. pra.] cIkaTa hovApaNuM khyAla ApatuM zAstra ke vidyA, cidvidyA cikaNa vi. [saM.] cIkaNuM, cIkaTa cichirA strI. [sa. trir +ArA, saMdhithI] caitanyavALA cikkAI strI. e nAmanI eka vela bArIka nasa, jJAnataMtu, "narva' (ke. ha.) cikkAra jeo "cakAra." cicicharA-kRta vi. [saM] cichirAne lagatuM, 'narvasa cikakha-kha), cikhala 5. [de. prA. viva] kAdava, cicicharAgata vi. [saM.] juo "cichirA-kRta." (ke. ha.) kIcaDa, paMka, cIkhala. (2) kamAvelo ane cijhala strI. [aM] TAMkaNuM. (2) vAMdhaNuM, chINuM cikhurazAI sI. nakAmA choDa kADhI nAkhavA mATenuM mahenatANuM citra strI. [aM.] ciThThI cikhala ja " cikhala." ciTaNI(nI)sa chuM. [marA. avala kArakuna, zirastedAra. (2) cigaTAvavuM jue "cIkaTA'mAM. khAnagI maMtrI ke saciva. (3) patravyavahAra karanAra kArakuna cigeTI strI. mAthe moDhe oDhIne sUI javuM e, seDa ciTaNI(nI)sI jI. [ + gu. "I' ta. pra.) ciTaNIsanuM cicakalI strI. strInI jananeMdriya kAmakAja cicaratI strI, bocI, Doka, gaLacI ciTa-pha (-pha3) puM. [e.] leka pAsethI rakama jamA laI cicaravaTI strI. jio "cicaravaTa' + gu. I strI pratyaya] suratIne prakAre inAma ApavAnI yojanA tIkhI ke ThaMDI vastu khAtAM pItAM thate cacarATa, (2) (lA.) ciTakI sI. cImaTI, cITi. (2) AMgaLInI TIcakI. (3) gabharATa, maMjhavaNa. (3) prAsa, kALa, (4) prItine jusso paganAM AMgaLAmAM paheravAno karaDe, (4) lUgaDAMne gAMTha cicaravI . sAMkaDo ane gaMdavADavALo rasto vALelo bhAga. (5) mUDI cicaravaTe paM. rivA] juo "cicaravaTI. ciDI strI, nAne cIMTa cicaravaTo' pu. dhanuSa, kAmaThuM [(3) picakArI ciThI-(-) bI, kAgaLa upara lakhelI cabarakI, TaMke patra. cicarU chuM. [ravA.hIMcake. (2) cakaDoLa (ramato). [ ApavI (rU.pra.)bhalAmaNa patra lakhI Apa. 0AvavI, cicavATa kuM. [jao cIcavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] tamarAM (rU.pra.) mAThA samAcAra ApavA. 0 kADhavI, 0 na(nAkhavI vagerene avAja 0mUkavI (rU. pra.) kAgaLa upara cokkasa nizAna karI cicavAvavuM jao "cIcavAnuM mAM. koIne saMdeze ke evuM kAMI sUcavavuM. ne cAkara (rU. pra.) cicavAvavuM e cIcamAM. kahyA pramANe mAtra karanAra che phATavI, phATI javI (rU.pra.) cicADI zrI. rivA. cIsa, bama. (2) paMkti, hAra, haraLa motane pagAma Avavo. (2) kuMvArI kanyA marI javI) cicAvavuM, cicAluM ja "cIcavuM'mAM. ciThI(-ThThI)-capATI strI. [+ juo "capATI....] lakhelo saMdeze, cicoDo chuM. e nAmanI eka vanaspati ciThThIrUpa kAgaLa cici strI. [sa, DyiA dvArA] AMbalInuM jhADa ciThI(-)-dore.puM. jio "ca"+ dare.'] bhUta pizAca ciciya (ciciDa) na. siM.] paMDeluM vagerene vaLagALa ke evo vahema dura karavA bAMdhavAmAM Avato cicUke ) muM. [2vA.] ciceDA, kelu. (2) nAno caka- maMtra ke yaMtravALe kAgaLa bAM hoya tevo doro DaLa, ramatanuM evuM sAdhana. (3) pAve, siTI [kAko ciTaThI(-)-5tarI sI. [+ saM. patrIne arvA. tadbhava, cicUkevuM. jio vinnA] AMbalIne ThaLiye, AMbaliye, ciThI(-hI-patrI zrI. [+ saM] jue "ci ThI-capATI." civuM vi. cupacu manavALuM ciha(-8)karNa vi. jio "ciDA(-)' + gu. "aNuM" ka. pra., cice juo "cike.' vacce "ka' ne prakSepa) cIDiyA svabhAvanuM ciTiyuM na. [ravA. gaLAnI ghAMTI, haDiyo ciTha(8)vaNI sI. jio "cIDa(-2)vavuM' + gu. aNI" ku.pra.] cicoDuM na. eka jAtanA velAnuM zAkanuM phaLa sAmAne cIDavavAnI kriyA ciDe' chuM. [ravA.] juo "cike.. (2) kalAIvagere ciDhA(-hAu vi. jio 'ciDA(rA)vuM' + gu. "Au' ka. pra.] dhAtanuM ramakaDuM. (3) hAlAramAM ramAtI enAmanI eka ramata ciDAyA karanAruM, ciDiyela cIDiyA svabhAvanuM cice puM. [saM. viDavA dvArA] juo "cike.' (2) ciha(-)vuM akiM. (juo "cIDa,' nA.dhA.] cIDa batAvavI, e nAmanuM eka zAka ke tarakArI abhAva ke aNagamAnI lAgaNI batAvavI. (2) nArAjI bacisthati sI. [sa. vin + ti, saMdhithI cetana prANI- tAvavI.(3)gusse thavuM. cIe(-8)vAvuM lAve,kiM. cITha(8)vavuM enI cetavarUpa zakti. (2) paramAtmAnI sarvamAM rahelI che, sa. ki. pratinidhirUpa cetanya-zakti. (3) mAnasika zakti, menTala cikitaDhi) (-2)la vi. jie "cIDi(-2i)yuM+gu. 'ela" ". enajI' (ke. ha.) [asara ku. pra.) ciDAvAnA svabhAvavALuM, vAraMvAra ciDAyA karatuM cichAyA strI. [sa. nin + chAyA, saMdhithI] cita-zaktinI ciDhANuM vi. sApha na thaI zake tevuM meluM ane cIkaNuM thaI cichAyApatti strI. [+saM. mApatti] caitanyamAM buddhi vagerene gayeluM. (2) (lA) gaMdha mAratuM 2010_04
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ cikaluM 12 cita-prasAdana ciluM vi.* taddana nAnuM, TiNakaluM [jhIlavA mukAtuM vAsaNa citArA lokone rahevAno mahAle cihiyAruM na. [cara.] jhamatI mATalI ke mATalA nIce pANI citArI strI, jio 'citAro' + gu. "I strI pratyaya] ciNagArI jeo cinagArI." citrakAranI strI. (2) citrakAma karanArI strI ciNagAro ja "cinagAra." citAre chuM. [saM. citraznAra->prA. vistArama-]citra cItaravAne ciNagI ja "cinagI." dhaMdho karanAra kalAkAra, citrakAra, peInTara' ciNage juo "cinage." citArohaNa na. [sa, ciMtA + mA-La] citA upara caDavuM civavuM, ciNAvuM ja "cINavuM'mAM. [nAmane eka choDa e (marelA pati pAchaLa strI satI thatI e samayanI kriyA) ciNaka-cIbhaDI strI. rivA. + ja "cIbhaDI.'] (lA) e citAviye muM. A kApo, liTi, lITe ciNiyuM. [.] tamarAMnA jevo eka kavani citA-snAna na. [saM.] (lA.) agnimAM baLI maravuM e, ciTI strI. cIpaTI, cImaTe (2) bhAre duHkha ke ApattimAMthI pasAra thavuM e cit zrI. [saM] sRSTimAM cetana tatva ke zakti. (2) paramA- citALa (-N) strI. baLataNa mATeno lAkaDAno karele cIre tmAnuM cetanAtmaka eka svarUpa ke phADiyuM, kamaThALa [paDI rahenAruM, ALasu cita na. [saM. citta] o 'citta." rUDhi prayogo paNa tyAM jue. citAMga (citA) vi. juo vi + a (lA.) ALasathI cita-cora chuM. [sa, vaita-nro] mananuM haraNa karanAra citi' strI. siM] caitanya, cizakti. (2) jJAna, samajha citaDuM na. jio saM. vitta dvArA + gu. huM' svArthe ta. pra.] citi strI ja 'citA.' citta, hRdaya, mana, aMtaHkaraNa. (padyamAM.) citAra na. [sa. vijhavaTa prA. vita] mevADanI jUne citaNiye puM. siM. citraga> prA. cittA dvArA + gu. IyuM' samayanI DuMgara uparanI rAjadhAnInuM nagara, (saMjJA.) ta. pra.] dhAtunA ghATa upara citra cItaranAra kArIgara citkaraNa na. siM.] caitanyarUpa iMdriya, (2) taMtucakra, zirAcitapAvana pu. Imara.] mahArASTrane brAhmaNanI eka jAta enuM kArya, "narvasa sisTama' [(ke. ha.) ane ene purUSa, ci-pAvana. (saMjJA.) cikaraNa taMtra (-tatra) na. si.] juo "cikaraNa(2) cita-bhaMga (-bha) puM. jio vira dvArA + saM] cittanuM bhAMgI citkaraNa-bala(La) na. [4] mAnasika zakti, "narvasa paDavuM e. (2) vi. bhAMgI paDelA cittavALuM, manathI hArI enarjI' (ke. ha.) : [sArasI gayeluM [(2) vi. gAMDuM thaI gayeluM, gheluM citkAra puM. [] duHkhanI cIsa. (2) hAthIne avAja, cita-bhrama . jio citta dvArA + saM.] cittabhrama, gAMDapaNa. citta na. [saM.] aMtaHkaraNa, hRdaya, mana. (2) (lA.) lakSa, citaraDI strI, jio "cItara' + gu. "huM' ta. pra. + "I' thAna. [0 ApavuM, 0 ghAlavuM, 2 TADhavuM, 0 devuM, 05 strIpratyaya.] kuMbhAranI vAsaNa upara citrakAma karavAnI pIchI revavuM, , lagADavuM (rU.pra.) barobara dhyAna ApavuM. 0 ceAravuM citaraNa na. [sa. vitraNa, arvA. tadbhava) citraNa, citrakAma, (rU. pra.) cittane laganIvALuM karI levuM. 0 kekANe rAkhavuM citarAmaNa (rU. pra.) citta vicalita na thAya ema karavuM. 0 kekANe citarAmaNa na, NI strI. jio "cItaravuM' + gu. "AmaNa, hevuM (rU. pra) cittanI sthiratA devI. ekacita thavuM -NI" ka. pra. cItaravAnI kriyA, citraNa. (2) cItaravAnuM (rU. pra.) cittanI ekAgratA karavI. eka cittathI (rU. pra.) mahenatANuM. dhyAnapUrvaka] citarAvavuM jue "cItaravuM'mAM. citta-leza . [saM.] dilamAM thatI kecavaNI citala-kaMda(-kanDa) chuM. [aspaSTa + saM. e nAmane eka kaMda citta-kSepa chuM. [saM] cittanI avyavasthA, manamAM te khaLacitavAvavuM ja "cItavavu'mAM. bhaLATa, ajaMpa, mananI vyagratA, 'yuresisa citA strI. siM.] maDaduM bALavAne mATe karavAmAM AvatI citta-bha puM. [] jae "citta-kSepa;" "nyuresisa' (da. lAkaDAM chANAM vagerenI mAMDaNI, ceha, [0 khaDakavI (rU. 4) kA. zA.), imezana' (ra.a.) citA goThavavI]. [cehane agni cita-gata vi. [saM.] manamAM rahevuM. citani chuM. [+saM. ni], citanala S. [+saM. mana] citta-cAra chuM. [saM.] ja "cita-cera.' citA-58 (-pa3) . [saM.] maDaduM saLagAvatI veLA temaja citta-daza strI. [saM.] mananI hAlata saLagI rahyA pachI hiMduomAM citA upara mukavAmAM Avate citta-dAha chuM. [saM. cittamAM thatI baLatarA, prabaLa citA mukhyatve ghauMnA loTane geLavo citta-nAza puM. (saM.) vicAra zaktine lepa citA-bhama zrI. siM, na.] citA baLI gayA pachI rahetI rAkha citta-niSedha chuM. [saM] cittanI caMcaLatAne kAbUmAM rAkhavAnI cita-bhUmi zrI. [3.] jyAM maDadAM bALavAmAM AvatAM hoya kriyA, mana upara kAbu [sisa' (bha. ge.) te jamIna, phamazAna, masANa citta-pRthakkaraNa na. [saM.] mAnasa-pRthakriyA, 'sAI ko-elicitAra chuM. [saM. caiitrAnA > prA. vitA] kaI paNa vastune citta-pralaya khuM. [saM.] AbhA ane manane ekAtmabhAva, najare paDate AkAra ke ghATa, dekhAva. (2) (lA.) bahuM samAdhi. (ga.) mananuM prasanna hovApaNuM varNana, asala mujabano ahevAla, (3) rUparekhA, "hayaprinTa citta-sprasannatA strI. citta-prasAdayuM. [] cittane rAjI, citArA-vAda (-Daya) strI. jio 'citAro' + "vADa.] citta-prasAdanana.si.) cittane eka saMskAra-cittamAM sAtvika 2010_04
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ citta-bhaMga 813 citra-gura bhAvane prAdurbhAva, (ga.). citti strI. siM.] vicArazakti. (3) samajha. (3) khyAla citta-bhaMga (bha) kuM., vi. saM.ja cita-bhaMga. cittI strI. kuMbhAranA cAkaDAmAMnuM dhAra pAsenuM kANuM ke jemAM citta-bhUmi strI. [saM.] mananI eka khAsa prakAranI sthiti DAMDI nAkhI pherave che. (2) (lA.) nizAnI, cina. (3) (ga) ga. [0 khAvI (rU. pra.) phUga vaLavI] citta-bhrama 5. siM.1 jAo 'citta-kSepa." "sAIsisa cittI-kRta vi. saM.jemAM citta parovavAmAM AvyuM che (bha. ge.) (2) vi. gAMDuM, citabhrama tevuM, mana upara lIdheluM (-bhrAta) cI. [saM.1 citta-bhrama, sAIkosisa citta-dAra vi. jio "cittI'+ phA. pratyaya] nizAnavALuM citta-yuktatA strI. [saM.] cittanuM ThekANe hevuM e vicArazakita citaikaya na. [ja vitta + vA] be cittonI ekarUpatA, hovI e [karanAruM, mana ThekANe che tevuM benA taddana sarakhA vicAra hovApaNuM citta-vAna vi. [saM. vitta -vAna chuM.] (lA.) vicArI kAma citto chuM. [saM. citra-> prA. cittama-] pILI cAmaDInuM vAghacitta-vikRti strI. siM] manano vikAra, cittabhrama, dIvAnApaNuM dIpaDAnI jAtanuM eka tINa hiMa prANuM citta-vikSepa puM. [saM] jAo "citta-kSepa.' cittaka puM. [. vitta + udde cittamAM Avato uchALe, citta-vibhrama 5. siM] juo "citta-bhrama(1)." UlaTa, utsAha citta-vibhraMza (-braza) . [saM.] cittanuM sarva rIte bhAMgI cittoDhega . [saM. cira + ] manano saMtApa paDavuM e. (2) saMparNa gAMDapaNa citpAvana e "cita pAvana." citta-vRtti strI. (saM.] cittanuM valaNa, mane vRti citra vi. saM.] judI judI bhAtavALuM, bhAtIgara. (2) raMgacitta-vedhaka vi. [saM.] cittane prabaLa asara karanAruM, hRdaya-bhedaka beraMgI. (3) Azcarya utpanna kare tevuM, navAI upajAve citta-vyApAra chuM. [saM.] mananI pravRtti, cittanI hilacAla, tevuM. (4) na. kalama athavA pIchIthI koI paNa sapATI upara mana-vyApAra vikasAvelo ghATa, citarAmaNa, chabI, pratikRti, imeja' citta-zAstra na. siM. cittanI aneka prakAranI hilacAlane - (ma. na.), "pikacara." (5) jemAM zabdonA svarUpa - akSaronA vicAra apituM zAstra, mane vijJAna, sAIkolojI' (mAvi.) svarUpanI karNaramya evI AjanA che tevuM kAvya. (kAvya.) cittazAstrI puM. [3] mAnasazAstrI, mane vaijJAnika (6) ja 'citrAlaMkAra." (kAvya.) [0 UbhuM karavuM, 0 khaDuM citta-zuddhi strI. [3] cittanI nirmaLatA, ataHkaraNanI karavuM (rU. pra.) Abeba varNana karavuM, bahu citAra svacchatA, cittamAM kaI paNa prakAranA halakA vicArone dareka Apa. 0 kADhavuM, 0 cItaravuM, daravuM, 0 pAuM (rU. pra.) rIte abhAva pratikRti UbhI karavI, cItaravuM]. citta-samAdhAna na. [saM.1 cittamAM uThelI zaMkAo ke bIjI citraka kuM. (saM.] citAra, (2) citto. (3) cittaLa jAtano vikRtione khulAse maLatAM anubhavAtI svasthatA, manane sarpa. (4) e nAmanI eka vanaspati. (5) ajJAta cihna, saMtoSa ana-nena sAina." (ga.) citta-saMyamI (rcacamI)vi. [saM., pR.] cittamAM saMyama rAkhanAruM citra-sthA strI. [saM.] cItarelAM citronA rUpamAM batAvavAmAM citta-sUnuM vi. [saM. vita+juo "sUnuM.'] jenAmAM vicArazakti AvatI vArtA, citra-vArtA. (2) calacitra, "sinemA" sarva rIte nathI rahI tevuM, zunya manavALuM, tya-citta citra-karma na. [saM.] cItaravAnuM kAma, citarAmaNa karavuM e citta-rya na. [saM] cittanI sthiratA, daDha hRdaya citra-kalA(-LA) strI. [saM.] citro cItaravAnI kaLA, Acitta-hara, cirahAraka vi. [saM., citta-hArI vi. si., lekhana-vidyA 5] manohara citra-kaMTha (-kaTha) na. siM, puM] kabUtara citta-hIna vi. [] jenI vicArazakti ke sahAnubhUti citra-kaMThI (kaDI) strI. [saM] kabUtaranI mAdA batAvavAnI zakti nAza pAmI gaI che tevuM, hadaya-hIna citra-kAma na. [sa. vidya + gu. "kAma'] juo 'citra-karma,' cittaLa na. [saM. virA-> prA. vitta] zarIra upara TapakAM "iga' (ka. prA.) [ peinTara" TapakAM hoya tevI haraNanI eka jAta. (2) (N) strI. citrakAra chuM. [saM.) citra cItaranAra kalAkAra, citAra, ajagaranI jAtanuM eka prANI civa-kAvya na. [4] jue "citra(5).' cittAra na. rAjakoTa jillAnuM eka gAma. (saMjJA. [nA citrakUTa chuM. [saM.] uttarapradezane eka prAcIna kAlathI pAda(-)ra jevuM (rU.pra.) e gAma pAse vanaspatine abhAva jANItA parvata. (saMjJA.) heI) saphAcaTa medAna [(ke. ha.) citrakRti strI. [sa.] cItaravAmAM AvelI chabI, Alekhana citaMtra (citta~) na. [saM] mAnasa-yaMtra, narvasa-oNpareTasa citrakriyA strI. siM.] kapALamAM cAMdale picaLa vagere karavAnI cittAkarSaka vi. [saM. vitta + mA-varSaa] cittane kheMcanAruM, strInI eka kriyA mane hara, "pakacaraska" (da. bA.). citra-gata vi. siM.] citramAM cItaravAmAM AveluM, citramAM raheluM cittAnurUpa vi. [saM. citta + anurU] cittane baMdha bese tevuM, citra-gardabha puM. [saM.] zarIre paTAvALuM ghoDAnI jAtanuM eka cittane-manane gamatuM [pRthakkaraNa. prANI, "jhibrA' cittAvagAhana na. [saM. citta + avai hina] jAo "citta- citra-gucacha chuM. [sa.] citrono samUha, citrapothI, Abama' 2010_04
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ citragupta 814 citra-saMjana citragupta chuM. [sa.] paurANika mAnyatA pramANe yamanA Apale karavAnI lekhana-paddhati, piriyala kripTa, darabAramAM jIvAnAM pApapunI dha rAkhanAre eka adhi- "hiyaroglIphikasa' (da. bhA.) kArI. (2) guptacara, "DiTekaTiva' (da. bhA.) citralekha chuM. [saM] juo 'citra-lipi." citra-gRha na. [sa., pR., na] citrazALA, "pikacara gelerI.' citralekhaka vi, 6. siM] citronA rUpamAM lekhana karanAra (2) sinemA-gRha ['Alabama' citra-lekhana na. [sa..jao "citra-lipi." citra-thi (-grantha) 5. siM.] citrone cepaDe, citra-guA, citralekhA strI. [saM.] vidhAtA. (2) paurANika kyA pramANe citra-zrIva na. [sa. puM.] kabUtara, citra-kaMTha [12. ma.) bANAsuranI putrI uSAnI e nAmanI eka sakhI. (saMjJA.) citracihana na. [saM] jAo 'citralipi,' 'hiMyaroglIphisa" citravat kri. vi. [saM.] citramAM cItarAyuM hoya ema, jaDavata citrajI na., ba. va. [saM. triI na. + "cha" mAnavAcaka] sevAmAM sthira, hAlyA cAhayA vinA bhagavAnanuM padharAveluM citra. (puSTi.) [Alekhana citravatI vi, strI. [saM] gAMdhAra gAmanI eka maIne. citraNa, 0 kAryana, citraNa strI. [saM.] cItaravAnI kriyA, (saMgIta.) [raMgavALuM, raMgaberaMgI citraNiye . siM. vitra + gu. "dhayuM" ta. pra.] citrakAma citra-vaNuM vi. [saM. vitra + va gu. 'uM' ta.pra.] bhAtIgara karanAre, citAro citra-vAcana na. [saM.) citra-lipi vAMcavAnI kriyA. (2) citra-darzana na. [saM] cItarelAM citro ke citrapaTa jovAnI kriyA citro joI e dvArA bhAva samajhavAnI kriyA citranimaNu na. siM] jAo 'citra-karma' (ra.a.ma.) citra-vArtA strI. [2] juo "citrakathA.' citra-nRtya na. [saM.] nRtya karatI vakhate paganA paMjAthI citra-vicitra vi. siM.] bhAtIgara, raMgaberaMgI. (2) (lA) jamIna upara keI AkAra UThI Ave tevuM nRtya Azcaryajanaka, vilakSaNa citrapaTa chuM. [saM.] cItarelAM citronuM LiyuM, citronA citra-vidhA strI. [saM.] citra-kalAnuM zAstra vIMTe. (2) na. sapheda paDadA upara batAvavAmAM AvatI citra-vidhAna na. [sa.] ja e "citra-kAma." citrakathA, "sinemAnI philama citra-vilekhana na. [saM.] juo 'citralekhana." citra-5ddhati ramI. si.] citra cautaravAnI cokkasa prakAranI citra-vilopana na. (saM.] citrano nAza thaI javA e rIta, "AIDigrAma' (nA. da. paTela) citra-varNa . [4] o "citra-lipi.' (nA. 4). (2) citra-palavI AI. [sa.] citro dvArA vAtacIta karavAnI bhAtIgara, (3) kAbaracItara paddhati. (2) citra-lipi, 'hiyarelIphikasa' (ma,2.) citra-vivecaka vi. [4] citro joI enA guNadeNane khyAla citra-pATI jI. siM. + juo "pATI."] citra cItaravAnuM ApanAra, "AI-kriTika' [sijhama' pATiyuM. (2) pATiyA paranuM citarAmaNa, borDa-DrAiga' citra-vivecana na. [saM] citra-vivecakanuM kArya, "AI-kriTicitrathI sI. [saM. + juo thI.'] chabIone graMtha, citra-vINa strI. [saM.] eka khAsa prakAranI vINA citra-graMtha, 'Alabama' (ma.na.) citra-zalAkA strI. [saM] citro cItaravAnI pachI citra-preSaNa na. si.] reDiyo dvArA eka sthaLethI dUranAM citra-zAlA(-LA) zrI. [saM] jyAM citro ekaThAM rAkhavAmAM sthaLoe citra mokalavAnI kriyA, 'Telivijhana' Ave che te sthAna. (2) jyAM citravidyA zIkhavavAmAM citra-phalaka na. [] e "citra-pATI....(2) sacitra LiyuM Ave che te sthAna citra-aMdha (ba) puM. .] citranA AkAramAM vaNenI citrazAlA(-LA)SakSa chuM. [ + saM. ] citrazALAno cakkasa prakAranI kAvya-racanA. (kAvya) mukhya niyAmaka, mukhya citra-zikSaka citra-bhavana na. [saM.] citronuM saMgrahAlaya, pikacara gelerI" citra-zAstra na. siM.] jao 'citra-vidyA.' citramaya vi. saM.] citrothI bharapUra, sacitra jinakapaNe citra-zALA e "citrazAlA. citramayatA sI. [saM.] sacitrapaNuM. (2) vicitratA, Aparya- citrazikSaka chuM. [saM.) citro zIkhavanAra kalAkAra citra-maMjUSA (-majUSA) pI. siM.] citronI piTI citra-zikSaNa na. [saM.] citro cItaravAnuM zIkhavavuM e citramaMdira -mandira) na. siM] e "citra-zAlA." citra-zilapI vi., pR. [se, muM.citrakalAne jJAtA citrakAra citra-mAla-LA) sI. [saM.] e citrAvali." citra-zailI strI. siM] citro cItaravAnI cokkasa prakAranI te citra-mRga puM, na. [ 5] zarIre TapakAM TapakAMvALuM haraNa te paripachI citrAdhI puM. [saM.] aneka hathiyArothI aneka rIte yuddha citra-sabhA strI. [3] ja "citra-gRha.' [saMgraha karanAra paddho citra-samRddhi strI. [saM.] uttama prakAranAM citrone samRddha citra racanA sI. (saM.1 citraNa, citrakAma [beraMgI citra-sarjana na. [saM.] kaha5nAmAM citra UbhuM karavAnI kriyA citraraMgI (2gI) vi. [saM..paM.] bhAtIgara raMgavALuM, raMga- citra-saMgraha (sagraha) paM. [] citrone saMghare, "Alabama citra-lakSaNa na. siM.] citra-vidyAne graMtha citra saMgrAhaka (-saMkagrAhaka) vi, puM. siM.] citrone saMgraha citra-likhita vi. siM.] citronA rUpamAM lakheluM. (2) citramAM karanAra cItaryuM hoya tevuM sthira ke jaDa citra-sAjana (saMjana) na. siM.1 ekabIjA citra sAthe citralipi-pI) sI. [3] citronA mAdhyamathI vicArenI ekabIjA citrane joDI ApavAnI kalA 2010_04
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ citrasaMvAda 815 cidra_5-tA dha"+gu. " ta. ] kAvyAM-tayAM kapaDA . piMa + bhAramacitra cItaravA citra-saMvAda (-sevAda) 5. siM.] ekabIja citrane ekabIjA jAtane cAmaDIne eka roga citra sAthenA raMga bhAga vagerenI daSTie meLa citro chuM. siMcitraka-ne gu. vikAsa] ja "citto." (2) citra-sRSTi jI. siM] citronA rUpamAM citrakAre mUrta reluM eka vanaspati - [kahevuM e bAra jaDacetanArUpa svarUpa citrokti sI. [saM. vitra + vAM] AlaMkArika bhASAmAM citrA jI. [saM.] pUnamane divase caitra mAsamAM je nakSatra citro paM. si. citra + vAsa>prA. dama dvArA, saMbhavita najIka caMdra hoya che te nakSatra, caudamuM nakSatra. (khagoLa.). rIte 'citrakaTanA saMbaMdhe nAgara brAhmaNane mane e (2) juo "citravatI.' nAmane eka phirake. (saMjJA.) citrakAra pR., citrAkRti [sa, vitra + mAM-, mA-fa] citrottara 5. sa. vitra + 32 na.] ja e 'citrAlaMkAra citrane ghaTa, citrarUpe ghATa. (2) vi. citra ke citronA (e prakAranI kAvyaracanA), (kAvya,) ['cirachati.' rUpamAM raheluM cinzakti sva. saM. ciMtu + rAvata, saMdhi vinA] juo citrAkSarI sI. [saM. citra + akSara + gu. "I'ta. pra.]citronA citmattA sI. sI. [saM.] cetana tatvanI hayAtI. (2) rUpanI lekhana-paddhati, citra-lipi, citra-pahalava, "hiyareglI- brahmanI zakti yA Atmatatva phikasa" (ka. mA.) cisvarU5 vi. siM.] cetanAtmaka, cetanyamaya. (2) na. brA citrAtmaka vi. saM. citra + bAmana + ] citra ke citronA cita-cItharaDuM na. jio "cI(-cI)tha' + gu. "DasvArthe rUpamAM raheluM, citramaya, citrakAra ta. pra.] juo "cItharuM." citrAmaraNa na. si. vitra ne mAM-mALa] citrothI karavAmAM ra... riyALa vi : Avela zebhA, Dekorezana" . pra.] cIMtharehAla [ta. pra.] cItharuM citrAma na. [sa, vitra dvArA ja gu.] citarAmaNa, chabI cita-cI)thariyuM na. jio "cIMtharuM' + gu. "IyuM' svArthe citrAmaNa na. [ja "citranuM' + gu. "AmaNa" ka. pra.], zuM cita-ca)thariyuM vi. [ja "ci(ca)tharuM' + gu. "IyuM" ta. ..AmaNI' ku.pra.]e 'citarAmaNa'-'citarAmaNI. pra.] kATAM-TayAM kapaDAMvALuM, cIMtharehAla citrAraMbha (-2SNa) puM. [sa. vitra + mAMrabha] citra cItaravo- cikAvavuM, cithAvuM ja "cItha'mAM. - nI zarUAta cidacidviziSTa vi. [sa. ti +ma-vi virATa, saMdhithI] citrApita vi. [saM. citra + mafa] citramAM rajU karavAmAM cetana ane jo e beu prakAranI sRSTivALuM (brA). (vedAMta) AveluM. (2) citravata, sthira, jaDavata. (3) (lA.) deimU, cidaMbara (cidambara) na. [saM. + amara, saMdhithI] juo stabdha. (4) Azcaryacakita ['citrazAlA." "cidAkAza." (2) na. tAmilanADumAM AveluM eka maMdira citrAlaya na. [ saM. vitra + mA-dhdha ] e citra-gRha- ane e tIrtha. (saMjJA,) citrAlaMkAra (- 2) 5. si, citra + aDhaMLA5] e nAmane cidaza (cidaza) che. [sa, vi + aMrA, saMdhithI (bahAne puchayelA praznavAcaka zabdamAMthI ja sleSathI uttara 2 cetanAmaka hisso ke bhAga che tevA) chava, ciMtanyarUpa aMza. thato hoya tevo eka arthAlaMkAra. (kAvya.) (vedAMta.) (2) cetanya sRSTi, cetanamaya sUSTi. (dAMta) citralA5 chuM. [saM. vitra + aM-chApa bhAtabhAtanI vAtacIta cidAkAra vi., muM. [saM. vata + - 2, saMdhithI cetanyamaya civAlekhana na. [. citra + mAM-chea] cItaravAnI kriyA AkAravALo chava. (dAMtA) (2) cisvarUpa baba, (vedAMta.) citrAvali (-lI, 1La, -LI) strI. [saM. citra+mAvara, rI] cidAkAza na. si. vita + mArA puM, na, saMdhithI] sarvatra citronI paraMparA. (2) citra-pathI vyApIne raheluM cetana tatva, bahama. (dAMta) citrAMka (citrA ) che. [saM. vitra + ma ] jemAM citrone cidAtmaka vi. cit + bAmana + , saMdhithI] cetanamaya, viSaya citrothI samajhAvavAnuM hoya tevA lekhenA keI paNa cit tatvathI pUrNa. (vedAMta.) [brA. (vedAMta.) sAmayikane aMka ['citrAlekhana.' cidAtmA chuM. [. riMtu + marama, saMdhithI] cetanAtmaka citrAMkana (citrAna) na. [ saM. vitra + ana] e cidAnaMda (-) . [saM. vin + Ananya, saMdhithI] cetanyacitrAMti (citrAkakita) vi. [sa. vitra + maticitronA rUpamAM raheluM [nAmano eka gAMdharva. (saMjJA) cidAbhAsa puM. [sa. cita, mA-mAta, saMdhithI] zAMkara siddhAMta citrAMgada (citrA kaI chuM. [saM] mahAbhAratamAM kahelo e pramANe avighAmAM bAnA pahelA pratibiMbarUpe manAyela citrAMgadA (citrA, dA) sI. si.] mahAbhAratamAM kahelI eka chava-bhAva, (vedAMta.) [vadAMta.) rAjakumArI ke jene ajananI patnI kahI che (jene ba" cidaghana vi. [saM. cira + ghana, saMdhithI ] jJAnathI paNuM. vAhana putra kahyo che.) ciddhAtu puM. [sa. vis + pAtu, saMdhithI] cetanAtmaka mULa citriI sI. siM] kAmazAstramAM kahelI cAra prakAranI vastu, brahma. (dAMta) [svarUpa. (dAMta) sIemAMnI bIjI kakSAnI strI-jAti, (kAma) cidyoni ma. sa. trita +vani, saMdhithI] cetanyAmaka citrita vi. si.] cItareluM, cItaravAmAM AveluM, Alekha- cikUpa vi. [sa. cit + 5, saMdhithI) cetanAtmaka, caitanya mAM AveluM. (2) bhAtIgara, raMgaberaMgI svarUpa. (dAMtA). citrI vI. [sa. vitra + gu. I' ta. pra.] karoLiyAnI cidrupatA strI. [saM.] citanyasvarUpa vApaNuM. (dAMta 2010_04
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ cidra pI caitanyarUpa brahmanI sRSTinA sarjana vagere rUpanI krIDA, (vedAMta.) cidrarUpI vi. [saM., puM.] jue 'cidrUpa(1).' cidvidyA strI. [sa. vi+vivA, saMdhithI] jue 'cichAsa,' cidvilAsa chuM. saM., nAt + fvajrAkSa, saMdhithI caitanyasvarUpa brahmA sRSTirUpI khela, (vedAMta). cid-vRtti strI. [saM. cit + vRtti, saMdhithI] huM cetanAtmaka chuM' evuM valaNa, 'kaeNnziyasa' (a.ka.) (vedAMta.) cidrasa puM. [saM. ciMtaTM rakSa, saMdhithI] maneAbhAva, 'paeNzana' cina( -nI )ka-bAba, cina( -nI )ka-bhAlA sI. jae 'caNaka-khAlA.' 16 cinagArI jue 'ciNagArI.' cinagArA jaA 'ciNagAre' cinagAvavuM jue 'cInagayuM'mAM,' cinagI jue 'ciNagI.' cinagA jue 'ciNage.' ci(-cA)nAI vi. [jue 'cIna' + gu. AI' ta. pra.] cIna dezane lagatuM, cInanuM. [. mATI (rU.pra.) sapheda mATI ke jenAM pakavI vAsaNa ane bIjA keTalAka padArtha khanAvAya che. 0 vAsaNa (rU. pra.) cinAI` prakAranI mATInAM ThAma. zi(-zIM,-si, -sIM)ga (1. pra.) zekelI magaphaLI] cinAra na. e nAmanuM eka jhADa citAvavuM, cinAnuM jue 'cInanuM'mAM, [bAlA,' cinI( na )ku-khAba, cinI( "na )ka-bAlA jae caNakacinmaya vi. saM. cit + matha ta. pra., saMdhithI] cidAtmaka, cetana rUpa, caitanya-svarUpa, (vedAMta.) cinmAtra vi. saM. cit + saM. mAtra ta. pra., saMdhithI] jue 'cinmaya.' _2010_04 cira cibuka-piMDha (-piNDa) puM. [a,] cikSuka uparanA mAMsa-piMDa ci(-cIM> bALavuM sa.kri. [anu.] AmaLavuM, cImaTI devI, maraDavuM. ci(-cI')meLAnuM karmaNi., kri. ci(-cIM)LAvavuM pre., sa. kri. [bALavuM'mAM, ci(-cIM)kheALAvavuM, ci(-cIM)kheALAnuM jae ci(-cI')" cimaTAvavuM jue 'cImaTakuM'mAM. [jue 'caumaTe.' ciTiyA puM. [jue cImaTA' + gu. 'yuM' svArthe ta, pra.] cimaDAvavuM jae cImaDavuM'mAM, cimanI strI, [aM.] dIvA ke phAnasamAM rAkhavAmAM AvatA kAcanA pATA. (ra) makAna kArakhAnAM vageremAM dhumADo bahAra nIkaLavA UbhI karavAmAM AvatI peAlI caNatara, meTuM dhumADiyuM cimarAja ta. e nAmanuM eka pakSI cittaLAI zrI. [jue 'cImaLavuM' + gu. 'AI kR pra.] (lA.) cIkaNAI, saMjasAI cimaLAvavuM jue cImaLavuM'mAM cimADhavuM sa. kri. greTADavuM, lagADavuM ci(-)mAvavuM jue 'cimAnuM'mAM, ci(yu)mavuM a. kri. cImaLAnuM, sukAvuM. (2) saMtAI javuM dabAIne besI javuM. (3) (lA.) vastu pAtA pAse na hovAne kAraNe zaramAvuke icchAthI sAme tevuM. ci(-)mAvavuM pre., sa.kri, cime(mA)Dha (-Daya) jae cameDa.' cimeDiyuM vi. khArAka nahi maLatAM peTa maLI javAthI pAtaLuM thayeluM. (ra) (lA.) khaba loliyuM, makhkhIssa cimaTI(-DI1) srI, beocI, garadana, Doka, gaLacI cimA(-me,, (-Daya) jue 'cameDa.' cimADhavuM sa.kri. jae cImaDavuM.' cimeDhAvuM karmaNi., kri. cimeDhAvavuM che., sa. kri cimeDhAM na., ba. va. DhoranA zarIra upara thatI nAnI cipaka(kI)lI strI, [ravA.] gileADI, garALI cipakAvavuM jue 'cIpakavuM'mAM. cipakIlI jue 'cipakalI.' cipaTAvavuM jue cIpaTavuM'mAM. kALI jIvAta [pra.] jiMgADa cipaLiyA puM. [jue 'cIpa' dvArA.] eka prakAranuM e cimehiyuM na. jie 'cimADuM' + gu. 'iyuM'svArthe ta. cIpenuM baneluM hAthanuM vAdya cipAvavuM, cipAvuM jue cIpanuMmAM, cipita vi., puM. [jue cIpaNuM' + saM. phkta rR. pra.], saMskRtAbhAsI] janma thatAM ja jenAM vRSaNanI goLIe cApI nAkhI niSkriya karavAmAM AnyA hAya tevA hIjaDa cipita-doSa puM. [+ saM.] hIrAnA dasa doSa| mAMhenA eka doSa, DarTa-le' cimeDI' jue cimeTI.' cimeADIra jue 'cameDa.' cimehu jae 'cimeDiyuM.' cimeLavuM sa. kri. [ravA.] cIMbALavuM, cImaLavuM, AmaLavuM. cimeLAnuM karmaNi., kra. cimeLavavuM pre., sakri. cimeLAvavuM, cimeLAnuM jue 'cimeLavuM'mAM cimmaTa(4) vi. na vaLe tevuM, cavaLuM. (2) (lA.) kaMsa, kaeNpI. (3) bahu mAra khAya te paNa mAranI asara na thAya tevuM cimmA zrI. e nAmanI eka ramata ciyAu na. [ravA.] bilADInA avAja, bhiyAMu. (2) puM. bilADIneA Topa, eka prakAranI phUga ciyA'miyAu na. [ravA.] bilADInA avAja. (2) (lA.) na., ba. va. bALa baccAM, karAM-chaiyAM ciyAMsI vi. ghaNuM cAhuM citrakArI srI. [ravA.] ciciyArI, kikiyArI citrarazna puM. [ravA.] cIkharIne avAja cibAvalAza(-zya) zrI. [jue 'cibAvaluM' + gu. 'Aza' ta. pra.] cibAvalApaNuM cibAvala' vi. [2vA.] jue 'cabAvaluM.' cibuka na. [saM.] nIcalA heADhanI nIcenA saheja khADAvALA UpaselA bhAga, haDapacIne| AgalA bhAga. [.nI gata (-tya) (rU. pra.) cibuka para AMgaLI mUkI nRtya karanA eka prakAra] cira- vi. [saM.] lAMbA samayanuM (gu. mAM ekaluM mayAAtuM nathI, hamezAM samAsamAM pUrvapadamAM dIrgha samaya'nA arthe
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ cirakaTI 817 cirAti Ape che. juo nIce aneka zabada.) cira-saMgani (sakaginI) vi. strI. [.] lAMbo samaya cirakaTI strI. cheDiyuM, choDuM, kI cIpa thayAM sAthe rahelI strI cira-kAra, rika vi. siM.] lAMbo samaya lagADanAra. (2) cira-saMgI (-sagI) vi. siM, pR.] juo "cira-saMgAthI." dIdhastrI, lapiyuM cira-saMskArI (-sarakArI) vi. si., pR.] lAMbA samayathI cirakAritA strI. siM] cirakArIpaNuM. (2) dIrdhasatratA, lapa jene saMskAra sacavAI rahyo hoya tevuM jine nekara cirakArI vi. sa., pR.] juo 'cira-kAra." cira-sevaka chuM. [rAM.] junA samayathI cApha AvatA nekara, cira-kAla(-La) chuM. [saM.] khUba lAMbe samaya, lAMbe kALa, cira-stha vi. [saM.] lAMbA samayathI TakI raheluM ke rahenAruM samayane lAMbo gALo cira-sthApita che. [saM.] lAMbo samaya thayAM jenI sthApanA cirakalika, vi. [saM.]. cirakAlI-) vi. [saM., ], thaI che tevuM cirakAlIna vi. [saM.] lAMbA samayanuM, samayane lAMbA gALe cirasthAyitA strI., -tva na. [saM.) cirasthAyI hovApaNuM pasAra thayo che ke thavAnA che tevuM, dIrdhakAlIna cirasthAyI vi. [saM., S.] lAMbo samaya TakI raheluM ke cirakALa juo "cira-kAla." rahenAruM, cira-stha cirakALI li. [se, muM.] juo cira-kAlika." cira-sthita vi. [saM.] lAMbA samayathI TakI raheluM cira-kAMkSita (-kAphakSita) che. [saM.] lAMbA samayathI jenI cirasthiti strI, [saM.] lAMbA samayathI cAha AvatA TakAva irachA karavAmAM AvI hoya tevuM cira-sthitika vi. [saM.) jAo "cira-sthata." cira-kAti sI. siM.1 lAMbo samaya Take tevI pratiSThA ke AbarU cirasmaraNIya vi. siM.] lAMbA samaya sudhI cAda rahe tevuM ciraTa na. e nAmanuM eka lugaDu ke yAda rAkhavA jevuM ciracirAvuM a. kri. rivA.] "cara cara' ke 'cama cama' evI cira-smRti strI. [saM.] lAMbA samayanI yAdagArI asara anubhavavI, lAya baLavI. (2) (lA.) tINa ke ciraMjIvitA (cirankavitA) strI.[sa.] dIrgha kavana, cirajIvitA kaThora thavuM. (3) nakAmAM gappAM mAravAM ciraMjIvI (ciravI) vi. [sa, pR.] juo 'cira-javI.". cira-jAta vi. siM] lAMbA samaya upara ke pachI jameluM (2) (lA.) puM. putra, dIkarA ('ci." evA saMkSepathI lekhanamAM cira-jIvana na. siM.] lAMbA samaya sudhInI jiMdagI, dIrdha jIvana rUDha; putrIonI AgaLa paNa hamaNAM hamaNAM lakhAya che.) cira-jIvikA strI. [saM.] lAMbo samaya cAle tevI AjIvikA, ciraMtana ( cintana) vi. [saM.] ghaNA lAMbA kAla sudhI dIrdha samaya mATe jIvananirvAha TakI rahenAruM, cirakAlIna cirajIvita strI,, -tva na. [saM.] cira-jIvana, dIrdha jIvana cirAI zrI. [ie "cIra' + gu. "AI' ka. pra.] (lAkaDA) ciraMjIvI vi. [sa, pR.] lAMbe samaya jIvanAruM, dIrdhajIvI cIravAnI kriyA, (2) (lAkaDAM) cIravAnuM mahenatANuM cirahAu vi. [ja e "cIraDAvuM' + gu. "Au" ka. pra.] cirAga paM. [ka] battI, dIva, (2) majidanI aMdaranA cIDiyuM, khijALa gokhamAMnI jhuMmaranI AkRti. [ rezana rahe (-2) (rU. pra.) ciraDAvavuM jue "caraDAmAM. [putra, dIkaro putra ciraMjIvI bane, putra lAMbuM ja. ciraNajIvI vi., pR. [saM. vAM-navI muM.] (lA.) ciraMjIvI, cirAgadAna na., -nI strI. phi.] dIvo rAkhavAnI ghoDI. (2) cira-nikA strI. siM] lAMbA samaya mATenI pharI na uThAya dIvAnuM keDiyuM. (3) phAnasa. (4) strI. mazAla tevI mRtyurUpa UMdha, mRtyu, avasAna, nidhana, maraNa, meta cirA (Da) strI. [ja "cIravuM' + gu. "ADa' ku. pra.] cira-paricita vi. [saM] lAMbA samayathI jenI oLakhANa paDelI phATa ke cIre, cirADe, "sliTa' thayelI hoya tevuM, ghaNA samaya thayAM paricayamAM AveluM - cirADe puM. [juo "cIravuM' + gu. 'ADo' ka. pra.] jue cira-parizIlana na. [saM.] lAMbA samayane abhyAsa carADa.' (2) lAMbe cIrIne karelo kApaDanA TukaDe, cIre cira-arUDha vi. [saM.] lAMbA samaya thayAM UgeluM ke rUDha thayeluM cirAmaNa na, NI strI, [jao "cIravuM' + gu, "Ama" cirabaddha vi. [saM.] ghaNA samaya thayAM baMdhAI gayeluM -AmaNI" ka. pra.] juo 'cirAI.' cirabeTa chuM. e nAmano eka choDa [javAnI cirAyu na. siM. cira + mAcu ] lAMbI AvaradA, dIrdha Ayu. cira-calana na. [saM.] lAMbo samaya TakI rahelI ke rahe tevI (2) vi. lAMbI AvaradAvALuM, dIrdhAyu. (3) muM. ja ciravAI strI, jie cIravuM' + gu. "AI' ke. pra.] "ciraMjIvI(2)." (lAkaDAM) cIravAnuM mahenatANuM cirAyuSa na. [sa. cira + sAcuta, aMtya huM ne saMdhithI 6 cira-vAsa puM. [2.] lAMbA samayathI rahevAnuM, dIrdha vAsa thayA pachI gu. rIte "a" te prakSepa] juo cirAyu(1)." ciravirahita(tA) vi, strI. siM] lAMbe samaya thayAM patine cirAyuSka[sa, cira + Ayura + saMdhithI ja "cirAyu(2)" viraha thayela che tevI strI [thayela hoya tevuM cirAyuSya vi. saM. cira + gAyu] jae "cirAyu(2)." cira-virahI vi. [sa., .] lAMbA samayathI svajanane viraha cira-zatra puM. siM] ghaNA lAMbA samayano virI cirAvavuM, cirAvuM ja "cIramAM. [cirAI javuM (rU.pra.) cira-saMgAthI (-sAthI) vi. saM. cira + jue "saMgAthI.'] bahekI javuM, chakI javuM lAMbA samayane sAthIdAra cirAzrita vi. saM. uttara + mA-zrita] lAMbo samaya thayAM ..* * *e 'cirAyu(2)." Raa svajanane viraha () na. lAMbA kA-para 2010_04
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ cirUTa 18 ciMtAmaNi Azare AvIne raheluM [bIDInI eka jAta pratIka, saMketa, sibbala' (A, bA.). (4) virAmacihanecirUTa zrI. [aM] tamAku raMganA AvaraNavALI sigAreTa mAM nuM pratyeka. (vyA.), (5) lakSaNa. (gha) (6) vattA cirajiye puM. eka mIThAI ochA vagere gaNitanuM te te nizAna. (ga) cirajI strI. pistAM (eka mevo). cina-nirapekSa vi. siM] nizAnIne dhyAnamAM na letuM, eNbsacirAjajavala(La) vi. [saM. vira + 3 va8] lAMbA samaya kayuTa." (ga.) sudhI UjaLuM raheluM ke rahenAruM cihanAMtara (cihanA ta2) na. [saM. vinna + aa] bIja ciTiye puM. jio "cire' + gu. "gyuM svArthe ta. pra.], cihna. (2) cihana-pheraphAra, eIja opha sAIna cireTa kuM. jio "cIre' dvArA] * jamInane alaga cihanita vi. [.] jenA upara nizAna karavAmAM AvyuM hoya karelo lAMbo paTTo tevuM, nizAnavALuM, aMti, mudrita. (2) DAghAvALuM ciroDI strI. jio [jao 'ciroDo' + gu. "I' pratyaca.] ciMga(-gA)(-) (ci(3)Ta,-Da) vi. cApacIpiyuM cIkacakacakATavALA pAsAdAra paththaranI eka jAta (jeno uttama NAzavALuM. (2) mAM 8. (3) (lA.) kaMjUsa, kapI. (4) thAkI jAtane ane bane che), "sima' jAya teTaluM jora karatuM. (5) na. e nAmanuM eka mAchaluM ciroDI-vela (-2) strI. [ja "vela." (lA.) e nAmanI ciMguM (cikaNuM), gUsa (cigasa) vi. kaMja sa svabhAvanuM, pAMdaDAM nathI thatAM tevI eka vela paththara karapI. (2) mIM. [gA sUvuM (. pra.) jAgatA hovA chatAM ciroDe puM. ciroDI karatAM utaratI kakSAne e eka jAtane UMghavAno DoLa karo] ki. pra.] ciMgurapaNu) cilakhata na. bakhatara, kavaca ciMguMsAI ( cisAI ) strI. ["ciMgasa" + gu. "AI' cila-geja juo "cala-geja.' cigeTa na. e nAmanuM eka dariyAI nAnuM mAchaluM cilatAvavuM jae "cIlatAvuMmAM. [eka choDa ciMtaka (cintaka) vi. [saM.] vicAra karanAruM, vicAraka. (2) cila-bhAjI strI. zAkamAM vaparAya che te vADIomAM thato ciMtana karanAra, dayAnI. (3) tAvika vicAraka, philasUpha cilatara-se vi. [saM. catuhattara-rAta dvArA] ekase cAra ciMtana (cintana) na. [4] vicAra karavo e. (2) dhyAna (104nI saMkhyAnuM) (ghaDiyAmAM) karavuM e. (3) tattvadarzanane prayatna cila I strI. rAjagaro (eka khaDa-dhAnya) ciMtana-parAyaNa (citana-) vi. [1] satata ciMtana karanAruM cilAna (1) strI. chAparAnI pAMkha ciMtana-zIla (citana-) vi. [saM.] citana karavAnI TevavALuM cikArI strI. e nAmanuM eka jhADa ciMtana (cintanA) strI. [saM] jAo "ciMtana." cilAvavuM jae "cilAvuMmAM. ciMtanAtmaka (cintanamaka) vi. [sa. ciMtana + Atmana + +] cilAvuM a. kri. [hiM. cihalAna] ciDAvuM, gusse thavuM. (2) ciMtanathI bhareluM, " ke pleTiva' (rA. vi) vedanAthI duHkha anubhavavuM, pIDAvuM. cilAvavuM che., sa. ke. citanikA (cintanikA) strI. siM. vintanane saMskRtAbhAsI cilotare vi, . [ja e "cilaMtara-se.] saikAnA cothA 6 ta. pra] citana. (2) dhAraNA. (3) smaraNa varSane duSkALa e 104, 204, 304 vagere varSomAM citanIya (cintanIya) vi. [saM.] jenA vize vicAra karavo Avate hoya) paDe tevuM (saMmati ApavA yogya che ke nahi e daSTie), ciletara 5. rivA.] tetara jevuM e nAmanuM eka pakSI vicAraNIya (vana ane pahADamAM thatuM meTI cAMca ane meTA zarIravALuM), citavana na. [saM. vatana] juo "ciMtana.' citro [sAkSI-maMtra ciMtavavuM (cittavavuM) sa. kri. [ja ciMtavuM' + gu. pre. citare . nAgarI vivAha-vidhimAM kuLagArano eka bhAsa karAvanAro "a" pra.] citaluM (cintayuM) sa. kri. citro ja " citare. [sa, citta > prA. dvita tatsama] citana karavuM cilothI strI. rAjagarA(khaDa-dhAnya)nI jeTalI ciMtA (citA) strI. [saM.] vicAra, dhAraNA. (2) phikara. cilak (-Daya) sI. janI jAtanI melAM kapaDAMmAM thatI eka (3) vyagratA [thaI gayeluM, citA-para ghaLI jIvAta ciMtAkula(La) (citA) vi. [ + saM. mA-] phikarathI vyagra cilara ja "cIlara.' ciMtA-grasta (cintA) vi. [saM] phikarathI gherAI gayeluM cilo chuM. phi. cilaha] pIranuM sthAnaka, cIla, chillo ciMtAcUraNI (citA) vi. strI. [saM. - "caravuM' + gu. "a" civana strI. [hiM.) bArI-bAraNAne paDada, caka ku. pra.] ciMtA-phrikarane dUra karanArI (davA ke bIjI hikamata) civaTa ja "cIvaTa." ['cIvaTAI.' citA-janya (cintA) vi. [saM] phikarane lIdhe UbhuM thAya tevuM civaTAI zrI. [ja "civaTa'+gu. "AI' ta. pra. ja e ciMtANI (citANI) strI. [saM. vijJAne gu. vikAsa] vicAra, civa jue "cavaDa." [ane ene puruSa. (saMjJA) citana, manana [dhAlAvelI karatuM, ciMtAkuLa citI muM. [ara.] saiyadranA jevI musalamAnI eka jJAti ciMtAtura (citA) vi. si. vittA + mAtu2] kiMkarane lIdhe ciNAM, smAM na, ba. va. nALiyeranAM choDAMnA resA ciMtA-para (cintA-), rAyaNa vi. [saM.] phikara karyA ci,-sTa na. sukAIne cavaDa thaI gayeluM karanAruM, cina na. [saM.] nizAna, nizAnI, eMdhANa. (2) DAgha. (3) ciMtAmaNi (cintA) kuM. [saM.] evo eka kapita maNi 2010_04
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ ciMtA-mukta 819 cIcavuM ja pAse hoya te dhAreluM Ape-evI mAnyatA). (2) rUDha nivALI juvAna strI. [0 sUrata (u.pra.) sukhI AbAda. vicAravAmAM ke IrachavAmAM AvelI vastu ke vicArane siddha 0 sepArI (2. pra.) eka prakAranI verA lAla ke kiramajI karanAre padArtha, cetavaNI. (3) (lA.) kaMTha upara bhamarIvALa vaDe raMganI ciDAyelI kAcI sUkavelI sopArI]. ciMtA-mukta (cintA) vi. [sa.] phikara cAlI gaI hoya tevuM cIkaNuM vi. [sa vivaILa->prA. vijhAma- tela dhI citA-yukta (cintA) vi. [saM.) phikaravALuM, phikara karatuM jevA padArthonA AMgaLImAM ceTI paDe tevA guNavALuM. ciMtA-vaza (cintA-) vi[sa.] phikaramAM phasAyeluM (2) (lA.) sUkuM paNa na tuTe tevuM. (3) pakaDI vAta cheDe citA-zIla (citA) vi. [4] phikara karyA karavAnI TevavALuM nahi tevuM. (4) ciMsa, lobhI. [0 jeIne lapasI paDyuM ciMtita citita) vi. saM.) je vize vicAra karavAmAM (rU.pra.) kasavALuM joI enA tarapha lAgI paDavuM, mAladAranA Avyo che tevuM, vicAreluM, dhAreluM. (2) vyavasthita kareluM. pakSamAM jaI UbhA rahevuM. 0 lATa 0 vAdhara (u.pra.) ghaNuM (3) ciMtAvALuM, phikaravALuM (A artha a. kri.nA bhAvane AgrahI. (2) khaba ja cIkaNuM. -ze mAla (u.pra.) suMdara gu.mAM nave che.) juvAna strI. be vAra (u.pra.) zanivAra] ciMtya (ciya) vi. [saM.] juo "ciMtanIya." cIkarI sI. e nAmanI eka bhAjI citvana na. [sa, cittananuM AbhAsI rU5] juo "ciMtavana." cIkala juo "cIkhala. ciMpAjI (cimpAjI) pu. [e. zispejI] mANasane vadhu maLatA cIkalI sI. loDhAnA dharAne rAkhavAnuM doraDuM Avate eka prakArano vAnara cI-kAra chuM. [ravA. + saM.] "cI cI' evo avAja cIka chuM. [jae "cIkaNuM" dvArA vikasela] jhADa DAMkhaLI phaLa cIkAza (3) strI. [o "cIkaNuM." emAMthI cIka' rahI pAMdaDAM vageremAMthI nIkaLate cIkaNe pravAhI padArtha, cIra jatAM + gu. "Aza" ta, pra.] jae "rIkaNAza." cIkaTa vi. [ja "cIkaNuM' dvArA.] tela vagerenA pAsavALuM, cIkAzadAra (-zya-) vi. [+ phA. pratyaya cIkAzavALuM, cIkaNuM cIkAzanA guNavALuM. (2) cavaDa, tuTe nahi tevuM. (3) jADA cIkI sI. caNAnA loTamAMthI banAvelI eka mIThAI patanuM (tarata phATe nahi tevuM). (4) puM. telane mala. (5) (bALako mATenI) na. e nAmanuM eka rezamI kApaDa. (6) bhANejanA mosALamAM cIku na. samudrakAMThA najIka thatuM eka mIThuM phaLa (kAcuM hoya apAtuM kApaDa ke ghareNuM tyAre emAM cIDa hoya che ane enuM jhADa cIka(-gaTAvuM a. ji. [ja e "cI kaTa', nA. dho.] cIkuDI apI. [ ja "cIku' + gu. huM ta. pra. + ** cI kaTa thavuM. (2) (lA.) cIkaTa ke cIkAzavALA padArtha khAtAM jharIpratyaya.] cIkunuM jhADa roga ke gumaDAnuM vIpharavuM. cika(-ga)-TAvavuM che., sa, ji. cIke puM. janAvaranuM sarvasAmAnya baccuM cIkaTI strI. jio "cIkaTuM + gu. "I' ta. pra.] (lA.) cIkhana (nya) strI. [ravA.] kaSTa ke pIDA batAvanArI cIsa piTIsa, laMparI, loparI cIkhala kuM. [.mA. vivava; saM.mAM ugra tarIke svIcIkI sI. e nAmanI eka mAchalInI jAta kArAye che.) kAdava, kIcaDa, gAro. (2) kamale ane cIkaTuM vi. [ie "cIkaTa' + gu. "u" svArthe ta. pra.] jao cIkhaluM na. ThaMDAM masaLatI veLA baLadanA mATe bAMdhavAmAM cIkaTa (1,2,3)." AvatI sUtaranI kacalI cIkaTo chuM. jio "cIkaTuM.'] cIkAzavALo padArtha cIkhavavuM ja "cIkhavuM'mAM. [, sakri, cIkaTo* . zaNane mugaTe. (2) ThIka ThIka laMbAIne kasabI cIkhavuM a.phri. [2vA.] cIsa pADavI, bUma pADavI. cIkhavavuM tAra ke enuM gaMchaLuM cIkhaLa (tha) strI e nAmanI eka vanaspati cIkaTara chuM. e nAmanuM eka prakAranuM ghAsa. (2) zeraDInA cIrAcI zrI. jhADImAM haraphara karanAruM eka vAcALa pakSI pAkamAM paDato eka koDe [kAkaDI (zAka) cagadI strI. pataMga upara caDavAnI kAgaLanI cabarakI cIkaNa (-3) strI, jio "cIkaNuM.] (lA.) eka jAtanI cIgarI jI. aNagame, kaMTALo. (2) tiraskAra, dhikkAra cIkaNA puM, ba. 1. jie "cIkaNuM.'] (lA) [so.) khApaTa cIne puM. kecara, kho khareTI kAMsakI nAmathI jANItI vanaspatinA dANA, baladANA cIca (1) strI. [saM. vizvA] AMbalInuM jhADa, AMbalI cIkaNAI strI. [jAo "cIkaNuM" + gu. "AI' ta. pra.] cIcaDI strI, cAMcaDa cIkaNApaNuM. (2) (lA) cApalusI, cIkaNA vaDA cIcara (raya) strI. traNa cAra varSe cA keIka vAra vAvetara cIkaNu-calu chuM. jio bacIkaNuM + "cAlu'nuM lAghava.] (lAgu karavAmAM Ave tevI paDatara jamIna vaiSNava maMdiramAM vasaMtapaMcamIthI dalotsava sudhInA divasemAM cIcarI strI. kutarAnA zarIranI bagA kIrtaniyAone ApavAmAM AvatA dhInI sAmagrIno prasAda. cIcala (ya) sI. e nAmanI eka meTI jAtanI mAchalI (puSTi.) jio "cIkaNAI?' cIcaluM vi. caMcaLa, capaLa [vAvavuM ., sa. ki. cIkaNAza(-zya) sI. jio "cIkaNuM' + gu. 'Aza" ta. pra.] cIcavAvuM a.phri. [2vA.] DagamagavuM. (2) TaLavaLavuM. cicacIkaNa vi, sI. [ja e "cIkaNuM + gu. "I' zrIpratyaya] cIcavuM a.kri. [ravA.] "cI cI" avAja kare che. (2) cIsa (lA.) kistImAM pATa upara paDavAmAM Avate eka padArtha. pADavI, barADA pADavA. (3) revuM, raDavuM, kakaLavuM. cicAluM (2) cIkAzavALI taDAne maLatI eka jAtanI mATI. (3) bhAve, kra. cicavAvavuM, cicAvavuM che, sa.ki. 2010_04
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ cIcavA cIcavA puM. [ravA.] eka prakAranA cakaDALa. (2) hIMcake I(i-)yuM? vi. [jue (3) vaDedarA tarapha ramAtI eka ramata [gagI, kIkI cIcI zrI. skrInA stananI DIMTaDI. (2) nAnI cheAkarI, cIcI-kAra puM, [ravA, + saM.] 'cI cI' evA avAja zrIcI-kUMcI strI. [ravA] bhinna bhinna jAtanAM pakSIonA ekasAmaTA thatA avAja 820 cIcu puM., -cuM. na. zeraDInA sAMThAnA UpaLA bAjunA cheDA cIcuMOM vi. ghaNuM kaThaNa ane majabUta cIcA huM. jae 'cAce.' (ra) chekara, gaMgA, kIkeA. (3) kaThaNa jAtanA kALA paththara sara-sAmAna, asakhAma cITaka(-kA)vuM saM. kri. [ravA.] ceATI paDavuM, vaLagI rahevuM. (bha. kR.mAM kartari-prayAga). ciTakADha(-1)vuM pre., sa. kri. cITakAvuM jue 'cITakavuM' ane enAM pre. rUpa. cITakI strI. capaTI, (ra) taDakA cITala (5) zrI. baMgaDI cITalI sI. hAtha-paganI pAMcamI TacalI AMgaLI cATiyuM na. lAkDAnI pAtaLI cIpa. (ra) sukAI gayeluM pAtaLuM lAkaiATiyuM. (3) pAtaLI paTTInI cUDI cITI strI. lAkaDAM phADatAM thatI aNaghaDa pAtaLI caupa cITuM vi. cIkaNuM, cIkaTa. (2) na. jue 'kIsuM,' cIThI jue 'ciThThI.' cAhuM ` na. jio 'ciThThI.'] kAgaLanI cADavAmAM AvatI paTTI (2) malama-paTTI. (3) gAMgaDI cIkuMOM vi. cIDhuM, cIkaNuM cIja strI, [kA. cIjha ] vastu, padArtha, jaNasa, ArTikala'cIDuMOM (ra) mahattvanI vastu. (3) (lA.) gAvAnuM pada ke ustAdI kavitA, sarasa gIta. [. hovuM (3.pra.) sarasa hAvuM] cIja-chapaTa puM. [jue 'cIja' dvArA.] bAradAnanuM kapAta cIja-vasta,-tu strI. [+ saM. vastu na., samAnarthInA dvirbhAva] cA` puM. vanaspatinA cIkaNA rasa, caura, cIkaNuM dUdha cIOM(-) (-Datha, (-4) strI, sakhata aNagame. (2) rIsa, gusseA. [. kADhavI (rU. pra.) gussA vyakta karavA. kharuM (rU.pra.) jene jarAye jaMpa ke zAMti nathI tevuM, dhAlAveliyuM] cIna. [hiM. cIDha, marA, caura]e nAmanuM eka jhADa, 'pAina' cI(-)vavuM, cIDha(-)vAvuM jue 'ciDA(-DhA)nuM'mAM, cIDha (-DhA)-cIDha(-Dha) (-ya, -Dhaya) strI. [jue 'ciDAvuM.,'firbhAva.] vAraMvAra ciDAvuM e cIDiyA-khAnuM na. [hiM.] pakSIonuM saMgrahAlaya, (2) pazu-pakSIonuM saMgrahAlaya, (2) (lA.) jyAM zerabhaMkAra thayA karatA hoya tevuM sthAna (kaTAkSamAM kahevAya che.) cIDiyA sera (-raca) strI. [jue 'cIDiyuM ' + 'sera.'] kIDiyAM cIta-bharama cIDa(-Dha)' + gu. 'yuM' ta. pra.) ciDAyA kare tevuM, cIDiyA svabhAvanuM, vAraMvAra roSe bharAvAnA svabhAvatuM. [-yAM karavAM (ph. pra.) sahejasAjamAM ciDAI javuM. (2) cIDavavuM. tyAM khAvAM, jyAM nA<-nAM)khavAM (rU.pra.) chaNakA karavA] cIDiyuM na. [hiM. cIDiyA] pakSI. (gu.mAM cIDiyA-khAnuM' zabda sivAya A rAkhta svataMtra rIte raDha nathI.) cIDI-sAra vi. [hi.] pakSIone mArI nAkhanAra cIDhuM`(huM) vi. [jue 'zrI(-4)' +-gu, '' ta.pra.] ja cIDiyuM ra mAtInI mALA cIDiyAM. na., kha.va. [jue cIDiyuM.'] kIDiyAM cI|i(-Dha)yAM na., kha.va. [jue cIDiyuM,2] cIDa caDavAnAM lakSaNa batAvavAM e cIDiyuM. na. kAcanuM bhinna bhinna naMganuM metInA jevuM te te peluM ga, kIDiyuM _2010_04 na. cItharuM [(nIce gAMThavALA), nAgarameAtha cIDA puM. khetaramAM thatA e nAmanA eka abAu cheDa cIDha (-ya) jue cIDa,re cIDha(-)vAvuM jue 'ciDA(-DhA)vuM'mAM, cIDhA-cauDha (Dhaya) jue cIMDA-cIDa,' cIDhiyAM jue cIDiyuM 2 cIhuM jae 'cIkuM.' cINu. na., (-ca) strI. [jue 'cINavuM,'] ghAgharAnA nephAmAM levAya che te prakAranI ghAdharA temaja bIjAM vastromAM pADavAmAM AvatI karacalI cINu (Nya) strI. mATI mIThuM vagere kheAdavAnuM eka ejAra. (ra) cAkaDA uparathI vAsaNa utArI levAnI kuMbhAranI dArI. (3) strIone kaMThamAM paheravAnuM eka ghareNuM cINa(-na)gI jue 'ciNagI.' cINa(na)ge jue 'ciNagAra,' cINa(-na)-mAlA(-LA) strI. [juA aM. ceina' + saM] sAMkaLI ghATanI kaMThanI mALA cINavI strI. e nAmane eka aDabAu vele cINavuM sa.kri. [saM. cinu->prA. cina-] karacalI pADavI, cINa bharavAM (emAM AMgaLInI capaTInA upayoga thatA hAya che.) ciNAvuM karmaNi., kri. ciNAvavuM pre., sa.kri. cINI na. cAmAsAmAMnuM eka UDatuM jIvaDuM cINNA puM. [de. prA. strInaga] e nAmanuM eka dhAnya (jenA bhAta thAya che temaja reTalA paNa thAya che. pILAza paDatA dANA) cIta kri.vi. cattuM. [. karavuM (rU.pra.) kustImAM sAmAne jamIna upara sapATa pIThabhara suvADI devuM. (2) harAvavuM (malakustImAM). [. thavuM (ruM.pra.) jamIna upara samagra pIThane| bhAga sapATa aDe ema thavuM. (ra) hAravuM (mallakustImAM)] cItA huM, saM. citA~ dvArA.] maDadAM bALavA mATenA baLataNane Dhagale vinA gire mukAya ema cIta-gharA(-rai)Ne kri.vi. [ + jue 'ghara (-re)chuM.'] kakhA cItaDuM na. [saM. tti dvArA + 'huM' svArthe ta, pra.] citta, mana. (padmamAM.) cIta-paTa puM. bAMdhakAmamAM vaparAtA eka jAtaneA baMdha. (pi.) cIta-palaTa puM. [jue 'cIta' + 'palaTanuM.'] eka prakAranA daMDa. (nyAyAma.) cIta-bharama vi. saM. citta-ama] jae citta-bhrama' (vi.).
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ cIta-malakhama 8ra1 thIpAza cIta-malakhama strI. jio 'cIta' + "malakhama.] malakhamane cInage ja "cinage.' pITha cATI rahe e prakAranI eka lasaravAnI kasarata cInata (tya) strI oLakha, jANa, vAkephagArI cItaravuM sa. kei. siM. zvatra- a. tadabhava] pachIthI cIna-mAla(-LA) jao "cINa-mAla." Alekhana karavuM. (2) (lA.) varNana karI batAvavuM. (2) (lA.) cIna-vAsI vi. [saM., pR.] cInanuM rahIza varNana karI batAvavuM. [cItarI kADhavuM, cItarI mAravuM cInanuM sa. kri. [sa. vaLe bhu. kR>prA. vina dvArA, nA. (rU. pra.) jematema lakhI nAkhavuM. (2) bagADI nAkhavuM] cItarAvuM dhA., ja, gu.] (lA.) satata manana karavuM karmaNi, ji. citarAvavuM che.. sa. kri. cIna sI nI eka jAtanuM cAmaDuM cItarI strI. jio citra.'] cAmaDIne eka roga. (2) cInAI ja "cinAI.' [ (rezamI) javAranA melamAM thato eka roga. (3) zeraDInA vADamAM cInAMzuka (cInAMzuka) na. [saM. cIna + caM cInAI sADI thato eka rega. (4) (lA.) sugavALI aNagamatI kaMpArI. cIniyo chuM. [saM. cIna + gu. "IyuM? ta.pra.) eka prakAranA gaMda [caha(-)vI (rU. pra.) becenI bharelo kaMTALo anubhava cInI vi. [sa, pR.] cInane lagatuM, cananuM. (2) vi., strI, cItaro juo 'citro." cIna dezanI strI. (3) cIna dezanI bhASA. (4) (cInamAMcItala(La) (-kya,-ya) sI. strIonuM hAthanAM kAMDAMmAM thI AyAta thatI mATe have vyApaka rIte) khAMDa, ba huM paheravAnuM baMgaDI ghATanuM eka ghareNuM, capaTI pahoLI baMgaDI cInI-khAnuM na. jio "cInI' + 'khAnuM.'] (cInamAMthI ke cUDI. (2) lAkaDAnI phADelI phAcara AvatuM tyArathI) phaTAkiyA vagere dArUkhAnuM cItavavuM sa. kri. [saM. vinta ] vicAravuM, dhAravuM. cItavANuM cIna kuM. [sa. cIna + gu. o' ta. pra.] cInane vatanI, karmaNi, kiM. citavAvavuM che.. sa. kri. cInane rahIza, cInI prajojana cItaLa na. [sa, svitra-> prA. vitta-] haraNane eka prakAra cIpa (-) strI. [ja "cIpavuM."] dabAvavuM e, dAba. cItaLa2 (-LyuM che e "cittaLa." (2) (ramatanAM pAnAMnI) phIsa. (3) lAkaDAnI pAtaLI cItaLa (-Lya) strI, lAkaDAnI phAcara. (2) capaTI pahoLI aNadhaDa paTTI. (4) cabarAkI. (5) cUDI vageremAM caDAvAtI baMgaDI ke cUDI. (3) cIpa jevuM gaLAmAM paheravAnuM eka dhAtunI pAtaLI paTTI ghareNuM. (3) lAkaDAnI phADelI phAcara cIpakavuM a. kri. [hi. cipakanA] vaLagI rahevuM, cATI rahevuM. cItaLa-kaMda (-kanTa) 5. [aspaSTa + saM.) e nAmano eka velo cIpakAvuM bhAve, kri. cipakAvavuM che, sa. kri. cItaLI o "cItarI. [jAti)--cittaLa." cIpaTa (-Taya) strI. e nAmanI eka mAchalI cItaLa chuM. jio cItaLa.'] juo zItaLa' (sa- capaTavuM sa, kri. [ravA.] caTADavuM. (2) bAtha bharavI. (3) catuM ja "catuM." (lA.) saMga karavo. (4) peTe AkSepa mUko. cIpaTavuM cIkAra chuM. [saM] du:khanI cIsa, cikAra karmaNi, kri. cipaTAvavuM che., sa. kiM. cI(-cI)thaDuM-$) na. [hi. cithaDA] phATelA janA kapaDAno capaTI strI, rivA.] kaI be padArtho vacce AvI jatAM nAno TukaDo [nAnI cAMdaraDI cAmaDI kacaDAvI e cI(-ca)tharI zrI. jio "cItharuM' + gu. "I' strI pratyaya.] capaTuM vi. capaTa beTheluM cITa-ca)tharuM jao "cIthaDuM." [-rAM kADhavAM (rU. pra.) kharI cIpaTo paM. sANasI jevuM capaTa pakaDanuM ojAra, cImaTe vAta choDI anya ADI avaLI vAta karavI. (2) ja cI(-)paDuM na, De 5. AMkhane kAMIka baMdhAI gayelo bolavuM. -rAM vINavAM (rU. pra.) bhIkha mAgavI] sapheda mela, pIyo [gaMjIphAnAM pAnAMnI phasaNa capa(-cIMtharehAla vi. [ja "cItharuM' + gu. "e" sA. cIpaNI strI, jie "cIpavuM" + gu. ANu ku. pra.] vi, pra. + ja "hAla.'] phATayAM tUTyAM kapaDAM paheryA cIpaNuM na. [ja "cIpavuM' + gu. aNuM' ku. pra.] ja hoya tevuM kaMgALa. (2) atyaMta garIba "cIpaNuM." (2) lAkaDAmAM kApA pADavAnuM saMghADiyAnuM cI-cI)thaluM na. kharAba thaI gayelI IDhaNI eka sAdhana cIthavuM sa. ki. kApavuM. (2) kacaravuM, chaMdavuM. ciyA karmaNi, cIpavuM sa. kri. [ravA.] dabAvavuM, dAbavuM, avAja na thAya ki. cikAvavuM che., sa. kiM. ema karavuM. (2) (gaMjIphAnAM pAnAMnuM) phosavuM. [cIpI cIdhuM vi. sAMkaDA gaLAnuM, cipAsiyuM cIpIne besavuM (rU. pra.) cabAvalApaNe bolavuM. (2) cIna 5. [sa.] himAlayanI uttarano eziyAne eka vizALa zabdo upara bhAra daI ve belavuM]. cipaluM karmaNi, ki. pradeza (pazcime madhya eziyAnI sarahade pahoMca, uttare cipAvavuM che, sa. ji. raziyAI eziyAne aData ane pUrve samudra sudhI). cIpajyAM na., ba. va. jio "cIpa' dvArA.] bhajana vagere (saMjJA.) [0ne zAhukAra (ke sAvakAra) (.pra.) Thaga, luccA, gAtI vakhate hAthamAM rAkhI vagADavAmAM AvatI lAkaDAnI lIdhA pachI pAchuM na ApanAra] be nAnI cIpa cInagavuM a. kri. rivA.3 cIsa pADavI. cinagAvuM bhAve, cIpacIpa (gya) strI. jio "cIpavuM-dvibhava.] vAraMvAra kri. cinagAvavuM pre, sa. kri. cIpavuM e. (2) (lA.) atyaMta cokasAI, cipAsiyA vaDA cInagI ja cinagI." cIpAza (3) strI. [juo "cIpa' + gu. "Aza' ta, pra.] cItuM . ] 6 ciDAI kuTelA nAnA cAMdaDI 2010_04
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ cIpAseAnuM (lA.) cAMpalApaNuM. (2) kaMjUsAI cIpA-sAnuM na. jio 'cIpavuM' + 'seAnuM.'] kaseluM cekhkhuM senuM, kuMdana, kaMcana capiyA-paTTI strI. [ja e'cIpiyA' + 'paTTI,'] dIvAla caNatAM caNatAM karAye jatA eka prakAranA vATA cIpiyuM na. [jue cIpa' + gu. 'iyuM' ta, pra.] cIpa jaDI hoya tevuM strInuM hAthe paheravAnuM eka jAtanuM baleyuM cIpiyA huM. [jue cIpiyuM.'] be pAnAMvALuM nAnuM moTuM pakaDavAnuM sAdhana, nAnA meATA cImaTA, (2) cIpiyA-paTTI. (3) vAchaDAne khasI karavAnuM eka sAdhana, (4) vALaMdanuM vALa grUpavAnuM nAnuM sAdhana. (5) srIenA aMbADA vagere mAM bharAvavAnI cIpiyA-ghATanI saLI cIpI` vi. [jue 'cIpavuM' + gu. I ' rR. pra.] lUgaDAM ke 8rara kApaDa upara chApa dabAvI chApanAra kArIgara cIpI3 zrI. mAkhI uDADavA mATenI camarI cIpeA` puM. [jue cIpavuM' + gu. A'kR. pra.] dakhAIne capaTa thaI gayelA padArtha cIpADai chuM. kApaNI thayA pachI khetaramAM rahelA juvAra bAjarA vagerenA sAMThAne maLiyAMne bhAga, khIpeA cIku vi. [aM.] mukhya, variSTha cIpha-cIpha na. [ravA.] e nAmanuM videzanuM eka pakSI (gaLAmAMthI halakavALA avAja karanAruM) cIkunI srI., na. mAthAmAM paheravAnuM strIe eka ghareNuM cIba (-ya) srI. aDadhA dhUMghaTamAM merUM DuMka DhAMkavAnI kriyA ke sthiti cIbhaDI(rI) zrI. [2vA.] ghuvaDanI jAtanuM nAnuM eka pakSI, bhairava. (ra) (lA.) bahu bAla bela karanArI strI cIkhaDu(huM) vi. civaTaTM > prA. vivikSma-] dabAyelA capaTA nAkavALuM, cIjuM cIkharI jae cIbaDI.' cIkharuM vi. [jue 'cIkhaDuM;' uccAraNa-bheda] jae 'caubahuM.' cauluM vi. saM. citra-> prA, trivijJa, 'Da'nA lepa]jue 'cIbhaDuM.' (ra) (lA.) cabAvaluM cIbhaDa-caMpA (-campA) puM. [jue cIbhaDuM' + 'caMpA.'] cIbhaDA jevI vAsavALAM phUlanA eka vele cIbhaDhA-cAra puM. [z2a cIbhaDuM' + saM. ] caubhaDAM jevI halakI vastuonI cerI karanAra mANasa [nAvelA cIbhaDI strI. [sa. trimaMTiyA - prA. cimaTimA-] cIbhaDAMcIbhaDuM na. [saM. cirmeTala- > prA. cimaTaga-] cIbhaDInuM phaLa. (ra) (lA.) (tiraskAramAM) uparI adhikArI. [- jevuM (3. pra.) ghATaTa vagaranuM. vAta cIbhaDAM khAya (ke gaLe) (3. pra.) azakaya vAta. (ra) rakSaka thaI vinAza karavA] cIpakI` zrI. [vA. ] sUcaka cetavaNI. [ . ApavI (2. pra.) ] [cAkhAnI eka jAtanI pUrI cImakI strI. kamaLapatramAM vALIne banAvelI ziMga ane cImaTa puM. kapALamAM be bhamarIvALA vADA (apazukaniyA) cImaDhavuM a. kri. ceTavuM. cImaTAvuM bhAve, kri. cimaTAvavuM pre., sa. kri. _2010_04 cIra-phADa cImaTI srI. [jue cImaTA' + gu. I ' srIpratyaya.] cIpaTI. (2) cUMTiyA, cauTaleA. (3) nAnA cImaTe|. (4) (lA.) cImakI cImaDhuM na., Te puM. [jue 'cImaTavuM' + gu. ''' OM pra.] nAteA cIpiyA, (3) hAthInA pagamAM bharAvavAnA kAMTAvALA cIpiye. (3) cITalA, cAyA [thatA avAja, capaTI cImaThI zrI. [ravA.] aMgUThe ane trIjI AMgaLInA meLathI cIma (Daya) jue 'cameDa,' cImanuM sa. kri. vaLa deve, maraDavuM. kri. cimaDhAvavuM pre,, sa. phri. cImaDhAvuM karmaNi, cImaDI sI., "huM" na. kApaNI thaI gayA pachI khetaramAM juvAra bAjarAnA rahI gayele kAcA ane karNeA te te cheDa cImarI strI. bahu nAnAM kaNasalAMvALA juvAra bAjarInA cheDa, (2) zeraDInAM paDachAM cImaLavuM sa. kri. vaLa deve, AmaLavuM. cImaLAvuM karmaNi, kri. cimaLAvavuM che., sa. kri. cImaLAyuMO a. kri. (phUla ropAM vagerenuM) karamAI javuM, (2) (lA.) manamAM maLyA karavuM [cabAvaluM tevu. (2) cImaLuM vi. [ ravA, ] jenuM bAlyuM na game cIyA puM. kALI natanA eka majabUta paththara, paththara, cIcA kALamI Dha cIyAra huM eka prakAranuM ghAsa cIra. na. [sa.] jhADanI chAlanuM vasra. (6) rezamI vasra cIrara (-raya) strI. [ja cIravuM.'] phADa, phADiyuM cAra-kaniyuM na. [saM. cIra dvArA.] e nAmanuM eka lagaDuM cIrakha na, maMgaLa kAryamAM vaparAtuM gADuM ke gAdaluM cIrakhI strI. ghauMnI eka svAdiSTa vAnI (mIThuM ane gheADA tejAnA temaja masAleA nAkhIne karelI) cAra-capeTA zrI. e nAmanI eka ramata cIra-cUMdaDI strI. [saM. + 'cUMdaDI.'] (lA.) kUvAnI najIka dAravAmAM AvatuM citra [eka gharaNuM cAra-cUDI strI. [sa. + 'cUDI,'] (lA.) strIne hAthe paheravAnuM cIraDhAvuM a. kri. [ravA] gusse thavuM, roSe bharAyuM. ciraDhAvavuM che., sa, . cIraDI` zrI. [saM. vIr + gu, DI' svArthe ta. pra.] nAnI "maranI strIenuM oDhavAnuM eka malyavAna rezamI vastra cIraDIne srI. jue 'cIraDuM' + gu. 'I' srIpracaya.] chekarIone oDhavAnA eDhaNAnA nAnA cIrA cIrahuM. na. [jue cAra' + gu. 'huM' svArtha ta.pra.] InAma ApavAmAM AvelA khetI lAyaka jamInanA nAnA nAnA te te TukaDA. (ra) ijAradAra ke kheDUtanuM khetara vadhAre mAgaNIthI vecavAmAM Ave tyAre intaradAra ke kheDUtane ApavAmAM AvatA amuka TakA cAraNa (-Nya) zrI. [jue phATa, taDa cIra-paTeLuM na. [saM. + jue cIra-phADha (caurava phADA) srI. cIravuM ane phADavuM e 'cIravuM' + gu. 'aNa', pra.] [sIenuM kapaDuM (mazkarImAM) 'paToLuM,'] (lA.) raeNATaluM tUTavuM [ja cAranuM' + phADavuM.']
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ cIralI 15 cIsAcIsa cIlI strI. cAra drivALA jene eka prakAra samaDInI jhaDapa jevI jhaDapavALuM, bahu ja utAvaLiyuM cIravuM sa. ki. sa. vIrane kapaDAne phATelo kaDe evo cIla-jhapaTa (-Tatha) strI. [jae "cIla." + "jhapaTa.](lA.) artha paNa che. emAMthI prA. mAM paNa e artha jovA maLe dhaMTI-khIla nAmanI ramatanuM eka nAma eka ramata che. vaLI e varba phATeluM e artha paNa che. enA vikAsamAM cIla-jhapaTe . [ + gu. "o' vArthe ta. pra.) e nAmanI phADavuM' artha vika dekhAya che.] phADavuM. (2) (lA.) cIla-hAMgara DuM. hIMcaNathI ghUMTI sudhInA hADakAne naLA vaccethI bhAga pADI emAMthI pasAra thavuM. (3) gharAka pAsethI cIlatAnuM a. kri. nisAso. (2) bUma pADavI (vepArIe) ghaNo vadhu bhAva le. cIrI nA(-nAMkhavuM cIla-pUjanika vi. jio "cale' + "pUjanika."] (lA.) (rU. pra.) sakhata nukasAna pahoMcADavuM. cIrIne maracAM bharavA rItarivAja pramANe cAlanAruM (rU. pra.) sakhata mAra mAravA, cIrIne mIThuM bharaNuM (rU. pra.) cIla-bulI vi. chokaramatiyuM sakhata dara sajA karavI. mevALA cIra (rU. pra.) jhINa- cIlara na, (nAne nAnA sikkAonuM) paracuraNa, khuDado vaTamAM UtaravuM) cirAvuM karmaNi, phi. cirAvavuM pre, sa. kri. cIlA-vaza vi. [ "cAlo' + saM] cAlu rItarivAjane cIravuM? vi. tINa, teja adhIna rahenAruM, ekadhArI rUDhi pramANe cAlanAruM. (2) kri. cIra haraNa na. [saM.] vastro uThAvI javAM e, vasa-haraNa. vi. rUDhi pramANe vartAya ema (2) (lA.) kreInI AbarU halakI karavI e calA-vADha ji. li. jio "cIlo'+ "vADhavuM.'] gADAvaTamAM cIrAI strI, jio "caravuM" + gu. AI" ka. pra.] cIravAnI cIlo sIdhe kapAye hoya che tema pAdharuM diyA. (2) cIravAnuM mahenatANuM cIlA-vero chuM. jio cIlo"+ "vere.] rastA uparathI cIrA-khINa (-) zrI. jio cIre' + khINa.'] jemAM vAhana cAlavA mATe levAmAM Avato kara taraDa paDI che tevI DuMgara ke pahADanI khINa cIlA(-) cAla vi. [ja "cIlo'+ "cAlu'] ja cIrAbaMdI (bandI) strI. jio cIre' + phA. baMdI.'] "calA-vaza(1)". paththara ke IMTonI pharasa karavI e, pharasa-baMdI cIluDI strI. e nAmano eka choDa cIrA-baMdha (-badha) vi. jio cIre' + phA. "banda.'] paththara cIle-cAlu ja "cIlAcAlu." ke IMTonI pharasa karI hoya tevuM cAlo' puM. gADAvATamAM paiDAMnA mArgane paDele cAlu khAce. cIrAMbara (cIrAbara) na. [saM. vIra + avara] jhADanI chAlanuM vastra (2) mArga, rasto. (3) (lA.) cAlu rivAja, ziraste, cariNI vi., strI. [saM] jeNe jhADanI chAlanAM vastra paheryA saMpradAya. [-lAmAM pahavuM (rU. pra.) rUDhi pramANe cAhayA karavuM hoya tevI strI ke javuM. -le caha(8)vuM (rU. pra.) sIdhA mArga para cAlyA cariyuM na. jio "cIra' + gu. IyuM svArthe ta. pra.] javuM, sAre mArge rahevuM. -le cAlavuM (rU. 4) rAbetA mujaba ja "cIra.'[yAMnA(-nAMkhavAM(rU. pra.) kerInAM phADiyAMnAM kAma karyuM javuM. -le 5havuM (. pra.) cAlu rivAjane athANAM athavA Azraya karavA. 0 kApa (rU.pra.) AgaLa cAlatA vAhanane cariyuM ne. e nAmanI eka lAMbI jAtanI mAchalI vaTAvavA paDakhethI caDAvI vAhanane AgaLa lAvI makavuM. cIrI strI, [prA, mAM maLe che.] lugaDAne phaDelo ke phATelo 0 5ha (rU. pra.)no rivAja cAlu thavo. 0pADA (rU.pra.) nAno paTTo. (2) o "cIra." [jAtanuM tamaruM navo rivAja cAlu karo] ['chilo" cIrI strI, e nAmanI eka mAchalInI jAta. (2) eka cora paM. [phA. cilaha] pIranuM sthAnaka, juo "cillocIre dhuM. priA.mAM vIrama-, se, vIra vahakala dvArA phATa, moTI cIvaTa ja "civaTa.' [ja "civaTAI." taraDa. (2) phADele kaI paNa chUTe paDelA padArtha (-e lAkaDAne cIvaTAI jI. [ja e "cIvaTa' + gu. "a" svArthe ta. pra.] hoya ke gaDA yA kAgaLa je kaI padArthanA paNa hoya). cIvara na. [sa.] vastra, lUgaDuM, kapaDuM. (2) bauddha bhikSuonuM (3) (jamIna) ciroTiyo kapaDuM. (3) cItharuM [vasa ane ThAma cIrNa vi. [4] ekaThuM kareluM. (2) phADeluM, cIreluM cIvara-pAtra na., ba. va. [sa.) bauddha bhikSu-brikRNuonAM cIla na. di. prA. dig j] eka vanaspati, jhIla. (2) cIvarI vi., muM. siM, puM.] cIvaradhArI bauddha bhikSu e nAmano eka cheDa cIvaLuM vi. cavaLa thaI gayeluM cIla pu. juo bacIDa (cIkaNe rasa). cIsa sI. [ravA.] bhaya ke trAsane kAraNe pADelI taNuM cIla strI. di. prA. ciThTha, hiM.] samaDI. [45 (. pra.) bama. [ khAI javI, khAvI (2.pra) trAsI javuM. 0 nAsamaDInI jhaDapathI UMcakI javAnI kriyA] (-nAMkhavI, 0 pAThavI (rU. pra.) tINI bUma mAravI. (2) cIlakI strI, mAchalAnuM tela trAsa pAmavuM]. cIla-capaTA zrI. e nAmanI eka ramata cIsa-kAra, muM. [+saM. 1 0 dvArA], cIsa !. cIla-cIlo zrI. e nAmanI eka ramata jio "cIsa' + gu. ke svArthe ta. pra.juo "cIsa." cIlajhaDapa zrI. [ja e "cIla' + "jhaDapa'] samaDInA jevI cIsa-padI samI. jIenA kaMThanuM eka ghareNuM [tINI bume tvarA. [ ka karavI (rU.pra.) jhaDapathI jhuMTavI levuM] cIsa-rANa na. [ jue "cIsa," dvArA.] revA sAthenI cIla-jhaTapiyuM, cIla-jhapI vi. [+ gu. "iyuM'-'I' ta. pra.] cIsAcIsa . jio "cIsa,"-dvibhava] vAraMvAra tIeNI 2010_04
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ cIsADo 824 cagAvavuM bumo pADavAnI kriyA ["cIsa." cIMtharAno paTTo cIsADe 5. [jae "cIsa' + gu. "ADo' ta. pra.] ja A cIMdarI juo "cIMdaraDI. cIjuM li. kaMjUsa. (2) doDhaDAhyuM, cALI cIkaNuM karanAruM cIM doTI sI. cAdaraDI, cIMcavaTI coLiyAM na, ba. va. anAjanuM vajana karavAnAM keLiyAM caDhI ja e "caudaDI." ca ji, vi. rivA.] nAnAM paMkhIono avAja, [0 bAlavuM cIMdhaNa-vIMdhaNa vi. kAyara thaI gayeluM (rU. pra.) tAbe thavuM. 0 bolAvavuM (rU. pra.) tAbe karavuM, cIMdhaNuM na. [ja "dhavuM' + gu. "aNuM" . pra.] cIMdhavuMharAvavuM, vaza karavuM batAvavuM e (AMgaLIthI) cIMha na. sItAphaLane ThaLiyo cIMdharaDI ja "cIMdaraDI." caUMTI zrI. kIDI [vaMdAnI jAtanuM eka jaMtu cIMdharaDuM jue "cAMdaraDuM.' cIMgaDI strI, karacalAnI jAtanuM eka dariyAI prANuM. (2) cIMdhara juo "cIdaraDo.' cIMgala-padA strI, e nAmanI eka ramata cIMdhavuM sa. ki. [saM. ciMThTha>prA viMdha, -nA. dhA.] AMgaLIthI cIMgA-peTI na. pIMchuM na AvyuM hoya tevuM pakSI. (2) (lA) batAvavuM. (2) (kAma) batAvavuM, soMpavuM. [AgaLa nAnAM bALakovALuM kuTuMba cIMdhavI (rU. pra.) -ne uddezI kAMI paNa ghasAtuM kahevuM karavuM. cIMgAmIMga ki. vi. [ravA. gupacupa (2) kAMI paNa nAno-zo Thapako Apavo.] cIMdhAvuM karmaNi, cIM zuM vi. [ o "ciMgasa.'] o "ciMgusa." kei. cIMdhITha(1)vuM che., sa. kri. cI gheADI strI, e nAmanI eka ramata cIMdhADa(-)vuM, cIMdhAvuM juo upara "cIMdhavuM'mAM. cIMca-khAra 5. [saM. vi + kSA> prAM, vivi2] cIMdhI strI. [o "cIMdhaDI.'] "cadhaDI'-cAMdaDI.' AMbalIne kSAra cALavuM sa. ke. cImaLavuM, AmaLavuM, coLAvuM karmaNi, cIMca-paTa (Ta) strI. [vA.] uddhatAI ki. cILAvavuM che, sa, kri. cIM carava . cIMdaraDI cI bALAvavuM, cI baLAvuM jue "cabALavuMmAM. cIMcalA(vA)vavuM sa. jhei. rivA.3 TaLavaLAvavuM, ragAvavuM cIMvI-cIvI strI. [ravA.e nAmanI eka ramata cIMca puM. [ravA.) hIMcake, (2) cakaDoLa, phajeta phALake cukabANa na. [apaSTa + saM.] e nAmanuM eka hathiyAra cacATa . jio "cI, -dvibhava + gu. "ATa' ta. pra.] cukavaNI sI[ e "cukavavuM' + gu. 'aNa' ku. pra] cIM cIM e avAja cUkavavuM e, cUkate ApI devuM e, cUkate bharaNuM cIMcIM kri. vi. cakalI chachuMdara vagereno avAja thAya ema cukavAvavuM ja "cUkavavuM'mAM. cIMcuM chuM. [vA.] ciceDA kelu cukavAvavuM punaH pre., sa. ki. juo "cukavuMmAM "cukAvavuM.' cIMcu strI. [sa. vikhyA> prA. nirca dvArA] AMbalI e "cukAvavuMnuM A puna:pre. rUpa cIM-)TiyA 5. aMguThe ane pahelI AMgaLIthI levAmAM cukAu vi. jio "cakavavuM' + gu. "Au' ke pra.) nakkI Avate cImaTe kareluM (cUkavavA mATe). (2) jaththAbaMdha cIMDera na. e nAmanuM eka pakSI cukAda-bhAjI strI. gALAnI ramatamAM bolAte eka zabda cIMtharaDuM jue 'citharaDuM." cukAta (tya) strI. jio "cUkavavuM' + gu. "Ata' kupra.] cIMthariyALa juo 'cithariyALa.' vasUlAta, bharaNuM pheDa cIMthariyuM vi. jio "cIMtharuM' + gu. IyuM te, pra.] ja cukAda . [hi. cukatA nirNaca. (2) phesale, nikAla, cithariyuM.'. (2) (lA.) mAla vagaranuM niveDo, "averDa," "varDika." [0 A5, 0 saMbhaLAve cIMthariyuM na. [ja e "cIMtharuM' + gu. "dhayuM' svArtha ta. pra.] (rU. pra.) pheMsalo karI-kahI Apavo] (lA.) mAla vagaranI vastu ke lakhANa cukAvavuM, cukAvuM e "cukavuMmAM. cItharI juo "cItharI." cukA paM. [jue "cakavavuM' + gu. "Avo" ka. pra.] yukavavuM cIMtharuM jue "cItharuM." e, bharapAI karI ApavuM e cIMtharehAla juo "cItharehAla." cukIvaTa 5. cArapAI cIM thayuM juo "cIyaluM." yugada na. [pha.] ghuvaDa. (2) (lA.) muM. mukhe mANasa cIMda(-dhoDI strI, lUgaDAmAM koI vastu nAkhI gAMTha bAMdhIne cugala-khera vi. [takacugla + phA. pracaya.] cADI khAnAra, karelo nAnI piTalIne AkAra parokSamAM niMdA karanAra, cIMda(-dhIraDI strI. [o "cIMda(-dha)-DI' + vacce "ra" svArthe yugalakherI strI. [+ phA. "I' pra.] cADI karavAnI Adata madhyaga.] ja e "cAMdaDI'. (2) nAnI cIrI (kapaDAnI). (3) cugalI strI. [+phA, 'I' pra.] cADI, parokSa-niMdA (lA.) lageTI cugalI-khera vi, phi.], cugaluM vi. jio "yugala"+ gu. cIda(-dhIraDuM na. jio "cIMdaraDI.'] nAnuM caya. (2). G" svArtha ta. pra.] e "cugala." lAkaDAnA vAMka kApavAnuM suthAranuM eka sAdhana yugAla zrI. phasAvavAnI kriyA, dAva, piya cIMda(-dhIra puM. [ juo "cadaraDI.' ] moTuM cIMtharuM, cagAvavuM, cugAvuM juo gavuM'mAM. 2010_04
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ suggI cuggI vi. pAtaLuM. (2) gheADuM, apa kAMkarA cughala puM. [phrA.] calamanuM kANuM baMdha rAkhavA vaparAtA cucakAra puM. jiA 'cucakAravuM.'] hAThathI karAtA avAja cucakAravuM a. ke. [ravA.] AnaMdathI hArDa dvArA cu evA avAja karavA, (ra) phairavuM. (3) pa pALavuM sucavAvavuM e cavavuM'mAM. ruci skrI., -cuka huM., na., "cUka na. [saM.] stananI DIMTaDI cuDha huM., ba. va. meTAM stana yumeAtara paththaravALI jamIna cunALavA puM. [ja nA' dvArA.] nA rAkhavAnI lAMbI DabbI (bhUMgaLI jevI) [(2) na. cunAraDuM, leluM cu'cunALuM vi. z2ie 'cUnA' + gu. 'ALuM' ta. pra.] cunAvALuM cunAMcunI srI. [ravA.] nirarthaka vAtacIta, kacakaca. (2) bhala jovI e, khAmI jovAnA prayatna sunerI vi.jie cUnA' dvArA.] cUnAnI caNataravALuM ane canAthI dheALeluM (makAna) cunauTI srI. [sa, jUnA. > prA. ghumna-TTima, hiM.] cUnA kADhavAnI bhUMgaLI jevI DabbI cu(-cU )pa kri. vi. saM. suv cUpIthI cAlavAnA arthamAM ane phA. 'cupa'] leza paNa meDhethI avAja na thAya e rIte, zAMta, mUka. [. karavuM (rU. pra.) beAlatuM baMdha karavuM] cu(-c )pakI, cupakIdI strI. [jae 'cupa' dvArA.] taddana maMgA rahevuM e, tadna mauna cu(-cU )pA puM. [jue 'grupa' dvArA.] kazuM nathI ema batAvavA aMgaDA batAvavAnI kriyA cu(-cU )pa-cApa, yu(-cU )pA-3(cU}pa kri. vi [ja 'cu. (~)v,' ~DhirbhAva.] tadna chAnAMmAnAM, meDhethI leza paNa avAja karyA vinA 825 cu MDu (suchyuM) vi. kaMsa. (ra) taddana cAhuM, svapa, jarAka yukalA puM. [jae cUMTakA' + gu. 'la' svArthe ta ...] nAnA TucakA, nAnI vArtA. (2) zabda-vineAda. (3) mazkarI, majAka, (4) niMdAtmaka lekhana cuTakAvavuM jae TakavuM'mAM. cuDAla (hyu), lI zrI. eka jAtanuM ghAsa. (2) dheALI caNAThI. (3) nAgaramAtha cuDAlI (-LI) strI, [ja A 'caDe'+gu, 'ALuM' ta.pra. + I ' pratyaya.] caDAvALI sadhavA strI, seAhAgaNa, suhAsaNI cukriyAle(-LA) puM. e nAmA eka mAtrAmeLa chaMda. (SiM.) cuDela (hyu) strI. [hiM, cuDela] (aMdha mAnyatA pramANe) eka prakAranI bhataDI, DAkaNa, (ra) (lA.) kadarUpI strI, [nI pIDa, nA vAMsA (6.pra.) bhayaMkara bAbata. 0 rAsaDA le tevuM (uM. pra.) taddana ujjaDa] cuNAvavuM,1-2 cuNAvuM jaA yuM'1-2mAM, cunavaNI zrI. [marA. nAnuM pANI cunaMduM vi. ki. cunandand] pasaMda kareluM, vINI kADheluM. (2) vikhyAta, mazahUra. (3) kuzaLa, pravINa, haziyAra cunAI vi. juo 'neA' + gu, 'AI ' ta, x ] lagatuM, canAnuM cunAne cunAraDu na. [jue 'cunArA' + gu. 'huM' ta. pra.] nAkAma karanAranuM thApa mAravAnuM hathiyAra, leluM cunAra(-re)Nu (-Nya) zrI. [A 'cunAre' + gu. 'a(-e)Na' ta. pra.] cunArA jJAtinI strI cunAra-vADA yuM. [ja 'cunArA' + 'vADA,'] cunArA leAkeAnA latto ke mahAlle _2010_04 cunAriyA vi., puM. juie cunArA' + gu. 'iyuM' ta. pra.] jue 'cunArA.' cunArI strI. [jue cunArA' + gu. 'I 'zrIpratyaya.] jue 'cunAraNa.' cunAruM na. [saM. dhULA -> prA. sunnAma-] cUnAnA gArAtuM tagAruM, bakaDiyuM cunAraNa (-Nya) jae 'cunAraNa,' cunArA pu. [jue cunAruM.'] paththaranA TukaDAone bhaThThImAM pakavI nA pADanArI jJAti ane etA mANasa. (saMjJA (2) che ane makAna dheALavAnuM kAma karanAra kAmagAra cunAva puM. [hiM.] TaNI, ilekazana' cunAvavuM, cunANuM jue cUnanu'mAM. cunALa vi. juie 'cUne' + gu. 'ALa' ta. pra.] nAnA aMzavALuM. (ra) (-4) zrI. canAvALI jamIna, cu-cU )pa-3(-cU)pa kra. vi. [jue zu(nyU)pa,'-dvirbhAva.] jue 'cupacApa.' (ra) strI eka jAtanI mIThAI, (3) khAvAnI tamAku. (puSTi.) cu(-cU )-pachinALa (-bya) strI. [jue 'grupa'+ 'chinALa,'] dekhAvamAM pavitra lAgatI vyabhicArI strI. (ra) nakharAMkhAra strI cubukaNI strI. tIkSNa hathiyArathI paDatuM jakhama ke kANuM cubhAvavuM, cubhAvuM e cavuM'mAM. mAravuM sa. kri, [ravA.] cuMbana karI vahAla karavuM cumakArI zrI. [jue 'cumakAravuM' + gu.I'++. pra.] gheADAM katarAM vagerene heAThathI 'ca c' karI bolAvavAnI kriyA yumA-cATI srI. [jue 'cUmavuM' + 'cATavuM' + gu. 'I' ta. pra.] camI bharIne ramADavAnI kriyA (bALakI) (-cuMmAlIsa(-) jue 'cuMmALIsa.' cu(-cuM)mAlIsa(-za) zuM jae cuMmALIsa-muM,' (-2)mAlAM jue 'cuMmALAM,' cu(-cuM)male jue 'cuMmALe,' cumAvavuM, cumApuM jae 'cUmavuM'mAM. zu(cuM mALAM(-lAM) jae cuMmALAM,' su(-cuM)mALI(-lI)sa(-za) jue 'cu'mALIsamuM.' cu(-cuM)mALI(-lI)sa(-za)-muM jue 'cuMmALIsa-muM.' yu(cuM)mA(kuM) na. -LA (-le!) jue 'dhu mALA.' cUnAnAyumetera jaA zu me tera.' cu-cU)pA-3(-cU)pa jue 'grupa-cApa.' cupAvavuM, cupAvuM jue 'cUpavuM'mAM. zukriyALuM vi. [jue 'cubAyuM' + gu. 'ALu' svArthe ta. pra.] camakIvALuM, cumakI bhAtanI chApavALuM ke khAMdheluM (caMdaDI vagere)
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ cumetera-cuM 826 cumeteramuM juo "cuMmeteramuM." cuMgI- dhare (cugI-) paM. [ + juo "vere.] (lA.) nagara ke ameriye ja "zuM meneriye.' gAmamAM AvatA mAla upara levAtI jakAta, "koI curakriyA puM. gaLAkAra chAparAnI cetagama bhIDelI jhUMpaDI, cuMbaka (cumbaka) vi. [2] cuMbana karanAruM. (2) pitA kabe, caraDe [bhake ke nAnI nAnI karaca tarapha kheMcanAruM. (3) puM, na. [se, muM. lokhaMDane potA curA puM. [jae "cUre" dvAra.] ke, ero. (2) ITane tarapha kheMcanArI eka khAsa dhAtu, kAMta-leha, lehacuMbaka, carAvavuM, yurANuM e "caravuMmAM. megneTa' gurUka chuM. rivA.] nAnAM nAnAM pakSIono avAja cuMbakatA (cumbaka) strI, - na. [saM] cuMbakapaNuM, curUsa (sya) strI. adekhAI, IrSyA, khAra AkarSaNa zakti, "maeNgneTijhama" (2.vA.) culabula (cukya.buya) strI, [2vA.] ramatiyALa savabhAva caMbakana (cumbakana) na. [sa, gun dhAtu parathI saMkRtAculabuliyuM vi. [jae "culabula' + gu. IyuM' ta. pra.] bhAsI gu.] lokhaMDa upara cuMbakanA pAsa ApavAnI kriyA ramatiyALa cuMbaka-nalI(-LI) (cumbaka-) strI. [saM.] vakranaLI culabulI strI, [2vA.] jue "culabula." cuMbaka-miti (cumbaka- zrI. siM.] AkarSaNa-zaktinuM mApa culATI strI, cunAnI gAra karavAnI kriyA. (2) evuM mApa karavAnuM yaMtra culiyA e "yuDiyALo.' cuMbakIya (cumbakIya) vi. [4] leha-cuMbakane lagatuM, lohaculu(9), pR. [] cAMgaLuM, cApavuM cuMbakanuM. (2) lohacuMbakathI AkarSaNa pAmI zake tevuM cutaruM na. tetaranA jevuM lAMbI cAMcavALuM eka pakSI cuMbana (cumbana) na. [saM.] camI, bekI, bakI, bacI cutaro khuM. kAcI kerI vagere kApavAno saDe cuMbana-maya (cumba -na.), cuMbanAtmaka (cumbanAtmaka) vi. culalaka e "culuka.' cilo siM. guna + mAsaman + ] cuMbanathI bhareluM yuhila, culikA, culI strI. [ saM. ] cala, me nAne cuMbanAvali'-lI,-La,-LI) strI. [ + e mAva(-) ] yuvaDA(rA)vavuM, cuvAvuM, cuvAvuM ja "cavuM'mAM. cuMbananI paraMparA yuvAka muM, strI. [jue "cavuM' dvArA. + gu. "aNI' caMbarachA (cumbane chA) strI. [ + saM. ] cuMbana ku. pra.] (chAparAmAMthI) cevuM e cubavuM (cumbavuM) sa. ji. [saM. > prA. cuMva, tatsama cusakkara vi. juie "cusavuM' dvArA.] cUsavAnI TevavALuM (moDhA upara) cuMbana karavuM, bekI bharavI, cUmI levI. cusa-cusA zrI. [jae "cusavuM,'-dvibhava.] zeraDI vagere (2) (lA.) sparza kare, aDavuM. cuMbAvuM (cukhAvuM) cAvavAno avAja karmaNi, kri. cuMbAvavuM (cukhAvavuM) pre., sa. kri. cusaNiyuM vi. jio "cUsaNakha+ gu. IyuM' kartAvAcaka caMbAvavuM, caMbAvuM (cumbA-) jue "cuMbavuM'mAM. ta. pra] (lA.) jue "cUsaNa-khera.' caMbita (cukhita) vi. [saM] jene cuMbana karavAmAM AvyuM cusaNiyuM na. [ja e "casaNu" + gu. "iyuM kiyAvAcaka hoya tevuM. (2) (lA.) sparza kareluM. (3) na. cuMbana ta. pra] cavAnuM sAdhana, dhAvaNI. (2) zAhIsa kAgaLa cuMmALAM-lAM) (cummALAM, lAM) na, ba. va. (juo cusADavuM jue "cusavuM'mAM. cuMmALIsa' dvArA.] cuMmALIsa varSanI uMmara thavAM AMkhe cusANa na. [jue "cusAvuM' + gu. "aNu" ka. pra.) cusavuM AvatI jhAMkha, cumaLAM, cuMvALAM e. (2) khAlI jagyA, 'vekayuma' cuMmALa(-lIsa(-za) (cummA.) vi [sa. ravarizat strI. cusAvavuM, cusavuM juo "cusavuM'mAM. >prA. vaDagrAsTIsa] cALIsa ane cAra saMkhyAnuM custa vi. phi., artha "cAvAka] (lA.) capocapa taMga paheryuM cuMmALI(-lIsa(-za)-muM cummA-) vi. [+gu. "muM ta. pra.] hoya tevuM. (2) daDhAgrahI cuMmALIsanI saMkhyAe pahoMceluM custI strI. [+ phA. "I' pra.] custapaNuM cuMmANuM(luM)na , -LA(-) (cummA-)puM. "cuMmALIsa' custa muM. beTAM ke bakarAMnAM baccAMonuM AmAzaya dvArA.] june cuMmALIsa zeranA mApane maNuM ke vajana cude DuM vAgoLanArAM pazuonuM cothuM peTa cumotera (yumetera) vi. [jae "cuMmALIsa." enA sAda caLabuLiyuM vi. [2vA.] aspaSTa rIte vAMcanAruM cuM ma'-aMga.] sittera ane cAnI saMkhyAnuM, cetera caMga(-gA) (cu-)la) strI. phi., artha "pajo."] paje. aM tara-muM (yumetera-muM) vi. [ + gu. "zuM' ta. pra.] (2) (lA.) phasAmaNI, saMkaDAmaNa, sake. [mAM AvavuM cuMmaranI saMkhyAe pahoMceluM, ceteramuM (rU. pra.) phasAvuM. 0mAM levuM (rU. pra.) phasAvavuM. (2) caMmoteri ( meleriya) . [ + gu. "yuM" ta. pra.] sakaMjAmAM levuM] koI paNa saikAnA 74 mAM varSe paDele dukALa cuMgI (cugI) strI. [hiM.] tamAku gAMjo vagerene dhumADe cuMvALa ja "cuMvALa.' pIvAnI ubhA ghATanI mATInI naLa, dharI, calama. (2) cuMvALAM juo "cuMmALA." bhAgabaTAI, (3) jakAta cuMvALiye ja "vALiyo." cuMgI-khAnuM (cugI) na. [+ juo "khAnuM.'], cuMgI-ghara caA-khera na. e nAmanuM eka bAja pakSI, "bujhArDa' na. [+ juo "ghara.'] jakAtI thANuM cUAM a. jie 'cUrva dvAra.] jemAMthI pANI TapakathA 2010_04
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ cU-khAI kare tevI TAMkI kIra jI. hiM.] capaTI. (2) caTi. (3) nahi raMgavAne cUAkhAI zrI. [ + juo "khAI.'] jemAMthI pANI vahyA kapaDAne gAMDI lIdhelA bhAga, (4) kapaDuM chApavAnI eka rIta. karatuM hoya tevI kihalA AsapAsa khodelI mATI nIka (5) kapaDuM sIvyA pachI e pAtharavuM e. (6) (lA.) cUI strI, mAchalAMnI zvAsa levAnI Idriya, (2) keTalAMka pakSI- khanArane mahenatANAnA apotA dANA enI cAMca nIce laTakatI rAtA raMganI jhala, lALa cUTake pu. [ravA.] kaMku asarakAraka khyAna, Tucake. (2) cUka (kaya) strI. jio "cakavuM.'] cUkavuM e, bhUla, kasara, choTe, lahejo. (3) ke, chelo " misTeIka' cU chuM. [saM] pakSIonA mAthA uparanI kalagI (mera cUTa-caM) kaNa . jio "cukavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] (uttara kUkaDA vagerene hoya che te). (2) (lA.) zirobhAga gujarAtamAM tiraskAramAM) daracha (bhUlavAnA svabhAvane kAraNe) cUDa (-) strI. [8, prA. 3 puM] bALakenuM hAthe paheravAnuM cU-caM)kaNuM na, roTalIne agni uparathI kADhavA-pheravavAnuM matI vagerenuM AmaLiyuM, darzaniyuM (bAhuNa). (2) (lA.) sAdhana. (2) silAInI upara akA pADavAnuM sAdhana vIMTaLAIne levAmAM AvatI pakaDa, bharaDe (2) hAthanAM ane cUkatI strI. [ja o "cukavuM' + varta. ka. 'ta' + ga. 'I' paganAM kAMDAM upara AvatI AMgaDInI bAMya ane cAraNAnA strI pratyaya.] karaja athavA sodAnI patavaNI karavAnI kriyA, pAyAnAM vALavAmAM AvatAM karacalIvALAM vaLiyAM, (3) cukavaNI, patAvaTa [sahI-sikkAvALo dastAveja gaDhanI rAMga uparanAM kesIsane bAkorAM sahitane bhAga. cUkatI-patra puM. [+ saM. na.] karaja ke hisAba cUkate thayAnAM 0i bharAvavI (2. pra.) bharaDe mAro]. cUkatuM vi. jio cUkatI.'] cakavI dIdheluM cUTha-gara paM. e "cuDe' + phA. "gara' pra.] hAthIdAMta zaMkha cUkate kri. vi. [+ gu. e' sA, vi, pra.] karaja ke leNuM lAkaDAM plAsTika vagerenAM caDA-cUDI utAranAra dhaMdhAdArI bAkI na rahe e pramANe kArIgara, caDIgara, maNiyAra [vaLiyAMvALuM cUkavanAra vi. [ja "cakavuM.'--"nAra' ka'. ka] nANAM cUkAra (cUDatha-dAra) vi. jie caDa' + pha ma ] karacalIvALAM cUkavI ApanAra. 'DrAI' (be kamAM) cUDalI strI. jio "cuDalo' + gu. 'I' strI pratyaya.] juo cUkavuM a, kri. [de. prA. guga] bhUla karavI, kasura karavI. "caDI." [0 bhAMgavI (rU. pra.) vidhavA thavuM]. (2) sa, kri. bhalI javuM, vismaraNa karavuM ke thavuM. (3) cUlA puMjie "ca De' + gu. 'la' vArthe te. 5 ] ja (samayamAM) moDA paDavAthI na pahAMcavuM. (4) sahA. ji. 'caDe." [0 utarAva (rU. pra.) maNiyAra pAse caMDe taiyAra narNatAnA arthamAM (sakarmaka praga chatAM bhUkamAM kartA upara karAvo] AdhAra). cukAvuM bhAve, kamaeNNi., kri. cukAvavuM che., sakri. cUDI strI, [sa.] (mAthA uparanA) vALa. (2) coTalI. (3) cakara e. ke. (karajanI rakama vagere) cakate thavuM, bharapAI (bhAra vagerenI kalagI. (4) zikhara, Toca thavuM. cUkavavuM che., sa. kri. cUkavAyuM che. nuM karmaNi. cUDA-utAra vi. jio "caDo+ "utAra."] (mAravADI strIonI cUkavavuM ja "kamAM. [TALAkALI, parihAra rIte) cUDIonI jema eka ekathI nAnuM thatuM jAya e rItanuM cUkavA-cUkavI strI, jio "cukavuM'-dvibhava.] bhulAvo. (2) cUThA-karama na. [ja "cuDo' + 'karama.'] pati marI jatAM cUkavavuM e "cakavuMmAM. patnInI cUDIe bhAgI nAkhavAnI kriyA cUke ! e nAmanI eka bhAjI, juo "cuke.' cUkA-karma na. [4] bALa-mevALA utarAvavAnI kriyA (e cukha (kha) strI, eka jAtanI e nAmanI davA seLamAMne eka saMskAra-hiMduomAM) cUThI strI. strI, paganAM AMgaLAMnuM eka ghareNuM, paga-phUla, cUDa-kamana, jio caDa' - saM] (lA) (makaramAM) rasoI chavITiyAM. (2) capaTI karavAnuM kAma (puruSa kare tyAre) cUga chuM. jhaverInI motI ke metInA hAranI piTalI cUDA-dAna na. jio "cUDa' + saM.] ugha-dAnaranI sAravArathI cagaNI strI, jie "gavuM' + gu. "aNa' ka. pra.] pakSIne maraNAsana pati UgarI jatAM patnInuM bacI jatuM saubhAgya caNavAne dANe, caNa cUDI-bhaMDAra (-bhaDAra) 5. [ja e saM. + "bhaMDAra'] (lA.) cagavuM sakri. [2vA.] cAMcathI (dANAnuM) caNavuM. yugavuM karmaNi, jamInadAronAM sagIronA bharaNapoSaNa mATe apAtuM sAliyANuM kri. cugAvavuM che., sa, ji. cUTA-maNi chuM. saM.] mAthAnA vALamAM bAMdhavAmAM AvatuM cUghaDo chuM. mATIne nAno dIvo kiMmatI ratana (atyAre rivAja nathI.). (2) mugaTamAM jaDavAmAM sUcavavuM a, kiM. [ravA.] "kacUDa kacaDa e (DAM prakAranAM AvatuM na (3) strIonA mAthAnuM eka ghareNuM. (4) cakrone) avAja tha. (2) (lA.) lacapacavuM (lADu vagerenuM (lA.) sarvottama, sarvazreSTha dhireNuM vadhu dhIthI). cucavavuM bhAve., kri. cacavAvavuM che.. sa. phi. cUhA-maMTana (-maDana) na, [saM.] mAthAmAM paheravAnuM koI paNa sUcI" strI. [saM. gu]i strInA stananI DIMTaDI [bhAjI cUDhA-ratna na. (saM.] e "cuDA-maNi.' cUcIarI. [sara0 chaMcha.'] "e nAmanI eka bhAi, chaMchanI cUDA-samo chuM. saurASTramAM vaMthaLIne siMdhanA samA vaMzane cUTakavuM , .i cAbuka mAravI. (2) teDavuM. cUTakAvuM karmaNi, "caMdracUDa' ke "cUDAcaMdra' nAmane 9 mI sadImAM rAjA thaye sa, kri. cuTakAvavuM che., sa ki. [te te karaDe tene vaMza (nAgaDhane) ne ene puruSa (saMjJA.) cUTakI strI. rivA.] strIone paganAM AMgaLAmAM paheravAne cUDI strI, jio cUDa" gu. I' svArthe ta. pra.] hiMdu 2010_04
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ cUDI-karama strIenAM kAMDAMmAM saubhAgya batAvavA paheravAmAM AvatI paTTIvALI aMgaDI. (2) keAnegrAphanI tAvaDI. (3) ghANInI lAThanA uparanA gALa aNIdAra bhAga. (4) AMgaDI ke cAraNInA cheDAnI vaLiyAM-ghATanI karacalI. [. ThaMDI karavI (-DDI-) (3. pra.) cUDoA bhAMgave, rAMDyuM. . paheravI (paeNravI) (rU. pra., bAyalApaNuM batAvavuM. * vadhAvavA (rU.pra.) kAMDAmAMthI caDI bahAra kADhavI] cUDI-karama na. [jue 'caDI' + 'karama'(> saM. 5], cUDIkarma na. [+ saM.] jue 'cUDA-karama.' cUDI-gara ja 'cUDa-gara.' cUDI-dAra vi. [jue cuDI' + phA. pra.] jue cUDo puM. [de. prA. sUkSma-] strIenA hAthanuM sarvasAmAnya ke kiMmatI ghareNuM, valaya, paTTIvALI baMgaDI, cUDale, [. akhaMDa (-akhaNDa) (rU. 5) sadhavA strI, 7 AvavA (rU. pra.) nAtaruM ke punalagnane mATe vidhavA ke chaDAyelIne kaheNa AvavuM. * utAravA (rU.pra.) vidhavA thavuM. 7 ghAlavA, . paherA (-paeN:raveA) (rU. pra.) bIjAne vaza thaI vartavuM. (2) nirmAya khanI rahevuM. . phADhave, 0 bhAMgavA (rU. pra.) vidhavA thavuM] cUNuM (-Nya) strI. [jae 'caNa'] jue 'caNa,' cUNa` (-Nya) strI. [jue 'cINa.'] jue 'cINa,' cUvuM sa. kri. [jue 'caNavuM.'] jue 'caNanuM.' cuNAvuMI karmaNi, kri. cuNAvavuM. pre., sa. ki. cUNavuM sa, kri. [jae 'cINavuM.'] jue 'cINavuM.' cuNAvuM karmaNi, kri. cuNAvavuMOM pre., sa. kri. cUzI` zrI. [jue cINa,'] jue 'cauNa,' cUNI strI. jADuM bharaDakuM anAja cUta puM. [saM.] AMbAnuM jhADa [gaNAya che.) cUta (-tya) strI, strInI guhla priya, yoni (belanuM azlIla cUta-pallava na., ba. va. [saM., pu. na.] AMbAnAM kuMpaLa cUtAMkura (tAkkura) puM. [saM. vRtta + mas] AMbAne [rkha, bevakUfa (eka gALa) sUtiyuM vi. [jue 'caitaOM' + gu. iyuM' ta. x.] (lA.) cUDuM vi. kaMsa, karapI mAra cUna puM. [sa, nyUrNa>prA. sunna; hiM.] leTa, ATA cUna-khaDha (-DA), DI zrI. [jue 'cUnA' + 'khaDI' dvArA.] jemAM canAnuM tattva sArA pramANamAM che tevI jamIna cUnage puM. [z2ae 'cUnanuM" dvArA.] cavANuM sUna-cUnI strI. [jue 'canI,'--dvirbhAva.] eka jAtanI cUnA jevI khAMDa. (2) tuverane bharaDI dALa karatI veLA thaI jatI jhINI bhUkI, (3) eka jAtanuM sutarAu kApaDa, (4) (lA.) takarAra, jhaghaDA, kajiyA cUnaDI jue 'caMdaDI.' cetavuM sa. ki. [jue caNavuM,'] (cAMcathI) caNavuM. (2) caDhavuM, caNavuM, (cAMcathI) vINavuM. cunAnuM karmaNi, kri, cunAvavuM ke., sakri cUnA-gI(-chI) strI. [jue cUnA' + phA. 'gac'-canA, samAnArthe zabdonA dvibhava.] canAnI majabUta jamAvaTa karelI sapATI. (2) vi. cunAnA dhAbAvALuM _2010_04 cara nI ghaMTI cUnA-cakkI strI. [z2ae 'cUna' + 'cakkI,'] yUne pIsavA[cA rAkhavAnI DabbI cUnA-dAnI strI. [jue nA' + phA, 'dA' + 'I 'ta. pra.] cUnI zrI. [saM. dhULA - prA. yuni] anAjanA nAnA TukaDo. (2) ghaMTImAMthI bahAra paDatA bhAMgelA nAnA dANA -DhukaDA. (3) paheladAra naMga, hIrAkaNI. (4) enA nAkamAM paheravAnI maMgavALI caMka (pachI sAdI cUMka) cUnI-dA zrI. e nAmanI eka ramata cUnuM na. [saM. ghULe-> prA. sunnasthya-] kaThoLa bharaDatAM paDele jhINA bhUkA ke bhuMsuM 'cuDa-dAra.'cUnA pu. [jue cunuM.'] khAsa prakAranA paththaranA TukaDA karI bhaThThImAM pakavyAthI UpajatA dheALA padArtha (je mukhyatve paththara ane IM TAthI thatI caNataramAM vaparAya che, che thAya che.) 0 cApaDhavA (-copaDavA) (z. pra.) jaDa kADhI nAkhavI. 0 cepaDI javA (-cApaDI-) (rU. pra.) chetarI javuM. kADhavA (rU. pra.) pakavelA paththara upara pANI nAkhI cUnAnA bhUka prApta karave. 7 lagAvavA (rU. pra.) badanAma karavuM] cUpa jue 'cupa.' cUpakI jue 'cupakI,' cUpako jue 'cupakeA.' cUpacApa jue cupacApa.' cUpacUpa ja 'cupa-cupa.' cUpa-chinALa jue 'grupa-chinALa.' [(lAkaDAnI) varte. cUpaNuM na. e capavuM'+ gu. 'aNuM' kR. pra.] (lA.) gAbarA-veDA, graMthAya [kri, cupAvavuM pre., sa. kri cUpavuM sa. kri. [ravA.] khoMsavuM, dhAlavuM. cupAvuM karmaNi., cUpAcUpa jue 'cupAcupa.' cUbInA srI, [aa. bInah ] (lA.) eka cUbhatI strI. [jue bhavuM" + gu. 'tuM" strIpratyaya.] maheNuM cUbhana (-nya) zrI. [jue cUbavuM' + saM. ane kR. pra, saMskRtAbhAsI, peTanuM zULa, peTanI cUMka cUbhaluM sa. kri.[ravA,] jue 'caMpavuM.' cubhAvuM karmaNi, kri. cubhAvavuM pre., sa. kri, [kADhave! e cUmakAM na, ba. va. [ravA.] (lA.) vAMka kADhavA e, dAkha cUmakI strI. [ravA.] reATalI bhAkharI vagerenA paDanI sapATI upara paDatAM nAnAM nizAna-nAnI bhAta, (ra) sutAranuM cItaravAnA kAmamAM AvatuM sAdhana 28 prakAranI hoDI kR, + 'I ' cUmI-dAra vi. [+ e phA. pratyaya.] cUmakIvALuM cUmakA puM. [saM. suma-> prA. zruMga + gu. 'ka' svArthe ta. pra.] lehacuMbaka cUmaTI zrI. cImaTI, cIMTalI cUmavuM sa, kri. [jae 'cUMkhavuM,'-uccAraNabheda mAtra.] jue 'caMkhavuM.' cumAvuM karmaNi,, phri cumAvavuM pre., sa, kri. cUmI zrI. e cUmavuM' + gu. I*' E. pra.] cuMkhana, bakI, ekI, bacI aa jae 've.' [tallIna thavuM] cUra pu. [6. prA. tatsama] cA, bhUMkA. [. thavuM (rU. pra,)
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ cUDo cUro ja cUraNa na. 'curaDiyA,' [saM. caLuM, arha. taddbhava, jue 'cUramuM'+ gu. 'aNu' rR. pra.] caNuM cUro, bhA. (2) (lA.) hajama thavAnI davAne sUkA cUramuM 1. [jue 'phrA' dvArA.] ghauMnA DhAsA ke mADhayAM pakavI lADu mATe khAMDI cALI taiyAra karavAmAM Avate bhaka (emAM gaLAza ane dhI nAkhIne lADu vALI temaja paNa rAkhI zakAya) 8ra9 cUla puM. kamAM utpanna thatuM eka jAtanuM kRmi cUrI srI. z2ie 'mA.' + gu. 'I'strIpratyaya.] khArIka lUka (2) jue 'cUmuM,' cUru.jue 'surkADayA,' sUrura huM gAMnamAMthI maLatA eka prakAranA carasa cUrecUrA puM. juie 'cU,' -DhAMva.] thaI gayele taddana bhUko cUrA puM.[k. prA. dhUma-] cara, lakA, cUrNa. [. karavA (rU. pra.) pAyamAla karavuM] cUrNa na. [saM.] jae 'cara'-'cUrA'-- ane 'cUraNa.' cUrNa-kAra vi., puM. [saM.] cUrNa banAvanAra, bhUko karanArA, (ra) ne banAvanArA, cunAre cUrNi(-O), cUrNikA strI [saM.] TippaNI, TUMkI DhIkA, TUMkuM vivaraNa [LeluM, pIseluM, cUrA kareluM cUNita vi. [saM] jenA cUM-kA karavAmAM Avyo che tevuM, cU ja 'rA' ke cUrNAM-karaNa na. [saM.] bhUko karavAnI kriyA [Nita cUrNI-kRta vi. [sa.] jenA bhUkA karavAmAM Avye che tevuM, cUla (caHya) zrI. [saM. cudghi, chIM; mahAprANa tattva pachInuM umeraNa] jamInamAM khAdIne ke sapATI upara IMTa paththara vagerenA taiyAra karelA meTA leA, tamaNa. (2) calanA ghATanA caNataranA AkAra, 'merTAisa' (ga. vi.) cUla-cUla puM. [ravA.] ramatiyALapaNuM cUlaDI (cUkyaDI) . [jue 'lI'+ gu. svArthe 'Da' pra.] bALakIone ramavAnI nAnI ca calI cUlA-chANu (cUlA-) na. [jue 'phUle' + 'chANa,'] chANathI le lIpavAnI kriyA cUlA-dharma (cuDalA) puM. [jue 'sle' + saM.] (cUlamAM eTale ke AbhaDacheTamAM samAI jateA dharmAcAra) (lA.) hiMdu dharma (da.khA.) cUlA-phUM kaNa (ca:lA-) vi., puM. [jue le' + 'phUMkavuM' +zu, 'aNu' rR. pra.] (lA.) raseAiye cUlA-vera (calA-) puM. [jue 'le'+ 'vaeNrA.'] pratyeka calAdITha eka ghara gaNI levAmAM Ave tevA prakAranA sarakArI kara, ghara-verA, 'hAusa-Te sa' cUlA-za(-sa)ga(-gha)DI (cAlA-) strI. [jue 'leA'+za(sa)ga(-dha)DI'] sapATInI paDI nIce paiDAMvALI calA-ghATanI sagaDI, sagaDI-leA cUlikA strI, [saM.] raMgabhUmi upara na kahevAya tevuM nepathyamAM pAtro dvArA vyakta karavAmAM AvatuM kathana. (kAvya.) cUlikA paizAcI strI, [saM.] bhAratavarSanA naiRtya pradezane 'apabhraMzakAla'nA paizAcI apabhraMzanA eka prAMtIya apabhraMza _2010_04 cUsaNeA bhASA-prakAra. (saMjJA.) cUliyuM na. zAka sudhAravAne nAteA sUDo, culetare cUle (ple) puM. [jue cUla', gu. mAM vikasele zabda.] jamIna upara gharamAM ke bahAra mAMDelI paththara mATI ke dhAtunI nAnI phUla. [-A-ambeTa karavuM (rU. pra.) rasAI thaI gayA pachI calAne sApha karI dhAvA cAlIpA lA upara caDI(-DhI) esavuM,-le caDI(-DhI) esavuM (-bheMsavuM) (rU.pra.) raseAI pUrI thatAM pahelAM jamavA mATe utAvaLa karavI. "lAnuM sagapaNa (rU. pra.) patnInAM piyariyAM taraphanA saMbaMdha, lAmAM ghAlavuM (6. pra.) naSTa karI nAkhavuM. -lAmAM javuM, lAmAM paDavuM (rU. pra.) breDyuM karavuM, jatuM karavuM. lAmAM TAMTiyA ghAlavA (6. pra.) baLataNanA abhAva hovA. -lAmAM nA(-nAM)khavuM (6. pra.) tADavuM. -lAmAM pesavuM (-paeNsavu) (. pra.) rAMdhavA mAMDavuM. lAmAM bALavuM (rU. pra.) jyAMnuM hoya tyAM ja patAvI levuM. -lAmAM bilADAM ALADhavAM (rU. pra.) leA cAlu na have, -lAmAMthI elAmAM (rU. pra.) ekamAMthI bIjI ApattimAM -lA-mAMnuM (mA MnuM) (rU. pra.) IrSyAvALuM, dhUMdhavAtuM. -le paDhavuM (rU. pra) jue 'cUlAmAM paDavuM.' pADI nA(nAM)khavA (ra. pra.) pArake ghera jamavAnuM rAkhavuM, phUM kave (2. pra.) rAMdhavuM, raseAI karavI (tiraskAramAM)] e, cUle-sathA (cu:le-) puM, [jue 'cUle' dvArA.] vahANamAM lAnI pATiyAMnI bheAM. (vahANa.) [ane caMdananuM mizraNa cUvA-caMdana (candana) na. [jue 'cUvA(4)' + sa] vA cUvuM a.kra. [sa. radyuta bh kR>prA. cuJa dvArA] TapakavuM, gaLavuM, jharaNuM, avavuM, jhamanuM. [cUI javuM (rU. pra.) utAvaLa na hovI. (2) vadhu paDatI lAgaNI batAvavI) ve-yA) puM. saM. jyusa > prA. sumama] (chAparA vageremAMthI cUvuM e. (2) evI rIte cAnuM sthAna. (3) lAkaDuM ke kAcalI khALatAM nIkaLatA rasa. (4) eve| devasevAmAM vaparAtA cIkaNA kALA padArtha cUvA puM. [hiM. hA'] uMdara cUza(-4)+ (-zya, sya) zrI. [jue 'cUsavuM.'] cusavu casavAnI kriyA, (2) (lA.) zeSaNa, 'emploiTezana' cUsara puM. [jue 'cUsavuM.'] majabuta rIte cusAIne ceTI javApaNuM, ceAsa [(2) hukkAnI eka pheMka cUsakI strI. [jue 'casavuM' dvArA.] (lA.) pANIne kAgaLA. cUsaNa ` na. [ja 'savuM' + gu. 'aN' ka vAcaka . pra ] cUMsavuM e [cusanAruM cUsaNa vi. [jae 'casavuM'+gu. 'aNu' kriyAvAcaya kR. pra.] cUmaNu-khera vi. [jue 'cUsaNaO'+ phA. pratyaya.] (lA,) sanAruM, khATA geralAbha lenAruM, 'eksplAiTara' cUsaNu-kherI srI. [+ phA. 'I' pra.] (lA.) sI khAvApaNuM sa, 'ekapleiTezana' cUsaNu-nIti zrI. juie 'cUsaNa.' + saM.] (sAmAne) camI khAvAnI rIta, 'eksplAijhezana-pelisI' cUsaNI strI. [jue 'casavuM' + gu. 'aNI' kR, x.] cUsavAnuM kArya. (2) casavAnuM sAdhana, dhAvaNI cUsA vi. puM. e 'cUsavuM' + Y. 'aNuM'e -]
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ cUsatA cUsavAnI TevavALA mANasa. (2) eka prakAranI cUsavAnI TevavALA gheADA (ema gaNAya che.) cUsatA puM. halAla karelA janAvaranA carabIvALA AMtaraDAnA 430 cU'ciyuM vi. [jue 'caMca' + gu. 'iyuM' ta, pra.] ceMcavALuM, (ra) stananI DIMTaDI, (3) stana cUMcI srI. [jue ceMca' + gu. 'I' svArthe ta. pra.] ju 'caMciyuM(2).' [cUMkhaDuM, rakhaDu sUca vi. (tejathI aMjAI jatI lAge tevI AMkhavALu) cU'cuM na. mehuM, DAcuM cUM-cUM huM. [vA.] uMdara pakSIenAM baccAM vagerenA avAja cUMTa (-Taya) srI. [jue 'cUMTavuM.'] khaNaja, khaMjoLa, valara, ceLa cUMTaNI strI. [jue 'cUMTaluM' + gu. 'aNI' kR. pra.] cUMTavAnI kriyA. (2) pasaMda karavAnI kriyA, 'ilekzana' cUMTaNI-adhikArI vi. [saM., puM.] caMTaNInI dekharekha rAkhanAra amaladAra, 'riTarniMga ophisara cUMTaNI-DhaMDherA (-DhaNDero) puM. [ + jue 'DhaMDhare.'] cUMTaNI aMgenI jAherAta, 'ilekzana meniphesTA' cUMTaNI-maMDala(-La) (-maDala,-La)na. [ + rUM. ] cUMTaNI mATenA te te samUha, 'ilekToriyala kaoNleja' cUMTalI strI. [jue cUMTale'+ gu. 'I' pratyaya.] nAnA cI'TalA, nAnA saMTiyA cUMTale puM. [jue 'cUMTavuM" dvArA.] cau TaleA, cUMTiyA cUMTAvuM sa. kri. [de. prA. cuMTa) (aMgUThA ane AMgaLInI madadathI) TUMpavuM, khUMcavavuM. (2) (lA,) pasaMgI karavI. cUMTAvuM karmaNi, kri cUMTAvavuM pre., sa. kri. cUkalAvavuM, cUMkalAvuM jue 'caMkalanuM'mAM, cUMkArA puM. [ravA.] 'ca' eve avAja. (2) (lA.) mAthuM cUMTAI zrI. [jue 'cUMTavuM'+ gu. 'AI ' kuM. pra.] cUMTavAnI UMcakIne kheAlanuM e kriyA. (2) cUMTavAnuM mahenatANuM cUMTAvavuM, cUMTAvuM jae cUMTavuM'mAM, cUMTiyATaluM sa. ki. [jue 'cUMTiyA;'nA. dhA.] meTI cUMTI khaNavI, bhAre cITaleA bharavA cUMDhiyA puM. [jue 'cUMTavuM" + zu thayuM'TTa, pra.] aMgUThAne pahelI AMgaLIthI caumaTA levA, cau TaleA, cITiyA cUMTI zrI. jue 'cUMTyuM' + gu. 'I' kuM.pra.] nAtA caMdiyA. [. khaNavI, . devI, . bharavI, levI (rU. pra.) jhINA cIMTiyA bharave] kiravAnI kriyA raMtha (ca) zrI. [ja A cUMthavuM.' ] paMkhIne veravikhera sUMthaNuM na. [jue 'graMthavuM' + gu. 'aNuM' phaeN. pra.] graMthavAnI kriyA, graMthAtha. (2) (lA.) vageNuM cUMthavuM sa. kri. paMkhIne veravikhera karI nAkhavuM, UthalapAthala karavI, kaiMdhyuM. (2) (lA.) chaNAvaTa karavI, carcavuM. cU'thAvuM karmaNi, kri. cUMthAvaluM che., sa. kri cU thAcUMtha (-zya), -thI strI. [jue cU tha'-DhirbhAva.] meMdAkUda, pIMkhA-pIMkha. (2) (lA.) bhAMjaghaDa [kriyA bhAga [karapI, makhIla cUsaru' vi. [jue 'cUsavuM' dvArA.] (lA.) leAbhI, kaMsa, cUmavuM sa. kri. [saM. vrudh>prA. ghUsa, prA. tatsama] dAMte dabAvI rasa kheMcI leve. (ra) (lA.) niHsattva karavuM. (3) Arthika rIte niceAvI levuM. [cUsI khAvuM, cUsI levuM(.) Arthika rIte niceAvI levuM. [sIne kheAkhuM karavuM (3.pra) sattva vinAnuM karI nAkhavuM. lehI cUsavuM (rU. pra.) herAna karavuM, pajavavuM]cusAvuM karmaNi, kri. cusAvavuM ke., sa. kri. cUsiyuM vi., na. [jue 'cUsavuM' + gu. 'iyuM' rR. pra,] lIlI vanaspatine rasa cUsI janAruM eka prakAranuM jIvaDuM cUI sI. mAchalInI zvAsendriya cUka1 strI. [saM. suk dhAtu pIDA karava'nA arthamAM che. prA, mAM su 'cakaluM' 'bhUla karvI'nA arthamAM] peTanI AMkaDI, zaLa AvavI (rU. pra.) mAThuM lAgavuM. maTAvI (rU.pra.) jhaghaDAnuM ke manabhedanuM nirAkaraNa karavuM.] zaMkara srI. nAnI khIlI, Tekasa, (2) strIonuM nAkanuM naMga jaDeluM nAnuM ghareNuM, canI cUMkaNa, cUMkaNuM na. jue 'caNa' 'cakaNuM.' cUMkalavuM sa. kri. trokavuM. cUMkalAvavuM karmaNi, kri, cUMkalAvanuM pre., sa. kri cUkavavuM jue 'zaMka vuM'mAM. cUMkAvuM a. kri. [jue cUMka 1.'- nA. dhA.] (peTamAM) AMkaDI AvavI. (2) (lA.) aruci ke abhAve batAvavA. cUkAvavuM pre., sa. kri. ra cUkuM na [jue 'cUka + gu. 'u ' svArthe ta. pra.] nAkanI caMka cUM ke cAM kri. vi. [ravA.] evA avAja. (2)(lA ) nAkAnI. (3) sAme uttara karave ema cUke` puM. [jue caMkAvuM' dvArA,] peTanI AMkaDI, zULa-vAyu cUkAre puM. e nAmanI eka bhAjI, pAlakhanI bhAjI cUMkha(-gha)$(-LuM) vi. maMda najaravALuM, AMdhAnI cuM (jANe ke tejathI aMjAI gaI hoya tevI AMkhavALuM), caMcaLuM cUgalA na., ba.va. capaTI ke mUDIyI anAja ApavuM e, caDiyAM cUgalI zrI. nAkanI eka jAtanI natha cUghaDu (-LuM) jae 'cUMkhaDuM.' [sa. phri cUghavuM sa. kri. tapAsavuM cuMthAvuM karmaNi, kri. caMghAvavuM ke., cUdhAvavuM, cUMghADuM jue upara 'aMdhavuM'mAM. sUiMca (-cya) strI. [saM, suvI 'strInuM stana.'] stananI DIMTaDI, cI. (ra) nALacuM (3) pAghaDImAM nIkaLatI cAMca (bhATiyA vagerenI pAghaDImAMnI) cUDha vi. leliyuM cUMcaLuM jue caMkhaDuM, ' _2010_04 cUM - cAM na. [ravA.] (lA.) AnAkAnI, cUM ke cAM. (2) sAme . uttara vALavA e cU thANu na. [jue 'graMthAnuM' + gu. 'aNa' kR. pra] thAvAnI cUMthArA puM. [jae cUMthavuM' dvArA.] graMthAc tha (1) cUMthAI gayelI cIja-vastuo. (3) (lA.) peTamAM Ulaca-vAlaca thavo e. (4) hRdayanI gabharAmaNa cUMthALavuM, cUMthAvuM jue 'graMthavuM'mAM. cUMthA puM. [jue 'graMthavu' + 'e' E. pra.] athAyelI vastu,
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ caMdaDalI 831 cetanadAyaka LAyela coLAyelo zo jame thAya tevA prakArano ceka pitAnA khAtAmAM bharo. cUMdalI strI. jio "cuMdaDI' + gu. "la" svArthe ta. pra, 0 vaTAva (rU. pra.) bekamAM jaI cekanAM nANAM rokaDAM vadhu svAbhAvika rUpa "caMdalaDI.'] caMdaDI. (padhamAM.) meLavavA] kAgaLanI ciThThI cUMdaDiyALI vi, strI, [ve "cuMdaDI' + gu. "yuM' + "ALuM ceka-pAsa pR. [.] maphata pravAsa karavAnI chUTa ApatI ta pra. + "I strI pratyaca.] saubhAgyavatI strI, suhAsaNa, sadhavA cekabUka strI. siM] beMka para lakhavAnI haDIonI nAnI cUMdaDiyuM na. jio "caMdaDI' + gu. "iyuM' ta. pra.] camakI cApaDI bhAtanI sutarAu chIMTa cera vi. [aM.] ceka karanAra, tapAsanAra cUMdaDI strI. [hi. caMdarI, cunarI] bAMdhaNuM bhAtane raMgIna ceka-reila puM.[.] relave-mArgane sAcavanAra lokhaMDanA pATe sALu, canaDI, dhATaDI. [0 eDhavI (rU. pra.) sagapaNa karyA cekavuM (caMkavuM) e chekavuM." cekAvuM (ce kAvuM) karmaNi, pachI kanyAne vastra ApavAM. 0 oDhIne javuM (rU.pra.) pati jhiM. cekAvavuM (caMkAvavuM) pre., sa. ki. jIvatAM (panInuM) maraNa thavuM. 0pAvI (rU. pra.) jhINAM jhINAM ceka cekA (ceka-cakA) jue cheka che." TapakAM ke kANAM paDe ema karavuM) ceka-ceka (caMkA-ka) jeo "ekA-eka.' cUMdaDI-gara vi., pR. [+pha. "ga" pra.] caMdaDIo taiyAra cekiMga (ceki8) na. [e.] tapAsa, tapAsaNI karanAre raMgAre levAmAM AvatA sarakArI lAge cekiMga kalArka (cekei) puM. [aM.] tapAsaNI rAkhanAra kArakuna cuMdaDI-vero chuM. [+ ja "re.'] kanyAnAM lagna thatI veLAM cekasa 3. kare cUMdara(-1)DI jue "caMdaDalI.' ceke (caMka) ja "ke. piDatara rahelI kheta-jamIna cUMde muM. bhaDa mANasa ['cuM ' cecara chuM. anAvRSTi ke ativRSTine kAraNe traNacAra varSe caMdhaLuM ke jio " ' + gu. "La" vArthe ta, pra.) e cecI strI, dAsI. (2) celI cUMdhI sI. jio 'caM' dvArA] (lA) TIkAnera najara. ceja-padI strI. strIonuM kaMThanuM eka ghareNuM (2) khaNa-kheda . cALa paM. kaDiye cUMdhI-khera vi. [+ phA. pracaya.] caMdhI karavAnI TevavALuM ceTa, 04' puM[saM.] dAsa, sevaka, cAkara, nokara, (2) cUMdhuM vi. e "caMce.' nAyaka ane nAyikA vacce prema karAvanAre eka pravINa cUMpavuM sa. kri. pravAhI padArthane thoDe zeDo laIne pIvo. puruSa. (nATaya.) caMpAvuM karmaNi, kri. cUMpAvavuM che.. sa. kri. ceTakara na. [saM.mAM nIce artha nathI. najarabaMdhIno tamAze, cUMpAvavuM, cUMpAvuM e upara "caMparvamAM, jAdunA khela. (2) nakAmI bhavAI. (3) (lA.) bhUta, vaLagaNa. cUMbaDI strI. e nAmane eka comAsu choDa 0 lAgavuM (2. pra.) tAna thavuM] [idrajALI cUM-caM)vALa . jio "caMvALIsa.'] uttara gujarAtane ceTakI vi. e "caTaka' + gu. "I' te. pra.] jAdugarI, pATaNa ane kaDI vacceno mukhya keLInI vastIvALo ceTikA, ceTa strI. [saM.] dAsI, cAkaraDI, nokaraDI pradeza (janA samayamAM 44 gAmane samUha). (saMjJA) cetavavuM sa. kri. eDavavuM, zekavuM. cehavAnuM karmaNi, ji. cUMvALAM ja e "gumALAM." cehavAvavuM che., sa. ki. cUM-caM)vALiyA vi, puM. [4o "cuMvALa + gu. 'iyuM" ta. cehavAvavuM, ceThavAvuM e "caDavavuMmAM. pra.] cuMvALa pradezane vatanI keLI ke bhIla ane enI jJAti ceDA puM, ba.va. cetavaNI, sacanA, khabara cuMvALI(-lIsa(-zo ja e "cuMmALIsa." ceThAM na., ba.va. aDapalAM, cAMdavAM, cALA. [kADhavAM (rU. 4) cuMvALuM jue "cuM mAthuM.' deSa jovo] [hoya ema cUMvALa juo "emaLe.' [dezamAM thato kAmaLe ceDeka kri. vi. [ravA.] joDA paherI cAlatAM avAja thata cuMvALA yu. [ja "cuMvALa + gu. "o' ta. pra.) cuvALa veNa (caeNca) strI. chachuMdara caMtera juo 'camatera." [prakArano choDa ceta (tya) strI. jio "cetavuM.'] cetavuM e, sAvadhAnI, cesanI strI. comAsAmAM UgI nIkaLatI eka bhAjInA cetaNuM na. paDaghIvALA pyAlAnA dhATanuM lAkaDAnuM vAsaNa ce (eN) jue "ceha." cetana vi (saM.] sajIva (2) pR. jIva, jIvAtmA. (3) na. ceIna sI. ei ] sAMkaLa. (2) paM., strI, kaMThamAM paheravAne jIvanarUpa tatva ke zakti. (4) sUdha, kenyAyasanesa.' [. ke khIsA-ghaDiyALane baraNImAM bharAvavAne mATe bhAge AvavuM (rU. pra.) zarIramAM prANa-zaktino saMcAra thA, senAnA ke cAMdIne aDe, cena bhAnamAM AvavuM] ceka puM. [. dAba, kaDapa. (2) cekaDI bhAtanuM eka jAtanuM cetana-kriyA strI. siM.] bebhAnane bhAnamAM lAvavAnI kriyA sutarAu kApaDa. [ karavuM (rU.pra.) barAbara tapAsavuM. 0 rAkha cetana-DI strI. [+ jue "DI.'] (lA) e nAmanI (rU. pra.) dAba rAkha] eka ramata (kalela tarapha ramAtI), dama-goTIla ceka puM. aM.] beMkamAMthI nANAM upADavAnI hUMDI. [phA- cetanatA strI, vana. [saM.cetana hovApaNuM , 0 lAkha (rU. pra.) ceka dvArA nANAM ApavAM. 1 bhare cetana-dAyaka vi. [saM.], cetana-dAthI vi., siM, puM] cetana (rU. pra.) kaeNsa karela rokaDAM nANAM na maLatAM khAtAmAM ApanAruM 2010_04
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ 87ra cetana-deha ceraMpa cetana-deha chuM. [4] sakSama zarIra cena jue "ceina." cetana-dravya na. [sa.] chavAmA cenakA (ce nakA) na., ba.va. jio cena' + gu. svArthe cetana-maya vi. [] cetanathI parNa kuM ta. pra.] laTakAM-AkAM, cenacALA cetana-yAga kuM. saM.) cetanane saMcAra, prANa saMcAra cena-cALA (cena) zuM [ja "cena' + "cALo'] laTakAM cetana-vAda 5. [saM] dareka sajIva padArtha prANAbhAthI kAma aTakAM [uDAvanAra, machaluM karyA kare che evA mata-siddhAMta, vAITalijhama' cena-bAja vi. [ja "cena' + phA. pracaya] laherI, raMgarAga cetanavAdI che. [se, muM.] cetanavAdamAM mAnanAruM cenabAjI sakhI, [ + phA. ] lahera, raMgarAga, meja, AnaMda cetana zAstra na. siM.] cittazAstra, mane vijJAna, sAIleja' cenala strI. [e.] dariyAnA sAMkaDo paTTo, khADI (ma. na.) [yasanesa' (ma. na.) ene (2 ) . [ja e "cena' + gu. "o' ta. pra] (lA.) cetana-sthAna na. siM.] cetananI jagyA, "sITa opha kezi- utkaMThA, abhilASa, spRhA. (2) cIvaTa, kALajI cetana . (saM.jIvanazakti, caitanya. (2) citta-vRtti, (3) 5 . [saM. vizva "nakhane rAga'| sparza karavAthI ekane sUdha, cetana, "keziyasanesa' (prA. vi.). (4) (lA.) samajhaNa. roga bIjAne lAgavo e, [ U (rU. 4) cepa prasara (5) smRti, smaraNa, yAda 0 phelAve che lAga, (rU. pra.) asara thavI cetanA-taMtu (-tanu) puM, na. [sa., .] zarIrane sparza ke cepaka vi. jio "ca" + gu. 'ka' ta, pra.] cepI ke vedanA vagere thavAnA samAcAra, pahoMcADanAra nasa, jJAnataMtu cepaDuM, "cIpaDuM, De." cetanAnuvRtti strI. [saM. jenA + mana-vRtti ] juo "cetanA- cepa-nAzaka vaii. [ + saM.] cepanI asara dUra karanAruM vRtti." ['sTrIma opha koziyasanesa methaDa' cepala na. [.] khristI devaLa, 'zapala" cetanA-pravAha-paddhati strI. [saM] cetanAnA pravAhanI rIta, cepavuM sa. kri. dAbavuM, dabAvavuM. (2) khesavuM, ghAlavuM, cAMpavuM cetanA-yaMtra (-catra) na. [saM.] zarIranA judA judA bhAgo- cepavuM karmaNi, ji. cepAvavuM che.. sa. ki. mAMthI samAcAra lenAruM ane pahoMcADanAruM sAdhana, magaja epAvavuM, caMpAvuM jao "cepamAM, cetanAvRtti strI. [saM.] bhAna, jJAna, prabaMdha, jAgRti cepiyuM vi. jio "cepa' + gu. "yuM ta. pra.], cepI cetanA-zakti strI. siM.] zarIramAMnuM uttejita karanAruM baLa vi. [ + gu. 'I' ta. pra.], cepIvuM vi. [ + gu. IluM" cetanAzaya na. [sa. nA + A- rAga 5. jJAnataMtuM enuM ta. pra.] cepa lagADe tevuM, saMcArI, konTeniyasa' (da. kA.) mathaka, nAnuM magaja, "senseriyama' (ha. kA.) [dhamanI cepa vi. kaMjasa, karapI, bakhIla ['cIpi.' cetanI zrI. [saM. tana + gu. 'I' ta. pra. ] nADI, raMga, cepa chuM[ jue "cepavuM' + gu. "e" kR. pra. e cetara vi. navAI bhareluM, vicitra prakAranuM cepTara na. [aM.] pustakanuM prakaraNa ceta2 vi. kaMga vinAnuM. (2) dAdhAraMga, jiddI cepTara-keisa chuM. [.] pheja dArI kAyadAnI amuka cokkasa cetavaNa (-ya), 1Nu' zrI. jio 'cetavavuM' + gu. 'aNa" kalamane mukaddama, jAmina-kesa -aNI" ka. pra.] cetavavAnI kriyA, sacanA, (2) tAkIda vebakAM na., ba.va. chidra, doSa, pila cetavaNI strI. [sa, cittAmaLi paM] ja ciMtAmaNi cempiyana . [aM] ramata-gamatane sarvottama khelADI (2)-ja gu. ne eka sAhityaprakAra cembara puM. [aM.] khAnagI athavA khAsa oraDe. (2) cetavavuM e "cetavuM'mAM. maMDaLI, sabhA, samAja cetavuM a. ki. siM. cita >ta, tatsama] sabhAna banavuM. cera' na. eka phaLa-jhA (2) jANI javuM, pAmI javuM. (3) tAkIdI anubhavavI. caeNra strI. [e.] khurazI. (2) vidyApIThamAMnuM koI paNa viSayanuM (4) (lA.) peTavuM, saLagavuM, lAgavuM. cetavavuM che., sa, kei. mahatvanuM adhyApaka-sthAna [kA chekI (4)nuM cetAvavuM che., sa. kri. cera-graMtha (cepatha-cazca) sIjie "ceravuM' + caMthavuM."] cetasa na. [saM. reta ] citta, mana, aMtaHkaraNa ceraNI strI. bALaka marI jatAM hoya tevI strIne bALaka cetA kuM., ba.va. [ja e "cetavuM' + gu. e' ka. pra.) cetI na mare e mATe karavAmAM AvatI eka laukika phari. (2) javuM e, sabhAnatA. (2) khabara, sUcanA, cetavaNI. [0 bALakanA maraNa pachI mAtAne kheALo vIsamavA mAvatara pahoMcavA (poMcavA) (rU. pra.) sacana thavuM] laI javI e cetAvavuM ja cetavuM'mAM. [(zrIkRSNanI jeIne putra) ceraNI strI gumaDAnA senAthI thatI dhoLI phUga hipati, cedi-rAja . [saM.] cidi dezano rAjA zizupAla gera-bheMsa (ceraya-bheca) strI, jie "cera' + "bhuMsava.']. cena' (cena) na. [4 vijJa>prA. vi8] cihana, nizAna, cheka-bheMsa, cheka chekI eMdhANa (A zabda maTe bhAge cenacALe' zabdamAM ceramena puM. [saM.] adhyakSa, kAryAdhyakSa, kAryakArI pramukha jANIto che.) eravuM (eNravuM) sa, kiM. chekavuM, bhUMsavuM. (2) (lA.) carcA cenara (caeNna) na. si. >prA. jemane] (lA.) sukha, karavI. cerAvuM (eNrA) karmaNi, mi. cerAvavuM (celA) ArAma. [ karavuM (rU. pra.) meja karavI. 05vuM (rU.pra.) pre.sa. kri. nirAMta anubhavavI] ceraM-stha (ceracaMzyo juo ceracaMya.' 2010_04
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ ceraMcera 833 ceca-peca vata cera-cera (ce2ma-ce ratha) strI, rA puM, ba.va. [ja e "caravuM' evo 5. siM, viTa->prA. vivirama- A] taLelA -dvibhaMva, + gu. ku. pra.] "cera-bsa." [(2) gulAmI pa A jemAM mukhya che tevuM eka khAdya cerAI zrI. [e "zerA"+gu. "AI' ta...] nokarI, dAsatA cevalI vi. [marA. "cevala' + gu. "I' ta...] kaMkaNamAM cerAyera, narI (caeNrA-ce ratha, -rI) zrI. jiA "ceravuM.'- AvelA cevala gAmanuM Dhibhava, + gu. 'I' ku. pra.] cheDAcheka, cheka-bhesa, (2) (lA.) cevavuM sakri, cabakA levA (garama tela ke ghImAM rU vagerenuM keInA doSa joyA karavA e paMbhaDuM bALIne). (2) sAruM lAge tema dhIme dhIme cAMpavuM. cerANa (-zya) strI. e nAmanI eka vanaspati cevAvuM karmaNi, kei. evAvavuM che, sa, kri. cerAvavuM, cerAvuM (cerA-) jue "ravuM'mAM. cevAvavuM, cevAvuM e "cavavuMmAM. cerAM (cera) na., ba.va. bahAnAM. (pArasI) ceka vi. saM.] ceSTA karanAra, hilacAla karanAra. (2) ceriTI strI. [.] dharmAdA sakhAvata TIkhaLa karanAra. (3) puM. enAmano eka ratibaMdha. (kAma) ceriTI kamizanara kuM. [] dharmAdA saMrathAo para dekharekha cepTana na, siM] ceSTA, hilacAla, (2) TIkhaLa rAkhanAra sarakArI adhikArI ceimAna vi. [saM. ceSTA karatuM, hilacAla karatuM. (2) caeNriTebala puM. [.] dharmAdAne lagatuM TIkhaLa karatuM ceriTI-taMtra (-tatra) na. [4] dayA-dAnane vahIvaTa karanAra ceSTA strI. [sa.] hilacAla. (2) cAlacalagata, 'biheviyara.' khAtuM, "ceTigenijhezana' (3) TIkhaLa, cALA, "jekacara.' (4) (lA.) gIlA, niMdA eriyAM strI, ba. va. dAsI, gulAmaDI ceSTAI sI. [gu. "AI' svArthe ta...] juo "ceSTA." ceriyA na., ba, 1lugaDAnI dorI ke zaNanI derInAM ceSTA-khera vi. [ kA. pratya] ceSTA karanAruM, TIkhaLI chAbaDAM, keLiyAM [tamara, tavAriyuM ceSTA-pradeza puM. [saM.] magajane eka bhAga ceriyuM na. samudrakAMThe khADImAM thatuM eka beThA ghATanuM jhADavuM, ceSALI sI. [+gu. "ALI' svArthe ta...] juo "ceSTA." cerI sI. jio "cera' + gu. "I' strI pratyaya dAsI, (2) phAna, upadrava. (3) paMcAta gulAmaDI bakSisa, be ceNika vi. [saM.] juo "ceSTA-khera." cerI-merI strI. khuzIthI ApavAmAM AvatI ke AvelI ceSTita na. saM.] hilacAla. (2) AcaraNa, vartana cara (ce ) 5. ji e karavuM' + gu. " ka. pra.] cesa S. (saM.) chApakhAnAmAM goThavelAM bIbAMne chApavA mATe cheke, bhUMsI nAkhavAnI kriyA ane enuM nizAna. (2) (lA.) pakaDamAM levAnuM lokhaMDanuM cokaThuM. (2) zataraMjanI ramata naMdA, TIkA [sevaka. (3) gulAma cesa-bArDa na. [.] zataraM ja khelavAnuM pATiyuM cero chuM. [vajacaro] ziSya, cele. (2) nokara, dAsa, cesAMtaruM vi. camakI gayeluM [khaMDanuM cAkaDuM, cesa ce-be puM. pakSIone kalarava, (2) (lA,) AnaMdavALuM gAna cesisa strI, [aM] chApayaMtramAM bIbAne pakaDI rAkhatuM cela na. siM] vastra, kapaDuM [mAchalInI eka jAta ceha (ce) jI. [saM. vitA> prA. vimAM; mahAprANa tatva cela (-ya) strI. TI. (vahANa) (2) mIThA pANInI pAchaLathI AvyuM che.] citA, saraNa (maDadAM bALavA goThacelaka puM. bakaro, bekaDe vilI lAkaDAM chANAMnI mAMDaNa) celI strI, jie "celaka' + gu. "I' zrIpratyaya.] kAMIka cehala(-)ma, (cela(9)ma) jue "calama." tiraskAramAM) celI. (2) (lA.) kuzaLa karI cehAlaka vi. dUrathI saMbhaLAya tevo ghere svara. (saMgIta.) celakuM na. [ja "celo' + gu." "ka" svArthe ta. pra.]- ceLa (caM:vya) sI. caLa, khaMjavALa, valura. [ AvavI (3. kAramAM) celo [(2) (kAMIka vahAlamAM) chokaro pra.) utkaMThA thavI. * kADhavI (ra.a.) dAjha kADhavI. 0 thI celake ! [ja A celakuM.'] (kAMIka tiraskAramAM ela. (rU.pra.) mana thavuM, marajI thavI. * bhAMgavI (.pra.) InTane celamela . AnaMda bhega karI saMtoSa meLavavo. celo chuM. eka vanaspati. [onA samUha ceLiyuM (caeNLiyuM, juo celiyuM." calaNuM na. avasAna nimitte ekaThI thayelI maMDaLI, DAi- (eN) kri. vi. vi.] cakalAM vagerenA avAjanI jema cela(-) (cela(-)ma) na. jio phA. celama maranAranI cUMu (ce) na. bilADIne Tepa, phUga (eka evI vanaspati) pAchaLa 40me divase karavAmAM AvatI jamaNavAra (muslimomAM) ceka (ceka) . rivA.] e nAmanI eka ramata, cIco cela-megare DuM. aspaSTa+ juo megare.] eka vanaspati caMga (ceM gya) strI, khAvAnA kAmamAM na Ave tevI mAchalInI calita-LiyuM na. tAjavAnI cAmaDAnI TopalI, keLiyuM eka jAta tivuM, cApAcIpiyuM cilI strI, jio "celo' + gu. I" pratyaca.] zikhyA cagaTa (ceMgaTa) vi. [mara.] dhImuM, DhIluM. (2) kaMTALo Ape (bAvA-sAdhunI khAsa). ceca (eca) sI. [ravA.] bALakonI ramatanuM eka sAdhana, celuma (caMHma) ja celama." jaMgI (thAMbhalInI Toce khADAvALuM rAkhI enA beu cheDe cela-le ja (caeNle(I)-ja) strI. [aM paDakAra chokarA besI cakara cakara phare che.) [jAtane sAga celo chuM. [2.prA. cima, ruma-] bALaka. (2) ziSya eNcara (ce ) samI. jemAsAmAM UgI nIkaLate eka (bAvA sAdhune khAsa) veMca-paeNca (ceMca-paMca) na, ba.va. [ravA. kaccAM-baccAM ke-pa3 2010_04
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ 834 ceMcavA citya-capa caMcala (reMca) chuM. tIkama cetanya- ti ! [saM 13oti na. cetana svarUpa paramAtmA veMcara (ceMca) puM. [ravA.] cicaDo caitanya-tAdAgya na, si.] cetanasvarUpa paramAtmatatva sAthe ceMcI (cecI) jI. makAnanA mene cheDe ke chAparAnI ekarUpatA [jIvanazakti ApanAruM Toce jaDavAmAM AvatuM cAMcavALuM lAkaDuM. (2) soya rAkha- caitanyadAyaka vi. [saM.], caitanyadAyI vi. [sa, puM] vAnuM nAnuM gharuM caitanya-daSTi sI. [saM] sarvatra eka cetana tattava pavAyeluM veMcI (ce cI) sI. rivA.] garva, abhimAna, patarAjI. che tevA samajha kaeNziyasanesa" (u. je.) (2) AnAkAnI. (3) kri.vi. juo "caM-cAM." caitanya-dhArA strI. [saM] cetanAne pravAha, sTrIma oNpha caeNcUDe (eNcaDe) muM. rivA.1 jue haiM.' caitanya-nAza 5. [saM] zarIramAMthI cetanazakti dUra thavuM seMcuM (ce ce) na. [2vA.] jue "cI.' (2) kri. vi. e, jIvanazaktine nAza [karanAruM ja "cuM-cAM.' caitanya-pUjaka vi. [saM.) cetana tattvarUpa paramAtmAnI ArAdhanA cuM-ceM (ce-caeN), 0 paMce ( paMcaeN) na. [ravA.] pakSInA caitanyapUrNa vi. [saM] caitanyathI bhareluM, saMpUrNa cetanarUpa bolavAne avAja. (2) vyartha bakavAda. (3) patarAi, caitanya-prakSepa chuM. [saM] cetanAnuM ropaNa, 'imenezana'(saMdaram) garva. (4) jue "caM-cAM." caitanya-preraka vi. [saM.] cetana lAvI ApanAruM seMTa (caeNTaya) strI. A jakhama, charake caitanya-mata chuM. siM, na] zrIkRSNacaMtanya gaurAMga mahAprabhune cuMTA (ceMTA) strI. siM. zIrI-ne rvikAsa] moTI kIDI gaDiyA uSNava saMpradAya " [sacetana caeNTI (ceTI) zrI. si. jI - vikAsa] nAnI kIDI caitanyamaya vi. [saM] jIvazaktithI bhareluM, saMpUrNa rIte ceM()la (ceDa(-)la) na. jaMgalanuM caMla pakSI caitanya-mUrti chuM. [saM] caitanyasvarUpa paramAtmA ceDu(du) (caM du) . [saM. ;] ramavAne daDe. (2) caitanya-yuta vi. [4] sacetana, sajIva hAthIdAMtane lakheTo (ramavAne) catanya-vAda puM. [4] cetanasvarUpa paramAtmA tatva che e caMDaphala(La) na. eka jAtanuM phaLa mata-siddhAMta ceMDUla (cela) ja "caMDala.' caitanyavAdI vi. [sa, j] caitanyavAdamAM mAnanAruM zRMda (ce ghI strI, dagalabAjI, dago. (2) aprAmANikatA caitanya-vilAsa paM. [saM.] samagra jagata eka cetana-svarUpa caMdiyuM (caMdiyuM) vi. jie "caMda' +gu. "yuM ta. pra.] paramAtmAne khela che e [cetanAvasthA dago karanAruM, chetaranAruM caitanyAvasthA strI. siM. ciMtA + avasthA] jIvatA hovApaNuM, zRMdu (caMdu) jue "ceMDuM." caitanyAMza (caMtanyaza) . [saM. vai9 + aMza] cetanarUpa caeNpe (cepa) jue "eNreM.' paramAtmatattavane aMza ke bhAga. (2) vi. jemAM caitanyane ceMbaDI (ce baDI) strI. khetaramAM kApaNuM thaI gayA pachI aMza che tevuM, paramAtmAnA aMzavALuM javAra bAjarInA bacI gayelA kumaLA cheDa, cImaDI caitara puM. [saM. caitra, ava. tadabhava ja "citra." ceMpiyana jae "cempiyana." cetariyuM vi. [+ gu. IyuM te. pra.] caitra mAsamAM thatuM. cuMbara jue "cembara." (2) vi, na. mahuDAnuM phala ceMbale (cebalo) chuM. kadaMbanuM vRkSa caitasika vi. [saM. cittane lagatuM, cittanA saMbaMdhanuM, mAnasika eMbe (ce bhe) muM. [ravA.] ghATa. (2) raDAroLa puM. e nAmanuM eka pakSI cai ke.pra. rivA.) hAthIne jamaNI DAbI bAju vALatAM aittika li. (saM.1 cittane lagatuM, caitasika, mAnasika mahAvata kare che te avAja caitya na. [sa., pR.] jemAM stupa heya tevuM bauddha maMdira. (2) 8 ki. vi. [ravA. "caraDInuM pravAhI uccAraNa navA joDA jena derAsara. (3) sarvasAmAnya devAlaya. 4) pALiye, paheratAM avAja thAya che ema, navuM kApaDa phADatAM avAja smAraka staMbha thAya che ema caitya-gavAkSa chuM. [] madhyakAlanI bauddha guphAonA mahera cai ke puM. rivA. "caraDakA' -pravAhI uccAraNa) kApaDa vagere upara temaja sarvasAmAnya devAlayanAM zikharemAM upara cAMcaphADavAthI thato avAja. (2) (lA.) trAsa duHkha kAma vagerenI vALI ardha-golAkAra karavAmAM AvatI-AvelI gekhalAnI prabaLa lAgaNI. (3) dhrAsako ['caraDo.' AkRti, caitya-vAtAyana, caMdra-zAlA. (zipa.) cevA 5. jio "caraDavA,"-pravAhI uccAraNa.] jIo caitya-gRha na. [sa., 5, na.] stUpavALuM bauddha maMdira. (2) caitanya na. [saM.] cetanapaNuM, cetanA. (2) zakti, baLa, satva, nAnI bheTI derI tAkAta, "enaI." (3) jIva-tatva. (4) paM. baMgALanA 16 mI caityaparipATi(-) zrI. [saM] mukhya derAsarane pharate sadImAM thayelA gaurAMga mahAprabhu, kRSNacaitanya (parama kRSNabhakta, AvelAM nAnAM nAnAM caitya-maMdiromAM jaI kamavAra vaMdanA gAyiA vaSNava saMpradAyanA puraskAraka). (saMjJA.) karavAnI kriyA, (na.) caitanya (kendra) na. [saM.] jyAMthI cetana tatva vikAsa caitya-maMdira (-madira) na. [saM] juo "tya-gRha." thAya te biMdu caityathA puM. [saM.] e nAmanA eka gRha-yajJa ['sTena' caitanya-dhana vi, pR. si.) cetana tatvathI parNa-paramAtmatatva caitya-dhUpa chuM. [saM] smAraka-staMbha, pALi, khAMbhI, hIre 2010_04
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ caitya-lekha caitya-lekha puM. [saM.] bauddha jaina temaja anya dharma saMpradAyAnAM maMdiromAMnA te te utkIrNa lekha. (2) smRti-lekha, lekha, pALiyAnA lekha 835 caitya-vaMdana (-vandana) na. [saM.] derAsaramAM jaI karavAmAM AvatI vaMdana pUjana vagere kriyA. (jaina.) caityavAsI vi. [saM., puM.] derAsara ane emAM tIrthaMkarAnI mUrti hovI joiye evuM mAnanArA jaina phirakAnuM, derAvAsI. (jaina.) caitya-vihAra puM. [saM.] bauddha vihAra. (2) jaina derAsara caitya-vAtAyana na. [saM.] jue 'caitya-gavAkSa,' [hAya) caityasthAna na. [saM] pavitra tIrtharUpa jagyA (jyAM devAlA caitra puM. [saM.] pUname caMdra AkAzamAM citrA nakSatramAM Ave tevA cAMdra-mAsa, bhAratIya caitrAdi varSanA pahele ane kArtikADhi varSane chaThTho mahinA. (saMjJA.) caitraratha puM. [saM.] paurANika mAnyatA pramANe kubera bhaMDArIne himAlayamAM AvelA eka bagIcA. (saMjJA.) caitrI vi., strI. [saM.] caitra mahinAnI pUnama zarU thatuM caitrI vi. [saM.,puM.] caitra mahinAne lagatuM, caitra mahinAthI caiyuM na. khATalAnI kAthI ke dorI, khATalAnuM vANa caila na. [saM.] vastra, kapaDuM, lagaDuM celAjita na. [saMgrajI + maflana] mRgacarmanuM vastra OM'dhIra na. vAraMvAra pUchaDI halAvyA karatuM cakalInI jAtanuM [AkAra -phe caDha(-)vuM (rU, pra.) saMbaMdha baMdhAvA] smAraka-ceka (cokaDaya) zrI.[ja ceAkaDI.' enuM lAdhava] ceAkaDInA cAkaDAM (cAkaDAM) na., ba. va. [jue 'cAkaDuM.'] cAra cAratA samudAya. (ra) kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM cAkaDiyuM (caeNAkaDiyuM) vi. [jae 'ceAkaDI' + gu. iyuM' ta. pra.] ceAkaDI-ceAkaDIvALuM, ceAkaDI bhAtanuM. (2) cAranA samudAyavALuM, ceAkiyuM. (3) na. cAkaDI bhAtanuM strIonuM eka oDhaNuM cAkaDI (cAkaDI) strI. [jue cAka '+gu, 'huM' svArthe + 'I' pratyaya.] ekabIjI lITI ekabIjIne kATakhUNe cheDe ane cAra cheDA cArakhUNe hoya tevI AkRti. (2) cesa ke laMbaceAsa ghATanuM khALa AgaLa vALI lIdheluM pALa-vALuM eThuM bAMdhakAma. (3) cAra yugeAnA samudAya. (4) cAra vyaktionA samudAya. (5) cAra rastA maLatA haiya tevuM sthAna. (6) jue 'ceAkaTa.' [. kADhavI (. pra.) ceAkaDInA AkAra karavA. 7 pADavI (rU. pra.) nApAsa thavuM. eka pakSI OM; 'cAra'nA artha mAtra; jemake cA' (cA) vi. [saM. suk> prA. batAvatA zabda samAsanA prathama pada tarIke ceAgama, ce-tarapha, ceA-diza vagere] cAra '' cAra puM., zrI. icchA, bhAva, abhaLakheA. (2) khaMta, hAMza ceAIla (-) strI. halakA prakAranI ane bhInI jamIna cAka (coka) puM. [saM. vastu > prA. ra3] cAranA samUha (ghaDiyAmAM), (2) makAnamAM jemAM cAre bAjuthI avAya tevA khulleA ke DhAMkelA cA-khUNiyA bhAga. (3) jyAM be ke bethI vadhu mArga maLatA hoya tevA bhU-bhAga, cakaleA, cauDhuM. (4) e sIdhI lITI eka bIjIne kATakhUNe kApe tevI AkRti--sAthiyA vagerenI. [. pUravA (rU.pra.) sAthiyA vagere citarAmaNa karavAM. (ra) maMgaLa kArya karavuM. (3) zekhacallI jevA vicAra karavA] cekara jue 'cAMka.' [para akSaro karavA vaparAtI) cAka huM. [aM.] sApha karelI khaDI (kALAM pATiyAM vagere ceAkaTa (cokatha) strI, [saM. vuja-paTTI> prA. pa-maTTI] _2010_04 gaMjIphAnAM pAnAMmAMnI cAre bAju khuNA Ave tevI eka bhAta cAka(-ga)ThuM (coka(-ga)ThuM) na. [saM. catA- >= prA. 21TUna-] cAra lAkaDAMnI mAMDaNI, nAnI meATI 'kreima,'kaeNbineTa' (da.khA.). (ra) banAvaTI dAMtanI mAMDhaNI, 'Dencara.' (3) (lA.) ceAka, cakalA, coDhuM. [. besavuM (-baeNsanuM) (rU. pra.) baMdhabesatI vAta thavI (2) varakanyAnuM sagapaNa gAThavAyuM. (3) cejanAnI siddhi maLavI. * khesADhavuM (-bheMsADavuM) (rU. pra.) baMdha-besatuM karavuM. (2) varakanyAnuM sagapaNa goThavavuM. * khesI javuM (-maeNsI-) (rU. pra.) yuktisara baMdha-besatuM thayuM. coka(-4)sa OM mUkavI (rU. pra.) gerahAjarI pUravI. (ra) nApAsa karazuM. (3) rada karavuM] ceAkaDI-dAra vi. [+phA. pratyaya,] ceAkaDI bhAtanuM ceAkaDuM (cAkaDuM) na. [saM, tu -> prA. caNDakama-] cAra kaDIovALuM gheADAnA meAMmAM paherAvAtuM sAdhana, lagAmanA lekhaMDanI kaDIovALA bhAga. (ra) kAnanuM eka dhareNuM. (3) (lA.) dAMtanuM anAveluM cekaThuM. [mATe cekaDuM (ph. pra.) tadna kAmAM, (2) mUrkha] cAkaDA (cAkaDo) puM. [jae 'ceAkaDI.'] (tucchakAramAM) kheDhuM hAvAnI nizAnI ke kathana cAkanI (cokanI) strI. [jue cekanA vikAsa.] cAra dAMtAvALuM kAMTA vagere levAnuM tathA jhI TavAnuM khetInuM eka sAdhana ceAka-prabaMdha (caeNka-prabandha)puM. [jue ceAkaDai' + saM] ceAkanA AkAramAM akSara ge|ThavAyA hoya tevuM eka citrakAvya. (kAvya.) cAka-baMdha (coka-anya) puM. [ja ceAka''+saM.] jue AAka-prabaMdha.'. (2) meDhI ceAkaDInuM eka bharatakAma cA-kala (cA-kala) vi. [jue ce' + saM. 8I],-liyuM (cAkaliyuM) vi. [jue 'cokala' + gu, iyuM. svArthe ta. pra.] cAra mAtrAvALuM, catuSkala. (piM.) cokale puM, khasakhasane DeDavA. (2) chAla cokaleTa srI, [aM. cokaleTa] khArI bAraNAM vagere lAkaDakAma upara lagAvavAmAM AvatA cIkaNA telavALA lAla lIle vagere raMga. (2) pIparaminTanA prakAranI khAvAnI eka gaLI vAnagI cola na. dArUDI nAmanI vanaspatinuM mULiyuM cokaTI (coka-) strI. [saM. vatu miA prA. vaDavAviTTamA] nAnA cakale, nAnuM coduM ke cAka cokavuM jue 'cAMkavuM.' cAkAnuM bhAve, kri. cADhAvavuM pre., sa.kri. cokazI (cAkathI) jue 'ceAkasI.' coka(-7)sa (caeN ka(-5)sa) kri. vi. nakkI, jarUra, nizcita rIte (2) vi. amuka nizcita, jene vize khAtarI che tevuM. (3)
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ cokasAI 836 cokhaDuM khAtarI karI kAma karanAruM, kAbela, nipuNa. (4) sAvadhAna, dAranuM kArya, rakhevALI, rena." (5) mIThAI taiyAra karatA sAvaceta. (5) bhUla vinAnuM, "ekayureTa' ThAravAnuM jokhaMDanuM cerasa ke laMbacorasa vAsaNa, [ karavI cokasAI (cokasAI) jI. [jae "cekasa + gu. "AI' (rU. pra.) dekhabhALa rAkhavI. e laI javuM (Diye-), ta. pra.] ekasapaNuM, khabaradArI, "ekayurasI' 0 para laI javuM (rU. pra.) piolIsa-thANe phariyAda karavI. cokasI-zI) (cokasI,zI)yuM. [ja e "cekasa'+gu. I' 0 bAMdhavI (rU.pra.) tAvIja ke mAdaLiyuM bAMdhavuM. 0 bharavI, ta5.1 (lA) sonA cAMdI vagerenI kasoTI karI enI kiMmata 0 rAkhavI (u. pra.) rakhevALI karavI, dekhabhALa rAkhavI AMkanAre vepArI. (2) hisAbe tapAsanAra vyakti, "eDi- cokIdAra (cekI-) . [+ phA. pratyaya] cAkiyAta, rakhevALa Tara' (na. mA.) cokIdArI (cekI-) strI [ + phA. pratyaya] rakhevALI cokasI (cokasI) sI. [o cokasa' + gu. I' strIma- cokIpahere (cephI pero) pR. [ + juo pahere."] cekI tyaya.] e "cokasAI." (2) kALajI, saMbhALa. (3) upara sajAga rahI cAlyA karavuM e. [-rAmAM mUkavuM (rU. pra.) parIkSA, pArakhuM khasI na zake te rIte kabajAmAM rAkhavuM- AropIne. 0 rAkhave cokA-dharma (cakA- kuM. [jae "ke"+saM] rAInA (rU. pra) purI takedArI rAkhavI] [esTerika' cikA jevA khAna-pAnanA niyamenA bAhya AcAra mAtramAM cokulI (ce kulIstrI. tArA jevI nizAnI, phudaDI (), ja samAI rahelo dharma ane AcAra coke (ceko) chuM. [saM. catu->prA. rAma-] cArane cokApe (ka) puM. jugAra ramatI veLA be pAsA pheMkatAM samUha. (2) cAra dANAvALuM gaMjIphAnuM pAnuM, ce. (3) eka pAsAmAM cAra dANuM ane bIjA pAsAmAM khAlI paDe maratIveLA hiMduomAM dardIne jamIna upara levA gAyanA evI bAjI [Ave che te kriyA chANathI karavAmAM AvatuM laMbacorasa ghATanuM lIMpaNa. (4) cokAra (kAre) muM. meharamamAM kAMDAM vatI chAtI TavAmAM bhajana karatI veLA vaiSNavane tyAM ke maMdiramAM pAtaLa mUkavAnA cokAvavuM, cokAvuM juo cokavuM'mAM. sthAne prathamathI ane bhejana karyA pachI pAtaLa dara karI cokA-vRtti (cakA-) . [ja e "coka' + saM.] saMkucita karavAmAM AvatuM chANa thA mATI ke ekalA pANInuM patanuM, vADAbaMdhI, cokA-dharma brAhmaNa vagere ucca varNane tyAM thatuM e prakAranuM patanuM. cokiyA (cokiya) . jio "coka + gu. IyuM' ta..] (5) (lA) alaga karelI jagyA ke viSaya. [kA para levuM gADAmAM ke rathamAM jaDelA cAra baLada ke cAra ghaDAmAMnA (rU. pra.) maraNa-pathArIe suvADavuM. -kA pATalA karavA AgalA bemAMnA pratyeka (2. pra.) keI kAmamAMthI paravAravuM. jethI UThavuM (rU. pra.) cokiyA(ta) (ce kiyATa, ta) chuM. [jAo "cAkI" dvArA.]. kALanA meDhAmAMthI bacI javuM. ke na(-naMkhAvuM (rU. pra.) cAkI karanAra mANasa, rakhevALa maravA suvuM. ke nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) maraNa pAmela cokiyATI-tI) (cokiyATI,-tI) vi. [+]. "I' ta...] cokAmAM suvaDAvavuM. ke 5havuM (rU. pra) maravAnI taiyArI cokiyATane lagatuM karavI. -ke levuM (rU. pra.) ke nAkhavuM. 0 kara (rU. pra) cokiyATI-tIra (cekiyATI,-to) strI. + gu. "I' ta.pra.] maranArane suvADavAnI jagyAe gAyanuM chANa lIMpavuM. 0 de, cekiyATapaNuM, rakhevALuM. (2) (lA.) na. dANa, jakAta 0 vALo (rU. pra.) kAma bagADavuM] cokiyATuM (cekiyATuM, na. [ + gu. 'uM' ta.pra.] cekiyATapaNuM, cokaleTa juo "cekaleTa.' rakhevALuM. (2) cakI karavAnuM mahenatANuM cokkasa (cekasa) e "cokasa.' cokiyAta (cokiyAta) jao acAkiyATa." coko che. [ja e "cakA.'] ja ce (2).' cokiyAtA-2 (cokiyAtI) jue cAkiyATI." cokakhA( khA)I jue "ce khAI.' cokiyAruM (cekeiyA) na. jio "cakI' dvArA] cekIdArane cokhA-beluM juo 'cokhA-beluM.' rahevAnuM sthAna, (2) savAminArAyaNa saMpradAyanAM maMdiramAM cokhuM jue "cAkhuM." praveza karatAM Avato pahelo cAka (jyAM hanumAna ane cokakhuM-caTa ja cokhuM-caTa." gaNezanI beu bAja mUrti hoya che.) cokakhuM-caNa(traNa)ka ja "cAkhuM caNa(traNa)ka." cokiyuM (kiyuM) vi. jio "cAka' + gu. "yuM' ta. pra.] cokakhuMpha la ja e cekhuM-phUla." cAra baLada ke cheDA joDelA hoya tevuM. (2) na. baLada cokhaTi(hi)yA(ta) vi. jio " khuM" dvArA.] UMcA ghoDAnI bevaDI reDamAMnI AgalI jeDanuM bevaDiyuM thresaruM vargane leka sparza kare tevuM ke tareluM. (3) kesa kheMcavA baLadanA gaLAmAM nAkhavAmAM cokhaDiliyA-ve puM, ba. va. jio "cAkha8i-li)yuM' AvatuM bevaDiyuM dhoMsaruM. (4) cAra baLada ke dheDA joDeluM vAhana + 'vaDA.'] AbhaDacheTa bahu pALatAM hoIe ema batAvavuM e cIkI (cakI) sI. siM, vAiI>prA. vavAmAM] cAra- cokhaDi(li)yuM vi. [o " khuM' dvArA.] sparza sparzamAM bAjavALI koI paNa racanA. (2) cAra pAyAnI besaNI, daDha rIte mAnanAruM, "myuriTana." (2) (lA.) cokhAIne sTala.' (3) cekamAMnuM polIsa-thANuM ke jakAtI thANuM, daMbha karanAra e uparathI game te rAjamArga upara jaMgalanA raste rakhevALI cokhaDuM (cakhaDuM) na, jio 2' dvArA.1 ekabIjothI karanAruM rakhevALa ke cekIdAranuM thANuM. (4) (lA.) cakI- saMkaLAyelAM cAra sagAM ekabIjAMnA rakharakhopAMnI najare 2010_04
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ copa 83 cogaDe vara-kanyAonA sagapaNa kare e prakAra (ADakatarI rItane co-khUNiyuM (ce-khaNiyuM) vi. [ e "ce ' + "kha " sATAMne prakAra) [ja cakhAI." + gu. "IyuM' ta. pra.] cAra khUNAvALuM cAkhaNa, khaMDuM cokhapa (cAkhaya) zrI. jio " khuM + gu, "pa" ta. pra] co-khUNI (ce-khUNa) vi. jio "khUNuM guI' cokharo (cekhare)yuM. [ja "cA-' dvArA.] cAra kaDIne ta, pra.] juo "cA-khaNiyuM." eka gAnaprabaMdha (vrajabhASAmAM thayela che). (2) (lA) co-khUMTa (ce-khUTa) kri.vi. jio " + bUTa.] khuzAlIne ugAra cAre khUNAnAM nizAne samAvI laIne cokhaliyA-ta) juo "zekhaDiyAta.' canTuM vi. jio "kheTa' + gu. "uM' ta. pra.] cAre cokhaliyA-beThA jao "khaDiyA-veDA." khUNAnAM nizAne vacce AveluM cokhaliyuM vi. [ja e cakhaluM'. "iyu' svArthe ta, pra] cokha 5. DAMgara sALa vagerene khAMDI ke mazInamAMthI utarI jao "khaDiyuM,' "yuriTana' (nA. da.) dUra karAtAM bacelo dANo (sAmAnya rIte cAkhA" ema ba.va. cokhaluM vi. [o " khuM' + apa. 3ae >> gu. aluM' maga, [cAra cokhA chaMTAvA (-chaTTAvA) (rU.pra.) lagna thavAM. ta. pra.zekhAIne daMbha karanAruM, cokhaliyuM -khA caDhA(-)vavA u.pra.) khuzAmata karavI. khA cAMpavA cokhavaTa (-Taya) strI. [ja cAkhuM ' + gu. "vaTa' ta.ka.], (rU.pra.) mApa ke tAga kADhavo. khAM caDha()vA (rU. pra.) cokhavADuM na. [o "cokhuM" dvArA.] cokhAI. (2) AzIrvAda devo. A nA(nAkhavA (rU.pra.) sImaMta karavuM. (lA.) spaSTatA, khulAse (2) nAtaruM karavuM. -khA bAphavA (rU.pra.) maraNa pAchaLa bAramAnuM cokhaluM (cekhaLuMna. jio "cA-' dvAra.] AjubAju jamaNa ApavuM. khA bheLI iyaLa (rU.pra.) sArA sAthe AvelAM gAmaDAMono samUha kAMIka narasuM paNa khA maga caDI(-) rahevA (-2vA) co-khaMTha (-kharDa) vi. [saM. vatuae >prA.vAvavuM] cAre (rU.pra.) taiyArI thaI javI. -khA maga bhaLI javA (rU.pra.) khaMDane AvarI letuM, cokhaMDuM mAMgalika kAma pUrNa thayuM. A mukavA (rU.pra.) nimaMtraNa co-khaMDuM (cokhaDuM) vi. [sa, ratuNavaSyava>prA. vaDavavaMDhama-). karavuM. A veravA (rU.pra.) lAMca ApavI. (2) jALa cAra khaMDavALuM, samacArasa, cAra khUNAvALuM, cekhaNiyuM pAtharavI (dagAthI kabaje karavA)]. cokhA(khA)I strI. jio cokhuM+ gu. "AI' ta. cokhA(khA)I juo "cokhAI' pra.] cakhApaNuM, svacchatA. (2) zuddhi, pavitratA. (3) cokhA ( khA)-beluM vi. [ jAo " khu( muM)' (lA.) svabhAvanI nirmaLatA, nikhAlasapaNuM + "bolavuM' + gu. "u" pra.] ca khuM kahenAruM cokhAnI strI. e nAmanuM eka bhAtIgara kApaDa cokhuM-khuM) vi. [saM. vokSa- prA. vovevama-] svaccha, cokhA pATiyA pu. [o "ca + pITavuM' +gu. "chayuM sApha. (2) bheLa vinAnuM, nikhAlasa. (3) kapAta nIkaLI ka. pra.] DAMgara sALa vagere khAMDavAne dhaMdhe karanArI jAtane gayA pachI bAkI vadheluM, "neTa." (4) (lA.) prAmANika mANasa, gele (5) bulekhulluM, udhADuM, spaSTa. (6) bhUlacUka vinAnuM, cokhA-pUra vi. [jao "cekho' + pUravuM.'] eka cekhAnA (7) svarachatApUrvaka banAveluM-koInuM aDeluM nahi tevuM. mApa ke vajana jeTaluM [jeTaluM (8) bagADa ke kacarA vinAnuM. (9)goTALA vinAnuM. [0 karavuM cokhAbhAra vi. jio " cikho' + saM.] eka cekhAnA vajana (u.pra.) guMcavADo na rahe tevuM karavuM. 0 rahevuM (2vuM) cokhA vi. [ja " khuM' dvAra.] uraca varganA loka (rU.pra.) alipta rahevuM. 0 kahevuM (-kevuM) (rU.pra.) sAcI sparza karI zake tevuM svaccha. (2) eThuM na gaNAya tevuM vAta kahI nAkhavI]. [tadana sApha cokhAlavuM sa ke. jio " khuM' dvArA.] cakhuM karavuM, cokhuM-khuM-caTa vi. [ + ravA.] khullekhulluM, taddana spaSTa, sApha karavuM. (2) (bhAjana karI) mAM sApha karavuM. (3) (lA) cokhuM(khuM caNa(@A)ka vi. [+ ravA.] tadana sApha, kastara spaSTapaNe vyakta karavuM. cokhAlavuM karmaNi, kra. vinAnuM cokhAvavuM sa, ji. [ja e " khuM' dvArA.) ja e "cAkhAlavuM. cokhuM-jakhuM)-kala vi. [+jue "kUla.'] kulanA jevuM svaccha cokhAvALuM karmaNi, kri. cogaTha (-gaDhaya) sI. jio - + saM. kuM.) cokhA-vA vi. kri. vi. [ja A cekho + "vA aMtaradarzaka prA. 4i dvArA] cAra hAMsavALI gAMTha, (2) cAra vAMsaDAnI avyaya] cokhA jeTaluM dUra. (2) cokhA jeTalA mApanuM, ke cAra sAMThAnI mAMDaNI. (3) kuMbhAranuM eka sAdhana, cegaThI. cikhA-para (4) (lA.) lagnanI gAMTha (je kadI na chUTe tevI gaNAI che.) cekhAvAvuM ja e "cokhAva'mAM. cogaThI (ce-gaThI) strI. [jae "gaTha' + gu. "I' svArthe cokhALavuM sakri jio " khuM" dvArA] jAo "khAlavuM." ta,pra.] jao cegaTha(3). cokhALavuM karmaNi, kiM. [AgrahI gayuM ja "ekaThuM.' [cAre bAja, cAre dizAe cokhALavuM? vi. jio cokhuM' dvArA] cakhAI pALavAnuM cogaTha(-2)dama (cAgaDa(-2)damya) kri vi. phi. ceAgarda] cokhALavuM ja 'cokhALavuMmAM. cogaDe-pAMcaDe (cogaDe-) kri.vi. jio cagaDo' + pAMca co-khUNa (cokhaNa) vi. jio ' + khaNu > saM = 45.] + gu.e trI, vi. beune.](lA.) maphata, vagara paise jo] cAra khUNAvALuM, cAkhaNiyuM. (2). vi. cAre khUNe coga (ga) . jio "ca-' + bagaDe-tragaDanA 2010_04
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ co-gaDha sAda 'gaDA,'] cAranA aMka '4' co-gaDha(cAgaDhatha) strI. vIMTInuM paDeluM AMgaLImAMnuM nizAna, veDha cogaNuM (cA-gaNyuM) vi. saM. catudyi->prA. calaghuna niyama-] cAragaNuM, cegaNuM cogama (cA-gamya) kri.vi. [jue 'ceA-1' + gama' dizAsUcaka zabda], "mAM (cogamAM) kri.kri. [+]. 'sA. vi.nA arthanA pra.] cAre bAju, cAre tarapha, cAtararka, cAmera cogaradama (cogara-6) jaA 'ceAgaDadama,' cogaNAM (cAgalAM) na., kha.va. [jue cA- 'dvArA.] sAthi cAmAMnI ADI ane UbhI lITI cogAna (cogAna) na. [kA, cajJAn] nAnuM meTuM gAma ke nagaramAMnuM yA najIkanuM bAMdheluM medAna cogAniyuM (cAgAniyuM) vi. [jue 'ceAgAna' + gu. 'iyuM' ta.pra.] cAgAnamAM chUTuM karatuM ke mUkI dIdheluM cogA(-gA) (cogA,-ge) puM. [jue cekA, '] gaMjIphAnuM cAkAnuM pattu co-DhiyuM (cA-ghADayuM) na. [saM, tu fz-> prA. pavattithama-] cAra ghaDInA samaya, (2) cAra cAra ghaDIne aMte (pUrvakAlamAM) vagADavAmAM AvatuM nagArA-vAdya. (3) divasa ane rAtanA dADha dADha kalAkanA aMtaranuM samaya-mApana (divasanAM ATha e ja kramabhede rAtanAM AThe; amuka mAMgalika, amuka amAMgalika). (jaina). [cAM jayAM (rU.pra.) muhUtaeN vItI javuM. yAM vAmaLAM (rU.pra.) meta najIka AvavuM] colA (cApale) puM. gAmaDAnA eka adhikArI. (2) nAtanA paTela [rItanA khAsa prakAranA aMgarakhA codhA puM. [tu. ceAdhA] mughala jamAnAmAM paherAtA muslima covA puM. laDavA (strInI melI jivAI upara jIvanArA) coruM na. lIluM phUla coco huM. e nAmane eka vele coja (-jaya) strI. [saM. jova> prA. copna na ] prazna, pRcchA. (2) dalIla. (3) tarka, buddhinI mAtA. (4) TApaTIpa cojavuM sa.kri. [jue ceAja,'nA. dhA.] zeAdhavuM, geAtavuM kheALavuM. cojAvuM karmaNi, kri. conavaluM ke, sakri cojAve (caeNjAve!) puM. [jue cA-1' + 'jAvA' (deza).) (jAvA sumAtrA taraphathI AvatA hatA tethI) elacarcA taja laviMga ane jAcaLa e tenA cojAI vi. [jue coja' + gu. 'ALuM' ta.pra.] cojavALuM coTa. (8) zrI [jae 'coTavuM.'] ceTanuM e, vAnI asara 43. coTa zrI. [hi.] prabaLa athaDAmaNa, tIkSNa AdhAta. (2) (lA.) dAva, lAga. (3) nizAna. (4) maDha (melI vidyAthI nakhAtI.). [ . AvavI (rU.pra.) vAgavuM, lAgavuM. * mAravI (rU.pra.) jhapaTamAM levuM. * lAgavI (rU.pra.) maMtrataMtranI asara thavI. (2) hetu siddha thave.] [talavAra coTaDI strI, [jae 'ceTaDuM' + gu. 'I' zrIpratyaya.] (lA.) coTaDuM vi[jue 'coTaO' + gu. 'OM' svArthe ta...] coTI rahe evuM, coTaDaka. (2) (lA.) na. garbhadhAraNa (tiraskAramAM) coTaDuM-ka na. [+zuka' svArthe ta.pra.] (lA.) garbha, humela _2010_04 coTI-hAra coTaDUka ja 'coTaDuM.' coTaNiyuM vi. [jue 'hoTaluM' + gu. 'aNu' rR.pra. + yuM' ta.pra.] coTI paDanA dariyuM. (2) na. vaLagI paDavAnI kriyA, lapa coTaNuM" na. [jue 'coTavuM + gu. 'aNuM' kriyAvAcaka rR.pra.] coTavAnI kriyA. (2) coTI paDAya tevA kAdavavALI jagyA. (3) corelI vastu coTa'nai vi. [jue kR pra.] coTI paDe tevuM. coTadAra vi. [jae tArkaDuM. (2) (lA.) asarakAraka coTalA-khata na. [juA 'coTale|' + 'khata.'] (UtaratA vargamAM) patnIne gIrA mUkavAne dastAveja coTalI zrI. [ke prA. roTTI, + gu. 'la' (> apa. 3) svArthe ta.pra.] puruSanA mAthAnA pAchale mathALe vadhArelA vALa, zikhA. (ra) nALiyera vagerenA enA jeve aNIdAra bhAga [.UbhI thaI jAya tevuM (rU.pra.) khUba tIkhuM ke khATuM, (ra) Azcarya upajAve tevuM. pakaDavI (rU.pra.) sarkAmAM levuM, pakaDamAM levuM. * maMtarathI (-mantaravI) (3.pra.) dAvapecamAM levuM. (2) chetaravuM. . laI levI(-lai-) (rU.pra.) sAmAvALAne pAche| pADavA, . hAthamAM AvavI (. pra.) sAmAnI rahasya-vAta jANI levI. (ra) dAvamAM sapaDAvavuM. bhUtanI coTalI (rU.pra.) muzkelIthI maLanArI vastu ke vAta] coTale puM. [jue 'cATalI., A gu. 'e' ta. pra. thI] strInA mAthAnA vadhArelA vALanA jhUDA, veNI. (2) bairAnAM pagarakhAmAMnA AgaLanA meranI DAka jevA bhAga. (3) (lA.) nArI, zrI (tirakAramAM) coTavuM sa. kri. de. prA. vahaTTa lIna, magna] vaLagavuM, bAjhavuM, cITakI paDavuM. (2) (lA.) nukasAnamAM AvI paDayuM. bhU kR.mAM kartari prayAga). coTAluM karmaNi, kri. coTADavuM che., sa. ki. coTApha vi. [ju 'ceTanuM' dvArA.] (lA) ghAyala thayeluM coTADavuM coTAluM jue 'ceTavuM'mAM, [mAnA lADu coTiyA lADu puM., kha. va. [jue ceTarjI' + 'lADu.'] coTiyuM na. [jue 'cATavuM'dvArA.] hAthamAM pULA laI zakAya teTaluM ghAsa, (2) bhArI bAMdhavAnI kAraDI. (3) lasakhasatuM cUramuM (ghauMnA lADu mATenA chUTA bhUkA) ceAMcoTiyA puM. [jae 'cArTiyu.'] (lA.) rAMDhavAnA TukaDA, jADA 'coTavuM' + gu. 'aNuM' ka vAcaka (2) cIkaNuM, kAdavavALuM coTaOM' + phA. pratyaya] coTavALuM, kAraDAnA TukaDA coTI jI. [de. prA. roiimA] ceATalI, riAkhA. (2) ceTalA. (3) nALiyera vagerenI ceTalI. (4) pakSInA mAthA uparanI kalagI, (pa) pahADa ke DuMgaranI Toca, zikhara. (6) (lA.) maraNa pachInI uThamaNAnI kriyA. [. karavI (ra. pra.) ceTalI ke ceTalA gaMthavAM. . hAthamAM AvavI (6. pra.) jue ceTalI hAthamAM AvavI.' rITI jAya caiTI na jAya (rU pra.) muslimeAmAM reTalA-roTalI bIjAne apAya, paraMtu dIkarI kAkAnA dIkarAne ja paraNe] coTIdAra vi. juie 'ceTI' + phA. pratyaya.] ceTalIvALuM.
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ cothala 8 cothI (2) (lA.) zaMku AkAranuM cAre tarapha coTIlo chuM. madhya saurASTramAM e nAmane eTIlA gAma najIkana cotarIsa(-za) ja "cotrIsa." DuMgara. (saMjJA.) [cArI karavAnI Adata cotarI(-za)muM juo "trIsa-nuM." codAI sI. jio "coa' + gu. AI' ta. pra.] laTAI, cotarI sAM(zAM) jao "trIsa." coduM vi. [jao saM. vora + gu. 'huM svArthe ta. pra. =cAraTuM'- cotarI(zA) jAo trIsa." "calaTuM - enuM uccAraNa-lAdhava corI karavAnI AdatavALuM, cotare (cetA) . [phA. catara] jamInanI sapATIthI elaTuM. (2) (lA) dagalabAja UMcI bAMdhelA besaNI, cabatare, meTo oTalo (eka coTa (ceDatha) zrI. [de. prA. voTTa-DAMkhaLI phaLa pAMdaDAM vagerenuM paNa hoya ke jhADanA thaDane pharate bAMdhelo paNa hoca). baMdhana" na.] (lA) caDe, khaka, vastuone jaththo. co-tArI (-) vi. strI. [ja "-tAruM' + gu. I? [ enuM coTa (eDanuM ceDa) (rU. pra.) najIvI vAtane meTuM strI pratyaya.] jemAM cAra tAra paDayA hoya tevI cAsaNI. (2) svarUpa, 0.baLavuM (rU. pra.) pAyamAla thavuM cekaDIvALA vaNataranuM cAra tAravALuM kApaDa coDa(-)(ceDa(-8)NuM) ne. jio "zeDa(-2)vuM + gu. co-taruM (eNne) vi. jio "-' + "tAra' + gu. "u" aNuM' kR pra.] coDavAnuM kAma. (2) caDavAne te te cAMdalo ta. pra.] cAra tAra (rA)vALuM. (2) na. cAra tAranA TIlaDI vagere padArtha. (3) arIso, khApa vaNATavALuM kApaDa. (3) cAra tAravALuM vAgha covavuM sakri. aDadhuM pAkathA-raMdhAyA pachI ene palaTAvI co-tAra (ce) chuM. [jue "cA-tAruM.'] (cAra tArane) taMbu ke halAvI vadhu pakavavuM (TalI caDavavI, dALa caDavavI). co-tAla (ce) . [jae "'-' + saM] saMgItane 12 codavAvuM karmaNi, kri. mAtrAno eka tAla. (saMgIta.. [(gAna) coTa(-4)6 (ceDa(-2)vuM) sa. kri. caTADavuM, cipakAvavuM, vaLa- co-taluM (ce-) vi. [ + gu, "uM'ta. pra.) tAlathI gavAtuM gADavuM. (2) jaDavuM, besADavuM. (3) (lA.) sparza thAya ema co-tAla (ce-) pR. [+ gu. "e" puM, pra.] juo -tAla" mAravuM. () mAnasika asara thAya ema kahevuM. coTa(dA) cotrIsa(za) vi. [saM. vahunnarAta >prA. vasatIta., "trIsanA (cADA(-jA)nuM) karmaNi, kri. coTA(brA)vavuM (coDA(hA)vavuM) sAdA] trIsa ane cAranI saMkhyAnuM siMkhyAe pahoMcela che., sa. kiM. cotrIsa(-)-muM vi. [+gu. "muM ta. pra.) trIsanI codA(-DhA)I' (ceDA(-)4) strI. jio "oDa(-)="+ cotrIsa(zA) na., ba. va. [+ gu. "uM' ta. pra.] cotrIsa gu. "AI' ku. pra.) eDavAnI kriyA, (2)cADavAnuM mahenatANuM ghaDi-pADe [duSkALa coI* ( DAI) strI. jio "ceDuM' + gu. AI' ta. cotrIsa-) che. jio "trIsa."] saM. 1934 mAM paDelo pra.] pahoLAI, vistAra cotha (cezya) strI. [saM. caturthI prA. varasthI] hiMdu mahinAnA coTa (DhA)Na(caDA(-DhA)Na)na. jio "cADA(-8)vaM' + ga. pakhavADiyAnI cothI tithi. (2) dezanI Upajane cothA 'aNa" kuma.] ceDavAmAM Avelo padArtha (vadhArAne kAgaLa bhAga levAto evI khaMDiyA rAjAe cUkavavAnI khaMDaNI, vagere) jio caDAI , thAI. (3) kahalAnA pakhiyArAne nAno bhAga, cothiyuM cohANa (cauhANa) na. [juo "coDuM + gu. ANa" ta..] cotha-garAsiyA (cezya-) puM[+juo 'garAsiyo.] bhAga cohA-pATa (ra) zrI. e nAmanI eka ramata levAnI zarate kheDUtane kheDavA ApI denAra jamInadAra. (2) uche. coDha(DhA)vavuM, coTa(drA)vuM (cauDA(-4)-) jAo "cADamAM. raMga ane zikharanI vacce AvelA maMdiranA zikharano bhAga coDI(-DhI-phATa (caDI()) vi., pR. [jao "cADa(-4)nuM. cothaDuM,-luM (cethaDuM,-luM). [ + gu. 'DuM-'luM svArthe ta. pra.] gu. "I' saM. bha. kuphADavuM] (DavAnuM ane phADavAnuM cothA bhAga kAma karato hoI tiraskAramAM) sutAra [bahu rUDha nathI. cothAI (cothAI) jI. jio "cothuM' + gu. "AI' ta. coDuM (ce DuM) vi. [hi. coDo] pahoLa, vistRta (A zabda pra.] cotho bhAga, cothiyuM. (2) juo "cetha(2)." coDe, 0 dhADha ki. vi. chaDe coka, jAhera rIte, khule-khUhalA cothiyuM (cothiyuM) vi. [ja "cAyuM' + gu. "iyuM? ta. pra.] coDe (ceDa) . [jae "caDa."] (lA.) ja "DI" cothA divase AvatuM. (2) na. cotho bhAga. (3) marela coDhaNuM (caMDhaNuM) e "caDazuM." bALaka pAchaLa karavAmAM AvatuM cothA divasanuM kAraja. (4) coDhavuM (caMDhavuM) e "cADavuM." jao "ceAtha(3)." caDhAI (ceDhAi) juo "cADAI. cothiye (thiye) . [ja e "cAdhiyuM.'] (lA) cothe caDhAvavuM, coDhAvuM (caoNhA-) jao caDa(-)mAM. cothA divase Avate tAva (2) gudAmaithuna karAvanAre puruSa co-hALiyuM (ce-) na. jio + "rALa' + gu. "i' thI (cothI) jI. [sa. catuIi > prA. variyA-] cothA ta. pra.] jemAM cAra DhALa (palaTA letI kaDIone te te divasa. (svataMtra rIte A zabda rUDha nathI, paraMtu) maMtaravI samUha) hoya tevuM stavana. jene.) (-mantaravI) (rU. pra.) (hiMdu lagna vidhimAM lagnane cothe divase cANa (caNakuM) vi. cAgaluM, cabAvaluM [bAja, cogama dhruvadarzana vagere kriyA-tutha-jAma thaI jAya pachI ja varaco-tarapha (-) kri. vi. jio "ca.1 + "tarapha ] cAre kanyA zArIrika saMbaMdha karI zakatAM e uparathI sarIsaMbhoga cotaraphI () vi. [+gu. I' ta. pra.] cAre bAjunuM, karavo. (2) sRSTi viruddha maithuna karavuM] 2010_04
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ cothI-pUjana 840 copaNa cothI-pUjana (cethI-) na. [+ sa.] (lA) gudA maithuna -pakha, e (-) ki. vi. [saM. catuSpakSa> prA. varappaNa cothuM (eNvuM vi. [saM. ghaturtha-> prA. vadha-] cAranI + gu. e sA. vi. ma. (ja. gu. cAre bAju, cotarapha saMkhyAe pahoMceluM. [0 vrata (rU. pra.) maithuna na karavAnuM copaguM (eNne) vi. jie "co' + "paga + gu. "' ta. vrata. (na.) - pAna maLa (rU.pra.) DhaMgadhaDe na ha]. pra.] cAra pagavALuM (pazu sAmAnya) codakaNuM vi. [e "codavuM' + gu. "ka" + "aNuM' katRvAcaka copacInI juo "cobacInI.' ku. pra.) strI-saMjoga karavAnA svabhAvavALuM, laMpaTa co-5Ta' (ca) vi., kri. vi. [saM. ratuqTTa)prA. varaqk] coda-ghara na. jie "codavuM' + "dhara] kuTaNakhAnuM, khAMjaruM cAre bAjathI (hathiyAra pheMkAtuM hoya ke ghA marAto hoya tema codaNiyuM vi. [ja e "codavuM' + gu. "aNu" kavAcaka ka. pra. copaTa (copaTa) ja 'copATa." + "IyuM' ta. pra.] juo "codakaNuM." [mathuna-kriyA co-paTI (-) zrI. (sa. vatuufTTamA-> prA. TTikA] codaNuM na. jio "codavuM' + gu. "aNuM" ka...] strI-saMbhoga, cAkaDA nIce rAkhavAnI besaNuM (khIlAvALA) codana na. [4] preravuM e, doravaNa [(tarka) co-padI (cera) strI. jio "co-paTI.] cAra jaNAthI ramAtI codana cI. si] vidhirUpa Adeza, pravRtti hetu, vidhivAkaya. jugAranI eka ramata vedanA-lakSaNa che. [saM.] jemAM vidhi eTale zAstranI AjJA co-58' (caM) vi. [jae "cokha+ "paDa.'] cAra paDavALuM hoya tevuM (dharma). (mImAMsA.) copaTa na. [jue "copaDavuM.'] copaDavAnI vastu. (2) codavuM sa. ji. siM. sUt-gro, tasama, "prera' artha] (lA.) vahANa raMgavAne banAveluM mizraNa strI-saMbhoga karavA (atyAre alIlatAno bhAva.). codAvuM copaDavuM sa. ke. [che. prA. cova8) coTe te pramANe kharaDavuM. karmaNi, ki, codAvavuM che, sa. kri. (2) (lA.) gALa devI. (3) khuzAmata karavI. copaDavuM coda(-diza (ce) kri, vi. [sa, turiMrA> ja. gu. cau- karmaNi, kri. copaDAvavuM ., sa. kri. disi, sA. vi. "I'pra.] cAre dizAmAM, cAre bAja, ca-gama coparA ., ba. 1. jio "copaDAM.] ja e "copaDAM.' codasita-ziye ja "caudazi." copaDhA-gAMTha (cepaDA-gAMTha, strI. [jao 'copaDa+ 'gAMTha.] codAI strI. jio "codavuM' + gu. "AI' ka. pra.1 coda- chAtInI cAmaDInA paDamAM thatI gAMTha vAnI kriyA. (2) codavA-codAvavAne lAge copaDA-pUjana (paDA)na, [ja e "copaDe' + saM] divALIne codAvavuM, codavuM jue "codavuM'mAM. divase karavAmAM AvatuM vepArIonI hisAba-vahIonuM pUjana codAza(-sa) (codAraya,spa) bI. [jao "codavuM" + gu. zAradA-pUjana Aza(-sa) ta. pra.] saMbheganI icchA capaTAvavuM, cepavuM e "copaDavuM'mAM. codita . [saM] preraNA kareluM, doravaNI ApeluM coparAM na., ba. va. [so 'copaDuM.'] zekatI vakhate dhI ke co-diza ( ) jAo 'co-daza.' tela mukavAmAM Ave che tevI pAtaLI bhAkharI codu vi. [ja e "codavuM' + gu. '' ka. pra.] laMpaTa, labADa, copaDI (caMpaDI) zrI. [sa. vataq%A-2 prA. vATaka] (2) (lA.) mAla vagaranuM, namAluM. (3) mUrkha, bevakupha. nAnuM pustaka, nAne graMtha [0 madana (rU. pra.) jAo "codu'. (saM. mana=kAmadeva] copaDI-cuMbaka (cepaDI-cumbaka) vi. [+ saM. (lA.) copaDI codharA (codharA) puM, ba. va. jio codharI.'] dakSiNa vAMcavAnI prabaLa lAgaNIvALuM, copaDIne dekhatAM ja ke cavA gujarAtanI rAnIparaja koma. (saMjJA.) vaLage tevuM codharI (caudharI) kuM. [hiM, caudharI] madhala jamAnAnA gAmaDAmAM copaDuM' (caMpaDuM) . [ juo 'copaDI,'-A zabda saM. eka sarakArI hodo dharAvanAra amaladAra. (2) gADIvAna. vataq> prA. vadhuma-] (tucchakAramAM) copaDI, thALuM (3) AMjaNA pATIdAranI tema baMgALa vageremAMnI eka copaDe na. jio 'copaDavuM' + gu. "u" ka. pra.) dhI tela avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) mUkI zekavAmAM AvatI pAtaLI bhAkharI codhare (dharo) 5. jio "codharI.]gAmaDAmAM pilIsa- copaDuM vi. [juo copaDavuM' + gu. 'uM' ku. pra.) dhI tela paTela ke pasAyato. (2) e "codharA." copaDavAmAM AvyuM hoya tevuM, cIkaTa. (2) (lA.) cIkaNuM. co-dhAra (co.) vi. [o "ca"+ "dhAra.'] AMkhanA cAre (3) khuzAmatiyuM khUNAothI dhAra nIkaLatI hoya te prakAranuM [0 AMsue copaDe' (copaDe) 5. [saM. catupuTa prA. vaDapurA-] ravuM (u. pra.) poke poka mukI devuM. (2) bhAre nukasAna hAthathI lakhavAmAM AvatAM hiMsAba graMtha-lekhana vagere mATe vahoravuM] [cAra dhAravALuM bAMdhela meTA AkArane graMtha. (2) jamIna khedatAM jovAmAM codhAra (-) vi. jio "codhAra' + gu. 'uM' ta. pra.] Avate bhinna prakArane te te thara. [De kiMmata (kiMmmata) cAdhArI-hAsAMkaLa zrI. e nAmanI eka vanaspati (u. pra.) copaDAmAM lakhelI mULa paDatara kiMmata, buka-velya.' codhAra (ca) vi, puM. [o 'co-dhAruM.'] vaja nAmanI devuM (rU. pra.) copaDe nIkaLatuM karaja vanaspatinI eka jAta copaDo chuM. [juo 'copaDuM. '] juo 'copaDuM." (2) copa ja coba.' tamAkunAM pAtarAMno paDe capakAvavuM sa. mi. copaDavuM copaNa zya) strI. jio 'covuM' + gu. aNa" ke pra.] 2010_04
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ copaNa cApavAnI kriyA. (2) (lA.) yeAjanA, yukti, tarakIma copaNana. [jue cApaluM" + gu. 'aNu' rR. pra.] aMgUThAthI kAdavamAM kAMI dAbavuM e. (2) bheAMya TIpavA mATenuM lAkaDuM copadAra jue 'cAbadAra.' copadArI jue cAbadArI,' copana (cApana) vi. saM. ratunnArat zrI. > prA. traNauna] pacAsa ane cAra saMkhyAnuM copanamuM (caeNApana-suM) vi. [ + gu. suM' ta. pra. ] copananI saMkhyAe pahoMceluM copana-bITa srI, sAraDI sAthe chUTA paththara khAMDI nAkhavAnuM pAnuM copala (ca) sI. eka jAtanuM hathiyAra copavuM sa. kri. [ravA.] aMgUThA vatI rAkhuM rAkhavuM. (2) TIpIne besADavuM. (3) (lA.) mAravuM. copAvuM karmaNi, kri. copAvavuM pre., sa. kri. co-pAI (ca`pAi) strI. [sa. catuSpAtiMdrA > prA. cakavvAi] cArapAI, khATale . (2) paMdara mAtrAnAM cAra caraNene eka catuSkala prakAranA mAtrAmeLa chaMda, (piM.) copAIbhaTTa (cApAI)puM. [ + jue 'bhaTTa.'] (lA.) najIvI kavitA racanAra mANasa cokhA(-5)Ta (cApA(-pa)tha) zrI. [ saM. catupaTTI > prA. naTTI] sAthiyAne AkAre cAra paTAvALA seAgaThAMthI ramAtI eka ramata, cAsara. (ra) sarakhI sAz karelI jamIna, parasALa copATa-baMdha (copATaya-bandha) puM. [ + saM.] copATanA AkAre akSara-racanA hoya tevuM eka citrakAvya. (kAvya.) co-pATI (cA-pATI) strI. [saM. vatuzih1> prA. ra3TTa] cAre khAjuthI khulA haravA-pharavA mATenA vistAra. (2) muMbaImAM upasAgaranA kAMThA uparanuM eka sthaLa (e rIte pAdara vageremAM paNa). (saMjJA.) copADha (cA-pADaya) strI. [saM, vastuvATA>prA. travADI] (cAre AjuthI avAya tevI) parasALa co-pAniyuM (cA) na. [jue 'ceA-.' + 'pAniyuM.'] (mULamAM (2) cAra pAnAvALuM) samAcAra-patra, sAmayika nAnuM patra e pAMca pAnAMnuM patAkaDuM, 'paeNleTa'. (3) nAnakaDuM jAheranAmuM cApAnI-vela (cApAnI-veca) strI. [jue 'cA + 'pAnuM' + gu. 'I...' srIpratyaya + 'vela' (-vele!).] e nAmanI eka oSadhIya velI co-pAyA (cA-) puM. [saM. vastupAla->prA. kavvAthathya-] cArapAI, khATaleA. (2) upara chatrI ane nIce gAdI pAthareluM eka jAtanu lAMbuM gADuM. (3) 28 mAtrAnAM catukula cAra caraNeAA eka mAtrAmeLa chaMda. (piM.) copAvavuM, copAvuM jae 'cepavuM'mAM. copAsa (ca-) vi. [saM. RtuvAravuM > prA. ra3pakSa-; sA. vi., pra.nA lApa] cAre bAja, cAre tarapha copALI (co) strI. [saM catuAjiSThA prA. cArjiTM] nALA ke khADAmAMthI pANI ulecavAnI nAnA raTa jevI racanA co-pALA (cA-pALA) puM [saM. catu-i > prA. varUghvA] (lA.) cAra khullI bAjuevALA hiMDoLe _2010_04 1 coLI copI vi. [jue 'ceApa' + gu. I'ta.pra.] cApavALuM, khaMtIluM, hAMsIluM ['cA-pazu'.' coDuM (cADuM) na. [+gu. vartuLana-> prA. vaDaLama] jae co-kALa (cA) huM [jue 'cA-.' +'kALa.'] 'cAra kALa sAthe sAMdhI banAvelA enA. [. Ave (rU.pra.) pAyamAla thaI javuM. (2) devALuM phUMkayuM. . pAtharavA (rU.pra.) kanyAvikraya karI paisA meLavavA. . phAveza (rU.pra.) amuka mudata sudhI jIvavuM] cokUliyuM (caeNt.) vi., na. [jue ce-phUluM' + gu. '"yuM' svArtha ta.pra.] cAra phUlavALI eka prakAranI bhAta co phUlI (cA) strI. [jue 'cA-phUluM' + gu. 'I ' pratyaya.] cAra phUlonA AkAra. (2) cUMdaDI vagere cihna (* x +). (3) vacalI cAra pAMkhaDIvALuM AkaDAnuM phUla, taiyuM cAkula (carcA) vi. na. [jue cA,'+ 'phUla' + gu. '" ta.pra.] jue 'cAliyuM.' (ra) jue 'colI,' cophera (cA-) kri.vi. [tra, lupta che], -rI (cA-) kri.vi. [+ gu. 'I' sA. vi., pra. (ja. gu.)-pachI dIrgha] cAre bAju co-gama pharate [cAre bAju pharate raheluM co-pheruM (cA-) kri.vi. [jae coke' + gu'** ta... ] cokha(-pa) strI. [aa. cokh ] chaDI. (2) nagAruM ke trAMsuM vagADavAnI DAMDI. (3) saLI, (4) thAMbhale! (gharanA ke taMbune). (5) AMkhanA sejo cokhakArI strI, [phrA, cokh' dvArA] lAkaDI vatI mAravAnI kriyA. (2) eka jAtanuM bharatakAma cokhagaluM(naLuM) na [hiM. cobagalA]nAnuM aMgarakhA jevuM kapaDuM cokha(-5)cInI strI, [phrA, cokhcInI] e nAmanI auSadhAyogI eka vanaspati ['vokiMga sTika' cokha-dastI zrI. [aa.] karavA jatAM rAkhavAnI lAkaDI, coba(-5)-dAra vi,puM. [aa. cokhkhAr] rAjadaMDa hAthamAM rAkhI rAnta vagere AgaLa cAlatA AdamI, chaDIdAra coba(-5)dArI strI. [phA. cobadArI] cokhadAranuM kAma copaDyuM jue cokhavuM.' (ra) DAma devA. cokhAnuM karmaNi, kri. cokhAvavuM ke, sa.kri. co-aMdI (co-bandI) vi. [jue 'co-' + kA.] cAra paDavALuM, covaDuM. (2) strI, cAra paDavALI kAgaLanI sthiti, cAra paDa vaLyAM hAya tevA kAgaLa cokhAjI (cokhA) puM., kha. 1. [jue cokhA.' + 'jI' mAnArthe.] jue 'cobA' (mAnArthe). co-bAju(ja) kri.vi. jaeksce-' + jae'bhAja (ja)] cAre gama, co-taraph, co-pAsa co-kharuM (co-) na. [jue (co- '' + 'khAra + gu. '*' ta.pra.] cAra khAja bAraNAM hoya tevA DhAMkele| eraDa (jemAM nANI pANiyAruM vagere ja mAtra hoya che.) cokhAvavuM, cokhAvuM jue 'cokhanuM'mAM, cobiyA puM. [jue 'cokha' + gu. 'iyuM' ta.pra.] (lA.) kasuMbI raMga gaLatA suMvALe! mAvA ke pIDo cokhA, "khIna srI. [.] jue cokha,' (2) eka thAMbhalIvALA nAnA taMbu. (3) (vi.) lAkaDAnuM baneluM
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ coraNI cobInarAvaTI 842 cobIna-rAvaTI jI. [+juo "rAvaTI.'] nAnI moTI dasa + sA. vi. no ja, gu, '.] cotarapha, cAre bAja, cogama thAMbhalIvALo khAsa prakAranA eka taMbu coya (coya) vi [ja e "ca'+ "ya (paNa) (atyAre co-burajI () vi, pR. jio "co-' + "buraja' + rUTa nathI.)] cAre, cAreya ['corI .. gu. 'I' ta...] cAra khUNe cAra buraja hoya tevA nAnA coyaNI sI. jio "coraNI,'-pravAhI uccAraNaja gaDha, gaDhI [DAma. (2) chaMdaNuM coyaNe puM. jio coraNo-pravAhI ucAraNa.] juo cobela puM. jio "cokhavuM' + gu. e" kapra.] cabake, "coraNe." [(3) nAnI nadI. (4) vIraDe cobe . phA. 'coba + gu. o' svArthe pra.] Dhela co chuM. jio " nuM dvArA] . (2) jharaNa, jhare vagADavAne daMDake, dAMDI. (2) e dAMDInA DhAlanI paDI cora chuM. [saM.] bIjA nI jANa bahAra vastu uThAvI lenAra upara paDelo sALa mANasa, takara, haMge. (2) (lA.) sepalA ke pharaja tarIke cobAra (ce be . Isa vitha bhulAtAM thayelA caturveDhI karavAnA kAmane saMkeca karanAra mANasa. [0 kiTavALane daMDe dvArA)prA. na vajabhASAne gauvo] mathurA pradezanI (rU. pra.) gunegAra chatAM sAmAne gaLe paDe. 0 pesa -paeNsa) eka brAhmaNa jJAti ane ene puruSa. (saMjJA.) (rU. pra.) bhAre roga lAgu paDe co-bele (-) 6. jio - + ela + gu. "e" cora-aMka (-a6) puM. [se.] vepArInA mAla upara te dhAto ta... svArthe cAra padane gAI zakAya te eka padabaMdha cobhavuM a kri. [saM dhuma-kSama>prA. homa-] kSebha pAmave, cora-AgaLI strI, si + ja "AgaLI.'] bAraNuM vAsavAnI zaramAvuM, lajAvuM. cobhAvavuM che, sa,kiM. pI kaLa, "DAyara' | [AmalI cobhIluM juo chobhIluM.' cora-AmalI strI - pu. [saM.+ja "amalI.'] gorakhacothuM ja zuM." cora-AmaLuM na. [saM. + juo "AmaLuM.'] eka prakAranuM co-bheTe () puM. [jao "co-+ 'bheTavuM' + gu. "o' AmaLuM, cora-AMbaLuM ka...] cAra rastA jyAM ekamekane maLatA hoya tevuM sthAna, cora-AMka . siM, + jue "AMka.'' ja "cora-eka.' cAra hada ekamekane maLatI hoya tevuM sthAna cora-AMbalI, le ! ja "cora-AmalI." co-makha (ce) vi. na. [jae "co-mukha.'] jAo "co. cora-AMbaLuM ja "cora-AmaLuM." mukha.'] jeo "co-mukha.' ['co-mukhI. cora-kaDI strI. [saM. + juo "kaDI.'] keI na jANe tevI co-khI (-) jio "co-mukhI....] ja "co-mukha- cAMpa ke kaDI hilo-rANo co-maga ( ki.vi. jio "co.' + "maga."] cogama, cora-kAMbaDI strI, e nAmanI soraThamAM ramAtI eka ramata, cotarapha, cAre bAja cora-khalI strI. (saM.) hAthI vagere pazuone sapaDAvavAno comaTiyuM (co.) vi. [saM catumAtrA >prA. rAmajIvana-] ghAse chAyela khA [karavAmAM AvatuM gupta khAnuM) (lA.) cAre cheDe pahereluM (tiyuM vagere) cora-khaMDa(-kha7) 5. [saM.] cora-khAnuM, saMca (peTI ke dIvAlamAM cImaTo (caeNma) puM. [se rAmadada->prA. ra3maTTama- cora-khADo . [saM. + e "khADe.'] jue "cora-khalI." (lA) cAra gAmanI jyAM hada maLatI hoya te paththara ke TIba cora-khAnuM na- [e. + juo "khAnuM.'] jue "cora-khaMDa.' comala(-1) (e) puM [sa, rAturmasa>prA vAyaH] cAra cora-bisse na. si. + jue khissa.'] e "cora-khIzuM." malene pahoMcI vaLe te mahala. (2) na. (lA) ramatamAM cora-khIlI strI. sa + 'khIlI.'] juo 'cora-AgaLI.' koDI cattI paDavI e cora-khIsuM na. [ + juo "khIzuM.'], cora-gajavuM na. [sa. ca-mAI(caubhAI-strI. [sa, gata #ti > prA.vaDasmAra] + juo gajavuM.'] kapaDAmAM bahArathI mAluma na paDe tevuM chAparAghATanuM makAna caNatAM karAnI caDAI ne bhAga hejI na thayuM hoya tevI karatI sarakhI caNatara cora-galI strI. si. + e "galI.'] jANakAre ja jANe comAI (ca) strI. [4 -1' +phA. "mAhe' dvArA) tevI mahAlayanI khAnagI zerI. (2) (lA.) pAyajAmAne be dara cAra mAse karavAmAM AvatA pagArane cukAdo baMdha varacene bhAga [Te tevI gAMTha co-mAsI (ce) vi. [saM. tumahi#-> prA. vArAmANika-, cora-gAMTha (-5tha) sI. [sa. + e "gAMTha. ] jANakArathI ja -su (ce) vi. savAtamafa>prA. vAkANa + gu. 'u cora-ga-1)DI strI. [saM. + e "ga(5)DI.'] lenArane chetaravA . pra.] cAra mahinAne lagatuM. (2) comAsAne lagatuM kApaDanA tAkAmAM vALelI ghaDI comAsuM (-) 4. [sa. cAturmAsa > prA. vAmrAma- cora-cakhAra puM, ba. va. siM. + arthahIna eka zabda mAtra (ardhasaMkocathI)] varSARtunA cAra mAsano samaya. [-sAne 'cora' sAtha ja] cora vagere jIva (rU. pra. thoDuM jIvanAro] cora-laTAI jI. jio cora(-la)huM + gu, "AI' ta. co-mukha (ce-) vi. [ja "ze.' + saM], khuM vi, [+gu. pra.] coravRtti, corI karavAnI Adata, codAI I' . "' ta. pra.] cAra maThAMvALuM. (2) na. varace pIThikA cora(-la)TuM dhi. [saM. vorane gu. ucAraNa-bheda + gu. "aTuM rAkhI cAre bAja eka eka mUrti rAkhI hoya tevuM (maMdira) ta. pra] corI karavAnI TevavALuM, co comera (ceramera kri. vi. jio + mera" (bAja) corI lI. pAyajAme, suravAla (paganI pIMDIe capacapa 2010_04
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ corA thAya evA vaLiyAMvALA pAyachAvALI), coyaNI corA puM. DhIlA pAyachAvALA pAyajAmA, coyA. [-NAmAM tarI paDavuM (rU.pra.) bhaya pAmanuM. * khaMjoLavA (khoLa-coravuM ve) (rU. pra.) bheAMkuM paDavuM] . cora-tALuM na. [rsa + jae 'tALuM.'] bahAra rahI aMdarathI vasAya tevu tALuM, DAyara' cora-daravAjo puM. [saM. + 'jue 'daravAjo.'] gupta dvAra (rAjamahele killAo vageremAM hAya che.) cora-dalAla pu. [sa. + jIe'dalAla.'] corInA mAlanI dalAlI karanAra ADatiyA 43 cora-dAnata zrI. [saM, + jae 'dAnata.'] chAnI rIte corI karavAnI vRtti. (ra) (lA.) a-prAmANikatA cora-dAMta puM. [saM. + jue 'dAMta.'] meDhAmAM dAMtanI upara ke nIce UgatA vadhArAnA dAMta cora-STi strI. [saM.] sAme joI levuM e. (2) cora-dAnata cora-dvAra na. [saM.] jae 'cora-daravAjo.' cora-pagaluM na. [saM. + jue 'pagaluM.'] jarA paNa avAja na thAya e rIte mUkavAmAM AvatuM pagaluM-DagaluM cora-naja2 strI, [sa, + ja 'najara.'gujue 'cora-STi.' cora-pahere (-5) puM. [saM, +jue pahero.] jAsUsI [paDe tevuM phranasa traNa bAjue aMdhAruM 'bAra '] cArIneA mAla vecAtA hoya tevuM bajAra (muMbaImAM jANItuM che.) cora-battI . [x, + jae 'battI.'] jae 'cora-phAnasa,' cora-bahAravaTiyA (-bhAravaTiyA) strI. [saM + + 'jue 'ahAravaTiyA.'] (lA.) e nAmanI eka dezI ramata cora-khAOM na. [saM + bAkuM.'] chupAI rahevAya tevA makAnane prakAranI dekharekha cora-phAnasa na. [saM. + jue 'phAnasa.'] cora-khajAra puM. strI., na. [saM, + ja khacakA mANasa na ANe evI rIte cora-bAjariyAM strI. [saM. + jue 'bAjariyuM.]lA.) seramAM mAtI eka jAtanI ramata, khIlA-mAMkaDAM, (ra) eka jAtanI gaMjIphAnI ramata cora-khAjI srI. [saM. + jae 'AjI '] gaMjIphAnI eka ramata cora-khAtamI strI. (saM. + A bAtamI.'] chUpI khabara cora-khAra, .NuM na. [saM. + jue khAra~,NuM.'] jae _2010_04 cAra-daravAjo.' [gaDaka-khArI cora-mArI skrI. [saM. jue bArI.'] nAnA cora-daravAne, cora-laMbhATiyA (bhambhATiyA) puM. [sa+jue bhaMbheATiyA.'] UMdhA vALatAM pANI DhoLAI na jAya e prakAranA bhaMbhe ke ghaDA cora-mahela (-oNla) puM. [sa + jue mahela.] jUnAM rajavADAMomAM rakhAtAne rahevAnuM mahelamAMnuM ke najIkanuM makAna cora-maMjUrA (-ma-dUrA) strI, karAMenI eka gAmaThI ramata cora-mATha puM. [saM. vo-muSTa > prA. vonmuklR vi. core coreluM] corInA mAla sAthe pakaDAI gayelA cora cora-raste puM. [saM, jue 'rastA.']jae 'cora-galI.' cora-vATa ii. [saM + jue! + vaDha ''] jae cAra-galI,' cora-lADA puM [sa. + jae 'vADA.] cAra leAkAne rahevAnA! corATa, -TiyuM mahA halA cora-vidyA strI. [saM.] corI karavAnA kasaba sa. kri. [sa, ghu-cor tatsama] bIrjAne khumar na paDe tema kAI nuM chUpI rIte laI javuM, harI javuM. (ra)(lA.) vastu devAmAM ke kAma karavAmAM kasara rAkhavI. (3) gupta rAkhavuM. corANuM karmaNi.. kri. corAvavuM ke., sa. kri. cora-vyaMjana (~~-~na) puM. [saM.] cAranA daMbha karI cArane pakaDI pADanArA jAsa cora-zAhukAra strI. [saM. + ja e 'zAhukAra.'](lA.) gAmaDAmAM ramAtI e nAmanI eka ramata, cAra-sAvakAra corasa (caeNArasa) vi. [saM. caturahyuM - pro. vaNarasta] cAre bAja ane cAre khUNA ekasarakhA mApanAM hoya tevuM. (ra) laMbAI-paheALAInA guNAkAranA mApavALuM. (3) puM. cAre bAja ane cAre khuNA sarakhA hoya tevI AkRti,'skvera.' (ga.) (4)laMbAI ane paheALAInA guNAkArathI AvatuM tala-mApa.(ga.) corasAI (corasAi.) strI. [jue 'corasa' + gu. 'AI ' ta. pra.] corasa mApa [kApaDa corasA-pATa puM. [jue 'coraseA' + pATa.'] e nAmanuM eka corasAvakAra strI. [saM. + 'jae 'sAvakAra.'] jue 'corazAhukAra.' [corasa karavuM, corasa ghATa Apave corasAvavuM (caeNsA-) sa. kri. jue 'corasa. -nA. dhA.] corasI (cArasI), zrI. [jae 'corasa' + gu. 'I ' ta. pra.] corasa AkAranI takatI. (2) nAnA corase. (3) sutAranuM eka hathiyAra, pharasI, (4) cicoDA sApha karavAnuM lekhaMDanuM eka sAdhana. (5) cokhaDuM chaThThuM cora-sIDI strI. [rsa. + jue 'sIDI.'] makAnanA pAchalA bhAgamAM muzkelI gharanAM mANase ne ja vAparAvAnI sIDI, pI ke khAnagI sIDI corasI-baMdha (corasI-bandha) vi. [jue cArasI' + phA, ad.] corasa ghATamAM bAMdheluM corasa (corasa) na. [jue 'cArasa' + gu. ''' ta, pra.] samacArasa ghATanuM paththaranuM beluM. [-sAMnI jamIna (rU. pra.) pharasabaMdhI] corase (ca rase) puM. [jue 'corasuM.'] samacorasa mApaneA TukaDo. (2) samacorasa ghATanA eDho ke eDhaNuM coraMgI (cAra gI) strI. jaA cA '+saM. 2 + gu. 'I' srIpratyaya.] e nAmanI eka ramata, beThI kheAkhA coraMTI (coraTI) strI. [ju e 'cora Ta' + gu. 'I ' skrIpratyaya.] cora-prakRtinI skrI corAI sI. [saM. cora + gu. 'AI ' ta.pra.] coranuM kArya, corI corAu vi. [jue'coranuM' + gu. '" rR. pra] corIne lagatuM, coriyAu, corAyeluM corA-khAtuM (cArA-) na. [jue 'corA' + 'khAtuM.'] gAmaDAMmAM mahemAneAnI sarabharA mATe grAmajanA pAsethI ugharAvavAmAM AvatAM nANAMnA hisAba corAcora (-raya), -rI zrI. [jue coranuM,'dvirbhAva + gu. 'I ' ku. pra.] vAraMvAra corI karyAM karavI e corATa, -TiyuM vi. [jue 'coranuM' + gu. 'A'kuM. pra.+yuM'
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ corANo 844 covaTa-cugalI ta. pra.] corI karavAnI vRttivALuM corI-jArI sI. (jue "corI' jArI.] jue "corIcorANu (-) ! [jao "corANu' dvArA.) corANunuM varSa chinALo. (saikAnuM). (2) koI paNa saMkAnA corANumA varSano dukALa corI chuM. eka jatane masAlo corANu,NuM (cerA-) vi. [saM. caturnavara zrI. dvArA corI-kArI strI. jio "corI'+"DakATI.] corI ane dhADa nevuM ane cAra saMkhyAnuM corI-prakaraNa na.[o "corI+ saM.] corIne lagato mukaddame corANuNe-khuM vi. [jue "corANu chuM" + gu. "muM' ta. corI-prapha vi. [ + aM] ghAlamela na thaI zake tevuM, "piphara..." pra.] corANunI saMkhyAmAM paheluM corI-kera (cerI) kuM. jio "corI' + "phere.'] lagnacorA(rayA)si(-zi) (-) ! [ja "cora(-2thA)sI- maMDapamAM varakanyAne corI vacce karavAmAM AvatA pratyeka (-zo) +gu. 'IryuM' ta. pra.] kaI paNa saikAnA 84mA varSane mAMgalika kere dukALa core (coro) pR. [de.prA. a32a] gAmaDAMmAM gAmanA cora-2thA)sI(-zI) (-) vi. siM, ghatarIfsa .>prA. pratiSThita lokone ekaThA maLavAnuM gAma vaccenuM jAhera ra3rANI] esI ane cAra. (2) strI, brAhmaNonI 84 bAMdheluM sthAna (emAM keTalAka sthaLe devasthAna paNa hoya jJAtiono samUha. [ karavI, 0 jamaDhavI (u. pra.) 84 che.), cabutaro. [ re caha(8)vuM (rU. pra.) vagevAvuM. re caDhAjJAtienA eTale ke samasta brAhmaNone anAja vagere Apa- ()vavuM (u.pra.) jAheramAM vagevaNI karavI. narene cauTe vAnuM yA bhojana ApavAnuM karavuM. 0nuM cakkara, ane phere (rU.pra.) taddana jAhera rIte) (2. pra.) vAraMvAra jamavuM ane maravuM. (2) cheDe na Ave cothAsi(-zi) e "corAsiya." tevuM kAma karavuM. 0 baMdarano vAvaTo (-ba-dara) (rU. pra.) corAsI(-zI) ja "corAsI." ghaNuM moTuM baMda2] coravAsI(rI-muM jao "corAsI-muM.' (A traNe zabdo cora(-2thAsI(-zI)-muM (-) vi. [+gu, "muM' ta. pra.] 'coryA'. ema paNa lakhAya ) corAsInI saMkhyAe pahoMceluM cokI strI. vAMsanI chAbaDI ke TapalI corAMka (corA) muM. [sa, vora + ar] ja "cora-aMka." colaTAI juo "coraTAI ' corita vi. siM] coreluM 1 'icorAu. colatuM ja cora." [nIcenuM vastra. jena) coriyAu vi. e coriyuM + ga. A ta.ka.] ja colapeTa na, naTo ! [saM. vau4-ghaTTa +] jena sAdhunuM TeDa coriyATuM vi.[ja e "coraiyuM' + gu. ahaMta, pra.] corI cola-megarI muM. aispaSTa + jue "gara." e nAmanI karavAnI vRttivALuM, colarTa - eka talI vanaspati coriyuM vi. [saM. vora + gu. evuM' ta...] corIne lagatuM. colA-bhata chuM. [saM. rojha + juo "bhAta.'] cola dezamAM (2) cora (tucchakAramAM) karavAmAM Ave che te prakArane bhAta (jemAM lIlA ke sUkA coriyo chuM. [jae 'coriyuM.'] dariyAI cAMciyA caNA sAthe masAlo nAkhavAmAM Avye hoya che.) corI strI. jio "coravuM' + gu. I ku. ma] coranuM cola juo 'coLI ' kArca, corane dhaMdho. [0 upara sarerI (-uparatha-) (rU.pra.) colI strI, pAna rAkhavAnI DAlI. (2) sepArI nAkhavAnI gune karI sAme thavuM 0 chUpIthI, 0 jerIthI (rU.) khAnagI nAnI TopalI ['coLI-mArga." rIte. 0nuM caMDhaLa (-caDALa)-(rU.pra.) haka vinA lIdhuM nakAmuM. colI-paMtha (anya), colImArga e "coLI paMtha'0nuM meM kALuM (mAM - corInA dhanathI UMce na avAya. nuM colIMga strI. eka jAtanI nAraMgI [eka vrata. (jena.) sIke na caDe(he) (2.pra.) corIno mAla jAheramAM na mukAya]. coluM na. (cauluM) ekasAthe cAra Dhivasa upavAsa karavAnuM corA* (corI) strI. [2. prA. variyA-] cAra khUNe sAta cothuM vi., na. [sa. voTa (deza) + gu. "eyuM' ta..] vAsaNonI utaraDa goThavavAmAM AvelI hoya tevA lagnamaMDapa. dakSiNa bhAratamAMnAM janA cola ("kerala' najIkanA) dezamAM thatuM e caha(-)vuM. (cAriye-) (u.pra.) vara kanyAe maMgaLa pherA nAgaravelanuM pAna pheravA. 0 bAMdhavI (rU. pra.) lagna DapanA cAre khUNe dhAtu cola (celA) . [e co-' dvArA gillI daMDAnI ke mATInAM sAta caDaUtara vAsaNanI mAMDaNI karavI. 0mAMthI ramatamAM dAMDiyAnA cheDAthI gilIne cAra vakhata UMce dAMta kaca(02) vA (rU.pra.) kaI paNa kAryanA AraMbhamAM ja uDADavAnI kriyA manaduHkha thayuM. 0mAMthI raMTA (raDA) (rU. pra) vepAra cora chuM. paga sudhI lAMbe pahoMce te jhabbe mAMDatAM ja devALuM. covaTa (cAvaTa) strI. jio covaTuM,' covaTA-cauTAmAM corI-cakhArI strI. [ja 'cora' + "cakhAra' + baMne zabdane besI thatI hoI] jAhera-carcA-vicAraNA, paMcAta, gAmane gu. "I' ta.pra.), corI-capATI sI. [jae "corI' + vahIvaTa. [0 zALavI (-DoLavI) (rU.pra.) pArakI paMcAta karavI, capaTI.] corIne dhaMdhe [dhaMdhe ane vyabhicAra , vaLavI (rU.pra.) nAza pAmavuM. 7 vALavI(3.pra.) kharAba corI-chinALI strI. jio corI + "chinALuM."] corane karavuM] corI-chapa sI. [ja A corI + chapI.'] kaI na jANe covaTa-cugalI (cavaTaya-) zrI. [+juo "cugalI.'' nakAmI te rItanuM dagA-bhareluM vartana paMcAta ane cADI karavAnI kriyA 2010_04
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ viTiya(-) coLAI covaTiya-2)Na (caeNvaTiya(-)zya) jio "covaTiya' + coSaNa-baMba (-balba) puM. [saM. + baMba' dvArA.] jaLAzayamAMthI gu. "a8-eNa' ta.] covaTiyAnI panI. (2) (lA.) pANI kheMcavAnuM yaMtra 1 khiorAka nakAmI paMcAta karanArI strI coSa vi. [saM.cUsavA-cusAvA pAtra. (2)na. cusIne khAvAnA covaTiyuM (-) vi. [ja "cavaTa' + gu. "yuM' ta. pra.] cosa 5. [saM. vova> prA. vola, prA. tatsama] ja "sara cAvaTa karanAruM. (2) (lA.) nakAmI paMcAta karanAruM. (3) cIsa(-) (cesa(-se) vi. saM. vatu:STi strI. >prA. na. paMcane cukAdo vahafTha sATha ne cAranI saMkhyAnuM covaTi (eN) 5. jio cAvaTayuM.'] gAmanI paMcAyatamAM cosa(-se)-muM (cesa(-se)Thaya-muM) vi. [ + juo gu. "zuM' besanAro sabhya. (2) (lA.) vagara pa vacce bolanAra ta. pra.] cosaThanI saMkhyAe pahoMceluM. mANasa, deDhaDAhyo mANasa co-sa(-sera (cera) vi.[ja co-+"sara (se)2" paMkita).] covaTI (cavaTI) strI bukAnI cAra seravALuM. (2) (2) strI. cAra derIvALo hAra. (3) covaTuM na., - S. (ce-)[sa, vArvaramaM->prA. vaya vaidruma-] cAra seranuM bharata. (4) baLadanI cAranI joDa. (5) sogaThAMnI [cAra paDavALuM ramatanI eka gata jio "cosara(5)." co-vaDuM (-) vi. jio co-"+se.5Ta-> prA.vadara- cIsa(-sera-bAjI (cesa(-)raya) strI. [+jao bAjI.] covalI (cevalI strI. [sa vaturvesTigA> prA. 3 oigAM] cosariyALa,-LuM () vi. [o "cosara' + gu. IyuM' eka jAtanuM cAra metI ke dANAnuM ghareNuM + "aLa,- "chuM' ta, pra.), cosaruM (ca) vi. [+ gu. covATa (ce-vATa) strI, siM. vatavema->prA.vA ] cAra "uM' te pra.] ja cosara, rastA uparanI jagyA, cakala cosaluM (caeNsaluM, na. [sa, turIraMtha->cakaraseTTa-] paththaranuM covATa (ce-vADatha) vi. jio "e-1 + "vADa.'] cAre samacorasa mApanuM daDabuM, samacorasa gaciyuM. (2) (pachI) bAju vADa karI hoya tevuM. (2) na. vaDavALuM khetara sarvasAmAnya daDabuM, gaciyuM [pAMdaDAMne AkAra covATavuM ja "covuM'mAM. comAra (cesAra) na. DALI upara copATanI peThe AvelAM covADuM (ca) vi, na. jio ce- "vADa*'+ gu. "u" cosAlI (ce-sAlI) vi. [ja "co.+ "sAla' + gu. svAthe ta. pra] ja "-vADa.' I' ta. pra.] cAra cAra varSe AvatuM, caturvIya colA (-caeN) chuM. jio "vADuM.'] vADavALo bakarAM cosaTha (ceseThetha) e cosaTha.' gheTAMne UbhA rahevAne vADe cosaThamuM (seTha mu) "cosaTha-muM." covavuM ja "evuM'mAM. co-sera (ca-seraya) jAo "cosara.' co-vihAra (ca) muM. jio "-' + , alhAra! e coseruM (cesaruM) ja e "cosaruM.' co-vyApAra co-hada (cAra) strIjio caL + "hada.] cAre dizA, covIsa(-za) (ce) vi. [saM. viMzati strI. prA. vIsa, cAre bAjanI hadamaryAdA, catuHsImA cakavIsa] vIsane cAra saMkhyAnuM co(-cohANa chuM. [. prA. dubaLasaMskRtIkaraNa vAdyamAna] covIsa(za)-muM (co-) vi. [ + juo gu. muM" ta. pra.) e nAmanI rAjapUtanI eka nakha ane eno puruSa, (saMjJA.) covIsanI saMkhyAe pahoMceluM coLa (ceLa) strI, [2. prA. vojha -macha8] "lAlacoLa' covIsI(zI) (ca) strI. jio covIsa'+ gu. "I' "rAtuMcoLa' e mAtra prayoga a. gu. mAM. vi. tarIke ta pra.] vIsane samUha. (2) jena 24 tIrtha karanA coLa (caLya) strI. jio coLavuM.] coLavAnI kriyA. samUhavALI pratimA. (na.) (3) covIsa varSanI uMmare (A zabda paNa ekale vaparAto nathI.) covIse-ze) (caM) puM. [ja "covIsa' + gu. o' ta. coLa-paLa (caLa-pevya strI. [ja "caLa, dvirbhAva.], pra.)-gujarAta-mAravADa-madhyapradezanI eka brAhmaNa jJAti ane coLava(-vaMcoLa (co- vacoLyA ke va-coLya) strI. jio ene puruSa. (saMjJA.) coLa.'-dvirbhAva.] viNacaMTA, coLacoLa, mananI maMjhavaNa covIsA(zAM) naba. va. [o "covIsa" + gu. "G" coLavuM (caLavuM) sa. kiM. [ravA.] masaLavuM. (2) caMthavuM, ta. pra.] covIsanA AMkano ghaDiye-pADe bagADavuM. [coLIne cIkaNuM karavuM (coLIne) (rU. pra.) covuM sa. kri. rivA] vecavuM, bhoMkavuM, khesavuM. (2) ropavuM. vAtane gaMcavI devI. peTa coLIne (caLIne) (rU. pra.) covAvuM karmaNi, kri, covAvuM ., sa. kri. hAthe karIne. rAkha coLavI (caeNLavI) (rU. pra.) bhikhArI co-vyAhAra (-) puM. [ja "-"- sa] sUryAsta pachI thaI javuM] coLavuM (ce karmaNi, kri. coLAvavuM (-) ane pANI sukhaDI ke mukhavAsa na levAnuM vrata, covihAra. pre, sa. kri. [mApa, seLa maNanuM vajana coLa-coLa (caLa-caeNN) strI, -LA , ba. va. jio cozi(siyuM na, rAInA dANA jeTaluM mApa. (2) kaLazInuM "coLa. - dvirbhAva.] juo "coLa-paLa." -khaNa na. (saM.) cusAvAnI kriyA. (2) padArtha upara coLA (caeNLA) 5., ba. va. jio coLa.] rAtA bhUkharA vAyuM ke pravAhInA kaNa cusAvAnI kriyA, "esepzana' raMgane jarA laMbagoLa prakAranA kaTheLanI eka jAta (5. vi) coLAI (caeNLAI) zrI. jio "coLo' dvArA.1 coLAnI 2010_04
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ coLAcoLa 846 caulukaya gi, coLAphaLI, coLa. (2) tAMdaLajAnI bhAjI cAMgara (ge) puM, pakSIone cAro, caNa coLAcoLa (coLAcoLya), -LI strI, jio "coLa*,- coM calAM (cAMcala) na., ba. 1. [ravA.] nakharAM, ceDAM, cALA. dvirbhAva + gu. "I' svArthe ta. pra.] jue "coLa-paLa." (2) (lA.) makarI, hAMsI coLAphaLI (coLA) strI. [ja "coLa' + "phaLI.'] coLAnI cocaluM(cacaluM) vi. [ravA.] caMkhaDuM. (2) uchAMchaLuM, tophAnI ziMga, coLAI, coLI coM co (eca) puM. [2vA] majAka, makarI. (2) AnaMda, coLA-bhUsa(za) (coLA-bhUsya,ya) vi. sI. [ja gammata. (3) lAMDa, prema coLavuM' + "bhaMsavuM '] (lA.) Acarakucara khAnArI strI caTa (eNTa) zrI. jio "coMTavuM.'] athaDAvAnI ceTI paDe coLAvavuM, coLavuM (caLA) e "coLavuMmAM. e rItanI prabaLa asara (zArIrika temaja mAnasika), coTa caLiyA (LiyA) puM, ba. va. gaLAnI dIvAlane beu coMTavuM (coMTavuM) jue "coTavuM." (bha. ku mAM kartari praga). bAjunA seja, kAkaDA coMTAvuM (ca) karmaNi, ji. coMTADavuM (ca) D., sa. mi. coLiyuM (ce LiyuMna. [jue "coLa' + gu. 'IyuM' ta. pra.] coTiyATaS (coTiyA) sa. ji. khUba cUMTI khaNavI coLAnA jevA vadhu verA rAtA raMganuM pANakeruM coMTiyA (caTa) jue "coTiye." [vA lADu (rU.pra.) coLiyuM (caeNLiyuM) vi. cAra vAMsa dhanaphaTanA mApanuM mATheyAM tALIne karelA ghauMnA lADuM]. cALiya() na. kuvAnA thALAmAM rAsaDI ghasAtI cAle te ceTiyA (ceTiyo) 6. cITalo, caMTiye paththara. (2) paththaranA simenTa kaMkrITa prakArane gAre taiyAra coMTI (TI) sI. caTalI, nAne caMTiye, cImaTI karavA vaparAtI AkhIpAMkhI kAMkarI caDe (Da) muM. (ane mAthAno) kalagI, tere. (2) coLI (caeNLI) sI. [sa, vobiL >prA. vorA ] sIenuM aMbeDe. (3) kamenA choDavAone ghero. (4) kAco chAtInuM bAraNAvALuM vastra, colI, pilakuM. (2) DhIMcaNanA ku, oriyo sAMdhAnI DhAMkaNI coMDI (DI) sI, chetarapIMDI, dagalabAjI coLI (caeNLI) zrI. jio "cALo' + gu. 'I' strI pratyaya) 5 (pa) strI, [ja e "cAMpavuM.'] khaMta, utsAha, umaMga, coLAphaLI. (2) nAnI jAtane coLA UlaTa, (2) dekharekha, saMbhALa. (3) bArIka tapAsa. (4) coLI-aMka (coLI-khaNDa) chuM. jio "coLA" + saM.] utAvaLa, jhaDapI kinArIvALA -maLiyavALA colI thAya evaDe kApaDane kakaDe capaluM (pavuM) jue copavuM. copAvuM (pAnuM) karmaNi, coLIpaMtha (coLI-55) . [o "coLI' + "paMtha.'), ke. coMpAvavuM (caMpAvavuM) pre., sa, ji. coLI-mArga kuM. [ + saM.) eka zAkata saMpradAya, vAma- coMpAvavuM, copAvuM (cepa) juo 'coMpavuM'mAM. mArga, kAMcaLiye paMtha, bhagatane paMtha cauTuM na. siM, vasuvarbha>prA. 23-maTTama-] cAra ke cArathI coLI-Tale (caeNLA) . [jae "coLavuM - heku. + eAchAvattA rastA maLatA hoya tevuM sthaLa, cakale, coka, reTa,'] dUdha ke dALamAM coLI nAkhele reTala (2) (lA.) bajAravALe mahelo coLa (caLuM) vi. [ja e "coLavuM' + gu. 'u' u. pra.] cauda vi. [saM. tarrA > prA. 23] dasa ane cAra. [ co(lA.) coLI cIkaNuM karanAruM - cabAvaluM. doDhaDA, kaDInuM rAjya (caeNkaDI-) (rU. pra.) lAMbe samaya cAle tevuM coLa (caLa) . [sa va44-> prA. 134 ] e vizALa sukhI rAjya. 0 bhuvana eka thavAM (2. pra.) bhAre coLa' (eka dANe). pralaya tha, akarAkera thavo]. coLa-pacoLa (caLa-pacaMLa) jio 'coLa," - coda vi. [+]. "muM ta. pra.] caudanI saMkhyAe pahoMceluM. hiM bhaMva.) e "coLa-paLa.'(2) bhaya, bIka. (3) saMbhrama, [ ratana (2. pra.) mAra, prahAra]. bhrAMti caudasa(-za) (-sTa, -) strI[sa. vaturvarI >prA. varalI. coka (cakaya) sI, jio "co kavuM." "coka' kampika rUpa] hiMdu mahinAnA pakhavADiyAnI 14 mI tithi. (saMjJA) cokavuM e, camakavuM e, navAI pAmavuM e. (2) prAsaMke. codasi(-zi)yuM vi. [ + gu. "IyuM" te. pra.] (lA.) nakAmI [0 khAvI (rU. pra.) camakI javuM] paMcAta karanAruM, paMcAti , daDhaDAhyuM, khaTapaTiyuM coMkavuM (coka) a. kri (saM. mA-> prA. vamah-> coka vi jio "cauda+]. 'eka'] Azare caudanI saMkhyAnuM apa. ravaivA, "cokavuM' vaikahipa rU5] camakavuM, navAI pAmavuM. coterase vi.[saM vaturvarazottara zata na. prA. 136nuttarasama-3 (2) ghAsa khAve. (3) (lA.) cetI javuM. cekAvavuM (ce) eka cauda (kanA ghaDiyAmAM). che, sa. kri. cora-karma, caurya . (saM.] corI cAMga (roga) muM. bAjarI ghauM ke cokhAne ukALI emAMthI cAryavRtti strI. [saM] corI karavAnI dAnata banAvavAmAM AvatuM eka jAtano dArU caula, karma na, saMskAra (sarakAra) [] hiMduomAM gakI (ceMgaka) sI. zataraMjane maLatI eka ramata khAsa karI jamyA pachI ekAda varSa bAda putranA mAthAnA coMge (caugo) chuM. tela mIThuM kAgaLa ke anya padArtho vALa utarAvavAnA saMskAra, bALamevALA utarAvavAnI rAkhavAnuM vAMsanuM ke dhAtunA patarAnuM bhUMgaLuM (2) varavAhaka kriyA, cUDA-karma yaMtranuM bhUMgaLuM. (3) nALacuM, gaLaNI caulukatha vi. si. guru dvArA manAyele saM. zabda, hakIkate 2010_04
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ cauhANa 845 keI dazya zabdanuM saMskRtIkaraNa solaMkI ane selaMkI-vAghelA rAjavaMzanuM. (dakSiNanA pradezomAM "cAlukaya' vadhu vyApaka, e kuLanA rAjavIo mATe, baMne samAna rAjavaMzanA zabda.) cohANa juo "cohANa.? cyavana kuM. [saM] bhagukulana prAgitihAsa-kAla bharUcanA prAcInatama pradezanA eka RSi. (saMjJA.) cyavana na. [saM.] khasI paDavuM e, sthAnabhraSTatA, myuti yavanaprAza puM. siM.] eka pauSTika cATaNa (AMbaLAMnuM). (Ayu.). vavuM a, kri. [saM. yu>g tasama] khasI paDavuM, sthAna-bhraSTa thavuM. myavANuM bhAve, ji. yuta vi. [saM.] khasI paDeluM, sthAna-bhraSTa thayeluM smRti strI. siM.] khasI paDavuM e, sthAnabhraSTatA, cyavana. (2) bhUla, khAmI, khalana $ $ $ che cha cha cha che brAhmI nAgarI gujarAtI che . [saM] bhArata-Arya vaNe mALAne tAlavya ava dAva. (4) bhavAne ApavAnI rakama saMdharSa mahAprANa vyaMjana chakaDI jI. juo chakaDuM'+ gu. I ' strI pratyaya] eka cha* vi. saM. ghaTa> prA. OM tatsama] pAMca vattA ekanI prakAranI gADI. (2) eka prakAranI pAlakhI saMkhyAnuM. [0 kAne (rU. pra.) (vAta) trIjA mANasane kAne chakaDuM na. [sa. rATano vikAra] gADuM (guptatA na rahe. 0pAMca karI javuM, pAMca gaNavA, chakaDuM na. [saM. 1->prA. - + gu. "DuM svArthe ta. pra.] 0 pAMca gaNI javA (rU. pra.) nAsI javuM, agiyArA gaNavA] chane samaha. (2) copATanI ramatamAM chae keDI baDI paDe cha* a. kiM. [sa. ma. (hevuM) ane A (besaNuM) dhAtunA te eka dAva [cAnakI vikasita pAli. maga>prA. mATe ja gu. 'ai' chakaDuM na. bAjarAnA leTanI hAthe thAbaDI karelI pUrI ke - chaTha' - "che' vikAsa. rUpAkhyAne " "chIe(chiye)' chakaDo . jio chakaDuM 1] eka baLada joDAya te jarA - "cha' che' cho'--mAtra varta. kA.nAM ja bacyAM che.] hayAtI- meTAM paDAno gADalo. (2) cArathI vadhu mANasa besI zake sucaka varta. kA., bI. puM, e. va. nuM vaikadipaka rUpa. (2) tevuM sagarAma-ghATanuM moTara-vAhana tei lokhaMDano khIlo badhA puruSomAM varta. kA. TuMku rUpa (padyamAM ane bolacAlamAM) chaka(-)na na. gADInI UdhamAM jenI sAthe gheruM badhAya che cha-AMgaLiyuM vi. [juo "i' + AMgaLI' + gu. "IyuM' chakavavuM ja chaka'mAM. ta. pra] hatheLInI A AMgaLI hoya tevuM (Te bhAge be chakavuM a. ji. [2vA. teramAM AvavuM, cagavuM. (2) nazAmAM agaThA yA be TacalI AMgaLI hoya che.) cakacUra thavuM. (3) madathI mahekI javuM. cha kAvuM bhAve. ki. cha-eka vi (juo ' + gu. 'eka'] Azare che, cheka chaka(-kA)vavuM che.sa. kri. chaka kri. vi. [sa, > prA. chaa] cha-guNyA (dhaDiyAmAM) cha-kaLiyuM vi, na, jio "cha" + "kaLI' + gu. 'chayuM" ta...] cha-kara vi. jio '+gu. "ka' ta. pra.] juo "eka.' AgaLa pAchaLa cha nAnA TukaDA sIvI banAveluM (aMgarakhuM, chaka-ka) kri. vi. rivA.] Azcaryacakita, navAI pAmyuM chakAI sI. jio "ka"+gu, "AI' ta. pra.] cha divasanA hoya ema. [ karavuM, 0 karI devuM (rU. pra.) navAImAM upavAsanuM vrata. (jena.) [madamastI. (3) bharapurapaNuM nAkhavuM. 0 thaI javuM, 2 thavuM (rU. pra.) navAI pAmavuM]. chakAchaka (-katha) strI, jie "chakavuM,'dvirbhAva ] tera. (2) cha' . [ja e "chakavuM.'] chAka, tera cha-kAnuM vi. [ja "cha*'+ "kAna' + gu. "u" ta. pra.] cha chakakATa kuM. [jue "chakavuM." dvirbhAva + gu. "ATa' ka. pra.] kAne pahoMceluM, jAhera thaI gayeluM chAka, tera. (2) bhabhake, ThATha. (3) kri.vi. utAvaLe, jhaDapathI cha-kAya chuM. [ja "cha+ saM] pRthvI-kAya akAya tejachachUMda . jio "chaka + "chaMda.] chaMdI nAkhavuM e, kAca vAyu-kAca vanaspatikAya ane trasakAya e ane chaMda karavAnI kriyA cha prakAranA samudAya. (jaina.). chaka-chaMduM vi. jio 'ka + "chaMda' + gu. "yuM" bhU, kR] chakAra chuM. [4] 'i' varNa ke akSara. (2) che' vaNane uccAra ekaThuM karI chaMTI nAkheluM. (2) (lA.) terI, chakevuM chakArAMta (bakArAnta) vi. [+ saM. anna] jene cheDe ' varNa chakaLa ( ) strI. jio "chaka + choLa.] puSkaLatA, hoya tevuM. (vyA.) vipulatA, chAkamachoLa. (2) taraMga, chaLa, meja chakAvavuM, chakAvuM juo "ikavuM'mAM. [baLada joDeluM gAMDuM cha-kayio chuM. jio "cha" "kaDI" + gu. "IyuM' ta. pra.] chakayuM vi, na. jio "ika" + gu. "IyuM' ta. pra.] cha doDhiye duha (lokasAhityamAM). (piM.) cha-kura puM. e ' dvArA.] jamInadArane enA tAbAnI chakaDI strI. [jAo "chakaDuM' + gu. I" pratyaya.] che khetImAMthI kheDUta pAsethI chaThThA bhAgane pAka maLe evI paddhati kAgaLane samUha ke paDI. (2) cha mANasa ramI zake tevI chakela vi. jio "ikavuM' + gu. 'ela' dvi. bha. ka] chakI gaMjIphAnI eka ramata. (3) pAsAnI ramatamAM cha dANAne gayeluM 2010_04
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ cha-kATi 848 chachoruM cha-keTa vi. [ja e "cha"+ saM.] traNa jaga ane be karaNathI chagana muM. [. 19guNa>prA. >trAja. "chagana] vrata-paccakhANa karanAruM. (jena.) [jae "cha-khUNiyuM.' puruSanuM gu. eka nAma. (2) (lA) priya bALaka cha-keNiyuM vi. jio "i' + saM. joLa + gu. Iyu.pra.] chagAra (tha) strI. jhADanI UMcAmAM UMcI DALanuM TocakuM cha jao "chakara, chagAla (-haya) strI. vaDavAI chakkaDa' strI. [2vA.] hAtha dhajo. (2) (lA.) bhUlathApa. chagunI strI. TacalI AMgaLI [khavarAvavI (. pra.) chetaravuM, thApa ApavI. 0 khAvI chagelI na. e "chagAra." [manuM, chakko (rU. pra.) chetarAvuM, thApa khAvo. 0 mAravI, 0 lagAvavI chage puM. [ja e cha' dvArA.] gaMjIphAnuM cha dANAvALuM (rU. pra.) nukasAnamAM utAravuM [mANasa, chakkaDa chacaNavuM jue chachaNavuM." chakkara le, muM. [jao [2' dvArA] cha AMgaLIvALo choka (coka) kri. vi. jio "inuM che' (chatuM ke sthiti chakakA-bheda puM. jio chakaDa+ saM] dagalabAjI, daLe vI) + "cAka"] (lA.) chaDe ceka, jAhera rIte, saune chakkaDi vi., pR. jio "iDa + gu. "yuM' vArthe jANa thAya ema [paDI gaI hoya tevo mANasa ta. pra.] jue "chaDa.' cha-cAra chuM. [marA. "baphelavALuM'] jenI "cAra' evI chApa chakkana e "ikana." chAruM vi. [aspaSTa + gu. "Gta...] (lA.) chokaramatiyuM. chakkala (-2) strI. segaThAbAjInI eka rIta (2) dekhAva karanAruM, peLI [bAsara jamIna chakkA-chAluM chuM. [o "chakko' dvArA.) gihalIdAMDAnI ramatamAM chakaI (cha) strI, samudrakAMThAnI vAvetara thAya tevI jamIna, cha Tapa bolAto zabda chachakaDuM (huM) vi. [ ravA. ] dekhAva karanAruM, DALI, chakkA chuM. [saM. gha >prA. za dvArA.] jugAramAMnI eka AchakaluM [DaLa. (2) UlaTa, umaMga, utsAha ramatamAM baMne pAsA pheMkatAM eka khAlI ane bIjAmAM cha chachaka puM. [ravA.] kAma karavAne dekhAva, kAma karavAne dANA paDatAM te dAva [lakhyuM, khepAnI. (2) dhutAruM chachakaluM ja chachakaDuM.' chakebAja li. [saM. ->prA. cha + phA. pratyaya.](lA.) chachATa 6. [ravA.] juo "chaNachaNATa.' cho chuM. [saM. ghaTa -> prA. irAka-, saMyukta vyaMjana-dazA cha(0Na)chaNavuM a. phri. [2vA.] "chaNa chaNa" e avAja TakI rahI che.] pAsAnI ramatamAM cha dANAvALA pAse. (2) karavo. (2) (pANI) UkaLavuM. (3) (lA.) mijAja kare, gaMjIphAnI ramatamAM cha dANAvALo pAse. (3) krikeTanI rIsathI teramAM bolavuM. (4) reSamAM gaNagaNavuM [krayA ramatamAM evara-bAunDrI mAratAM lagAvela phaTake. (4) (lA.) cha(0Na chaNATa . [ + > "ATa' ka. pra.] chaNachaNavAnI hIjaDo. [kkA chUTI javA (2. pra.) narama paDI javuM, DhIlA chacha vi o "chIcharuM.' (2) uparachaluM thaI javuM. (2) nAumeda thaI javuM, hArI javuM. 0 khavarAva chachAlAI strI. jio "chI chaluM' gu. "AI' ta. pra.] (rU. pra.) bhUla khavarAvavI, bhulAvavuM]. chaThIlApaNuM, AchakalAI, (svabhAvanuM chIcharApaNuM chakko-5 (pa-m) [ja e chakko' + "je.'] (lA.) jugAra chachIluM , (svabhAvanuM) chIcharuM, AchakaluM (pAsA ke gaMjIphAne). [chakkA-paMjA UDI javA (-para-jA-) chachuM(-)dara (-2) strI. siM. zuchudrI> prA. chachuMdI), (rU.pra.) "chakkA chuTI javA.' chakTa-paMje -5-je) (rU.pra.) -rI strI. vi> prA. [sa. 1fmAM] UMdaranA prakAranuM rAte uDAu rIte. 0 kare, 0 khela, rama (rU. pra.) jugAra pharanAruM zuM zuM karyA karatuM prANI (e AMdhaLI kahevAya che). ramavo. (2) dago karo] (2) (lA.) eka jAtanuM dArUkhAnuM. (3) ghusaNiyA svabhAvanI cha-khUNu vi. [juo 'i' + "khUNa.'], NiyuM vi. [+ strI. [ jevuM (rU. pra.) aDapalAM karanAruM. 0nAM chaye sarakhAM gu. IyuM' ta. pra.] cha khUNAvALuM, vakeNa, chaNiyuM (rU. pra.) (hInatAmAM) badhAMya sarakhAM]. chaga-chagaDe 5. rivA.] manane tanamanITa chachuM(-)daruM na. [+gu. 'u' svArthe ta.pra.] ja e chachuMdara. chagachagaTa kuM. rivA.] "chaga chaga' e yAMtrika avAja. [0 chevuM (rU. pra.) kajiyo karAvo. 0 gaLavuM, pakaDavuM (2) (lA.) AchakalAI (rU. pra.) phasAI paDavuM]. chaga-raga (chagya-Dagya) strI, jio 'DagavuM,'dvibhava.] kacupacu- chachUkaluM vi. utAvaLA svabhAvanuM. (2) uchALuM paNuM, asthiratA (mananI). (2) vi. Dagamagu, . (2) chachuMdara (-), -rI juo "chachuMdara.' asthira cittanuM chachuMdaruM ja "chachuMdaruM.' [chachakapaNuM chagaigatA strI. [+ saM.] e "chagaDaga(1).' chekAI sI. [jao "chache; + gu. "AI' ta. pra.] chagaDuM na. gharamAMnI ghAsa kacaro vagere nakAmI cIja-vastu. cha che ke vi. [ravA.] capaLa, caMcala, taravariyuM. (2) svarachatA (2) vaNakaranA phALakA upara kAkaDe pUro thaI jatAM rahI vALuM, sughaDatAvALuM [chakheDApaNuM jatuM thoDA dorAnuM gaLuM choDhAI zrI. [ja e "chaDuM' + gu. "AI' te. pra.] chagaDe chuM. [jue "cha" dvArA.] 6 nA aMkano saMketa-6' chevuM vi. [2.] varaNAgiyuM, TApaTIpiyuM cha-gaNuM (-ThuM) vi. [saM. vadhuLata->prA. i.f-] chae chacharAI strI. [jue chachoruM + gu. "AI' ta. pra.], chacharI guNavAthI thAya teTaluM (saMkhyAmAM kadamAM mApamAM vagere) strI. [ + gu. I' strIpratyaya.] chacharApaNuM chaga6 na. gaMdavAra chacharuM vi. [ravA] uchAMchaLA svabhAvanuM. (2) bALaka buddhinuM 2010_04
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ che. vA (3) AchakaluM chache-che. puM. [vA,] TApaTIpa, varaNAgiyApaNuM chaLa huM. cha' varNa ke akSara, i-kAra chATI zrI, [saM. chAcatta-TTivA > prA. inama-TTimA] chajA uparanuM vATiyuM. (ra) chajo ke jharUkhAnA kaTheDA chanavavuM, chajAvuM jue 'chAjavuM'mAM. chaja na. [saM. chAyA-> prA. inama-] chAparAnI ahAra nIkaLatI bAju. (ra) nAneA jharUkheA, 'gaeNlerI' cha, "Te ke, pra. [ravA.] dhUtkAra batAvanArA udgAra chaTaka-kaLa srI, jie 'chaTakavuM' + 'kaLa,'] chaTakI zake tevI kaLanI cAjatA, 'TripiMga DivAisa' chaTa-chinALa vi., srI. [jue 'chaTakavuM' + 'chinALa.'] svade vyabhicAra karanArI chaTakaNuM vi. [jue chaTakavuM' + gu. aNuM' i. pra.] chaTakI jAya tevuM chaDhaka-bArI strI. jiA 'TakanuM' + 'khArI.'] nAsau chUTavAnuM nAnuM mAraNuM. (2) (lA.) gUMcamAMthI ukela kADhavAneA upAya chaTakavuM .kri. [vA.] kAI paNa prakAranI pakaDamAMthI jhaDapathI sarakI javuM-khUTI javuM, vachUTavuM. (3) nizAna cUkavuM. (4) (lA.) bahekI javuM. (5) nAsI javuM, saTakavuM, chaTakAvuM bhAve, kri. chaTakAvavuM pre., sa. phri chaTaka>>A (-daNDa) puM. [jae chaTakuM' + saM.] kasaratanA ATha kuMDAmAMnA eka daMDa, chaDakA--daMDa. (nyAyAma.) chaTA-beThaka strI, [ja'chaTakuM''+ beThaka.'] kasaratanI cha eDakAmAMnI eka beThaka. (nyAyAma.) [tkAranuM chaMTakAravuM sa. kri. [jue 'chaTa,-Ta' dvArA.] 'cha' ema kahI chaMTakAvavuM, chaTakANuM jue chaTakavuM'mAM. chaTakriyuM na. [jue chaTakavuM' + gu. 'thayuM' rR, pra,] peca, phrAMseA, dAva, jhapaTa. (2) isTApaDI pADI devAthI khArI-bAraNAM baMdha thaI jAya evI karAmata. (3) uMdara vagere pakaDavAnuM pAMjaruM. (4) (lA.) prapaMca, kAvataruM, chaTakuM chaTakuM na. [jue chaTakavuM' + gu. '*' kR. pra.] chaTakavAnuM kArya. (2) (lA.) lAlaca, phaeNsAmaNI. (3) prapaMca, kAvataruM. [chuM, geDavavuM, . mAMDavuM, . ceAjavuM (3.pra.) pakaDavA mATe yukti karavI] chaMTakela vi. [jae chaTakavuM' + gu. 'ela.' dvi. bha. z.] (lA.) vaMThI gayeluM, vyabhicArI chUTako puM. [jue 'chaTakuM.'] (lA.) phrAMsalA, jALa, dAvapeca chaTapaTAvavuM jue 'chaTapaTAvuM,' chaTapaTAvuM a. kri baMdhana ke pIDAne lIdhe hAthapaga pachADavA, taraphaDavuM. chaTapaTAvavuM pre., sa. kri. chaTapaTampsa puM. [jue chaTapaTAvuM' gu. 'ATa' rR. pra.], chaTapaTI strI. [+ gu. 'I' fa. pra.] chaTapaTAvuM e chaTaNI strI. [jue 'chAMTavuM' + gu, aNI' rR. pra. 'chAMTI'ne vikAsa.] (lA.) nAkarAne ochA karavAnI kriyA, kApakSa, riTrecamenTa'. (2) ailamAMthI rakamanI kapAta chaTA skrI. [saM.] prabhAvazALI makhkha, khUbIdAra maroDa. (2( (lA.) asara kare tevI khelavAnI cAturI, vAkacAturI kA. 54 _2010_04 exe DeDATa (3) zeAbhA, sau Mdarya, kAMti, teja TAkA puM. [ravA.] (lA.) TAparAnuM khamaNa nAkhI banAvavAmAM AvatuM tamatamatuM rAyatuM TATa kri. vi. [ravA.] 'chaTa chaTa' eveA avAja thAya ema chaTA-dAra vi. [saM. chUTA + phA. pratyaya.] chaMTAvALuM chaTAruM vi. gaMduM, meluM, gaMdhAtuM chUTArA puM. e nAmane eka cheDa cha-TAMka chuM. [jue chaP' + saM-. ] chaMTakAnA mApanuM vaja niyuM, kAcA jUnA zeranA seALamA bhAganuM teluM. (ra) vi. eTalA vajananuM TiyuM na. jharaDuM, jALuM. (ra) khajUrInuM pAna TINiyuM vi. [ravA.] gapATA mAranAruM chaTela jue 'chaMTakala,' chUTelAI zrI. [+]. 'AI ' ta. pra.] chaTelapaNuM chaTA puM. kaDache. (vahANa.) chaTThI-ThThI) strI, saM. jinA> mA. chaTThamA] bALakanA janma pachInA chaThTho divasa, (2) e divasanI dhArmika kriyA, [nA lekha (rU. (rU. pra.) prArabdha-yAga, chanuM UkhaDela (3.pra.) nAnapaNathI teAAnI, nuM dhAvaNa AkAvavuM (ke kADhI nA(-nAM)khavuM) (rU. pra.) sakhata mAra mAravA. mAMDavI (rU. pra.) chaThThInA divase pATaleA mAMDI enA upara kalama kAgaLa zAhI vagere mUkIne e dhArmi ka kriyA karavI] cha(-*) vi. [saM. pagh-> prA. Dzf-] chanI saMkhyAe paheAMceluM. [2ThA(-ThTho) khUIA (rU. pra.) ghaNuM ja dUranI jagyA, -Tno(-ThTho) hAtha (rU. pra.) kasaratamAM nimanA cha mAMhenA eka prakAra] chaTha (tha) zrI. [saM. chI>=prA. chaTThI] hiMdu mahinAnA pakhavADiyAnI chaThThI tithi. (2) epha-sAthe cha TaMka khAvAnuM vrata. (jaina.) chaThiyAta puM. [jae 'cha' dvArA.] chaThanuM vrata karanArA mANasa, (jena.) (2) chaThanA vratane aMte apAtuM bhejana. (jaina.) chaDiyAtI strI. [+ gu. 'I ' skrIpratyaya.] chaThanA vratavALI strI yuiM na. [jue 'chaDa' +gu. 'chyuM' ta. pra.] janma pachI chaThThInA divasa, (2) khALaka janmyA pachI hiMduemAM chaThThI karavAnI kriyA. (3) chaThThadne divase bALakane eDhADavAmAM AvatuM lagaDuM chaThThI jue 'chaThThI' chaThThuM ja 'chaTaruM.' chaoN puM. kharunA breDa. (ra) vAMsa. (3) jaTAmAMsau. (o) bhAlAnA hAthA (gu. mAM 'lAMbuM Da' eve eka prayoga jANItA che: khUba lAMbuM, ] chara (-Daya) strI. [jue 'chaDavuM,'] khaMDavAnI kriyA, chaDavuM e chaTa (-Deya) skrI. ji6, haTha, jaka chakaluM sa. kri. [hiM. chaDakanA] chAMTavuM, chaMTakAravuM. chaMTakAvuM karmaNi, kiM. chaDhakAravuM pre., sa. kri chakA-daMta (-dRNDa) jue 'chaMTakAvaMDa,' chaDhuchaDATa puM. [ravA. 'chaDe chaDa'+ gu. 'ArTa' ta. pra.] Da chaDa' evA avAja
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ chaDa6 850 chaNachaNATa cha86 na. phaDadu, phADiyuM ke rasAlA vinA rAjA vagerenuM vacce mukAma karyA vinA chApA-daMTa (-) puM. chaTakA-daMDathI thoDA pheraphAravALo daMDane sIdhAM nIkaLI paDavuM e eka prakAra. (vyAyAma) [mijAjI cha DuM, chavAyuM vi., ekaluM, paMDepaMDa. (2) jene haiyAM chaTha-vIMgala vi. kAraNa vinA jhaghaDo karanAruM. (2) torI, chokarAM na hoya tevuM. (3) kuMvAruM, vagara paraNeluM chavuM sa. di. [rsa zaTa->prA. . "chaTuM pADavuM' dvArA cha DUkiyA pu. chokarAMne ramavAno ciceDe ke nAnA cakaDoLa anAjanA dANAnAM chotarAM judAM pADavAM. (2) (lA.) mAra chaDe coka (-cauka) kri. vi. jio "cha-ceka] cAkamAM mAravo. (3) baLajabarIthI kaDhAvI levuM. kaDhAvuM karmaNi, ekaluM UbhuM hoya te rIte, chAka, jAhera rIte kri. chaThAvavuM pre., sa. ki. chaDe chaTAMka kiM. vi. ekaluM aTuluM, paMDe paMDa chA puM, ba. 1. mAMgalika prasaMge devAmAM AvatA kaMkunA chaDela che. [ie "kaDavuM' + gu. 'eluM' .i bhU, 5](lA.) thApA [sAMkaLA torI svabhAvanuM chA2 5, ba. va. [ja "chaDe."] strIonA paganAM chaDe' pR. [saM. cha>prA. char ,, paraMparA] (lA.) cha hA-goTo puM. eka jAtane amadAvAdI kinakhAba ekamekamAM kaDIo joDAyelI hoya che tevI sAMkaLI (kaMThanuM chaDAcha kri. vi. rivA.] "chaDe chaDa' avAja sAthe tamAro ghareNuM), achoDo, "ceIna." (2) khIsAnI ghaDiyALanI mAratA hoya ema, taDAtaDa sAMkaLI. (3) paganuM sAMkaLuM chANu na. [4 "chaDAvuM' + gu. "aNu" ka. pra.] dANuM cha* chuM. haLane uparane jayAM hAtha rAkhavAmAM Ave che chaDatAM nIkaLeluM kastara pherI vagere, kurAkI te cheDe. (2) hathiyAranA hAthAonI upara besADelI chAmaNa na. [jue "kaDavuM' + gu. "AmaNuM' ku. pra.) kuMDalI. (3) siMha vagere prANIone paje chaDAvavuM e. (2) chaDatAM nIkaLela ke vagere. (3) chaDAva- chaNaka (ka) sI. jio "chaNakavuM.] e "chaNake.' vAnuM mahenatANuM chaNaka-(-bha)Naka kri. vi. [ja e "chaNakavuM,'dvirbhAva.] chAmaNa strI. [jao "kaDavuM' + gu. AmaNI" ka. pra.] chaNakA karatuM hoya ema juo chaDAmaNa(1)(3). chaNaka-chAyuM na. [ja chaNaka' dvAra.] juo "chaNako." chAvavuM, chAvuM e "chaDavuM'mAM. chaNaka-pATu strI. jio "chaNaka' + "pATu.'] chaNako karI chaThThA-hAra 6. jio "iDe' + saM.] DAnA prakAranI kaMThamAM lAta mAravI e. (2) (lA.) AnAkAnI, ji paheravAnI mALA [chaDe chaDuM chaNaka-bhaNaka juo chaNaka-chaNaka." chariyAta vi. jie cha' dvAra.] chokarAM yAM vinAnuM, chaNakavuM a. ji. ravA.] gussAmAM avAja sAthe tarachoDavuM, chaDiyAla chuM. eka jAtano bhAlo ke bara chI (2) koI paNa prakAranI aruci ke AzaMkAne lIdhe avAja chaDiyALa vika, zrI. [ja e "kaDavuM'-bhuM ke, strI. 'chaDI' sAthe bhaTakavuM, (3) (anAja vagere) jhATakavuM. chaNakAnuM (chaDelI) + dALanuM laghurUpa.] kaThoLanI tirAM vinAnI dALa bhAve., kri. cheNukAvavuM che., sa. ki. chaDiyuM vi. [ja "chaDuM' + gu. "IyuM che. pra.] akala- chaNakA-khera vi. [ja "chaNako' + phA. pratyaya.] chaNakA lakaDiyuM, ekaluM. (2) belagADI vahANa vageremAM musAphara, karavAnI TevavALuM. (2) (lA) mijAja caDiyuM, utAru chaNakArI strI. [+phA] chaNakA karavAnI Teva. (2) (lA.) chaDiyA kuM. jie "chaDI' + gu. "yuM" ta. pra.] chaDIdAra, mijAja gumAvavApaNuM ['chaNako." cibadAra. (2) da2vAna chaNakATa . jio "chaNakavuM' + gu. "ATa" ka. pra.] jue chaDI strI, jhADane khUba pAtaLo kare che, kAMba. (2) khebharA- chaNakAravuM a. ji.[ja chaNakAra', nA.dhA.] jAo chaNakavuM.' vALI rAjazAhI lAkaDI, rAjadaMDa. (3) kula bAMdhelI chaNakArI chuM. jie chaNakavuM' + gu. "Are" ka. pra.] dAMDI, puSpagucacho. (4) aMgaThe ane TacalI AMgaLInI ja chaNake." madadathI karavAmAM AvelI dorAnI ATalI chaNukAvavuM, chaNukAvuM ja e "chaNakavuM'mAM. chaDIdAra vi, pR. [+phA. pracaya.], chaDI-dhara vi., . chaNake . jio "chaNakavuM' + gu. "e" ka. pra.] gussAmAM siM] chaDI dhAraNa karanAra rAjadaMDa dhAraNa karanAra (sevaka) avAja sAthenA tarachoDATa. (2) koI paNa prakAranI araci chaDI daLa strI. jio chaDuM + dALa."] juo "chaDiyALa.' ke AzaMkAne lIdhe avAja sAthe bhaDakATa. (3) (lA.) chaDI-bUTI strI, [+ jue "baTI."] chaDI ane bUTInuM bharata mijAja [prabaLa tarachoDATa kareluM bharatakAma chaNake-chAkoTo . [+ 21.] chaNake karI karavAmAM AvatA chaDI-mAra . dakSiNa gujarAtane zrAvaNa vadi nemane chaNa chaNa kri. vi. rivA.] chaNa chaNa' evA avAjathI pIrane eka urasa jiddI chaNachaNavuM a. kri. [ravA.] chaNa chaNa" e avAja chIluM vi. [ja chaDa' + gu. IluM ta, pra.] cheDe bharAyeluM, kare. (2) chaNako karavo. (3) (lA.) gusse thavuM, mijAja chaDIle pR. zevALanI eka jAta, lIla chiDI-dAra." kare. chaNachaNAvuM bhAve., kri. chaNuchaNAvavuM pre., sa. ki. chaDIvAna vi., pR. jio "chaDI' + saM. vAna] juo chaNachaNuTa kuM. jio "kaNajhaNavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] chaDI-savArI strI. [jue "chaDuM' (ekaluM) + "savArI.'] sAthe kaNakaNavuM e je koI paNa prakAranI ara ke AzaMkA che 2010_04
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ chaNaNa chatraSTi chaNuNa, 0Na kri. vi. [ravA.] chaNaNa' evA avAjathI chatA(-tA, tuM-)-pATa kri. vi. jio "catuM-pATa.'] jae chagNa strI. [ja "jANavuM + gu. "aNa" ku. pra.] chaNavuM "catuM-pATa." e. (2) kaNavAnuM sAdhana, khamaNI chatAra vi. jio "cha" + 'tAra], -3 vi. [+ gu. 'uM' chaNa(traNa)vaTa (8) strI. [jue "chaNavuM' + gu. "a(-A) svArthe ta. pra.] cha tAravALuM (vAgha.). (2) cha dhAgAvALuM vaTa' ku. pra.] jue chaNAchI ." chatA vi. [ o "chata + gu. "ALuM' ta. pra.] jyAM chaNavuM sa. kri. [saM. chinasi>prA. fchaLa dvAra.] chaNaNI- puSkaLatA che tevuM, chatavALuM, chatavaMta khamaNI dvArA cholavuM, khamaNavuM. (2) kapaDAmAM nAkhI cALavuM chatAM(-ttA), 01 ubha. [saM. dvArA gu. "cha"-chatuM' + che, (kerIne rasa kADhavAnI rIte). (3) muddAvAra carcA karavI. vi, ba. va. saM. "mA" > prA. caMne vikAsa, + ja e chaNAvuM karmaNi, kiM. chaNAvavuM che., sa. kri. ya.1] tepaNa, toya chaNAchaNa strI. jio chaNavuM.'-dvirbhAva.], chaNAvaTa (2) chatuM vi. [jue chatAM."] hayAta hatuM. (2) khulluM paDeluM ke zrI. jio "chaNavuM' + gu. "AvaTa ku. pra. jue pADeluM, jAhera, pragaTa. (2)catuM. [0 karavuM (rU. pra.) ughADuM chaNavaTa..] (lA.) eka eka muddo laI enI carcA karavI pADavuM] e. (2) khulAso, samajhatI, spaSTIkaraNa, 'ekalenezana' chatuM-pATa ja "chatA-pATa." [tyAre, hayAtI hatAM chaNAvavuM, chaNAvuM ja "chaNavuM'mAM. chate' kri. vi. jio "chatuM' + gu. "e" sA. vi.pra.] hoya chaNAvavuM, chaNAvuM juo chANavuM'mAM. cha-te ke. pra. [gu. "che' + tenuM laghurapa] vAkathAraMbhe kAI chaThThIvADe !. [ja e "chANa + "vADe.'] DhoranuM chANa thApI khAsa artha na Apato udagAra chANA karavAnuM bAMdheluM sthAna [vikhera, channabhinna chate--taiDI strI. [jae "chataraDI." enuM pravAhI uccAraNa chaNuMvaNuM ki. vi. [jue "chaNavuM,'-rbhAiva.] (lA.) vera- "chatayaDI-enuM lAghava.] jue chataraDI.' chata strI. [saM. sattA] hovApaNuM, hastI. (2) puSkaLatA. chattara na. [sa. 4tra- arvA. tadabhava ja chatara-"chatra.' (3) (lA.) dhanADhayatA. (4) zakti, tAkAta, vetA chattara-chAyA strI. [ + saM.] ja "chatrachAyA.' [palaMga.' chata* (tya) strI. [saM. chatrI> prA. chattI] dhAbAnI nIcenA chattara-palaMga (pala) puM. [ + ja "palaMga.'] jAo "chatrIbhAganI sapATI, "sIliMga'. (2) dhAkhuM, agAzI. (3) chattA-pATa, chapATa ja "chavA-pATa. vahANanA meDhA AgaLanA bhAganuM pATiyuM. (vahANa) chatra na. [saM.] vacce Ubhe dAMDe ane emAM beselI netaranI chata chata ke, pra. [2] "cheDI re' e bhAvane hAthIne ke lokhaMDanI saLIo upara ghamaTanA AkAre sAMdhelA vastrakahevAto ugAra vALI AkRti, Atapatra (rAjA AcAryo guru vagere upara chatara na. [sa. chatra a. bhava "chaa.' oDhADavAne temaja dharma-savArIomAM deva upara oDhADavAno chataraDI strI, jio "chatara' + gu. 'DI' svArthe ta, pra.] mRta rivAja hatuM ane che). (2) ghumaTanA AkAranI racanA. dehane agnidAha dIdhe hoya ke dATayo hoya te sthAna upara (3) DhAMkaNa, AvaraNa. (4) (lA.) vaDIla, murabI kareluM chatrAkAra bAMdhakAma, chatrI, chateDI [maLe tevuM chatraka na. siM] nAnuM chatra. (2) bilADIne Tepa chatarAcAruM vi. jio chata' dvArA. badhe sthaLe hoya ke chatrakhyAmara na., ba. 1. [ + saM. vAsa] (rAjA AcAryo chatarAyuM vi. jio chatara' dvAra.] (lA.) saunA jovAmAM vagerenA rAjacihana tarIkenI) meTI chatrI ane camarI Ave tevuM, khulluM, ughADuM, jAhera chatra-chA(-chA)yA sI. [saM. chatrIvA, saMdhimAM jU anivArya chatarAvavuM, chatarAyuM jue chAtaravuMmAM. gu. mAM cAle] chatrane chAMyaDe. (2) (lA.) rakSaNAtmaka etha, chatarI sI. [saM. chatrI arvA. tadabhava] juo "chatrI.' Azraya, Azaro chatarIsa(-za) vi. [saM. viMrAta sI. > prA. chato, paraMtu chatra-dhara vi, puM. [sa.] jenA mAthA upara chatra dharI rAkhavAmAM pachI saM. trirAvatA "trIsa'nA sAda] juo "chatrIsa." Ave che tevo (rAjakeTi ke AcArya koTine) puruSa. (2) chatarIsa(-zam vi. [ + gu. "muM ta.ka.] juo chatrIsa-muM.' hAthamAM chatra laI rAjA AcAryo vagere upara dharI rAkhanAre chatarImAM(-zAM) na, ba. va. [+gu. "' ta. pra.] trIsanA sevaka ghaDiye chatra-dhAraNa na. [4] mAthA upara chatra rAkhavuM e chatarIsI(-) sI. [+ gu. "I' ta. pra.) e "chatrIsI.' chatra-dhArI vipR. [, puM.] e "chatra-dhara.' chatarIseTa-ze)ka vi. [+]. eka ta. pra.] jao "chatrIseka chatra-pati puM, [saM.] je chatra oDhavAno adhikAra hoya te chatarI (ro) 5. [juo chatIsa.'] jue chatrIse." puruSa (rAjA AcArya rASTrapramukha vagere). (2) (lA.) rAjAchata-leTa (Tatha) zrI. [uttara pada loTavuM.] e nAmanI eka mahArAjA [palaMga." ramata chatra-palaMga (53) paM. [+ juo "palaMga'] juo "chatrIchata-vaMta, tuM (chata-vattuM) vi. [ja "chata" + saM. vat chatrara)baMdha (-badha) muM. [saM.] chatrInA AkAramAM akSarenI 'uM' vArthe ta. pra.] chatavALuM goThavaNIvALo kAvyabaMdha. (kAvya.) [vidhavApaNuM chata-vATa (Da) strI. [ja e "cha" + gu. "vADa' ta. pra.] chatra-zaMga (-bha3) [saM.] rAjya gumAvavuM e. (2) (lA.) puSkaLatA, vipulatA chatraviSTi strI. [4] chatra ke chatrInI dAMDI 2010_04
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ chatra-yoga chatra-yoga puM, [saM.] caMdra vagerenA nakSatrA sAthe thatA eka chatranA AkAranA yoga. (jyA.) ['paeNreTa' chatra-1Ahana na. [saM.] vimAnamAMthI nIce UtaravAnI chatrI, chatra-siMhAsana (-AMsahAsana) na. [saM.] uMpara chatravALuM rAjAsana trAka na. [rsa.] nAnuM chatra. (ra) bilADInA Topa chatrAkAra puM., chatrAkRti zrI. [saM. chatra + AA-vAra, AA-ti] chatranA ghATa. (ra) vi. chatranA jevA ghATavALuM trALuM, chatriyALuM vi. [ja saM Ja + gu. 'AchuM' ta. pra., chatrI + gu. ALuM' ta. pra.] chatrIvALuM chatrI strI, [saM.] nAnuM chatra. (ra) palaMga vagere uparanuM DhAMkaNa (3) jae 'taraDI.' chatrI-dala(-La) na. [saM.] vimAnamAMthI paeNreTa' dvArA UtarI yuddha ApanArA sainikAnI senA, 'paeNreTTa sa' chatrI-palaMga (-pala) puM. [saM. + ja 'palaMga,'] jenA cAra pAyA uparanI UbhI dAMDI upara maccharadAnI DhAMkavAnI nyavasthA hoya tevA palaMga, chatara-palaMga, chatra-palaMga trI-vA na. [saM. + jue vAjuM.) ekasAthe kAma karatA vAkAnA samUha, vAdaka-vRMda. (2) e prakAranuM vAdya, 'baeNnDa' chatrIsa(-za) vi. [saM. trirAta> prA, chattIsa, paraMtu trIsa'nA sAdaye] trausa ane chanI saMkhyAnuM chatrIsa(-za)-suM vi. [+ gu, 'muM' ta. pra.] chatrIsanI saMkhyAe pahoMceluM ghaDiyA (AMkane chatrIsamAM(zAM) na., mu. va. [ + gu. '*' ta. pra.] chatrIsanA chatrIsI(-zI) strI. [ + gu.I' ta, pra.] chatrIsa padyonA samaha, jemAM chatrIsa padmA hoya tevA saMgraha [chatrIsa chatrIse(-ro)* vi. [ + gu. eka.'] Azare chatrIsa, lagabhaga chatrIse (-ze) puM, [ + gu. e' ta. pra.] kAI paNa saikAnA chatrIsamA varSanA dukALa [pAMkha. (3) pAMdaDuM chada puM., -dana na. [saM.] DhAMkaNa, AvaraNa. (ra) pakSInI chadarAvavuM jaA chandarAnuM'mAM, 8pa2 chadrAnuM a. kri. patharAyuM. darAvavuM pre., sa. kri. chA na. [saM.] kapaTa, DhoMga. (ra) dagA, prapaMca, kAvataruM chadma-tA zrI. [saM.] kapaTIpaNuM, DhAMga chadma-liMga (-li) vi. [saM.], -zrI vi. [a,, pu.] puruSavezamAM strI ane strInA vezamAM puruSa-evuM chadmaveza puM. [saM.] oLakhAya nahi e rItanA pahereleA pozAka chadmaveza-dhArI, chadma-vezI vi. saM., puM.] chadmaverAvALuM chadmAvaraNu na. [saM. ivan + mA-varLa] yuktithI DhAMkI devuM ke DhAMkI rAkhavuM e, yukti-gApana, vyUha-gApana, premAu-leija' chadhAruM vi. [z2ae 'OM' + 'dhAra' + gu, '''ta. ..] cha dhAra-vALuM, che bAjuvALuM, SaTakoNa chanaka-manaka kri. vi. [ravA.] chataka-manaka' evA avAjathI (khAsa gAtAM-majAvatAM) inakAvavuM jae chanakavuMmAM. chanakAvavuM a. kri. [ravA.] khaNakhaNavuM, nakALanuM pre., sakri chana chata kri. vi. [vA.] 'chata chata' evA avAjathI chanachanATa puM., "TI srI. [jue 'chata chata' + gu. 'ATa' ta. x + I 'pratyaya.] 'chana chana' evA satata thatA avAja. _2010_04 chapAI (ra) (lA.) dhananA vadhu paDatA vadhArA chanachanita vi. [jue 'ina-ina' + seM, dhRtta ta. pra.] Ibna Ibna' avAja karI UTheluM [pra.] (lA.) kAMsI-joDAM, jhAMjha chanachaniyA~ na., a. va. [jue 'chanachana'+ gu. 'iyuM' ta. chanamakriyAM na., ba. va. [ravA.] (lA.) AnaMda chanamaniyAM na., kha. 1. [ravA.] (lA.) nANAMnI chata, chanAinI chanachanI strI. [ravA.] 'chana' zabdane! dvirbhAva+ gu.' svArthe ta. pra.] (lA.) jue 'namaniyAM.' [. thaI rahelI (-revI) (rU. pra.) nANAnI vipulatA kevI] chanAvavuM, chanAvuM jae chAnavuM'mAM. vezadhArI inta vi. [saM.] DhaMkAyeluM. (2) saMtADeluM, chupAveluM. (3) kapaTaantu (nuM) vi. saM. vaLavRtti srI. > prA. na$] nevu ne " saMkhyAnuM [pahoMceluM channu(ri)-muM vi. [ + gu. 'muM" ta. pra.] channunI saMkhyAe cha-pazuM vi. [jue 'OM' + 'paga' + gu. '*' ta. x.] jene * paga hoya tevuM, pada. (2) (lA.) viSayI, vyabhicArI chapa-chapalAM na., a. va. [jue 'pavuM'-dvirbhAva + gu. 'huM' svArtha ta, pra.] gupta kAmakAja chapaDI, kha(-khA)paDI strI. [ravA. ane dvirbhAva.] luccAI, rAMgAI, kuTilatA [paDavALuM cha-pu vi. [jue 3 + 'paDa' + gu. '*' ta. pra.] cha chaThThuMOM vi. [ravA.] luccuM, DhAMguM [chIruM chapa(-)taruM vi. [ravA.] ghasAIne pAtaLuM thaI gayeluM. (2) chapanuM vi. ['chAnuM' sAthe ja prayAga, maLamAM paNuM' chupAI javuM.] chAnuM- panuM, kAI na jANe ema chUpuM raheluM chapana jae chappana, chapaniyuM jue 'niyuM.' paniyA jue chappaniyeA.' chapanA pu. jue 'chapa(pa)na' + gu. e' svArthe ta. pra.] 1956 vi. sa.nA paDelA bhAre dukALa chapaya juo 'chappaya.' chapara jue 'chappara.' chapara-kAma jue 'para-kAma.' chapara-khATa jue chepura-khATa.' chapara-pazuM jue para-pazuM.' chapara-palaMga (-palaM) jae 'chappara-palaMga.' chapara-chaMda(-dha) (-banda,nya) jue 'para-aMda(1).' chapa(pa)ra-maMdI(-dhI) (-mandI,-dhI) jue. paramaMdI(-dhI).' chaparicA puM. eka jAtanA saurASTranA gheADo chaparI jue 'chAparI.' chaparuM ja 'chAparuM.' chapavavuM jue 'ApavuM'mAM. chapatrAI zrI. [jae 'pavavuM' + gu. (241 OM pra.] chapAvavAnuM mahenatANuM, chapAmaNInA kharca chapaNuM jue 'chupAvuM.' chapAI zrI. [jue chApavuM'+pyu. AI' e. pra.] chApavAnI kriyA, kSudraNa, 'prinTiMga.' (3) chApavAnI Dhaba.. (3)
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ chapAvavuM 853 chabI-dastAvejIkaraNa chApavAnI majarI ke mahenatANuM cha5(5)rabaMda(-dha) (.bAda, dha) vi. [ + phA. "ba"] chapAvuM ja chupAvuM-chaparvamAM. chAparAvALuM, chAjavALuM chapANa na. [jae chapAvuM' + gu. "aNe" ka. pra.] chApakAma cha5(5)ra-baMdI(-dhI) (-bandI,-dhI) strI. [ + gu, "I' cha-pAniyuM vi, na. [ja e "cha+pAnuM'jhu. IyuM' ta, pra.] ta. pra.] chAparuM taiyAra karavAnuM kAma. (2) vi. jae "chaparacha pAnAMnuM lakhANa ke chapANa baMda.' chapAmaNa na., - strI. [ja "chApavuM' + gu. AmaNa cha (po) 5. [saM. ghag>prA. chaq-] e "paya.' AmaNI" ka. pra.] jue chapAI." chape(-)-sAta juo pe-sAta. chapAvavuM, chapAvuM juo "chApavuM'mAM. chaba, 0ka chabaka kri. vi. rivA.] chaba chaba evA avAjathI chapAyuM che. jio + "pA' + gu. 'uM' ta. pra.] chabakaDu vi. sohAmaNuM, zobhItuM, suMdara cha pAyAvALuM, chapAyAnuM chabakaluM na. acAnaka humalo karavA e, chamakaluM chapAye vi, pR. jio chapAyuM.'] chapAyAne cheDe chabakaluM na. (chAsanuM) deNuM [sa. ji. chapAM na, ba. va. kamaLanAM phaLa, kamaLakAkaDI chabakavuM a. kri. [ ravA.] saMtAvuM, chupAvuM. chabakAvavuM che, chapaiye . [jAo "chApavuM' + gu. "eyo' ka. pra.] chApavAnuM chabagaluM na. TaMkI cALanuM keDiyuM kAma karanAra, prinTara" chaba chaba kri. vi. [vA.] "ba " evA avAjathI chapa juo "chApa." chabachabavuM a. kiM. [2vA.] "chaba chaba' evo avAja kare. chapa(-pe-sAta puM, na. ba. jio po' + "sAta.'] (2) chIcharA pANImAM chaba chaba avAja thAya ema taravuM. pAsAnI ramatanI eka bAjI (pAsA upara banI ane eka chabachabAvavuM che., sa. ki. (2) chaba chaba' thAya e rIte pa paDavAnI) kapaDuM be hAthathI devuM cha50-5)na vi. [sa. upakvArA > prA. chag] pacAsa chabachabiyuM na. [ja "chabachabavuM' + gu. IyuM" 5. pra.] chIcharA ane cha saMkhyAnuM. [0 upara bhera vAgavI, 0upara bhUMgaLa pANImAM taravuM e. (2) cAlatAM chaba chaba" avAja thAya vAgavI (-uparatha) (rU. pra.) puSkaLa saMpatti hevI. ne teTaluM chIcharuM khAbociyuM. (3) evA avAjanuM eka vAgha paTA (rU. pra.) bhAre herAnagati. 0gna vitAThavA (rU. pra.) chabachabu vi. jio "chaba chaba' + gu. "u" ta. pra.] (lA.) bhAre duHkha chuM. ne di-devALiyA (rU. pra) aneka ThekANe chIcharuM devALuM kADhI cUkelo. 0ne phare (2. pra) nakAme rakhaDapaTa. chabaho ja chabaraDe." ne vakhArI, ane vepArI, 0ne zAha (rU. pra.) khUba chabata-bo)taruM ja chapataruM.' mATe vepArI] chaba(ba) na. chokaDa jevuM eka dhAsa cha50-5)na-bega kuM. jio 58-5)na. + saM] puSTi- chabara chuM. (lA.) kharAba pariNAma AvavuM e. (2) mAgaya maMdiromAM viziSTa prasaMge karavAmAM Avate chapana bhAre goTALe. [0 vaLI je (rU. pra.) kharAba pariNAma prakAranAM miSTAnnanI zrIThAkorajIne dharAvavAmAM AvatI AvavuM. 0 thALa (rU. pra.) ulaTAvIne caMthI mAravuM. (2) sAmagrIne eka khAsa utsava. (puSTi.) moTI bhAre bhUla karavI] cha5(5)na-muM vi. [ja e " 58-5)na."+ gu. "muM" ta. pra.] chabali . loDhAnI sUDI chappananI saMsthAe pahoMceluM chabalImAM na., ba, va, rivA.] (lA) kAMsIjoDa, jhAMjha. chappa(5)niyuM vi. jio chappa(-)ni.] (lA.) dukA- [vagADavAM (rU. pra.) paise Take khAlI thaI javuM] LiyuM. (2) kaMgALa, rAMka, khUba garIba chabaluM ne. tagAruM, bakaDiyuM cha50-5)niyA vi., pR. jio chappa(-5)na" + gu. jIyuM" chabavuM A kri. rivA. (pagaluM) jamInane aDakavuM. (2)(lA) ta, pra] vi. saM. 1956 mAM paDele mATe dukALa, chapana. sthira thavuM, TakavuM, karavuM cAmAMthI AveluM (rU. pra.) dukALiyuM] chabachaba kri. vi. jue "chaba chaba. cha5(5)ya puM. [sa. 1paDyuM - prA. iq] cAra caraNa chabAva(ba)luM e "cabAvaluM." raLAnAM ane be caraNa ulAlAnAM hoya tevI chaMdaracanA, chabi-bI strI, (saM. chavi, hiM] cahere, sUrata. (2) pratikRti, po. (5) tasavIra. [ utAravI, 0 pAvI, 0 levI (rU. pra.) keTe cha5(5)ra na. chAparuM [karavAnuM kAma le] 5(5)-kAma na. [+ja "kAma.'] chAparuM taiyAra chabIka-ga) S. [2vA.] ramatamAM jene aDavAthI dAva na chappa(-5)ra-khATa strI.[+ juo "khATa.'] chatrIvALo khATalo Ave tene aDIne kahevAto udgAra Dra-5ga vi. [ + ja "paga' + gu. "uM' ta. pra] chabI-kAra vi. 5. [ + saM. kAra] citra karanAra, citAro. paganA paMjAmAM sapATa capaTA taLavALuM. (2) (lA.) jenA (2) keTe pADanAra, "keTogrAphara,' "Te ArTisTa' AvavAthI gharanI avanati thAya tevuM (mANasa.) chabI dastAvejIkaraNa na. [+ ja "dastAveja'+ saM. diva cha5(5)ra-palaMga (54) 5. [ + juo palaMga.' chatrI- pra. karIne + saM. taraNa.] keTogrAphIthI dastAvejanI chApa pADI vALA palaMga, chatrI-palaMga levAnI kriyA, "keTegrAphika DokyumenTezana" 2010_04
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ chabI-dAra 854 chara-pATI chabI-dAra vi. [+ phA. pratyaya.] dekhAvaDuM, suMdara rika zrAddha (dara varSe AvatI mRtyutithinuM), vArSika zrAddha, chabInuM li. [ 3. zabInaha] rAtane lagatuM, rAtanuM (2) jenadharmIone pasaNane eka divasa, (jaina) chabI-rAga kuM. [+saM.] satya, 'riyAlijhama' (ba.ka.ThA.) chamaNa-damaNa na., ba. va. cADI-cugalI chabIrAgI vi. [ + saM] satyamAM mAnanAruM, 'riyAlisTa' chamaNuM na., ne strI, e nAmanI mAchalInI eka jAta chabIla strI. [ara. sabIl](tAbUtane divase mukAtI) pANInI kamarake . AnaMda, prasannatA paraba, chabIlI chamAchama jIo ima-chama' chabIkalAM ja e "chabalIkAM." cha-mAsika vi. jio "+ saM. hakIkate vaIfsamAMthI chabIla-DuM vi. [ja e "chabIluM' + gu. 'Da' svArthe ta. pra.) mAtra vALanuM ja "'e sthAna lIdhuM che.] cha mahinAnuM. (2) jue "chabIluM." (paghamAM.) mahine pUruM thatuM jio "mAsI.' chabIliye muM, jio "chabIluM' + gu. IyuM" ta. pra] (lA.) chamAsi vi, pR. [jue "mA" + gu. IyuM' ta. pra.] eka jAtane saurASTrane cheDe chamAsI strI. [saM. 90mAsivA> prA. imAhira hiMduomAM chabIlI' li., strI. [ja e "chabIluM' + gu. "I' strI pratyaya.] maraNa pachI cha mAsa pUrA thaye karavAmAM AvatI zrAddha-kriyA (lA.) eka prakAranI saurASTranI ghoDInI jAta chamAsI vi. jio + saM. mAra + gu. 'I' ta. pra.] chabIlI strI, [ara. sabIla] ja "chabIla." jue cha-mAsika." [ja e "chamAsI, chabIluM vi. ni. chavi> hiM, "chabI' + gu IluM" ka. pra.] chamAse puM. jio ' + saM. mAra + . "o' te, pra.] suMdara, manamehaka, dekhAvaDuM chara' pR. [sa sura> prA. zu] astro, sajiyo. [0 UTha, cha-bUdiyA vi., pR. [jue "cha" + baMda' + gu. IyuM' ta.pra.] 0 U8 (rU. pra.) astrAno cepa lAga. 0 pherava (rU.pra.) vAMsA upara cha TapakAMvALuM eka jIvaDuM karyuM kAravyuM dhULamAM meLavavuM. 0 besa(esa) (rU. pra.) chabe . ramatane kAMkare, pAMcIka hajAmatamAM acAne karake thA-kApe paDa]. chotaruM jue "chabataruM.' chara*pR. tora, mada [0 utAra (rU. pra.) garva teDa. 0 kare chambara juo "ibara.' (2. pra.) garva karavo. 0 kADhave (rU. 4) garva karavA. (2) chababu strI. e nAmanI eka dezI ramata madathI AnaMdati thavuM. 0 caha(8) (rU. pra.) matta banavuM. chamma kri. vi. [2vA.] "chama' evA avAjathI chara (93) strI. [sa, zara kuM.] barunI saLI ke aMdara reso chama chamaka ki. vi. rivA.] chamaka chamaka evA avAjathI chareka-DuM ( DuM) vi. [aspaSTa + jue "chAMDavuM' + gu. 'uM'' chamakalaDuM na. [o "chamakaluM' + gu. Da" svArthe ta. pra.] kR"pra.] svachatAnA viSayamAM taddana bedarakAra, gaMgAbaDuM e "chamakaluM." (padyamAM.) chakaNa vi. jio "charakavuM" + gu. "aNa" ka. pra.] DerI paDe chamakalI strI. [ juo "chamakaluM'+gu. "I' strIpratyaya. tevuM. (2) (lA.) taddana bIkaNa (lA) dahIM valovavAnuM mATInuM nAnuM vAsaNa, nAnI goLI charakatuM vi. [jue "karakavuM' + gu. varta. ku. 'tuM' (lA.)] katachamakaluMna. kSaNika tephAna, najIvuM tophAna ratuM, ADuM DhaLatuM, karatuM chamakaluja na. [ravA.] chAsa vadhArAvavAnuM mATInuM hAMDaluM charakavuM a. ji. [vA.] cheravuM, carakavuM. (2) (hathiyAranuM) chamakavuM a. jiM, rivA.] chama' evo avAja kare. (2) sparza karIne cAlyA javuM. (3) evA hathiyArane A vadhAre che. chamakAvavuM pre., sa. ke. kApe thato ja. charakavuM bhAve, ji. charakAvavuM che, chamakATa [juo 'kamakavuM' + gu. "ATa' ka. pra.], -2 sa. kiM. ! [ + "Ara." ka. pra.] chama evo avAja karake muM. [ja e "charakavuM' + gu. "o' ka. pra.] (hathiyArathI chamakAravuM sa, kri. (jae chamakAra.'-nA. dhA] chama' evo thayelI kApa, carake [gAMDuM, mada-masta avAja thAya ema vadhAravuM. chamakArAvuM karmaNi, kri. chara-gheluM (-veluM) vi. jio "ra" "dheluM.] uddhata ane chamakAre muM. jio chamakAra" + gu. 'A' svArthe ka. pra. chara-ciThI(-4) strI. [saM. akSara> prA. maK + juo jue "maphAra.' 'ciDI,-8I.'] (lA.) mIThuM vecavAvALA vepArIne apAta chamakAvavuM e "chamakajmAM. (2) chamakAravuM ja kAtane pAsa chamake puM. [4e chamakavuM' gu. '' ka. pra.] chama' evA charachaTa vi. [2.] karakaruM, barachaTa avAjathI karate vaghAra chara chara kri. vi. [ravA.] chara chara' evA avAjathI chama chama kri. vi. [ravA.] "chama chama' evA avAjathI charaNuM na. [sa. kSara->prA. irAma-] dahIM vagere chaNavAnuM chamachamavuM e. ke. [2vA.] chama chama' evo avAja kare. kapaDuM, gaLaNuM (2) taLAtAM avAja thavo (3) UkaLavuM charatuM vi. jio charavuM' + gu. 'tu' + varta. kR].jue charakatuM." chamachamATa puM, jio "chamachamavuM' + gu. 'ATa' ka. pra.] [-te ghA (u. pra.) ujharaDe, liTi kApA] chamachamavuM e charapaluM ne. e nAmanuM eka hathiyAra chamachamiyAM na, ba. va. [2vA.] juo "ibalIkAM." chara-pATI (charaya-) strI. [ja e "chara + "pATI.] saLiyA chamacharI strI. [sa, sAMvatsarikSA> prA. saMvariyA) sAMvatsa- ane pATI (lekhaMDanI) 2010_04
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ karamariyA charabariyA puM, [ravA.] (lA.) goTALA, kharaDo cha22, 02 kra. vi. [ravA.] 'charara' evA avAjathI chara-vaM(-vi)nuM (-(-vi)guM) vi. [jue ''+ saM. pra -> prA. visAma, ] (lA.) jue 'ra-gheluM.' (2) aDadhuM gAMDuM, (3) tAphAnI, mastIkhAra charavuM a. kri. [saM. kSar > prA, dar] TapakavuM, cavuM. (2) tAramAM-mastImAM AvavuM, uddhatAI karavI. (3) gAMDapaNa batAvavuM. charAvuM bhAve, kri. charAvavuM che., sa. kri. charA-ghara na. [jue 'rA'+ 'dhara.'] charA rAkhavAnuM gharuM, charAonI dAbaDI [rA pheMkavAnI kriyA charA-dAva puM. [jae 'karo' + 'dAva.'] lazkarI tAlImamAM harAvavuM jae 'karavuM'mAM. charAvavuMre jue 'chAravuM'mAM, charA-vIMTI srI. [jue 'karo' + vIMTI.'] charA rAkhavAnI yaMtranI dAkhaDI, eNla-beriMga' charAvuMO jue 'karavuM'mAM. charAvuMre jue 'chAravuM'mAM. charAM-varAM kri. vi. Aveza ke kreAdhathI dhUMdhavAtuM, vA-vAM ricAM na., ba. va. bAjarI-juvAranAM DUMDAMnAM dANA vagaranAM baTakAM [ra, ko riyuM. na. [jue cha21' + gu. iyuM' svArthe ta. pra.] riyuMca na. [ju A 'kariyAM.'] dANA vinAnA ThaMDAnA TukaDo charI strI. [saM, kSuriddA> prA. gfR] capaTA pAnAnuM eka bAju dhAravALuM ane pakaDanA bhAgamAM hAthAvALuM aNIdAra sAdhana, pALI, kAtuM. (ra) zAka vagere samAravAnuM evuM ja mathALe kAMIka gALa ghATanuM sAdhana. (3) yAMtrika sAdhanAmAM eka bAju dhAravALuM lAMbuM pAnuM (jemake kaTiMga-mazInanI charI vagere). [. UchaLavI (rU. pra.) jhaghaDA veA. 0 cAlavI (rU. pra) nukasAna kare tevI kApa mUkavI. * jevI jIbha (rU. pra.) sAmAnI lAgaNIne bhAre duHkha kare tevI vANI. gaLe charI mUkavI (rU. pra.) pAyamAla karavuM. mAthe charI sUkavI (rU. pra.) nAza karavA, peTamAM charI rAkhavI (.pra.) kIneA rAkhave ] charI-kAnasa strI. [jue! 'charI' + 'kAnasa,'] pAtaLI capaTI [yA paththara, saru nAnI kAnasa ru na. thAMbhalAnA mathALA upara mukAtuM nakazIvALuM lAkaDuM rerA puM. jamInamAM athavA lAkDAmAM kareleA lAMbA khacakA ire-vachera kri. vi. chAnuM-mAtuM charA puM. [saM. dhruva-> prA. hraA] meTI karI (khAsa karI lazkarI upayeganI). (2) baMdUkanI kAratUsamAM bharAtI leAkhaMDanI pratyeka karaca, (3) cakranI dharImAM saraLatAthI kare e mATe nakhAtI peAlAdanI nAnI moTI pratyeka gALI. (4) cAMdalA vinAnuM meAranuM pIchuM, taravAraDI. [-rA tetariyA (rU. pra.) tetarane mAravA mATenI sIsAnI ke peAlAdanI gALIe. -rA bAjariyA (rU. pra.) bAjarInA dANA jevA karA, rA magiyA (rU. pra.) maganA dANA jevA rA. rA rAyo (rU. pra.) rAI jevaDA rA. rA haraNiyA (rU. pra.)haraNanA zikAramAM vAparI zakAya tevA charA] 2010_04 855 chardi, .kA strI. [saM.] akArI, UlaTI, vamana chala(-La) na. [saM.] kapaTa, dagA, chetarapIMDI, DhagAI, dhutArAveDA. (ra) vANIthI dagA, kelasI oNpha phiMgara opha spIca.' (ma.na.)(tarka.) (3) racanAnA dage!, kelasI ph kampA jhizana' (rA. vi.). (4) dagA bhareluM AhvAna, 'kelasI oNpha ivokezana' (rA. vi.) chalA(phlA)-kAThI hAya ema chalaka (-ka) strI. [jue 'chalakavuM.']chalakAvuM e, UbharAvuM e chalaka2 kri. vi. [ravA,] chalaka' evA avAjathI chalaka-cheAiyAM kri. vi. [jue 'chalakavuM' dvArA.] chalakAtuM [jae 'la.' hala(-La)-kapaTa na. [ saM., samAnArthI zabdonI punarukti] chalaka(-)vuM a. kri. [ravA.] UbharAI bahAra nIkaLI paDavuM (pravAhInA pAtra ke pANInAM jaLAzayAmAMthI). (2) (lA.) abhimAna ke khuzInA UbharAthI phulAvuM. chalakAvavuM ke, sa. kri. chalakATa puM. [jue 'chalakavuM' + gu. 'ATa' kuM. pra.] chalakAvuM e chalakAvavuM, chalakAvuM jue 'chalakanuM'mAM, chalachalaSTa puM. [ravA.] thanayanA, temanA chala(-La)-chaMda (-chanda) puM. [saM.] kapaTa-jALa, rmAMtA, cAlabAjI, chetarapIMDI, ThagAI, chala-chidra [la-mizrI chala(-La)chaMdI (-ndI) vi. [ saM., puM. ] kapaTI, dhUrta, Thaga, chalI)-chidra na. [saM.] jue chala-chaMda,' chala(n)-chidrI vi. [saM, puM.] jue chala-kaMDhI.' chala(-La)Nu* na. [saM, ina-> prA. inama-] lana, chetarapIMDI, ThagAI chalatuM na. keAtaruM, chetaruM chalana na., nA strI. [sa.] jue chalaNuM.' chalanI strI. cALaNI chala(-La)-prapaMca (pra52) puM. [saM] jae la.' la-bala na. [saM. inA dirbhAva] prabaLa kAvAdAvA, kAvataruM chala-balaOM puM. eka jAtanA saurASTranA gheADa chalabalavuM . kri. [ravA.] chalakAvuM, UbharAvuM. chalabalAvavuM pre., sa, kri. ['chala-chaMdI.' chala-khaliyuM vi. [oe! 'chalabala'+ gu. 'iyuM' ta. x ] chela (-25) zrI. haryAM, dhrokaDa, prA chalara na. meAjuM, uchALA chalavalanI strI. [saM. i dvArA] chetarapIMDI, chaLa-kapaTa chela(-La)-vila(n) na. [saM. chatA hirbhAva] jue 'chala,' chaa(-La)-vidyA strI, [se.] LakapaTa kevI rIte karavuM enuM jJAna ApanArI prakriyA chalavuM a. kri. [ravA.] nadI vagerenAnuM ke pANI vagere bharelA vAsaNanuM kAMThAnI bahAra UbharAI phelAI javuM, chalakAI ne relAvuM. chalAvuM bhAve., kri. halAvavuM pre., sa. kri. chaMga (la) strI. [hiM, lAMga] jue 'chalAMga,' chalA(-lA) kuM., ba. va. senAnI cIpavALI hAthIdAMta kacakaDA ku rasa cA plAsTikanI capaTa dhATanI cUDIe chalA(-lA)-kAThI srI. [jue saM.jIjI + kAThI.'] (lA.) vezyA-gRha
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ lA-le)la chalA(-lA)chala kri. vi. [jue 'lavuM,'-DhirbhAva.] e kAMThe UbharAI javAnuM thAya ema, chalakAvAnuM thAya ema, e kAMThe pUrNa, bharapUra chatANu' na. ThAma, vAsaNa, bhANuM chalAvavuM, chalAvuM jue 'lavuM'mAM. chalAMga strI. [hiM.] eka paga AgaLa karI enAthI mAravAmAM AvatA lAMbo kUdako, chalaMga, khalAMga chalAMgavuM a. kri. [jae 'chalAMga,'-nA. dhA.] chalAMga mAravI chalika("ta,-taka)na. [saM.]eka prakAranuM ekapAtrI nRtta. (nATaya.) chali(-Li)ta vi. [saM.] chetarAyeluM, chaLAyeluM chalitaka jue 'lika.' iliyuM na. [jue 'lA' + gu. 'yuM' svArthe ta. pra.] cuDAnA AkAranuM hAthamAM paheravAnuM pittaLa vagerenuM kaDuM chalI` zrI. [jue 'lA'+gu. 'I' srIpratyaya.] hAthIdAMtanI ke anya padArthanI pAtaLA ghATanI cUDI [eka rega chalIne srI. [de. prA. ihiMyA chAla, cAmaDI] (lA ) cAmaDInA 3 na. [phrA. cillakS] cALIsa divasanA phakIra vageremA ekAMtamAM besI bhakti karavAnA samaya. (2) suvAvaDa pachInA 40 me divasa 856 chaluM na. phetaruM, chetaruM lUDI strI., "huM" na. chAliyuM kaceLuM, nAnuM tAMsaLuM riyuM na. peTalAda bAjunI kheAbhikSu prakAranI eka ramata chaleyuM. na. jUnuM thaI gayeluM kAma [strIonI vIMTI le(-le,-hala)cuMOM na. lAkaDAnI cUDI. (ra) Ara ane ghUgharAvALI chala yAM na., a. va. [jue 'leyuM.rai'] cUDIo (tiraskAramAM) chalaiyuM jue leyuM.' le(-le) puM. seAnAnI cIpavALI capaTI cuDI. (2) gharIvALI vIMTI (skraenI). (3) pujAnA sAmAnanI chAbaDI leAla jue 'chalAla,' ileArI strI. naiyuM pAkavuM e, AMgaLInA jivALAnA pAka challA huM., a. 1., chahelAM na, kha. va. jue 'lA.' challI strI. chAbaDI, chelakI chaledAra vi. [jue 'challA' + phA. pratyaca,] kuMDaLAkAra, (ra) karADavALuM (prANI), (3) cIkAvALuM choyuM jaA 'chayuM.' chalA jue 'leA.'. (2) khAlI kabara (maDadA vinAnI). [. bharayeA (rU. pra.) chAbaDAmAM naivedya bharI balidAna ApavuM] vaDa(-rA)thayuM jue 'chAvuM'mAM, [AvatA paththara vaNuM na. kamAnanA bAMdhakAmamAM cAvI upara mUkavAmAM chavarAvavuM`, charAvuM (cha:va-) jue 'chAvaraluM'mAM. chavarA(-DhA)vavuMO, vADhavuM, chavAyuM jue 'chAvuM'mAM, chavi srI. [saM.] caherA, sUrata [mANasa chaviyA puM. [jue 'chavuM' dvArA.] chAparAnuM Aja karanAra chavITiyuM na. trIsa maNa bhAra samAve tevuM gADuM chavITiyAM na., kha. va. zrIene paganI AMgaLIomAM paheravAnA gharIvALA karaDA, joTavAM cha-vaiNiyuM vi. [jue "OM'+'veNI' + gu. 'iyuM' ta, pra.] _2010_04 aMDATa cha veNIovALuM bAraNuM (kamADa) chavI(-vI)sa(-za) vi. [saM. nirAti strI.>= prA. strI] vIsa ane manI saMkhyAnuM chavI(-vI)sa(-za)-muM vi. [+jue gu. 'muM" ta. x.] vIsanI saMkhyAe paheAMceluM chavI(-vI)sAM(-zA) na., kha. va. [+]. ''ta. pra.] chabbIsanA AMkane ghaDiyA chavI(--lI)sI(-zI) zrI. [ + gu. 'I' ta, pra.] chavvIsanA samaha. (2) chavvIsa pade ke kAvyenA samaha isi(-zi)yANu na. rAMdhelA cAkhA, bhAta chase (-se","senA,-ssA)[saM. rAtAni > prA. islamALi >apa. islAruM dvArA.] cha vAra seA, 600 chaLa jue 'chala,' chaLa-kapaTa jue chela-kapaTa.' chaLa-kArI vi. [saM. iddArI chuM.] kapaTa karanAruM, khetaranAruM chaLa-chaMda (-76) jue 'prala-chaMda,' chaLa-chaMdI (chandI) jae lahaMdI.' chaLa-chidra jue 'lachidra.' chaLa-chidrI jee lachidro,' chaLa-chetara puM. [jue 'chaLavuM'+ 'chetaravuM] dagA, chetarapIMDI chaLaNuM ja 'laNuM,' chaLa-prapaMca (-prapa-2) jae 'la-prapaMca.' chaLa-khAjI zrI. [jue '*La' + phA.] chetaravAnI gata chaLa-vichaLa jue 'la-vikala,' chaLa-vidyA jae 'la-vidyA,' chaLavuM sa. kri. [saM. > prA, Ta-] chetaravuM, ThaMgavuM, chaLAvuM karmaNi., kri. chaLAvavuM pre., sa, kri. chaLAvavuM, chaLAvuM jue 'chaLanuM'mAM. Lita jue 'alita.' chaLiyuM vi. [jue 'chaLa'+ gu. 'iyuM' ta, pra.], -cela vi. [+ gu. 'ela' ta. pra.], chaLI vi. saM. ii paM.] chaLa karanAruM, chetaranAruM, tAruM cho-chaLe kri, vi, jie 'kaLavikaLa' + gu. 'e'trI. vi, pra. beune] yuktiprayuktithI, chapI rIte, lAga sAdhIne chaLA puM. pravAhIne ragaDA (dahIM vagerene). (2) gaMDhA ragaDA chaMchaNavuM (RNavuM) jae 'paNa NavuM.' chaMchaNAvavuM che. sakri chaMchaNATa (jI-kaNATa) jue 'RNATa,' chaMchaNAvavuM (RNA) jue 'kaMkaNanuM'mAM, chaMchara (ra) puM. [saM. zanaizcarI dvArA.] lagna pachInA zrAvaNa mahinAnA zanivAre thatA jamaNavAranA prasaMga (hiMduemAM) chaMchIluM cha.chIluM vi. teDuM chaMcheDa (vheDaya) strI. [jue chaMcheDavuM.'] (veAMkA mArI ke kaDavA khela kADhI) uskeravuM e, (2) cIDavavuM e chaMcheDavuM (cha-spreDavuM) sa, kri. [jue cheDavuM' pUrve zrutinA dvirjAva.] (ceAMkA mArI ke kaDavA beAla kADhI) uzkeravuM. (2) cIDavavuM. chaMcheDAyuM (zveDAnuM) karmaNi., sa. kri. chaMcheDAvavuM (4-heDAvavuM) pre., sa, kri. [pra.] chaMcheDavAnI kriyA 'chaMcheDavuM' + gu. 'ATa' rR. chaMcheDAya (cha-cheDATa) puM. [jue
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ chaMcheDAvavuM chaMcheDAvavuM, chaMcheDAvuM (cha-cheDA-) jue chaMcheDavuM"mAM. chaMTa (Ta) srI. [de. prA. chaMTA] krAMTanuM e. (2) (lA.) aMza bhAga [chAMTavuM e chaMTakAra (TakAra) puM. [jue 'chAMTavuM' dvArA.] (pANI) chaMTakAravuM (Ta) sa. kri. [jue 'chaMTakAra,'"nA. dhA.] (pANI) chAMTavuM. chaMTakAravuM (Ta-) karmANa., kri. chaMTakArAvavuM che. sa. phri 857 chaMTakAva (a) puM. [jue 'chAMTavuM' + gu. 'Ava' rR. pra. vacce 'ka' madhyaga.] jue 'chaMTakAra.' chaMTakArAvavuM, chaMTakArAyuM (Ta-) jae chaMTakAravuM'mAM, chaMTakAvavuM (RSTa-) jue 'chaMTakAvuM'mAM. chaMTakAvuM (RSTa-) a. kri. z2ie 'chAMTavuM" dvArA.] (pANI) chaMTAvuM. chaMTakAvavuM (kaTa-) pre., sa, kri. chaMTakAravuM (Ta-) sa, phri [jue 'chAMTavuM" dvArA.] (pANI) chAMTavuM. chaMTakArAnuM (Ta-) karmaNi., kri. chaMTakArAvavuM (STa-) pre., sa. kri. chaMTakArAvavuM, chaMTakArAnuM (Ta-) jae chaMTakAravuM'mAM. chaMTaNI strI. [jae 'chAMTavuM' + jhu- 'aNI' kR. pra.] nAkarImAMthI pasaMda karI dUra karavAnI prakriyA, chaTaNI chaMTavAI (TavAi), chaMTAI (drSTAI) srI, chaMTaNI, '] kUtarAM kADhI nAkhavAM e. (2) dANA sApha karavAnuM mahenatANuM [sara. chaMTAI ? (TAi) srI. [jue 'chAMTavuM' + gu. AI' kR. prA.] chAMTavAnI kriyA. (ra) chAMTavAnuM mahenatANuM chaMTAva (TAva) puM. [jue 'chAMTavuM' + gu. 'Ava' kR. pra.] jue chaMTakAva.' chaMTAvavuM, ra, chaMTAvuM-ra (chaTA-) jue 'chAMTavuM12mAM, chaMTiyA puM. [jue 'chaMTa' + gu. 'iyuM' ta. pra.] chAMTA jeTaleA bhAga, TIpuM chaMDhAmaNu (chaDAmaNa) na. [jue 'chAMDavuM' + gu. 'AmaNa' kR. pra.] bhUMjana karatAM bhANAmAM vadheluM anna chaMDAvavuM, chaMDhAluM (RNDA-) jae 'chAMDavuM'mAM. chaMda. (chanda) puM. [rsa,] icchA, marajI. (ra) svabhAva, Teva, Adata. [.lAgave, -de caDha(-g)vuM (rU. pra.) lata lAgavI, Adata thavI] chaMdaOM (chanda) puM. [saM. inTsa (veda temaja avestAnA te te maMtra) na.] akSarAnI cekasa saMkhyA ke mApamAM gADhavAyelI racanA, akSarameLa (gaNameLa) ane mAtrAmeLanI layabaddha racanA, vRtta. (piM.). (2) chaMdeAnA samahavALI kAvyaracanA (jemake 'raNamala chaMda' vagere.) chaMdaOM (chaMda) vi. puSkaLa, ghaNuM, mAguM chaMda-kAla(-La) (chanda-) puM. [rsa, indra:hl] vaidika saMhitAonI racanAnA samaya (I. pU. 1500 thI pUrvatA) chaMda-khArI (chaMda-) strI. [jae chaMda' + phA.] vyasanI paNuM, (2) taraMgIpaNuM chaMdaNA (chaMdaNA) strI. [saM. inA] sAdhu vaherI lAvyA hoya te cIjonuM gurune vAparavA nimaMtraNa ApavAnI kriyA, (jaina.) chaMdaNuM (chandaNuM) na. [jue 'chaMda' dvArA.](lA.) kheADa, vAMdhe| 2010_04 chAgaDuM(-2) chaMda(TA)-khaddha (chanda, -nde-) vi. [sa. indro4] chaMdanA ke chaMdeAnA mApamAM baMdhAyeluMracAyeluM, padyamaya, padyabaddha, vRttabaddha (kAvya) chaMda(-dA)-bhaMga (inha(dA)l) puM. [saM. inDo-mana-] chaMdanA caraNa ke caraNAmAM te te chaMdanA lakSaNanI khAmI, vRtta-bhaMga chaMda(-)-racanA (nDa,deva) strI. [saM. indro-racanA] aMdezamAM racAyelI kRti, padmabaddha racanA chaMda-rAga (Inda) puM. [saM.] aAbha, lAlaca chaMda(-dA)-vidyA *(chanda,dai-) strI. [saM. indro-vidyA], chaMda(-6:-)zAstra (nda, --) na. [saM, inpazAstra] [chaMdAnuM zAstra, piMgaLa-zAstra [jJAtA vidvAna chaMda(-daH)zAstrI (chaMda,-nda:-) puM. [saM, invaHzAsrI] chaMdaHzAstranA chaMda(-daH-)-sUtra (chanda~,-6:-) na. [sa, invar-sUtra] vaidika temaja pachI vikaselA de-vRttonAM lakSaNAnA khyAla ApatA saMskRta stragraMtha (vedanAM cha aMgeAmAMnuM eka) chaMdI (chandI) vi. saM., puM.], dIluM (ndIluM) vi. saM. 7+gu. 'ItuM'ta. pra.] latavALuM, latiyuM, vyasanI, (2) mAjI, zAkhIna [ icchA pramANe cAlanAra + gu. ''' ta, pra.] [bIjAnI sAmavedanA gAyaka brAhmaNa, [lagatuM gaNita. (piM.) cha dA-gaNita (ndrA-) na. [saM.] chaMdonA akSaronI saMkhyAne chaMda-jJAna (inTrA-) na. [saM.] chaMdaHzAstranuM jJAna, chaMdonI samajha chaMda-khaddha (de) jae'chaMda-khaddha.' chaMda-laMga (za) jue 'chaMda-laMga.' chaMdAvatI (Indo-) vi., zrI. [saM.] saMgItanI 22 zrutiomAMnI ceAthI zruti. (saMgIta.) chaMduM (indu) vi. [saM. inheM cha Mdoga (inTaMga) puM. [saM.] sAmavedI brAhmaNa cha Mda-viciti (chando-) srI. [saM] chaMde nA saha chavahuM na. TADhA bhAtanuM vaDAMnA AkAranuM kareluM maThiyuM chaH ke, pra, [ravA.] ':' evA udagAra-anicchA tiraskAra vagere batAvanArA [naze, kek chA41(-kA) puM. [jae 'chakavuM.'] tera, mijAja, (2) (lA.) chAkarai strI. [traja.] gAvALanuM bhAthuM, (puSTi.) chAka (-katha) strI, saDA ke kohavANanI gaMdha chAkaTa(-huM) vi. [ravA.] dArU pI madAMdha baneluM. (2) U khala. (3) nirleja, bezarama. (4) yabhicArI chAkaTa-charUra (25) zrI. e nAmanI eka ramata chax(-ga)TAI sI. [jae! 'chAka(ga)DhuM' + gu. AI' ta. pra.] chAkaTApaNuM chAka(-)huM jae chAkaTa' chADI zrI. talanI eka jAta chAkrama-ALa (nya) srI. [ravA.] puSkaLatA, relamachela, chata chAke ja 'chAka,pai' [(3) (lA.) naze, k chAkATA puM. [ravA.] hAaATA, hAkala. (2) ahaMkAra, garva. chaga puM. [saM.] bakaro, bAkaDA chagaTAI jae chAkaTAI' chAgakuM e chAkaTa.' [bakarAnuM cAmaDuM chAgaDuM (-juM) na. [saM. chAza+ gu. 'huM'--'ruM' svArthe ta. pra.]
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ kAra chAgara (-25) strI. jue 'chAgI' dvArA.] bakarI chAgaruM jue 'kAgaDuM.' chAgala(-La)1 puM. [saM.] bakarI, bekaDo chAgala(-La)x (-ya,-4) strI, [jue 'chAga' dvArA.] (bakarAnA) cAmaDAnI bekha, masaka chAgaLiyuM` vi. [jue chAgeALa' + gu. 'chyuM' ta, pra.] (lA.) dhAMdhaliyuM. (2) uDAu ['chAgala,2, chAgaLiyuMruM na. [jue '*AgaLa' + gu. 'cuM'ta. pra.] jue chAgaLiyA puM. [jue chAgaLiyuM.OM'] (lA.) kATavALI dharI chAgikA, chANI strI. [saM.] bakarI, chArI chAgALavuM sa. kri. levavuM. chAgALAnuM karmaNi, kri. chAgeLAvavuM pre., sa, kri. chAgALAvavuM, chAgALAnuM juo 'chAgALavuM'mAM chAgALA puM, [ravA.] ghAsanI geALAmAMnA ravenA gharaDakA ane chAsanA uchALA chAchara (-2) vi. chIcharuM chAchara (-ratha) strI. chokarI thALI ke tAsaka chAcharaOM (-29) sI. [ravA.]'7rara' evA avAjathI pheMkAvuM e chAchara-chayuM vi. [jae chaM' + khulluM' + gu. yu' bhU. }.] UMDuM nahi tevuM, chIcharuM chAchara-peDhu vi. [jue 'chAkara' +'peTa' + gu. '''ta. pra.] chIcharA peTavALuM, (2).(lA.) chAnI vAta khullI karI nAkhanAruM chAchara-vediyuM vi. [ja 'chAra'' + 'vediyuM.'] (lA.) vadhu paDatuM cabAvaluM, cAgaluM, cAMpaluM chAcharuM jue 'kAkara.' chAja na. [a, chAya>= prA. OMna] chAparAnI vaLI khApa vagerenI mAMDaNI,--jhuMpaDAmAM ghAsapAlAnI mAMDaNI. (2) abharAI, kAMdhI chANu na. [ja chAjavuM' + gu. 'aNu' z. pra.] chAjavAnI kriyA, prAjavuM e. (ra) jue 'chA.' chAjalI strI. [jue 'chA'+gu. 'lI' svArthe strI. ta. pra.] uparanI agAsI. (2) bArI bAraNA uparathI tApa na Ave e mATenI AvaraNa-yAjanA. (3) abharAI, kAMdhI chAjavuM| sa. kri. [saM. hAtha-> prA. i] chAparAnA rUpamAM vaLIe khApa vagerenI racanAthI DhAMkavuM. chApuM karmaNi, kri. chajAvavuM pre., sa. kri chAjavuMOM a. kri. [4. prA. ilan-] zelavuM, aLagavuM. (2) yogya lAgatuM [zANItuM kareluM chAjita vi. [jue chAjavuMOM' + saM. da rR. pra.] chAjeluM, chAjiyuM na. maranAranI pAchaLa be hAthanA paMjA chAtIe DAkavAnI kriyA, kUTaNuM. [-yAM UpaDavAM (rU. pra.) kleza zarU thA. tyAM levAM (rU. pra.) hAya-varALa kADhavI] choruM ta. [jae chAca) prA. inga-] chAja nAkhI kareluM eka DhALiyuM [lAdele bhAra chATa (-Taya) strI. lAMbI sAMkaDI zilA. (2) baLada upara chATaka-chUTaka kri. vi. juo 'chUTaka,'- dvivi] huM chaThThuM ane thoDuM thoDuM chATaNajI puM. [jae 'chAMTavuM' + gu. aNu' ?, pra. + jI' 858 2010_04 chAtaranuM mAnavAcaka] (lA.) DaMphAsa mAranAro, taDAkA mAranArA AdamI chaTaluM na. [jae chATa' dvArA.] (lA.) jamIna upara patharAtI nAnI nAnI vanaspatinA phelAvAnA AkAra, bheAthuM, ghUmaDuM chADuMna. AraNInA calamaghATanA sAdhanamAMnA uparanA gALAkAra (jemAM bIjanI maThI eravAmAM Ave che.) chATe puM. [jue 'chATa'+ gu. 'e' svArthe ta. x ]paththaranI moTI choTa chADAchaDI strI, nADAchaDI, nADuM chADu 4. chA. puM. vAMka, gunA, de gaDha chANu na. [saM. chALa>= prA, dALa, prA. tatsama] gAya-bheMsabaLada-pADAmA maLa, gaeNkhara. [. karavuM (rU. pra.) pALe karaveza. . devuM (rU. pra.) abeTa ke peAtanuM karavuM. (ra) bhIMta lI pI. 7 pUjavuM, . meLavuM (rU. pra.) chANa ekaThuM karavuM, pUjA karavA (rU. pra.) gamANamAMthI chANa ane dUra karI e svaccha karavI. 0mAM tala(-2)vAra mAravI (rU. pra.) bahAdurInI mAtra vAteA karavI. . heluM (rU. pra.) Arthika ke zArIrika zakti hAvI] [janArI skrI chANu kera (-ratha) zrI. [jue 'kANa' dvArA.] chANa meLavA chANu chItaruM(-kuM) vi. [jue 'chANa' dvArA.] gaMduM, gokharuM chANa-pUjo puM. [jue chANa' + 'puMje,'] chANa ane khAtAM bacelI egaThaneA samaha. (2) (lA.) vAsIduM (DhoranuM) chANa-bhakSaNa na. [jue 'chANa' + saM.] khANa khAI rahevAnuM eka vrata ke tapa (e 'bAla-tapa' ane tethI vayaeN.) (jaina.) chANavuM sa. kri. [de. prA. chALA na., enA maLamAMnA dhAtu chALa tatsama] (pravAhIne) gALavuM. (ra) cALavuM. (3) (lA.) tapAsavuM. chaNAvuM karmaNi, kri chaNAvavuMra pre. sa. kri. chANAchANu (Nya) srI. [4e 'chANayuM,'-DhirbhAva.] (lA.) khArIkIthI tapAsavAnI kriyA karyuM. (2) jUe 'cAhuM.' chANiyuM vi. [jue 'chANa'+ gu. 'iyuM' ta, pra.] chANane lagatuM, chANanuM, chANamAMthI teluM. (2) (lA.) chANa jevuM pAcuM. [. khAtara (rU. pra.) jemAM mukhya prANa che tevuM khAtara) chANu... vi. [jue 'chANa' + gu. '' svArthe ta. pra] sukAI gayeluM chANatuM pecakuM, aDAyuM (chANuM). (2) hAthathvI thApI sUkaveluM chANanuM cakaraDuM. [NAM thApavAM (rU. pra.) vANIthI pajavaNI karavI, saMtApavuM. -NAM bhAMgavAM (rU. pra.) akarAMtiyA thaI khAvuM. RNAM bhaNatAM (rU. pra.) chANAM thApavAM, zuAM vINavAM (1. pra) jaMgalamAM sUkAM aDAyAM ekaThAM karavAM. *NAM saMkAravAM (-saTkAravAM) (rU. pra.) tapa karavAmAM madada karavI. (2) jhaghaDo karAve, uzkeravuM. 0 mukAvuM (rU. pra.) maraNa pAmayuM. -ze vIchI caDhA(-DhA) (rU. pra.) eka upAdhimAM bI"nA umerA karave] chANuMDhuM na. [jue 'chANa' + gu. 'eThuM' ta. pra.] gamANamAMnI chANamAM ragaDhaDAyelI egaDha [(tiraskAramAM) chAtaDI zrI. [jue 'chAtI' + gu. 'Da' svArthe ta. pra.] chAtI chAMtaraka (-katha) srI, vega, gati. (2) phrALa, lAMga, lAMga. (3) dheDAnI eka prakAranI doDa chAtaravuM sa. kri. kheMcI bahAra lAvavuM, kheMcI kADhavuM, chatarAvuM
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ chAtI karmaNi., kri. chatarAvavuM che., sa. kri. chAtarA puM., kha. va. chATaluM, bheAthuM [chAtI. (padmamAM.) chAtalaDI strI, jue 'chAtaDI' + gu. 'la'svArthe madhyaga] chAtalA strI, e nAmanI eka vanaspati, dudhelI chAtavAra puM. [jue 'chata.'] maMDapa, mAMDave. (2) ghara chAtaLI strI. gaLAnI eka jAta (cheADa) chAtaLe chuM. sarapaMkhAnA eka prakAra (breDa) chAtiyALa, -LuM vi. [z2ae chAtI'+ gu. 'ALa,-LuM' ta. pra.] (lA.) chAtIvALuM, hiMmatavALuM p chAtI strI. zarIranI hRdaya ane phephasAMnI upara AgaLanAM pAMsaLAM uparanI sapATI, (2) (la.) haiyuM. (3) hiMmata. (4) zakti, tAkAta. [.upara besavuM (-uparaya plaeNsanuM) (rU.pra.) sAme besI kAma kaDhAvavuM. . upara mUkavuM (-uparaca-) (rU.pra.) tadna sAme dharI devuM (tiraskAra ke arucithI), 0 upara hAtha mUkayeA (-uparatha~) (rU. pra.) hiMmata ApavI, (2) makkamapaNuM batAvavuM. 0 UgavA (rU.pra.) strIne yauvana AvavuM. * UchaLavI (2. pra ) khUba harakha vyakta thavA. UMDI javI (3. pra.) jIva gabharAvA, vyAkuLa thayuM. UpaDavI (rU. pra.) strIneA yuvAvasthAnA AraMbha thavA. * UbharAvI (. pra.) AnaMdanA UbharA AvavA. (2) zeAkathI vilApa karaveA. 0 UMcI thavI (rU. pra.) saMtAya thaveA. (ra) khuza thavuM. (3) magarUra thavuM. 0e cAMpavuM (chAtiye-) (rU. pra.) dhAraNA ApavI, delAse ApavA. (2) vahAluM karavuM. e chAtI (chAtiye-) (rU.pra.) sAmAsAmI. 0e DAgha (chAtiye-) (rU. pra.) dubhavaNuM, e dharavuM (prAtiye-) (rU, pra.) jue chAtIe cAMpavuM,' e pANI (chAtiye) (rU. pra.) pUrI hiMmata. e bAMdhavuM (Atiye-) (rU. pra.) kabaje levuM ke rAkhavuM (tiraskAramAM). e lagADavuM (chAtiye-) (rU. pra.) prema batAvavA. 0e vaLagADavuM (atiye-) (rU, pra.) prema batAvave. (2) bhArarUpa thAya ema soMpavuM. e hAtha devA, e hAtha mUkavA (chAtiye-) (rU. pra.) khAtarI ke vizvAsa ApavAM, . kADhIne cAlavuM (rU. pra.) mijAjathI cAlavuM, rAkmAM cAlavuM. (2) kAIthI bIdhA vinA hiMmatathI AgaLa vadhavuM. * phUTavI (rU.pra.) pazcAttApa karavA. 0 khAlI karavI (rU. pra.) duHkha kahI batAvavuM, * kheAlIne (rU. pra.) mananI meAkaLAzathI. 0 carcA(-Dha)vI (rU. pra.) stanamAM bahu dhAvaNa bharAvuM. * calAvavI (6. pra.) hiMmata karavI. 0 cAlavI (rU. pra.) hiMmata thavI cirAvI, * cirAI javI (. x ) khUba ja duHkha thayuM. . * jalavI, maLavI (ph. pra.) duHkha thayuM, . TADhI karavI, * ThaMDI karavI (-DhaNI-) (rU. pra.) saMtAya ApavA. . TADhI karavI, 0 TharavI, 0 ThaMDI thavI (-DhaNDI-) (rU. pra.) saMteSa thavA. * TADhI hAthI, ThaMDI hAlI (-DDI-) (ph. pra.) haiye taddana nirAMta.hAvI, 7 lavavI (rU. pra.) mananuM duHkha kahI batAvavuM. 0 kAkI (rU. pra.) pUrA Atma vizvAsa batAvavA. cha DhAkIne (rU. pra.) pUrA AtmavizvAsathI, pUrI mananI daDhatAthI, pUrI khAtarIthI, taLe rAkhavuM (ph. pra.) pAkI dekharekha nIce rAkhavuM. . teADavI (rU.pra.) sakhata dvaitaruM karavuM. * tADIne (rU. pra.) bhAre zramapUrvaka. 0 thAbaDI (2. pra.) hiMmata _2010_04 chAtI-bera ApavI. (2) utsAhita karavuM. dabAvavI (rU. pra.) dhavarAvavuM. (ra) sakaMjAmAM levuM, sapaDAvavuM. devI (rU. pra.) (bALakane) dhavaDAvavuM. dharakalI (rU. pra.) bhayathI tharatharI UThavuM. tuM AkhuM, tenuM kANu, tuM ghADuM'(rU. pra.) hiMmatavALuM. (2) AtmabaLavALuM. ne dhA (rU. pra.) manane prabaLa duHkha Ape evA khela ke prasaMga, pattha(rzva)ranI karavI (6.pra.) duHkha sahana karavA hRdayane kaThaNa rAkhavuM. pattha(-tha)ranI hAvI (rU. pra.) hRdaya kaThaNa hAluM (duHkhanI sAme TakI rahevA). 0para pattha<-zrca)ra sUkavA (rU. pra.) khUba sahana karavuM. 0 para besavuM (-maeNsavuM) (rU. pra.) jue 'chAtI upara besavuM.' para rAkhavuM (rU. pra.) lerA paNa du:kha na thAya ema sAcavavuM, para hAtha devA (ke sUkaveA) (rU. pra.) jae 'chAtIe hAtha mUkavA.'0 pIgaLavI (rU. pra.) dayA ke sahAnubhUtinI lAgaNI thavI. kATa raDavuM (rU. pra.) bhAre kapAMta karavuM. 7 phATavI, phATI javI (6. pra.) bhAre zAka thave. (2) Azcarya thayuM. 0 phulAvavA (rU. pra.) abhimAna karavuM, garva karavA. (ra) AnaMda vyakta karavA. cha phUTI (2. pra.) strIne yauvana AvavuM. * phUlalI (3. pra.) khUba AnaMda thave. 0 khaLavI (rU. pra.) manaduHkha thayuM. khALavA (rU. pra.) manamAM duHkha karavuM. 0 esI (-baeNsavI), esI javI. (-maeNsI-), bhAMgavI, 0 bhAMgI paDavI (rU. pra.) nAhiMmata thavuM. bharAI AvavI (3. pra.) manamAM duHkhanI lAgaNI UbharAvI, (ra) raDI paDavuM. mAM ghAlavuM (rU. pra.) hiMmata ApavI. (2) vahAla batAvavuM, . sarasuM rAkhavuM (rU. pra.) vIluM na mUkavuM, saMbhALI rAkhavuM. hAtha na rahevI(-hAthya na OM:vI) (3.pra.) pAkaeNpAka mUkI raDavuM. kaThaNa chAtI (rU. pra.) mananI daDhatA, prabaLa hiMmata kAcI-pocI chAtI (. pra.) DhIluM haiyuM, nirbaLa mana. TADhI chAtI (rU. pra.) nirAMta. vajranI chAtI (rU. pra.) duHkhA sahana karavAnI prakRti] chAtI-kahuM vi. [jue 'chAtI' + 'kADhavuM' + gu. ''TTa, pra.] (lA.) chAtI kADhIne cAlanAruM, bhAre hiMmatavALuM chAtI-kharuM vi. [jae 'chAtI' + kharuM.'] (lA.) prakhaLa vicAranuM, makkama vicAranuM . . . 859 . chAtI,caluM vi. [jue 'chAtI' +'cAlavuM' + gu. '*' fa pra.] (lA.) sAhasika, hiMmatavALuM vinAnuM, bIkaNa chAtI-jhala vi. [jue chAtI' + 'jhalAvuM'] (lA.) hiMmata [karAve tevuM (kAma vagere) chAtI-teDha vi. [jue chAtI' + 'tADavuM.'] bhAre mahenata chAtI-dAra vi. jue chAtI' + krUA. pratyaya] (lA.) chAtI vALuM, hiMmatavALuM [teTalI UMDAI nuM chAtI-pUra vi. [jue 'chAtI' + 'pUravuM.'] chAtI sudhI paheAMce chAtI-phATa kri. vi. [ja e 'chAtI' + 'phATavuM,'] (lA.) hradayanA pUrA duHkhathI ['chAvIdAra.' chAtI-LiyuM vi. [jue 'chAtI' + 'khaLiyuM.'] (lA.) jue chAtI-mUDha vi. [jue 'chAtI' + bUDavuM.'] jue 'chAtI-pUra.' chAtI.bhera (-25) kri. vi. [jue 'chAtI' + 'bharavuM.'] chAtI jamInane aDake e rIte (ghasarI ke sarakIne nIkaLavA.) (ra) (lA.) hRdayabaLathI, hiMmatathI
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ chArtA-samANuM chAtI-samANuM, chAtI-samuM vi. [jue 'chAtI' + 'samANuM' ~'samuM.'] A 'chAtI-pUra.' chAtI-sarasu' kri. vi. [jue 'chAtI' + 'sarasuM.'] chAtInI sAthe lagAlaga rahe ema 80 chAtra pu. [saM.] vidyArthI, nizALiyA chAtra-jIvana ta. [saM.] vidyArthI-jIvana [ gRha-pati chAtra-pAla puM. [rsa,] chAtrAlayanI dekharekha rAkhanAra puruSa, chAtra-pAlikA strI, [saM.] chAtrAlayanI dekharekha rAkhanAra strI, gRhamAtA, laeNDI-suparinTenDanTa' chAtra-vRtti zrI. [saM.] vidyArthIne abhyAsakALa daramyAna apAtI sahAyaka rakama, ziSya-vRtti, 'skolara-ziSa' chAtra-senA strI, [saM.] vidyArthIonuM sainya, keDeTa korpsa' chAtra-sainika chuM. [saM.] lazkarI vidyArthI, oNDeTa' chAtrA zrI. [saM.] vidyArthinI chAtrAlaya na. [saM. chAtra + mA-v huM., na.], chAtrAvAsa puM. [+ saM. mA-vAsa] chAtrone abhyAsakALa daramyAna rahevAnuM makAna, vidyArthI-gRha, barmiM'ga,'hosTela' [DhAMkaNa chAdana na. [saM.] pAtharaNuM, AcchAdana, ekADa. (2) AvaraNa, chAdita vi. [saM.] AcchAdita, pAthareluM. (ra) DhAMkeluM chAjJika vi. [saM.] kapaTa karanAruM, pI. (2) bahurUpI. (3) (lA.) pAkhaMDavAdI chAdha na. [saM.] jae 'chAdana.' (ra) jae 'brAja,' chAna-gapaDhiyAM na., ba. va. [jae 'chAnuM' + gapATA' + gu. yuM' ta, pra,], chAnagapatiyAM na., a. va. [jue 'chAnuM' + saM. raNanA 'gapata'ne gu. yuM' ta. pra.] chAnI chAnI vAta [e nAmanI eka ramata chAna-gapatiyuM na. [ja 'chAnagapatiyAM.'] (lA.) cheAkarIenI chAna-chupaticeA, chAna-chupAyA, puM. [jue 'chAnuM' + chatuM' - 'puM' + gu. 'iyuM' 'Aye|' ta. pra.] (lA.) e nAmanI uttara gujarAtanI eka mata chAnavuM sa. kri. (vastuonuM) alaga alaga tAravavuM. chatAvuM karmaNi., kri. chanAvavuM pre., sa. kri. chAnAchAnI srI. jie 'chAnuM,' rUDhirbhAva + gu. I' ta. pra.] vAtane chAnI rAkhavI e, (2) kri. vi. vAta chAnI rahe ema . chAnuM vi. [saM. inah-> prA, chaA] DhAMkeluM, chupAveluM, saMtADeluM. (ra) khAnagI, koI na jANe tevuM. (3) retuM baMdha raheluM. [-nI charI (rU. pra.) dagAbAja mANasa. nI chinALa (-LyuM) (rU. pra.) khAnagI rIte jArakarma karanArI strI, . chinALa (rU. pra.) gupta rIte vyabhicAra karanAruM. . rahevuM (-2 nuM) (rU. pra.) raDatAM ke khelatAM baMdha rahevuM. . rAkhavuM (rU. pra.) raDatA ke khelatAne baMdha karAvavuM] [hoya tevuM chAnuM-chatta vi. [ja 'chAnuM' + 'chatuM.'] gupta hoya ke pragaTa chAnuM-chapatuM("nuM) vi. [jae chAnuM' + 'pavuM' + gu. 'tuM' varte. kR], chAnuM-chApuM vi. [jae 'tuM' + 'chIpavuM' + gu. '' rR. pra.] kAI na jANe te rItanuM chAnuM-chekhakuM na. [jue 'chAnuM' dvArA.] chAnuM kRtya, AnuM kAma chAnuMmAnuM vi. jue chAnuM'+ saM. mana* > prA. manama] _2010_04 ' chApara taddana DhaMkAI rahyuM hoya te rIte, taddana gupta, chAnuM-patuM. (2) 6. vi. gupacya chAne-mAne kri. vi. [ +baMne zabdane gu. 'e' trI vi., pra.] tadna krupAI ne. (ra) gupa chAnuM-manuM vi. [jue 'chAnuM' + saM, mauna dvArA] taddana khelyA vinA gupta rItanuM, chAnuMmAnuM, (ra) kri. vi. gupa chApa strI. [.e 'chApanuM."] eka vastu bIjI vastu upara khAvatAM UThatI pratikRti, bImAM ke sikkAnI pratikRti, 'prinTa.'(2) mudrAnI pratikRti (kAgaLa ke zarIra upara paDAtI), imprezana' (da. khA.) (3) pade kIrtana vageremAM (meTe bhAge aMtabhAgamAM) kartAne hAthe sUcavavAmAM AvatuM peAtAnuM nAma. (4) tasavIra. (5) (lA.) (sArI ke narasI) khyAti ke prasiddhi, (6) mAnasa upara thatI sAmAnI asara, (7) pataMganI gAya. [. AvavI, UThavI (rU. pra.) chapAI spaSTa thavI. 0 khAvI (rU. pra.) pataMganuM nIce paDI AvavuM. 0 paDhavI, 0 esavI (-eNsI) (rU. pra.) (sArI ke narasI) asara thavI, 0 pADavI, 7 esADhavI (-eNsADavI) (rU. pra.) sAmA upara sArI asara paDe ema karavuM. 0 mAravI (3.pra.) sikkA vagerenI kAgaLa vagere upara chApa lagAvavI] chApa-kalA(-LA) zrI. [ + saM.] chApavAnI raMgArAnI temaja chApakhAnAMmAMnI kaLA chApakAma na. [+ jue 'kAma.'] raMgArAnuM ke chApakhAnAM (lithA vagere sahita)nuM mudraNa-kAma chApa-kAMTA puM. [jue chApa' + kAMTA.] sikkAnuM maheruM ane pAchalA bhAga (aMgrejI rAjyanA AraMbhamAM paisA pAchaLa 'trAjavuM' AvatuM tyArathI) chApakA puM. kare. (ra) gulAma chApa-khAu vi. [jue 'chApa' + khAvuM' + gu. A' rR. pra.] jamIna upara geAtha khAI ne nIce AvanAruM (pataMga) chApakhAna(-nA)-dAra vi., puM. [jue 'chApa-khAnuM' + phA. pratyaya.] chApakhAnAnA mAlika chApa-khAnuM na. [jue 'chApa' + 'khAnuM.'] jyAM akSarAnAM khImAM(e mAnA-TAipanAM ke lAIne TAIpanAM saLaMga lITInAM paNa)thI jayAM chApakAma thAya che te makAna, mudraNAlaya, 'prinTarI,' 'prinTiMga-presa' chApa-gara vi., puM. [jue '*Apa' + phA. pratyaya.] chApana khAnAmAMke raMgArAne tyAM chApa pADhavAnuM kAma karanAra kArIgara, prinTara' chApaTa (-Taya) strI. [ravA.] pANInI jhAlaka chApaNa (-Nya) strI. [jae 'chApavuM' + gu. 'aNa' kR. pra.] hAMsaDI banAvatI veLA bhAta uThAvavA mATe vaparAtuM sAdhana chApaNI strI. [jae chApavuM+gu. 'aNI' kR. pra] chApa chApata (-tya) . [jue 'chApavuM' dvArA.] (lA.) zAkha, Akhara, kApa chApa-doSa puM. [juo 'chApa' + saM.], chApa [+jue 'bhUla."] khImAM geAvAtAM rahI bhaleA, 'prinTarse Devila' chApara1 jue 'chAparuM.' bhUla (-2) sI. gayelI bhUla ke
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ chApa(-pA)rara chApa(-pA)ra (-cya) phrI. vATakAnA kAma mATe vaparAtI paththaranI ghaDelI dagaDI 861 chApariyuM vi. [jue 'chAparuM' + gu. 'iyuM' ta. pra.] parAne lagatuM. (2) chAparuM bAMdhI emAM rahenAruM chAparicA vi., puM [jae 'chApariyuM.'] (lA.) chAparA-ghATanI (bhAvanagarI) pAghaDI) taiyAra karanArA yA paheranArA mANasa chAparI zrI, [jue chAparuM' + gu. '' pratyaya.] nAnuM ekaDhALiyuM chAparuM (2) chAparInA ghATanI kADInAra bAju thatI eka dariyAI mAchalI, [. bAMdhavI (rU. pra.) geAtha na khAya e mATe pataMgane uparanI eka UMce rahetI bAjunI kamAnamAM cIMtharuM bAMdhavuM ] chAparuM na. [de. prA. chivvIr ghAsa,, enuM thatuM hatuM tethI] (lA.) makAna upara eka DhALanuM ke e DhALanuM vaLI vaMcha upara naLiyAM * ghAsapAle nAkhI athavA patarAM nAkhI karavAmAM AvatuM DhAMkaNuM. (2) chAparAvALuM makAna, kheraDuM. [rAM kUdAM ke ThelAM) (rU. pra.) hadapAra AnaMda batAvavA, (2) niraMkuza anI karavuM. * ukelavuM (rU. pra.) chAja badalavA naLiyAM badalavAM. vadheluM (rU. pra.) mAthAnA mevALA vadhavA. -re ca(-Dha)vuM (3, pra.) leAkamAM niMdAnuM, (2) garva karavA. -re caDA(-DhA)vavuM (rU. pra.) khuzAmatathI mADhuM banAvavuM, mAna ApavuM. "re caDI(-DhI)ne (rU. pra.) sau jANe e rItanI jAherAtathI. hai besavuM (eNsavuM) (rU. pra.) mATAIvALA thavuM] chApavuM sa. kri. kAgaLa vasra zarIra vagere upara bImAMthI pratikRti pADavI. (2) nakala karavI (khata dastAveja vagerenI). (3) chApI-pAvIne prasiddha karavuM. [chApI nA(-nAM)khavuM (rU.pra.) phajetI karavI. chApela kATaluM (rU. pra.) khaMdhuM mANasa. (ra) naThArA tarIke jANItuM mANasa] chapAvuM karmaNi, kri. chapAvavuM ke., sa. kri. chApA-kharA puM, [jue 'puM.' + kharaDo,'] vartamAna patramAM chapAvavA mATenA musadde. (2) chelI chApa lIdhA pahelAMnI bhala sudhAravA mATenI prApanA kAgaLa, 'prUsa' chApA-khAnuM na. [jae 'chApuM ' + khAnuM.'] vartamAnapatranuM kAryAlaya chApA-becu vi. [juo chApuM ' + 'joga' + gu. '*' ta.pra.] vartamAnapatramAM chapAvavAnA uddezanuM, 'presa-neTa'ne lagatuM chApA-dAva yuM. [ja 'chApA'+ dAva.'] (lA.) e nAmanI eka ramata, arIseA-marIse chApA-mAra vi., puM. [jae 'pe' + 'mAravuM.'] chupAI ne acAnaka humaleA karanAra, 'gerilA' chApAzAhI vi. [jue 'chApuM.' + zAha' + phA. 'I ' pra.] pAne lagatuM, vartamAnapatrane lagatuM. (ra) strI, vartamAnapatrAnI khelabAlA hoya tevI paristhiti chApAM na., ba. va. kamaLanAM bI, maLa-kAkaDI chApAMgarI zrI. [jae chApuM.'-ba. va. + phA. gar pra. + gu. 'I' ta. pra.] chApAM vecavA-pahAMcADavAnA dhaMdhA _2010_04 chAyA-ghaDI chApAM-nare vi., puM. [ + aa. 'gar' + gu. 'e' svArthe ta.pra.] chApAM-vecavA-pahoMcADavAnA dhaMdhA karanAra vepArI ke keriyA chApuM` na. [jue chApavuM' + gu. u...' rR. pra.] mudrA ke sikko. (2) mudrA ke sikkAnI chApa. (3) (pAIne taiyAra thayeluM hAI) vartamAna-patra, 'nyUTsa-pepara.' [ kADhavuM (rU.pra.) vartamAnapatranuM prakAzana karavuM. -pe caDA-DhA)vavuM (rU. pra.) niMdA karavI] chApuM jue 'chIpuM,' chApA huM. [jue'chApavuM' + gu. 'e!' rR. pra.] chApavAnI kriyA. (ra) jue chApuM.A' (3) (lA.) zatru na jANe te rIte karavAmAM AvatA acAnaka humalA. [ mAravA (rU. pra.) zatru upara acAnaka caDAI karavI] chApAra (-25) zrI. jue 'chApara.OM' (2) paththaranI chATa chAba (-ya) sI. vAMsanI cIpAnI ke nALiyerInI pattAnI gUMthelI jarA UMDANavALI thALI. [. bharavI (rU. pra.) lagna vagere mAMgalika prasaMge lUgaDAM tathA ghareNAM chAkhamAM mUkavAM] chAbaH puM. [jae chAba' + gu, 'Da'svArthe ta. pra.] (vAMsanI cIpAnA banAvele) karaMDiyA ke TopalA [hAya ema chAbaDha-chaTa kri. vi. [ravA.] taddana khalAsa, sAva khAlI thayuM chAbaDAM na., ba. 1, jie 'khaDuM.'] (trAjavAnAM pallAMte kAraNe) trAjavAM. [. esI javAM (-maeNsI-) (rU.pra.) jue 'chAbaDuM besI javuM.'] chAbaDI sI. [jae 'chAbaDuM'+gu. I ' srIpratyaya.] nAnI chAkha, chelakI. (ra) nAnuM AmaDuM (trAjavAnuM). [. karavI (rU. pra.) mAkarI karavI. cha LapavI (3. pra.) maraNa pALa bhAdaravA mahinAmAM rakha-pAMcamane divase saubhAgya-cihnA makI chAbaDI brAhmaNane dAnamAM ApavI. (2) krAInA durguNa khullA pADavA. vALavI (rU. pra.) strInA maraNa pachI piyariyAM taraphathI chellI kriyA mATenAM kapaDAM chAbaDImAM mukI dAnamAM ApavAM] chAbaDI-ghATa vi. [jue 'brAkhaDI' + saM.] kAmaDInA AkAranuM chAbaDI-vALA vi., puM. [jae 'chAbaDI' + gu. 'vALuM' ta.pra.] chAbaDImAM mAla-sAmAna rAkhI vecanArA keriya chAbaDuM na. [jae 'Ama' + gu. '' svArthe ta. pra.] (khAsa karIne) trAjavAnuM cAmaDAnuM dhAtunuM ke evuM palluM. [. esI javuM (-baoNsI) (rU. pra.) nirdhana thaI thayuM. (2) niSphaLa thavuM, -De besavuM (-paeNsavuM) (rU. pra.) pakSamAM ke make javuM] Aya(-ce)la na. sadhavA vidhavA beu paherI zake tevI chApelI dheALI sADI, chIdarI chApALavuM vi. jue chApA' dvArA.] vartamAnapatranI prakRtine chAyA-kRti zrI. [saM.] bhAvAnuvAda, sArAnuvAda lagatuM, 'jarnAlisTika' (kha, ke, ThA.) chAyA zrI. [saM.] ALA, chAMyA, chAMyaDo. (2) (lA.) chApa. (3) asara, TIna,' 'imeija' (na. bhe.). (4) .Azraya, etha. [. paDhavI (rU. pra.) aMjAI javuM] chAyA-kAvya na. [saM] bIjAnA kAnyanI chAyAvALuM kAnya chAyA-gaNita na. [saM.] mANasanA paDachAye mApI enA uparathI phalAdeza kADhavAnuM gaNita. (1.) chAyA-ghaDI strI. [saM. + 'ghaDI.'] sUryanA chAMyaDAne mApI samayane khyAla ApatuM yaMtra, chAyA-yaMtra
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ chAyA-citra 862 chAlAM-kUTuM. chAyA-citra na. siM.1 kemerAthI lIdhelI chabI, "TogrApha." dIla. (3) AMkhanA DoLA upara baMdhAtuM cIkaNuM paDa. (4) (2) (sinemAmAM batAvAtuM) calacitra. (3) chAyA-chabI UkaLatA zeraDInA rasa upara jAmato mela. (5) seMdriya chAyA-chabI strI. [saM. + "chabI....] mAtra dhAbAnA rUpamAM AkRti vastuo phagAtAM jAmate mela. (6) (dAMta uparanI) kherI. dorI karavAmAM AvatuM citra [-zAstrI.' (saMgIta.) [0 vaLavI (rU. pra.) AMkhanI kIkI upara paDa jAmavuM] sa. + e jezI.ja "chAyA chAruM (chAparuM). [4. kSAra-> prA. chArama-] juo chAra." chAyA-deha paM. saM.] liMga-zarIra [(saMgIta) chAruM na. [sa. chAna] bakaruM (sAmAnya) chAyA-naTa kuM. [2] e nAmane naTa rAgane eka prakAra. chAre (chA re) muM. vAdharInA prakAranI madhyagujarAtanI eka chAyAnuvAda . [saM. chAvA + mana-vADha] jue chAyA-kRti." cAra svabhAvanI jJAti ane ene puruSa. (saM jJA.) chAyA-paTa . [saM.) jenA upara chAyA paDe tevA paDadA, chATiyA (chA reDiyA) puM, ba,va, juo "chArA'-'chAriyA." chATiyAM (chAraDiyA) na., ba. va. hiMduomAM maranAranA chAyA-puruSa chuM. [saM.] taDakAmAM UbhA rahI pitAne paDachAyo teramA divase cakale jaI mukAtA traNa ghaDA joyA pachI AkAza tarapha jatAM dekhAtI pitAnI pratikRti chareDiyuM (chA reDiyuM) 1. o "chAraDiyA." chAyA-magarI strI, jio saM. + "bhagarI.'] eka kAlpanika chAroDI (chAroDI, strI, [sa. kSAra-puff> prA. cha + mAchalI ke jenI chAyAmAM AvanAra ene zikAra bane. (dayA) hima] chArI. (2) rAkha, rAkheDI chAyA-mUrti strI. [saM.] paDachAyo chADuM (chAroDu) na. [saM. kSAra-kuTa-> prA. zIra-3yachAyAyaMtra (-ca-2) na. si.] sUryanA oLA uparathI samaya rAkha-mizrita * kacaro-katara jANavAnuM yaMtra. (2) hokAyaMtra [Acho raMga chAla (-15) strI. di. prA. chI] tvacA (jhADanI ane phaLa chAyA-raMga (-2) puM. [saM.] mukhya raMganI AsapAsa vagerenI). [0 geTalAM judAM thavAM (rU. pra.) chinna chinna chAyArka yuM. [sa, chaq+ ma] viSuvavRtta upara Avate vasaMta- thaI javuM, cuMthAI javuM. 0pATavI (rU. pra.) upara upara saMpAta samayane surya (atyAre mArcanI 21 mIe). (ja.) cholavuM. (2) Thapake Apa] chAyA-laga vi. si. + ja e "lAgavuM."] rAgane mane hara banAvavA chAlara chuM. keDe, paMTha, pITha, pIche. [0 cho (rU. pra) bIjA rAganA svaranI chAyA apAI hoya tevuM. (saMgIta.) pAchaLa javAnuM baMdha karavuM] chAyA-lana na. [saM.zukra zani ane romavAranA divase chAlaka (-katha) jI. [ja chalakAvuM.'] chalakAI bahAra UMDavuM pitAnA zarIranI chAyA bharatAM sADA ATha pagalAM thAya te eka jhalaka. [mAravI (rU. pra.) vadhu paDato utsAha batAva. samayanuM muhUrta (ja.) ke mAravI (chAlako -) (rU. pra.) khUba udAra thaI javuM chAyAlekhana na. [saM. chathA + A-devana) jue "chAyA-citra.' chAlaka-bAjI (chAlaka- strI. jio "chAlaka' + "bAjI.']. chAyA-zAstrI . [4] mANasanI chAyA mApIne enA uparathI pANImAM ramAtI chAlaka uDADavAnI eka ramata kuMDaLI karI phalAdeza ApanAra jozI, chAyA-jozI chAlakAI strI. [jue "chAlakuM' + gu. "AI' ta. pra] chAyA-svarUpa vi. siM.] chAyAnI jema pAchaLa pAchaLa cAlanAruM chAlakApaNuM, lochaDAI chAyela ja "chAyala.' chAla 6 vi. [jue "chalakavuM.'] (lA.) chalakAI jAya tevuM, chA puM. [saM. chAyA strI.] chAyA, chAMyaDe, eLe. (2) jIravI na zake tevuM. (2) echI buddhivALuM. (3) (lA.) bhUta vagerene manAte vaLagADa. AchakaluM [kA pANImAM pharavuM (rU. pra.) patarAjI karavI] chApajIvI vi. [sa, ithA + 35navI .] bIjAnI kRtine chAla na. gadheDA upara nAkhavAnI be pAsiyAMvALI khullI ghoDe jhAjhA bhAga pitAnI kRtimAM utArI lenAra (lekhaka) guNa ke lAkaDAnI mAMDaNI. (2) (lA.) cAra maNanuM vajana chAra (2) puM, (25) strI. si. kSAra prA. zaR S. (chAlakAmAM nAkhavAnuM). (3) trAjavAnuM pratyeka palluM. [ka ITavADAne ghasAIne paDele bhake eika cAla pANImAM pharavuM (rU. pra.) kheATe DoLa karo]. chArakata (caM), chArataka (-kaca) strI, veDAnI e nAmanI chAlageTaluM (hAlya) na. juo "kAla' + goThaluM.'' (lA.) chAravavuM (AravavuM) sa. kri. nAnA bALakanuM meluM UMcuM nIcuM pAyamAlI karI ADI avaLI jIbha pheravAvI mamarAvavuM. (2) vAsIduM chAla-chetaruM (kAca-) na.) [ja e "chAla' + "chetaruM.'](lA.) kADhavuM nakAme padArtha. (2) vi. najIvuM, tu chAravuM (AravuM) sa. kri. jio "chAra, -nA. dhA.] bALane chAlapuM nasepArI khAkha karavuM. (2) ITavADAno bhUko dabAvavo. (3) (lA.) chAla-mega . [aspaSTa + ja e "megare.] e nAmane mAMDI vALavuM, chAvaravuM. irAvuM karmaNi, ki. chAvavuM eka tailI choDa pre.. sa. ki. [khATA ghacarakA chAlAM na, ba. va. jio "chAluM,' - ba. va.] kI chAlanAM chAra(chA:rA), chAriyA (chAriyA) puM, ba. va. apacAnA paDa. (2) pAtaLI chAlanAM choDAM, (3) cAmaDI uparanAM barachaTa chAriyuM (chAriyuM) 1. sAMkaDAM mAMnAM vAsaNa mAMjavAne kacaDo bhAMgaDAM. [0 paDhavAM (rU. pra.) keDalA thavA. 0 vINavAM chArI (chApI) strI. [sa. kSAKiI> prA. chaifmAM] paraseve (rU. pra.) phAMphAM mAravA] sakAI jatAM zarIra para dekhAte sapheda khAra. (2) jIbhanI chAlAMnuDha vi. jie "chAluM'nuM ba. va. + "kUTa + gu. 2010_04
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ chAlAM ke 863 chAsi(zi)yuM u" ka. pra.] (lA.) nakAmI mahenata karanAruM, phAM-khAMDu chAziyA juo 'chAsiyA.' chAlAM-TUMkuM vi. jio "chAluM'tuM ba. va. + "ka" + gu. chANiyuM ja "chAsiyuM.' " ke pra.] (lA.) uDAu, karakasara na karanAruM chAziyA e "chAsi.1 chAlAM-vAlAM -vAlA) na., ba. va. ['luM' + "vahAluM. chaK-chathA)ziyAra juo chAsiya.' - beunuM ba. 1.] (lA.) garIbaDAM sukAI gayelAM chokarAM chA-chathA)zI ja "prAsI.' chAliyuM na. jio "ala' + . 'I' ta. pra., maLa chAla'. chAta-thAzI-muM jae "chAsI-muM." mAMthI banatuM zakatha] (lA.) nAnuM tAMsaLuM, chAluM. (2) cUDalo, chAsa(-za) (chAsya, zya) zrI. [8. prA. chANI] dahIM valovI baloyuM mAkhaNa kADhayA vinA cA kADhI laI pANInA umeraNathI chAlI strI. jio " e "chAla' + gu. "I' svArthe ta. pra.]. meLavAtuM pravAhI, takra. [0 pIvATANuM (rU. pra.) savArane (lA.) nAnI vADakI. (2) mUDI nAstAne samaya. 0 pIvI (rU. pra.) zirAvavuM. 0mAM pANI chAlI-chalI kri. vi. [ravA.] "dhama dhama' avAja thAya ema umeravuM (rU. pra.) vAta vadhArIne karavI. 0mAM mAkhaNa javuM chAluM na. [jao "chAla + gu. 'uM' ta. pra.] ghaMTImAMthI loTa (rU.pra.) gaphalata karavI. (2) nukasAna khamavuM. 0 levA javI ne kADhavAnuM nALiyeranuM (upara aNIdAra ane nIce pahoLuM) deNI saMtADavI (-santADavI) (rU. pra.) daMbha karo]. choDuM. (2) chetaruM. (3) bhIMgaDuM. (4) chAliyuM chAsa(-)-ciDiyuM (hAsya-1) na. [ + jue "zcimeDa' chole-dAra vi. [jao "chAluM' + phA. pratyaya.] (lA.) chAlA + gu. "yuMta. pra.] pIselI cimeDamAM thoDI chAsa nAkhI jevuM barachaTa, (2) heDakIovALuM karavAmAM AvatuM AMjaNa (dukhatI AMkhanA upacAra mATe) chotaruM na. jio chAla dvArA.] phaLanI rasa nicAvAyA chAsariye vi, pR. "chAsaTha"+ gu. "iyuM" ta. pra., pachInI chAla, chataluM. (2) vi. satva kADhI lIdhuM hoya 'Ta' thaye che] unALAmAM pANI pAI taiyAra karavAmAM AvatI tevuM. (3) (lA) pAtaLuM 11 divasamAM taiyAra thatI juvAranI jAta chole-pAle pR. [ja chAla + gu. e' ta.ka. + pAle.'] chAsa(-se)(91) vi. [saM. ghafi A. > prA. chATafg (lA.) gharagaththu esaDa-vesaDa sATha ane cha saMkhyAnuM chAva-caTa kri. vi. [vA.] taddana khalAsa, taLiyA-jhATaka chAsa(-sekaMmmu (chAsa(-se)-muM) vi. [ + gu. "muM ta. ka] chAvaNa na. [ mavuM' + gu. "aNa" ka. pra. prA. chAvaNa chAsaThanI saMkhyAe pahoMceluM chAna paNa; prA. tatsama maLe che.] chAdana, AchAdana, chAsa(-)-DI (chAsya-zya)DI strI. [+gu. "DI' svArthe ta.pra.] DhAMkaNa. (2) chAparuM banAvavAnAM sAdhana, mALaNa chIe. (5ghamAM.) chAvaNI strI. [8. prA. zALAnuM chIvananI jema chAvaLanA chAsa(-zapANI (hAsya-zya-) na., ba. va. [ + juo rU5] lazkarI paDAva ane enI jagyA, "kempa." [elavI, "pANI.'] chAsa ane pANI, dUdha dahIM, chAsa vagerenI vi 0 nA(-nAMkhavI (rU. pra.) lazkarane paDAva nAkho] pulatA. [0e sukhI hevuM (-pANiye) (rU. ) ghera dujhANuM chAvara kuM. [juo chAvaravuM.'] DhAMkaNa. AvaraNa. (2) (lA.) hovuM. 0 thavuM (rU. pra.) bhayabhIta thavuM, cAkuLa thavuM]. DhAMkapicheDe chAsa(za)-bAkaLuM (hAsya-zya-) vi. [ + ja "bAkaLuM chAvaravuM sa, kri. jio chAvuM'ne vikAsa.] DhAMkavuM. (2) (lA.) vasaM. vAyuvI-] hebatAI gayeluM. (2) (lA.) chatApANI DhAMkapichoDo kara. chavarAvuM karmaNi, kri. chavarAvavuM jevuM thayeluM, bagaDI gayeluM che., sa, ki. chAsa(-zIlaDI (i.sa(-2)caDI) strI. [juo chAsaDI'+ gu. chAvalI strI. [jae "chAvuM' + gu. "la" svArthe ta... + "I' "la" madhyaga] chAsa. (5ghamAM.) pratyaya) chAparuM khAvAnA kAma mATe eka bAjuthI bAMdhI chAsa(-za)-vAre (hAsya-zya) kri. vi. [+ juo "vAro' lIdhela ghAsane kAle + gu. e sA. vi., pra.] (lA.) jyAre ane tyAre, chAvuM sa. kri. [saM. chAt> prA. Ama-] DhaMkAya ema pAtharavuM. haravakhata, vAraMvAra (2) (chAparAnuM chIja nAkhavuM. chAvuM karmaNi, ji. chava- chAsa(za)-vAre (hAsya-ya) kuM. [ja "sa-vAre.'] chAsa hA(rA')vavuM che., sa. kri. vAvavAno divasa (A zabda gu. mAM 28 nathI, "chAsachA puM. lu lasaMge dAde. (2) zatru, dumana vAre rUDha che.) chAza(-zya) jAo "kAsa." chAsi(za)yA vi, puM, ba. va. [juo chAsa + gu. "yuM" chAza-cimeTiyuM (chAya-) e "chAsa-ciDiyuM." ta. pra.] (lA.) dudhiyA dAMta paDI gayA pachI bALakane AvatA chAza-DI (chAyaDI) juo "chAsaDI." navA (dAMta). (2) comAsAmAM palaLelI jamIna sukAyA pachI chAza-5NuM (chAya-) jue chAsa-pANI.' ziyALAmAM vAvelA pAkatA (ghau) chAza-bAkaLuM (chAtha-) jue chAsa-bAkaLuM." chAsi(-zi)yuM vi. [jao "chAsiyA.'] chAsane lagatuM, chAsanuM. chAzalaDI (chAzakyaDI) juo "chAsalaDI." (2) cAMdInA bheLavALuM gheluM thatuM jatuM halakuM (senuM). (3) chAzavAre (chAya) juo chAsa-vAre.' halakI jAtanuM. (4) na. separeTanuM dUdha. [0 karavuM (rU. pra.) chAza-vAre (chAya) jue chAsavAre." sahana karavuM] 2010_04
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ chAsi(-zi) 814 choTe-pANI chAsi(zi) vi, puM. juo chAsiyuM.] choDavAo padArtha upara ghaLuM pANI chAMTavuM hoya evA prakArane eka roga, chAMTaNa (zya) strI. jio chAMTavuM' + gu. "aNa ku. dahIMDe pra.] (kapaDAmAMthI alaga thAya tevI) paTTI cha8-chathA)si(zi) vi., pR. jio "kAsI' + gu. chAMTaNacha puM, na. jio "chAMTavuM' +gu. 'aNuM kartavAcaka thayuM' ta. pra.] koI paNa saikAnA zvAsamAM varSane paDele ku. pra. + "cha"], dAsa chuM. [ + saM.] (lA.) gappAM mAranAra, dukALa gapI, taDAkiya chA( thA)sI(-zI) vi. [saM. ghararIti strI. > prA. chAMTaNAM, aNiyAM na., ba. 1, [ja chAMTaNuM ke "iyuM" ta. chANI eMsI ane cha saMkhyAnuM siMkhyAe pahoMceluM pra.] raMgavALuM pANI chAMTavAnI kriyA. (2) evI rIte cha-chathArasI(-zI)-muM vi. [+ gu. muM' ta. pra.] gyAsInI chaMTAIne paDelAM nizAna, (3) juo chaTakaNAM." chAzeTha(-katha) e "saTha." chAMTaNI strI, jio chAMTavuM' + gu. "aNa' . pra.] chATha-muM (chAsaTha-muM) e "chAsaTha-muM.' chAMTavAnI kriyA, chAMTaNuM. (2) phaLa ApanArI DALIo chaLa (-ca) strI. AraNamAM DAMDavAM bharAvavAne je jagyAe thAya e mATe jhADanA amuka bhAgane kApavAnI kriyA kANAM karavAmAM Ave che te bhAga. (2) oDe chAMTaNI strI. jio "chAMTavuM' + gu. "aNa' ka. pra.] chALiyuM . jio "chALa' + gu. "iyuM' svArthe ta. pra.] chAnuM, alaga karavAnI kriyA, chaMTaNI. (2) (lA.) cUMTaNI, pasaMdagI bakaruM ane gheTuM, chAruM [eka roga chAMTaNuM na. jio chAMTavuM' + gu. "aNuM ka. pra.] chAMTavAnI chALiyA paM. kapAsamAM Avato cIkaNA padArthanA rUpane kriyA. (2) chAMTavAthI pADavAmAM AvelI bhAta. (3) jenA chALI strI, jie "chALuM' + gu. "I' aDhIpratyaya] bakarI, marI chANuM na. [saM. chAja > prA. chAtrama-] bakaruM ane gheTuM, chAMTavuMsa. kri. jio "chAMTa,' -nA. dhA] chaMTakAra karavo. kALiyuM, chAruM siMcana karavuM. (2) (bI) varavuM. (3) haLavuM. (4) (lA.) chAM ki. jio aMga. A ja gu.nuM varta kA., bI. Thapake che. (5) lAMca devI. chaMTAvuM' (isTAvuM) karmaNi, 5., e. 1. nuM rUpa.] che [chAMyaDe, eLe kri. chaMTAvavuM (chaTAvavuM) pre, sa. kri. chAMI (7) strI. [saM. chANA > prA. zAma] chAMya, chAMTavuM? sa. ki. dhAra kApavI. (2) sAravuM. (3) alaga chAMka (8) vi. jio chAMTavuM' + gu. 'uM'' . pra., vikaphape pADavuM, tAravavuM. (4) cALavuM. chaMTAvuM? karmaNi, ji. chaMTAvavuM? ka".] (lA,) taDAkA mAranAruM, taDAkiyuM, gapaDI, gapI che., sa. ke. chAMga vi. karamatiyuM, balabuddhi chAMTA-bhAra vi. [ja "kAMTe' + saM.] chAMTA jeTaluM, khUba thoDuM chAMgaLa pR. IMTanA rasane gaTTa, kITa chAMTiyuM na. jio "chAMTavuM" + gu. "IyuM" ka. pra.] chAMTa chAMgaLA chuM. jio chAMgaLa' + gu. "o' svArthe ta. pra.] nAkhavAne kUcaDe. (2) kathArAmAM pANI chAMTavAnuM nALacAnA (lA) hilo. (2) DuM DhAMkaNamAM chidrovALuM vAsaNa, (3) bahoLA vAvetaramAM bIjA chAMchavuM, -LuM vi. [ja e "chAMchuM' + gu. "G" "" svArthe prakArane thoDe dANe vAvavo e. (4) cha AMTI ane che ta. pra.] chokaramatavAdI. (2) uchAMchaLuM. (3) cibAvaluM. seravALuM maNakAonI gUMthaNonuM kaMThanuM eka ghareNuM (sIonuM) (4) na. kaNake, chAMgyuM. (5) aDapaluM, aTakacALuM chAMTI sI. jio "kAMTe"+ gu. 'I' strI pratyaya.] nAno chAMchiyuM na [o 'chAMchuM' + gu. IyuM' ta. pra.] chaNake, kAMchavuM chAMTe. (2) pharaphara [gapaDiyuM, taDAkiyuM chAMchuM vi, na. [ravA.1 ja chAMchavuM." (2) vi. maMjI. (3) baMTI vi. jio "chAMTavuM' + gu. "I' ku pra.] (lA.) na. maMtra bhaNIne mAravAmAM AvatI phaMka chAMTIluM vi. jio "chATavuM' + gu. IluM' ka. pra.] (lA.) chAMTa , [2. prA. chaMTaT] chAMTavuM e, sicana, kaMTAra. gUMcavaNamAMthI rasto kADhanAruM. (2) capaLa, cAlAka (2) AchA chAMTA, pharaphara. (3) kola. (4) nizAna, cihana chAMTu vi. jio "chAMTavuM' + gu. "' ku. pra.] (lA.) aMTAnI taraha (citarAmaNamAM). (1) (lA.) gapa. [2nA- taDAkA mAranAra, taDAkiyuM, gapI, chAMku -nA)khavI (rU.pra.) pANIne chaMTakora karI pavitra karavuM. 0nAM chAMTe chuM. [8. prA. OMTama-] koI paNa pravAhInuM karuM, pANIne bhajiyAM (rU. pra.) methInI bhAjInAM keLAMnAM patIkAMvALAM kaNa. (2) ja "kAMTiyuM. (3). [TA UThavA,TA lAgavA bhajiyAM. 0 mAravI (rU. pra.) gapa calAvavI. 0 levI (rU. pra. (rU. pra.) saMparkane kAraNe bIjAnA kharAba kAmanI pitAne chAMTathI pavitra thavuM asara thavI. * Apa-le (u. pra.) khAvApIvAne Tara (8) strI. gaNapaTane kathaLe vyavahAra rAkhave. 0 nA(nAM)kha (rU. pra.) thoDuM ApavuM. chAMTakaNana., ba. va. [o chAMTavuM+gu"aNuM kriyAvAcaka (2) saMdhyAvaMdana karavuM. 0 baMdha karo (baMdha) (rU. pra.) pra. + "ka" maLyaga.] kapaDA upara chAMTI karavAmAM khAvApIvAne vyavahAra baMdha karavo] AvatI raMganI bhAta (karakasara, kApakupa -chUTI sI. [ja e "chAMTe,'-dvibhava. + gu. "I' chAMTa-chAva (tha) strI. jio chAMTavuM' dvArA.) (lA.) strI pratyaya.] (lA.) AbhaDacheTa chAMTaNa na. jio chAMTavuM' + gu. "aNu" ka. pra.] chAMTaNuM, choTe-pANI na, ba. 1. [jao "chAMTo' "pANI.'(lA) chaMTakara. (2) chAMTavA mATe raMgavALo sugaMdhIdAra pravAhI madirA, dArU. [ karavAM, levAM (rU. pra.) dArU pIvo]. pAna 2010_04
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ chAMDaNa chAMDa na. [ja 'chAMDavuM' + gu. 'aNa' rR. x.] chAMDavuM e, jatuM karavuM-paDatuM mUkavuM e. (2) jamatAM thALImAM vadheluM anna, iMDAmaNa chAMDhavuM sa. kri. da. prA. OMa] jatuM karavuM, mUkI devuM, tacha devuM, cheDI devuM. (2) (jamatAM thALImAM anna) paDatuM mUkayuM. (3) bAjue mUkavuM. (4) (lA.) oLaMgI javuM, vaTAvI javuM. chaMDAvuM (NDAvuM) karmaNi, kri. chaMTAvavuM (DAvavuM) pre., sa. kri. 865 khAMDuM na. zaraNAI nA eka bhAga chAMDelI vi., zrI. jiA 'chAMDavuM' + gu. 'eluM' hi~ bhU. rR. + I ' pratyaya.] patie kADhI mUkelI cA chUTAGeDA ApelA heAya tevI sra, parityaktA chAMDA huM. [jue chAMDavuM' +gu. e' rR. pra." (lA.) TakA, paMjI, khajAnA [e, prazna karatAM lIMpavuM e chaMdaNuM na. [jue 'chAMdavuM' + gu, aNuM' rR. pra.] chAMDavuM chAMdavuM sa. kri. [ravA.] cheA ke gAra karelI koI paNa sapATImAMnA khAMcA upara lecA ke lecA mAravA. (2) (lA.) DhAMka-pichADo karavA. chaMdAvuM (nhAvuM) karmaNi, kri. chaMdAvavuM (ndAvanuM) ke., sa. kri. chikaluM vi. [ravA.] AchakaluM. (2) uchAMchaLuM, (3) cheAkaramatiyuM. (4) mastIkhAra chicharAvavuM jue 'chIranuM'mAM. chichalAI srI. [jae 'chelluM' + gu. 'AI' ta, pra.] vilApaNuM, kilAI, AchakalAI chichanuM vi. [ravA.] jue 'kiluM.' ziyAI srI. juie 'dbeiDuM'+gu. 'AI'ta. pra.] briToDApaNuM, kalAI, A kalAI seUitu vi. [vA.] jue 'kaluM.' chintavavuM, chijAvuM jue 'chIjavuM'mAM chiTa (. chiTa) ke, pra. [ravA.] jue 'Ta' chiTakAra puM. [ravA.] tkiAra, tiraskAranA khela TikAravuM sa. kri. jae 'chaMTakAravuM.' chiTakArAnuM karmaNi, kri. TikArAvavuM ke, sa. kri TikorAvavuM, kriTakArAyuM jue TikAravuM'mAM, briTa chiTa jue 'kriTa.' diNAvavuM, NiAvuM jue 'chINavuM'mAM. chitAravuM sa. kri, phelAvavuM tiAvavuM, chitAvuM jue 'chItavuM'mAM, chitkAra puM. [ravA.] tiraskArane eTala, TakAra chidra na. [saM.] kANuM, khATuM, vIMdha, veha. (2) nAkuM. [. kADhavA, 7 jevAM, 0 zeAdhavAM (rU. pra.) deva zeAdhI batAvavA] chidra-darzI vi. saM., puM.] (lA.) deSa lenAruM, kheMca kADhanAruM chidra-STi strI. [saM.] (lA.) TAya ndretArI najara, doSa-STi, 'sInisijhama' (ba.ka.ThA.) chidra-bhavana na. [saM] janma kuMDaLImAMnuM AThamuM khAnuM. (jgyA.) chidra-maya vi. [saM.] kANAM-kANAMvALuM. (2) AMtara drovALuM, pArasa.' dramaya-tA strI, [saM.] chidro hovApaNuM, 'pAresiTI' chidra-yukta vi. [saM.] chidravALuM, kANuM chidra-vaidha puM. [saM.] lagnamAM sAtamA khAnAmAM pApagraDha hoya evI sthiti, (ye|.) chidrAkAra puM., chidrAkRti zrI. [saM. iiMdra + jJa-6Ara, mA-ni] kANAnA rUpanA AkAra. (ra) vi. kANAnA AkAranuM chidrAnveSaNa na. [saM. chiMdra + mamhena La] (lA.) doSa zeAdhavAnI chAMchaLa-mAMchaLa vi. [vA.] upara-uparanuM, upalakiyuM, upara ['*AMdavuM (1).' jue '' rR. ceATiyuM. (2) sAdhAraNa kaeNTinuM chaMdanuM-chUMdaNuM sa. kri. [jue chAMDyuM' + chaMdamuM.'] chAMdasa (brAnDasa) vi. [saM.] vaidika bhASA-sAhityane lagatuM. (2) Arle (prayAga vagere). (vyA.). (3) vedapAThI chAMdA-chUMdI ii. [jue 'chAMdasuM'+ 'chaMdavuM' + gu. pra.] chAMdavuM ane chaMdanuM e, chAMdA mAravA e chAMduM na. [z2ae 'chAMdavuM + gu. '*' i. pra.] gAra de che! UkhaDI jatAM paDele khAMcA meM bAkoruM chAMdo chuM. [jue 'zaMkhyuM.']gAra ke aenI sapATI upara mAravAmAM AvatA lAMDhA. [. karavA (rU. pra.) guptatA jALavavI, 0 devA, . mAravA (rU. pra.) sapATInA khAMcAmAM leAMde thApava] chAMdora pu. [jue 'chAMDavuM" gu, e' rR. pra. sApe 'Da'nA '' thaye.] chaMDAmaNa, [. karavA, . ghAlavA, . sUvA . (rU. pra.) jamatAM iMDAmaNa rAkhazuM] chAMdogya (maDhAgya) na. [saM.] sAmavedanuM e nAmanuM eka jANItuM prAcIna upaniSada (saMjJA.) chAMya (chaMAM:ca) jae 'I.' chAMyaDI (wi:ya-DI) strI. [jue 'brAMca' + gu, huM'. vArthe ta. pra. + 'I 'hIpratyaya.] nAnA cheADavAnI chAyA chAyA (chAM:yaDA) puM, [jue 'chAMya' + gu. huM'ta. pra.] chAyA, eLeA, chAMyA chAMya-bANa (brAMca-) na. [ + saM., puM.] TAMgA-rikA vageremAM hAMkanAra upara chAMyA Ave evI rIte kADhelI ta _2010_04 chinALavuM chi(-hIM)kANuM na. nAnI jAtanuM eka haraNa, vikArahuM thrikriyAnuM vi. [ravara.] susavATA karatuM chikalAI strI. [jue 'chiMkaluM' + gu. 'AI' ta. pra.] vikalApaNuM, AchakalAI chAMyA (ye) puM. [jue 'chAMya' + gu. 'e' svArthe ta. pra.] jae 'chAMyaDo' - 'chAyA.' cha(-hIM)kaDuM na. [jue 'krikAruM' + gu. 'Da' svArthe ta. pra.] nAnI jAtanuM eka haraNa [mAdA vikAratuM chi(-hIM)kArI strI. [jue 'chiMkAruM'+ gu. 'I' skrIpratyaya.] kA-55 kriyA chidrAbveSI vi. saM. chidra + matyevI puM.] (lA.) deSa zeAdhanAruM chidrAlu(-Lu) vi. [saM.] chidrovALuM, kANAMvALuM driAkSu(-Lu)-tA strI, [saM] chidro hovApaNuM chidrita vi. [saM.] jue 'driAlu,' chinavAvavuM jae chInavavuM'mAM. chinAvavuM, chinavuM jue 'chInavuM'mAM. chinALa (nya) strI. [de. prA. dinA] vyabhicAriNI strI chinALavuM vi. juie 'chinALa' + gu. 'vuM` ta, pra.] vyabhicArI
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ sprinALI 816 chinALI strI. [ja chinALa' + gu. 'I' ta. pra.], "huM na. [ + gu. '''ta. pra.] vyabhicAra, jAra-karma chinALa-casakA puM, a. va. [jae 'kriSnALuM' + 'casake,'] (lA.) khritALuM karavAnI prabaLa vRtti chinna vi. [saM.] chedAyeluM, kapAI gayeluM. (2) chedAI chUTuM paDI gayeluM, tUTI paDeluM chinna-bhinna vi. [saM.] chedAI-bhedAI gayeluM. (2) vera-vikhera thaI paDeluM, asta-vyasta, veraNa-cheraNa chinnamastaka vi. [saM.] kapAI gayelA mAthAvALuM, krizna-zIrSa chinna-vicchinna vi. [saM.] taddana kapAIbhedAIne huM thaI paDeluM, kapAIne veravikhera thayeluM chinna-zIrSa vi. [saM.] jae 'SThina-mastaka.' chinna-saMzaya (-sazaya) puM. [saM.] jenI zaMkA-AzaMkAe dUra thaI gaI che tevuM chintAMga (kinnA) na. [saM. chinna + ] kapAyeluM aMga, (2) vi. kapAyelA aMgavALuM chipakalI(-LI) strI. [hiM, pikalI'] gareDI, gileADI. (2) kAnanuM eka ghareNuM. (3) eka jAtanA sarpa chipa-chipAmaNI strI. [jae 'chIpanuM'+ gu. 'AmaNI' rR. pra., ane pUrvanI be zrutinA dvirbhAva ] (lA.) pAIne ramavAnI eka ramata chipaTiyuM na. [ravA,] lAkaDAnI cIpa, keDiyuM. (2) khapATiyuM (vAMsanuM). (3) (lA.) vi. dUbaLuM-pAtaLuM chipaniyuM na. [juo chIpanuM' + jhu, 'iyuM' svArthe ta, pra] chIpamAMthI banAveluM nAnuM vATakI jevuM vAsaNa chiparaDI strI. [jue 'chIparI' + gu. 'Da'svArthe ta. pra.] nAnI chAparI, esaDa vATavAnI nAnI zilA, paiiDI chipAvavuM -ra chipAyuM ? jue chIpavuM ?'mAM. chipaiDI strI, [jue 'piraDI,' enuM pravAhI uccAraNa 'kripayaDI' thaI.] jue 'kriparaDI.' chipAlI strI. [jue chIpa' dvArA.] chIpa chipeliyuM na. [juA'i peAlI' + gu. thayuM' svArthe ta.pra.] chIpaNuM chiyADI strI. [jue 'kriyADaeN'+gu. 'I' pratyaya.] vAtAvaraNamAMthI jamIna upara jAmelI bArIka raja, rajoTI kriyA puM. pavanathI UDele kacarA chiye kri. [jue chaOM varte.kA., 5. pu., ba. va.nA 'iye' sra, saM. -te> prA. deg[> . gu. * > %> svarabhAra aMte jatAM zve.] amArI-ApaNI hastI che, chIe rikAvavuM jue 'chIrakavuM'mAM [gATALA-bhareluM chara-chatUra vi. sAMdhAmAMthI nIkaLI gayeluM. (2) a-vyavasthita, chirachInuM vi. [ravA.] tamatamatuM tIkhAzavALuM liNiyuM na. [jae 'cholavuM' + aNuM' rR. pra. + 'yuM' ta. pra.] zeraDInA chotA utAravAnuM lAkhaMDanuM eka khAsa prakAranuM dhAravALuM sAdhana livAI zrI . [jama chIlavuM' + gu. AI ' rR. pra.] kutarAM utAravAM e. (ra) keAtarAM kADhavAnuM mahenatANuM liAvavuM, dilAvuM jue 'chIlavuM'mAM. thrileTu na. jue 'chIlakuM.' _2010_04 brahmA leirI srI. cAmaDI upara keAlI upAvanAruM eka jIvaDuM chillara na. di. prA. tatsama] nAnuM taLAva, chIlara leiA puM. [aa. cillaN] pIranuM sthAnaka, cille, cIle chiH ke.pra. saM. chi srI. ThapakA] aruci batAvanAra udgAra chI na., zrI. [saM. chi srI. gALa, ThapakA, enA vikAsamAM] sUga caDe tevI kAI paNa gaMdI vastu (2) g, viSThA, maLa. (3) ke. pra. jue khri'[. karavuM(-vI) (rU. pra.) khALakanuM hagayuM. * gaMdhAvuM(-vI) (gandhA-) (rU.pra.) aNasamajhu thayuM] chIe (ye) kri. [jue 'OM' ane 'chiye.' vANiyAzAhI jUnA lakhANanuM kadI na uccArAtuM 'I e' pratyayarUpa svIkArAI gayuM che.] jue 'chiye.' chIcI strI. [jue 'khIcaDI.'] khIcaDI (bALakAnI khelImAM) chI u' na. pazunA AMtaraDAmAM rahelI maLanI thelI. (ra) mareluM mAMsa. (3) purune leAMdA ['chIruM,' chIchara, chIcharaOM vi. [+ gu. dhuM' svArthe ta. pra.] jue chIcharavuMae akri, jie chIcharuM',nA. dhA.] chItuM thayuM, SThirAvavuM pre., sa. phri. chIcharAI zrI., pazu na. [jue 'chI' + gu. 'AI''ANa' ta. pra.] chIcharApaNuM chIcharuM vi. [vA.] taddana echI UMDI sapATIvALuM (pANInuM) sthAna). (ra) (lA.) echA jJAnavALuM chIchaluM jue 'STinuM,' chIjavuM akri. [sara. 'thIjavuM.'] echuM thavuM, ghaTavuM. (2) asara thavI. (3) TharI javuM. (4) cUpa rahevuM. (pa) manamAM khaLavuM. chinavuM bhAve., kri. chiAvavuM pre., sa.kri chI chI ke. pra. [ravA.] jue 'chI.' chITa ke. pra. [ravA,] tiraskAra batAvanAre udagAra, Ta. (2) srI. tiraskAra, cIDa chIDhu na. dri. (2) resAvALuM cheTuM [khamaNa chINa (-Nya) strI. [jae 'chINavuM.'] chINavAthI paDatA cheAla, chINaOM na. baLatuM nAnuM lAkaDuM [vAhana.] nAnI hai|DI chaNu-bagI strI. [saM. zau>prA. chILa + ja khagI' chINa-bharyuM vi. chAnAM chAnAM ekanI vAta bIjAne kahenAruM chINavuM sa.kri. [saM. ditti> prA. dik-dvArA]saLI ghATanA cheAla utAravA, khamaNanuM. (2) (zAka) samAravuM. (3) RNanuM. chiNAvuM karmaNi, kri. chiAvavuM pre., sa. kri. chINI strI. [jue 'chINuM'+ gu. 'I ' srIpratyaya.] chINavAkhamaNavAnuM sAdhana, khamaNI (2) cheda pADanAra ke kApa pADanAruM leAkhaMDanuM nAnuM ejAra. (3) nakazIkAma mATenuM evuM nAnuM sAdhana. [. mAravI, . makavI (rU. pra.) thatA kAmane barabAda karavuM] chINuM ma. [jue 'chINavuM' + gu. '*" qa. pra.] chINI karatAM jarA jADuM lAkaDAM-lekhaMDa vagere kApavAnuM lekhaMDanuM nAnuM ejAra chINuM-TAMkaNuM. na. [ja 'chINuM' + 'TAMkaNuM,"] chANAnA ghATanuM ghaMTI vagere TAMkavAnuM leAkhaMDanuM eAra chIA puM. [jaA 'chINuM.'] meTA leAkhaMDane capaTA pAnAvALe AkAra (lAkaDAM phADavAmAM kAma lAgatA)
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ ti chIMkAvavuM chIta (tya) strI. [6 "chI.'] (lA) tiraskAra. (2) chIpavuM a, ji. [sara. chupAvuM.'] chupAvuM, ethe bharavuM. aNagame [paTTI, naverI chipAvuM bhAve, kri. chipAvavuM che, sa. kri. chItarI zrI. be makAnA vaccenI jamInanI taddana sAMkaDI chIpATa (ya) strI. varasAdanuM joDe cheDe samaye thoDuM jItavuM a.kra. di. prA. "fchatta' jene sparza karavAmAM Avye DuM AvavuM e che tevuM" dvArA.] (lA.) (chIcharA pANImAM vahANanuM) jamIna chIpI strI, mAkhI uDADavAnI camara. (2) kabUtara uDADavAnI sAthe ceTI paDavuM, lAdhavuM. chitAnuM bhAve, kri. hitAvavuM vAvaTI. (3) raMgakAmamAM vaparAtI lAkaDAnI pAtaLI pI. D., sa. kiM. (4) gALe utAravAnuM saMghADiyAnuM eka sAdhana chIte kuM, juo "che." chIpuM na. janA makAna vagerene aMdhAriyA bhAgomAM rahetuM chIdaDI,-rI strI. jhINI kinArI ane pitamAM koI paNa eka vAgeLanI jAtanuM nAnuM UDI zakanAruM prANI, chApuM, cAmAraMganI bhAtavALI sapheda raMganI sADI (sadhavA vidhavA so cIDiyuM, kAnakaDiyuM paherI zake te), cIbarI, chAyela chIpe puM. [2. prA. laThThAma-] kapaDAM chApanAra kArIgara (guja... chIdaruM 4i. chUTuM chavAyuM. (2) chIcharuM. (3) virala, AchuM rAtamAM-amadAvAda bAja A nAmanI atyAre mAravADI chInakI strI, chinALa strI musilama jJAti A kAma kare che). (saMjJA.) chInakuM na. bakaruM chIbuM na. tapelI-tapelAM upara DhAMkavAnI eka prakAranI tAsaka chInavavuM sa. kri. [saM. ina dvAra] jhuMTavI levuM, jhaMTavuM, chImakuM na. vAMsane ja bhAMgelo Topale ke saMDale khucavavuM. chInavAvuM karmaNi, phi. chIrakavuM sa. kri. chaMTakaravuM, chAMTavuM. chIrakAvuM karmaNi, kri. chInavuM sa. kri. [saM. dina dvArA] chedavuM, kApavuM, chINavuM. chirakAvavuM che., sa. ke. chinavuM karmaNi, kri. chinAvavuM pR., sa. kri. chIlakaM(huM) na, kutaruM, chotaruM, chataluM chInA-sapaTI strI. [ja e "chInavavuM" dvArA] chInavI levuM e chIlara na. di. prA. ijhara], -2 na. [de. prA. chinnura -] chIpa brA. sisAvita> prAligi] kocalAvALAM dariyAI jao hilara.' prANuomAMnI kAlu nAmanI eka jAtanuM aMdaranI sapATIe chIla-chAla (tha) zrI. cheka chekI caMdra jevA caLakATavALuM keTaluM, sIpa chalaTuM ja "chIlakuM." chIpa-chAMTa strI. jio "chIpa' + "chAMTa.] (lA.) thoDA chAMTA, chIlavuM sa. kri. sira0 "chAlavuM.'] chalAM utAravAM, chelavuM. jharamara, pharaphara (varasAdanI) (2) (lA.) vAraMvAra tenI te vAta kahevI. chilA karmaNi, chApaTI jI. rivA] juo "piTiyuM.' kri. chilAvavuM che, sa. ki. chIpaNI strI. [e "chIpaNuM' + gu. I" strI pratyaya.] pANIne cholI vi. chIcharuM. (2) (lA.) halakaTa, nIca prakRtinuM chaMTakAva. (2) chaMTakAva karavAnuM chIcharuM nAnuM vAsaNa. (3) chIM ke. pra. rivA.] chIMkavAne avAja briovALA nALacAnuM kathArAomAM pANI chAMTavAnuM eka sAdhana chIMka strI. [sa. fia] chI' avAja sAthe nAkamAMthI jorathI chIpaNuM na. jie "chIpavuM' + gu. "aNuM' kR. pra.] pANImAM vAyu nIkaLavo e (zaradI ke evA keI kAraNe). [0 AvavI, UbhA rahI bethI ke vAsaNathI kAMThAnAM ropAMne pANuM (rU. pra.) apazukana thavAM. 0 Ave tevuM (rU. pra.) taddana pAvuM e. (2) pANuM chAMTavAnuM chIcharuM vAsaNa svaccha. 0 khAvI (rU. pra.) chIM ema avAja karavo. (2) chIpanI strI. [jao "chIpa" dvAra] nAnAM dariyAI prANuonA apazukana karavAM keTalAnI pratyeka phADa (je nAnAM baccAMone davAne ghasAre chIMkaNiyuM vi. jio "chIMkavuM' + gu. "aNuM" . pra. + pAvA vAsaNa ke camacI tarIke vaparAya che.) "IyuM' ta. pra.] vAraMvAra chIMka khAnAruM chIpanuM na. [ja "chIpa' dvAra.] juo "piniyuM'. (2) chIMkaNiyuM vi. jie chIkaNI+ gu. iyuM ta, pra.] senA-rUpAnA dAgInA cholavAnuM lokhaMDanuM eka ojAra chIMkaNanA jevA raMganuM, bajaranA raMganuM, tamAkunA raMganuM chIpa-mAchImArI strI. [+ jue "macchI-mArI.'] dariyAI chIMkaNI strI. [jae chIMkavuM' + gu. "aNI' ku. pra.] jenAthI chIpa mAravAnI kriyA ke dhaMdhe [sAMkaDI pATa, chATa chIMka Ave tevA padArtha. (2) lA.) tamAkunAM pAnano bArIka chIpara (2ya) strI, jio "chAparuM."] paththaranI ghaDelI lAMbI ke, tapakhIrasaMdhaNI, bajara chIparI strI, jio "chIparuM' + gu. "I' strI pratyaya.] nAnI chIMkavuM a.ji. [ja chIMka,'-nA. dhA.] (nAkathI) chIMka chIpara (vATavA vagere kAmamAM Ave tevI) khAvI. (2) nAka sApha karavuM. (3) (lA) (tApa baMda ka chIparuM na, nAnuM chIparanA ghATanuM pAtaLuM beluM (lugaDAM dhovA phaTakiyA vagerenuM kuTaTyA pahelAM AMkha AgaLathI saLagI), vaparAtuM) [chIpaluM phasakI paDavuM. (4) roSe bharAvuM, ciDAvuM. chIMkavuM bhAve, chIpalI akI. jio chIpaluM' + gu. "I ' strI pratyaya.] nAnuM ki. chIMkAvavuM che, sa. ji. chIpaluM na. jio "chIpa' + gu. ' svArthe ta. pra] dariyAI chIMkAra e "jikAraDuM." prANIonuM tadana nAnA ghaTanuM keTalAnuM te te eka paDa chIMkArI ja "chikArI.' chIpavuM a. kri, zAMta thavuM (tarasanuM). (2) (lA.) nAMgaravuM chIMkaNe ja "chikAruM.' (vahANana). chipA bhA., ji. chipAvavuM che, sa.ki. chIMkAvavuM, chIMkAyuM ja "chIMkavuM'mAM. 2010_04
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ e kATA chI kATe puM. [jue chIMka'dvArA.] kAI paNa prANInA nAkamAMthI krodhane laIne nIkaLatA avAja chI'cha uN na, gesa uparanA nakAmA bhAga, (vahANa,) chI...Ta strI, strIonA dhAdharA vagerenA kAmamAM AvatuM bhAtIgara ApanuM raMgIna kApaDa [prakAranuM eka kApaDa chI"Ta-meravI strI. [jue 'chIMTa' dvArA.] strIonuM khIMTanA choTaluM G. chetaruM, kAtaruM, chelluM [lAkaDAnA seTA chITale puM. kAMTAnA bhArA upADavAmAM vaparAtA be pAMkhAvALA chIMTAvuM a kri. [ravA.] kAIthI bhaDakavuM chI'DI strI. da. prA, iihamA] kAMTAnI ke evI vanaspatinI vADamAM kareleA javA-AvavAnA mArga. (2) naveLiyuM chIhu na. [da. prA. dinuma-; jue chIMDI;' zakayatA saM. finI.] jue 'kIDI.' [-DhAM zeAdhavAM (rU, pra.) doSa jovA prayatna karavA. . pADhavuM (rU. pra.) mArga na hoya te mArga karavA. -De caDhavo(Dho) cAra (rU. pra.) sAMyegika purAvAnA cAra] kAravuM'mAM. chI...pavuM a.krizAMta thavuM, maravuM. (ra) nAMgaravuM, laMgara karavuM. chI pAchuM lAve, kri. chI'pAvavuM pre., sa. kri. chI...pAvavuM, chI'pAvuM jae 'chIpaNuM'mAM. jI(-cha)-chUta (5) strI. [hiM.] sparzAsparza, AbhaDacheTa chuka chuka kri.vi. [ravA.] varALayaMtramAMnI varALa nIkaLe. ema chukachuka-gADI strI. [ + jue 'gADI.'] rela-gADI, 'Treina' (bAlabhASAmAM). (2) e nAmanI eka bALa-ramata kukArA puM. chuM' evA udgAra (maMtra bhaNatAM karAtA) dhuca(-cha)kAravuM sa.kri. [ravA.] kUtarAne uzkerI karaDavA preravuM. chuca(-cha)-karAvuM karmaNi., kri. chuca(-cha)kArAvavuM ke., sa.kri chuca(-)kArAvavuM, chuca(-cha)kAravuM e 'uMca(-)jijue 'phliAI,' chuchalAI zrI. [jue 'dhulluM'+gu. 'AI' ta. pra.] chavuM jae vihatuM.' chuTakAra(-rA) puM. [jue 'chUTakA' + gu. 'A' - mArA' ta. pra.] baMdhana ke phrAMsAmAMthI nIkaLI AvavuM e, mukti, mekSa. (ra) aMta, cheDA. (3) nikAla, tADa. (4) mAphI. [-rAnA dama kheMcavA (-kheMcave) (rU. pra.) muktine AnaMda anubhavavA. thavA (rU. pra.) nirvighne prasava thave chuTakArA-hukama puM. [jue 'chuTakArA'+ hukama,'] cheDI mUkavAnI AjJA, 'oNrDara oNpha DiscArja, chuTakArA jue 'chuTakAra.' chuTakayuM na. [jae 'chUTaka' + gu, 'iyuM' ta, pra.] chUTaka mAla vecanAra vepArI. (2) bhar bharavAmAM vaparAtAM ane cheDAnAM deraDAMomAMnuM te te DhAraDuM, (3) vi. chUTaka chuTAvuM jue 'chUTavuM'mAM. ['pluTakAra.' chuTAve puM. jio 'chUTavuM' + gu. 'Ave'kR. pra.] jue judI juA 'TI.' huM jue .' chupa-pAma (-Nya), -NI strI. juo 'chupAvuM' + gu. 'AmaNa'-'AmaNI' rR. pra., pahelI be zrutionA dvibhuMva.] e nAmanI eka ramata, saMtAkUkaDI _2010_04 868 chupAya(-)vuM jue 'chupAvuM'mAM, pAmaNI zrI. [ja 'chupAnuM'+ gu. 'AmaNI' huM pra.] chupAvAnI kriyA [jagyA chupAva puM. [ja 'chupAvuM' + gu. 'Ava' rR. pra.] pAvAnI chupAva(-)vuM jue 'pAchuM'mAM. chupAvuM a.kri. rUpavuM, saMtAvuM (gu. mAM 'pavuM'rUDha nathI, 18 'chupAvuM' che.) chupADa(-)vuM che., sa. kri. dhuma, . hyuma kri. vi. [ravA.] 'dhuma chuma' ke 'mama' evA avAjathI TakATaka hyumakAra, -rA puM. [ravA. jue 'dhumake' + gu. 'Ara,-re' ta. pra.], dhrumA puM. [ravA.] 'dhuma' eve! avAja; jue 'dhumakAra.' dhuma dhuma jae dhuma' (-)rikA srI. [saM.] rI ghulakAvavuM jue 'chalakyuM'mAM. kulabulAvavuM jue nIce 'laghulAvuM.' [pre. sa. kri. laghulAvuM akri. rivA.] jue 'lakavuM'. kuladhulAbanuM chuvArA puM. e nAmanI eka vanaspati huM kri. jio 'OM' varte kA., 5. pu., e. va. mA''' lAgI. hakIkate prA. mA~na> apa. maoOM > jU gu. macharuM, cha3] mArI hayAtI che. (2) (prAMtIya lekhe jhAlAvADauttara gujarAta-madhya-gujarAtamAM bI. pu., e. va.mAM paNa) tArI hayAtI che chu C chU'kri. vi. [ravA.] (lA.) ma karI devAmAM Ave ema. (ra) gUma thaI javAmAM Ave ema. [. karavuM (rU. pra.) gUma karavuM. . thavuM (rU.pra.) gUma thavuM, nAsIne adrazya thaI javuM] ke, pra, [ravA.] kUtarAne kAravAne mATenA udgAra. (2) kapaDAM dheAtI veLAnA dhebInA meDhAnA avAja cha-chUta (tya) jae 'A ta.' go puM. cheNuM, phUmatuM ra chuM.' OM vi. ekaluM krU ja chUchI strI. [ravA.] ramatamAM karavAmAM AvatI kaca ke acI chU chU kri. vi. [vA.] evA eka avAjathI. chUTa . [jue 'chUTavuM.'] chUTI jatuM e, mukti. (ra) meAkaLAza. (3) rajA, paravAnagI. (4) rakama jatI karavI e, 'remizana.' (5) pataMganI derInI DhIla. (6) khAmI, kacAza, 'Dro-beMka'. [. ApavI (rU. pra.) karavA svataMtratA ApavI. . karavI, . kADhavI (rU. pra.) dIvAlamAM lITAthI mApa kADhavuM, 0 thavI (rU. pra.) taMgI na rahevI. 0 mUkavI (rU. pra.) mekaLAza rAkhavI. (ra) pataMganI dArIne DhIlI sUkavI, se javA devI. (3) nANAMnI levaDadevaDamAM thADuM jatuM karavuM. . rAkhavI (rU. pra.) amuka maryAdA sudhI thavAkaravA-javA devuM. . levI (6. pra.) hadathI vadhu svataMtratA bheAgavavI] chUTaka vi.jie 'chUTuM' + gu. 'ka' vArthe ta. pra.] chuM huM chuM, alaga alaga. (2) kri. vi. jaththAbaMdha nahi ema chUTaka-chATaka kri. vi. [jue 'chUTaka,'- dvirbhAva.] chUTuM chaThThuM
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ Taka-bIlasa chaMda ane thoDuM thoDuM hoya ema niSNAtatA]. chUTakabIlasa strI. lATInI e nAmanI eka ramata 8-chatAka vi. jio cha 8 dvArA] (lA) kuTuMbakabIlA chUTake . [ja "TavuM' + gu. ko' ke. pra.] juo vinAnuM, naDaMgadhaDaMga. (2) phikara vinAnuM "chuTakAra.' chUTuM chavAyuM vi. jio " huM + chavAyuM + gu. "yuM , chUTakeNiyuM vi. jio 8 + "paNa" + gu. IyuM' ta. ka] taddana alaga alaga thaI raheluM, veraNa-cheraNa. (2) pra.] kATakhUNAthI ochA aMzanA khUNAvALuM rahayuMkhaDavuM, koIka ja, "AI leTeDa' chUTa-cAla () strI. [ja chuTuM + "cAla.'] ghoDAnI chUta-achUta, chatAchata sI. [hiM] sparzAsparza, AbhaDacheTa eka khAsa prakAranI utAvaLA cAla chapavuM a. kri. ja chupAvuM' (A dhAtu peluM' jevA chUTa-chATa zrI. [ja e "Ta" dvArA.] kahevAmAM vartanamAM ekAda prayogamAM jovA maLe che) [gupta rIte vyavahAramAM lIdhelI vadhu sTa, maryAdAthI AgaLa vadhavuM e, chUpApa ki. vi. [jae "pavuM,--dvibhava.] "pI rIte kasezana." (2) mukANa, ghaTADelI rakama ipI-polIsa sTI. [o ' + gu. "I' pratyaya. chUTa-daDha-kuTa (-) zrI. [4 8 + "daDo' + "kUTavuM.'] + aM.] gupta bAtamI maLavanAra sipAI, "DiTeTiva' (lA.) e nAmanI eka dezI ramata (daDAnI) cho-palAsa-vibhAga . [ + saM] guptacara-vibhAga, chUTa-daDI strI, - . [ja "chuTuM + "daDI'-daDo."], 'kriminala InavesTigezana DipArTamenTa," "sI. AI. DI.' chUTapITa (-) . jio + "pITavuM."] (lA.) chavuM vi. jio "chapanuM" + gu. "u" ka. pra.] chupAyeluM, e nAmanI ramata (daDAnI) gupta, chAnuM. [0 rahevuM (-2vuM) (rU. pra.) DhaMkAI rahevuM. 0 chUTavuM a. kri. [sa. ghanuM karmaNi, buTa - > prA. zuM] rAkhavuM (u.pra.) khAnagI rAkhavuM] chUTuM paDavuM, alaga thavuM. (2) baMdhana-mukta thavuM. (3) TI cha-maMtara (-mantara) na. jio + saM matra a. maLavI. (4) nokarImAMthI mukti maLavI. (5) vaTavuM. taibhava.] (lA) maMtra, jaMtaramaMtara praga. [ karavuM chUTI paDhavuM (rU. pra.) barabAda javuM. nakAmuM thavuM] chuTANuM (rU. pra.) najarabaMdhIthI gama karI devuM. 0 thaI javuM, 0 thavuM bhAve, kri. chevuM che., sa. ki. chAvavuM punaHpre., sa. kri. (rU. pra.) adazya thavuM. (2) nAsI javuM] chUTI puM, ba. va. jio "cha TuM.'] (lA.) paracuraNa, cIlara rikA juo purikA. chUTA-cheDAyuM, ba.va. jio TuM' + 'cheDe.'] (cheDAcheDI chala na. e nAmanuM eka jhADa baMdhAI pati-patnI thayelA, e cheDA chuTA karI nAkhavA) chalakavuM a. ji. [ravA.] "chala chala' evo avAja karo. lagnasaMbaMdhamAMthI mukti, talAka, cheDe-Take, "DAise. (2) gudAmAMthI viSThA karavI. (3) dhIme dhIme pezAba [ ApavA, 0 karavA (u. pra.) pati taraphathI lagnasaMbaMdha rada karavo. () vIrya kADhavuM. chalakAvavuM che., sa. ki. kare. levA (rU. pra.) patnI taraphathI lagna saMbaMdha 26 sado pu. nAnAM vAgoLanArAM prANIonA jaTharamAM eka karavA. [chaTakabArI.' khATo pAcaka rasa TA-bArI sI. [ja "cha 8 + bArI.'] jue ke pu. lIMbuno rasa nAmanI eka bhAI TI-hAtha kuM., ba.va. jie "cha 8 + "hAtha."] (lA.) jaM-chu)cha (-chathI strI. di. prA. dR ] kaDavAM bInI e gaMjIphAnI eka jAtanI ramata (jemAM cAre jaNanI svataMtratA chaDI sI. jio "iDe' + gu. I,' zrIpratyaya.] e rahe che, balbane pakSa nahi. e nAmane chachaDAnA prakArane eka choDa chUTI zrI. jio TavuM + gu. "I' ka. pra.] rokANa na chUcho e nAmanA eka choDa rahevuM e, chuTakAre. (2) 2jA, paravAnagI. (3) ArAma- chaMchaNuM na. puruSanA liMganA phUla uparanI TopI no divasa, agata, aNu , pAkhI. (4) navarAza, phurasada jIMchATa chuM. [ja e che ' + gu. "ATa' ka. pra.] (lA.) (cAre mATe "buddI') cAlAkI, hariyArI [jAda-vidyA chUTIdaDI strI. [ o cha 8 + "daDI'] jue chaTadaDI." chaMchAM na., ba.va. [ja chuM' + "cha"] (lA.) jaMtara-maMtara, chUTuM vi. di. prA. Ima-] alaga thayeluM, mukta, mokaLuM. | chaMchuM na. vaNATa vageremAM UpaDI Ave tyAM tyAMne nAnA (ra) sAMdhA ke baMdhanamAMthI chuTeluM. (3) jhalatuM, labaDatuM. (4) nA pho, huM phelAIne paDeluM, vistareluM. (5) jaththAbaMdha nahi tevuM, chuMdaNI sI. jio "davuM + gu. "aNI" ka. pra.] chaMdavATaka, (6) na. paracuraNa, cIlara. (mATe "juduM.' nI kriyA, chaMdaNa. (2) chaMdavAnI rIta. (3) dIne pADelI bhAta -TI cAla (91) (2. pra.) niraMkuzata. -TI mUDI (u. pra.) chuMdaNu na. [jue "davuM' + gu. 'aNuM' ke. pra.] chaMdavAnI vepAramAM na rokAyelI paMjI, "phaleTiga sama." 0mAravuM kriyA. (2) dIne pADelI bhAta, trAjavuM (strI-puruSanA (3. pra.) hAthathI kAMIka pheMkI mAravuM. 0 mUkavuM (rU. pra.) zArIra para cIne karAya che.) jema kare tema karavA devuM. dupade (rU. pra.) makaLAzathI chaMda6 sa. kri. [saM. zu - >prA. zuM] capaTuM thaI jAya (2) bhaya vinA. - hAthe (rU. pra.) udAratAthI. -ro dara ema kacaDavuM, vaMdA jevuM karavuM. (ra) (zarIranI sapATI upara) (u. pra.) svachaMdatA, svataMtratA, niraMkuzapaNuM. - hAtha trAjavuM trophavuM, chaMdaNuM karavuM. chaMdavuM karmaNi, kiM. aMdAvavuM che, (2. pra.) udAratA. (2) citra doravAnI ke hathiyAra vAparavAnI sa.kri. 2010_04
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ 800 chuMdA-pAka cheDe zRMdApAka chuM. [ja do' + saM.] (lA) khUba mAra cheTuM vi. vegaLuM, gharanuM. (2) alaga raheluM, aLaguM. (3) mArA e, methI-pAka naaMtara, pahele. [5DavuM (rU. pra.) aNabanAva the. zRMdAvavuM, zRMdAvuM juo chaMdavuMmAM 0 bhAMgavuM (rU. pra.) matabheda dUra karo] chuMdo . [ja "chaMdavuM' + gu. "e" ka. pra.] aMdI kacarIne cheTe kri. vi. [jue "8" + gu. 'e' sA. vi. pra.) dUra, karelo la de ke lo, khIma. (2) kAcI kerIne chINanuM Ave, vegaLe. [1 thavuM, 0 besavuM (eNsavuM) (rU. pra.) strInuM gaLyuM-tIkhuM athANuM. [0 karI nA(-nAM)kha (rU. pra.) mArIne rajasvalA-dharmamAM AvavuM]. kacaDI nAkhavuM]. che'(-Daya) strI. [ja "cheDavuM.'] cheDatI, aTakacALuM, aDapaluM. phsa(-za) (-sya, -) strI e nAmane eka choDa (zAka) (2) pajavaNI, khijavaNa. (3) (lA.) vAgha upara levAmAM che (che) kri. [jue "" varta. kA., bI. pu., e. 1, Avato rAga AlApa. [0 karavI (ra.a) (strInI maryAdAne ane trI. pu., e. 1. - ba, va.nuM rUpa. [e. va. nuM pAlI. bhaMga thAya ema) aDapaluM karavuM] carati >prA. abada-apa. a >ja, gu. da2, 46] che? (Da) strI. haLane vacce rahete lAMbo dAMDe tArI ke enI cA emanI hayAtI che (kAvya) cheThA-rA)-utAra vi. jio "cheDa"+ "utAravuM."]zaMku AkAranuM cheka muM. [sa.) e nAmano eka anuprAsa (jhaDa) zabdAlaMkAra. cheTa-khAnI (tha) strI. [jao "cheDa dvArA.) jue cheka chuM. di. prA. che; "ka" pAchaLathI] cheDe, aMta, chevAtuM. "cheDatI." (2) kri. vi. tana sAva ekAkI, cheka-bhesa che-kheruM (cheDaya-) vi. [ja "DeDa' + phA. khera' pra. + chekachA(cha)-ka (ekathA (cha)tha).[jao eka-dvibhAva.] gu. 'uM' ta. pra.] cheDatI karanAruM chekaDuM' vi. gaMbhIra nahi tevuM. (2) makaruM. (3) tophAnI cheDa-chADa (cheDa-chADaya) sI. jio "cheDa,'-' dvirbhAva.] cheka strI, jie "kavuM' + gu. aNa" ka. pra. chekachAka haNI strI. jio "cheDavuM' + gu. "aNu" kR. pra], chetI karavAnI kriyA. (2) chekachAka karavAnI rIta. (3) ekavAnuM a. jio "cheDavuM" dvArA.] che, aDapaluM. (2) pajavaNI. sAdhana, "rambara." (4) ko-lI-khasare karavAnuM sutAranuM molesTezana' sAdhana [sAdhana, chekaNuM, "2mbara' cheliya, chelo chuM. [jao "cheDe'+ gu. "la"+ "yuM' ta. chekaNuM na. jio chekavuM' + gu. "aNuM kepra. chekavAnuM pra] ja "De." (padyamAM.) cheka-bhaMsa (cheka-bhaMsya) strI. jio "ekavuM' + "bhusavuM.] chevuM sa. kri. [sara0 hiM, cheDanA.] aTakacALuM karavuM. (2) jao chekachAka.' khIjavavuM, pajavavuM. (3) (lA.) uzkeravuM. (4) AraMbhavuM. (5) chekavuM sa. kiM. (lakheluM cItareluM koI sAdhanathI) ukheDavuM, vagADavuM. chevuM karmaNi, kri. chekAvavuM che, sa. kri. bhaMsavuM, kADhI nAkhavuM. (2) cheke ke lITe yA khasare karavo. cheDAgAMThaNa, -zuM na. jio cheDe' + "gAMThavuM' + gu. "aNa" chekAvuM karmaNi, kiM. chekAvavuM che,, sa. kri. -aNuM' ka. pra.] lagna vakhate varakanyAnI cheDAcheDI bAMdhavI chekANeka (-kadha), -nI strI. [juo 'eka' -dvibhava.] juo e. (2) cheDAcheDI bAMdhavAnuM lUgaDuM. (3) cheDAcheDI bAMdhavA chekachAka.' mATe naNaMdane apAtI rakama chekAnuprAsa 5. siM. chevA + anu-grAsa caraNamAM aneka vargonI cheDa-chaTa . jio 'cheDe' + "chUTavuM.] (lA.) amuka varasa AvRttivALo anuprAsa, --zabdAlaMkAra, juo "che."(kAvya.) sudhI baMdhaNuthI garAsa vagara vyAje khAvo e kApati strI. [saM. cheka + apa-kuti) e nAmano eka cheDA-chUTake puM. jio 'cheDe'+"chUTake.] (lA.) dhyA-cheDA, arthAlaMkAra ('apati alaMkArane eka prakAra). (kAvya) talAka. (2) prasava, prasUti. (3) bhAgIdArI thI paDavI chekAvavuM, chekAvuM juo "ekavuM'mAM. e (samAdhAnapUrvaka) che ke pR. [o "ekavuM' + gu. "o' ku. pra.) ekavAnI kriyA. cheDAcheTha (Da), DI strI. [juo "cheDavuM' --dvirbhAva. + (2) lITe, AMke, kharo. [0 mAra, 0mUka (rU. pra.) "I' svArthe ta. pra.] vAraMvAra karavAmAM AvatI cheDatI lITI mArI rada karavuM) cheTA-cheDI strI, jie "cheDe" - dvirbhAva, + gu. "I' strIchekekti strI. [saM. che ke kavita] caturAI bhareluM veNa. (kAvya) pratyaya.] varakanyA ke patipatnIne mAMgalika prasaMge baMnenA che-che-chI-chI strI. [2vA.] nakAmI mahenata, bhAMjaghaDa. (2) vastranA cheDAnI baMdhAtI gAMTha kri. vi. (lA.) ema nahi e rIte cheThA-baMdhaNa, aNu (-batpaNa, raNuM) na [saM. vana-- >prA. chejAre . kaDiye vanyA--], chevA-bAMdhaNa, aNu na. juo 'De'+ cheTA-vA-nuM vi. jio cheTuM' + "vA' aMtaravAcaka + gu. "" "bAMdhavuM' +gu. "aNu aNuM' ku.pra.) e "cheDA-gAMThaNa.' cha.vi.nA arthane anuga] dUrathI AveluM, AthI AveluM cheDAva chuM. jie "cheDavuM' + gu. Ava' ku. pra.] (lA.) che-che)TAvavuM ja che-che)TavuM'mAM. humale, caDAI che(-chaMTAvuM a. ji. [ja cheTuM,' - nA. dho.] (lA.) cheThAvavuM, chevuM jue "DavuM'mAM. khinna thavuM. (2) risAvuM. che-che TAvavuM pre, sa. kri. cheTA-hAra . jio "cheDe' + saM.] DokanuM eka jAtanuM ghareNuM chetI strI, nAnI pitaDI, phALiyuM, (2) zaNanuM pitiyuM. (3) cheDe . jio "cheka;' tyAMnA 'ka'nI jema gu. "3" svArthe pacheDI, khesa, dupaTTo ta. pra.] aMta bhAga, chevaTa bhAga. (2) hada, sImADe. 2010_04
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ cheDA-chUTakA (3) (lA.) Azraya, AzA. [-DhA gAMThavA, rA bAMdhavA (rU.pra.) lagna karavAM. "hA choDI nA<-tAM)khavA (rU. pra.) saMbaMdha tADI nAkhavA. DA levA (rU. pra.) maraNa pAchaLa strIoe reluM. - OM gAMTha vALavI (rU. pra.) yAda rahe evA prayatna karavA. (ra) dRDha nizcaya karavA. -De bAMdhavuM (. pra.) saMdharo karave, -De bAMdhIne laI javuM (rU. pra.) apakIrti vaheAravI. -De vaLagADavuM (rU. pra.) darakAra karavI. (2) lAgaNI dharAvavI. * gheravA (rU. pra.) pAlava jhAlavA. . chUTaveA (rU. pra.) aMta AvavaeN, saMbaMdha pUrNa thavuM. . cheDhAvave (. pra.) nikAla Ave. jhAlavA,. pakaDavA (rU. pra.) AzarA karaveA. (ra) pratyakSa cArI vagere karatAM pakaDavuM. 0 DhAMkavA, vALavA (rU. pra.) maryA pAchaLa revuM. ja tANavA (rU. pra.) lAja kADhavI, (2) cheDatI karavI. ja nA(-nAM)khavA (rU. pra.) meTA bhAInI vidhavAe deravaTuM vALavuM. * pAtharavA (rU. pra.) AjIjI karavI, kAlAvAlA karavA. . kADhavA (rU. pra.) saMbaMdha teADI nAkhavA. 0 mukAvavA (rU.pra.) rAtuM aTakAvavuM. sAdhavA (rU. pra.) AzareA karave va che-chaMTakA jue cheDA-chUTako.' cheDA-jhAlaNu' na. [jue cheDo'+ 'jhAlavuM' +gu. kR. pra.] paraNIne AvatAM vahu sAsunA cheDA jhAlatAM apAtI 'aNuM' ma chetarapa (-ca) strI. [jae 'chetaravuM' + gu. 'apa' rR. pra.], khetara-paTTI, chetara-pI'DI strI. [jue 'chetaravuM'dvArA.] chetaravuM e, ThagAI, vaMcanA, 'cITiMga' tara-khAjI strI. [jue chetaravuM' + phA.] chetaravAnI kaLA chetaravuM sa. kri. [sa. iivara vi. luccuM> prA. iittara; nA. dhA.] chaLavuM, paTAvavuM, kesalAvavuM. (ra) kasAvavuM. chetarAvuM karmaNi., kri. chetarAvavuM ke., sa. kri. chetarANu na. [ja A 'chetarAvuM' + gu. 'aNa' kR* pra.] chetarAvAnI kriyA, (2) (lA.) nukasAna, kheTa chetarAmaNa na., -NI strI. [jae chetaravuM' + gu. 'Ama' --'AmaNI' rR. pra.] chetarAvApaNuM, vaMcanA, pratAraNA chetarAmaNu' vi. [jue 'chetaravuM'+ gu. 'AmaNuM' kR. pra.] chetarI le tevuM, paMcaka, pratAraka chetarAvavuM, chetarAvuM jae 'chetaravuM'mAM, chetarI srI. brAsanI gALIne gaLe bAMdhavAnuM karaDuM che(-")tALI(-sI)sa(-za) vi. [saM. SaD-vArita srI. >prA. chAyAaukSa; *chattAsanI paNa zakatA] cALIsa ane "nI saMkhyAnuM che(-")tALI(-1)sa(-za).zuM vi. + gu. 'muM' ta, pra...] zvetALIsanI saMkhyAe pahoMceluM [nAkhavA jevuM chettavya vi. [saM.] chedavA pAtra, kApI nAkhavA jevuM, ukheDI cheda puM. [saM.] kApavuM e, kApa. (ra) kApA, vADha. (3) kANuM, bhAkuM, veha, (4) jaina saMpradAyanA dharmagraMyAnA eka e nAmanA vibhAga, cheda-tra. (jaina.)[. uDhAvA (3. pra) rakama kApI dRDhabhAjaka mUkavA (ga.) (2) sApha karI nAkhavuM. kADhavA (2. pra.) radda karavuM. sUkA (rU. pra.) kApeA pADavA] . _2010_04 801 heravuM chedaka vi. [saM.] cheda karanAruM cheda-gama puM. apUrNAMkavALA samIkaraNamAM baMne pakSene laghutamathI guNI pUrNAMka karavAnI prakriyA. (ga.) chedana na. [saM.] kApavuM e, ukheDavuM e chedana-karma na. [saM.] vADha-kApa, eparezana' chedana-kala(-LA) strI. [saM.] zarIramAMnI taTa-bhAMga ke gUmaDAM jakhama vagerenI vADhakApa karI durasta karavAnI vidyA, 'sarjarI' chedana-biMdu (bindu) na. [saM., puM.] yAM ekabIjI lITI ekakhIne chedatI hoya te sthAna. (ga.) [vinAza chedana-bhedana na. [saM.] chinnabhinna karI nAkhavuM e, saMpUrNa IMphna-rekhA zrI. [saM.], chedana-lITI strI. [saM.+jue 'lITI.'] gALAkAranA be bhAga karanArI rekhA. (ga.) chedana-zAstra na. [saM.] jue 'chedana-kalA.' chedana-zuddhi. [saM.] jue cheda-gama,' chedana-sthala(-La) na. [saM.] jue chedana-biMdu,' chedanAkRti zrI, [sa. chena+mA-kRti] khaMDacitra, 'sekzana' chedanApagama puM. [saM, chevana+va-nAma] jae 'cheda-gama'-chedazuddhi.' [ke pADanAruM hathiyAra, chINI chedanI strI. [rsa. chevana + gu. 'I ' strIpratyaya.] cheda karanAruM chedanIya vi. [saM.] jue 'chettanya.' chedavuM sa. kri. [saM. chevaeN puM.,nA.dhA.] kApavuM, ukheDavuM, ucchinna karavuM, (2) kANuM pADavuM, vIMdhavuM, chidra karavuM. (3) jakhama karavA. (4) lITIonuM ekabIjIne vaTAvavuM. (5) dRDhabhAjaka mUkavA upara-nIcenI rakama upara kApe mUkaveA. chedAvuM karmaNi, kri. chedAvavuM ke., sa. kri. cheda-zuddhi strI. [saM.] jae 'chedana-zuddhi.' cheHkRti . [saM. devammA-kRtti] jue 'chedanAkRti.' dApagama puM. [sa. che + mapa-gama] jue chedanApagama' chedAvavuM, chedANuM jue 'chedavuM'mAM. ['TrAnsavarsala.' (ga.) chedikA strI. [saM.] ekabIjI rekhAne ekabIjI keMdyutI rekhA, aidita vi. [saM] chedavAmAM AveluM cheddepasthAna na. [saM. chel + 35-svAna], "nIya na. [x.] pUrva paryAcAne chedI mahAvratAnuM ArApaNa karavuM e prakAranuM eka cAritra. (jaina.) chedya vi. [saM.] jue 'chettaca'-'chedanIya.' skrepa, TI srI, pUMchaDI kebakuM, evuM na. rivA, cheluM' + gu. 'ka' svArthe ta. pra.] (sAmAnI) aMgata ema ke khAmI cA DhAya chemaMta (premaDa) na. anAtha bALaka, catIma chera (Gra) puM., (kaeNraya) strI. [jue cheravuM.'] heravuM e. (2) pazune pAtaLA maLa. (3) khere, kheraTA, bhUkA gheraNu| (eNraNa) vi. jue cheravuM' + gu. 'aNa' katu vAcaka kR. pra.] dhairyA karanAruM. (2) (lA.) bIkaNa, hAraNa heraNa (EraNa) na. [jue 'cheravuM' + gu, 'aNu' kriyAvAcaka kR. pra.] heravAnI kriyA. (ra) pAtaLA jhADA thaye e gheravuM (EravuM) a. kri.[ravA.] (pazunA viSayamAM) pAtaLA maLa kADhave. (ra) (lA.) layanA anubhava karavA, khIluM, DaravuM. gherAvuM (kherAyuM) bhAve., kri. cherAvavuM (paeNrAvavuM) ke., sa. kri
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ TA aeraMTa (kaeNraNyA), IMTA (rATe) puM. [jae 'cheranuM' dvAra.] jae hera.' cherAmaNu (G:rAmaNa) na. zrI. [jae 'cheravuM'+gu. 'AmaNa' kR. pra.] jue 'hera(1)(2).' rAvavuM, gherAvuM (paeNrA) jae 'cheravuM'mAM deriyA (haeNriyAM) na., a. va. [jue 'hevuM'+gu. 'iyuM' kR.pra.] (lA.) bhayanI lAgaNI. [. nA(nAM)khavA (rU. pra.) bhayabhIta thavuM] cheriyAra ta., ba. va. anAja tekhavAnAM kapaDAnAM trAjavAM Dela (baeNla) puM. [rR. prA. i] vidagdha, catura mANasa. (2) varaNAgiyA, ikSmI (3) khelADI mANasa [pUra chelaOM (-tha) strI. [jue 'chelAvuM.'] (pANInI) rela, vADha, chela-kaDI (baeNla-) strI. jue chela'^+ 'kaDI.'] puruSanI kAnanA mathALe paheravAnI e parovAyelA ane eka vacce laTakatA lAMbA pArAvALI kaDI ke vALI (sedanA ke mAtInI) chela-kAMTA (eNla-) puM [jue vhela' + kAMTo.,] strIne kAne paheravAnuM eka ghareNuM chela-kAkhI strI. [ja e 'vhela ' +Y=AkhuM' + gu. I ` skrIpratyaya.] Dhela pharI vaLe tevI jamInanI eka jAta chela-chaTAka, -kricuM (eNla-) vi. [jue 'vhela ' + ravA, 'chaTAka' +gu. 'yuM' ta. pra.], chela-chabIluM(kaeNla-) vi. jue 'vhela' + chabIluM.'] phAMDerAva, chelabaTAu, chelachabIluM, varaNAgiyuM, mehaka ane bhapakAdAra chela-chelluM vi. [jue 'chelluM,'-hi~bhAva.] taddana kheluM, chellA mAM chelluM [ta. pra.] jae 'chela- khIluM.' chelaDha,-huM (aela.) vi. [jue 'Dhela'' + gu. Da'-'huM' svArthe chelaNu (gaeNlaNya) srI. [jue 'chela' + gu. 'aNu'strIpratyaya.] varaNAgiyaNa, chelabIlI chelaNura na. [jue 'chelAvuM' +gu, aNa' rR, pra,] pANInuM nadI bahAra UbharAI javuM e. (2) dhI thALInI bahAra UbharAya e prakAranuM ArI kemanuM mAtAnA utsava nimitte gALa cAkhAnuM bhejana, [. pAvAM (rU. pra.) chelaNanI rIte bhAjana karAvavuM] [pInArA mANasa aekSaNiyA puM. [jue 'chelaNa' + gu. 'iyuM' ta. pra.] chelA chela-khaTAu (eNla-) vi. [hiM.] jue chela-chaTAka,' chelarAvavuM, chelarAvuM jue chelAravuM mAM, chela-vaheluM(-vaeN:luM) [juo 'chelluM'+vaheluM.'] jue 'cheluM ke hatuM.' chela-bADiyuM vi. jue 'chelluM'+ 'vaDo'+ gu. 'yuM' ta. pra.] (lA.) zetruMjI nadInA kAMThAnuM rahIza chelavADhiyA puM, [jue 'chela-vADiyuM.'] (gAmane chevADe rahenAra) bhaMgI, jhAMpaDa [kADhavAmAM AvatA eka veza chela-thAvaDuM na. [jue 'chelluM'dvArA.] bhavAInA aMtabhAgamAM chela-veluM (baeNla-veluM) juo' chela-vaheluM'. chelachela (kaeNlam-skela) kri. vi. jue 'chelluM,'-dvirbhAva.] tana chelle chelachelaY (chelama chela-) krivi. [jue chela,O' -DhirbhAva.] bhAre pUra AvI reLAI gayuM hoya ema chelAI (baeNlAi ) strI, [jue 'chela'+ gu. 'AI' ta. pra.] _2010_04 82 hevAyuM chelapaNuM, (ra) akkaDabAjI. (3) uddhatAI ghelANI (haeNlANI) vi. puM, (jue chela'+ gu. 'ANI svArthe ta. pra.] jue chela. ~ chelAravuM sa. kri. cAravuM, lUMTavuM. chelarAvuM karmaNi, kri. chelarAvavuM che., sa. kri, chelAvavuM jue nIce khelAvuM'mAM. chellAvuM a. kri. (nadI taLAva ke nAnA meTA pAtramAMthI pravAhInuM UbharAI te) prasaravuM, relAvuM. chelAvavuM pre., sa, kri cheliyA (baeNliyA) puM. [jue Ila' + gu, iyuM' ta,pra,] jue 'chela.'' (2) gheADAnI eka jAta chelI (gaeNlI) strI, juA 'chele' + gu. 'i' srIpratyaya.] varaNAgiyaNa, khela khIlI ela(-la)DA (baeNlu(-la )Do) puM. [jue khela' + gu. 'u' + huM' ta. pra.] jue chela. 1' (padmamAM.) cheluM na. khetaranA DhALa taraphanA bhAgamAM pANI javAnA khAdANavALA bhAga, (2) nAnA vokaLe, nAnuM vAMkuM, nAnuM vAyuM cheDA (iMDo) jue 'cheluDA.' ['chela, 1, chelA (kheMle) puM [jue 'chela'' + gu. e' ta. pra.] jue chelluM vi. [jue che'; de, prA. jema+apa. ujjJa dvArA.] taddana cheDe raheluM, AkharanuM, aMtima. [halA kheALAnuM (rU. pra.) chelluM avatareluM. halA dahADA (-dA:DA) (rU. pra.) prasUti thavAnI najIkanA samaya, -halA praNAma (rU. pra.) AzAnA aMta. -halI avasthA (rU. pra.) ghaDapaNa, mRtyu najIkanA samaya, halI ghaDI, halI veLA (rU.pra.) mRtyu naja nA samaya. -halI ghaDIe (-dharDiye) (rU. pra.) kAma pUruM thavAnA samaye, lI lAMbI UMgha (rU.pra.) maraNa, avasAna. jailI vAta (rU.pra.) bAMdhachoDa, kAmyuMAmAijha.'-halI sanada (3.pra.) maraNa. -hale kegaLe (ra. pra.) jamIne tarata ja. -hale chAbaDe mesI javuM (.khasI-) (rU. pra.) jotiravabhAva upara javuM. -le pathiye, -hale pATale (rU. pra.) UtarI paDelI sthiti. -hale ravivAre (. pra.) kadI nahi. haleA akSara (rU. pra.) chevaTanI zikhAmaNa. (ra) avasAna samayanuM rAmanAma. le parANuA (rU. pra.) maravAnI taiyArIe pahAMcela mANasa, -haleA zvAsa (rU. pra.) mRtyune samaya] ['chela-vaheluM.' chellu'-veluM (va:tuM) vi. [jue 'chelluM' + vaheluM.'] jue chevaTa (dhruvaTa) na. [jue 'cheka;' de, prA. hema-aMta-dvArA.] pariNAma, niveDA. (ra) kri. vi. [+sA. vi., 'e' pra. nA lepa] aMte. (2) pariNAme, [.nuM (. pra.) savaeNpiri, 'alTimeiTa,' 'suprIma] chevaTe (dhruvaTe) kri. vi. [ + gu. 'e' sA. vi., pra.] bhAkhare, aMta. (ra) pariNAme [sAdhana, paMca devaNI strI. [saM. cheva>prA. detra dvArA.] kANu' pADavAnuM devavuM (vavuM) sa. phri [saM. cheva> prA. jema dvArA nA. dhA.] (lA.) tADamAMthI rasa kheMcayeA. chavAyuM (chavAyuM) karmaNi, kri. IvAvavuM (chaMvAvavuM) ke., sa. kri. chelAyuM, huM ( vADhuM, "huM) vi. [jue 'heka,' de. prA. chenadvArA.] cheDe AveluM, hadanI rekhAe raheluM. (2) (gAmanI) paravADanA bhAga
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ chevAvavuM 873 chevAvavuM, chevAvuM (chevA-jae cheva'mAM. chokara-vAda chuM. nadI sI. jio "chokaruM' + saM. va8 + gu. chelUra strI. cAmaDI I' ta. pra.] bALa-haTha che (che) 6. jio cheka; de. prA. chema] cheDe chokara-jA strI. (juo chokaruM' + "vA."] ochI buddhinAM cho? (che) puM, vizvAsaghAta, dago. (2) (lA.) tyAga. nAnAM nAnAM bALakone samUha [de (2. pra.) vizvAsaghAta karavo]. chokara- puM, ba. va. jio chokaruM + vaDA.'] nAnAM cheka (chaMkaya) strI, kAva 5. mAla ucApata karavo e. chokarAMo jevuM AcaraNa (2) mAla japta karavo e chokarAM-chabiye . jio "chokaruM' + gu. "Apa. vi., cheTalI (TalI strIjio cheTalo+gu. 'I' strI pratyaya.] ba. va.+chIkhavuM' dvArA.], chokarAM-biNiye . [+juo chANa meLavAnI bhAMgI TI TopalI "dhIbavuM" dvArA] (lA) zukrano tAre eNTale (eNTale pR. juo chIMTalo." chokariyuM vi. [ja "chokaruM' + gu. "yuM' tama] bALakachaMTAvavuM (TAvavuM) ja "oMTAvuMmAM. buddhinuM, chokaramatiyuM. (2) (lA.) avivekI, uddhata chaMTAvuM (chaMTAvuM) a. kri. ravA.] juo "kheTA." chaMTAvavuM chokarI strI. jio chokaruM' + gu. I' strI pratyaca.] bALakI, (ITAvavuM) pre., sa. kri. choDI. (2) (lA.) nAmarda chaMtALI(-lI)(-) (tA-) jAo "jetALIsa.' chokaruM na. di. prA. jIvanama-] bALaka, zizu, choruM. (ra) chatALI(lIsa(-za)-muM (chaMtA) jue chetALIsa-muM." (lA.) murkha. [ re chAsa(-za) (-sya, tha) (rU. pra.) nAnI chayuM, 0 chokaruM na. [+ juo "karuM.'] chokaruM. (2) saMtAna uMmaranAM chokaro] che ja "chiye.' (bolacAlamAM mukhyatva "ye' ja vaparAya chokaro chuM. jio "chokaruM.'] bALaka, gage, kIka. 0 AvA che ' kuM, jio "yuM. chokaro. (2) dIkare (2. pra.) putrane janma thavo. 0 nAtha (rU. pra.) chokarAche zuM. comAsAmAM pANInA khAbociyAM nadInALAMmAM dIkarAnI sagAI karavI) thatuM e nAmanuM eka mIThuM ghAsa chokarA-bhADe . jio "chokara' + "bhAyaDe.'] (lA.) cho' (cha) strI. [saM. supA>prA. su] canA ke simenTa- kAcI buddhivALo mANasa, chokara-mati puruSa nuM lAsTara." [pheravavI, 0vALI (rU. pra.) dhULadhANuM chokiyuM na. mAchalAM pakaDavAnI jALa, chokaDa karI nAkhavuM, veDaphI nAkhavuM] chekeDuM na. [ja e "chokaraDuMnuM pravAhI uccAraNa "chokya' cho? (che) che. [juo "i;" varta. kA., bI. puM, ba. va.nuM thaI jao "chokaraDuM." rUpa "o' pra, thI vikAsa pAlI. atha>prA. ahR> apa. chogAda na. ghuvaDanA prakAranuM tINI cIsa pADanAruM eka pakSI a46> ja, gu. mada83, 43.] tamArI hayAtI che. (2) chogalALuM vi. jio chogaluM' - gu. "ALuM" ta. pra.] [bI. pu., e. va, prAMtIya prayoga] tArI hayAtI che. juo chogALuM." cho (cha) kri. vi. bhale, belAzika, jarUra galiyuM na. jio choruM' + gu. "la svArthe + iyuM' choI strI. [de. prA. choka vanaspati parathI utArelI pAtaLI ta...] gAvALuM, chogALuM, mAthe chezuM rAkhyuM hoya tevuM lAMbI capaTa saLI, lAMbI pAtaLI chAla. (ra) patarALAM chogaluM na. jio "choruM+ gu. la" svArthe ta. pra.] juo karavAnI vAMsanI saLI. (3) rasa cUsI lIdho hoya tevA "choguM.' (2) kAnanA akoTA nAmanA ghareNAno eka bhAga zeraDIne kace chogale pR. jio "egaluM.'] juo "choguM." chAITa, - vi. [juo choI ' + "phATavuM- "phADavuM."] chogALa(-LuM) vi. jio choguM' +gu. ALa'- "ALuM lAkaDA uparathI choI tUTI hoya teTaluM tapra.] (mAthe pAghaDImAM) chogAvALuM. (2) (lA.) chelachabIluM, chevaTa na. [juo choI' dvArA. (lA.) 6 paDavuM e varaNAgiyuM choI-va-vA) vi. jio choI ' + "vADhavuM.'] koInA jeTaluM chogALI vi, strI, jie "chogALuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] (lA.) saurASTranI gheADInI eka jAta. (2) bheMsanI eka jAta, chokachAyA, navA strI, eka prakAranI vidyA kaMDhI bheMsa choka (-Datha) strI. mAchalAM pakaDavAnI jALa, DokiyuM chogALuM juo chogALa." chokaraDuM vi. [jae "chokaruM'+ gu. "Da" savArthe ta. pra.] taddana choruM ne. pAghaDIne laTakato khosele che. (2) pAghaDImAM nAnI uMmaranuM (bALaka), chekeDuM khosela phUlane tere. [-gAmAM (rU. pra.) umerAmAM, vadhArAmAM. kara-pAyuM vi. jio chokaruM + saM. pa (rakSaNa karavuM' dvArA 0 namavuM (rU. pra.) mana eAchuM thavuM, hRdaya bhAMgI paDavuM. prA. vAma- bha. ke.] Urela pAlita chokarInuM (bALaka) 0 mUkavuM (rU. pra) pAdhaDImAM ke sAphAmAM cheDAne bhAga cheDe chokaramata (tya), ati sI. [ja "chokaruM' + saM. mafa khasI labate rAkho. ughADe choge (rU. pra.) nIDara ke a. tada bhava.] chokarA jevI TuMkI buddhi, bALaka-buddhi. (2) nirlajajapaNe taddana jAheramAM]. choka2vAda, bALahaTha, (3) (lA.) bina-anubhavI kAma. (4) chocha(-ja, ta) (-e, jya, -nya strI. ze khAI ke vi. bALabuddhinuM AcAranI tIvra lAgaNa. [0 rAkhavI (rU. pra.) abhaDAyAne chokaramatiyuM vi. [+]. ayuM. ta. pra.) bALabuddhinuM vahema anubhavavo] 2010_04
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ chAta 874 bA cho-chata (tya) zrI, jio choIne vikAsa.] che. (2) nAnuM chaDuM, lAkaDAnuM nAnuM phADavuM. (2) (lA.) (tucchakAramAM) khaMta, kALajI. (3) (lA.) khaNakhoda, devadarzananI vRtti sutAra. [-cAM phADavAM (rU. pra.) niMdA karavI. 0 thavuM (rU. pra.) chAchI na. cIbhaDInI jAtano eka jaMgalI vele ane enuM phaLa sukAI javuM. 0pAvuM (rU.pra) sArI rIte chetarI levuM(sAmAM)] ochIluM vi. [ja "chAi' + gu. "IluM' ta. pra.] chachavALuM, choDI strI, chorI, chokarI, kanyA, gagI [sAta-tALI aDavA-abhaDAvavAne vahema rAkhanAruM choDIdA strI. [ + juo "."] e nAmanI eka ramata, chochuM vi. [saM. suda 6 > prA. iima-] turacha prakAranuM, halakA choDI-phAi vi., pR. [ja "choDavuM' + gu. "I' saM. bhU. svabhAvanuM. (2) asahAya, ekaluM ku. + "phADavuM.'] (lA.) gapI, taDAkiyuM choja (jya ja che." choDuM choDuM. na. jio I--ene vikAsa.] lAkaDAM choTapa (-pya) strI. [jae "choTuM' + gu. "pa" ta. pra], choTAI phADatAM nakAme paDato jhera, DivuM. (2) chetaruM, ketaruM, strI. [+ gu. "AI' ta. pra.] chaTApaNuM, nAnApaNuM keTaluM, [DAM utAravAM (ke ukhADavAM, kADhI nakha-nAM)khavAM, cheTAgha na. e nAmanuM eka pakSI pADavAM) (rU. pra.) mAnabhaMga karavuM. (2) Thapake Apa. choTiyo chuM. [ja "choTuM' + gu. 'iyuM" ta. pra.) deraDAne 0 mAravuM (rU.pra.) caNataramAM kaparuM lagAvavuM] nAne aDe. (2) choTAlAla (te chaDAImAM. (saMjJA.) chokuM (chaNa) vi. teDuM choTu vi. ke. prA. iTTama, vaja, hiM. mAM "choTe" - "cheTA' choNiyuM (NiyuM) vi. aTakacALuM, aDapalAkhAra vyApaka, gu. mAM "nA" ja prajAya che.] nAnuM (umare chota tya) jue che.' hikaDe, ketaruM, choluM temaja kadamAM) chotaruM, huM (chetaru, luM)na. juo choI' dvArA.] chAlane choTuM cheTuM) . o cho.' choTA-chuvANa (tA-) vi. jio chod' dvAra.], chotachoDha 5. (vanaspatine) ropa, choDa, belenTa' pANI (chaMtA-)vi. [jue chAtuM+"pANI.'] pravAhImAMthI dhana cho? (choDa) paM. strInA garbhAzayamAM sukAI gayelo garbha padArtha ne pANI chUTo paDI gayAM hoya tevuM. (2) bagaDI (2) na. nasakerAmAM jAmato maLa gayeluM. (3) (lA.) AkuLa-vyAkuLa, mUMjhAyeluM cho? (-Datha) strI. jio "choDavuM.'] khaLAvADamAM anAja chotiyuM dhotiyuM) 1. [ja "chotuM' + gu. jIyuM" svArthe upADI lIdhA pachI paDatara dANo. (2) mukkAbAjInI ta. pra.] ja 'tuM." ramatamAM hAtha ulALavAnI kriyA chotuM (chetuM na. jio I'ne vikAsa.] juo chotaruM.' choTa-ciThI(-) strI,jio "cheDavuM+ciTaDI (-8ii.'] chuTakArAne (2) pegaDuM rAkhavA mATe cAmaDAne paho patra. (2) maMjarIpatra. (3) chaTAcheDA karavAno dastAveja chole-tera vi. saM. ghaTaNaafa .>prA. jIhataraapa. choTa-phala(La) na. jio "choDa" + saM.] sAdAM phaLano eka chAvatta] sittera ane saMkhyAnuM, chetara prakAra, "ekiniyala kaTa." (5. vi) chole-ne)- vi. [+ gu. "muM' ta. pra.] cheteranI saMkhyAchoDha-bAMdha (chADatha-bAMdhya) strI. jio 'choDavuM' + "bAMdhavuM.'] e pahoMceluM bAMdha-cheDa, samAdhAna cho (che) puM. [ja "tuM.'] juo "I'(khAsa karIne choTa-2kSA zrI. [ + saM] vAvelA ke UgelA choDavAonuM rakSaNa, zeraDInI rasavALA), che. (2) cane DhaLavAno kUcaDo lenTa-proTekazana' [choDI, chokaraDI cho-ne (cho-ne) kri. vi. jio " + ".] bhalene, cholI strI, jio "choDI' + gu. 'la' svArthe pra.] nAnI bebAzaka, jarUra choDhavA)vavuM ja "choDavuM'mAM. cho5 chuM. [ja e "pavuM.'] raMganuM paDa, raMganuM astara choTavaNI strI. [o "choDavavuM' + gu. "aNI' kapra.] cho5-jhA5 na. ei che5,'-rbhAiva (lA.) samArakAma, choDAvavuM e, phaDaNI (karajanI), "riDezana opha DeTA choTa-vaLaga (Datha-vaLagya) strI. jio choDavuM' + "vaLagavuM.'] chApavuM sa. kri. [ravA] thApavuM. (2) thAbaDavuM. (3) (nagArA choDI devuM ane vaLagyA karavuM e upara) thApa mAravI. (4) tamAco mAravo. (5) DhAMkavuM. choDavuM ja e "chaTavuM'mAM. (saM. mAM chaTa ga. 10 nuM choTA aMga chopAvuM karmaNi, ji. chopAvavuM che., sa. ke. banI prA. choDha maLyuM che.]. choDhAvavuM punaHpre., sa. kri. chopAvavuM, chapAvuM ja e "chApavuM'mAM. cho chuM. [ja "choDa' + gu. "vuM' vArthe ta. pra.] nAno choba puM. [2vA.] DAma, TADho [paDato rasa repa, nAne choDa chobaTana chuM. mAMsane rAMdhatAM emAMthI pravAhI thaI TapakI choDAmaNa na. [juo choDavuM' + gu. "AmaNa kR pra] choDAvavuM chabaTa? (7) zrI. masAlAdAra vAnI e, chuTakAro karAvI e, mukAvavuM e. (2) choDAvavA chobaDI strI, hoTha badala ApavAnuM mahenatANuM chobale pR. viredha, vAMdho choTa(-)vavuM ja chaTavuM' - "choDavuM'mAM. cho baMdha (badha), dhI vijio "che" + phA, "banda' choTAM-phADa (chaDAM-) vi, pR. [jao 'DuM' - gu. 'A' 5. gu. baMdha + gu. 'I' ta. pra.] ITa ke patharAnuM cUnA ke vi, ba.va. + "phADavuM," upapada samAsa] (tucchakAramAM) sutAra simenTanA plAsTaravALuM choDiyuM (chaDiyuM) . [juo choDuM + gu, iyuM' ta. pra] chobA DuM, bava. cokhA nA choDa 2010_04
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ chobha gyAsI(zImuM chobha puM. [sa kSeAma] juo "bha." (5ghamAM) sakhata Thapako Apa. (2) sakhata sajA karavI) chobhATa chuM. [ja "bhAvuM" + gu. "ATa" ka. pra.] jue cholakI strI. nAnI chAbaDI bha, (2) chobhIlApaNuM chelaTuM na. [ja "chelavuM' dvArA.] cheluM, chetaruM bhANuM vi. [ja bhAvuM' + ja. gu. "ANuM' bhu. ka. chelaNa vi. [ja "cholavuM' + gu. "aNu kavAcaka pra.] kSebha pAmeluM. (2) bheTuM paDela, bhIluM ku. pra.] (lA.) badanAmI karanAruM. (2) patarAjI karanAruM chobhAvavuM jue "bhavuM'mAM. chelaNanIti zrI. [+ saM.] cholaNa karavAnI rIta chobhAvuM a. ji. jio chobha,'-nA. dhA.] kSebha pAmavuM. chelaNa zrI. [o "chAlavuM' + gu. "aNI' kiyAvAcaka (2) bheMThuM paDavuM. chobhAvavuM che., sa. kri. 9. pra.] chAlavAnI kriyA. (2) cholavAnI kaLA chobhIluM vi. [ja e "bha'+ gu. "IluM' ta. pra.), chobhe cholaNI strI, jio "cholaNa' + gu. "I' strI pratyaya.] vi. saM. suvarSa-- > prAM, chamaga-] bhAMTha paDI gayeluM, cholavAnuM ojAra zaramiMduM baneluM, khasiyANuM, jhaMkhavANuM cheladArI strI, nAne taMbu, rAvaTI choya (ya) strI. juo cho.' chelara na. TeluM taLAva choya(-)la (iya(-)la), 9 vi. [ja "chavuM" + gu. cholavuM sakri. di. prA. cho] dhAravALA ojArathI upara'ela,-luM' pri. bha. ka] jene cha karavAmAM AvI hoya tevuM. nI sapATI ukheDavI, seravuM, chAla utAravI. (2) ghasarako du-luM raTavuM (rU. pra.) sAmAne kaMTALo Ave tyAM sudhI vAta ke khasare karavo. (3) hajAmata karavI. (4) (lA.) gappAM karavI. -le ke (rU. pra.) ADuM avaLuM kazuM maLatara na mAravAM. (5) niMdA karavI. chAlAvuM karmaNiki. chAlATavuM, hoya tevuM kAma] [choI.' cholAvavuM che., sa.ki. choyuM (chayuM, na. jio "I' + gu. "uM' ta. prA.] jao chelaTaluM ja e chelavuM'mAM. choyalaluM juo "chIyala,-luM." chelANa na. jio "cholAvuM" + gu. "aNa" ka. pra.] chAlAcho (cho) pR. [jao "yuM."] meTI che, cheto. (2) vAnuM nizAna. (2) chelavAnuM mahenatANuM kSitijamAM vAdaLamAMthI nIkaLato saMdhyA samayane prakAzane cholAvavuM, chelAvuM jue "cholavuM'mAM. [ ketaruM lIseTe. (3) cAra lUMTArA vagere AvanArAnI sarata cheluM na. jio "cholavuM' + gu. "G" ka. pra.] chAla, chatAM, rAkhanAre pagAradAra mANasa, Tepa chelela vi. [ja "cholavuM" + gu. "ela" li. bha. kR] (lA.) chora chuM. [saM kSara>prA. g] a. [ UTha (rU. pra. vaMThI gayeluM astrAne karake the. (2) astrAne ekane cepa bIjAne vaDA(rA)vavuM, chevAvuM ja 'chevuM'mAM. lAgavo]. [chokaruM, bALaka, zizu chevuM sa. kiM. [sa. $-> prA. dhruma-] sparza karavo. (A choraDuM na. [juo 'choruM' + gu. "Da" svArthe ta. pra.] nAnuM kriyArUpa pracAramAM nathI, enAM sAdhita rUpe vaparAya che.) choravuM sa. phi. cho>prA. zora tasama] chelavuM, seravuM. chevAvuM karmaNi, kri. chevaDhA(rA)vavuM che., sa.ji. (2) (khetaramAM nIMdavuM, nevuM. chorAvuM karmaNi, kiM. chorAvavuM cheLa (cheltha) strI. (pANInuM) UchaLavuM e, meja', loDha. pre., saM. ki. (2) (lA.) Urmi, umaLake. (3) chata, vadhAre, pachakaLatA. chorAvavuM, choravuM jue "chAravuM'mAM. (4) garamIne laI beDIne vAraMvAra pezAba thavo. [0 mAravI choriyuM na. [jue "cheravuM' + gu. IyuM" ka. pra.] choravAnuM- (rU. pra.) mAM UchaLavAM. -LA UDhavI ( -) (rU. pra.) saravAnuM sAdhana, tINuM aNudAra kedALI puSkaLa chata hevI] chorI strI. [ja "choruM' + gu. I' sIpratyaya.] chokarI, chaLavuM (choLavuM) a. kri. jio "chaLa.'--nA. dhA.} (lA.) bALA, choDI, gagI, kIkI nAnA dhAvaNA bALakanA peTamAMthI dUdha bahAra AvavuM, bharavuM choru na. jio "chokaruM-laghurUpa.] (lA) putra putrI vagere choka (choka) . [ jue chekavuM.] vaghAra. (2) (lA.) saMtAna [chokarAM vinAnuM, svAda choravachoyuM vi. [ja chorU' + "voyuM.'] saMtati vinAnuM, chekavuM (AMkavuM) sa. kri. vi.] dALa zAka vagerene vadhAre cheru-va8 (-Daya) strI. [o "chA' + "va' dvArA.] sagapaNa kare. chekavuM (kAvuM) kamaeNNi, kri. chekAvavuM (kAvavuM) karatI veLA ekabIjAnAM saMtAnonI samAnatA jevApaNuM che., sa. ki. choruM' na. jio "chokaru'-laghurUpa ] bALaka, zizu, chokaruM kAvavuM, chekA (chAMkA ja " kamAM. che !. [ juo choruM.' A chokarInuM lAghava] kare chaTiyo (chaTiyo) 5. unALAmAM vAvelA guvAra chere chuM. suvAdANAnA cheDamAM thatA nukasAna karanAra chetara (chotera) jue "chotera.' eka jIvaDo | (lAkaDAne vara chetara-muM (cheteramuM) vi. [+gu, "muM ta...] juo chotera-muM." chela pu. (jue chelavuM.] chelavAthI Utarato khera.(ra) cha kri [prAMtIya rUpa, ja chuM] ja che' chela (ya) strI, [ja e "lavuM.'] cholavAnI kriyA. [ vAsI(zI) ja "chAsI.' utAravI (2. pra.) cAmaDI utAravI. 0 pAThavI (rU. pra.) chaThyAsI(zI)muM juo chAsI-muM.' 2010_04
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ E F ST na ja ja ja brAhmI nAgarI gujarAtI ja chuM. [4] bhArata-Arya varNamALAne tAlavya cheSa saMdharSa ugharAvanAruM taMtra, kasTasa DipArTamenTa [SANu apaprANu vyaMjana jakA(-gA)ta-ghara na. [+ ja ghara."] nAkA-vero levAnuM ja ubha.siM +ga> va prA. va>degjova>apa.ni jakAtu-gIta-dAra vi. [+ phA. pratyaya] jakAta vasula karanAra mAtra, phata, kevaLa (nizcaya Agraha vizvAsa mahattA adhikArI, nAkAdAra [cAdI, 'Teripha' sAI je bhAva batAvavA A zabda prayojAya che. ucA- jakA(-gA)ta-nAmuM na. [+ juo "nAma.']nAkAnaverAnA daranI raNanI dRSTie e mAtra vyaMjana che ane parvanA svara upara- jakA(-gA)na-nIti samI, [+saM.] nAkAvero vasula karavAnuM nA bhArane laI enA aMgamAM samAI jAya che. "ya'nI jema dhAraNa [bharavAmAMthI mukti uccAraNamAM enI Ama pUrvanA svara pAse parataMtratA chatAM jA(-gAyata-mAphI jI. [+ juo mAphI.] nAkA-vere lekhanamAM ja rAkhavAne pradhAta che, "jameluM' artha Apa- jakAta-gAyata-ve puM. [+juo "varo."] AyAta mAla nArA saM. na sAthe tatsama zabdamAM goTALo na thAya upara vera, Teripha (upara nAkA vero lAge tevuM eTalA mATe) ja(gA)tI vi. [+gu. "I' ta...] jakAtane lagatuM, jenA -janma vi. [sa. tarasama zabdomAM "janameluM thayeluM nIkaLeluM' ja-kAra chuM. [saM] "ja' varNa ke vyaMjana. (2) "ja' uccAraNa arthamAM samAsanA chelA zabda tarIke, jemake "aMDa-ja' jArAta (jakArAta) vi. [ + saM. ana] jene cheDe ' veda-ja' paMka-ja' vagere janameluM, thayeluM, nIkaLeluM varNa ke yaMjana hoya tevuM jaIpha (jaipha) vi. [ara.] azakta. (2) dharaDuM, vRddha, jepha jakiyuM (jakiyuM) vi. jio "jaka' + gu. "i" ta. pra], jaI phI (je) strI. [ara.] azakti, (2) ghaDapaNa, vRddhA- ja -kI) (ja:kI, -kI) vi. + gu. I' ta. pra.), kahyuMvasthA, jephI [(2) mAthApheDa, kaca-kaca vi. [ + "huM' ta. pra] jaka karanAruM jaka (ja:ka) strI. [ara. *jhakra dvArA, hiM. jhaka] jida, haTha. jaka(gu) . tilugu, marA. jha], jakura . jio jaka-ja (jAka-ja:ka) strI, jio "jaka,-dvibhava.] (lA.) "jaku'.] gillI daMDAnI ramatamAM ' saMkhyAnI ramata pUrI bakavATa, lavArI [sANa thatAM sAtamI gata ugAra jaka (4) strI. [juo jakaDavuM.'] majabUta pakaDa, saka, jara chuM. [sa -R] (lA.) AnaMda-maMgaLa, AnaMdane jaka-jasa (-Da)ki. vi. jio jakaDa' dvArA.] casake nahi jaDeluM na. UMdhanI asara, jholuM, jhoka tevI rIte pakaDIne, majabUta rIte pakaDIne, sakhata jakaDIne jakI "jakI." jaka-5kara (jakaDathapakaDatha)strI. [ja e "jakaDavuM' + "pakaDavuM.'] jakha( kha, kha) vi. [2vA.) jarjarita chatAM tuTe nahi tevuM. sakhata pakaDa. (2) ki. vi. juo jakaDa-jasa.' (2) khaDatala. (3) vachUTe nahi tevuM. (4) jaDasu, bAghaDa jakA-baMdha (jakaDatha-bandha) vi. [e "jakaDa' + saM.] jakSa chuM. siM. vakSa] paurANika mAnyatA pramANe kuberane te majabuta rIte bAMdheluM. (2) ki. vi. e jakaDa-jasa.' te anucara (eka devani ) [yakSI ja karavuM sa. ji. [ravA.] casake nahi ema pakaDavuM, sakhata jakSa-kSi) sI. [sa, kSiLI, a. tadabhava] yakSanI strI, pakaDamAM levuM, kheMcIne bAMdhI levuM. jakaDAvuM karmaNi, kiM. jakha na, si. phara=mAchaluM (gu. mAM A zabda eka jakaDAvavuM che, sa. phi. vaparAto nathI) [0mAravI(-6) (rU. pra.) nakAmI mahenata jakaDAvavuM, kahAvuM ja jakaDavuM'mAM. karavI. (saM. yuva=mAvuM. gala nAkhI mAchImAra nirAMte jakaDI strI. [ara. jhi' dvArA, hiM. ja karI] saphIonuM Ubhela ane tethI samaya gALato lAge che. galamAM mAvyuM allAhanA nAmanuM raTaNa (2) kothabaMdhane eka prakAra pakaDAya paNa kharuM ane na paNa pakaDAya. e dvArA A jakaDI-paraja chuM. [+ja "paraja."] paraja nAmanA rAganI prayoganI zakatA)] eka tarja, (saMgIta.) jakha puM. [saM. vakSa] madhyakAlamAM karachamAM AvelI eka ja kA strI. nANuM, paiso laDAyaka jAtino samaha (e badhA marAI jatAM enA De. jakA(-gA)ta strI. [ara. jakA] dANa, nAka-vere, "eka- savArenA rUpamAM bAvalAMnAM mukhya sthAna bhajanI pazcime TroI,' "kasTamsa-DayuTI, "DaTI." [9nA(nAMkhavI (2. pra.) padharagaDha pAse ane bhujanI pUrve mAdhApara pAse TekarIo nAkA vero levAnuM TharAvavuM. bharavI (rU. pra.) nAkA-vere para che.) (saMjJA.) cUkavave. 2 levI (rU. pra.) nAkA-vero vasula karo] jakha( kha) juo "jakukhaDa." jakAta-gA)ta-adhikArI vi., pR. [saM., S.] jakAta-khAtA- jakhama chuM. [phA. jama] zarIrane koI hathiyArathI ke athane amaladAra, "kasTamsa ophisara DAmaNathI thayela ghA, vraNa jakAtu-gIta-khAtuM na. [+ja "khAtuM.'] sarakAranuM jakAta jakhamanI strI. gillIdAMDAnI e nAmanI eka ramata 2010_04
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ jakhamAvavuM 877 jagadutpattivAdI jakhamAvavuM ja "jakhamAvuM'mAM. jagatI tala(La) na. siM.] pRthvInuM taLa, jamIna jakhamAvuM a. ka. jio "jakhama,'-nA. dhA.] jakhamI thavuM, jagatuM-nuM) . hIro jaDelo hoya tevuM ghareNuM ghAyala thavuM, ghavAvuM. jamAvavuM che, sa. 4i, jaga-teDuM na. [ja e "jaga + 'teDuM.'] meTA mAnava-samUhane jakhamI vi. [phA.] jae "jamI." ApavAnuM nimaMtraNa jakhAdi puM, saurASTranAM beDAnI eka jAta jagakartA chuM. [saM.] ja e "jagakartA.' jakhIre . [ara. jakhIra] jaLyA. samUha. (2) vadhAre jagata-traya na., thI . [saM.] pRthvI pAtALa ane svarga paDato bhArarUpa saMgraha e traNe loka, samagra vizva jakha juo 'ja khaDa.' [ghAyala. jagata-trAtA 5. siM.], jagatanA rakSaka paramezvara jamI le. ki.1 jene khakha thaye hoya tevuM, jakhamI, jagatpati muM. [saM.] vizvanA svAmI, paramezvara, pati , jaga', -gata na. [4. nAta] jue "jagata. [jaga jItavuM jagata-pati (2. pra.) saMpUrNa saphaLatA meLavavI] . jagatpAvanI . si.] jagatane pavitra karanArI (gaMgA vagere jagara chuM. siM] kaLaze, leTe, caMbU nadIo) [jagadaMdanIya jaga-AdhAra puM. [ja e "jaga+ saM.] jagatanA AdhArarUpa ja bhUjya vi. (saM.) samagra jagatane mAna ApavA gya, paramAtmA, jagadAdhAra [mAtmA, jagakartA jagaTyalaya khuM.siM.] jagatanA mahAnAza, mahApralaya, jagadvinAza jana-kartA . jio "jaga"+ saM.] jagatanA racanAra para- jamastrasiddha vi. siM] pRthvI upara badhe jANItuM, jagaprasiddha jamaracAna. jio "jagav+saM.] vizvarUpI caka jagatmANa . [saM.] vizvanA prANarUpa paramezvara, jaga-jIvana jana-janetA zrI. [e "jaga"+ "janetA.'] jagatane jA-trAtA kuM, juo "jaga." [+ saM. -trAtA] juo janma ApanArAM manAtAM aMbAmAtA, jagadaMbA, durgA jagatu-trAtA.' jaga-jaMjALa (-jara-jALa) sI. jio "jaga' + 'jaMjALa.] jagansarjana na. siM.] jagatanI utpatti, jaganirmANa vizvarUpa mehajALa, sAMsArika upAdhi jagatmakuM. [saM.] jagatanuM sarjana karanAra paramezvara, jagakartA jaga-jItuM vi. [ja e "jaga" + "jANItuM.'], jaga-jAhera jagasvarUpa vi. siM] jAo "jagapa." li. [+ juo "jAhera."] pRthvI upara jene badhAM jANe jagasvAmI . [saM.] jagatano nAtha, paramezvara, jagannAtha tevuM, prakhyAta, suprasiddha jagadaMbA, bikA (jagadabA, bikA) . [sa. nAn + jagajIvana , jio "jaga" + saM.] samagra vizvanA prANa- mannA, diva, saMdhithI] juo "jagajanetA.' repa paramAtmA, jagatanA jIvana-pa Izvara jagadAtmaka vi. [saM. 11 + mAramana + vA, saMdhithI] jagapa, jara-januM vi. jio 'jaga" + "januM.'] ghaNA samayathI cAlyuM jagasvarUpa, jagatathI ekarUpa AvatuM, purAtana, prAcIna [janetA." jagadAtmA chuM. [saM. gat + mAramA, saMdhithI] jagatanA jagajananI sI. [+nA+ nananI, saMdhithI] e "jaga- AtmArUpa paramezvara, jagatmANa, jagajIvana jagaTAvavuM sa, kri. ketaravuM, kotaraNI karavI jagadAdhAra puM. (. zAt + mA-dhIra, saMdhithI] jagatanA AdhArajaga . svAda vinAnuM kiMkuM jamaNa rUpa paramezvara jaga-La (DaMLa) puMjio "jaga" + La."] vadhu paDato jagadAbhAsa puM. [saM. nA+ A-mAsa, saMdhithI] hakIkate DALa, nakAmuM daMbhI laMbANa jagata evuM kazuM nathI ane dekhAya che te mAtra ene gaNuM chuM. [saM.] laghugurulaghu-gAla' e prakAranA gaNa- beTa dekhAya che evI sthiti. (vedAMta.) meLa vRttonA 8 gaNemAMno eka gaNa (kiM.) jagadIpa . jio "jaga" + saM.], - 5. +i ja e jagata na. [se. naga] (jaDa cetana svarUpanuM samagra) vizva, dI.] (jagatamAM prakAza phelAvanAra) sUrya brahmAMDa, bhuvana, leka, duniyA. [0 vA (rU. pra.) duniyA- jagadIza paM. [saM. + pherA, saMdhithI] jagatanA svAmI dArInI asara paramezvara, jagatpati. (2) jAo "jagannAthajI." jagata-pati 6. sa. nArasiM ja "jagatpati." jagadIzvara chuM. [saM. nIta +zvara, saMdhithI] jue "jagajagata-meLe !.jio "jagata" ke "meLe.'] razadezAvaranAM loka dIza(1). ekaThAM thayAM hoya tevo prasaMga (rahenAruM, dunyavI jagadIzvarI saM. [ii. nAr + svatI, saMdhithI jagatanAM jagata-vAsI vi. jio "jagata' + . vANI puM] jagatamAM | svAminI, jagadaMbA, durgA, pArvatI. (2) lakSmI jagatAta | jio "jaga" + saM.] juo "jagandhitA.' jagadutpatti strI. [sa. nAta_ + 3fRaa, saMdhithI] jagatanuM (2) (lA.) kheDUta jigatanuM uddhAraka utpanna thavuM e, jagatanuM sarjana jagatAraka vi. [ja e "jaga" + saM.] jagatane tAranAra, jagadutpatti-mImAMsA (-mImIsA) strI. [sa.] jagatanA sarjana jagatiyuM na. [ja e "jagata" + gu. "iyuM" ta. pra.] (lA.) vizenI vicAraNA, "komegenI" (da.bhA.) hiMduomAM jIvatAM kara tuM avasAna pachInuM dhArmika kAraja jadutpatti-vAda 5. [+ saM.] jagata utpanna thayuM che evA jagato rajI. [sa.] pRthvI, dharaNI, dharA. (2) 12 akSaranI mata-siddhAMta, suSTivAda sRiSTivAdI ijAti. (piM.)(3) maMdiranI besaNuM, 'mbinya.' (sthApatya.) jagatpattivAdI vi. [saM. puM.] jagatpattivAdamAM mAnanAruM, 2010_04
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaga62 878 jaga-meLA jagadadvAra 5. si. nAta + hAra, saMdhithI] jagatane ukarSa. mizyAva-vAda, mAyA-vAda, kevalAdvaitavAda (2) mukti, mekSa jagannastitvavAdI vi. [sa, pR.] jagatanA astitvanA - jagaduddhAraka puM. [saM. nAn + 3dvArA, saMdhithI] jagatane siddhAMtamAM mAnanAruM,mithyAtvavAdI, mAyAvAdI, kevalAddha tavAdI uddhAra karanAra paramAtmA ke mahAna AcArya cA paigaMbara jaganiMgha (-nnigha) vi. saM. ghAta + nirca, saMdhithI] jagadekamala . [. 117 +imaTTa, saMdhithI] sAMsArika badhAnI niMdAne pAtra mehamAyA sAme jhajhumanAra puruSa, "cempiyana jaganniyaMtA (cantA) puM. [saM. nAta +nivRttA, saMdhithI], jagadekavIra muM. [saM. nAta + i-vIra, saMdhithI pRthvI jaganiyAmaka puM. [saM. nAs +nivAmana, saMdhithI] jagatanuM upara jene jeTa nathI tevo zara puruSa. (2) jagadekamala niyamana karanAra, jagatane calAvanAra (paramezvara) jagadagura che. si. kaIR + guru, saMdhithI] vizvane upadeza jaganirmANa na. si. vAta + nimaLa, saMdhithI] jagatsarjana ApanAra mahApuruSa. (2) bhinna bhinna dharmanI te te prajA- jagannivAsa . . 114 + nivAsa, saMdhithI] jemanAmAM A ne te te dharmAcArya [karanAra paramezvara samagra vizva vAsa karI rahyuM che tevA paramezvara, (2) jagara . [sa nAr + ghara, saMdhithI] jagatanuM dhAraNa-pAlana samagra jagatamAM vyApIne rahelA paramezvara jagaddhAtA chuM. [saM. 17{ + thatA, saMdhithI] jAo "jagatmaSTA." jaganmaya vi. [sa. nA #matha pra., saMdhithI jagapa, jagada-dhAtu strI. [saM., muM. saMdhithI] jagatanA rUpamAM rahele jagadAtmaka [zakti, jagadaMbA padArtha, kaeNmika sasTansa' (na. de.), 'meTara' (na. de) jaganmathI vi., strIjio "jaganmaya. saM.] jagasvarUpa jasaddhAtrI strI, si. 11 + thAtrI, saMdhithI jagane dhAraNa jaganmAtA jI. [sa. nA +mAtA, saMdhithI] jue "jagadaMbA." karanArI devI, aMbA durgA (raheluM (paramAtma-tatva, jaganmAnya vi. [saM. nAta + mAraNa, saMdhithI] saue bhAna jagaka 5 vi. [sa. nA +95, saMdhithI] jagatanA svarUpamAM karAvAne yogya, sarvamAnya jagaThaMdanIya (-dvandanIya), jagadaMgha (ndha) vi. si. mA jaganmitra . [saM. nata + mitra, saMdhithI, na.] jagatanuM hita + vandranIla, ve] samagra vizvathI vaMdana karavA yogya, icachanAra paramAtmA [kadI nathI evI sthiti jagat jaya [nAza, mahApralaya jagabhiyA-1na. siM. nA + micchA-, saMdhithI] jagata jagakinAza puM. [saM. natu vinArA, saMdhithI] vizvane jaganmithyAtva-vAda . [+ saM] ja e "jaganAstitva-vAda." jagada-vyApIvi.[saM. nata + rApI, saMdhithI] samagra jagatamAM jagatmidhyAtvavAdI vi. si. 5. e jagannAstitvavyApIne raheluM, jagavyApI vAdI.' jagadhuM vi. (tiraskAramAM) chokaruM ('jagadhI strI, "jaga' puM) jaganaivI strI. [saM. 1 + maMtrI, saMdhithI samagra vizvanA jagana muM. [saM. vaza, aryA. tadbhava] juo "cajJa." [0 kara hitanI daSTi, jagadavyApI mitratA (rU. pra.) bhAre meTuM kAma pAra pADavuM. 0bhAke (rU. pra.) jagajohanI, jagajohinI vi, zrI. [saM. nAta +modanI, bhAre agharuM kAma] mohinI, saMdhithI] jagatane meha karanArI zakti, jagadaMbA. jaganAtha . jio "jaga' + saM.] jagatane svAmI, (2) mAyAzakti, mahAmAyA jagatpati paramAtmA suprasiddha jagapati muM. jio "jaga'+ saM.1 jAo "jagatpati', jaga-nAmI vi. jio "jaga' + "nAmI."] prakhyAti pAmeluM, "jagata-pati. pAvanI." jaganAyaka . [o "jaga' + saM.] jagatanA netA-paramezvara jaga-pAvanI vi., a. jio "jaga"+ saM.] o "jagajaganuM juo "jagatuM.' jagaprasiddha vi. jio "jagav + saM.] juo "jagaprasiddha." jagannAtha puM. [saM. + nAtha, saMdhithI] jue "jaga-nAtha.' jaga-batrIsI(-zI) strI. jio "jaga" + "batrIsI(zI).] jagannAthajI kuM, ba. va. [ + juo "jI.'] erissAmAM (lA.) jagatanA leka, (2) lekaniMdA, lokamAM ghasAtI vAta jagannAthapurInA tIrtha deva. (saMjJA.) [0ne ratha (rU. pra.) bhAre thavI e jokhamI kAma] jaganI strI, Dherane caravA mATenI na kheDelI jamIna, bIDa, caro jaganAthapuriyuM vi. [ja "jagannAtha-purI' + gu. IyuM' jagamaga (-bhya) strI, jio "jagamagavuM."] jagA, prakAza, ta. pra.] jagannAthapurImAM jaI rahenAruM ke vAraMvAra yAtrA jagamagATa karanAruM. (2) (lA.) custa sanAtanI, "orthoDokasa' jagamagavuM a.ji. [anu.] jagA mAravA, jaLahaLavuM. jagajagannAthapurI strI. [saM.] erissAmAM jagannAtha viSNu- magAvuM bhAve, kei. jagamagAvavuM che, sa.kri. martinuM maMdira che te nagara. (saMjJA.) jagamagATa 6. jio "jagamagavuM' + gu. "ATa" ku.pra.] jagannAthI strI, [saM. naranAtha + gu. "I' strI pratyaya] e "jagamaga.' (lA.) malamalathI UtaratI koTinuM eka sapheda kApaDa jagamagAvavuM, jagamagAvuM e jagamagavuM'mAM. jagannAyaka puM. [saM. 11 + nAtha, saMdhithI] juo jagamagI strI. jio "jagamagavuM' + gu. ' kapri.] jue jaga-nAyaka." jagamaga.' prisiddha.' jagannAstitva-vAda S. (saM. jJA na + mariMtasva-vAdra, jagamazahura vi. jio "jaga mazahUra.'] juo jagazuM saMdhithI jagata evuM kazuM nathI e prakArano mata-siddhAMta, jana-meLo chuM. [jAo "jaga"+meLe.'] ja e "jagata-meLe . 2010_04
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaga-mehana 89 jajameMTa jagamohana kuM. ji e jaga" + saM.] jagatane moha karanAra jagAva(-)vuM, jagAvuM ja "jAgavuM'mAM. paramAtmA. (2) (lA.) na. hiMdu-jaina maMdiramAM pagathiyAM jaga(-gyA)-haka(-4) 5. [+ juo "haka(-).'] nokarInI ane garbhamaMdira vacceno maMDapa, gUDhamaMDapa. (sthApatya.) jagyA upara haka, "liyana' jagamehanA li., strI, ji e jaga-mehana.'] jagatane jagI strI. mAranI jAtanuM eka pakSI (sImalA bAjunuM) meha karanArI zakti, jao "jagamehanI.' jagu juo "jaku." jaga-racanA strI. [ja "jaga' + saM.] jagatanI racanA, jagulI strI. vija.] jagaluM, jhabhaluM (bALakanuM) vizvanuM sarjana jagulI strI, pAtaLI chAsa jagara na. e nAmanuM eka pakSI jage(-)-jaga (jage() jagya) ji.vi. [jae "jagA' jagarAja - puM. [ja e "jaga' + saM., "rAya.'] jagatane + gu., sA.vi, "e" pra. ne dvirbhAvamAM pra. lepa lekhanamAM rAja-svAmI, paramezvara, jagasvAmI mAtra dareka jagyAe, Thera Thera joriyA pu. e nAmanI eka vanaspati, ghoLa khAkhare jage paM. [jao "jAgavuM dhAra.] (lA.) samudramAM kharAba jagarI strI. dhaNI. (2) sagaDI batAvanAruM nizAna, bAyuM jabaruM na. tApaNuM jage-ve) strI. juo "jagA." jagalIlA zrI. jio "jaga' + saM.] paramAtmAe krIDA jage(-)jaga (gya) kri. vi. [juo jage-jaga'; ahIM mATe upajAvelI sRSTine krama o' madhyaga che, ane chele "e'nA lekhanamAM mAtra lepa.] jaga-19 vi. jio "jaga' + "vaTavuM" gu. "u" ke. pra.] e "jage-jaga.' saMsArane vaTAvI janAruM, saMsAra tyAga karanAruM [kuTaNI jagyA e "jagA." jagavalalabhA strI. [ja 'jaga' + saM.] (lA) vezyA, jagyA-dhArI ja 'jagA-dhArI.' jaga(ga)vavuM e "jAgavuM"mAM. [vyApI." jacA-haka(-) jue "jagA-haka(-)." jagavyApI vi. [ja "jaga' + saM., muM.] juo "jaga jagya-jaga (-gya) juo "jage-jaga." jaga(-zyA) strI. phi. jAyagA] sthAna, ThAma, ThekANuM, jaye ja "jago'--jagA." leisa,' 'paeNTa, sAITa'. (2) makAnanI hada, "prImAIsIsa'. jagyA-jaga (-2) juo "jago-jaga." (3) adhikAranuM sthAna, "posTa." (4) avakAza. (5) jaghana na. 5. [sa, na.] nitaMbane bhAga, kale padavI, hodo. (6) sAdhu-bAvA-phakIrane rahevAnuM sthAna. jaghana-capalA vi,strI, (sa.] (lA.) kAmuka strI, kulaTA, [ ApavI (rU.pra.) nokarIe levuM. 0 karavI (rU.pra.) bIje vezyA. (2) e nAmano eka aMda-"AryAno bheda. (piM) samAya ema karavuM. 0pUravo (3.pra.) nekarI levuM. 0 levI jaghana-puNa, jaghanasthala(La) na. [saM.] nitaMbane pAchalo bhAga (u.pra.) nokarImAM joDAvuM]. jaghanya vi. [saM.] cheluM, chevaTanuM. (2) halakI koTinuM, halakA jagADa(-2)vuM ja "jAgavuM'mAM. prakAranuM. (3) niMda, nidanIya, niMdavAlAyaka. (4) halakI jagata ja "jakAta." jAtinuM jagata-adhikArI o "jakAta-adhikArI." jaghara chuM. jakhama. (2) rAte AvatI udharasa jagata-khAtuM jue "jakAta-khAtuM." javAta (tya) strI, tiyuM na. [+gu, "yuM' ta...] maraNa jagata-ghara juo 'jakAta-dhara.' pAmelAM bALako ane kuMvArAnI maraNa tithinuM zrAddha, bhAdaravA jamAta-dAra e jakAta-dAra." sudi terasanuM zrAddha jagatanAmuM jue "jakAta-nAmuM." jAti muM. jio "jaghAtiyuM.] kuMvAro chokaro jagata-nIti e ja kAta-nIti." javuM a. ji. [hi] gamavuM, rucavuM, mAphaka AvavuM jagata-mAphI jue "jakAta-mAphI." ja(9)ja chuM. [4. "jaja'] insApha ApanAra adhikArI, jagata-vero juo jakAta-vere." nyAyAdhIza, nyAyamUrti jagAtI e "jakAtI." jajakavuM a. ji. [2vA.] phaTake paDavA. (2) gabharAvuM. bIvuM. jaga(thA)-dhArI vi.paM. jio 'jagA(-gyA) + saM., muM] jaja kAvuM bhAve., kri. jaja kAvavuM che, sa. kri. sAdhu-bAvA-phakIranA sthAnane mukhya sAdhu-ba-phakIra jaja kAvavuM, jajakAvuM jao "jaja kayuM'mAM. jagadhiyuM na. [juo "jagadha' + gu. IyuM' ta.ka.] nAnA jaja-jha)bAta strI. [ara. jajhabA ] vAsanA bALakanI maraNa-tithinuM nakkI kareluM zrAddha jajamAna chuM. si. pUnamAna, arvA. tadbhava e "yajamAna." jagamiNa na, aNI strI. [ja "jAgavuM' + gu. "AmaNa- jajamAnavRtti zrI. [ + saM.] yajamAne upara nibhAva Ama" .ma.] jagAvavAnI kriyA. (2) jagAvavA jajamAniyuM vi. jio ja jamAna' + gu. "chayuM ta. pra.] AvanArane ApavAnuM mahenatANuM yajamAna upara nabhanAruM, caja mAnavALuM. (2) yajamAnane jagAra (-2zya) strI. [ja "jAgavuM' dvArA.] jAgaraNa lagatuM. jagArI muM. krodha, gusse jajameMTa-menTa) (-meTa) na. [.] IsAphanI kacerIne ke jagAra chuM. jagamagATa koI paNa carcA-vicAraNAne pheMsale, nirNaya, cukAdo 2010_04
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ jajara-thathara jajara-thathara vi. [vA.] tAkAta vinAnuM, kamara. (2) ja vi. [sa.] hale cAle nahi tevuM, sthAvara, acara. bolavAmAM aspaSTa, babaDuM, totaDuM (2)(lA.) buddhi lAgaNI ke asara vinAnuM, kurti vinAnuM, jajiyA-re . [jae "jajiya+re."] ja e "jajiye.' jADI buddhinuM, mUDha, "braTa." (3) agatika, susta, akriya, jajiye puM. [ara, jijhaya] muslima zAsanakAlamAM 'narTa.' (4) jagata. (vedAMta.) islAmanA anuyAyIo sivAyanI prajA pAsethI levAmAM ja strI. [saM. nA, vaLI ja jaDavuM.''] mULiyAno gaThThA Avato hato te karI jevo prajanaka bhAga, mULa, muLiyuM. (2) khIlI, mekha. (3) jaje !. "ja' varNa ke vyaMjana. (2) "ja' varNanuM uccAraNa rIonuM nAkanuM eka nAnuM ghareNuM, cunI. [0 ukheDavI, jajhabAta e "jajabAta." kADhavI, kheravI (rU.pra.) samULago nAza karavo.0 ukhavI, jaTa(la) vi. jaMgalanuM vAsI, vanya. (2) jiddI haThIluM. 0 ukhaDI javI (. pra.) samULago nAza thavo. 0 ghAlavI, (3) anADI 0 jaNAvavI, 0 nA(-nAM)khavI, (rU. pra.) UMDe sudhI dAkhala jaTake' chuM. [2vA] jhAMTavAnI kriyA thaI javuM. 0 ghAlI besavuM (-besavuM) (rU. pra.) UMDe sudhI jo 5. DAgADI, Tage, eka dAkhala thaI cITakI paDavuM. 0 jAmavI (rU. pra.) daDha thaI jaTala juo "jaTa." rahevuM. 05kaDavI (rU. pra.) vAtanA muddAne pakaDI pADa. jaTalI . jio "jaTa' dvArA.] jaTAnI eka laTa 0 5heravI (-peravI) (rU. pra.) nAkamAM nI paheravI. jaTA zrI. [saM.] sAdhu-bAvA RSione vadhArelA vALane 0 bAjhavI (rU. pra.) prabaLa rIte cATI rahevuM. 7 vAsavI samUha, (2) vaDavAI. (3) vaidika maMtroccArane eka prakAra. (rU. pra.) hiMduomAM bALakone jaI devAnA prasaMge ke paraNa(4) jaTAmAMsI, chaDa (vanaspati). [5chAvI (2. pra) nArAone mAthAnA vALamAM pheI e vIMTI bAMdhavI]. gusse thavuM ja-karaNa vi. siM + > "karaNa.' arvA. tabhava] (lA.) jaTA-jara . (saM.) jaTAne AMTA daI vALelA De jaDa pratinuM, "insensiTiva' (ba.ka.ThA). jaTAdhare vi., pR. [saM.], jaTAdhArI vi., pR. [sa, j] (2) pu. [ravA.) basa pheravI lIdhA pachI mAkhaNa UMcuM jaTA dhAraNa karanAra (sAdhubAva-RSi) lAvavA dhIrethI lAMbe -tare ravAIne levAmAM Avate ghamare jaTA-pAThI 5. siM.] vaidika maMtrone 'jaTA' prakArane pATha jaja jeo "jaja. karanAra vidhi jiTA, mAMsI, chaDa jAtara na., (-2) zrI. [jae "jaDavuM' + 'tara' ka. pra.] jaTAmAMsI (mIsI) sI. [saM.) e nAmanI eka vanaspati, jaDavA.cipakAvavAnI kriyA. (2) jaDavA-cipakAvavAnI rIta jaTAsaTa 5. siM.1, jaTA-mugaTa paM. saMarvA. tala vi. sa. 78 dvArA.1 jaDanI mAphaka dhabhI rahenArI tada bhava] keza gUMchaLAnA AkArane mugaTa janatA strI. siM.] jaDapaNuM, acetanapaNuM. (2) buThI buddhi jaTAyu puM. [4] rAmAyaNamAM AvatA dazaratha rAjAne eka hevApaNuM. (3) e nAmane eka vyabhicArI bhAva, (kAvya.) mitra rAjA (paurANika mAnyatA pramANe gIdhanA svarUpane), () inaziyA' (ke. ha.) JdharAja, (saMjJA.) [vRtti (rU. pra.) azakta chatAM prAmANika jatI sI. [o jaDavuM' dvArA. (khAsa karI cerInA sAmano karavAnuM lokazAhI valaNa(oN. guNavaMta zAha, na.mA.) AropamAM) cAranAM aMge temaja enAM sthAnI levAmAM jaLuM vi. [saM. 1 + gu. 'AvyuM che. pra.] jaTAvALuM. [ii haraDe (u. pra.) vRSaNa]. jatuM vi. jio "jaDa' + gu. tuM varta. ku. [(lA) baMdhajaTita vi. [saM.] gUMcavAyeluM. (2) cimakAveluM. (3) jaDeluM besatuM mAphaka Ave tevuM, yogya rItanuM jaTiyuM na. [ja e "jaTA' + gu. IyuM' ta. pra] mAthAnA vALanI jaDatva na. si.] juo 'jaDatA." laTa, jaTUkaluM jaDatvaka (-kendra) na. [saM.] jaDa padArthanuM guruva-madhyabiMdu jaTila vi. [saM.] jaTAvALuM. (2) gucavAyeluM, "InTrikeITa.' jatvAkarSaNa na. [+sacA-4rSaT] eka prabaLa jaDa padArthanI (3) agharuM, aTapaTuM, "koplekasa (ba.ka.ThA.) bIna jaDa ke cetana padArthane pitA tarapha kheMcavAnI kriyA, jaTilatA strI. [saM.] jaTilapaNuM gurutvAkarSaNa, 'greviTezana ja kaluM na. [juo 'jaTA' dvAra.] mAthAnA vALanI laTa, jaTiyuM ja-thI vi. [saM.] jaDa buddhivALuM jaTha puM. imAratI kAmamAM vaparAte eka paththara ja-pUjaka vi. [sa.] jaDa prakRtine sRSTinuM kAraNa mAnanAra, jaThara na. [sa, puM, na.] udarane aMdarane anakeza, hojarI anAtmavAdI, prakRtikAraNavAdI. "maeNTariyAlisTa' (rA. vi.) jayakara-rasa chuM. [saM.] jaTharamAM ana pacAvanAra rasa, jahabA(ba)-to, jaDabA(-bAM)-phATa vi. [ja 'jaDabuM" jaTharamAM jhamatuM pAcaka pravAhI, "geTUiMka jyusa" +gu. 'A' bI, vi, ba. va. + "toDavuM- "phADavuM'.] (lA.) jaThara-vyathA strI. [3] peTano dukhAve, udarano vyAdhi sAmAne bolavAnuM na rahe tevI rItanuM sacoTa (sAmAne jaTharAgina pR. siM. naThaka marinA peTamAM anAjane pacAvavAnI jaDabAM kholavAne - balavAne Aro ja na hoya) zaktinuM tattava [vadhAranAruM jaTa-buddhi vi. [saM.] jue "jaDe-dhI'- "jaDa-mati." jaTharAgni-() dIpaka vi. si.] peTanI pAcanazaktine jaDabuM na. meDhAmAMnI nIcenI dAMtavALI hADakAMnI mAMDaNI, jaLI strI. javanI roTalI jobana." [0 teDI nA-nAMkhavuM, 0 bhAMgI nA(nAMkhavuM - - 2010_04
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaDa-e-sa(-su)lAka (rU. pra.) beAlatAM rokI devuM. (ra) mAra mAraveza. 0 phATavuM (rU.pra) beAlavAnI hiMmata karavI, . mesavuM (-baeNsavuM) (rU. pra.) dAMtAnuM kRtrima cAkaDuM kharekhara lAgu thaI rahevuM. * mesADhavuM (-besADavuM) (rU. pra.) dAMtAnuM kRtrima cekahuM esatuM karavuM. . vadhavuM (rU. pra.) jetatema khela bela karyAM karavuM, hada uparAMta khelavAnI chUTa levI] jaDha-khe-sa(-su)lAka(-kha) kri. vi. [ara. - vi. [ + jue 'salADa.' barAbara cIpakAI jAya ema, sajjaDa joyuM na. belAcAlI. (ra) mAthAkUTa jaDabharata,-tha puM. [saM. naka-marata] paurANika samayanA eka bALa-yogI. (saMjJA.) (ra) (lA.) vi. jaDa prakRtinuM. (3) jaDabuddhinuM. vicAryA vinA muzkelIvALuM bhAre kAma karI nAkhavAnI zaktivALuM, rAkSasI zaktivALuM jaH-mati vi. [sa.] jue 'jaDadhI'- 'jaDa-buddhi' jamULa na. [jue 'jaDara' + saM, mU] mukhya mULiyuM, [.thI (rU. pra.) taddana pAcAmAMthI, samaLatuM] jayAMtrika-vAda (-cAntrika) puM. [saM.] mAtra yaMtrAdhInatA, 'mikenijhama' (hI, tra.) jaryuM-zalAka ] baMdhabesatI rIte jarUpa vi. [rsa,] taddana jaDa jaDa-vaja na. savAra-sAMjhanuM jhAMkhuM aspaSTa ajavALuM jaDa-vat kri. vi. [saM.] jaDanI jema, tadna nizceSTa javAI skrI. [jue 'jaDavuM' + gu, AI ' dAgInAmAM hIrA vagere jaDavAnuM mahenatANuM jaDha-vAda puM. [saM.] sRSTinuM mULa kAraNa jaDa prakRti ja che evA prakAranA mata-siddhAMta, anAmavAda, prakRtikAraNavAda, phaeN..] maeNTariyAlijhama' javAditA zrI., -tra na. [saM.] jaDavAdI haiAvApaNuM javAdI vi. [saM., puM.] jaDavAdamAM mAnanAruM, 'meTariyAlisTa,' (ra) (lA.) peAtAnuM ja DAka TIka karanAruM ja-vAsaNuM .. [jue 'jaDa vAsavI' + gu. 'aNuM' rR. pra.] janeI ke lagna prasaMge keAI taraphathI adbhuka ke vara-kanyAnA vALamAM vIMTI bAMdhavAnI kriyA jaDavuM. sa. kri. (khIlI ke evA kAI padArthathI) sajjaDa karavuM, capecapa besADavuM. jAvuM karmaNi., kri. jaDAvavuM pre., sa. kri javuMre a. kri. (guma thaI gayeluM cA kAInuM paDI gayeluM ke najara bahAra rahI gayeluM) hAtha lAgavuM, prApta thayuM, maLI AvavuM, lAkhavuM jasaluM na. vAdaLiyuM vAtAvaraNa. (ra) TADhADuM jayasAI zrI. [jue 'jaDasuM' + gu. 'AI ' ta, pra.] jaDasApaNuM, jaDatA jaDasu(-suM) vi. jaDa buddhinuM jaDasu(-suM> -methaDa vi. [ + jae bethaDa.'] tadna mUrkha, jaDAI zrI. [jue 'jaDavuM' '+gu. 'AI' rR. pra.] jaDavA -cipakAvavAnI kriyA, (2) jaDavA-cipakAvavAnI rIta. (3) jaDavA-cipakAvavAnuM mahenatANuM bha. kA.-56 _2010_04 [saM. na dvArA] jaDa prakRtinuM. (2) buiDathala, bheTa 881 mAni jhama.' jaNa(-NA)vavuM jaDhAu(-) vi. [jue jaDavuM '+gu. Au'-Ava' kR. pra.] jenA upara jaDAva-kAma karyuM hoya tevuM, jaDataravALuM jaDAdvaita na. [saM. S + maDhe kSa] jaDa jagatanI ekarUpatA, [jaDAmaLa, nakheAda, saMpUrNa vinAza jayAbITa(4) na. [jae 'Dara' dvArA.] (lA.) satyAnAza, jaDAmaNu na., RNI strI. [jue 'jaDavuM' + gu. AmaNa,NI' rR. pra.] jue 'DAI,' jAmULa na. [jue 'Dara' + 'mULa'-A'nuM vacce umeraNa.] jae 'jaDa-mULa'-'jAbITa.' jAla vi. jue ja DAu,' [jaDavAnI kriyA jAvaTa (-Taya) strI. [jue 'jaDavuM '+ gu, 'AvaTa'kR.pra,] jaDAvavuM, jaDAvuM jue 'jaDavuM1mAM, jahita vi. [jae jaDavuM'1+ saMdTTa, pra.], -tra vi. [jue 'jaDita'nA saskRtAbhAsI vikAsa.] jaDeluM, cipakAveluM, maDheluM, jaTita, 'phiksDa' [0 sAmagrI 'phicarsa.] jahimA . [saM., puM.] jaDatA, jaDatva, jaDapaNuM jaDiyuM na. [jue 'jaOM' + gu, yuM' svArthe ta. pra.] jaDa, maLa, mULiyuM. [-yAM paDavA (rU.pra.) vecAvA mATe mUkelA mAla tarata khapI jave] jaDiyA vi., puM. [ja 'jaDavuM' + gu. 'iyuM' rR. pra.] senA vagerenA dAgInAmAM dvArA meAtI jaDhavA-cipakAvavAnuM kAma karanAra kArIgara, paccIgara jaDI strI, [jue 'jaDaOM' + gu. I * svArthe ta. pra.] nAnuM maLa, mULiyuM (khAsa karI auSadhanA kAmanuM) jaDI-karaNa na. [saM.] jaDa na hAya tene jaDa karavAnI kriyA jaDI-kRta vi. [saM.] jaDa na heAya tevAne jaDa karavAmAM AveluM, hAle cAle nahi tevuM karI nAkheluM jaDI-buTTI srI. [jue 'jaDI' + 'buTTI,'] camatkArika guNavALuM maLiyuM, rAmakhANa auSadha. [. sUMghADhavI (rU.pra.) asarakAraka auSadhane prayAga karave] jaDI-bhUta vi. [saM.] jaDa na heAya tevuM jaDa thaI cUkeluM, hAle cAle nahi tevuM thaI gayeluM jajaDa kri. vi. [jue 'jaDavuM,'-DhiAva.] tadna sajjaDa hAya ema, ThAMsI ThAMsIne jaDavuM hoya ema jANuM na. [jue 'jaDavuM' dvArA.] e pATiyAMnA sAMdhA upara jaDAtuM nAnuM sIdhuM pATiyuM ke pataruM, cipeTiyuM. (2) sleiTa vagerenuM lAkaDAnuM cAkaThuM, 'kreima' jaNa. chuM., na. [aaN. nana> prA. laLa puM.] mANasa, vyakti jaNa puM., kha. 1. rU pIMjatAM emAMthI UDatA kharIka rasA jaNaka (ka) strI, dakhalagIrI jaNatara na. [ja'jaNavuM'+ gu. 'tara' rR. pra.] jaNavuM e, prasava. (ra) khALaka, baccuM, prasUti jaNatara (25) strI. [jue 'jaNavuM' + gu. 'tara' rR. pra.] jaNavuM e, prasava jaNu-dITha kri. vi. [jue jaNa'+ 'DhIThuM,'], jazu.paTa kri. vi. [jue 'jaNa' dvArA.] akeka jaNane uddezI, mANasadITha jaNa(-NA)vavuM. jue 'jaNavuM'mAM.
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaNa(@A)vavuM 98ra jaduvaMza jaNa(traNa)vavuM "jANavuM'mAM. yati [ke sahiyArI javAbadArI jaNavAI strI. jio "jaNavavuM - gu. "AI' ku. pra.] jati-mati strI. si. yuti dvArA + saM.] (lA.) saunI sAmaTI jatara karAvavAnuM dAInuM mahenatANuM jatiyANI strI. jio "jati' + gu. "ANI' strI pratyaya.] jaNavuM sa. kri. [saM. nana->prA. nA tatsama] prasava karo. gRhasthI jena sAdhunI paraNelI strI janma Apo, prasavavuM. jaNavuM karmaNi, jaNa(traNa)vavuM jati-satI na, ba. va. [ja e "jati' + "satI.'] jena che, sa. ki. sAdhuo ane geraNIe. (2) (lA.) abhyAgata, bhikSuka jaNasA(zA)LI juo janasALI." jatu na. siM.] vanaspatine eka prakAranA sukAyele rasa, jaNasa strI. [ara. jinsa cIja, vastu. (2) dAgIne, lAkSA, lAkha [madhya bhAganuM hADakuM ghareNuM. (3) silaka, prAMta jatukAsthi na. siM. 171 + ] paranA taLiyAnA jaNasa-khAtuM na. [+ja "khAtuM.'] rokaDa meLane copaDo jatu-gRha na. [saM., puM, na.] lAkha vagere saLagI UThe tevA jaNasa-dIka kri. vi. [+ juo "dIThuM.'] te te dareka jaNasane padArthonA kelathI taiyAra kareluM makAna, lAkSA-bhavana, lAkSAAMkha sAme rAkhIne, pratyeka cIjane udezI gRha (mahAbhAratamAM pAMDavone bALI nAkhavA duryodhane jaNasa-bhAva strI, na. [ + sa., pR.] (gharavakharI, dANedazI, vAraNAvata nagaramAM banAvaDAvelA prakAranuM) ghareNAM-gAMTho vagere) mAla milakata jatu-maNi chuM[saM.] (lA.) zarIra uparano tala. (2) lAkhuM jaNasa-bAra kri. vi. [ + juo "vAra."] juo 'jaNasa-dITha." jatu-rasa puM. [saM.] lAkhane banAvele paganAM taLAM ragavAmAM jaNasAu vi. [+gu. "Au' ta. pra.] jaNasa upara ApeluM kAma lAgate lepa, aLA (have vaparAto baMdha thaye che lIdheluM [rokaDa nANuM ane meMdI vaparAya che.) jaNasI strI. [jao "jaNasa' + gu. "I' vArthe ta. pra.] jatu-varNa vi. si.] lAkhanA raMganuM, ghera lAla jaNAvavuM,* jaNavuM ja e "jaNavuM'mAM. jate dahADe (-dADe) ki. vi. jio java'. "tuM varta. ku. jaNAvavuM jaNAvuM ja 'jANavuM'mAM. + "dahADe' . "e" baMnene sA. vi., pra., sati saptamIne jI: strI. [sa naninA> prA. naLamAM; hakIkate ja praga] (lA.) amuka samaya pasAra thatAM, bhaviSyamAM, jaNa' + gu. "I" pratyaya.] strI vyakti (juo "jaNuM). kALe karIne [paheluM pAMsaLuM) jaNa* zrI. [saM. nitA> prA. zALA; ane "jaryuM jatra na. [sa.] kaMThanI hAMsaDIne bhAga, DekanuM hADakuM (uparanuM bha. ku. + gu. "I' pratyaya.] dIkarI, putrI jathA(-kathA)-baMdha ja 'jathAbaMdha." jaNuM vi. [ja e "jaNa + gu. 'u' svArthe ta. pra.] mANasa, jasthA(thA)-vAcaka ja "jathA-vAcaka." vyakti ('jaNe" puM, e "jaNI strI.). jA (- ) e "jo.' jayuM vi. siM. nanaita prA. biga-] (jANeluM hoI, thara-thara ki. vi. jio 'patharAvuM',-bhivo, jathara-thara saMtAna, saMtati, prasuti (ja " puM, juo "jaNI' strI.) kri. vi. [sa, virata-> prA. vitha dvArA, kirbhAva Amajata kri. vi. [saM. vat arvA. tadbhava) nI paddhatie tema veravikhera paDavuM hoya ema lakhAtA patranA AraMbhane bacelo zabda, have.(navI paddhatimAM jatha(thA)-baMdha (-ba-dha) vi [jao ja thA(-ghe' + phA. have nathI prajAta.) baMda] jaththAmAM hoya ema, ekasAmaTA jaththAmAM, kaTaka jata? 5. [ saM. taM] rohila khaMDa temaja kacchamAMnI e nahi ema sAmaTuM nAmanI te te jAti (hila-khaMDamAM hiMdu, kacchamAM muslima jathA(-sthA)-vAcaka vi. vi. [juo "jo' + 4.] sahathayela.) (saMjJA) vAcaka (nAma.), kaleTiva' (bhA.) jata(2) na, saM. ~>a. gu. jaMtara' + "huM' svArthe jathe, muM. ekasAmaTA samUha. (2) samudAya joke ta. pra] senA-cAMdInA tArane tANI lAMbA karavAnuM sAdhana jadapi ubha. [saM. thayA, arvA. tadabhava, ja. gu.) yadyapi, jatana na. siM. vatana, arvA. tadbhava] (lA.) rakSaNa, sAcavaNa, jadu-kula(-La) na. si. thayu-9Na, a. tadabhava] yadurAjAno kALajI, saMbhALa [jataraDuM vaMza, yAdava-vaMza, yAdava-kuLa. (saMjJA.) jataraDI zrI. jio "jataraDuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] nAnuM jadunaMdana nandana) kuM. [saM. 19, arvA. tadubhava + saM.] jataraDuM jue "jataraDuM -jataraDuM." (2) na. gophaNanI derI. cAdava vaMzamAM janmelA putra-zrIkRSNa [DAmAM ghAlavuM (2. pra.) phasAvavuM. DAmAM ghAlIne tANavuM jadunAtha, jadupati ! [sa thavuM, arvA. tadabhava+sa.] (rU. pra.) kAbumAM laI kAma karAvavuM. -DhAmAM levuM (rU. pra.) yAdavavaMzanA svAmIzrI kRSNa pratibaMdha karavuM, aTakAvavuM]. ja -rAja, ya paM. [saM. 6, arvA. tada bhava + saM. rAja jataraDe che. jio "jataraDuM'.] maDha jataraDuM, jaMtaraDe (samAsamAM - saM. 2Anana-1nAmAMthI) - prA. rAma-] jatANI strI, jio 'jata' + gu. "ANI' strI pratyaya.] yAdavavaMzanA rAjavI-zrIkRSNa [uttama-zrIkRSNa jatanI strI, jata jJAtinI strI [jaNAvavuM. (puSTi.) jadu-vara . [saM. 6, arvA. taddabhava + saM] yAdavamAMnA jatAvavuM sa. kri. [tra, hi. jatAnA] anubhava karAva, jadu-vaMza (vIza) puM. [saM. 13, arvA taddabhava + saM.] yadujati muM. [saM. , arvA. taddabhava] gRhasthI jena sAdhu, rAjane vaMza, cadukuLa. (saMjJA.) 2010_04
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaduvaMzI jaduvaMzI (-vaMzI) vi. [saM. juvaiI, puM., mA~. taddbhava] yadukuLanuM, yAdava [vIra puruSa-zrIkRSNa ja 6-vIra puM. [saM. thavu, aA~. tadabhava + saM.] yAdave mAMnA ja(-pre)la (jayyala) vi. [jae 'javuM' + gu. 'ela' Tvi. lU. Y=. (grA.)] (lA.) bevakUpha, mUrkha javuM sa. kri. [z / . 'jhadanU'=mAravuM, ThAkavuM] (lA.) (azlIla) saMbhoga karavA. (2) herAna karavuM. jadhAvuM karmaNi, kri. jAvavuM ke., sa. kri. [herAnagata jANuM na. [jue 'jadhAvuM'+gu. 'aNuM' . pra. (lA.) jadhAmaNu na., (Nya) strI. [jae 'jadhavuM'+ gu'AmaNa' ++, pra.] (lA.) gAmI, vaitaruM. (ra) herAnagata jadhAvavuM, jadhavuM ja 'javuM'mAM, jadhela jue 'jala.' jadvAra na. e nAmanI eka vanaspati 423 jana puM., na. [saM., puM.] mANasa, vyakti. (ra) janasamUha, leAka, janatA. (3) puM. paurANika mAnyatA pramANenA pAMcame leka (sAtamAMne). (saMjJa|.) janaka huM. [saM.] pitA, Apa. (2) vaidika yuganA mithilAnA eka rAjA ke rAjavaMza. (saMjJA.) [maithilI janaka-tanayA strI. [saM.] rAjA janakanI putrI-sItA, vaidehI, jana-kathanI strI. [sa. 7 + ju'kathanI,'], jana-kathA zrI. [saM.] leAkavAyakA, daMtakathA, anuzruti janaka-naMdinI (-tandinI), janakaputrI, janaka-sutA strI. [saM.] jae 'janaka-tanacA.' janakalyANa-kArI vi. [rsa,, huM.] lekAnuM bhaluM karanAra, 'philAntho maka' (na. bheA.) [tanayA.' janakAtmA zrI. [saM, nanah + AtmajJA] jue 'janakajana-gaNunA srI, [saM.] vastI-gaNatarI, sensasa' jana-carcA zrI. [saM.] leAkAmAM thatI vAta jana-jjata na. [saM.] samagra mANasa, mANasamAtra jana-taMtra (-tatra) na. [saM.] janatAnA pratinidhiothI cAlatuM zAsana-taMtra, leAka-taMtra, prajAtaMtra, DaeNmeAkrasI' jana-tA strI. [saM.] mANasapaNuM. (2) (navA artha) leAkasamUha, prA, mANasamAtra, 'mAsIjha,''se|sAyaTI' (A. khA.), 'naeNzana' (vi. ., A.ba.). (3) rASTriyatA, 'nezanAliTI' (4. 2011., 241. 041.) janatA-dveSa puM. [saM.] jae jaDhoya.' janatA-dveSI vi. [saM., puM.] samagra samAjanA dveSa karanAra, prajAnuM zatru, misanope' (ra.vA.) janatadharma puM. [saM.] leAkeAnI pharaja (ekabIjA taraphnI), mAnavasamAja pratye aAvavAnI pharaja janatA-prema yuM. [saMpremA yuM., prema na] leAkAnA prema. (ra) sekA taraphanA sneha, prA taraphanI lAgaNI, 'brU miniTI' janatA-sevaka chuM. [saM.] leAka-sevaka, prajA-sevaka janatAsmitA zrI. [saM. nanatA + asmitA aMte zabda navA arthamAM] janatA sAthenA ekAtmabhAva, mAnava-baMdhutA, hyumeniTerriyanijhama'~hyu meniTI' (ba.ka.ThA.) jana-dayA strI. [saM.] leAkeA taraphnA karuNAbhAva, 'hyu meniTI' _2010_04 janamavuM jana-dveSa puM. ra.] lekA taraphanA zatru-bhAva, janatA-dveSa janana na. [saM.] janmavuM e, janma, utpatti, (ra) prasava, prakRtti [prasava-kAla janana-kAla(-La) puM. [saM.] jarUmaneA samaya, prasUtinA samaya, janana-nALa (nya) srI. [saM. nanana + ja 'nALa.'] garbhanI cUMTI sAthe joDAyelI nALa janana-virAdha puM. [saM] saMtAna thatAM aTakAvavAnI kriyA, saMtati-niyamana, garbhAdhAna-nirAdha janana~maraNa na. [saM.] janma-maraNa jananamaryAdA srI. [saM.] pati-patnIne amuka saMkhyAthI saMtAna vadhu na janme evI hada [utpattinA viSayanI vidyA janana-vidyA strI. [saM], janana-zAstra na. [saM.] saMtAneAnI jananazAca na. [saM. nanana + mArAMauva] hiMduemAM bhaLaka janmatAM pALavAmAM AvatuM eka prakAranuM sataka, vRddhisUtaka jananI strI. [saM.] (janma ApanArI) mAtA jana-nIti zrI, [saM.] leAka-maryAdA janane driya (jananendriya) strI. [saM. nanana + stritha] strIpuruSanI prajotpAdaka gulaiM iMdriya (puruSanuM liMga ane strInI yuni) jana-pati puM. [saM] leAkeAnA svAmI, rAja jana-pada puM., na. [sa., puM.] nagara pura vagere sivAyanA samagra grAma-pradeza, dehAta, 'rUrala eriyA' janapada-dharma puM. [saM.] loka-dharma, leAkeAnI pharaja jana-pravAda puM. [saM] lekAmAM cAlatI vAta, gAmagapATA, aphavA, rUmara' jana-pravAha puM. [saM] leAkeAte samUha, leAkamedanI. (ra) (lA.) leAkAcAra, leAka-rUDhi [leka-priya jana-priya vi. [saM.] leAkAmAM vAkuM, leAkAdara pAmeluM, jana-buddhi strI. [saM.] sAmAnya mANasanI akkala jana-bhASA zrI. [saM.] leka-bhASA, leAka-belI, 'DAyAlekTa' janama puM. [saM. meM na, arvAM. tadbhava] jae janma.' janama-kuMDalI(-LI) (-kuNDalI,-LI) srI. [ + jue 'kuMDalI,' --LI'] jae 'janma-kuMDalI.' janama-keda srI. [ + jue 'ka'] jue 'janma-pheda,' janamakedI vi. vi. [ + gu. 'I ' ta.pra.] jue 'janmakedI,' janama-gAMTha (-ya) strI. [ + jue 'gAMTha.'] jue 'janma-gAMTha.' janama-cUMTI zrI [ + jue 'ghUMTaNuM' + gu, 'kR. pra.] cUMTIne bALakane pAvAnI davA, seAgaThI janama-TIpI. [ +jue 'TIpa'] jue 'janma-TIpa,' jana-mata puM. [saM., na.], jana-mana na. [rsa degmanas] lekAnA abhiprAya, leAka-mana, leAka-vicAra jana-manAra puM. vahANanA merA enI AgalI aNI. (vahANa.) janama-nuM vi. juo 'janama'+ gu. 'tuM' che. vi. nA anuga] (lA.) cheka janmathI cAhyuM AvatuM janama-bheAma, 0kA (-AAmya,kA) srI. [saM. namani, 0aa] jue 'janmabhUmi.' [lAka-nIti, jana-nIti jana-maryAdA zrI. [saM.] laukika rIta-rivAja, leAkAcAra janamavuM a.kri, [rsa, na>arvA, tadabhava 'janama,' nA,
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ janama-saMdhAtI 884 janAje tamAre jue 'ja- janamamAM. . 24 dhaMdhe karanA dhA.] ja jamavuM.' janamavuM bhAve, ji. janamAvavuM bhAratane bhAratIya saMskRti ane sabhyatAnA siddhAMtano pre., sakri. samarthaka atyArane eka rAjakIya pakSa. (saMjJA.) janama-saMghAtI,thI (-saphaghAtI -thI) vi. [ja "janama' jana-saMsada (-saMsada) strI. [saM. saMya lokonI sabhA, loka+ "saMdhAtI, thI.'] janmathI sAthe rahenAruM [janatA saMsada, leka-pariSada, lokasabhA jana-maMDala(La) (maDala,-La) na. [saM] lokone samudAya, jana-saMskRti (-saMskRti) strI. [saM.] mAnavajAtanA saMskAra, loka-saMskRti (A. bA.) janamAvavuM, janamavuM ja janamavuM'mAM.. jana(-Na) sA(-zA)LI chuM. joDA sIvavAne-cAmaDAM sIvavAne jana-medanI strI. [saM. nana + juo medanI."] lokonuM moTuM dhaMdhe karanArI kemane puruSa, macI To, jana-samudAya janasAmAnya-bhAva puM. [saM.] pathvI uparanAM badhAM mAnava janamojanama kri. vi. [juo "janama, -rbhAiva, varace samAna che e jAtanI lAgaNI o' madhyaga.] dareka jame. (2) sadAkALa janasI strI. [ara. jinsa ] jao "jaNasa." (2) utpana, janamotarI, janamatrI strI. [saM. narma-qtrA , a. tadabhava pedAza, khetIne pAka. (3) vAvetara janama' + prA. uttaramA] vyaktinA janmathI laI avasAna jana sukhadAyaka vi. [sa.], janasukhadAthI vi. [se, muM.] sudhInA grahonI asara thatI batAvanAruM jozInuM lakhANa, lokeAne sukha ApanAruM janma-patra, jamaitrI janasukha-vAda puM. [] lekene sukha-zAMti rahevI joIye janatA puM. [3] janmanuM nimitta bananAra - pitA, janaka e prakArane mata-siddhAMta (ma. 2.) janayitrI strI. siM.] janma ApanArI mAtA janasukhavAdI vi. [saM.cuM.] janasukhavAdamAM mAnanAruM (A.bA.) janarala puM. [aM.] senAnAyaka, senApati. (2) vi. sarvasAmAnya janasukhAkArI strI. [saM. nanakuvAra + gu. "I' ta. pra.] janarala menejara vi, pR. [aM.] koI paNa taMtrane sarvasAmAnya lokone zArIrika mAnasika sukha rahe evI paristhiti, mukhya vahIvaTadAra [lokavAyakA sArvajanika Arogya janarava . [saM.] lokonI hilacAla avAja. (2) (lA.) jana-STi strI. si.] samagra mAnava-samAja janaraMjana (la-jana) na. [saM.] lekanAM mana khuza karavAM e jana-sthAna na. [saM.] mahArASTramAM nAsika jillAmAM godAvarInA janaraMjanI (--janI) vi. [saM), pR.] jana-2 jana kare tevuM kAMThAnA rAmAyaNamAM kahele eka pradeza. (saMjJA) jana-rIta strI. [4, + juo rIta."], jana-rUDhi strI. [sa.] jana svabhAva chuM. [sa.] janatAnI prakRti, mAnava-svabhAva, lokarivAja, laka-rUDhi, lokAcAra lokenI khAsiyata janareTara na. [aM] yAMtrika baLamAMthI vIjaLI-baLa banAvanAruM yaMtra jana-hita na. saM.lokenuM bhaluM, prajAnuM kuzaLa jana-leka DuM [saM.] juo "jana(3)." janahitakAraka vi. si., janahitakArI vi. [se, muM. jana-vallabha vi. si., pR.] juo "janapriya." lekenuM bhaluM karanAruM jana-vANI, jana-vArtA strI. [saM] lokavAyakA janahita-vAda puM. [saM] lekenuM bhaluM thayA karavuM joIe evuM jana-vizeSabhAva 5. [1] anya prANIo karatAM mAnavane valaNa dharAvato mata-siddhAMta (na. .) (1. ) adhikAra kahyAMya vadhu che evI mAnyatA janahitavAdI ve si., pR.3 janahitavAdamAM mAnanAruM (u.ke.) jana-viheNuM vi. saM. + ja e "vihoNuM '] mANasa vinAnuM janahita-sAdhaka vi. [saM] lokonuM bhaluM karanAruM jana-vRddhi strI, siM.) vastI vadhAro ["janana- nidha.' janahiteSu, 0ka vi. siM. jana-hRta + ra, R], janajanavRddhi-niyamana na., janavRddhi-nirodha puM, siM.] e hitaiSI vi. [se, muM.] lekenuM bhaluM irachanAruM jana-vRMda () na. [saM] lokone samUha, lokonuM ToLuM jana strI. [ara. jinA] vyAbhicAra, chinALuM, jAra-kama jana-zakti strI. [saM.] mAnava-zakti, loka-zakti, leka-baLa janAka juo 'janAkha.' jana-zatru chuM. [saM.] jue "janatA- pI." (mo. pA.) janA-kArI strI. [ara. "jinA' + phA. "kArI'] juo "janA." janazatA strI. [saM.] janazatrupaNuM, loka janA(-ka) strI. phi. janA] (lA.) duHkha vagere sahana jana(Na)zALI juo "janasALI.' karatAM anubhavAtA thAka. (2) satta, baLa, zakti, hIra jana- nya vi. [saM. e "jana-viheNuM." janAnuM na. phi. 'janAm + gu. "Gta. pra.) jIvatara, jana-zruti zrI. .] jue 'jana-vANI." janmAro, jIvana [ja "janAkha." jana-sabhA strI. [sa.] konI sabhA, Ama-sabhA janAbe puM. [phA. 'janA' + gu. o' svArthe ta. pra.] jana-samavAya paM. [saM.] lokone samUha, janatA janA-ra vi. [ara. + phA., pra.] vyabhicArI, chinALavuM jana-samasta puM, na, ba. va. [saM] samagra leke, badhI janatA janArI strI. [+ phA. "' pra.] juo 'janA-janA-kArI.' janasamAja puM. [saM.] ke, prajA janAcAra ! [saM. nana + mAM-cAra] samAjamAM pracalita rItajana-samudAya, jana-samUha 5. si.] e "jana-samavAya.' rivAja, rUDhi, lokAcAra janasaMkhyA (- sakhyA) strI, siM.1 lokonI vastIne AMka janAje . [ara. janAjha ] muDaduM, zaba. (2) zabavAhinI, janasaMgha (-sa) 5. [saM.] e "jana-samavAya. (2) ThAThaDI (khAsa karI muslimenI). (3) (lA.) zabanI pAchaLa vi : che enI jana jana- nya 1 e "jana sabhA 2010_04
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ janArtaka janArA mANaseAnA samUha janAtaMka (janAtaOM) puM. [saM, nana + mata] leAkeAmAM cAlatA rogacALA. (ra) (lA.) leAnI mUMjhavaNa janA(vA)dI puM. halakI kiMmatanA eka sikko(Aje A zabda rUDha nathI.) vastInA bhAre vadhAre janAdhikatha na. [rsa, jaina + mAdhava] lekAnuM adhikapaNuM, janAdhinAtha, janAdhipa, janAdhIza, janAdhIzvara, janAdhyakSa puM. saM. nana + RSinAya, ghava, mIrA, mIzvara, akSa] rAnta, rASTrapati janAna-khAnuM na. [phA. 'jhanAkhkhAnaj' tema 'jue janAnA' + 'khAnuM.] strIene rahevAnuM aMdaranuM makAna, aMtaHpura. (ra) rANIvAsa 885 janAnA ispitAla strI, [jae 'janAnA' + 'chAMspatAla.'] ene mAtra sIenI sAravAra thatI hoya tevI tabIbI jagyA, strIenuM meluM davAkhAnuM, 'jatAnA-'haeNspiTala' janAnA-gADI strI. [jue 'janAne ' + 'gADI.'] mAtra vAparavAnuM vAhana (relagADImAM khAsa vyavasthA rahe che.) janAnA-ghATa puM. [jue 'janAnA' + 'ghATa.3] mAtra strIe ne nAhavA mATenA nadI ke taLAvanA bAMdheluM Ara janAnA-zAlA(-LA) strI, [e'nAnA' + saM.] mAtra Ajhala paDadAmAM rahenArI strIenI nizALa janAnA-hospiTala srI. [jue 'janAnA'+ aMjue 'janAnA-IspitAla.' ['leDIjha hosTela' janAnA-hesTrela strI. [jue 'janAnA' + aM.] strI-chAtrAlaya, janAnI vi. [phA, '*jhanAnI' A zabda phA, mAM nathI vaparAtA,] janAnAne lagatuM, janAnAnuM, strI-viSayaka, strIenA kAmanuM janAnA puM. phira jhanAnaha]. malAmAM rahenAra strI-samudAya, (ra) jue 'janAna-khAnuM.' [lAka-vAyakA, lokApavAda janApavAda puM. [saM. nasa + apavAi] leke mAM cAlatI vAta, janAba vi., puM. [ara.] mAnavaMta, maherabAna, zrImAna, zrIyuta (khAsa karI muslima gRhasthAne mATe rUDha) janAe-AlI vi.,puM. [ara.] khUba mAnavaMta (jjue 'janAma.') janANava puM. [ saM. nana + aLava] mANaseArUpI sAgara, mAnavamaherAmaNa, leAka-sAgara janArti-hara, janAti-hAraka vi. [saM. na7 +mati, prAtihAA], janArtihArI vi..[+saM. mAtiAi puM.] lekAnAM duHkha dara karanAra ] janArdana puM. [saM. jaina + maTna athavA hranA (mAyA) + (leAkeAne khaLabhaLAvI mUkanAra, leAka-caLavaLa karanAra ke mAyAne nAza karanAra) zrIkRSNa, (2) viSNu [sApa, nAga, eru janAvara na. phiM. janvar] jue 'jAnavara.' (2) (lA.) janAvara-khAnuM na[phA. svara-khAnahu ' tema jue 'janAvara' + 'khAnuM.'] pAMjarApeALa. (2) prANI saMgrahAlaya, 'jhU' janAvarI vi. [jue 'janAvara'+ gu. 'I` ' ta. pra.] janA varamAMthI utpanna thayeluM, janAvarene lagatuM. (ra) pAzavI janAvAdI jae 'janAdI,' janavAsa puM. [rsa. bana + mA-vAsa] lekA taraphanA AzarA, loko taraphathI maLatI rahevAnI sagavaDa, (2) le keAnA Azraya _2010_04 janma-kuMDalI(LI) rUpa mANasa janAzraya puM. [saM, naina + mA-] mANaseAne rahevAnuM sthaLa janALuM vi. saM. nanA + gu. AchuM' ta. pra.] mANaseAmAM rahevAnuM pasaMda karanAruM, mANasIluM, (2) AbarUdAra, pratiSThita janAMtika (janAntika) na. [saM. nana + yanti] khAnagI vAtacIta, kAnamAM vAtacIta. (nATaya.) (2) kiM.vi. khAnagImAM, ekAMtamAM. (nATaya.) janita vi. [saM.] janmeluM, ntata, utpanna thayeluM janitA huM. [saM.] pitA, khApa (jue 'citA.') janitra na. [saM] janmasthAna, janma-bhUmi janitrI zrI. [saM.] jananI, janmadAtrI, mAtA (jue 'janayitrI.') janimANu vi. [saM.] bhaviSyamAM utpanna thanAruM janUna jae 'jhana.' janetA zrI. [saM. nIike nAnI dvArA nanavitA ke nitA (puM,)nA sAdaye] jananI, janmadAtrI mAtA janevuM na. eka jAtanuM sugaMdhI dhAsa janeza, "zvara puM. [saM. nana+ ErA,-para] jaA 'jana-pati.' nAiyAta vi. [jue 'janeAI' dvArA] jene jamAI nA saMskAra karavAnA che tevuM. (2) janeI dhAraNa kareluM che tevuM janeI na., zrI. [saM. vajJopavIta > prA. bannoma na.] hiMdu sabhyatAmAM brAhmaNa kSatriya ane vaizyane vaidika vagere dharmakAryAMmAM jarUrI lekhAtA upavasrarUpa dvArAnI trevaDI dArInA bevaDo vIM Ta|, upavIta.[. ApavI, devI (rU. pra.) dvijanA bALakane vidhipUrvaka janAI paheravAne saMskAra karave] janAI-dhArI vi. [ja e 'janeAI ' + saM, dhArI chuM.] janAIbaMdha (-budha) vi. [jue 'jateAI ' + phA. banda.' janeAIvALuM janAI-vaDha(-g) vi. [jue 'jateI' 'vADhavuM' + gu. '' . pra.], janAI-vA vi. [jue 'janeAI ' + 'vADha.'] DAbe khabhethI jamaNe paDakhe keDa sudhI trAMseA ghA lAgyA hoya tevuM (hathiyArathI evI rIte kApI nAkhavuM ema) janepayukta vi. [saM. nan + 3pa-yuvata], nApayeAgI vi. [saM. nana + 3patho huM.. manuSyane kAma lAge tevuM, leAkApayegI [leAka-samudAya janoMdha puM. [saM. na7 + odha] mANaseAne bhAre samaha, meTa jannata na. [ara.] svarga, jinnata jannata-nazIna vi. [ara.] svargamAM jaI raheluM, svargastha (muslime mAM maraNa pAmelA mATe AdarathI kahevAnI rIta) janma puM. [saM. namman >=namna na.] utpatti, pedA thavuM e, saMbhava, udabhava. (2) janmArA, bhava, jiMdagI janma-kAla(-La) puM, [saM.] janma thavAnA samaya, janma-samaya janma-kAlika, janma-kAlIna vi. [saM.] janmanA samayanuM janma-kALa jue 'janma-kAla,' janma-kuMlI(-LI) (kuNDalI,-LI) strI. [saM.] bALakanA janma-samayanA grahonI AkAzIya sthiti pramANe phalAdeza jANavA banAvavAmAM AvatuM bAra khAnAnuM kuMDALuM ke ceAkaDuM, TapakA, (jyA.)
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ janmakuMDa 'janma' + ke,'] jIve tyAM janma-keda (keMda) strI. [ja sudhInI meAtanI sarjA, janama-kuda janmakedI (-kedI) vi., puM. [+gu. 'I'ta, pra.] janma kedanI sajA bhogavanAra, janamakedI janma-kSaya puM. [saM.] mekSa, mukti, nirvANa, apunarAvRtti (avasAna bAda jIvane janma na levApaNuM) janma-khADha (-Daca) strI, [saM, + jue 'kheADa.'] janma thaye| hoya tyArathI zarIranA kAI paNa aMganI khAmI janma-gata vi. [saM.] janma thayo tyArathI ja cAlu, svA . bhAvika, janmatta janma-gAMTha (-4ya) strI. [saM. + jue 'gAMTha.'] janma thayAnA te te varSaneA pharI AvatA divasa, varSa-gAMTha, janama-gAMTha janma-grahaNu na. [saM.] janmavuM e, uddabhava, utpatti, saMbhava janma-ghUMTI strI. [saM. + 'ghUMTavuM' + gu. 'I'kR.pra.] nAnAM bALakAne ghasIne pravAhI ApavA mATenI segaDI, janama-ghaMTI janma-rita, -tra na. [saM.] jIvana-carita, jiMdagInA hevAla janma-caM(-cAM)tAla(-La) (-ca(-cA)-DAla,-La) puM. [saM.] cAMDAlane tyAM janma lIdhe| hoya tevA puruSa janma-cihna na. [saM.] janma thayA tyArathI zarIranA koI bhAga upara dekhAtuM nizAna (tala lAkhuM masa vagere) janma-jayaMtI (-jayantI) vi., zrI. [saM.] jue 'janma-dina''janma-mahatsava.' janma-TIpa strI, [saM, + jae 'TIpa.'] janma-kudanI sanna, jIvananA chellA zvAsa sudhInI pheda, janamaTIpa, lAik iprijhanamenTa' cat janmataH kri. vi. [saM.] janmathI zarU karIne, Ajanma janma-tithi strI. [saM., puM, strI.] hiMdu mahinA pramANe janma thayAnI dareka varSe AvatI miti, hiMdu mahinA pramANenI varSagAMTha janma-datta vi. [saM.] janma thayA tyArathI maLeluM, janma-gata, svAbhAvika [pramANa,' janma-dara puM. [+jue 'da2 (pramANa).] jaA 'janmajanma-dAtA vi. [saM., puM.] janma denAra (pitA ke mAtA) janmadAtrI vi., zrI. [saM.] janma denAra mAtA, jananI, janetA ['janma-gAMTha,' janma-dina puM. [saM., na.], janma-divasa puM. [saM] jue janma-deza puM. [saM.] mANasanA jyAM janma thayA hoya te deza, janma-bhUmi, artha-pleisa.' (ra) svadeza, vatana, 'madhara-laeNnDa' janma-dharma puM. [saM.] janmathI sAthe AvelA saMpradAya, (2) janmathI sAthe AvelI pharaja janma-dhArI vi. saM., puM.] jeNe janma dhAraNa karyo che tevuM janma-nakSatra na. [saM] amuka nakSatramAM caMdra AkAzamAM hoya te vakhate janma thayA hoya tevuM nakSatra. (jyeA.) janma-nAma na. [saM.] janma samayanI rAzi ke nakSatra pramANe nakkI karavAmAM AvelA akSara pramANe jenA pahele| akSara hoya tevuM nAma janma-niredha puM. [saM.] garbha-nirAdha, saMtati-niyamana janma-nirmita vi. [saM.] janmathI ja banI cUkeluM, janma _2010_04 janma-saMskAra siddha, jama-tta janma-niSpatti srI. [saM.] bALakAnA janmanA dara, janma pramANa, janmAnI sarerAza, bartha-reiTa' janma-nuM vi. [saM, + gu, 'tuM' che. vi. nA anuga] jae 'janma-gata'-'jamataH.' janma-patrikA, janma-patrI strI. [saM.] jue 'janameAtarI.' janma-paryaMta (-paryanta) kra. vi. [saM] jIvananA chellA zvAsa sudhI [janmataH janma-prakRti kri, vi. [saM.] janma thayo tyArathI laIne, janma-pramANu na. [saM.] jae 'janma-niSpatti,' 'artha-reiTa' janma-buddhi strI. [saM.] svabhAvamAM raheluM buddhitattva, svAbhAvika samajha [jiMdagI sudhI janma-bha(be)ra (tha) kri. vi. [saM. + 'bharavuM' dvArA.] AkhI janma-bhatrana na. [rsa] janmakuMDaLImAMnuM je grahamAM janma thayA hoya te batAvatuM khAtuM. (jyA,) janma-bhASA strI. [saM.] mAtRbhASA (janmathI mAtA-pitAnI maLelI bhASA), svabhASA, 'madhara-TaMga' janma-bhUmi strI. [saM.] jayAM janma thayo hoya te bhU-bhAga, janmasthAna, janmadeza. (ra) mAtRbhUmi, vatana, svadeza janma-maraNa ta., ba. va. [saM.] jamavuM ane maravuM e janma-mahAtsala puM. [saM.] janmadinanI ujavaNI janma-mAsa puM. [saM.] je daramyAna bALakanA janma thayo hoya te mahinA janma-yoga puM. [saM.] janma-samayanI AkAzIya nakSatre rAzi graho vagerenI paristhiti, (jaye|.) janma-rAzi . [saM., puM.] janmasamaye AkAzamAM je rAzimAM caMdra hoya te rAzi. (jyeA.) janma-rAga puM [saM.] janmavAnI sAtheAsAtha lAgu paDele vyAdhi, janma-vyAdhi janmarAgI vi. [saM., puM.] janma thayA tyArathI ja regavALuM janma-lagna na. [saM] jue 'jama-kAla.' (ra) janma-samayanI AkAzIya grahe| nakSatro rAzio vagerenI paristhitinuM keMdrabiMdu, janmanakSatra. (yA ) [hAya te vAra. (jyA.) janma-vAra puM. [saM.] sAta vAromAMthI bALakanA janma thayo janmavuM a. kri. [rsa, kAzman, "nA, dhA] janma leve, udbhavavuM, utpanna thayuM. janmAvuM bhAve, kri.. janmAvavuM pre., sa. kri. janma-vera ta. [saM. + jue 'vera.OM'], janma-baira na. [saM] svAbhAvika vera, sAhajika zatrutA janma-verI vi. [saM. + javerI.'], janma-bairI vi. [saM., puM.]., janma-zatru puM. [E.] kudaratI zatru, sahaja zatru janma-samaya puM. [saM.] jae 'janma-kAla,' janma-saMkhyA (sahkhyA) srI. [saM.] jue 'janma-niSpatti' -jarUma-pramANa.' janma-saMsiddha (saMsiddha) vi. [saM.] janmathI ja siddha thayeluM, janmathI ja maLeluM, janma-gata, janmadatta janma-saMskAra (-saMskAra) huM. [saM.] janma-samaye hiMduomAM karavAmAM AvatA eka saMskAra-vidhi, (ra) janmathI ja
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ janma-sApha 887. jabarada(-ja)stI maLeluM sAMskArika valaNa ja5 5. siM] ISTa devanAM nAma maMtra vagerenuM Avartana janma-sAphalya, janma-sAtheMkya na. si.] A pRthvI upara (maukhika yA mALAthI), (2) koI paNa vastu ke vyakti janma lIdhA pachI sArAM kAma karavAthI maLelI jIvananI vizenuM vAraMvAranuM saMsmaraNa. [0 kara, 0 karavA (rU. pra.) sArthakatA, jIvana jIvyAnI saphaLatA AturatAthI rAha joyA karavI. 0 karAvavA (rU. pra.) brAhmaNa janma-siddha vi. saM.] juo janma-saMsiddha pAse maMtra-japanuM anuSThAna karAvavuM. (2) AturatAthI rAha janma-sUtaka na. [3] jue "jananAzauca." jovaDAvyA karavI]. janma-sthAna na. [saM] ja-ma-bhUmi, bartha-isa.' (2) japa-jApa . [saM., samAnArthI zabdanI dvirukti] jue "ja5." juo "janma-bhavana." (ja.) [valaNa japata "ja.' [(2) saMdhyA-pUjA, pUjA-pATha janma-svabhAva . [saM.] jAti, svabhAva, mananuM svAbhAvika japa-tapa na, ba. va. [ saM. nara + tapa ! japa ane tapa. janma-haka(-) puM. [saM. + juo "haka(-).] mANasa tarIke japatI jue "jatI.' pRthvI upara temaja potAnA dezamAM janma levAthI maLatA japanIya vi. [saM.] japa karavA jevuM [karavAmAM lIna adhikAra japa--parAyaNa vi. [saM.] hamezAM ja karyA karatuM, japa janma-hetu puM. siM. amuka cokkasa varNamAM jamavAthI ja5-mAlA(-LA) sI. [, vii strI. [+saM. ma]i japa mANasane jIvanamAM siddha karavAno udeza, bIjA prANIo karavAnI (meTe bhAge 108 pArAnI) mALA karatAM mANasa tarIke janma levAthI UbhI thatI pharaja japa-yajJa chuM. [saM] japa karavA-rUpI yajJa, ja-kriyA janmAkSara puM, ba. va. si. kAma + akSara na] janma japavuM sa. kei. siM. nar tatsama] japa kara, (mALAnA samayanAM paMcAMgamAMnAM ghaDI-paLa ke kalAka-miniTathI laI sAdhanathI ke ema ne ema maMtrAdithI iSTanuM) satata smaraNa nakSatra rAzio che vagerene khyAla Apato hevAla, karavuM. (2) jhaMkhavuM. (3) TavuM. japAvuM karmaNi, kri. Tapake. (ja.). hika(-,) japAvavuM che., sa. kri. hioya tevI jagyA janmAdhikAra 5. siM. nanaina + maNi-] juo janma- japa-sthAna na. [saM] jyAM besIne japa karavAmAM Avato janmAdhipa chuM. [sa man + ] janma-rAzino svAmI japa-hema chuM. [saM.] maMtrano japa karatAM karatAM pratyeka maMtre (te te graha), janmalagnane svAmI (te te graha). (jo) ApavAmAM AvatI Ahuti janmA chuM. siM. man dvArA samagra jiMdagIne samaya, japa-kusuma, japA-pu5 na. [saM.] jasadanuM phUla bhava, jIvatara, jIvana-kAla japAvavuM, japAvuM ja "japavuMmAM. janmAvavuM, janmAvuM ja janmavuM'mAM. japinI vi, strI. [saM.] japa karanArI strI janmASTamI strI. [saM. namana + ag-1] paurANika mAnyatA japi vi, 5. jio 'japavuM' + gu. 'yuM" ka. pra.)], japI pramANe zrAvaNa vadi AThamanI zrIkRSNanA janamanI tithi, vi. saM., pR.] japa karanAra brAhmaNa, vApI gokuLa-AThama, kRSNa-jayaMtI. (saMjJA.) [janma-paryata.' japta 4i. vi [ara. 'ja'-baMbasta, saMbhALa] sarakArI janmAMta (janmAkta) ki. vi si. namana + ma7] jAo rAhe vastuo milakata vagere kabaje levAya ema janmAMta-kArAvAsa (janmAta-) .sa] janama-keda, janmaTIpa, japtavya vi. [saM] jue 'jagya'-"japanIya.' lAIpha-kaprijhanamenTa' [pachInA janma, anya janma japatI strI. [ara. 'japtI'] japta karavAnI kriyA, japta janmAMtara (-janmAktara) na. siM mana + maratA] pUrva ke thavAnI sthiti, "eTecamenTa,' 'kephikezana," "DisTreinTa,' janmAMtara-vAda (janmAntara) chuM. [saM] punarjanma thAya che "DisTresa' sirakArI mANasa e prakAranI mAnyatAvALo mata-siddhAMta, punarjanma-vAda jatI-kArakuna . [+ juo "kArakUna."] japI levA AvanAra janmAMtaravAdI (janmAtara) vi. [se, muM.] janmAMtaravAdamAM jatI-TakA paM., ba. va. [+ juo 'Take.'] jasI karavAnA mAnanAruM, punarjanmavAdI [janmane lagatuM kAma badala levAmAM AvatI sarakArI lerI janmAMtarIya (janmAktarIya) vi. [saM.] pUrvanA ke pachInA jatI-dAra chuM. [+ phA. pratyaya] jasI laI AvanAra amalajanmAMdha (janmAdha) vi. [sa. nmAna + anya janma thaye dAra, jaso-kArakuna hoya tyArathI AMkhe joI na zakanAruM, janamathI AMdhaLuM jaga vi. [saM.] jene japa karavAnuM che te (IsTa) janma-janma ki, vi. si, janmane dvibhava, vacce " jatarata strI. ebasta, vyavasthA madhyaga] pratyeka janmamAM, dareke dareka jImamAM japhA strI. [phA.] jabaradastI, julama. (2) (lA) pIDA, janmatArI, janmAtrI strI. [saM. narama + saM. trivaI> prA. takalIpha. (3) hAni uttaramA] juo janametarI." japhA-kaphA strI. [ + jue "kA.'] kaSTa, muzkelI, Ata janmotsava . siM. namana + 3ra3] jae janma-mahe- jaba( ba) vi. [ara. jaz2a] mATuM, vizALa. (2) jorAva2, sava,"- janmajayaMtI.' tAkAtavALuM. (3) vajanadAra, bhAre janya vi. [] janma pAmavAne pAtra. (2) janma pAmeluM jabaraka-dIvaDe chuM. juo "jamarakha-dIvaDe.' janya-janaka bhAva chuM. [saM.] utpanna thayela ke thanAra ane jabara-dA-ja)sta vi. vi. jazna-dasta ] e "jabara." utpanna karanArane parasparane saMbaMdha jabarada(-ja)stI strI. [phA. ja-daratI], jabarAI zrI. [juo 2010_04
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ jamaruM 'jakhara' + gu. 'AI ' ta. pra.] jabarAI, sakhtAI, julama, atyAcAra jabaruM vi. [jue 'ar' + gu. uM' ta, pra.] jue 'jakhara.' jabalI strI, agaranI eka jAtanuM lAkaDuM, berI jabalA puM. keDInAra pAse dariyAmAM thatI mAchalInI eka jAta jabAda na. bilADI jevuM eka hiMsaka prANI, jaMgalI bilADo, (2) jabAdanA zizna pAsethI thelImAM nIkaLatA kastUrI prakAranA padArtha. (3) strI, (lA.) saurASTranI gheADInI eka 888 jota jakhAdiyuM na. [+gu. muM' ta, pra.] jue 'mAda(1).' jakhAdI na. [ + gu. 'I' ta. pra.] jue 'jabAda(1)(2).' jakhana zrI, [ / , jAn] jala, (ra) bhASA, kheAlI. [khUlavI, 0 khAlavI (rU. pra.) khelavuM. . calAvavI (rU. pra.)anucita zabdo khelavA. 0 baMdha karavI (ardha), rAkavI (rU. pra.) vivAdamAM khelatuM baMdha karavuM, harAvavuM. * samAlavI, 0 saMbhALavI (-sambhALavI) (rU.pra.) vicArIne khelavuM] O ja(-ja)khAnI strI. [aaa.] jae 'jubAnI.' jamAla strI, saurASTranI gheADInI eka jAta, jamAda jamAM jue 'jJAna.' jakhI srI, DhArane meDhe bAMdhavAnuM jALIvALuM gUMthaNa jakhIruM na. eka jAtanuM dheAchuM meTuM pakSI jakhAlA puM. vaNATakAmamAM upayogI eka thAMbhalA, sAkaTu jatro, jabUta puM. kaMThA-tAgaDa ane kaMThA-sApaNanI upara jaDavAmAM AvatuM DhAMkaNAnuM pATiyuM. (vahANa.) jabbara ja 'jabara.' jabIlA huM. cAra pheravavA mATe vAparavAmAM AvatA khIle jama puM. [saM. thama, arvA. tadalava.] mRtyunA deva, yamarAja, [. jevuM (rU. pra.) ati bhayAnaka. 0nuM teDuM (2. pra.) meta, 0nA dUta (uM. pra.) bhayAnaka mANasa, khUnI] jama-kiMkara (kiOM2) jae 'cama-kiMkara.' jama na, lekhaMDa sIdhuM karavAnuM eka enara jamaghaMTa (-ghaNya) jae 'yama-ghaMTa.' jamA-jamA strI, sitAranA svarAne AgaLa pAchaLa jhaTakA mArI UbhuM! karavAmAM AvatA mizra svara. (saMgIta.) jama-johara na. [hiM. jama-joharA] e nAmanuM eka pakSI jamA puM. [jue '' + gu. huM' svArthe ta. pra.) (tiraskArathI) yamarAja jamaNu na. [z2ae 'jamavuM' + gu. 'aNu' kuM. pra.] jamavAnI -bhAjana karavAnI kriyA, (2) jamaNavAra, nAtavA. (3) jamavAne padArtha ke bhejananI vividha vAnagIe jamaNa-jUThaNu na. [ja e 'jamaNa' + 'jaNa.'] bheAjana-samAraMbha jamaNa-varapuM. [jae 'jamaNa'+ 'varA.'], jamaNu-vAra strI., puM. [jue 'jamaNa' + 'karo'nA vikAsa.] snehI saMbaMdhIe ne ke nAtane ApavAmAM AvatuM bhejana, nAta vara jamaNI strI, khArIka prakAranuM vastra (deva-devalAMne caDAvavAnuM) jamaNuM vi. [jue 'jamaNa'+gu, '' ta. x.] (lA.) (je hAthathI bhAjana karavAmAM Ave che te hAtha bAjunuM _2010_04 jamale sUryanI sAme pUrva dizA tarapha memAM rAkhI UbhA rahevA parathI) dakSiNa bAjunuM. [-zrI khAMya (-bAMya) (rU. pra.) bhAI. 0 aMga (-a) (2. pra.) - vahAlAmAM vahAluM. -aa hAtha (uM. pra.) kAmakAjamAM khuba sahAyaka mANasa] jamaNeravuM, jamaNeriyuM, jamaNerI vi. [jue 'jamaNuM' dvArA 'jamaNerI' + gu. 'iyuM' svArthe ta. x. ane gu. '' +vuM' ta.pra.] jamaNe hAthe kAma karanAruM (DAberIthI UlaTuM) jama-tagaDuM vi. [jue 'jama' + tagaDavuM' + gu. '' kR. pra.] (lA.) (mane paNa tagaDI mUke tevuM) cabarAka, cAlAka. (2) luccuM jamatI strI. aMdhArI rAta jamadagni puM. [saM.] bhRguvaMzanA parazurAmanA pitA. (saMjJA.) jama-daMDa (-daNDa) puM. [jae 'jama' + saM.] jue 'yamadaMDa,' jama-dADha strI. [jue 'jama' +'dADha.'] (lA.) eka prakAranuM tIkSNa zasra. (2) puM. paMcAMgamAMnA eka kharAba yoga (bIje anurAdhA, trIje traNa 'uttarA'-mAMnI eka, pAMcame madhA, ane sAtame hasta ke mala nakSatrA hoya tevI te te tithi azubha) jadiyA strI. [jue'jama' dvArA.] Azvina vavada terasane divase camatA mAnamAM saLagAvavAmAM AvA dIve jama-6tyA strI. [jae 'jama' + saM. fatoyA nuM gu. uccAraNalAghava] kArttika suddi bIja, cama-DhiIyA, bhAI bIja. (saMjJA.) jama-dUta puM. [jue 'jama' + saM] jue 'yamadUta.' jama-dvAra na. [jae 'jama'+ saM.] jue 'cama-dvAra.' jamaSaya, -2 na. [jue 'jama' dvArA.] kaTArane maLatuM AvatuM eka prakAranuM khaMjar jamanA strI. [saM. thamunA, aryAM. tadbhava] jue 'yamunA.' jamanA-jala<-'1) na. [+ saM.] jue camunA-jala,' jamanI na. [ara. 'caman ' > 'jamana' + gu. 'I' ta. pra.] camana-grIka dezamAMnA vahANanI eka jAta. [. bAI (r. pra.) vIjaLI] jamanIsa puM. valAtI amaladAra jamaneAtarI, jamanetrI na. [jue 'jamanA' dvArA]. himAlayanuM eka zikhara (ke jemAMthI camunA nadI nIkaLI AvI che.) (saMjJA.) jamapura na. [jue 'jama'+ saM.] jae 'camapura, rI.' jamapurI strI. [jue 'jama' +rsa,] jue 'yama-pura.' (ra) jamalekanA dekhAvavALe eka nATayaprakAra (dakSiNIena) (na. mA.) [dIvaDo, rAmaNadIve jamarakha-dIvaDo puM. hiMdu lagnavidhimAM vaparAtA dIve, jabarakajamarUkha na. [hiM, marA, jamarUda] eka jAtane lIlA maivA (phaLa), jAmaphaLa, pera jamarUkhaDI, jamarUkhI strI. [jue 'jamarUkha' + gu. 'I ' ta, pra. + gu. Da' svArthe ta. pra] jamarUkhanuM jhADavuM, jAmaphaLI jamala (hyu) strI, e nAmanI eka mAchalInI jAta jamaNuM vi. saM. thama, arvA. tadabhava '~mala' + gu, '' svArthe ta. pra.] (lA.) sAthe raheluM, saMgAthavALuM. (padyamAM.) jamale kri. vi. [+]. 'e' sA. vi., pra.] ekaMdara, kula, badhuM maLIne
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ 889 jamaleka jamA jamaleka huM. [o "jama" + saM] jAo "yama-laka." mahine. (saMjJA.) [mahine. (saMjJA) jamavuM sa. mi. (saM. nama tasama] bhejana karavuM, kherAka jamAdila Akhara 5. [ara.] islAmI hijarI sanane sAtame le, khAvuM (A dhAtune bha. ka. mAM kartari prayoga : "huM jamAna juo 'Amina.' roTalI jame'). [javuM (rU. pra.) khAvuM pIvuM. jamI javuM jamanA-khata ja "jAmina-khata." (rU. pra.) eLavI levuM] jamAvuM1 kamaNi, kri. jamAvuM jamAna-gatuM juo 'jAmina-gatuM.' pre, sa. ki. jamAna-garuM juo 'Amina-garuM.' jamazedajI strInavasArInA kAI pArasI gRhasthanA nAma jamAnata strI, [ara.] jAmanagIrI, 'sikayuriTI uparathI] navasArI bAja thatI e nAmanI kerInI eka jAta jamAnatadAra vi. [ + phA. pratyaca], jamAnatI vi. [+gu jamazedI vi. [ave. jamazI + gu. 'I'ta. pra.] IrAnanA "I' ta. pra.] jAo "jAmana." eka mazahura rAjAne lagatuM, enA nAmanA saMbaMdhavALuM.navaroja jamAnA-januM vi. [ja e "jamAno' + ja =] ghaNuM prAcIna, (rU. pra.) 21mI mArca AsapAsane eka pArasI tahevAra] junA samayathI cAlyuM AvatuM, jana-januM [IDa-dAva jamasI chuM. eka jAtane AsamAnI khanIja padArtha (davAmAM jamAniye dAva chuM. peTalAda taraphathI ramAte eka ramata, kAma lAgato). [johara.' jamAnI strI. [ara. jAmina] jAmanagIrI, jamAnata jama-hara na. [sa, -pR> pra. nama-ghara prA.>ma hR] jae jamAnI-khata na. jio "jamAnI' + 'khata.'] jAmanagIrInuM jamA(me) vi. [ara. jamaa] ekaThuM thayeluM. (2) cepaDAmAM lakhANa (DAbI bAju) jamA khAte lakhAyeluM, Avaka thayeluM.[, ApavuM jamAno chuM. [. jamAna] yuga, samaya, vakhata. [-nAnuM (rU. pra.) leNuM ApavuM. 0 karavuM (rU. pra.) jamA paDakhe noMdha khAdhela (rU. pra.) anubhavI, rIDhuM, pAkaTa]. karavI. 9 thavuM (rU. pra.) jamA paDakhe nedhAvuM. 0 mAMDhavuM, jamA-dha strI. jio "jamA' + 'ne.'] mAtra Avaka 0 levuM (rU. pra.) jamA paDakhe nAMdhavuM]. nAMdhavAne paDe jamAI pu. [se. nAmAtR-> prA. nAmAna-] dIkarIne pati jamA(-)-pAsuM na- jio 'jamAM' + 'pAsuM."] copaDAmAMnA jamA(me)-udhAra na [ + ja "udhAra.] AvelI ane "jamA" bAjunuM (DAbI bAjunuM) paDakhuM, jamA-bAju, kreDiTa apAyelI rakamane mAMDavAmAM Avate hisAba, Aya- sAiDa' cayanI nedha jamA-mUMjI strI. [ja "jamA" + "jI.] bacAvelI mUDI jamA-kAra kuna puM[+ ja kArakuna.'] anAmata 2kama laI jamA-baMdI (bandI, strI, jio "jamA' + phA.), dhI strI, ene jamAkharca nAkhanAra kalArka, DijhiTa kalArka' mApa jAta prakAra vagerenI tapAsa karI. khetaranI vArSika jamA-khabara strI. [+ juo "khabara.'] jamA karyAnI vigata, pedAza upara levAnA (satanata ane mulAImAM) karanI AkAraNI, 'laeNnDa revanya seTalamenTa jamA-kharaca, jamA-kharca puM, na. [+ jue kharacaM-kharca.], jamA-bAkI vi. jio 'mA' + bAkI.'] jamA-bAju sarajamA-kharacI, japA-kharca strI. [+ juo "kharacI-kharcA.']. vALa vadhatI (rakama) [jae "jamApAsuM." rekaDa nahi tevI herapheranA havAlA nAkhavA e jamA(me)-bAja(ja) strI. jio "jamA"+ bAja ja ] jamADavuM juo jamavuM'mAM. (2) lA.) mAra mAra. (3) jamA rajA strI. jio "jamA' + "rajA.'] bhegavavAnI bAkI lAMca ApavI [mUha rahelI rA, "lIva DayU" [phikeTa phora lIva' jamAta strI. [ara. jamAata ] samudAya, samUha. (2) jJAti- jamA rajA-pramANapatra na. [ + saM] "olijibiliTI sarTijamAta-khAnuM na. [ + juo 'khAnuM.'] jJAtine ekaThuM thavAnuM jamAla-geTa puM. nepALo ( pagI vanaspati) sthAna ke makAna jamAliye vi, puM. [ara. 'jamA' - sauMdarya + gu. IyuM jamAta-bhAI puM. [ + jue "bhAI.'] jJAtibaMdhu, nAta-bhAI ta. pra.] (lA.) namAlo mANasa jamAtI vi. [+gu. 'I' ta. pra] jamAtane lagatuM, sAmudAyika, jamAva chuM. jio 'jAmavuM' + gu. 'Ava' ku. pra.] ekaThuM sAmuhika thaI eka sthaLe sthira thavuM e. (2) ghaNAne ekasAthe jamAda DuM [ara.] UgI na zake te eka khanIja padArthe thayelo meLApa. (3) bharAve, bhIDa, ekamulezana" jamAdAra-5 jio "jamA'+phA. pratyaya] sarakArI AvakavasUla jamAvaTa () strI. [ja "jAmavuM' + gu. "AvaTI' ku. lAvanAra amaladAra, (2) lazkaramAM nAnI TukaDIne nAyaka. (3) pra.] jAo 'jamAva(2).' (2) baMdha besatI meLavaNI rakSaka sipAI. (4) (lA.) strI. (kaI jamAdAre phaLa lAvI jamAvavuM juo jAmavuM'ma.. vyApaka karelo hovAne kAraNe) saurASTramAM mahuvAmAM thatI jamA-vasUla na. [ja e 'jamAM+'vasUla.]rAjyanA bhinna bhinna kerInI eka UMcI jAta. (saMjJA.) prakAranA mahesUlanI vasulAta jamAdArI strI. [ + phA. "I' pra.] jamAdAranI jagyA ke jamAvasUlI strI. [+gu, "I' ta. pra.) viTInI vasUlAta, hedo. (2) jamAdAranI kAmagIrI. [ karavI (rU. kara jamIna mahesUlanI vasulAta baLajabarI karavI. (2) mAthAbhAre thaI dhamakAvavuM] jamA-vahI strI. [juo 'mA' ke 'vahI.'] juo jamA-dha." jamAdila avala paM. [ara. IslAmI hijarI sana cho jamAvuM juo "jamavuM'mAM. 2010_04
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ jamA 890 jayajayavaMtI bata jamAvuM juo 'jAmajmAM. li-jhezana' jamAvevuM khAdya-tela na. jio jamAvavuM" + gu. "evuM' bI. jamIna-vikAsa chuM. [+ saM.] jamInane phaLadrupa banAvavI e bhUku. + saM. + "tela.'] thijAveluM tela-vanaspati dhI, "oDi- jamIna-vere puM. [+ja "ro.] gharathALa khetarAu jaMgalanI bala hAiDrojineTeDa oIla' ['jamAva" vagere kaI paNa jAtanI jamIna mATe karI jamA kuM, jio 'jamAva' + gu. 'e' svArtha, pra] jae jamIna-sattAprakAra chuM. [saM] jamIna hakka, 'laeNnDa- Tera' jamA-sadara strI. [juo 'jamA' + "sadara.'] IjAradAre ke jamIna-sarve strI. [+ aM.] juo "jamIna-mojaNI.' jamInadAre nakkI karelI vighoTI rArakAramAM bharI Ape jamIna-saMpAdana (-sampAdana) na. [+ saM] sattAnI rUe ke e kriyA [pAvatI, pe-ina slipa anya rIte jamInane kabajo meLavavAnI kriyA, 'evijhizana jamA-slipa strI. [juo. "jamA' + "aM] paisA bharavAnI oNpha lenDa jamA-havAlo chuM. [ja "jamA' + 'havAle.'] jamAbAja jamIna-saMpAdana-sarva zrI. [+ aM.] jamIna-saMpAdananI nAkhavAmAM Avato havAlo, 'kaMnTra-kreDiTa' mejaNa, 'laeNnDa ekavijhizana sarve jamiyata zrI. [ara. jamaIyyata maMDaLI, TeLuM, jamAta jamIna-sudhAraka vi. [+ juo "sudhAraka.'] jamInanA taLane jamIna strI. phi.] pavI, dharA, dharaNI, dharatI, bhami. (2) sudhAranAruM (khAtara vagere), seila-emeliyaranTasa' jamInanI sapATI. (3) dhA ke ghAruM rujhAtAM AvatI cAmaDI. jamIna-haka(- ka) pR. [+ e "haka(#).] ja 'jamIna.[(0) 0 AsamAna eka karavuM (rU. pra.) prabaLa upAya sattA-prakAra.' ja, bhAre dhamAla karI mukavI. 0AsamAnane taphAvata jamIna-haka(-)-nAbUdI strI. [+ juo "nAbUdI.'] jamIna(2. pra.) ghaNo ja meTo taphAvata. 0 upara paga na maka sattA-prakArane 28 karavApaNuM, 'laeNnDora-eNlizana' (-upastha-) (3. pra.) khuba abhimAna karavuM. 0 UtarI javI jamIyate-19mAM muM. [ara.] vidyAnuM maMDaLa, vidvatsabhA (2. pra) sArI jamIna pAkamAM nabaLI thavI. 0 khaNavI (muslimenI) * khetaravI (3 pra) zaramAvuM. 0 mApavI (rU. pra. nAsI jame ja 'jamA." javuM. 0mAM pesI javuM (-pesI-) (rU. pra.) zaramiMdA thavuM. jameudhAre jue 'jamA-udhAra." 0 suMghavI (rU. pra.) rasakasa tapAsavo]. jame-pAsuM jue 'jamApAsuM." jamIna-daphatara na. [ + juo "daphatara.] gharathALa tema khetarAu jame-bAju(ja) jue "jamA-bAja(-ja ).' jamInanI noMdhaNIne copaDe, "lenDa-kejha' jamela 5. jio "jamA' dvAra.] jamAva, bharAvo (2) jamIna-dAra vi. puM. [pha.] jamInano mAlika, jAgIradAra, (lA.) prabaLa samUha, meTo samudAya 'laeNnDa-lairDa' (da. bA.) (2) kheDu jamaiyo . [ara.] vAMke AkArano arabI kare, kaTAra jamInadArI strI. phi.] jamInadAra hovApaNuM. [ paddhati jevuM eka hathiyAra, jami (rU. pra.) kheDUta pAsethI na letAM jAgIradAra dvArA vighoTI jamoTa kuM. kuvAmAM dIvAla levA mATenI nIcenI lAkaDAnI mAMcI levAnI rIta] jameDI vi. [jae "jamaNuM dvArA.] juo jamaNerI." jamIna-dosta vuiM. [. jamIndAja ] jamInanI sapATI bara- jamera puM. [sa. ghamapura - prA. namara] juo hara." bara karI nAkheluM. (2) (lA.) pAyamAla jameriyuM vi. [ + gu. "yuM" ta. pra.] johara karanAruM jamIna dhovANa na. [ + ja "dhavANa."] varasAda temanadInA jammara , jie ja mAra.'] (lA.) kALo kera, bhAre moTI pra thI jamInanuM dhovAI javuM e, 'seIla-irejhana" Aphata jamIna-bhADuM na. [+ juo "bhADuM."] sarakArI ke khAnagI jaya . [saM.] chata, vijaya, saphaLatA, phateDa, (2) paurANika jamIna bhADe ApatAM levAte daramA ke varasata mAnyatA pramANe vaikuMThanA be dvArapAlamAM eka. (saMjJA.) jamIna-bhIMja vi. jio "jamIna' + bhIMjAvuM.] jamInanI (3) mahAbhAratanA mULamAM rahelo 8800 kalekono ItihAsaupalI sapATI mAtra bhAM jAya teTaluM graMtha, jayasaMhitA. (saMjJA.) (4) sarvasAmAnya aitihAsika jamIna-mahesUla (mela) na., strI. [ + juo "mahesUla.'] kAvya, 'epika' (da. bA.) [AnaMdane ugAra vidhe, jamInanA AkAranI rakama, lenDa revanya jaya-kAra chuM. [saM.] vijayane pikAra, vijagAra. (2) jamIna mAli(le), . [+jue "mAlika."] jamInane dhaNI, jaya-gIta na. [saM.] vijaya thayAnuM gAna vastu, vijaya-gIta jaya-ge pAla(La) kepra. (saM.) "he gopALa, tamAro vijaya jamIna-milakata strI. [+ juo 'milakata.'] jamInanA rUpamAM thAo" e bhAvanAthI puSTimArganA eka peTA-paMtha "je rahelI mikalata, 'laeNDeDa proparTI, "muvebala proparTI gopALiyAone parasparane ugAra, gepALa.' (puSTi.) jamIna-mejI strI. [+ ja mejI .'] jamInanA taLanI jayaghoSa puM, paNa strI. [saM.] vijayane pokAra, jaya-vani mApaNI, 'laeNnDa-sarve jaya jaya ke.pra. siM, AjJA. bI. pu 'tamAro jaya thAo' jamIna-reka-ke) na. [+ aM.] juo 'jamIna-daphatara." e bhAvane ugAra, je je jamIna-vaparAza puM, (-ca) strI. [+ jue "vaparAza.'] jaya-jayakAra chuM. saM.] juo "jayakAra." jamInano khetI vagerenA kAmamAM te upaga, 'laeNnDa.yuTi- jaya-jayavatI (vatI) strI. [saM.] e nAmanI eka rAgiNI, 2010_04
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaya jinendra 891 jarakasI jevaMtI. (saMgIta.) jayaMtI (yatI) vi, strI. [+] (lA.) janmatithie jayajika (jinendra) ke. pra. [saM.] "he jine, tamAro karAto utsava. (2) hiMduomAM "rAma-jayaMtI" "kRSNa-jayaMtI" vijaya thAo' e bhAvanAne ugAra. (jaina). vAmana jayaMtI" "nRsiMha-jayaMtI" "zaMkara-jayaMtI' vagere te te jayadratha puM. [ ] kauravAne banevI-siMdhu dezane raji. (saMjJA) tithine usava jaya-vani, jaya-nAda 5. [saM.] juo 'jayASa." jayaMtI-dina (jayatI) . siM, , na.] prati varSa AvatA jaya-patAkA strI. [.] vijaya maLyAne vAvaTo janmatithine divasa, janmadina ujavavAno divasa jaya-patra 5. si., na.1 hArela vyakti taraphathI jItela vyaktine jayA strI. [saM.] pArvatI, durgA. (2) mAgha sudi agiyArasane lakhI ApavAmAM AvatA dastAveja divasa. (saMjJA.) tei te tithi jayapura na. siM] rAjasthAnanI vartamAna rAjadhAnInuM nagara, jayA-tithi sI. [sa.] trIja AThama ane terasa e traNamAMnI jepura. (rA .) [puratuM, jepurI jayAcAra chuM. [saM. 15 + mAM-vAra] vijaya maLe te prasaMge jayapurI vi. [ + gu. "' te, pra.] jayapurane lagatuM, jaya- karavAne ziSTAcAra 1 khuizAlI jaya-prasthAna na [sa.] jIta meLavavA mATe nIkaLavAnI kriyA jayAnaMda (nanda) kuM. [saM.] vijayano AnaMda, jya thayAnI jaya bajaraMga (-2) ke. pra. [saM 11 vaiz] he vajI jayA-pArvatI vrata na. [saM.] ASADha suda trIjathI AThama jevA aMgavALA hanumAna, tamAre vijaya thAo' e bhAvane sudhInA 6 divase nuM gaurI-pArvatIne udezI saubhAgyavatI udgAra strIone karavAnuM eka hidu vrata. (saMjJA.) [paristhiti jayabhAratI ke, ma. [4] "he bhAratamAtA, tamAre vijaya jayAvasthA strI. siM. + ava thA] vijaya maLyAnI thAo' evA bhAvano udagAra, jayahida jayAvaha vi. [sa. natha + mAM-vaDha] jaya lAvI ApanAruM jayavaMta (vakta) vi. [saM nathaa> prA. vaMsa, prA. tatsama jayita vi. [saM.] jayavALuM, vijayI vijaya meLavanAruM, jayazAlI ((2)lAbha, phAyade jayinI li., zrI. [saM.] vijayI strI [AkAMkSAvALuM jaya-vAre muM. saM. + juo "vAre.'] saphaLatAne samaya. jayiNa vi. siM] jayanI icchAvALuM, vijaya karavAnI jaya-zabda . siM. 1tha (AjJA. bI. pu., e. va.)] "tAra jaya vi. risa, puM] jaya karanAruM, vijayI, phatehamaMda jaya thAo" evo zabda, jaya cheSa [sadA jayavaMta jayeSu, 0ka vi. saM.] jue "jaciSNa.' jaya-zAlI(-LI) vi. [se, muM.] hamezAM vijaya meLavanAruM, jayAcAra . [saM. 6 (AjJA. bI pu, e. va.) + jaya-zrI strI. [saM.] vijayanI zobhA. (2) eka rAgiNI. rUdavAra] "tAro vijaya thAo' evo bela ke udgAra (saMgIta.) jayetsava chuM. [sa. utha + jaya meLavyAnI khuzAlI, jayazrIkRNu ke. pra. siM] "he zrI kRSNa, tamAro vijaya jaya meLavyAne AnaMda. (2) jaya meLavyAnA prasaMganI thAo' evA bhAvane udagAra, zrIkRSNa, (puSTi.) ujavaNI jayazrIraMga (-2) ke. pra. [saM.] he zrIraMga bhagavAna, tamAre jayAdagAra paM. [2. kava (AjJA bI. puM, e. 1)+ramAra) vijaya thAo' evA bhAvane ugAra jao "jaya-zabda'--ja cAra." yasaccidAnaMda (na) ke. pra. siM] "he jaDa-cetana-AnaMda- jamya vi. siM.] jItavA jevuM, jitAya evuM, jeya varUpa paramezvara, tamAre vijaya thAo" e bhAvane ugAra jamya-tA zrI., -tatva na. [saM.] jItI zakAya evI paristhiti jya-saMhitA (saMhitA) strI. [saM.] vIrakAvya, epika'. jara puM, na. [] sonuM. (2) (lA.) dhana, lata, se, (2) mahAbhAratanA mULamAM rahelI 8,800 zlekanI mULa rokaDa sapatti saMhitA, jaya nAmane itihAsa (jIe "jaya(3). jarara strI. si. karAyu > prA. kara3] garbhAzayamAM gabhene jaya-staMbha (-stambha) [saM.] koI rAjA ke rAjyane vIMTAyelI pAtaLI cAmaDInuM paDa (prarAva sAthe ke pachI je yuddhamAM vijaya thatAM enI yAdagIrImAM Ubho karavAmAM bahAra paDI jAya che.), era Avate thAMbhalo ke thAMbhalAnA AkAranuM pAMca sAta mALanuM rakaTI pu. e nAmanuM eka zikArI pakSI [cakalI makAna, kIrtistaMbha, jeta-khaMbha jarakalI strI. jio "jarakaluM' + gu. "I' strI pratyaya.] jaya-sthAna na. [] jayAM vijaya maLyo hoya te ThekANuM jarakala na. cakaluM jaya-smAraka na. [saM.] vijaya ma hoya te sthaLe UbhuM jarakale paM. cakala karavAmAM AvatuM yAdagIrI rahevA mATenuM bAMdhakAma jarakaza(-sa) . phi. jazu] senA-rUpAne tAra, jarI jaya svAminArAyaNa ke. pra. siM] "he svAminArAyaNa saha jarakazI(-sI) vi. senA-rUpAnA tAranI gUMthaNIvALuM jAnaMda svAmI, tamAre vijaya thAo" e bhAvanAne svA. jarakI strI. jaladI phATI jAya tevuM vaNATakAma minArAyaNa saMpradAyamAM jANItA ugAra. (svAmi.) jarakI strI nidrAnuM AkhuM kuM, jheluM, DeluM. (2) tAvanI jaya-hiMda (-hinda) ke. pra. siM + juo hiMda.'] "he hiMdabhUmi, dhImI asara tAro vijaya thAo" e bhAvanAne bhAratane svarAjya maLyuM karo . e nAmanI mAchalInI eka jAta tyAre vyApaka banele ugAra [putra. (saMjJA) jara-kesa . [o "jarakaza."] halakI dhAtunA tAra jayaMta (jayanta) . [saM.] paurANika mAnyatA pramANe idrano jarakasI vi. [ + gu. AI' tapra.] halakI dhAtunA tAranuM 2010_04
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ jarakha banAveluM, halakA tAranA kasabavALuM jakha na. [saM, tarakSa> prA. taravuM] e nAmanuM kamarAnI AsapAsa maDadAM khAvA pharanAruM eka hiMsaka pazu, tarasa jara-kharIda zrI. [kAra] paisA ApI kharIdelI cIja, vecAtI lIdhelI vastu jarakhiyA strI. jue 'jakI,' jarakheja vi. [phrA.], jarakheAja vi. phaLadrupa, rasakasavALuM jarakhejI srI. [+ gu. 'I' srIpratyaya], jarakhAjI strI. phaLadrupatA, sakasa 892 jaragA na. gheADAne khAvAnuM ghAsa jaranA na. e nAmanuM senerI chAMTavALuM eka ratna, senerI chAMTavALA pirAja [gharaDuM, vRddha jarazuM vi. [saM. nara-A > prA. lAma-} ja nuM, purANuM. (2) jareja na. zAkamAM kAma lAgatA e nAmane eka kaMda [bheNI jara-jamIna na., a. va. [phA.] rekaDa saMpatti ane jamInanI jara-jariyana na[juo 'jara' + 'jariyAna.'] rekaDa saMpatti ane jarInA bharatakAmavALAM kapaDAM jarajariyuM, jarajaOM vi. saM. s[, ai. taddabhava + gu. *yuM'-'uM' ta. x } jarita thaI gayeluM, jIrNa thaI gayeluM, ghasAI gayeluM, jAjaruM jarokhama na. [jue 'jara' + 'jokhama.'], jara-jokhA puM. [+'jokhe.'] rAkaDa saMpatti-AnuM vagere bekhamanI cIja jara vi. [saM., puM.] gharaDuM, vRddha jaraDa-tA strI. [saM.] ghaDapaNa, vRddhAvasthA, jekI jarA juo 'jaDakA.' jaraDI strI eka prakAranuM paiAka ghAsa [sukI DALI jaraDuM na kAMTrAvALAM nAnAM meTAM jhADanI nAnI nAnI tUTelI jaraNa. na. [saM.] vRddha thatA javuM e, ghasAtA javuM e jarNana. khATalA ke gheDiyA nIce zeka levA mATe ThIbaDAmAM rAkhavAmAM AvatAM saLagelAM chANAM ke aMgAra jaraNa-vidyA strI. [saM.] padArthonA nAzanAM kudaratI kAraNA vize vicAra ApatuM zAstra jaraNA strI. dhIraja, (2) hAma, hiMmata jarata vi. saM. natU] ghasAtuM jatuM, vRddha thatuM jatuM jaratkArukSetrana. [saM.] surata najIka moTI suMvALImAM gaNAtuM eka paurANika tIrthasthaLa. (saMjJA.) (na. mA.) jarathrusra, jarathAta puM. [ave., maiM|. jarAtukS ] pArasIenA dharmanA Adi pegaMbara. (saMjJA.) [dharmanuM anuyAyI jarathAtI kavi, [+ gu. 'I' ta. pra.] jarathrusranA phelAvelA jarada(-huM) vi. [phA. ja, + gu, 'uM' ta. pra.] jhAMkhA pILA raMganuM dhanika jaradAra vi. [aa.] paisAdAra, mAladAra, tavaMgara, rAhukAra, jaradAlu(-jI) na. [kA, jAlu] ThaMDA pradezamAM thatA eka mevA (keA temaja lIleA) riMganA rasa jaradI strI. [phA.] AchA pILA raMga. (2) IMDAmAMneA pILA jaravuM jue '26.' jarado huM. [aa. jadal] kesara nAkhyuM hoya teve tamAkunI khAvA mATenI pattI, sA _2010_04 bhAta, (ra) jaravAse| jaradoja vi. [phA.], "sa vi. jarI kasabanuM kAma karanAra kArIgara jarAjI strI. [phA.], sI strI. jarI kasabanuM kAma, kasabI kAma, bharatakAma [vakhate paDatA eranA cIrA jara-paTA puM., ba. va. [jue 'jaraO'+'paTA.'] DhAra vicAtI jar-pata strI, na. [ja 'ravuM' dvArA.] pacI javuM e, pAcana, uttame [dhanika, jara-dAra jara-pati puM. [jue jara.' + saM.] lakSmIpati, paisAdAra, jarapaNuM sa. kri. agAuthI vecavuM, sAduM karavuM. jarapAvuM karmANa., kri. jarapAvavuM ke., sa. kri jarAvavuM, japAvuM e 'jarapaNuM"mAM, jaraba puM. [ara. *jham] phaTakA, dhA jara-bhAjI zrI. e nAmanI eka bhAjI jara-mada puM., [4e 'jara'+saM.] dhananA ma jaramAI ta., ba. va. kAkamarInAM biyAM jara-mAla puM. [phA.] mAlamattA, mUDI-milakata jara-sukhuM vi. IrSyAkhera, dveSIluM jara-va-jara vi. [phrA. 'jarraha,'-dvirbhAva] saheja-sAja, jarAtarA jaravata na. jhADanuM thaDa [eka ayava jara-vAse` puM. jemAMthI pAcaka rasa jhare che. tevA janDaranA jaravAse jae 'javAse,' jaravALiyuM vi. pAMkhA tAranuM vaNeluM. (ra) jIrNazIrNa (kapaDuM) jaravuM . kri. [sa. gR> r ta sama] jIrNa thavuM, ghasAI javuM. (ra) tANAvANAnuM chaThThuM-huM thaI javuM. (3) pacI javuM, hajama thayuM. jeravavuM pre., sa. kri jarasa puM., ma. va. [4 Ama, dheALe kAcA maLa jarA strI. [saM] ghaDapaNa, vRddhAvasthA, buDhApA jarAOM kri. vi. [phA. jarha] thADuM, taddana alpa, lagAra. [. jarAmAM (rU. pra.) kAI kAraNa vinA] jarA(e)ka kri. vi. [jae 'jarA+gu, eka'-'ka' ta. pra.] lagAreka, sahejasAja 'jaravuM' dvArA ] maraDAmAM paDatA jarAngrasta vi. [saM] vRddhAvasthAthI gherAyeluM, tadna gharaDuM jarA-jINu vi. [saM.] vRddhAvasthAne lIdhe ghasAI gayeluM, ghaDapaNathI khakhaDI gayeluM jarA-jUra vi. [saM. 1 + mULa, arthA. tadabhava], jarAjarNa vi. [saM.] jue 'jarA jINuM ' jarAtarA kri. vi. [jae 'jarAra' dvArA.]jue 'jarAka.' jarAtura vi. [saM. narA + mAtura] ghaDapaNane lIdhe mAsika rIte vyagra thayeluM [tuM mAta jarA-maraNa na. [saM.] ghaDapaNa ane mAta. (ra) ghaDapaNathI jarAyata vi. [ara. jirAat] varasAdanA pANIthI thanAra (khetI), varlDa-siMcita jarAya na. [saM] garbhAzayamAMnI garbhane vIMTaLAyelI Ara jarAyu-ja vi. [saM.] garbhAzayamAMnI garbhane vIMTaLAIne ke era sAthe janma lenAruM (mAnava-pazu vagere prANI) jarAvavuM, jarANuM jue 'jAravuM'mAM. jarAvasthA strI. [saM. rA+ avasthA] ghaDapaNa, vRddhAvasthA jarAtRta vi. [saM. narA + avRtta] ghaDapaNathI gherAyeluM
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ jarAsaMdha jalacikitsAzAsa jarA-saMdha (-sandha) puM. [saM.] kaurava-pAMDaveAnA samayanA magadhanA jarnala na. [aM.] bAMdhelI sAmacika pustikA, (2) vaijJAnika eka rAjA. (saMjJA.) zALAomAMnI vidyArthIonI noMdha-pAthI jarnAlijhama na. [aM] vartamAnapatrakAranA dhaMdhe, vAna jarita vi. [saM.] jaNuM, ghasAI gayeluM, khakhaDI gayeluM jariya(-yA)na vi. phA. jIn], jirayAnI vi. [ + gu. 'I' svArthe ta. pra.] jarInAM kasabavALuM, jarInA bharatanuM jarI srI, paththaranA vibhAga karavA kuhADA ke TAMkaNuM sAravAnA sthaLe Ache kheTele lisATa patrakAratva, patrakAratva jarnAlisTa vi. [] vartamAnapatrane aMge saMpAdana vagere kAma karanAra, vartamAnapatrakAra, patrakAra jarmana vi. [aM] yuropamAM AvelA jarmanI nAmanA dezanuM ke dezane lagatuM jarmana-sikSra na. [aM] tAMbuM jasata ane nikalanA mi zraNathI thatI vajanamAM jarA halakI dhAtu (vAsaNa banAvavAnI) jarmanI puM., na. [aM.] yurApanA eka pradeza. (saMjJA.) jala(-La) na. [saM] pANI, nIra jalache.(-La)-AgiyA puM. [+jue AgiyeA.'] (lA.) eka jAtanA pANIne kAMThe UgatA cheDa jala-AkharA. puM. e nAmanA eka cheDa jala-kaNa puM. [saM.] pANInuM TIpuM, jala-biMdu vanaspati jala(-La)*pAsa puM [jjue 'kapAsa.'] e nAmanI eka jaa(-La)-kramala(-La) na. [saM.] pANImAM thatuM kamaLa phUla jala-kale, puM, [saM.] pANInuM meAjuM, jala-taraMga jala(-La)kuMbhI (-kumbhI) strI. [saM.] e nAmanA eka vanaspati jala-kRta vi. [saM.] pANInA dabANathI khAjheluM (khAsa karI paththaranI eka jAta) [jala-krIDA jala(-La)-keli, "lI srI. [saM] pANImAM ramAtI ramata, jala-kriyA zrI. [saM.] ja 'jaladAna.' jala(-La)*ItA srI. [saM.] jue 'jala-keli.' jarIpha-kharA puM. [ + jue 'kharaDo.']jarIke karelI mApaNI-jaagati-vidyA srI, jalagati-zAstrana. [saM.] pravAhI jarI-marI strI. jue 'jaravuM'+'maravuM,'--baMnene gu. 'I' padArthomAM utpanna thatI gatinuM gaNitazAstra, hAiDro-DAcakR. pra.] (lA.) kAgaLiyuM, 'kAlerA' namiksa' (pe|. geA.) jarUra kri. vi. [ara. jar] avazya, khacIta, khAsa karIne, acUka. (2) strI. juA 'jarUrata,' [hoya teTaluM jarUra-joga vi. [+jue 'nhega' + gu. ''' ta. pra.] jarUra jarUrata strI. [ara. jan] jarUriyAta, AvazyakatA, agatya, 2 [arthanA anuga.] jue '32(1).' jarUra-thI kri. vi. [jue 'jarUra'+ gu. 'thI' mAM. vi. nA jarUranuM vi. [jue 'jara'+ gu. 'nuM' che. vi.nA anuga] agatyanuM, Avazyaka jarUriyAta strI. [ara. 'jarnuM kha. va.], jarUriyAtI strI, [+ gu. I" svArthe ta. pra] jue 'jarUrata.' jarUrI vi. [jue 'jarUra' + gu, 'I 'ta. pra.] jarUranuM, agatyanuM, Avazyaka. (ra) tarata dhyAna ApavA ke karavA jevuM, 'arja' [jue 'jarUriyAta,' jarUrIra zrI. [jue 'jarUra'+gu, I' svArthe ta. pra.] jarUrA puM. eka prakAranI baMdUka jare-jar kri. vi. [jue 'jarA, '-DharbhAva.] jarA paNa jatuM karyA vinA, badhuM ja jala(-La)-cara vi. [saM.] pANImAM haratuM pharatuM ane rahetuM. (2) na. pANInuM prANI r jala(-La)cara-gRha na. [saM., puM., na.] jalacara prANIonuM saMgrahasthAna, 'ekveriyama' [mAMdAnI sAravAra jala-cikitsA strI, [saM.] mAtra pANInA pratyeAgathI apAtI jarela (-) zrI. e nAmanI eka vanaspati jarjara, -rita, rI-bhUta vi. [saM.] taddana jIrNa thaI gayeluM, jalacikitsA-zAstra na. [saM.] pANIthI mAMdAnI kevI rIte tadna kSINa thayeluM. sAravAra karavI enA khyAla ApatuM zAstra 893 jarI strI, [dhA. jharUrI] senA-rUpAnA tAra ke evA tAra sAthe vaLelA dvArA [(rU. pra.) vAtavAtamAM] jarIOM kri. vi. [ara. jarraha] jue 'jarA.' [. jarImAM jarI(e)ka kri, vi. [+gu, 'eka'-ka' ta. pra.] jue 'jarA(0e)ka.' [tAravALuM bharatakAma jarI-kasaba puM. [jue 'jIruM'+ 'saba.'] senerI-rUperI jarI-kAThI vi. [jue 'jarIO' dvArA.] kasakhe bharelI kAravALuM, kasabI pAlavavALuM jarI-kAma na. [jue 'jI'+jue kAma.O] seterI rUperI tAravALA dArAnuM bharatakAma, jarI-TreDa-varka jarI-paTake puM, jue 'jarIO' + 'paTakA.'] jarInA kasabavALA lUgaDAnA TukaDA. (ra) jarInA bharatavALA kamara-baMdha, (3) jarInA bharatavALA dhvaja jarI-purANu' vi, jie'jaravuM'+gu. 'I' saM. bhU. kR+ 'purANuM.'] jarIne-ghasAI jaIne taddana jUnuM thaI gayeluM, khUba ja jUnuM jarIph puM. kiMjarIb] jamInanuM mApa karanAra amaladAra, mAjaNI-dAra [nI nAAMdhanuM patraka _2010_04 jalariye jue 'jalariyA.' ja sagaDuM jue 'lagharuM.' jala-gRha na. [saM., puM., na.] jue 'jaladharuM.'(2) taLAva ke sarevara uparanuM krIDA-gRha, (3) vAri-gRha jala(-La)-ghaDI strI, [a, + jue 'ghaDI,'] pANInI yAjanAmAM samaya ApanAruM yaMtra, 'vaeNTara klAka' jala-ghariyA puM. [saM. + jue 'dhara' +gu. '"yuM' ta, pra., la' vrajane kAraNe mucyA che.] puSTimAgaya madirA vageremAM pANI bharanArA sevaka, jala-gariyA). (puSTi.) jala-gharuM na. [rsa. + ju'ghara' + gu. '*' svArthe ta. pra.] puSTimAgI ya maMdiramAM pANI rAkhavAnuM sthAna, jalagaruM. (puSTi.) jala(-La)-aADA pu. [saM, + jue 'gheADe.'] gheADAnA AkAranuM eka dariyAI prANI, 'vheila'
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ jala-custa 84 jala(La)pradeza jala-custa vi. sa.+ juo "custa.'] jemAMthI pANI karI 'veTara-presara' (5. vi.) [AraMbha na zake tevuM, "Tara-prUpha' jaladAgama paM. [saM. varU (megha) + mA-H] varSARtune jala-eSaka vi. [saM] pANI cusI lenAruM (yaMtra vagere) jala(-La)-dAna na. [saM] zrAddha nimitte pIpaLe temaja navANajala-ja vi. siM.] pANImAM UganAruM (2) na. kamaLa. (3) mAM pANI reDavuM e, udaka kriyA rAtrikamala, idIvara [vagere) jala(La)-dAha 5. siM.) zabane pANImAM DubADI devAmAM jala-janita vi. [saM.] pANImAMthI utpanna kareluM (vIjaLI Ave e rIte thato nikAla jala-jamanI strI. e. nAmane eka velo jala-divya na [saM.] pANImAM DUbakI marAvI aparAdhanI jala(La)-jala(-La)-baMbAkAra (-bakhAkAra) kri. vi. [sa, parIkSA karavA mATenI eka jUnI rIta [utAvaLe dvirbhAva + e baMbAkAra'] badhe pANI ja pANI hoya jaladI kri. vi. [phA. japhadI] ekadama, tarata, jhaTa, tAkIde, ema, jalamaya jala(La)-dIkSA zrI. [saM] pANI dvArA apAtI khristI dharmanI jala(-La)-jaMtu (-janta) na. si., .] jaLacara prANI dIkSA, 'beTijhama' jala(La)-jaMtra (janma) na. [sa + saM. itra ava. tadbhava] jala-dIdhikA zrI. [saM.] pagathiyAMvALI vAva pANIne kuvAre. (2) pavana-cakkI jala-La)-durga kuM. [4] cAre bAja pANI vIMTaLAyeluM hoya jala- zrI. [saM.] (paurANika mAnyatA pramANe samudra- tevI surakSA, pANIrUpa ki maMthana samaye samudramAMthI utpanna thayelI hoI) lakSmI jala(La)-deva . [saM.] kaI navANa karatI veLA sthApajala(La)-jAta vi; na. [saM.] juo "jala-ja." vAmAM AvatA varuNadeva jala(-La)-jAtrA strI. [saM. + juo 'AtrA."] puSTimArgIya jala(La)-devatA strI, puM [sa, strI.] pANImAM rahela manAtA maMdiramAM jeTha sudi pUnamane bahAranA navANethI jala ane AdhyAtmika deva. (2) strI. jaLadevI lAvavAno utsava, jalayAtrA. (saMjJA) jala(La)-devI strI. [saM.] pANImAM rahela manAtI enI jala(La)-jAMba 5. [saM. 18-9 -> prA. baMdhama-] AdhyAmika devI, jaladevatA samudrakala nAmanI vanaspati jaladravya na. [saM] pAMca mahAbhUtomAMnuM pANI e dravya. (varka) jala(La)-jIvI vi. [sa., .] pANuM upara mAtra jIvanAruM. jala(La)-dvAra na. [saM.] pANI cAlyuM javA mATe rAkheluM (2) pANImAMnAM prANIonI hiMsA karI jIvanAruM ke kareluM bAkuM (makAna vagerenI dIvAlamAM, tema naheranI jala-jhIlaNI vi, strI. [saM. + o "jhIlavuM' + gu. "aNuM cAvIne rUpanuM) ku. pra. + gu. "I' strI pratyaya.] ThAkorajIne nadI-navANamAM jala(-La)-dhara chuM. [3] megha. (2) samudra. (3) na.(gu.) vAdaLuM jaI nAhavAnA bhAvanI ASADha suda agiyArasanI tithi. jala(La)-dhArA strI. si.] pANInI dhArA, pANIne pravAha, (saMjJA.) pANInI zeDa [dariye jala(-La)-taraMga (-tarapu saM.) pANInuM meja. (2) jala(ni)dhi puM, [saM. pANInA bhaMDArarUpa sAgara, samudra, bAvIsa kALAM ke vATakImAM pANI vadhatuM ochuM nAkhI jaladhi-jala na. [saM] sAgaranuM pANI, samudra jala saMgItanI 22 ati goThavI baMne hAthe be DAMDIothI jaladhijA, tanayA strI, siM] jAo "jala-jA." vagADavAmAM AvatuM vAgha. (saMgIta.) jaladhi-taraMga (-tara) puM [saM] sAgaranuM mojuM jalataraMga-nyAya (tara 3) puM [saM.] pANIthI mAM ubharAtAM jala(La)- dhedha ! [saM. + e dhodha.'] pANIne UMcethI dekhAtA chatAM pANI ane mojAM ekarUpa che e prakAranuM paDa prabaLa pravAha vyApaka draSTAMta jalana na. siM] baLatarA, dAjha. (2) (lA.) krodha, gusse jalataraMgI (-tarakagI) vi., pR. [sa.] jalataraMga upara vagADa- jala(La)nidhi juo "jalache." (ra) pANInA saMgharAnuM nAra (kalAkAra). (saMgIta.) [mithyA prayatna sthAna, 'veTara-sToreja' jala-tAna na. [.] (lA.) pANImAM bAyakA bharavA e, jala-nimagna vuiM, [sa.] pANImAM DubI gayeluM jala8-1)-tula strI. siM] pANInuM dabANa ane samatala- jala-nimajajana na. [4] pANImAM DUbakI mAravI e, bakI paNuM batAvanAruM yaMva (vAjavuM), "hAiDrosTeTika baeNlensa' jala-nirgama puM, -mana na. [saM.] pANIno nikAsa jala-tuMbikA -tabikA) sI. [saM] pANImAM taravAnuM jala(La)-nIli, 03 strI. [saM.] zevALa tuMbaDuM jala(-La-pati muM. [3] varuNadeva. (2) samudra jalatuMbikA-nyAya (tumbikA- kuM. [4] chupAvuM chupAya jala(La)-patha puM [saM.] juo "jala-mArga." nahi te prakAranuM jala-tuMbikAnuM daSTAMta jala(-Lo-pAtra na. [4] pANI rAkhavAnuM ke pIvAnuM ThAma jalaterI strI, e nAmanI eka mAchalI (keThI hADa gAgara mATaluM goLI gaLI kaLazo payAlo vagere) jalada vi. phi. jahada ] AkaruM, ugra, teja, (2) sparza thatAM jala(-La pAna na. siM] pANI pIvuM e. (2) [hiM.] camacamATI upajAve tevuM [atyata gaMbhIra sAdhAraNa nAsto vinaspati jaladagaMbhIra bhIra) vi. [jao jalada' + saM.] jala-pIpaLI strI, [sa. 1figii 2tali nAmanI jala-La-dabANa na [e. + juo "dabANa.] pANInuM dabANa, jala(La)-pradeza muM [saM] pANInI vipulatAvALe bhUbhAga 2010_04
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ jala-prapA (khAsa karIne mIThA pANInA) jala-prA zrI. [saM.] pANInuM paraba jala(-1)-prapAta puM [saM] pANInA dhodha jala(-La)-pralaya puM. [saM.] pANInAM pUrAthI verAtA sarvanAza jala(-n)-pravAsa puM. [saM.] meTI nadI ke samudra dvArA karavAmAM AvatI musApharI [maTI saravANI jala(-q)-pravAha puM. [saM.] pANInuM vaheNa. (2) pANInI jala(-La)-praveza puM. [saM] pANImAM dAkhala thavuM e. (2) pANImAM DUbI maravuM e [pANIvALuM jala-prAya vi. [saM.] jyAM Thera Thera pANI hoya tevuM, puSkaLa jala-prAMta ("prAnta) puM. [saM.] pANInA kAMThe, Are jala-hula vi. [saM] jae 'jala-prAya.' jala(-) aMdha (anya) puM. [saM.] nadInALAmAM AvatuM pANI rAkavA karavAmAM AvatI dIvAla jala(-La)-baMbAkAra (-ambAkAra) vi. [saM. +jue khaMbAkAra.] jue 'jue 'jala-jala-aMbAkAra.' 85 jala(-La)-biMdu (-bindu) na. [saM., puM.] pANInuM TIpuM, keruM jala-brAhmI strI. [saM.] hela~ca nAmanuM eka baMgALI zAka (vanaspati) jala(-La> -bhaMDhAra (bhaNDAra) puM. [saM. + ja e 'bhaMDAra.'] pANInA vipula jaththA (pRthvInA peTALamAMne). (ra) samudra jala-bhedana na. [sa.] kAI paNa rAsAyaNika padArthanuM pANIthI thatuM bhedana, hAiDrolisisa' jala(-n)-maya vi., [saM.] pANI jenA upara pharI vaLeluM hoya tevuM jala(-)-maMdira (-madira) na. [saM.] pANInAM taLAva sarAvara vagerenA koI bhAgamAM pharate pANI raheluM hoya tevuM makAna jala-mApaka yaMtra(-yantra)na. [saM.] pANInA vaparAzanA jaththA batAvanAruM yaMtra, pANI-mApaka, 'voTara-mITara' jala(-La)-mArga puM. [saM.] nadI samudra vageremAMthI naukA vagere dvArA javAnA rastA, jala-patha. (2) nahera, nALuM, (3) merI, nIka, 'gaTara' jala(-La)-yaMtra (-yantra) na. [saM.] rTa. (2) 'pampa.' (3) phuvAre, (4) pANInA vaheNanA dabANathI cAlatuM yaMtra. (5) kacchapa-yaMtra. (vaidyaka.) [samudra dvArA thatA pravAsa jala(-La)-yAtrA zrI. [saM.] jae 'jala-jAtrA.'(2) samudra-yAna, jala -La)-yAna na. [saM.] hoDI vahANa machavA loMca AgakhATa ba-nokAo vagere vAhana jala(-La)-yuddha na. [saM.] vahANa vagere vAhaneAmAM rahI meDI nadIe ke samudramAM karavAmAM AvatI laDAI jala(-La)-razi puM. [saM.] pANInA vipula jaththA. (2) samudra, sAgara. (3) strI. (gu.) bAra rAziomAMnI karka vRzcika ne mIna rAzie. (jye.) jala-jhuha na. [saM.] kamaLa jala(-n)-rUpa vi. [saM.] pANInA svarUpamAM raheluM jalAtmaka jala(-La)-laharI strI. [saM.] pANInuM AchuM mejuM, maMda taraMga jasa(-)-varSA zrI. [saM.] pANI varasavAnI kriyA, varasAda jala-vaMtuM (-vattuM) vi. [saM, + saM, t >= prA, vaijJa + gu. '** svArthe ta. pra.] pANIvALuM _2010_04 jala(-La)siMcana jala(-La)-vAgha na. [saM.] jala-taraMga prakAranuM vAjuM jala-vAyu. puM. [saM.] pANI utpanna karanArA vAyu, hAiDrojana' jala(-La)-vAyuY na., kha. va. [saM.] havApANI, AbehavA jala(-La)-vAsa puM [saM.] pANImAM jaI rahevAnuM (jala-mAMderamAM). (2) jaLa-samAdhi (pANImAM DUbI maravuM e) jala-vAhaka vi. [saM.] pANIne pAtAne peAtAmAM yA pAtA upara vahAvI janAra vigere), jalavAhinI vi. sI. [saM.] jue 'jalavAhaka' ('naLA jala-vijJAna na., jala-vidyA srI. [saM.] pANInA svarUpa vagere vizenA khyAla ApatI vidyA, jala-zAstra jala(-La)-vidyuta srI. [saM. vidyutU] pANInA dhedha vagerethI utpanna karavAmAM AvatI vIjaLI jala-vizleSaNa na. -NA strI. [saM.] pANImAM rahelAM dravyenuM pRthakakaraNa, 'hAiDrolIsisa' (na. mU. zA.) jala(~La)-trihAra huM. [saM.] sarovara samudra vageremAM snAnaneA levAmAM AvatA AnaMda. (ra) naukA-vihAra [vidyuta.' jala(-La)-vIjaLI strI. [saM + ja 'vIjaLI.'] jue 'jalajala(-La)vuM a. kra. [saM. prA. na tatsama; hiM] saLagavuM, khaLavuM, (ra) (lA.) krodha adekhAI vagerethI manamAM maLavuM. jalA(-LA)vavuM ke, sa. kri [thatA vadhArA jala(-La)-vRddhi zrI. [saM.] pANInuM vadhatuM javuM e, pANInA jala-vaitasa na. [saM.] netara, (2) kharu [maTADavAnI vidyA jala(-La)-vaidhaka na. [saM] mAtra pANInA prayogathI rAga jala-chyAla puM. [saM] pANImAM thatA sApa jala(-La)-zayyA strI. [saM.] pANIrUpI pathArI jala(-La)-zAyI vi., puM. [saM., puM.] (paurANika mAnyatA pramANe sasudranA pANI upara sUtelA) bhagavAna viSNu jala-zAstra na. [saM.] jue 'jala-vijJAna,' jala-zI(-sI)kara na. [saM.] pANInuM kAruM, karakara jala-zaila puM. [saM] pANInI aMdara DukhAu rahelA pahADa ke DuMgara (khAsa karIne sAgaramAM aneka che.) jala(-La)-zeASaka vi. [saM.] pANI cUsI lenAruM (yaMtra vagere) jaa(-La)-zeSaNa na. [saM.] na. pANI cusAvAnI kriyA jala(-La)-samAdhi . [saM., puM.] pANImAM praveza karI ke DUbIne karavAmAM AvatA prANatyAga jala(-La)-sarpe puM. [saM] jue 'jala-ngAla.' jala(-)-saMkaTa (-saphruTa) na. [saM.] pANInI rela vagere dvArA AvI paDatI Apatti jala(-La)-saMgraha (-sa$graha), jala(-La)-saMcaya (-sa-caya) puM. [saM.] pANInA saMdharA, 'vaeN Tara-sTAi' jala-saMskAra (-saMskAra) puM. [saM.] pANIthI karavAmAM AvatI zuddhi. (ra) jae 'jala-dIkSA.' jala(-La)-saMpatti (-sampati) strI. [saM.] pANInA saMgraharUpe rahelI vipulatA, vaoNTara-rise sijha' jalasA-pANI na., kha. va. [ja 'lase ' +'pANI.'] nAstA-pANI, khANIpINI. (ra) (lA.) AnaMda utsava, mAja-majA [pANInA chaMTakAva jala(-La)-siMcana (-si-cana), jala-(-La)-secana na. [saM.]
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ jala(-La)-senA jala(-La)-senA srI, jala(-La)-sainya na. [saM.] dariyAI lazkara, naukA sainya, 'naeNvI' jaNase puM. [ara. jasaha] gAnatAnanA meLAvaDo. (2)(lA.) AnaMda-utsaha mATe ekaThA thavuM e, AnaMda-utsava jasa(-n)-staMbha (-tambha) puM. [saM.] samudranA pANInA vaMTALanA prakAranA UbhA thAMbhale ht jala-stha vi. [saM.] pANImAM rahenAruM jala(-La)-sthAna na. [saM.] pANInuM ThekANuM, navANa, jaLAzaya jala-sthita vi. [saM.] jue 'jalastha.' jala-sthitizAstra na. [saM.] pANInuM dabANa temaja samatAlapaNuM batAvanAruM zAstra, 'hAiDroTaeNTiksa' jala(-La)snAna na. [saM.] pANIthI nAhavAnI kriyA jala(-La)-hastI puM. [saM.] samudramAM rahenAruM hAdhI jevA meATA zarIranuM eka prANI jala-haraNu na. [saM.] padArthamAMthI bheja uDADI devAnI kriyA, 'Di-hAiDraeN zana' (ra. vi.) jala-hAraka vi. [saM. ] padArthamAMthI bheja harI lenAruM, 'Di-hAiDreTara' [ja 'jaleAdara.' jaa(-La)da(-dha)ra (jala(-La)-(--dha)ra) na. [saM. jo] jala(-LA) vi. jhu e 'jala(-q)muM' + gu. 'A' rR.pra., hiM] khALavAmAM kAma lAge tenuM (lAkaDAM vagere), 'phyuala,'jale (2) tarata saLagI UThe tevuM, javALAgrAhI, 'kembasTibala' jalA(-LA)khu na. [saM. nachAva-pANI] pANImAM rahenAruM eka prANI ['vaeNTara-sTAreija,' 'rijhayara' jalA(LA)gAra na. [saM. naja + mAra] pANInuM sthAna, TAMkI' jalAtmaka vi. saM. + yAtman + ] jue 'jala-rUpa., jalA(-LA)dhArI zrI. [saM. naru + AdhAra + gu. I" strIpratyaca] zivaliMganI yAninA AkAranI besaNI jaladhivAsana na. [saM. i+ adhivAsa] mUrtine pANIthI snAna karAvavuM e, jalAyeMga jalAnvita vi. [saM. na + manvita] pANIvALuM jalA(-LA)bhAsa puM [saM. kharu + A-mAta] pANIne AbhAsa, mRgajaLa jalAbhiSicana (-vicana) na. [se, na + ami-vizvana], jalAbhiSeka yuM. [saM. naja + mi-veTM] ja e 'jalAdhivAsana,' jalAbhedya vi. saM. naRs+ -maiya] pANI jene bhedI na zake teluM, 'vaoNTara-praka', 'vaeNTara-TAiTa' ['jalAdhivAsana.' jaNAvyaMga (jalAbhya) 1. + *CK] jue jalAdra' vi. [saM. naja + ] pANIthI bhInuM thayeluM jalAla vi. [ara.] jhagamagatuM, prakAzatuM jalAlI` zrI. [ara ] jhagamagATa, prakAza, rezanI. (2) (lA.) bhapakA, ThATha-mATe [saM.] jalAlIDe vi. ['jalAluddIna' dvArA 'jalAla' + gu. ' ta. pra.] jalAluddIna (akabarazAha) zahena-zAhIne lagatuM ('jalAlI rUpiye|'). (2) koI jalAluddIna nAmanA muslima mukhArI saMtane lagatuM ('jalAlI saMpradAya') jala(-LA)varaNu na. [saM. naja + mA-varLa] prANInA rUpamAM raheluM DhAMkaNa, hAiDro-phiyara' _2010_04 va jaNAvarta chuM. [saM. kharu + mA-vaa] pANInA pravAhamAM paDatA ghUmare!-bhamarA-vamaLa jalA(-LA)tra jue 'jalakuM'mAM. jalAvAsa puM. [saM.naja + mA-vAta] jue 'jalamaMdira.' jala-LA)zaya na. [rsa, kharu + tra-rAya] puM.] pANI saMgrahAI ne raheluM hAya tevuM sthAna, vAva-kUve-kuMDa-hAja-taLAva, rijharvIyara' (ha. gaM. zA.) ra jatAM(-LAM)jali(-Li) (jalA(-LA)-jali,-Li) strI. [saM. naha + zraRsipuM.] pANInA kheAkhe. (2) (lA.) pitRone uddezI kheAbAthI ApavAmAM AvatuM pANI jalIya vi. [saM.] pANIne lagatuM, pANInuM, (2) bhejavALuM jalu(-v,-le)kA strI. [saM.] jue 'jaLe,' jalebI strI. [ara. 'jalaba'-vepAra dvArA] (lA.) (parasuddInA leTane Athe lAvI pravAhIne kANAMvALA vAsaNa dvArA ghImAM pADI paraMpakva thatAM e gaMchaLAone cAsaNImAM nAkhI karavAmAM AvatI) eka mIThAI. [aMbenA (-aspreDa), ceTalA (rU. pra.) jalebInA AkAranA aMeDo jale-jhuha na. [saM.] jue 'jala-ruha.' jalerI srI. narmadA nadInI eka prakAranI thatI parikramA jaleAkA jue 'jalukA'-'jaLo.' [eka rega (-Le)dara na. [sanaja + haa] peTamAM pANI bharAvAnA jale(-Le)pacAra puM. [saM. + 31-cAra] jue 'jala cikitsA,' lAkaDAnI ke patarAnI cIpa jale(-Le)yuM` na. [jue 'I' dvArA ] bagIcAnA pAkane nukasAna karanAruM jaLeA jevuM eka jIvaDuM jale(-)yuM* na. pArTiyAMnA sAMdha pUravA mATe vaparAtI [jatuM cAThuM jale (-LA)yuM" na, jakhama rujhAcA pachI e sthAne rahI ja lema strI. [sa, nai + fma puM., strI.] jue 'jala-laherI.' jalASadhi skrI. [saM, naha+ prova] pANImAM UgatI vanaspati jada vi. [ara.] jue 'jalada.' jarUpa puM. [saM.] kahevuM e, kathana. (2) parapakSa-khaMDana ane svapakSa-maMDananI DhAkee karavAmAM AvatA vAda, ArgyumesTezana' (rA. vi.) (tarka.). (3) (lA.) baDabaDATa, khakavAda, lavAra japaka vi. [saM.] ela ela karanAruM japana na. [saM] jae 'ja5(1)(3).' japa-vAda puM. [saM.] jue '5(2).' jalpavuM a, kri. [saM tatsama] (lA.) bela bela karavuM, akavATa karavA, lavArA karavA [(2) khATakI jallAda puM. [ara.] (bIjAne) zaraccheda karanAra mANasa, jallAda-gIrI srI. [ara. 'jallAda'+phA.], jallAdI strI. [ara.] ziraccheda karavAnuM kAma (2) khATakIne dhaMdhA puM. [sa.] gati, vega, tvarA-jhaDapa ja jatra puM. [saM. thava] dhauMnA jevuM eka dhAnya. (2) javanA vajananuM eka mApa. (3) hAyapaganI AMgaLIemAM javanA AkAranuM te te cihana. tila mUkavA (rU.pra.) zrAddha sarAvavuM. lAvavA (rU. pra.) maraNane lagatI taiyArI karavI.
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ 887 javALI tala homavA (rU. pra.) lagna karavAM. (2) zrAddha karavuM ja(-ja)vAnajodha puM. [+ juo "je.'] javAna yuddho, navajava kri. vi. [saM. 1 apa naka, hi. "jaba.' javAna sainika. (2) (lA.) bharajuvAna yuvaka jyAre. (padyamAM) ja(-)vAna-pa(-ko) 5. [+juo "paDaeNTa-ko'] majabUta javaI (ja) puM, kalama karavAnA prakAranI barunI eka jAta bAMdhAne juvAna mANasa (kAMIka tiraskAramAM) (pILAza paDatI jarA bharAu ane majabUta, lAla raMganI ja(ja)vAnI strI. ki. javAnI] juvAna uMmara. [nuM jora pAtaLI ane takalAdI), javAI (rU. pra.) mastI, tora, uddhatAI. 0 phUTavI (rU. pra.) zarIramAM ja-kAjalI strI. hiMduomAM paraNelI strIoe zrAvaNa sudi yauvana dekhAvuM]. bIjane divase karavAnuM eka vrata javAba 5. [ara.) praznane khulAse, uttara. [0 ApavA javuM javakhAra 5. jio "java" ke "khAra.] javanAM pAMdaDAMne (rU. pra.) maraNa AvavuM. 0 ApavA (rU. pra.) (adAlatamAM) bALa pANImAM nAkhelI enI rAkhamAMthI meLavavAmAM AvatA sAkSI pUravI. (2) sAmuM bela (kAMIka tochaDAIthI). 0 khAI auSadhopayogI kSAra, yavakSAra ja (2. pra.) javAba ApavAnuM TALavuM. 0 mA(-mAMga javatala puM, ba. va. [ja java' + saM.] hiMduomAM lagna- (rU.pra.) khulAse pUchavo. 0 le (rU. pra) sAkSI levI]. vidhi samaye homa mATe upayogamAM AvatA javuM ane javAbadAra vi. [+ phA. pratyaya] javAba devAnI pharajavALuM, tala. [2. pra. juo "jamAM .] jImedAra, " risposibala,' 'lAyebala' javataliye muM. [jue java-tala' + gu. IyuM" ta. pra.] javAbadArI strI. [+ phA.] javAba devAnI pharaja, metArI, (hiduomAM lagna prasaMge varakanyAnA hAthamAM javatala ApanAre) "riposibiliTI,' "lAyebiliTI." (2) bAMyadharI, "anDarakanyAne bhAI TeIkiMga' javanikA, javanI strI. [saM.] paDado, aMtarapaTa, Tere. (2) javAba-savAla puM, ba. 1. [ara.] prazna ane uttara hRdayanuM nIcenuM khAnuM (bemAMnuM dareka, paDadAna rUpanuM javAbI vi. [ara.] jene javAba levAno hoya tevuM (saMdeza javara (-2) strI. [ja e "javuM' dvArA.] javuM e, jAvare, vagere). (2) javAba mATe jenA paisA bharI dIdhA hoya gamana ("javara-avara'-'avara-javaramAM ja proga) tevuM (pesTakArDa tAra vagere). (3) svIkArAyA pachI jenAM javara-avara (javaraya-avarathI strI. [+jue "AvavuM' nANAM maLe tevuM (haMDI vagere) dvArA.] vAraMvAra javuM AvavuM e, Avaro-jAvare, avara- javAraNa na. jio "javAravuM' + gu. "aNu" ka. pra.] javara, Ava-jA (dhamAM dahIM banAvavA nAkhavAmAM AvatuM) meLavaNa, AkharaNa javalAM na., ba. va. [ja javaluM.'] baLada-gADImAM Udha javAravuM sa. kri. [jae javArA,"-nA. ghA.] (lA. devI upara javanA AkAranAM jaDavAmAM AvatAM lokhaMDa ke pittaLanAM vagerenAM navagha karavAM. javAravuM karmaNi, kri. javArAvavuM phadaDAM pre, sa. kri. javalI strI, jie javalo' + gu. "I" pratyaya.] javanA javAravuM* sa. kri. (khaTAza nAkhI dahIM banAvavA kaMdha) AkAranI nAnI nAnI zaMkhalI. (2) javanA AkAranuM meLavavuM, AkharavuM. javArAvuM karmaNi, phi. javArAvavuM strIonuM eka ghareNuM pre., e. ke. javaluM na. jio "javara' + gu. "huM' ta. pra.] javanuM pANI javArA puM, ba. va. [saM. thava dvArA prA. navavArasa-]: javanA javale pR. jio javaluM.'] javanA AkAranI jarA maTI aMkura. (2) (lA.) ghauM vagerenAM bicAnA aMkura. [vAvavA zaMkhalI. (2) javanA AkArane senA vagerene maNake, (rU. pra.) keI paNa mAMgalika prasaMge nAnAM kaMDAMmAM ghauM nAne poTaliyo vagerenAM biyAM cepavAM. javaluM vi. virala (vaparAzamAM nathI.) javArAvavuM, javArAvuMjuo "javAravuM 11 mAM. javale, tuja kri. vi. [+ gu. e sA. vi., pra. + e javArI strI. jio "javAro' + gu. 'I' strI pratyaya.] ja.]vacit, bhAgyeja, kadAca, kadIka tAravALAM vAjitremAM vajane tAra. (2) taMtuvAdyomAM javavuM a. kri. saM yu joDAvuM dvArA] (kula nIce) phaLanuM tAronI nIce rAkhavAmAM AvatI lAkaDAnI ThesI ke TukaDI besavuM, phaLa jAmanuM, (2) (lA.) (phaLamAM jIvAta paDavI javAnuM ja "jAvuM mAM. javAzIra chuM. [phA. jAzI2] e nAmane eka choDa. (2) javAsI strI, javAse . [8. ghavAsana-> prA. vAtama e ke enA jevA choDamAMthI nIkaLato dhUpane lAyaka gaMdara chuM. "I' strI pratyaya] khetaro vageremAM unALAmAM thatI eka (yahUdIo Ane dharmakAryomAM upayoga kare che.) kAMTAvALI vanaspati (je varasAda paDatAM sukAI jAya che.) javaLa (-N) strI. meja, veLa, taraMga javAhahira na. [ara. jahara ] hIrA metI vagere kiMmatI javAI ja javaI.' [DAnI eka jAta, jabAda cIja - te te naMga, jhaverAta [sthAna javAda-di kuM. [+ gu. "iyuM' svArthe ta. pra.) e nAmanI javAha-hira-khAnuM na. [ + juo "khAnuM.'] jhaverAta rAkhavAnuM ja(ja)vAna vi. [phA. javAnuM, saM yuvana > 5. vi. yuvA javALI strI, jio "java' + gu. "AchuM ta. pra. + sAthe saMbaMdha] taruNa avasthAmAM AveluM. (2) . javAna "I' strI pratyaya.] (lA) aMgUThA uparanI javanA AkAranI sipAI ke sainika nizAnI ke --57 2010_04 10
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ javA 12 898 jahAMgIrI javALI strI. [saM. vAvarilA> prA. navAmi (lA.) jasatA puM, ba. 1. DAghA senAnA javanA AkAranA maNakAonI kaMThamAM paheravAnI jasana ja "jazana.' eka jAtanI mALA jasa(-)-nAmI vi. + e "nAmI." kIrti meLavavAnuM javAMmarda . phi.] javAna bahAdura mANasa, vIra javAna. bhAgya dharAvanAruM, jasa-rekhAvALuM (2) (lA.) udAra dilavALo mANasa jasa(-2)-bhAgI vi. [+saM., pR.] yazabhAgI, bhAgyazALI javAMmada sI. phi.] bahAdurI. (2) (lA.) udAratA jasa(-za) rekhA strI. [+ saM.] hatheLImAM yazane nirdeza karatI javiyuM na. jio 'java' + gu, iyuM" ta. pra.] javane bharaDI rekhA. [0 hovI (rU. pra.) jasanAmI thavuM]. banAvavAmAM AvatI lApasI, javanI lApasI jasa(-za)-vaMta (vakta) li. [ + saM. "vava>prA. "vaMta; prA. javiSTa vi. [saM.] vegIluM navaMta paNa] yazavALa, kIrtivALuM ['jasa-bhAgI." javuM a. kiM. [sa. nA > ; gu. "jA' aMga sI.mAM maryAdita jasi(-zi)yuM vi. [jao "jasa'+ gu. "yuM' ta. pra.] jue gati karavI, pagathI khasatA cAlavuM. (2) pasAra thavuM, vItavuM. jase (-)dA strI. [se. thoDhA, arvA. tabhava; , nA (3) ochuM thavuM, ghaTavuM. (4) (lA.) marI javuM. (5) cakkasAI sApe tAlavya "za" paNa), jasematI strI, [saM. zomatI ke cAlu thavAnA bhAvanuM sahAyakArI. jauM (-) -jAuM, arvA, tadabhava] zrIkRSNa vAsudevanI pAlaka mAtA, yazodA, jaiye- jaI e (je), jo-jAya, jAo (Ava); jAya, jA, yazomatI. (saM.jJA.) - [(5ghamAM.) jAo (bhAva); jaje, jajo; jaIza (jeza), jaI(-IzuM jamuM-zuM) vi. [saM. thorIyama > apa. 3] jevuM. (jezuMjazuM, jaze, jaze; jAta; jaI (je), jatuM, janAra, -- jaTisa yuM. [aM.] nyAyAdhikArI, nyAyama nyAyAdhIza, bha, kAmAM rUpa nathI, ene badale saM. nata dvArA "gayuM' "jaja." (2) puM. [.] nyAyanI adAlatano pheMsale, nyAya gayela,-luM' bhU. ka. tarIke ane kALanAM rUpa tarIke). jasTisa epha dha pIsa vi., muM. [.] aMgreja rAjaya [jaI caDha(8)vuM (-) (rU. pra.) ociMtuM javuM. (2) bhATe vakhatano mAnAI nyAyAdhIzano hodo, 'je. pI. * bharAI javuM. jaI maLavuM (je-) (rU. pra.) sAmAnA pakSamAM jamAina na. [4] jAI camelI magaro vagere prakAranI bhaLavuM. jatuM AvatuM thavuM (rU. pra.) paricayamAM AvyA karavuM. kula-jAti [karanArI lakSaNAvRtti. (kAvya) jatuM karavuM (rU. pra.) darakAra na karavI, upekSA karavI. jatuM jahatI, jahasvArthI vi, strI. (saM.] vAcyArthIne tyAga rahevuM (-2vuM) (rU. pra.) tyAga karI javuM. jate dahADe (-dA De) jahadajaha-svArtho vi, sI. [saM], jahadajahalakSaNA sI. (2. pra.) bhaviSyamAM. -vA besavuM (besavuM) (rU. pra.) gumAvatA [saM. gaDhanahatuM + sUkSaIT, saMdhithI] vAsvArthane aMza rahevA thavuM. (2) maraNa najIka pahoMcavuM. -vAnuM (rU. pra.) nukasAna pAmyuM hoya tevI lakSaNAvRtti. (kAvya) thavA pAtra]. jahannama na. phi.] naraka, dejakha. [mAM javuM (rU. pra.) javerA puM, ba. 1 [sa, parve dvArA prA. virama-] juo (gALa tarIke upekSA karavI) javArA." jahannamI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] narakanuM adhikArI ja chuM. saM. - > prA. navaima-] (lA.) be vagADavAnuM jahalakSaNa strI. [saM. nahiMtANI, saMdhithI] ja e "jaha javanI AkRtinuM hADakA ke evA kaI padArthanuM sAdhana svArtha' - 'hatI.' (kAya.) jaza jue "jasa.' jahAja na. [ara. jahAjha] vahANa jaza(-sana chuM. [pha. ja; pArasI. sa yazanuM IrAnI uracAraNa] jahAja-vADe . [ + juo "vADe.'] vahANo sTImaro (pArasIomAMnA pratyeka) utsava vagerene UbhA rahevA bAMdhelo jala-bhAga, "zipayArDa ja-nAmI e "jasa-nAmI." jahAjI vi [+ gu. "I' ta. pra.] jahAja calAvanAra, jaza-bhAgI jAo "jasa-bhAgI." vahANavaTI, nAkhude. (2) vahANane lagatuM, "kAge' jaza-rekhA ja 'jasa-rekhA.' jahAna strI. [.] juo "jahAM.' jazavaMta (vakta) ja jasavaMta." jahAnama ja "jahannama." jaziyuM ja "jasiyuM.' jahAla vi. [ara. "jAhi'nuM ba. va. "jahAla"] lAMbe jazuM e "jasuM.' vicAra na karanAruM, utAvaLe nirNaya lenAruM. (2) (lA.) jazuM kri. [ja javu juo 'jamAM jaIzuM." ajJAnI. [ pakSa (3. pra.) uddAmavAdI pakSa, DAberI pakSa]. jazedA ja "jadA. jahAM kri. vi. [saM. smArTa apa. nahAM pAM, vi. mAMthI jasa(-) . [saM ArA >prA. nara na.prA. tasama; pachI saM.nA sA. vi. ne artha] jyAM. (paghamAM.) sAra tAlavya paNa] yaza, kIrti, AbarU. [0ne badale jahAM strI . jahA ] duniyA, vizva, jagata, Alama jatiyAM (rU. pra.) kadarane badale tiraskAra.0 gAvA (rU. pra.) jahAMgIra vi. [pha.] duniyA upara vijaya meLavanAra, cakraguNanAM vakhANa karavAM. 0nA thavA (rU. pra.) kIrti maLe tevo vatIM. (2) mughala zahenazAha akabarano putra salIma (zahenapega thavo. (2) phateha maLavI. 0 maLa (rU. pra.) vijaya zAha thatAM "jahAMgIra"). (saMjJA.). maLaze. (2) saphaLatA maLavI]. [nathI lAgato). jahAMgIrI strI. [pha.] jahAMgIranuM sthAna, cakravartIpaNuM. (2) jasata na. [de. prA. nasa) e nAmanI eka dhAtu (jene kATa (lA.) amIrI. [ calAvavI (2. pra.) ApakhudI calAvavI] 2010_04
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ jahAMgIrI 899 jaLa-baMdha ADa ane sane 22 jaLa-devatA jahAMgIrI vi. [pha.] jahAMgIrane lagatuM, jahAMgIranuM. (2) jaLa-jAvA juo "jala-jAtrA." (lA.) Apakhuda jaLa-jAMbave-LA, jaLabaMbu chuM.jio "jaLa" +aMba, jahAMgIrI-phakIrI strI. [.] kaIka vAra cakravartApaNuM ane ," "jAMbu.'] pANIne Are pANImAM thatI eka kaI vAra phakIranA jevI nikiMcanatA vanaspati, jala-jaba jahAMpanA, vaha . phi.] duniyAne AzrayarUpa (A "zahena- jI-jIvI juo "jala-javI." zAha'ne mATe eka khitAba hato, "go-brAhamaNa-pratipALa' jaLa-jhilaNiyAM na., ba. va. [o "jaLajhIlaNI" + gu. jevA) hiM] jayAM "yuM' ta. pra.] (lA.) jaLa-jhIlIne divase gAvAnAM gIta jahI (jaM) kri. vi. [sa, variMmana> prA. ji, nahi>. jaLajhIlaNI ja "jala-jhIlaNI." jaheja (je ja) . [ara. jihejha] lagna vakhate kanyAne jaLa-jhele pR. jio "jaLa + "jhalo.'] pANInI kAvaDa pIyaramAMthI apAta dAya, daheja jaLa-DoDI strI. [juo "jaLa' + DeDI.] (lA.] mAchalI jahemata (je mata) strI. [ara. *jhakyata] Ama, mahenata, prayatna jaLaNa na. [sa, kavara> prA. chaLa] javalana, baLatarA jaLa juo "jala.' [0 jAravuM (rU. pra.) pahelI suvAvaDe jaLa-taraMga (-tara9) jue "jala-taraMga." mAtAnuM nadIe jaLa mATe javuM] jaLa-tulA ja e "jala-tulA.' [jamIna jaLa-Agiye ja jala-Agiyo.' jaLa-thaLa na. [saM. 18-ra4> prA. vRnTa-] pANI ane jaLa-AmaLuM, jaLa-AMbaLuM na. jio "jaLa' + "AmaLuM'- jaLa-dAga 5. [saM. nAgha, arvA, tadabhava] juo "jala-dAha." AMbaLuM'] eka jAtanuM phaLa, pANI-AMbaLuM jaLa-dabANa juo "jala-dabANa." jaLa-kapAsa ja e "jala-kapAsa.' jaLa-dAna juo "jala-dAna.' jaLakamaLa juo "jala-kamala" jaLa-dAru na. si. jhA] e nAmanuM eka vRkSa jaLakiyuM na. nAnAM baccAMne bIkanI ke anya jhapaTa lAgI jaLa-dAha jue "jala-dAha." heya te kADhavAnI kriyA jaLa-dIkSA juo 'jala-dIkSA,' 'baeNTijhama' (na la) jaLakUkaDI strI. [ja e jaLa' + "kUkaDI.'] pANImAM DubakI jaLa-durga ja 'jala-durga.' vanaspati mArI mAchalAM pakaDanAruM eka pakSI jaLa-dUdhI strI, jio 'jaLa' + "dUdhI."] e nAmanI eka jaLa-kuMDuM na. jio "jaLa + DuM.'] caMdra ane sUryane pharatuM jaLa-deva juo "jala-deva.' AchAM vAdaLAMnuM thatuM kuMDALuM jaLa-devatA ja e "jala-devatA." jaLa-keli,lI ja e "jala-keli.' jaLa-devI jao "jala-devI." jaLake strI. e nAmanI eka mAchalInI jAta jaLa-dhamaNa (-zya) strI. [ja "jaLa + dhamaNa ] pArthInA jaLa-kIyA e "jala-koDa." dabANathI cAlatI dhamaNa jaLa-ghaDI ja "jala-ghaDI." jaLa-dhara jAo "jala-dhara.' jaLa-ghoDe ja "jalaDe." jaLa-dhArA jao "jala-dhAra." jaLa-cakI strI. jio "jaLa' + 'cakkI.] pANInA dhakkAthI jaLa-dhodha juo "jala-dhadha. cAlatAM cakrovALuM yaMtra, jala-yaMtra jaLa-nidhi e "jalanidhi." jaLa-cara jae 'jala-cara." jaLa-nIli, kA, 1lI o "jala-nIli, kA.' jaLacara-gRha jue "jalacara-gRha,' 'ekaveriyama' jaLa-nevarI zrI. jio "jaLa' + "varI.'] e nAmanI jaLacarI sI. [+]. "I' svArthe ta. pra.] jAo "jaLacara.' nevarI-eka iMlalanA prakAra jaLa-jaLabaMbAkAra (-ambAkAra) jeo "jalajala-baMbAkAra.' jaLapaduM na. jaLasa, maLamAM paDatA sapheda cIkaNe pArtha, Ama jaLa jaLavuM a, [jae "jaLavuM,"-dvibhava.] bhaDake baLavuM. jaLa-pati juo "jala-pati." jIjaLAvavuM ., sa. ki. jaLa-5tha juo "jala-patha." jaLajaLiyuM na, ya na ba. va. [jao jaLa dvirbhAva + 1. jaLa-pAtra juo "jala-pAtra." u+ "iyuM' ta, pra] AMkhamAM AchAM pANI dekhAvAnI kriyA jaLa-pAna e "jala-pAna." jaLajazuM vi. [juo jaLajaLiyuM."] AMsubharyuM jaLa-pIpI juo "jala-pIpaLI." jaLa-jaMtu (-janta) e "jala-jaMtu." jaLasa vi. [jao "jaLa' dvAra.] pANI jevuM pAtaLuM jaLa-jaMtra (-2) jue "jala-jaMtra.' jaLa-pradeza juo "jala-pradeza." jaLa-jaMpavuM (janmavuM) a.ji. [ja jaMpavuM," "jaLane jaLaprapAta e "jala-pAta. nirarthaka Agama.] kAmakAja karI paravArI besavuM. (2) zAMta jaLapralaya juo 'jala-pralaya." rahevuM. jaLa-jaMpAvuM (-jampAvuM) bhAve., . jaLa-jaMpAvavuM jaLa-pravAsa juo 'jala-pravAsa." (-jampAvavuM) ., sa. ji. jaLa-pravAha juo "jala-pravAha." jaLa-jaMpAvavuM, jaLa-jaMpavuM (jampA-) juo "jaLa-jaMparvamAM. jaLa-praveza e "jala-praveza." jaLa-jAta juo 'jala-jAta." jaLa-baMdha (bandha) jue "jalabaMdha.' laDhavI. dhamaNa.'T " 2010_04
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaLa-praveza jaLabaMbAkAra (-bakhAkAra) jAo "jala-baMbAkAra." jevo paDato sapheda cIkaNe padArtha, Ama, jaLapaTuM jaLabiMdu (-bindu) jAo "jalabiMdu." jaLa-samAdhi ja "jala-samAdhei.' jaLabaMbeLa (-boLa) vi. jio "jaLa' + baMboLa'.] jaLa-sarSa ja jala-sape." e "jala-baMbAkAra." jaLa-saMkaTa (-sa Ta) e "jala-saMkaTa.' jaLa-brAhmI e "jala-brAhmI." jaLa-saMgraha (-sagraha) ja e "jala-saMgraha." jaLa-bhaMDAra (bhaDDAra) jAo "jala-bhaMDAra." jaLa-saMcaya (-sara-caya) juo "jala-saMcaya." jaLa-bhAMgaro yuM. [ja "jaLa' + 'bhAMgare.'] bhAMgarAnI jaLa-saMpatti jue "jala-saMpatti,' 'paeNTara-risesisa." pANImAM thatI eka jAta jaLa-saMskAra (saMskAra) 5. [saM] jeo "jala-dIkSA, jaLamaya e "jala-maya.' 'beTijhama' (na. lA.) jaLa-maMdira (-madira) juo "jala-maMdira." jaLa-sicana (-si cana) juo jalasiMcana." jaLa-mArga jue "jala-mArga,' "voTara-ve.' jaLa-secana jue "jala-secana." jaLa-yaMtra (yanTa) jeo 'jala-yaMtra.' jaLa-senA e "jala-senA.' jaLayAtrA e "jalayAtrA." jaLa-saMya ja "jalasa-." jaLa-yAna jue "jala-yAna." jaLa-seI strI..jao "jaLa" + saM, zAne vikAsa.] jaLajaLa-yuddha e "jala-yuddha." samAdhi levaDAvavAnI kriyA jaLa-jana sI. [saM.] pANIno saMgraha karI sIMcAI vagere jI-staMbha (stambha) jAo "jala-staMbha." mATenI vyavasthA, "voTara-skIma" jaLa-sthAna e "jala-sthAna." jaLa-rAzi ja "jala-rAzi." jaLa-snAna e "jala-snAna.' jaLa-rU5 jue "jala-rUpa." jaLahaluM na. bahu varasAdane kAraNe thayeluM TADheDuM jaLa-laharI o "jala-laharI." jaLa-hastI jue "jala-hastI.' jaLa-varSo jue "jala-varSA.' jaLa-hAthI puM. [ja "jaLa'+"hAthI.'] juo "jala-hastI." jaLa-vAdya juo "jala-vAva.' jabaMda(-dhIra (jaLada(-dhIra ja jalodara." jaLa-vAyu juo "jalavAyu. jaLau juo "jalAu." jaLavAvavuM, jaLavAvuM "jALavavuM'mAM. jaLakhu ja "jalAkhu." jaLa-vAsa juo "jala-vAsa." jaLAgAra ja "jalAgAra." jaLa-vAsaNa na. uttara gujarAtamAM chokarAonA bALa-mevALA jaLAdhArI o "jalAdhArI." utAravAne prasaMga jaLApe puM. [o "jaLavuM" + gu. "Api . pra.] manamAM jaLavAhana-vyavahAra kuM. [saM] (nadI khADI samudra vagerenA) thatI baLatarA pANImAMnAM vAhano dvArA cAlatA vahevAra, "Tara-TrAnsaperTa' jaLAbhAsa juo 'jalAbhAsa." jaLavaLiyuM na. ['jue "jala' + gu. 'vALuM' + "JyuM" ta. pra.] jaLAvaraNa juo 'jalAvaraNa." (lA.) jemAMthI aMga dekhAya tevuM AchuM (kapaDuM) jaLAvavuM jao jalavuM'mAM, jaLa-vighata e "jalavidyuta." jaLAzaya jao "jalAya.' jaLa-vihAra ja "jala-vihAra." jaLAMjaLi (jaLA-ja Li) jue "jalAMjali.' jaLa-vistAra chuM. [saM] pANIne prasAravALo vibhAga, 'veTara jagata vi. siM. vari, arvA. tada bhava] saLagI gayeluM. jaLa-vIjaLI o "jala-vIjaLI.' (2) (lA) vasUla na thaI zake tevuM (leNuM) jaLavuM jue 'jalavuM.' jaLita-bAkI vi. [+juo "bAkI."] mAMDI vALavA pAtra leNuM) jaLa-vRddhi juo "jala-vRddhi.' jaLane . kele, keDala jaLa-vaidyaka ja "jala-vaghaka." jaLa strI. [saM. jo > prA. gharamAM] pANI ane kAdavamAM jaLa-zakti strI. [saM] pANImAMthI maLatI zakti (vidyuta thate kALo pAtaLo capaTo lAMbo kRtrinA AkArano jIva mATenI), "hAIDro,' 'veTara pAvara' (kharAba lehI cUsI levAno enAmAM guNa che.) [0 vaLagavI jaLa-zamyA juo "jala-zavyA.' (rU. pra.) ladhiyuM mANasa lAgu.paDavuM) jaLa-zAthI e "jala zAyI." jaLAiyuM ne. e "ja loyuM.' jaLa-siM(-, -zi, zI)gI strI. [juo "jaLa + "siM(-sI, jaLajathA strI. vivikhera karI nAkhavuM e. (2) (lA) ziM, ga' + gu. 'I ' strI pratyaya] e nAmanuM pANInuM eka kaTuMbajIvananI upAdhi, jaMjALA prANI jaLadara jue "ja ledAra.' jaLa-zeSaka juo 'jala-zeSika.' jopacAra juo "ja lopacAra.' jaLa-zeSaNa juo 'jala-zeSaNa.' jaLAyuM-2-3 jue "joyuM.1-2-3, jaLasa na. maLa sAthe maraDAmAM ke sAdA jhADAmAM pAtaLI paNa jaMI () puM. pisA nA calaNano sikko gaNiI 2010_04
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaMkazana jaMkazana (hekzana) na. [aM.] maLavAnuM sthAna, saMgamasthAna (2) be ke bethI vadhu judA mArge phaMTAya tevuM relagADIone maLavAnuM sTezana jakha-jALa (ja) jue 'jhaMkha-jALa.' jaMga (ja7) puM. [.] saMgrAma, yuddha, laDAI. [. jAmave (rU. pra.) beAlAcAlI thavI. jItavA (rU.pra.) kAI paNa kAryamAM sArI saphaLatA meLavavI. 0 macA (rU. pra.) prasaMganI sArI jamAvaTa thavI, (2) kheAlAcAlI thavI, * macAve (rU. pra.) dhAMdhala karavI, jhaghaDe, karave] [lAgatA kATa jaMga (ja) puM. sarakhAve| kA. 'raMgAr'] lAkhaMDane jaMga (ja ) puM. ahalekiyA khAvA gaLAmAM khAMdhe che te gharavALuM doraDuM. (2) ratha eka vageremAM laTakAvavAmAM Avato pittaLanI ghadharI jaMga-khera (ja-) vi. [phA.] laDavADiyuM, jhaghaDAkhera, laDakaNa jaMgakhArI (jaGga-) strI, [kA.] laDAcaka valaNa, jhaghaDAkherI, laDakaNA-veDA [vyavasthA jaMga-joDha (-Daya) strI. [jue 'jaMgaOM' + 'joDavuM.'] yuddhanI jaMgaDhiyA puM. sarakArI nANAMnI thatI heraphera vakhate rakSaka tarIke jatA sipAI 201 jaMga-parasta (ja-) vi. [phA.] yuddha-parAyaNa, yuddha-priya jaMga-bahAdu2 (ja-khAHdura) puM. [kA.] prabaLa caDho. (2) e prakAranA eka ilakAba, (3) gurakhAomAM puruSanuM paDatuM eka nAma. (saMjJA.) aMdhA jaMgala-khAtuM (jala-) na. [ +e 'khAtuM,'] jaMgaleAnI dekharekha rAkhanAruM sarakArI taMtra, keresTa DipArTamenTa' jaMgala-pAla(-La) (la-) puM. [saM.] jaMgalanuM rakSaNa karanAra sarakArI adhikArI, keresTa suparinTenDanTa' jaMgala-zAhI(ja la-)zrI.[+jue 'zAha'+gu. 'I ' srIpratyaya. (lA.) vagaDAnAM prANIone pIDA ApI karavAmAM AvatA adhikAranA jevA jaMgalI adhikAra ke sattA, bArberijhama' jaMgalAtI vi. [phA. 'jaMgala' dvArA] jaMgalane lagatuM, jaMgala saMbaMdhI jaMgaliyata (liyata) strI. [jue qA. 'jaMgala' + ara. 'iyaMt' pra.] (lA.) jaMgalIveDA, jaMgalI vartana, jaMgAliyata jaMgalI (jalI) vi. [aa.] jaMgalamAM rahenAruM, rAnI. (ra) jaMgalane lagatuM. (3) kheDayA vinA UgI AvatuM. (4) (lA.) vinaya-viveka vinAnuM, bethaDa jaMgamA (jaSme) puM. lAThInI eka jAtanI kasarata jaMgara (ja phaeNra) na. dharmAdA ApavAmAM AvatuM annadAna, [khAkharA (palAza) sadAvrata jaMga-dha,-thAriyA (ja ( *riyA) puM. dheLAM phUlavA jaMgala (jala) na. [saM. ane phA.] vana, araNya, rAna. (2) (lA.) vasavATa vinAnI ujjaDa jamIna. [javuM (rU. pra.) maLa tyAga karavA javuM. thaI javuM (thaeN) (. pra.) jajaDa thaI javuM. vasAvavuM, deg sevavuM (rU. pra.) vanavAsa karavA] _2010_04 jaMgabArI vi. ['jhAMjhIbAra' (pUrva AphrikAnuM eka aMdara)> 'jaMgamAra' + gu. 'I' ta. pra.] jaMgabArane lagatuM, jaMgakhAranuM jaMgama (jaGa ma) vi. [saM.] eka ThekANethI bIje khaseDI zakAya tevuM, cala, 'muvebala'. (ra) gatizIla (sarva prANI-samudAya). (3) eka sthAne sthira na rahetAM pharatI karanArI prajA, geApati), 'ne meDika' (geA. mA.). [. vidyAlaya (rU.pra.) keLavaNInA kSetre ucca siddhi pAmelI vyakti. viSa (rU. pra.) sarpa vIMchI vagerenuM zarIramAM pharI vaLatuM jhera] jaMgama hima-kSetra (jama) na. [saM.] baraphavALA pahADomAM pANImAM khasatA rahetA namelA baraphanA vistAra, 'gresiyara'jaMgeru (ke. ha.) yuddhanI zarUAta jaMga-maMDhANu ja -maNDANa) na. [jue 'jaMgaN' + 'maMDANa.'] jaMgamAtmaka (jamA-) vi. [saM. naMgama + Aman-h] hAle cAle tevuM, jaMgama [(saMjJA.) jaMgamI (jamI) puM. [saM.] e nAmanA eka zaiva saMpradAya. jaMgametara (jahu me) vi. [saM. naMgama + sara] jaMgama sivAyanuM, sthAvara jaMgalA (jale) puM. eka rAga. (saMgIta.) jaMgAra (jaSAra) puM. [phA.] tAMbAne lAgatA kATa, jaMgAla jaMgarI (ja phrI) vi. [phA.] jene kATa lAgyA che tevuM (tAMbAnuM vAsaNa vagere), jaMgAlI. (ra) (lA.) rAtA raMganuM jaMgAla. (jAla) jue 'jaMgAra.' jaMga(-ge)la (jA(-phaMge)ya) strI. bhamara-kaDI jaMgaliyata (jAliyata) juA zuddha 'jaMgaliyata.' jaMgalI (ja kAlI) jue 'jaMgArI.'. (2) (lA.) na. camakIlA raMganuM eka rezamI kApaDa jaMgiyAM (jagiyAM) na., kha. va. [jue 'jaMgI' + gu. '"yuM' svArthe ta. pra.] jue 'jaMgI(3).' mAkAM jaMgI (jaDuMgI) vi. [aa.] yuddhane lagatuM, (2) (lA.) bhAre mADhuM. (3) strI, killAnI dIvAlamAMnAMbaMdUka pheADavA mATenI [adAlata, 'kerTa mArziyala' jaMgI adAlata (jakgI-) strI. [ + 4e 'adAlata.'] lazkarI jaMgI-bhaMgI (jaGagI-bhI) vi. [jue 'jaMgI'+'bhAMga'dvArA.] (lA.) laDAI khera ane vyasanI, badakela, durAcaraNI jaMgUla (jagula) vi. jhera, viSa (jagaeNru) zrI. e nAmanI mAchalInI eka meATI jAta jaMgela (gela) jue jaMgAla re' jaMgo-jadala (jagA-jadaya) zrI jio 'raMga' dvArA.] (lA.) takarAra, jhaghaDo jaMgeTa (japhaMgATA) puM. khAkhI khAvA pahere che tevI laMgATI (2) >= AvA AkAranI tapasI bAvA rAkhe che te gheADI jaM(-ji)goDI (ja(-> igaeNDI) strI. [jue 'hearts(ji) gADuM' + gu, I 'zrIpratyaya.] nAnA jiMgADA, itaraDI, ItaDI, (2) (lA.) bALakanI iMdrI jaM(ja)geDuM (ja(ji> gaeNDuM) na., "DaoN chuM. gAya bheMsa kUtarAM vagerene lAgatA eka goLAkAra vaDe, gige Do vagADanArAM mANasa jaMghaDhiyAM (jaDiyAM) na., a. va. [ravA.] Dhola vagere vAdyo [kAMTAvALuM eka bIjuM jhADa (ghA)ciA ((*)riyA) jaA 'jaMgariyA.'. (2) jaMghA (jaGgA) sI. srI. [saM.] jAMgha, sAthaLa, (ra) dIvAlanA rakSaNa mATe esaNIne aDIne karelI DhALAvavALI caNatara,
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaMghAbala(-La) 902 jaDe-)-jhavaNa kIjha' (ma. kAM.) [zakti (2) (lA.) najarabaMdhI, jadu jaMghA-bala(La) (ja bala.-La) na. [saM.)(lA.) nAsI chUTavAnI aMtaravuM (janataravuM) sa. kri. [ja jaMtara,'-nA. dhA.] tAvIja jaMghAriyA (ja phariya) jAo "jaMgariyo-jaMghariye." mAdaLiyAM vagerene jAduI asara ApavI. jaMtarAvuM (jantarAvuM) jaMghAviSayaka (ja) vi. [saM.) jAMghane lagatuM, sAthaLa saMbaMdhI karmaNi, kri. jaMtarAvavuM (jatarAvavuM) che.. sa. kri. jaMghA-zala(La) (ja-na. [saMsAthaLamAM anubhavAtuM duHkha jaMtarAvavuM, jaMtarAvuM (janta-) e "jantaravuM'mAM. aMdhA-sAraNa (ja sAraya) strI. si. + juo sAraNa.] aMtarI strI. jio 'jaMtara'+gu. "I' vArthe ta. pra.] jAMghane lagato eka vyAdhi tAvIja, mAdaLiyuM. (2) sAMkaLiyuM, anukramaNikA. (3) jaMghA-thAna (ja) na. [4] sAthaLane bhAga keSTaka, kaTho. (4) paMcAMga, TIpaNuM, (ja) jaMghA sthAnIya (ja ) vi. siM] sAthaLanI jagyAne lagatuM jaMtarI* vi., pR. [jao "jaMtara'+gu. "I" ta...] taMtuvAgha jaMghAsthi (ja ) na. [saM. na + sthi] sAthaLanuM hADakuM, vagADanAra mANasa. (2) (lA.) jAdugara jAMdhane thApa jaMtu (janta) . na. [se, muM.] janma lenAra jIva mAtra, jaMghA-pheTa ( $-) puM, -na na. siM.) (kustI vakhate) prANI. (2) jIvaDuM, jIvAta (bArIkamAM bArIka jIvAta paNa sAthaLa upara lagAvavAmAM AvatA thapATA [aMdara raheluM jaMtu-dana (jatu-) vi. [sa.] jaMtu mAranAruM (auSadha), jaMtujaMghAMtarIya (japhaghAntarIya) vi. siM. nA + antarI] jAMghanI nAzaka, "bekaTerisiDala' (da. kA.), enTisepTika' (i. kA), jaMjarI (jajarI) strI. beThA ghATane ghAtune hukko "InsekaTisAijha,' 'ja misiDala" jaMjAla(-) (ja...jAla,-La), -lI strI. lAMbI nALavALI jaMtu-janya (janta-) vi. siM.jIvAtane laI utpanna thAya nAnI tapa ke baMdUka tevuM, cepI, "Inphalekaziyasa' (da. kA. zA.) jaMjALa (jALa) sI. jio jALa, Adi atine jaMtunAzaka (janta) vi. [saM] ja e "jatu-M.' vi .] (lA.) upAdhimaya lapharAM, kuTuMba-kabIlAnI upAdhi- jaMtumukta (jatu-) vi. [sa.) jemAMthI jIvAto nAza pAmI kAraka jamAvaTa. [0mAM paTavuM (rU pra.) sAMsArika upAdhimAM gaI che tevuM, "sTerilAIjhUDa' phasAvuM. 0 vaheravI (- ravI) (rU. pra.) sAMsArika upAdhi jaMtu-2sI (Du) strI. [ + ja e "rasI.'] jaMtuo dvArA hAthe karI upADavI] utpanna karI pilI soyathI pesADavAmAM AvatI pasanI jaMjALA (jALI) vi. [+ gu. "I' ta. pra.] jaMjALavALuM. banAvaTa, "vekasIna' (da. kA. zA.) [0 thavuM (rU. pra.) gharasaMsAra mAMDavo] jaMturahita (janta) vi. saM. jemAM koI paNa prakAranI jaMjIra (jajI2) strI. phi.] sAMkaLa, beDI. (2) ghaDiyALanI jIvAta nathI tevuM ( [mata-siddhAMta kamAna. (3) (lA.) baMdhana jaMtu-vAda (janta-) 5. [saM] jIvAtathI roga thAya che e jaMjIra-geLA (jajIra-) 5. [+juo "goLo."] eka jaMtuvAdI (jItu) vi. [, .] jaMtuvAdamAM mAnanAruM prakArane tepamAMthI chUTato goLo (dariyAI yuddhamAM vahANanA jaMtu-vijJAna (janta-) na., jaMtu-vidhA (janta-strI. [saM] saDha vagere teDavA vaparAto hato) jaMtu vize vicAra karanAruM zAstra, baeNkTIriyoleja' (paga) jorI (janerI) zrI. [+ . "I' vArthe ta. pra.] sonerI jaMtu-vinAzaka (janta-) vi. [saM.] ja 'jaMtu-.' darI. (2) topa rAkhavAnuM bAkoruM ke bArI jaMtuzAstra (janu) na. siM] o "jaMtu-vijJAna.' jaMjIro ( jIro) pR. [ + gu. o'ta. pra.] methI sAMkaLa. jaMtuzAstrI (janta) . [saM.] jaMtu zAstrano vidvAna, "beTI (2) (lA.) hanumAnane sAdhavAno maMtra. (3) pagADI, jaMburo rilejisTa' jaMjIre (ja-jI) 5. [ara. jara] pANI varace beTa jaMtu-zuddha (ja tu) vi. [saM] jemAM jaMtu nathI rahyAM tenuM, upara bAMdhele killo jaMtu-mukta, sTarilAIjhaDa [tevI jIvAte jaMjera (jajera) na. tophAna, dhAMdhala jaMtuSTi (janta-) strI. [sa.] bArIka ke jarA meTI dekhAya jaMDI (jaDI) strI, eka jAtanI ghoLI zeraDI jaMtra ( 2) puM. [saM. putra na., arvA, tadabhava] e aMta (jata) puM, na. [sa. 17] jao "jaMtu." jaMtara." (2) hikamata, kaLa, "Tekanika." (3) chAyA-yaMtra. jaMtara (jantara) . [saM. vRtra na, a. tadabhava] kAgaLa (4) eka jAtanuM taMtuvAdya, jaMtaraDe vagere upara ALakhelI tAMtrika AkRti. (2) evI AkRti- jaMtra-madhyAhana (janna-) 5. [ + saM.] (lA.) kharekharA dhIkatA vALe kAgaLa ke pataruM vagere. (3) (lA.) jAdu bapora, kharA bapora jaMtara (jantaraDuM) . [+ gu. "DuM svArthe ta. pra.) senA jaMtrI (janca) strI. jio "jaMtra + gu. "I' savArthe tamaJ rUpAnA tAra kheMcavAnuM sAdhana, ja taraDe. (2) eka prakAranuM ja 'jaMtarI, "reDI rekanara" [ja jaMtarI. dezI taMtuvAgha, ja taraDe. (3) phaNanI dorI jaMtrI (jansI) vi. jio "jaMtra' + gu. "I' ta. pra] jaMtara (jantaraDe) muM jio 'jaMtaraDuM] jAo "jaMtaraDuM(1) jaMda (ja) pR. phi. jidaha], 0jhala puM. [+jIe (2).(3) paththaranA ghA mAravAnuM gophaNa jevuM eka sAdhana "jhulavuM' + gu. "aNu" pha. pra.] phAMkaDe ane chelabaTAu puruSa jaMtara-maMtara (jantara-mantara) puM, ba. va. jio "jaMtara' (bhavAInA vezamAM), -laNa +sa. manna, a. tadabhava] yaMtra ane maMtra baMnenA prayAga. (-)-jhUlaNa (jaDe, jhalaNa) jao 'jade." 2010_04
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ 903 jAgaraNiyuM jaMpa (45) muM. [ jaMpavuM.'] jaMpI rahevAnI sthiti, hitecchu nidrAne ArAma. (2) (lA.) zAMti, nirAMta. [ 1La jAIjhAhavuM vi. jio "jAI + "jhADavuM."](lA.) hiteccha, | (rU. pra.) dhAMdhala vinAnI zAMti thavo]. hiteSI, bhaluM icchanAra [nAta-bhAI' jaM5(jampa) che. [.] kudake, ThekaDe jAI-bhAI paM. jio jAI8 + "bhAI.'] jAta-bhAI, jaM5-vAre (jampa-) 5. jio saM5" + "vAra."] jaMpa jAuM (jaMuM-saMdhisvarAtmaka uccAraNa) ji. ['javuM'nuM varta. kA. vArA maLelA samaya (2) ja jaMpa(1)(2)." ane vidhyartha., pa.pu., e. 1.] gati karuM, jauM jaMpavuM (jampavuM) a. kri. nidrA AvI jAya e rIte ArAma jAo (jAva) kri. [javuM'nuM varta. kA, AjJA., vidhya, levo. (2) nirAMta rAkhavI. (3) maMgA besI rahevuM. jaMpAvuM bI, 5, ba. va. ane AjJA, trI. pubaMne vacana] gati karo (jampAvuM) bhAve, kri. jaMpAvavuM (jampAvavuM) pre., sa. kri jAka chuM. [sau.] baLane dhakako. (2) vajananuM dabANa. (3) jaMpaNa (jakhkhANa) na. pAlakhI (lA.) vyavahArane beje. (4) kharcane baje. (5) ghasAro jaMpAvavuM, jaMpAvuM (jampA) juo "jaMpavuM'mAM. jAkaTa vi. khaLabhaLI gayeluM, tadana januM thaI gayeluM jaMbu-bU), (jammu-bu)ka na. [saM., pR.] ziyALa, keluM jAka-jhI(-bhI,-sI)ka(-luM) vi. [o "jAkaDIno dvirbhAva.] jaMbu-bU)khaMDa (jammu-bu) khaNDa), jaMbu-bU)-5 (jakhu khakhaDI paDeluM, DhIluM thaI gayeluM. (2) nabaLA bAMdhAnuM --) paM. siM] paurANika mAnyatA pramANe meru parvatanI jAkaDI sI. juo "jAkaDo' + gu. "I' strI pratyaya.] gADAnI pharate AvelA pathvInA sAta bhU-bhAgomAM eka (jemAM AgalI beThaka pAchaLanI pATiyAnI ke doraDAMnI karelI ADaca. bharatakhaMDa samAI jAya che.) (saMjJA.) (2) khAtaraNI jaMbu-ba) dvIpIya (jammu-kabu-) vi. [] jaMbudvIpane lagatuM jAkaDe muM. meTI jokaDI jaMbu-bU)-phala(La) (jammu-,-bu) na. siM.] jaMbu, rAvaNAM, jAka-1)ba vi. [ara. 'thAku-mANasanuM nAma] (lA) ThagAruM, rAmaNAM luccuM. (2) duSTa, nIca. [ ne dhaMdhA (rU. pra.) dareka prakAranI jaMbusarI (jabusarI) vi. ['jaMbusara' vaDodarA jillAnuM eka aprAmANika rItabhAta, jAkubI] moTuM gAma + gu. "I' ta. pra.] jaMbusarane lagatuM jAkaLiye, jAkaLA chuM. kadI ke zAka karavAnuM mATInuM kAma, jaMbUka (jambuka) jue "jaMbuka.' pATa. (2) jeTalA relI rAkhavAnuM mATInuM vAsaNa jaMbU-khaMDha (ja-kha) jue "jiMbu-khaMDa." jAkAra, -ro . [ja "jA' + saM14-4-> prA. jAma-]. jaMbudvIpa (jambo ja 'jaMbudvIpa." cA jA" e bola (dhikAra ke tiraskArathI) jaMbU-bIpIya (ja) jue "jaMbudvIpIya.' jAkITa strI. [ aM. je ke ] bAMya vinAne kabaje, vAsaTa, jaMbU-phala(La) ( bu) e "jaMbu-phala." aMDI (bAMya vinAnI ane butAnavALA). jaMbara (jabara) na. [phA] madhamAkhI. (2) tIra. (3) khIlA jAkuba ja e jAkaba.' [jAbanA dhaMdhA kheMcavAnuM ojAra. (4) nAnI topa jAkUbI strI, jie "jAba' + gu. "I' ta. pra.] jAkabapaNuM, jaMbUra-cI (jambara-) . phi.] tapa keDanAra sainika, pacI jAkhI vi. keIthI chetarAya nahi tevuM. (2) kapaTI. (3) beDoLa jaMburi (jAra) pu. nAno chokaro jAga' pR. siM. thAna, arvA. tada bhava] yajJa. (2) (lA.) jaMbUrI (jAmbarI) zrI. e nAmanI kAMTAvALI eka vanaspati mAtA-devInuM ghaTasthApana vagere karI karavAmAM AvatuM anuSThAna. jaMbUrA (jabaro) pR. [phA. jaMburaha '] UMTa upara laI jaI [0 tevA, besADhavA (besADavA)(rU. pra.) rAMdalanuM anukAna zakAya tevI eka vAtanI tapa, jaMjIra karavuM. 0 mAMDavA (rU. pra.) mAtAnuM anuSThAna karavuM. 7 vAvavA jaMbe aMbe (jae e ke, pra. [sa. ca4- dvibhava, (rU.pra.) mAtAnA pUjana nimitte javArA karavA-ghauM java ma' . mAM nathI, paNa anya AkArAMta strI. nAmenA vagere kaMDAmAM bevAM] [karavAmAM AvatuM) sAdape] "jaya aMbe' e udagAra jAga . [ja "jAgavuM.'] jAgaraNa (divAsA vageremAM aMberI (jamberI) na. eka prakAranuM khaTa-mIThuM phaLa jAga (gya) strI, jeo "jagA." berI (jabarI) muM. bALavAra, skAuTa jAgaDhiye ja "jAgari." jaMbhArI jabhArI . ane(2) strI. nAnAM pAMdaDAMnI eka jAgatuM na. e nAmano eka roga jAtanI vanaspati, tulasInA choDa jAgaNa strI. jio "jAgavuM' + gu. "aNa" ku. 5.] jAgavuM jA kri. [javuM'nuM varta. kA., ane AjJA., bI. puM, e. 1] e, jAgaraNa, jAga. (2) (lA.) jJAnanI avasthA gati kara, gati kare jAgatala vi. [o "jAgavuM" dvArA.] jAgatuM, jAgyA karatuM jA-Ava (-bhya) strI. [e javuM' + "AvavuM.] javuM ane jAgatika vi. saM.] jagatane lagatuM, dunyavI AvavuM, avara-javara, Ava-jA philala jAgama paM. cheDe (kasAhityamAM.) jaI zrI. siM. nAto) megarAnA jevA sugaMdhavALI eka jAga-paMpa (-bhaDa5) 5. jie "jAga" + saM.] mAtAnA nAI- vi., strI, (saM. nAta-> prA. nAga->gu. jAyuM jAgane nimitte karavAmAM Avelo mAMDavo + gu. "I' strI pratyaya] jaNelI. (2) putrI, dIkarI jAgaraNa na. siM] jAgavuM e, jAga. (2) ujAgare jAI vi. [saM. davAthI > prA -nA saguM. (2) (lA) jAgaraNiyuM vi. [+ gu. "iyuM ta. pra.] jAgaraNa karanAruM 2010_04
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAgarita jAgarita vi. [saM.] lAMbA samayathI jAgatuM raheluM. (ra) na. jAgaraNa [karanAruM jAgariyuM vi. saM. baLa + gu. 'iyuM' svArtha ta. pra.] jAgaraNa jAgariyA vi., puM. [jue 'nagariyuM.'] bhUvAnI sAthe karanArA mANasa, jADiyA (e DAkaluM vagADatA heAya che.) jAgarUka vi. [saM.] jAgatuM rahenAruM. (2) (lA.) sAga, sAvaceta, sAvadha, 'vijilanTa' (Do. mAM.) jAgarUka-tA zrI. [saM.] jAgatuM rahevApaNuM. (2) (lA.) sAvacetI, sabhAnapaNuM, sAvadhAnI, takedArI, 'vijilansa' ['nagara,' jAgarA puM. [saM. ra + gu. 'e' svArthe ta. pra.] jue jAgalise puM. [jae 'jAgavuM' dvArA 'jAgala' + gu. 'yuM' ta. pra.] (khAsa karI pAkanI cAkI karanAra) pagI, ceAkiyA (rAte paNa jAgatA hoya mATe) joDa-paoNDI-nuM (vedAMta.) [(ra) bhikhArI, mAgaNa jAcaka vi.,puM. [saM. yAnA puM., mA, tadabhava] cAcaka, mAganAra. jAcaka-tA zrI. [+saM., pra.] jAcaka-paNuM [(ra) bhAkha jAgaraNujAcakravRtti srI. [ + saM] yAcaka-vRtti, bhIkha mAgavAnA dhaMdhe, jAyanA strI. [saM. yAcanA, avA. taddabhava] cAcanA, mAgaNI jAcavuM sa. kri. [rsa, thAr aA. tadbhava., have gu, mAM vaparAtA nathI, cAcavuM' vaparAya che.] bhIkha mAgavI jAca-veDhA pu., ba. va. [jae 'jAcuM' + 'veDA,'] kAlAvAlA 94 jAgavuM a. kri. [saM. jJAtR-> prA. nA.] UMdhamAM na hAnuM, anidrita hAvuM. (ra) UMgha cheDavI. (3) (lA.) sAga anavuM, sabhAna ke sAvadha thavuM, cetavuM. (4) azAMti UbhI thavI. (5) jJAna AvavuM. [-tA mUtaravuM (2. pra.) jANI irAdApUrvaka karavuM. "tA sUvuM (rU. pra.) sAvadhAnI rAkhavI. -te dahADA (-dA:DA) (rU. pra.) AbAdInA samaya, (2) laDavADiyA divasa] jagAvuM bhAve, kri, jagaDha(-1)kuM ke, [AvavAnI sthiti sa. ka. jAga-baMdI (-bandI) srI. [ja 'jAgavuM' + phA.] UMdha jAtrA-mIThuM vi. [jue 'jAgavuM' +'mIThuM.`'] (lA.) UMdhatIjAgatI dazAmAM rahevuM, kAgA-UMdhavALuM jAgIra strI. [phrA.] gAma-garAsanI jamIna nagIra-dAra vi., puM. [zaa.] gAma-garAsanI jamIna dharAvanAra, garAsadAra, garAsiye jAgIradArI strI. [phA.] jAgIradAra hovApaNuM, garAsadArI jAgIra-nAbUdI zrI. [+jue 'nAbudI.'] jAgIradArAnI girAsanI jamInane emanA hakka jhUMTavI leve evI sarakArI kAravAI, 'jAgIra-ebAlizana' _2010_04 jAgIrI srI. [phrA.] jue 'jAgIradArI.' jAgRta vi. saM. nALati bhra. kR, varte. raeN. nAvratanuM gu. 'nagrata' lakhAya ene badale bhUlathI jAgRta' zuddha mAnI] jue 'jAgrata,' 'kaeNnziyasa' (bhU.gA.) jAgRti zrI. [saM. jJAti jue 'jAgRta,' enI jema A paNa saM. zuddha rUpa nathI, chatAM lekhanamAM sarvasvIkRta cUkahyuM hoI mAnya.] jAgavuM e. (ra) (lA.) sabhAnatA, sAvacetI, sAvadhatA. (3) cetana nage-jAga (jAgyuM-jAgya) ki. vi. [jue 'naga,OM' sA. vi. nA e' pra. baMnene lAgyA pachI chelle lepa.] dareka jagAe, jage jage nagA puM. [jue 'jAgavuM'+ gu. e'rR. pra.] jAgaraNa, (2) jAgatAre, AriyeA. (3) (lA.) sAvadha, salAna, sAvaceta [keziyasa' jAgrata vi. saM. naprita varte. kR.] jAgatuM. (2) sabhAna, jAyadavasthA, jAmA srI. [saM. nAta + avasthA, tA, saMdhithI] jAgatA hovAnI sthiti. (2) (lA.) dvaitanA anubhava. karI bhIkha mAgavAnI Teva jAcuM. vi. [jue 'nacavuM" + gu. 'uM' fa. pra.](lA.) kaMTALA Ape eTalA kAlAvAlA karI bhIkha mAganAruM jAcuMO vi. [saM. nAtha -> prA. rama] uttama kuLamAM janmeluM, abhinnata mATI zetaraMjI jAjama (-mya) srI. [tu. jAjim ] paheALuM vizALa pAtharaNuM, [(lA.) ba vRddha jAjara vi. saM. narma > prA. jJara] jarjarita thayeluM. (2) najaramAna vi. [A zabdane saM. navattvamAna sAthe saMbaMdha nathI, degmAna varta. rR. nA pra. paratuM sAdRzya, jue 'jAjara.'] jarjarita thayeluM, khUba ja javuM. (2) (lA.) sAmA mANasa upara pratibhA pADanAruM [jue 'jAjara.' jAjarU` vi. [jue 'jara'+ gu. 'u' svArthe ta. pra. ] jAjarU, "OM na. [phA. 'jana' + Ara. 'jarur'-jarUra javAnI jagA (lA.) saMDAsa, saMdhAsa, pAyakhAnuM, 'leTrina', (ra) (lA.) maLa, viSTA jAjavuM vi. bhAre, vajanadAra jAjvalyamAna vi. [saM.] prakAzatuM, jhagajhagatuM, dedIpyamAna jAya puM. [saM. nata> prA. naTTa] (dezavAcaka nAma uparathI) paMjAba bAjunI eka kSatriya prajA ane enA puruSa. (saMjJA.) jATa (Ta) strI, bakarAM gheTAMnA jADA vALa, jADI Una jADa (-4) zrI. [saM. STi>= prA. naai] taLAvanI vacce rAkhavAmAM AvatA dAMge. (2) tala athavA zeraDI pIlavAnA saMcAnI dharI [eka nnatanI mALA nA puM. seAnAnI meAtI jevA dANAnI kaMThamAM paheravAnI jArAgni puM. [saM. nAr + fA] jue 'jaTharAgni' jADa (-Daya) strI. [ja A 'naDuM..''] jADApaNuM, jADAI.[. kADhavI (rU. pra.) pAtaLuM karavuM] [(lA.) jaDa buddhinuM nahuM' + 'chala' + gu, uM'' ta, pra.] (lA.) sAmAne mAThuM lAge e rItanuM bolanAruM jAha-oDuM vi. [jue 'navuM'' + 'joDavuM' + gu. ''' phaeN...] jarA huM, nahi jevuM jADuM na-dharuM vi. [jue 'navuM''+dharavuM' + gu. 'u' kR.pra.] jADa-dhAra, OM vi. [jue 'navuM '+ 'dhAravuM' gu. '' kR. pra.] (lA.) jue 'jADa-dharuM.'. (ra) avivekI, avinayI. (3) mirjAja karanAruM [paNuM, jADAI, sthUlatA jADapa (-Daya) skrI. [jue 'naDuM.' + gu. ta. pra.] joDAjADa-pacheDInuM vi. [jue 'naDuM''+ 'pacheDI' + gu. 'nuM' che. vi. nA arthanA anuga.] (lA.) sImamAM kAma karanAra kALI rabArI bharavADa vAdharI vagere ane gAmamAM kAma karanArAM thaIna-jabhuM vi. [ju
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaDapaNa 905 jAta , sa vasavAyAMnA varganuM ['jADa5. jADejuM vi. jio "jADuM' + gu. eruM' ta...] vadhuM jADuM jApaNa na. [o ' ' + gu. 'paNa ta. pra.] juo jAhatha na. [4.] jaDatA. (2) ALasa, 'Dalanesa' (je. dI.) jAha-pAMgaLa vi. juo 'DuM' + "pAMgaLuM.'] (lA) meTA jAtha-janaka vi. [saM] buddhinI ja hatA jamAve tevuM kaNa ke dANAvALuM jANa vi. [ja e "jANavuM,'-kartAvAcaka.] jJAtA, jANakAra, jAgavuM, -nuM vi. jio "jADuM' + e pudga->prA. mAhitagAra. [kAke (3.pra.) deDhaDAdho] vojha-] (lA.) jue "jADa-pAMgaLa." (2) janA jamAnAnA jANa (-3) strI. jio "jANavuM'---kriyAvAcaka.] jANavuM rItarivAja sAMcavI raheluM, sAdAIvALuM e, jJAna, khyAla. (2) mAhitI. [ karavI (rU.pra.) khabara jAhapatuM vi. [ja "jADuM' + pita' + gu. "u" ta.ka.] ApavI] ApavI]. [dharAvanAruM, "lejiyebala' jADA pitanuM, jADA vaNataravALuM, ghaTTa vaNATanuM jANakAra vi. [saM. zAna>prA. nALa + saM. 12] mAhitI jA(hA)-baLiyuM vi. jio 'jA" + "baLiyuM.'] sAha- jANakArI strI. [+ gu. "I' ta.pra.] jANakArapaNuM, mAhitI, sika rIte baLa karanAruM. (2) (lA.) bolavAmAM bIjAne "kempiTansI' thakave tevuM. (3) bahu bolakaNuM jANatala vi. vi. [ja "jANavuM' dvArA.] mAhitI rAkhanAruM jAha-bhAyuM vi. [ja "jADuM' + "bhAI ' gu. 'uM' ta...] jaNa-paNa na. [juo 'jANa + gu. "paNa" ta...] jANakArI, ghaNA bhAI evALuM, bahoLA kuTuMbavALuM mAhitagArI. (2) AvaData jAbe (Da) 5. sihAsano eka bhAga, pITha. (zipa.) jANa(na)-pichANa(na) (jANya-pichANya) strI. [ja "jANa" jAhAI strI. jio 'jA DuM' + gu. "AI' ta.pra.) e + "pichANa'; hiM jAna-pichAna; samAnArthI zabdonI dvirukti.] Dapa." [nIcenI bhamarI oLakha, oLakhANa [aMdaranI chupI mAhitI jANanAruM jA-gema (-mya) strI. [ja "jADuM' dvArA.) gheDAnI garadana jANabhedu vi jio "jaNa' + saM. me+ gu. 'u tA.pra.] jADA-baLiyuM juo "jADa-baLiyuM.' jANavI vi. [ja jANavuM' dvArA] jANa rAkhanAra, mAhitagAra jAhA-meTuM ja e "jADuM-meTuM." [o 'jADa5." jANavuM sa. kri. [sa, zA->nAnA> prA. nAga prA. tatsama jaTAza (tha) strI. [ie 'jADuM"+ gu. 'Aza" ta...] khyAla meLavo. (2) samajhavuM. (3) pichANavuM, oLakhavuM. (4) jADiyuM vi. jio 'jADuM' + gu. "iDyuM' vArtha che. pra.] (lA.) kadara karavI, InAma ApavuM [jANI-joIne, jANI(tirakAramAM) jADuM bUjhIne (rU.pra) irAdApUrvaka, 'DelibarelI.] jaNAvuM jADI strI. jio "jADuM+gu. "I" strI pratyaya.] jaDabAne karmaNi, ji. jaNAvavuM che., sa.ki. bhAga, dAMtanI bevaDa. [ 0 phAvI (rU. pra.) bolavuM, vacana jANItuM vi. jio 'jANavuM' + gu. "ItuM' karmaNi, kRmi.] uccAravuM jenA viSayamAM jANakArI hoya tevuM, oLakhItuM (2) nAmIcuM, jADu vi. [saM. Ha>prA. nag no "jADa' + gu. "uM' paMkAyeluM. (3) (lA.) anubhavI [thoDuM ghaNuM jANanAruM ta..] maMda buddhinuM, jaDa. (2) (lA.) zarIre vadhu paDatuM jANuM-vANuM vi. jio 'jANa,"-dvirbhAva + gu. "uM' ku.pra.] jADAIvALuM. (4) 2gI hoya tevuM, ghATuM. (5) kumAza jANe (ke) ki.vi. [saM. jJAnaprA . vate. kA., pa.pu, vinAnuM, ghATA pitatuM. DI cAmaDInuM (u.pra.) kaThaNa dilanuM, e.va, upekSAno artha ApanAra zabda, + ] mAne lAgaNI vinAnuM. -Do rUparekhA (u.pra.) sAmAnya rUparekhA, ke, dhAre che, zuM na hoya! broDa AuTa-lAina." 0 anAja (rU.pra.) barachaTa anAja, jANe-ajANe ki.vi. [jue 'jANa'+ "a-ANa + gu. sA. 0 kha6 (rU.pra.) ThAMsIne vaNeluM. 0 dhakha-kha) (rU.pra) vi, pra. "e' beune,] jANamAM ke ajANamAM, jANye-ajANya jADuM ne majabata. 1 dhIMga, 0 5 DuM (rU.pra.)khaba jADuM. 05Ata (hakIkate to jAye-aja' urita thAya che. "ca" na (rU.pra.) jevuM tevuM. 0 bamala (rU.pra) e "jADuM dhIMga.' lakhavAthI "jANe-ajANe keTalAka lekhaka lakhe che, je moTuM (-meTuM) (rU.pra.) jevuM tevuM, sAdhAraNa 0 24, reTa upara batAvyA pramANe AvI zake.) (u.pra.) ragaDA jevuM ghATuM] jANe ke jue "jANe." jADuM na jaDabAne bhAga, mahuM. [jAM maLI javAM (rU.pra.) jANyuM vi. vi. [o "jANavuM' + gu. "yuM" bha. ku] jANeluM. bolavAnI tAkAta na levI. (2) zarIranuM dabaLuM thaI javuM. [sthAmAM (rU.pra.) khyAla che tyAMsudhI. -zyA meLe (rU.pra) 0 phATavuM (rU.pra.) belI zakAvuM] jANavAmAM AvatAM. 0 thIyuM (rU.pra.) saheja sAja sAMbhaLajADeje 5. ['jADo'-kacchanA 'samA" vaMzanA eka rAjAnuM nAma vAmAM AveluM] + kachI "je che. vi. nA anuga] jADAnA vaMzane puruSa jANaye ajaye kri. vi. [ja "jANuM+ "ajANyuM ke (kaccha morabI jAmanagara dhroLa gAMDaLa rAjavaMza ane gu. e sA. vi., e.va, ma. beune.] ja jANe-ajANe." phaTAyA). (saMjJA.) jAta vi. [saM.] janameluM jADejANu strI. jio "jADe' + gu. "ANI' strI pratyaya.]. jAtara (nya) strI. siM nati] jAti, jJAti, varNa. (2) jADejA vaMzamAM paraNIne AvelI strI vaMza, kuLa, (3) paMDa. [0 upara javuM te-uparatha-) (rU.pra) kulanuM jADejI strI. [ja e "jaDe' + gu. "I' strIpratyaya.] jADejA halakApaNuM batAvavuM. 0khevI (rU.pra) zarIrane kAmathI ghasI vaMzanI putrI. (2) jADejAonI karachI belI. (saMjJA.). nAkhavuM (2) maraNa pAmavuM. 0 cAravI (u.pra.) kAma karavAmAM 2010_04
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAta anubhava e. zrama leve. . chupAvavI (rU.pra.) pAtA vize oLakha na thavA devI. 0 tADhavI (rU.pra.) bahu khaMtathI karavuM. * meLavI (-khoLavI) (rU.pra.) kuLane kalaMka lAge tevuM karavuM. 0mAM levAyuM (rU.pra.) pratiSThA khAtara nukasAna veThavuM] [aMgata anubhava jAta-anubhava (natya-) puM. [jae 'jAta?' + saM.] peAtAnA jAta-AvaData (jAtya-AvaDatya) strI. [jue 'nata' + 'AvaData.'] peAtAnI meLe UbhI thayelI kAryazakti, haiyA 902 ukalata jAta-InAmI (jAtya-) vi. [jue '<= vAn puM, > prA. oz] UMcI jAtanuM. (2) khAnadAna. (3) UMcA guNa dharAvatuM jAta-vAra (jAtya-) kri. vi. [jae 'jAta' + 'vAra'] jAtivAra, nAta-vAra, phirakA-vAra. (2) prakAra pramANe natavArI . [+ gu. 'I' ta. pra.] jAtavAra heAvApaNuM jAta-vItaka (nnatya.) na. [jue 'Atara' + vItaka.'] pete anubhavelI te te Apatti jAtaveda(-dA) puM. [saM. nAtaverA puM.] agni nata-veca (tya) vi. [jue 'jAtanai' +vecavuM' + gu. '' kuM. pra.] peAtAnI jAtane vecanAruM (gulAmI ke vezyAgIrI karavA). (2) (lA.) pATalI-badalu 'Atara' + 'bhAI."] jJAti-nRta-sAkSI (nRtya) vi. [+ jue, sAkSI, '] najare joyuM '+ saM.] peAtA vizenA hAya tevA sAhedI, najara-sAkSI, Ai-viTanesa'
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAta-sudhAraNA jAtyanubhava jAta-sudhAraNA (jAtya-) strIjio 'jAta' + "sudhAraNA.'] jAtivAcaka vi. [saM.] je saMjJAzabda pitAno temaja pitAnA pitAne sudhAravAnI kriyA, Atma-zAdhana jevA badhA ja padArthone ekasarakhI rIte baMdha karato hoya jAta-sevA (jAtya- strI- [ja e "jAta' + saM.] nakara vagere te, saMjJAvAcaka, kaeNmana" (vyA.) dvArA nahi paraMtu jAte karelI paricaryA jAti-vAda muM. si.] rati vyaktithI bhinna rahI zake evo jAta-svabhAva (jA.) [ja e "jata' + saM.] ja mata-siddhAMta, riyAlijhama'. (2) jJAtivAda, komavAda, jAti-svabhAva.' [patAne adhikAra komyunAlijhama' [lisTika', (2) kaeNmpanAlisTa' jAta-haka(-) (mtya) 5. jio 'Ata' + "haka(ka)."] jAtivAdI vi. [saM, pR.] jAtivAdamAM mAnanAra. (1) "riyAjAta-hIna (jAtya-) vi. jio "jAta' + saM.] jJAtibahiSkRta jAtiviziSTa vi. [saM] vyakti ke padArthane bodha thatAM te thayeluM, nAta bahAra mukAyeluM tenA guNadharmano paNa khyAla ApI de tevuM (zabda). (tarka.) jAtaMgaLI (jAtaLI) zrI. AkaDAnuM dUdha kADhavAnuM camAra jAtiviziSTatA strI,, - na. (.] tiviziSTa hovApaNuM, lokenuM eka sAdhana [(vahANa) "kenaTezana." (tarka) jAtArI strI. siM. vAtrA, a. tada bha4] (lA.) nAnI saphara. mti-vikAra 5. siM.] nara ke mAdAne thatI viSayalolupatA jAti strI, (saM.] janamane kAraNe maLato peni-prakAra (manuSya- jAti-vijJAna na, jAti-vidhA zrI. [saM.] juo 'jAtijAti, pakSi-jAti, pazu-jati vagere), "jIna" (ma. 2.). mImAMsA, sAle' [(ma. na.) (2) gaNa dharma Akasi vagerethI paDele te te vibhAga. (take.) jAtiviziSTatA sI. si.1natinI lAkSaNikatA, 'kaoNneTezana" (3) nara mAdAnI dRSTie paDato vibhAga, liga, 'sesa." jAti-vera vire) na. saM. + ja e "vera.'] janmatAM mAtra (vyA.). (4) vaMza, kuLa. (5) jJAti, phirake. (6) jAtI, ekabIjAM prANIo vaccenI svAbhAvika zatrutA jaInI vila. (7) saMgItanA sAta svaromAM pratyeka jAti-vaeNlakSaya na. siM] jAtinuM bhinna hevApaNuM vara. (saMgIta.). (8) mAtrAmeLa chaMdane prakAra, (pa.). (9) jati-jyavarathA sI. si.] jatinuM nakkI thayeluM baMdhAraNa, padya ke gadyanI evA prakAranI racanA ke je ekathI vadhu varNavyavasthA, jJAti-vyavasthA bhASAmAM vAMcI zakAya (tethI ardha badalavAnI pUrI zakyatA.) jAti-vyavahAra kuM. [saM.] juo "jati-vahevAra." (kAvya) jAti zabda chuM. (saM.] sAmAnya dharma-lakSaNavALo zabda, jAtijAtigata vi. saM.] te te jAtine-varNane lagatuM. (2) te te vAcaka ke saMjJAvAcaka zabda, (bhA.) jatine-liMgane lagatuM, 'sekasyuala' (ra. va.) [jda (pi.) jati-saMkara (-sa2) . [saM.] kaI paNa be jAtionA jAti-ida (indu) 5. [saM. nAti-24 n na. ] mAtrAmeLa saMmizraNathI thato no prakAra, vaNe saMkaratA jAti-doSa chuM. [saM.] liMga batAvavAnI bhUla, (bhA.) jati-samara 5., -raNa na. [saM.] pUrva janamanuM smaraNa jAti-dveSa chuM. [4] ekabIjI jAti ke jJAti vaccenI jAti-svabhAva 5. r] je guNa lakSaNa vagere dharAvanAra adekhAI kirtavya jAtimAM janma thayo hoya tenI prakRti-va-Adata-khAsiyata jAti-dharma muM. [saM.] svabhAva, sva-lakSaNa. (2) te te jAtinuM vagere ['jati-vAda." jati-nirdaza paM siM.1 jatine sarvasAmAnya ulekha, jati-svAtaMtrya-vAda (-svAta-ca-) 5, [ ] A janaralijhezana' (ke. ha.) jAtisvAtaMtryavAdI (svAta-vya-) vi. si., pR.] jAtiAtibahiSkAra kuM. siM.] nAta bahAra mUkavAnI kriyA svAtaMtrya-vAdamAM mAnanAruM tibahiSkRta vi. saM.] nAta bahAra mUkeluM jAti-haka(-)j[sa + jue 'haka(-w).] jue "jAta-haka." jAti-bahiSkRti sI. [se.] jue "jAti-bahiSkAra." jati-hIna vi. [saM.] ja e "jAta-hIna." sviAMga jAtinabhAI puM. [+juo "bhAI.'] e "jAta-bhAI." jAtI ke vi. [saM. nAta + gu. 'Iku' ta. pra] pAtAnuM, potIkuM, jAti-bheda . [sa.] bhinna bhinna jJAtio vacce rahelI jAtIya vi. saM.1nAtine lagatuM, jatinuM (2) liga-viSayaka, bhinnatA. (2) liMgabheda. (vyA.) [dIdhA che tevuM strI-puranA saMbaMdha vizenuM, "sekasyuala' jAti-braNa vi. saM.] pitAnI jJAtinA AcAra-vicAra tajI jAtIluM vi. saM. vAta + gu. "IluM? ta. pra.] jAtanuM, nAta, jAti-bhraMza (-bhraMza) 5. [saM] jAti-bhraSTa thavuM e nAtIluM. (2) (lA.) khAnadAna kuTuMbanuM jAti-mada kuM. [saM] amuka prakAranA UMcA gaNAtA vaNenuM jAtadhAna che. [se, vAtudhAna, arvA. ta6 bhava] cAtudhAna, rAkSasa hovAne laI thate garva, "reziyala-prAiDa' jAtuSa vi. [saM.] lAkhanuM banAveluM jAti-mImAMsA (-mImIsA) zrI. siM.] bhinna bhinna jAtionA jate (jA) ki. vi. [jao "jAta' + gu. "e' trI. vi., guNadharmane vikAsa karatuM zAstra, nRvaMzazAstra, "eTale' pra.] paMDe, pita, svayaM, padarathI, meLe, mete (da. bhA.) jAte(te)-jAta (jAye--tA)-jAtya) kri. vi. jio "jAta, jAti-lakSaNa na. [saM] juo 'jati-dharma(1). dvibhava.] jAti-vAra jAtilima (li) na. [sa.] nara ke mAdA hovAnuM nizAna jAtya li. (saM.) eka ja kuTuMbanuM. (2) jene eka khUNe ke lakSaNa kATakhUNe hoya tevuM, malANIya, "rAITa-egaDa' jAti-vahevAra (-vavAra) 6. [ + ja "vahevAra.] nAta- jAtyanabhava . siM. jJAti + anu-ma] pitAne anubhava 2010_04
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAtyabhimAna 908 jAnita-na) jAtyabhimAna na. [. jJAti + ami-mAna puM] svAbhimAna, bhava] jAdu karavA mATe prayojavAmAM AvatA maMtra pitAnA vizene garva ke ahaMbhAva [AMdhaLuM, janmAMdha ja du-da)-vidyA strI. [+ saM] najarabaMdI karI khela karavAne jAtyaMdha (jAtyanta) vi. saM. zAMti + anya] janmathI ja khyAla ApatuM zAsa, jAdugaranI vidyA jAtrA strI. siM yAtrA, a. tadabhava tIrthomAM karavAmAM -jAde puM. [vA. jara] putra (samAsane aMtaH zAhajAda. Avato dhArmika pravAsa. (2) devasthAna ke tIrthasthAna nimitte amIrajAde, harAmajAde vagere) thatA meLo jAuM chuM. mAMcI uparano bhAga jatrA-ve re . [+juo vire.'] ja "jAtarA-vere." jAna' strI. [de.prA. naranA] varanA paraNavA jatI veLAne jAtrALu vi, na. [+gu. "ALu" ta. pra.], trI vi, na. sagAMsaMbaMdhIone sAthe nIkaLatA samUha, barAta. [ jevI [+gu. "I' ta, pra.] jAtrA karavA jatuM, yAtrika (3.pra.) ThAThamAThathI sagAM saMbaMdhIne laI nIkaLavuM. 0 bhAvavI jAyu-dhUka) kri. vi. mirA. jAthe ] kAcama, hamezanuM, sadA. [nuM (rU.pra) jAnamAM joDAvuM.] kAyamI, hamezanuM, sadAnuM. jana* !. [.] jIva, prANa. [0 Apa, 0 deva (rU.pra.) jAdara na. eka prakAranuM AchA vaNATanuM dhoLuM rezamI kApaDa kurabAnI ApavI, mRtyune bheTavuM. 0 ApharIna (3. ma.) (hiduomAM paraNatI vakhate kanyAnAM sADI-polakuM-ghAghare sajIvana karanAra Izvara, 0khA (rU.pra) satAvavuM, herAna AvAM karAvavAne ja rivAja hato.) ['jAnaDI." karavuM. 0ra (rU.pra.) kAmArI karavI. 0 ,0nIkaLa jA(-)daraNI strI. [ja e "jAnaraDI.'] juo jAnaraDI- (rU.pra.) maraNa pAmavuM. 8 para AvavuM (rU. pra.) maraNiyuM dariyuM che. lIlA pekanI banAvelI eka mIThAI thaI jhukAvavuM. 0 5ra khelavuM (rU.pra.) maraNanI darakAra jAda vi. khekharuM, boduM. (2) naThAruM, kharAba. (3) echI rAkhyA vinA kAma karavuM. le (..) khUna ka2vuM. zaktizALI AMkhanuM jAna na. nukasAna, jyAna jAdava 5. siM. vADhava, arvA. tadabhava yaduvaMzamAM thayelo jAnakI strI. [], 0jI na., ba.va. [+ ' mAnArthe puruSa, yAdava. (saMjJA) (2) rAja tenI eka evI nakhane videhanA janakavaMzanA rAjAnI kuMvarI-sItA (rAma-panI) puruSa. (saMjJA.) (3) rAjapUtemAMthI utarI AvelI bhinna jAnakI-jIvana vi, puM, ba.va. [saM], jAnakInAtha, jAnakIbhinna komane e nakhane puruSa. (saMjJA.) ramaNa muM., ba.va. [saM] jAnakI-sItAnA pati rAma jAdavAsthaLI strI. [+se. thI; vacce 'A' madhyaga jAna-gaNuM vi. [ja "jana' dvArA.) jAnanA jokhame ISTa vadhArAna] juo "yAdavAsthaLI." [zrIkRSNa yAdava vastu meLavanAruM jAdo chuM. [+ ja "e" svArthe ta...] yadukuLamAM thayelA jAnaDI strI, jie "jAna" + gu. "DI' ta...] 12 parajAdavI strI. [ + gu. "I' strI pratyaya] jAdava strI. (2) NAvavA jatI jAnamAM bhAga lenArI strI, jAdaraNI jAdavAsthaLI [dhArI jAna-nisAra . [pha.] prANa tyAga, svAbhArpaNa. (2) jAdI strI. hajAmata karAvatAM cATalInA bhAga rAkho e, vi. prANanA bhAge kAma karanAruM [bhArpaNa -jAdI strI. [phA] dIkarI, putrI. (yu. mAM samAsamAM aMte : jAna-nisArI strI. [+gu. 'I' ta...] jAna-nisAra, svA zAhajAdI, amIranadI, harAmajAdI vagere) [gArUDI-vidyA jAnapada, jAnapadIya vi. [saM] zaherI vibhAganI bahAranA jAdu, -6 na. phi. jo] ilama, maMtramAhinI, najarabaMdara, samagra pradezane lagatuM. (2) gAmaDiyuM jAdula-6) ve. [pha. dvArA] jAduthI karavAmAM AveluM, "maeNjika.' jAna-pichAna ja "jaNa-pichANa." [(2) laDavai (2) camatkArika [chaLakapaTa jAna-phareza . phi.] jAnanI paravA na karanAro puruSa. jA 6(16)-kapaTa na. + saM.] jAdu ane kapaTa, chaLaprapaMca, jAna-phizAna vi. [pha.] khaMtavALuM, umaMgI jAdu-6)-khela 5. [+ saM.] hAthacAlAkI-najarabaMdIne tamAse jAphizAnI strI, [+]. "I' ta.pra.] khaMta, umaMga. (2) ja -da)-khera, jA du(6)-gara vi. phi.] jAdunA khela kara- juo jana-nisAra(1)'-'jAnanisArI." [milakata nAra, (2)(lA.) tarakIba ajamAvanAra mANasa, khepAnI mANasa jAna-mAla puM. jio "jAna ' + "mAla."] prANa ane mAlajA du(du)garI strI. [] jAdugaranI kaLA, jAdugaranI vidyA jAnaraDI strI, jio "jAnaDI'+gu. "2' svArthe madhyaga.] jA 66)gAruM vi. [pha. 'jAdugara' dvArA jAdu karanAruM. (2) jue "jAnaDI." [sarpa. baMne mATe juo janAvara.) (lA.) mehaka. jAnavara na. [phAjIvavALuM prANI] pazu, Dhora. (2) (lA.) jAdu-)-gIra ja "jAdu-gara." jAnavarI strI. [rA.] jAnavarapaNuM. (2) (lA.) hevAniyata jA du(6)gIrI juo 'jAdugarI." jAnavela (-ce) strI. e nAmanI eka vela ja du-da)-TeNAM (roNAM) na, ba. va. [+ " '-, jana(-g) j[saM. nAnuM dvArA] garamIthI nIkaLelo maTe phale. ahIM na], CNe puM. jAdune nAne praga. (2) lA.) bhUta (2) mANasa ke gheDA vagerenA ghUMTaNamAM thato eka roga pizAca vagerenI asara kADhavA karAto Tucake jAna(-7) vA, vAyu puM. [saM. vAyu, vAta>prA. vA] ja du(-)-bharyuM vi. [+ juo "bharavuM'gu. "zuM" bhaka.] jemAM dhaMTaNamAM thato saMdhivA prakAra najarabaMdaranI zakti ke kriyA thaI che tevuM janAM strI. [phA. vahAluM] mAzuka, priyA ja du-6)-maMtara (mantara) puM. [+ , manna nuM arvA. ta6- jAnita-nai) juo "jAna ." 2010_04
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAnI jAma(mi)nI jAnI puM. saMvANia->prA. nima- brahANAnI eka jAphariyAM na, ba. va. [ja e "jApharAM'mAM 'jApharuM' + gu. IyuM" aTaka ane ene puruSa. (saMjJA) priANapriya ta. pra.] juo jApharAM. jAnAra vi. phA.1 jAna ApavA taiyAra thAya tevuM, dilajAna, jAphariyuM vi. [ja e "lapharAM" -e. 1, "karuM' + gu. iyuM" jAnI-vAsa chuM jio "jAna" + saM.; vacce 'I'prakSepa.] svArthe ta. pra.], naphara vi. [ja "jAphara' + gu. "uM' ta. -se yuM. [+ gu. "o' svArthe ta...] paraNavA AvelA pra.] jApharAMvALuM, gucchAvALA vALavALuM (katare varanI jAnane utAro. [-se kANe tha (u.pra.) gharanA ja jAphare vi, puM. [ja "jApharuM.'] (lA.) gurachAdAra vALavALe mANasa taraphathI khAnagI vAta bahAra paDavI] jAphATa na. bedarakArI jAnu muM, strI. [se., na.], pradeza 5. siM.] ghUMTaNa, goThaNa ja-ba-ra ki. vi. [phA] ThekaThekANe, sthaLe sthaLe. (2) (lA.) jAnu ja "jAno .' ghaNuM vadhAre paDatuM [paDe tevuM, jAsala. (4) saDeluM jAnu vA, -vAyu ja "jAno vA,vAyu." jAbara vi. nabaLuM, durbaLa. (2) vRddha, dharaDuM. (3) tUTI bhAMgI jAnu-zIrSakAsana, jAnu-zIrSAsana na. [saM. nAnu-zIrSa, vI + jabaluM na. nAnuM ane chIcharuM khAbociyuM mAna] yoganAM 84 AsAmanuM eka Asana. (ga.) jAbAli puM. [saM.] e nAmane upaniSatkAlane eka kaSi. jAnevArI juo "juo jAnyuArI." [(saMjJA) jAnaDI ja "janaraDI' (pravAhI uccAraNa). jAma paM. [saM. 1ma, arvA. tada bhava] yAma, prahara, pahera jAnaiyA . [ o "jAna + gu. "aiyA" ta. pra.] paraNavA jAmay. [phA.] paDaghIvALe pAla (moTebhAge "dArUne cAlo) jatA varanI jAnamAM te te puruSa, jAne jAma pu. siMdhamAM samAM rAjapUto vagerene rAjazAhI eka jAnenajigAra vi. [pha.] prANa-priya, khUba vahAluM ilakAba (je samA rAjapUto kacchamAM AvatAM letA AvyA jAnetara vi. [jae "jana' dvArA] jAnane lagatuM, janamAMnuM ane jAma rAvaLe navAnagara vasAvI jADejA rAjya sthApatAM jAnyuArI muM. [aM.] khristI varSo pahelo mahinA, navAnagaranA rAjavIonAM nAmanI pUrva ilakAba bane.) jAnevArI. (saMjJA.) (saMjJA.) [sajajaDa cATI gayeluM jAsthi na. [saM. nAnu + ma]i ghUMTaNanuM hADakuM jAma' kri. vi. jio "jAmavuM.] TharIne cATI gayeluM, jA5 chuM. [saM.] jue "japa." jAma-khAnuM na. [phA. jAmaha khAna' ane "juo "jAme" jA5ka vi, puM. siM.] japa karanAra (brAhmaNa), japa, japI + "khAnuM.] kapaDAM paheravAne eraDe. (2) kAca jaDayA hoya jApatArajisTara na. [ja "jApato' + aM.] kabaje batAva- te khAsa oraDo, AyanA-khAnuM nArI mAMdhane paDe, "sarvelansa rajisTara' jAmaga(-gIrI strI. phi. jaggIrI] tapa ke baMdUkanA kAnamAMnA jApatA chuM. [ara. jAbita ] jAte, baMdobasta, kabaje, - dArUne saLagAvavAnI saLagatI dorI, kAkaDI, palIto. kasTaDI.' [-tAmAM rAkhavuM (rU. pra.) kabajAmAM sAcavavuM. [0 cAMpavI 0 cUkavI, saLagAvavI (rU. pra.) uzkerI mUka (rU. pra.) kabaje sAcavavA cAkI pahero mUkavo. mUkavuM, uzkerATa phelAvo] [ nAnA geLa sene 0 rAkha (rU. pra.) kabaje sAcavavo]. jAmaThuM na. juo "brAma. (2) cAMcaDa macchara vagerenA karaDathI jA-5 na. jio jA' (AjJA., bI. pu., e. va) + pUruM jAmaNa na. jio "jamavuM' + gu. "aNa" ke. pra.] (dahIM (62)] (lA) jatuM karavuM e, dhyAnamAM na levuM, na gaNakAravuM e banAvavA dUdhamAM nakhAtuM) meLavaNa, AkharaNa, adharANa japAnI, -nIjha vi. [e. 'jApAna + gu. "I'ta, pra. ane jAmaNI strI, lAkaDAne phATelo TukaDe [parazurAma. (saMjJA.) aM] jApAna dezane lagatuM, jApAna dezanuM jAmadaranya puM. [saM.] bhaguvaMzanA jamadagni RSine putra - jApi, japI vi, 5. jio saM. 1 + gu. IyuM - "I' jAmadAnI strI. [phA. jAmadAnI] kapaDAM rAkhavAnI peTI ke ta. . e "japiyo - "japI." lI. (2) pitamAM velanI bhAta pADI hoya tevuM eka kApaDa jApto juo 'jApa." jAma-dAra vi. [phA. jAmahadA2] kapaDAM dAgInA vagere jAmya vi. [saM] japa karavA yogya, japa karavA jevuM vastuo sAcavanAra (amaladAra) jAphata ja "jiyAphata." [(kesaranA raMganI) jAma-dAra vi. phi.] pANI pAvAnuM kAma karanAra jAphara chuM. [ara. jaapharA ] kalamI AMbAnI eka jAta jAmadAra-khAnuM na. [ja "jAmadAra' + "khAnuM.] kapaDAMdAgInA jApharamAnI vi. [ara. "jaapharAn' dvArA gu.] kesariyA raMganuM rekaDa vagere sAcavavAnuM makAna ke oraDe, khajAne, jhaverakhAnuM jApharAna na. [ara. jaapharA ] kesara jAmadArI strI. [phA. jAmahadArI] jAmadArakhAnAnI kAmagIrI jApharAnI vi. [+ gu. 'I' ta. pra.] kesariyA raMganuM jAmadArI strI, [3] pANI pAvAnI kAmagIrI jApharAbAdI vi. [jApharAbAda' - saurASTrane dakSiNa bhAge AveluM jAmanagarI vi. ["jAmanagara' - saurASTranuM jANItuM nagara + gu. eka zahera + gu. "I' ta. pra.] jApharAbAdane lagatuM I' ta. pra] jAmanagarane lagatuM, jAmanagaranuM jApharAM na., ba. va. [o "jApharAna' dvArA jApharuM.'] (lA) jAma-naTa . [o "jAma + aM] uparanI cAkI kesaranA jevA mAthAnA avyavasthita vALa, jAriyAM DhIlI na thAya e mATe vAIsara jevI cAkI, loka-naTa' jAriyALuM vi. [ja "jApharAMmAM "jApharuM' + gu. "IyuM" +, jAma(mi)nI strI. [sa. thImanI arvA. tadabhava, ja. gu. ALuM ta. pra.] jApharAMvALuM yAminI, rAtri 2010_04
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ jAma-kula(-La) nama-kula(-La)na. [jhADanuM nAma gu. mAM 'ma' jANItuM nathI + saM.] jamarUkha, pera [jamarUkhI jAmaphaLI strI. [+gu. 'I' srIpratyaya] jAmaphaLanuM jhADa, jAmarsa na. e nAmanuM eka phaLajhADa jAmalI vi. [saM. khambhu dvArA] jAMbalI, jAjInA raMganuM, jADiyuM jAmavuM a. kri. [jue 'jamA,'"nA. dhA,] taLaye bAjhabu. (ra) DarIne dhana thavuM, baMdhAvuM. (3) jamAvaTa thavI, ekaThA thaI rahevuM. (4) sthira thaI rahevuM. (5) (jaDa ke mULa) ceTavuM. (6) macI paDavuM. [jAmI javuM (r. pra.) sthira thaI rahevuM. jAmI paDavuM (rU. pra.) macyA rahevuM, maMDI paDavuM] jamAvuM? bhAve, kri, jamAvavuM pre., sa. kri jAmazAhI srI. jue 'nama'+ 'zAhI' (zAhane lagatuM)] jAmanagaranA jAma rAjavIenI sattA, (2) vi. jAma rAjavI Ane lagatuM jAmasaruM na. strIene mAthA upara paheravAnuM eka ghareNuM namasAheba puM. [jue 'jAmaOM" + sAheba.'] jAmanagaranA rAjavIone mATenA mAnavAcaka zabda. (ra) (lA.) moTA mANasa jamA-khAnuM na. [jae 'name'+ khAnuM,'] jae. 'namadArakhAnuM' 910 _2010_04 jAmIna-ke(isa juo 'mina kaeN(.i)sa.' jAmIna-khata jue 'mit-khata,' jAmIna-gatuM jue 'jAmina-gatuM.' jamIna-gIrI jue 'jAmina-gIrI.' jAmInadAra jue 'mina-dAra.' jAmInadArI jue 'jaminadArI ' jAmIna-patra jue 'mina-patra.' jAmInI-2 jue 'jAmanI.1-2, jAmIna-pAtra jue 'jAmina-pAtra,' vaparAtuM eka kApaDa jAmedara na. [4 'jAme' dvArA.] navAbI jhabhAmAM agAu jAme masjida jue 'jamA mareiMja,' [dArUnI pyAlI name-zarAba puM. [., jemAM ara. 'zarAb '] zarAbanA pyAlo, jAme+ puM. [kA. jAmaph] gheravALA ghUMTaNathI paganIce pahoMcateA aMgarakhA (muslima sattAnA samayane kacerInA pezAka) jAme puM. [jue 'namavuM' + gu. 'e'rR. pra.] jamAvaTa, 3. (ra) lAdA jamAtA puM. [x.] jamAI (dIkarIneA vara) jAmA-pichoDI srI, [jue 'tame + 'piheADI.'] lagna samaye pArasIomAM varane paheravAnA DhIleA lAMbe ane karacalIvALA aMgarakhA jAmitrana. [saM.] janmalagnathI kuMDaLImAM sAtamuM sthAna. (jyeA.) jAmi(-mI)na puM. [ara. jAmil ] bAMyadharI lenAra, jumme dArI lenAra, javAbadArI lenAra, eila'. (2) bAMyadharI, jammedArI jAtri(-mI)na-anAmata srI. [+ jae anAmata,'] jAmina thatAM mUkI paDatI rakama, 'sikayoriTI DijhiTa' jAma(-mI)na-kI srI. [ + gu. 'kI' svArthe ta. pra.] jAbhanagIrI jAmi(-mI)na "ke(i)sapuM. [+ aM] jAmina ApavA mATenA mukaddama, caoNpTara kesa' jAmi(-mI)na-khata na.[+ juA 'khata'(dastAveja).] jAmina thavAnA dastAveja, jAminagIrInuM lakhANa, 'baeNila-eNnDi.' *sikayoriTI khAnDa' [jAminagIrI jAmi(-mI)nanganuM na. [+ 'kheta'> 'gatuM'; (namina-khata.)] jAmi(-mI)na-gIrI srI. [+ aa.] jAsmina thavuM e, jAmIna tarIkenI javAmadArI levI e, 'phAiDeliTI geranTI,' ila jAmi(-mI)na-dAra vi. [+zaa. pratyaya] jAmita thanAra jami(-mI)nadArI strI. [phA. pratyaya] jAminagIra jAmi(-mI)na-patra puM. [+saM., na.] jue'jAmina-khata.' jAtri(-mI)na-pAtra vi. [ + saM, na.] jAmina ApI chUTI jAya. puM. [ja e 'jAyuM.'] putra-saMtAna, dIkaro zakAya tevuM eilebala' ['minagIrI.'nara jAmi(-mI)nI| sI, [+], 'I' srIpratyaya] jue jAminAra vi. [+ gu. I'ta. pra.] jae 'nAMmana-dAra.' jAminI jae 'namanI,' jAmIna jue 'jAmina' jAmIna-anAmata jue 'jAmina-anAmata.' jAraka jAme kAma, -mI vi. jae 'jAmavuM' dvArA.] lAMbA samaya sudhI Take tevuM, ciraMjIva, amara, kAyamI prakAranuM. [. jeThavA (3.pra.) (pazcima sauArASTramAM jeThavA rAjavaMzanuM rAjya lAMbA samayathI cAlatuM AveluM e uparathI) kAcamI] jAya kri. [jue 'javuM'mAM; varte. kA. ane vidhyartha, bI. pu, e.va., trI.pu.] gati kare, cAlatA thAya jAya huM. [ara. jAikah] svAda, lahejata jAyadAda zrI. [phA.] mAla-milakata. (2) jAgIra, garAsa jAya-nazIna vi. [phA.] vArasa tarIke hakkadAra jAya-patrI zrI. [saMjJAti > prA. nArlR + saM.] jue 'jAvaMtrI.' jAya-kula(-La) na. [saM. nAaiO prA. nAr - saM.] lAMkhA kheranA ghATanuM jarA nAnuM kaeNcalAvALuM sugaMdhIdAra eka phaLa (tejAnA tarIke vaparAtuM) jAyaphaLI strI. [+gu, " zrIpratyaya] jAyaphaLanuM jhADa jAyamAna vi. [saM.] janma pAmatuM, pedA thaye jatuM. (ra) (lA.) na. utpanna, pedAza jAyaruM na. [jue 'javuM' dvArA 'Aya re' evA udgAra, + gu. ''' ta.pra.] (lA.) javA devuM e, mAphI ApavI e jAyaroskropa na. [aM.] dharI upara bhramaNa karatA padArthanI gatinuM mApa ApanAruM eka yaMtra jAcA zrI. [saM.] patnI, bhAryAM jAyA-patI na., ba. va. [saM., puM., .ddhi. 1.] daMpatI, dhaNIdhaNiyANI, pati-patnI (saM. mAM dvi, va, haI I' dIdhuM ja che.) jAyuM na. [saM. nAta > prA, nAthya-] saMtAna, brekaruM. (enuM zrI. rUpa naI . 3') pu. [saM.] pArakI strI sAthe vyabricAra karanAra, nyalicArI puruSa [jue 'juvAra' (dhAnya.) jArara (-ratha) zrI. de. prA. nukArII> gu. 'juvAra'nuM lAdhava] jAra (-25) strI. jae 'pIluDI,' jAra-karma na. [saM.] vyabhicAra, chinALuM, 'eNkTarI' jArakarmI vi. [saM., puM.] vyabhicArI, chinALavuM
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ jara-ja, jAta 911 jAsusI-khAtuM jAra-ja, jAta vi. siM] vyabhicArIthI pArakI mAM thayeluM saMtAna raMga, rAte raMga, aLatAne raMga jAraDI (jArayaDI) zrI. [ja "jAra + gu. "DI" svArthe jAvaka zrI. jio "jAva' + gu. "ka' savArya ta. pra.] javAnI ta. pra] juvAranA choDanA jevA eka choDa kriyA, jAya ema karavuM e, nikAsa. (2) puM. mekalavAne jara-paTeLAM na,ba.. [4 "juhAra'> "jAra' + "paToLuM.] patra ke tumAra, "AuTavarDa' (lA) hiMduomAM besatA varSe sArAM vastra paherI ekabIjAne jAvakakara . jio "jAvaka' + saM.] mAlanI nikAsa abhinaMdana devA javuM e upara vero, 'ekasparTa DayuTa' jara-prIti zrI. [saM.] para puruSa sAthe prema jAvakane strI. jio "jAvaka' ne.'] mekalavAmAM jAra-bAjarI jI. [jao 'jAra + bAjarI.'] (lA.) barachaTa AvatA patra mAla vagerenI noMdha anAja, kersa greInasa' jAvaka-bUka strI, [ja e "jAvaka*'+ aM] jAvaka-noMdhanI cApaDI jAra-be-jAra kri. vi. codhAra AMsue vaDa-bhAva vi. [e nAmanA be jaina gRhastho, emanAM jAra-bhUrI strI. [ja "jAra dvArA.] jao "pIluDI.' avyavasthita kAmane kAraNe] (lA.) takalAdI jAra-vADuM na. jio "jAra+ "vADe", ahI na.], vyuM na. jAvara kuM. mabha, (2) Dhorane mATe jhADamAMthI kapAto cAro [+ jue "vAvavuM' dvArA.) jemAM juvAra vAvI hoya tevuM khetara jAva chuM. [ja e "jAva' dvArA.] jue "jAvaka" ("AvarajAra-vidyA strI. [4] strI ke puruSone kevI rIte pralobhana javaramAM 28), "isyu ApI vyabhicAra kare enuM zAstra jAvalI strI.huM na. khajUrInAM pAMdaDAMnuM kareluM TATuM jara-strI strI. [saM.] jAra karma karanArI strI, chinALa, oriNI, javaLa vi. khaba jIrNa thayeluM. (2) vRddha, gharaDuM 2khAta [vALuM (strI) jAvaLarANe muM. [+ ja "za ."] (lA.) pheraphAra karanAra jArAsata vi. [saM. nA2 + mAnavata] parapuruSamAM Asakti- mANasa. (2) sthitinuM parivartana jAriNI strI. siM] jAra-strI, vyabhicAriNI, chinALa jAvALI strI, -nuM na. [ie 'AvaLa' + gu. "u"ta. pra. jAriyuM na. jio "jAra' + gu. "IyuM" ta. pra.] juvAranuM ThaMDuM. + "I' pratyaya.] tarata pacI jAya tevo mAMdAne khAvA (2) kaNasaluM mATe khorAka ["jAvaLa." (2) nAjika jArI strI. jio 'jAra' + gu. "I' ta.pra.] nArakarma, chinALuM jALuM vi. [o "jAvaLa + gu "u" svArthe ta. pra.] juo jArI kri. vi. [ara.] cAlu. [ karavuM (rU. pra.) zarU karavuM. jAvaMtarI, jAvaMtrI zrI. [saM. jJAti patrin>prA, nAMrU-3 ] 0thavuM (rU. pra.) zarU thavuM. (2) amalamAM AvavuM. 0rAkhavuM lIlAM jAyaphaLanA kocalAnI sukavelI patarI, rAyapatrI (rU. pra) cAlu rAkhavuM]. jAvA 5. siM. vAva- prA. nAvaTa-] prazAMta mahAsAgarane jArI-vijArI strI. [ja jArI, dvibhava.] pakaDAya nahi eka vizALa beTa, cavadvIpa, (saMjJA.) e prakAranuM chinALuM. (2) (lA.) chaLa-prapaMca, kAvAdAvA jAvAI vi. [jae "jAva' + gu. "AI' ta. pra.] jA vAnA jAruM na. jio 'jAra " gu. "G' ta. pra.] jue "jAra-karma.' pradezane lagatuM, jAvAnuM jArUla na. AMjaNiyAnuM jhADa, ajuna vRkSa javuM na. [anu.] nakAme prayAsa, phAM. -vAM nAta-nAM jAla-jhaTaka (-kaya) zrI. jarInA kAmamAM lAkaDAnA sAdhanathI khavAM (rU. pra.) phAMphAM mAravAM, bAcakA bharavA] karavAmAM AvatuM chApa-kAma jAvuM? a. kri. [o "javuM,' sau.] jue "javuM.' AnAM jAlama juo "jAlima.' ' sau. mAM "jA" aMgavALAM rUpa vyApakaH jAuM (jAMu), jAiye; jAlama-jera vi. [ + ja "je.'] julama karavAmAM pUruM jAje, jone; jaIza, jAzuM, jAze, jAze.jAtuM; jAnAra aTalA) jAlamI strI, jio "jAlama' + gu. I' ta. pra.] jalama javuM a. 4. [saM. nAta-> prA. zAma-dvArA nA. dhA.] kare e. (2) karatA, nirdayatA janma pAmave, pedA thavuM (gu.mAM khAsa vyApaka nathIH mAtra jAla-sAjI . [ja "jAlI' dvArA.] beTI sahI karavI "je "jAyuM" te jAya' e kahevatamAM) e. (2) dagalabAjI, chetarapIMDI jAsaka vi. joIe teTaluM. (2) joIe tenAthI vadhu jAlaMdhara (jAlaghara) . [saM.] porANika mAnyatA pramANe vaMdA jAkiyAM na., ba. va. [+ gu. "iyuM" ta. pra.] vipulatA nAmanI satIne meLavavA viSNue jeno vadha karelo te eka jAsala vi. tarata tuTI jAya tevuM, takalAdI. (2) mAMdaluM, dAnava. (saMjJA.). (2) paMjAbane biyAsa ane satalaja nabaLA bAMdhAnuM [phUla-choDa vacce e nAmane doAba. (saMjJA.). jANa (-zya) strI. [ juo "jAsUda-dvArA. ] jAsadane jAlima vi. [ara.] julama karanAruM. (2) bhayAnaka, bhayaMkara jAsA-ciTaDI-hI) strI. [ o "jA' + "ciTa ThI(-).')] jAlI vi. banAvaTI, kheThuM UbhuM kareluM koI paNa prakAranI dhamakI ApanAre chAnI rIte mokalavAmAM jAlI-beTa strI.[e. jelI-beTa] yAMtrika hoDIkemacha, "ca" Avo kAgaLa [jAsaNa jAva (vya) strI. [ja "javuM - jAvuM.'] javAnI kriyA. jAsu,sUda(-dI) zrI. japAkusumano choDa (vAdaLI kulene), (2) nikAza [Ava, Avaka-jAvaka, Ava-jA jAsUsa ! [ara.] guptacara, bAtamIdAra, sI. Ai. DI.' jAva-Ava (jAvya-Aca) strI. [+juo "AvavuM."] - jAsUsI strI. [2] pI bAtamI meLavavAnuM kAma jAvaka chuM. saM. ghAva, arvA. taddabhava javA raMga je jAsUsI-khAtuM na. [+jae "khAtuM.'] sarakAranuM guptacara-khAtuM, 2010_04
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ jase 912 jALI sI.AI. DI,' 'ela. AI. bI." pablika ekAusa" jAe paM. [phA. jahAM-seja 3 (aMgata virajherane kAraNe vyakti jAhera hiMmata (-himata) strI. [+ ja o hiMmata.'] lokothI ke gAma pAse mAgaNI mUkI e mAgaNI pUrI na pADe dabAyA vinA vicAra vyakta karavAnI kSamatA, "mirala kareIja' te jAnathI mArI nAkhavAnI dhamakI, (2) evI dhamakIne jAherAta strI. [ara. "jAhira'nuM ba, va, "jAhirA ]jAhera patra, jAsAciThThI karavuM e, prasiddhi, "enAunsamenTa," "pablisiTI,' 'DekajAstI strI. [ara. jiyAratI] sakhtAI, baLajabarI lerezana, neTaphikezana." (2) e "jAhera khabara." jAstI kri. vi. [ara. "jiyAda" dvArA) vadhu paDatuM, vizeSa, jAherAtI vi. [ + gu. "I' ta. pra.] jAherAtane lagatuM joIe te karatAM vadhu jAhala e "jahila.' jAhi(he)da vi. [ara. jAhida ] bhakti karanAruM, bhakta jAherajalAlI strI. [pha. jAherajalAl (ara.) + gu. I' jAhita-hela vi. [ara. jAhil] juo "jahAla." ta. pra.] vabhava, riddhi-siddhi, AbAdI, bhAre mATe dabadabo jahuda pu. ImAratI kAmamAM vaparAto eka jatane paththara jAnavI strI. [.] uttara bhAratanI pUjya gaNAtI gaMgA nadInuM jAheda jue "jAhida.' eka nAma. (saMjJA.) jAhera vi. [ara. jAhira ] chupAveluM nahi tevuM, badhA jANe jaLa strI. siM, nAka na] pazu-pakSIone temaja dariyAI tevuM. (2) sArvajanika, pablika." [0 karavuM (rU. pra.) ughADuM prANIone pakaDavA mATe dorInI gUMthaNavALuM sAdhana. (2) karavuM, khelavuM. 0 thavuM (rU. pra.) saunI jANamAM AvavuM. karoLiyAnuM jALuM. (3) bhamaraDAnI derI, jALI. (4) (lA.) 0 pADavuM (rU. pra.) badhA jANe ema karavuM. 0mAM AvavuM phAMsa, pica, saje, kapaTabAjI. [0 nA(-nAMkhavI (u. pra.) (rU. pra.) pragaTa thayuM. (2) prasiddhimAM AvavuM] [phetha' phasAvavA yukti karavI. jAhera Arogya na. [ + saM.] vastInuM nIrogIpaNuM, "palika jALa2 zrI. [sa, san>prA. zA] jue "jhALa.', jAhera ArogyakhAtuM na. [+ja e "khAtuM."] rAjyanuM prajAkIya jALa- (-Dadhu) strI. [jao "jALuM' + 'Da.'] jaLAMjhAMkharAM Arogya saMbhALanAruM taMtra, pablika heltha DipArTamenTa' jaLa-gUMthaNI strI. [ja "jALa" + "gaMthaNI.'] mALakhuM, jAhera-kaTekaTI strI, [+ ja e " kakaTI.'] vastImAM ubhI "neTavarka' (2) jALa jevI racanA, bhulabhulAmaNa thayelI prabaLa taMgadilI, "pablika imarjansI" jaLa-daDe che. [ja e "jaLa" + "daDe.'] (lA.) e nAmanI jAhera kSetra na. [+ saM.] vastI varaceno kArya vistAra eka ramata jAhera khabara strI. [ + ja "khabara.'] sau keInI jANa jALa-racanA strI. jio "jALa' saM.] jALIo pADavAmAM mATenI vigata ke samAcAranuM lakhANa ane mudraNa, "eDava- AvI hoya tevI dorIonI gUMthaNI IjhamenTa' jALa-rasa puM. [ja "jALa' + saM.] prANa-rasamAM jhINa jAhera dasTa na. [+ aM.] sarve lokone upayogamAM Ave tevuM jhINA ane khuba nAjuka taMtuonI jALIvALI racanA phaMDa ke nidhi, sArvajanika TrasTa, pablika TrasTa" jALavaNu (zya), aNu strI. [ja "jALavavuM' + gu. "aNa" jAhera taMtra (-4) na. [ + saM.] sArvajanika pratinidhionI aNI' ku. pra.] jALavavAnI kriyA, sAMcavaNa, saMbhALa, saMcAlana-vyavasthA, "pablika othoriTI' prijharvezana," ke-jharvezana." (2) nibhAva, meInTenansa' jAhera-dArI strI. [+ phA.) jAheramAM dekhADo karavAnI kriyA jALavaNI-kharce 5. [ + ara.] jALavI rAkhavA mATe thato jAheranAmuM na. [+juo "nAmuM."] lakhelI jAherAta, paisAne kharca, "meinTenansa cArjIsa' cetavaNIne lekha, Dhere, "Tiphikezana,' 'meniphesTo jALavavuM sa. ji. saMbhALavuM, sAcavavuM, rAkhI mukavuM. jaLavAvuM jAhera nIti strI. [ + saM] sarakArI kAryapraNAlI, "pablika karmaNi, kri. jaLavAvavuM che., sa. ki. pilisI' [sthiti, "palika marahasa" jaLa-vAta . [jao "jALa' + saM] tA-garamI jAhera nItimattA strI. [+ saM.] sArvajanika nItine lagatI jaLa-vALiyuM na. juo "jALiyuM." (2) (lA.) jemAMthI aMga jAhera neTisa strI. [+ aM.] badhAMne mATenI jAherAta, nividA, dekhAya tevuM AchuM kapaDuM [jALIvALI gUMthaNI pablika noTisa jALa-sa(-se) (-2) strI. jio "jALa' + "sa(-se).] jAhera bAla(-La)graha na. [+ , ., na] sArvajanika jALAM-pAMca-ema (-mya) strI. jio "jALuM" - ba. va. + bALamaMdira, "palika narsarI' (sa. ma.) pAMca(-cema.'] Ase vadi pAMcama (je divase hiMduomAM jAhera manera jana (2-jana) na. [ + saM] sArvajanika khela divALI nimitte makAnamAM jALAM sApha karavAno rivAja che.) vagere, "pablika enTaI-menTa jALiyuM na. [saM. nALivA-> prA. nAma] jALIvALA jAhera vecANa na. [+juo "vecANa.'] khullA bajAramAM taddana nAnI bArI. (2) prakAza AvavAnuM dIvAla ke chAparAkaravAmAM AvatI harAjI, pablika seila,' "pablika ekazana" mAMnuM bAkoruM [gaMthaNInuM eka ghareNuM jAhera stha(-La) na. [ + saM.] jyAM badhAM loka jaI zake tevI jALiye paM. [ja "jALiyuM.'] kaMThamAM paheravAnuM jALInI jagyA, pablika pleisa." jALI strI. siM. nAsTika > prA. nADhimAM] gaMthalI derI jAhera hisAba chuM. [+ ja hisAba.'] prajAnI koI paNa (bhamaraDAnI temaja ghAgharA leMdhA-raNa vagerenI.) (2) vyakitane jevAne adhikAra hoya tevA hisAbI copaDA, lokhaMDanA saLiyA ke lAkaDAnI paTTInI gUMthaNIvALuM bAraNAnuM 2010_04
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ jALI-kAma 913 jaba(bu) [taMgiyo kamADa. (3) kerI vagere phaLomAM pAkavA AvatAM jAmatuM vAdI. (2) viSa-vaidya resAonuM jALuM. (4) (lA.) resAonI guthaNIne je jAMgaluM na. jio "jAMgha' + gu. 'luM ta. pra.] jAdhi, koI paNa AkAra. (5) vAMkanuM lAkaDuM. (vahANa.) [ paDhavI jAMgale pR. [saM. nA -> prA. zAstra -] (lA.) (kAMIka (rU. pra.) geilI pAkIne resA bAjavA. 0 pAThavI, tukAramAM) aMgrejI, "iglizamena,' 'briTizara' 0 bharavI, 0 mUkavI (rU. pra.) jALI jevI gaMthaNI karavI] jAMgiyuM ja "jA'dhiyuM.' jALI-kAma na, jio "jaLa + kAma.'] jALI jevI paMgiyuM na. [jao 'AMgI' + gu. IyuM' vArthe tA. pra.] gUMthaNInuM kAma, evI nakazInuM kAma dhANInI jAMgIne takiyo jALIDo !. [ja e "jALa" + gu. "I' + "DuM ta. pra.] jALa jAgiye ja "jAMva." nAkhanAro mAchI, mAchImAra jAMgI strI. ghANInI khATalIthI baLadanI ghoMsarI sudhInuM jALIdAra vi. [ja "jALI' + phA. pratyaya.] jALIvALuM, tema evuM gADAnuM lAkaDuM. (2) ciDAnI saranA mAthA jALInA prakAranI gUMthaNavALuM uparanuM lAkaDuM jALIbaMdha (ba) vi. jio "jaLI' + phA. banDa.'] jene jAgIra strI. miTa Dhela (khAsa karI lAkarI). jALa vAsI zakAya tevuM bAraNuM hoya tevuM (makAna) jaMgI-bAruM na. jio "jAMgI" + "bAray + . " jALI-bAriyuM na. [juo jALI' + "bAra " + gu. iyuM? ta. pra.] je gImAM bheravelA ADA lAkaDAmAMnuM pilANa ta. pra.) e "jaLiyuM.' (2) chAparAnA jALiyAmAMthI jaMgIruM na, [ja e jAMgI vikAsa.1 jAo "jagI. AvatuM cAMdaraNuM. jaguli, 09 (jAguli, ka) . [saM.] sarpa vagerenuM jhera jALa na, sa, nA > prA. nAga-] jALI jevI kaDiyAnI utAranAro vedha, viSa-vaidya lALanI racanA. (2) kAMTAvALA choDavAone ekabIjAmAM jAguli-maMtra (jAguli-manna) ! [saM] sarpanuM jhera utAravA gUMthAI ne thato AkAra. (3) resAonuM jALIdAra 5Da. (4) mATe saghane maMtra AMkhanA DoLA upara jAmatuM A paDa. (5) maraNa najIka jAMgha strI. [saM. ] jAMgha, sAthaLa. [ ughATavI, kheAlavI AvatAM gaLAmAM bAjhatuM kaphanuM paDa. [ UpaDavuM (rU. pra.) (rU. pra.) pitAnI eba jAhera karavI] . maraNa najIka AvatAM sUkA kaphanuM gaLAnI bArImAM jAmavuM. jAMdhi(gi-1)yuM na. [ja "jAMdhiye."] ja "jAMdhiye.' 0 bAjhavuM (rU. pra.) kareLiyAonuM jALuM racAvuM. (2) AMkhamAM (2) sUtI vakhate be paganI vacce rAkhavAmAM AvatuM ozIke jhAMkhanuM paDa jAmavuM]. jAMdhinaga) muM. [saM. nAdhikA > prA. nAga-1 jALuM-jhAMkharuM na. jio "jALuM' + "jhAMkharuM."] kAMTAvALA ke taMgi, jAMgaluM, TaMkI caDDI kAMTA vinAnA ropAo-choDavA vagerene ekabIjAmAM gUMthAI jAMca strI, 0 talAzI [hi,] tapAsa, gaSaNA, talAza jatAM thate AkAra [mATI bhAga jAMca-hukama muM. [hi. ja "hukama.'] tapAsa karavAnI jagaDha 5. kalasAmAM ghaNI garamIthI rasa thaI jato AjJA, sarca-eDara' [bakarAMnA vALa lagaDha ki. vi. kimata ke sodo karAvyA vinA vecAvA jATa (traya) strI, -8 na. guhya bhAga pAsenA vALa. (2) mAla mukAya ema. [rAkhavuM, 0 levuM (rU. pra.) vecAyA jAMta (nya) strI. [saM. strI > prA, gaMao] pANI caDAvavA pachI paisA ApavAnI zarate mAla svIkAra ke maka] mATe ucAlatanA hAthA upara mukAtuM vajana. (2) gaLI gaDha kri. vi. khaba verA avAjathI ukALyA pachI nakkara banAvavA mATe dAba-presa. (3) anAja jAMga-vahI strI. jio "jagaDa6, + "vahI.'] jAMgaDa mAla daLavAnI ghaMTI apAyAnI noMdhapothI jAdara (-2zya), aNu "jAdaraNI" jAnaDI." jagaDha-vecANa na. [ja e "jAgaDa* + "vecANa.] vecAya jAMnisAra vi. ni.) jigarajAna, dilojAna (sta) teTaluM vecavAnuM ane na vecAya te pAchuM ApavAnuM e rIte jAMpI strI. chApavAnA yaMtramAM kAgaLa upADanArI lAkaDAnA karavAmAM Avela kaya, 'seIla oNna TrAyala' ke lekhanA dAMtAvALI khapALI jAMgaDI strI. jio "jiMga + gu. "I' ta. pra.] bhATa- jAMbalI, luM, navuM vi. [ja "jAMbu'+ apa. 3jhuma. dvArA cAraNAnI pagha-bhASA, hiMgaLa bhASA ane gu. 'uM' ta. pra.) jAMbunA raMganuM, jaMbuDA raMganuM, jAMgaDe . jio "jAMgaDa + gu. " ta. pra.] (lA.) kiramajI raMganuM, jAmalI bhATa-cAraNa baMdIjana jAMbavatI (jAmbavatI strI. [3] zrIkRSNanI ATha paTarANIjAMgaDu . jio baMgaDa + gu. "G' ta. pra.] (lA.) emAMnI eka, jAMbuvatI. (saMjJA.) e nAmane eka rAga. (saMgIta.) jAMbavAna (jAvAnI chuM. [saM. vA] zrIkRSNanI eka jAgaDa na. jio "jAMgaDa + gu. "uM' ta. pra.] (lA.) paTarANI jAMbavatIne pitA, jAMbuvAna. (saMjJA.) bhATa-cAraNAthI gAvAmAM AvatuM eka prakAranuM gIta jAMbavuM vi. jio "jAMbu + gu. "u" ta. pra.) jAMbuDA jagara (2) strI. [2] riyALanI cIsa, riyALI, lALI raMganuM, jAmalI, kiramajI raMganuM jAMgala (jA chela) vi. [sa.] jaMgalane lagatuM, jaMgalanuM jAMba(bu) vi, pR. [ja "bavuM.'] jAMbuDAnA raMga jAMgalika (Alika) 5. [] sapane khela karanAre, gAruDI, jevo raMga. (2) (lA.) jAMbuDA raMgane baLada joDe vagere ke-58 2010_04
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ jo bu-varaNuM ) jA'bu na. [saM. navur-> prA. jhaMgtra-] jAMbuDAnuM kuLa, rAvaNuM, rAmaNuM. (ra) jamarUkhInA jevA eka jhADanAM bhamaraDAnA AkAranAM meLAM nAnAM phaLa. (3) (lA.) gulAmAMdhyu (mIThAI jAMbu-varaNu, na bu-traNuM' vi. [jue 'jAMbu' + saM. vaLe > 'varaNa' arvAM. tadbhava + 'u'' ta. pra.] jae jAMkhavuM.' na jIvatI (jAmbuvato) srI. [saM. jJAnavatI] juo 'jAMbavatI.' jA bu-vADhiyuM na., jAMbu-vADI strI. [jue 'jAMbu' + 'vADiyuM'. 'vADI.'] jAMbuDAMnAM vRkSAne agoce jitu vi. [saM] jitAyeluM, hArI gayeluM, parAjita jita-kAma vi. [saM.] jeNe kAmanA tema kAmadeva upara vijaya meLavyA che tevuM jita-krodha vi. [saM.] jeNe phreMca upara vijaya meLaLyA che tevuM jita-zatru vi. [saM.] jeNe zatruone harAvyA che tevuM jitasaMga (-sa) vi. [saM.] jeNe karmanI Asakti upara vijaya meLavyeA che tevuM (sAdhaka) jitA(-)vuM jae jItavuM'mAM, 'I' pratyaya.] sake jitAtmA vi., puM. [saM. nita + amA] peAtAnA AtmA upara saMpUrNa kAbU meLanyA che teve puruSa ['jita-zatru.' jitAmitra, jitari vi. saM. gita + a-mitra, ]i ja jitAvavuM, jitAvuM jae 'jItavuM'mAM. (prerakanuM 'jitAvavuM' rUpa khAsa jANItuM nathI, rUDha 'jitADavuM' che.) jiteMdriya (jitendriya) vi. [saM. niMta + phrendriya] jeNe indriyA upara saMyama meLanyA che tevuM jA bhuvAna (jambuvana) puM, [saM. nAmvavAn ] jue 'jhaMkhavAna.' jana khuve jue 'nave.' jAMbUDiyuM vi. jue 'jAMbu' + gu, huM' + iyuM' ta. pra.] na buDA raMganuM, jA balI, jAmalI jA mUDI skrI. [jue 'jAMbUDA' + gu. jAMbunuM jhADa (jamarUkhI jevaDuM thAya che.) jA khUOM vi. juo 'jAMbu' + gu. 'huM' ta.pra.] jAmalI, kiramajI raMganuM. (2) na. jue 'jAMbu.' jAMbUDA puM. [jue 'na huM.'] malI raMganAM meTAM nAnAM jAMbUDAMnuM vRkSa (pIpara jevaDuM meluM thAya che.), rAvaNA, rAmaNeAjite driya-tA (jitendriya-) strI. [saM.] jitendriya hovApaNuM jA khUna (jA khUna) na. [saM.] uttama prakAranuM seAnuM jidda srI. [ara.] jIda, haTha, Agraha, jaka. [ pakI, na se puM. [sara 'jAse|.'] ThapakA. (2) prahAra, mAra 0 para AvavuM, "te caDha<-Dha)vuM (rU. pra.) haThAgrahI banavuM] jikara strI. [ara. 'ji ph'-yAdadAsta] (lA.) haTha, mamata, jiddI vi. [ara.] haThIluM, durAgrahI, chaThThI, jI, 'egresiva' Agraha, jidda. (ra) jhaghaDA, TaTA jina. puM. [saM.] viSNu. (2) buddha. (3) tIrthaMkara. (jaina.) jiriyuM vi jue. 'jikara' + gu, iyuM' ta. pra.] jikara jina na. [aM.] kapAsa loDhavAnuM kArakhAnuM, 'jiniMga-phaeNkTarI' karanAruM, paDa karanAruM, magajamArI karanAruM jina-caitya na. [saM] jaina maMdira ke DherAsara. (jena.) gira na. [phA-kALajuM, zakti] haiyuM, dila, aMtaHkaraNa, citta jina-jana puM. [saM.] jainadharmI (2) (lA, hiMmata, (3) vi. dilentana. prANapriya jigara-jJana vi. [phA.] prANapriya, dileAjAna jigISA strI. [saM.] jItavAnI icchA jigISu vi. [saM] jItavAnI icchAvALuM jighatsA . [a,] khAvAnI icchA jidhansu vi. [saM.] khAvAnI icchAvALuM jimAMsA (jiUAsA) srI. [saM.] mArI nAkhavAnI IcchA jiyAMsu (jiSAsu) vi. [saM.] mArI nAkhavAnI icchAvALuM jijIviSA zrI. [saM.] jIvavAnI icchA, 'likhiDA' (bhU. ga|.) insTinTa oNpha sephaprijharvezana'(.khA.), 'vila-Tu-lAik jijIviSe vi. [x.] jIvavAnI icchAvALuM jijJAsaka vi. [saM] jue 'jijJAsu.' jijJAsamAna vi. [saM.] jANavAnI icchA karanAruM, jijJAsu jijJAsA zrI. [saM.] jANavAnI icchA [e, breina-TrasTa'jinAjJA . [saM. jaiina+ Ana[1] mahAvIra svAmIe ApelA jijJAsA-pUrti srI. [saM] jANavAnI icchA pUrNa thavI-karavI jijJAsA-preraka vi. [saM.] jijJAsAne uttejana ApanAruM jijJAsAvRtti strI [saM.] jANavAnI icchAnuM valaNa, jijJAsu tA jijJAsA-lIna vi. [saM.] jijJAsA vinAnuM jijJAsita vi. [sa,] jANavA iccheluM jijJAsu vi. [x.] jANavAnI icchA karanAruM, jijJAsaka jijJAsu-tA dI. [saM.] jANavAnI icchA hevApaNuM, jijJAsAvRtti jinatAna strI. [uchInA] kherasAra jeThImadha vagerenI banAvelI khAsa prakAranI auSadIya sugaMdhI gALIe jinarse puM. [saM.] jaina dharma jina-pa6 na. [saM.] tIrthaMkaranI aMtima siddhi. (jena.) jina-praNIta vi. [saM.] tIrthaMkarAe raceluM jita-prAsAda puM., jina-bhavata na. [sa.] jue 'jinacaitya.' jina-mata puM. [saM., na.] jaina dharmanA siddhAMta, jaina darzana. (2) '(lA.) .jena dharme jana-maMdira (-mandira) na. [saM.] jae 'jina-caitya.' jina-vacana na. [saM.] tIrthaMkarAnI vANI. (ra) mahAvIra svAmIe upadezelAM khAra aMgasUtramAMnuM pratyeka sUtra. (jena.) jina-12 puM. [saM.] tIrthaMkara. (jena.) jina-zAsana na. [saM] jue 'jina-dharma.' jijJAsu-bhAtra huM. [sa.] jue 'jijJAsu-tA.' _2010_04 914 jinsI -jita vi. [saM. degnit, samAsane aMte : vizvajita' zatrujita' vagere] jItanAruM upadeza, jina-vacana jinAlaya na. [saM, jhina + va tuM., na.] jue 'jina-caitya,' jinaMdra (jinendra), jineza,-zvara puM. [saM. nAna + 6, derA, EzvarI] uttama tIrthaMkara jinnata ja 'jannata.' jinnatanazIna jue 'jannata-nazIna.' jinsa zrI. [ara.] strI-puruSa-bhAva, 'sekasa'(vi. ka.) jinsI vi. [ara.] strI-puruSanA saMbaMdhane lagatuM, jAtI 6, 'seksyuala' (vi. ke.)
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ jinsI jima jinsI ke. vi [ara. "jinsa' dvArA] mAlane badale mAla jileTIna na. [.] saresanA jevo cIkAzavALe eka prANija maLe e rIte padArtha. (2. vi.) jisI puM, strI. [aM.] bhAratavarSanI eka asthira vatanavALI jida sI. [ara.] cAmaDuM kApaDa vagerenuM pustaka ke graMtha prajA ke je yuropanA meTA bhAgamAM seMkaDo varSothI bhaTakatI yA pithInuM pUThuM. (2) (lA.) prArthaka alaga alaga bAMdhelA rahI che ane bhAratIya bhASAnA sarakAra sAcavI rahI che. graMthavibhAga [sapATI, DisTrikaTa levala' (gujarAtanI hiMdu vAgharI kema A lehInI manAya che.) jillAkakSA strI. [ie "jikalo' + saM.] jillAnA vahIvaTanI jibrAila, jibrala, jibrela chuM. [ara, jibraIla, jibrAIla] jillA-paMcAyata (-paMcAyata) strI. jio "jo' + paMcAe nAmane eka phirastA, (IslAma) yata.] jihalAne dIvAnI vahIvaTa karanAruM lokapratinidhijibhALa, zuM vi. jio jIbha + gu. "ALa,' chuM ta..] enuM maMDaLa [karanAruM taMtra (lA.) bahubeluM. (2) tochaDuM, asabhya jilalA-berTa na. [ja " jile + aM.) jillA vahIvaTa jimakhAnuM na. [phA. jam khAna] ramatagamatanuM medAna jile puM. [ara. jilu zahera athavA gAmanA vibhAgamAM jigneziyama na. [e.] kasarata karavAnuM sthAna, akhADe pratyeka bhAga, latto, mahole. (2) rAjayane aneka gAmanA jignesTika vi. [aM.] kasaratane lagatuM samUhanA kalekaTaranI sattA nIceno pratyeka vibhAga, "DisTrikTa jibbasa puM, ba. 1. [e.] vahANa game tema chelatuM hoya jivatara e "jIvatara." eve samaye paNa hokAyaMtrane kATakhUNe rAkhanArAM remavALAM jivatala juo "jIvatala." gaLAkAra majAgarAM jivaniyuM jue "jIvaneyuM.' jimedA(vA)rI sI[ + phA. 'I' pra.] bAMyadharI, jokhama- jivAI strI. [ja "jIvavuM' + gu. "AI' ke pra] bharaNadArI, javAbadArI, jAmanagIrI piSaNa mATe Arthika ke dANA vagerenI maLatI madada, jimeda-vA) vi. "jo'+ phA. "dAra pra.] AjIvikA bAMyadharI lenAra, jokhamadAra, javAbadAra, jAmanagara jivAIdAra vi. [+ phA. pratyaya] jivAI meLavanAruM jiyApUtA strI, "putraMjIva' nAmanI eka vanaspati jivAhavuM e "jIvavuM'mAM. jiyAta strI. [ara.] jAphata, ujANI, mijabAnI ji-jIvAta strI. [sa. nava dvArA] nAnAM nAnAM jaMtu. [ paravI jiyArata strI. [ara.] jAta, muslimomAM maraNa pachI trIjA (rU. pra.) jakhamamAM jaMtu thavAM]. divasanI uThamaNunI kriyA. (islAma) ji-jI)vAta-khAtuM na. [ + ja "khAtuM."] pAMjarApoLomAM jiyAvara kuM. jio "ji" + saM.] varajA anAjamAM paDelA jaMtuone bacAvavAnuM khAtuM jithe ke, pra. [sa nathag> mA. nag3"tamAro jaya thAo' jivAreka vi. [ie "jIvavuM" dvArA.] nirvAha mATe ApelI evo ugAra, (2) 5. (lA.) lADa (vararAja) jamIna niza jatAM sarakAramAM pAchI pharelI (jamIna) ji ji ke. pra. (saM. maghatu> prA. nADa AjJA, TI. nivAraNuM na. reMTiyAnI galIomAM camarakhAM na hale mATe pu, e. 1.] 'tamAre jaya thAo' e prakArane ugAra nAkheluM sAMDIkuM jiraga ii, [phA. jiga] sabhA, dAyara, meLAvaDe jivAriyuM na. tabalAM jeDImAM mukhya vAgha (tabaluM, bhANiyuM jiravaNa na. [o "jIravavuM' + gu. "aNu" ka. pra.] jIravavuM ke bAyuM nahi.) jiMdagI e, sahanazIlapaNuM, khAmoza jivAyuM. [ja jIvavuM' + gu. "are ku. pra.] ja-mAro, jiravAvavuM e "jIravavuMmAM. jivavuM ja "jIvavuM'mAM. jirApha na. [ara. jarAkaha] AmikAnuM haraNa jevuM eka ji-jI)vALa vi. [sa. no + gu. "ALa' ta. pra.] jIvavA, paza (enI Doka lAMbI hoya che ane pote ThIka ThIka sacetana. (2) (lA.) dhanavALuM, mAladAra. (3) sukhI UMcAInuM hoya che.) jivALI sTI. taMbUrAne jhAro. (2) naMbarAmAM tArano svara jirAphI strI. [+gu. 'I' sIpratyaya] jirAphanI mAdA barelara nIkaLavA mATe tArane baMdhAtA rezamI dore. (3) jirAyata, khetI vi. [ara. jirAat + gu. 'I' ta. pra.] tabalAM mRdaMga vagere upara lagAvAtuM kALuM zAhInuM paDa. (4) varasAdanA pANIthI jemAM dhAnya Upaje tevuM. (khetI.) (la) tabalAM, naraghAM jirAvalA 5, ba. va. ['jirAvala gAmane saMbaMdha + gu "u" ji(-jI)vALuM na. [saM. nIva + "ALuM ta. pra.] nakhanA mULa ta. pra.] pArzvanAtha (e gAmanA). (jena) pAsenI kuNuM cAmaDI [(4) arjuna. (saMjJA.) ji(-)rALuM na. jio "jIruM' + gu. "ALuM" ta. pra.] jemAM jiSNu vi. [sa.] vijayI, (2) (lA.) . viSNu. (3) I. charuM mukhya hoya tevuM mIThuM hIMga haLadara vagerenuM cUrNa ji(-)hAda strI. [ara. jihA] dharmayuddha. [0 pekAravI jiga strI. phi.] jAo "jiragA." (rU. pra.) dharmayuddha karavAnI hAkala pAMDavI jilaka-kA)da kuM. [ara. jhika-ada] islAmI 11 me, jihIrSo strI, si.] haraNa karI javAnI icchA mahinA. (saMjJA) [saMjJA) jihIvuM vi. [sa.] haraNa karI javAnI IcchAvALuM jilahaja . [ara. jhilahi jaja ] islAmI 12mo mahine. jihevA DuM [.] (yahUdI dharmagraMthomAM) Izvara. (saMjJA.) jilAyata vi. [ara. "ji a' dvArA jillAne lagatuM, jillAnuM jihmana. [4] kapaTa, dago 2010_04
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ jitvA chapa1 jitrA strI. siM] jIbha jI-karI zrI. jio '+ "karavuM' + gu. "huM" bha. kR+ jihavAya na. [ + saM. aa] jIbhanI Toca, jIbhanuM TeravuM. "I' strI pratyaya. huMDI na svIkAravAnI bAMyadharI amuka eka [-2 thavuM (rU. pra.) yAda rahevuM. -ge tevuM (rU. pra.) yAda hovuM] vyakti upara AvavI e jivA-doSa . siM.] balavAmAM thatI - thayelI bhUla jI-kAkA chuM. [ja "jI' + "kAke.'] bApanA nAnA bhAIthI jihavA-mala(La)na. [saM.] jIbhane gaLAnI bArI bAjane bhAga je je nA bhAI hoya te te [(lA.) svIkAra, saMmati jitrAmalIya vi. saM.] kSanA mULamAMthI uccarita thatuM jI-kAra 5. [ja e "jI' + saM] "jI" evo udagAra. (2) (u. ta. "La" "visarga' vagere). (vyA.) chage puMmATI mUchavALuM eka dariyAI prANuM jivALa ja " jivA-mUla." jIme-mAra vi., pR. [ja e "jIgo' + "mAravuM.] (lA.) jihavA-rasa ! si.] jIbhamAMthI chaTatuM pravAhI. (2) (lA.) khepAnI, lucco vAtacIta karIne meLavavAmAM Avate AnaMda jIjaNa puM, [ravA.] e nAmane ziMganAM bIno jhaNa jhaNa jihavAga . [saM.] jIbhamAM thato ke thayela rega avAja thAya che te eka cheDa jivA-lelu5 vi. [] jIbhanA svAdanuM lAlacu, mIThuM cha-cha sI. [o "jI,dvirbhAva.] dAdImA. (2) pitAnA mIThuM khAvAnuM pasaMda karanAruM moTA bhAInI patnI, meTI mA jihavA-latya na. [saM.] jIbhanI lolupatA, khAvAno caTake jI-jI-kAra . jio jI"- dvirbhAva + saM.] jae "jI-kAra.' jihavAthi na. [saM. kAhavA + mariya] jIbhanA mULamAMnuM i jIjI-bahena (baeNna), jIjI-bA strI, jio "jIjI' + "bahena" AkAranuM hADaku, "hAI-oNiDa' -bA.'] patinI meTI bahena, meTI naNaMda jihavA-svAda muM. [saM.] jIbhathI levAmAM Avate svAda, cAkhaNI jIjI-mAM strI, jio "jIjI' + mA.'] bApanI ke mAtAnI jihurvedriya jI. [saM. nitva + indriva na.] bharapI idriya, mA. (2) koI paNa vRddha DesI rasana-idriya jIje muM. [jue "jIjI' dvArA.] bApane ke mAtA pitA jigA (ji) strI, eka prakAranuM kocalAvALuM dariyAI nAnuM jIvuM, chuTuM na. kAMTAvALI sUkI DALI, jhAMkharuM prANI. (2) muMbaI najIkanA samudramAMnI eka mAchalI jIta (2) strI. jio "jItavuM.'] jaya, vijaya, phateha. (2) jiMgI (jiphago) strI. zeraDIne ciDe pheravanArA baLadonI ! saMgItane eka alaMkAra. (saMgIta.) jeDI jItaDI strI. e nAmanI eka mAchalInI jAta [eka ramata jigalI strI, jio jigaDuM' + gu. 'I' sIpratyaya.], jIta-lakheTo ! [ve chata' + "lakho.'] (lA.) e nAmanI - na. [sara0 "jiMgA.'] nAne gigaDo, gigeDI jItavuM sa. ke. [sa. unATaka, nita bhU. 5 nA. dhA.] brigeDe dhuM. jio "jiMga DuM.'] katarA vagerenA zarIra upara jaya pAma, vijayI banavuM, phateha meLavavI. (2) (lA.) AchA keTalAvALo goLAkAra chavaDe saphaLa thavuM, pAra UtaravuM. (bha. ke. nA prayoga kartari-karmaNi jighA (ji.) zrI. jio "jiMga.] okhAnA dariyAmAM baMne; jema ke "huM laThAI cho, "meM laDAI jItI'.)jitAvuM maLatI eka mAchalI, jiMgA karmaNi, kri. jitAvuM che, sa.kri. ("jitAvavuM jANatuM nathI.) jijara (ji-jara) na. (aM) AdunA rasamAMthI banAveluM pINuM jIta muM. jIvAtmA. (2) mANasa jiMdagAnI ( jindagAnI), jiMdagI (jindagI) cI. [] jItelI ja "dhI telI." jIvanakAla, janmAre, jIvatara. (2) AyuSa, AvaradA. jIteluM ja "dhI-teluM." [jiMdagImAMthI nIkaLI javuM (rU. 4) barabAda thavuM, pAca- jItharI muM. paththaranI e nAmanI eka jAta mAla thavuM]. jIda strI. [ja "ji da] e "ji." jiMdagIbhara (2) kri. vi. [ja e "jiMdagI' + "bharavuM.'] chadI vi. jio "jidI.'] jue "jiddI.' Akho jamAre, jIvana sudhI, AkhI jiMdagI jIna' pR. [ara. jin] islAmI mAnyatA pramANe bhUtapreta jidAna (jindAna) na. [pha.] baMdIkhAnuM, kArAgRha, jela-khAnuM jevA prakAranuM tatva, khavIsa che ke, pra. [. jhavatu AjJA, vI. 5, e. 1, saM. jIna na. [] jADA pitanuM ghaTTa eka kApaDa (jene sainiko nATakomAM sAmAnya praga; e pachI nava AjJA., bI. pu., vagerenA pizAkamAM upayoga che.) (2) ghoDAnI pITha upara e. 1. enuM kada dvArA] vivekapUrvaka svIkAra saMmati mUkavAne sAmAna, palANano sAmAna AvakAra vagereno artha Apato ugAra jana-gara vi. [jao "jIna' + phA.) jIna banAvanAra kArIgara jIra anuga. jio "jI.'] mAna batAvavA deva-devIo jIna-poza chuM. jio "jana' + phA.) ghoDA uparanA jana para vaDIlo vagerenA vAcaka zabdo temaja koI vizeSa vyaktine nAkhavAnuM kapaDuM saMjJAne mAna ApavA ane pachI sarvasAmAnya vyakti nAmane nice puM. e nAmanuM miTAM phUla ApatuM eka phUlajhADa cheDe Avate anuga keTine zabdaH kRSNajI, rAmajI, pitAjI, jIne puM. [phA. chanaha ] gharanA uparanA mALa upara caDavAnI mAtAjI, mAnasihajI vagere. (2) madhyakAlanI geca racanA- dIvAlanI bahAra kADhele dAdara, bahArane dAdara. (2) emAM ardha-kaDIne aMte umeravAmAM AvatA pAdapUraka evA dAdarane bahAra raza ke kaTheDe sI.. prA. nImA mAtA, jananI. (2) dAdImA, AI 5' strI. AkhA pAse thatI dariyAI mAchalInI eka jAta, 2010_04
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ 917 jIno sela eka majabata gaNAtI meTara jIbha chuM. [+ gu. Di' svArthe ta. pra.] (vadhu tiraskAramAM) jIpa jhI. [aM.] cAre paiDAMmAM breka-vALI UMcI mAMDaNInI jIbha. [- kADhavA (rU. pra) aruci batAvavI. (2) cIDavavuM jIbha sI. sa. nivA> prA. nimAmAnava pazu pakSI jIbha vi. jio "jI" + "bharavuM" + gu. "G" ka. pra] vagere prANIonA moDhAmAM eka svataMtra jevo snAyu, jI jI karI khuzAmata karanAruM, vahAluM thavA mathatuM rasanA, vAdanI iMdriya, uccAraNa-Idriya (AnA vinA jIbhalaDI strI, jie "jIbhaDI'+gu. "la" madhyaga] jIbha. uccAraNa zakaya nathI tema svAda paNa nathI AvatA). (padyamAM.) (2) (lA) kaI paNa pikaLa ke avakAzanA piolANamAM jIbhAjoDI strI, jio "jIbha' + "jeDa + gu. "I' ku. pra.] pharato daMDIke. (3) joDA vageremAMnuM jIbhanA AkAranuM (lA.) vANIthI karAto jhaghaDe, bolAcAlI suzobhana. (4) zaraNAI pAvo vageremAMnI avAja Apa- jibhAna strI. [o "jabAna.'] (lA.) vacana nArI paDI. [0 aTakavI (rU.pra.) tataDAvuM. 0 ADI vALavI chabhALa,-luM ja "jibhALa,-luM.' (2.pra.) virodha karatuM bolavuM. 0 ApavI (rU. 4) vacana chabhiyA-rasa puM. jio "jIbha' + gu. IyuM.' ta, pra+ ApavuM. UpavI (rU. pra.) chaTathI bolavuM. 0 kacara(s)vI saM] (lA.) bela bola karavAnI hoMza (2. pra.) vacanathI baMdhAyuM. 0 kahevI hevI (rU. pra.) vANImAM bhI strI, [saM. fif[>gA. nimibA] jIbha upara kaDavAza hovI. 0 kaDhAvavI (rU. pra.) bahu herAna karavuM. mela kADhavAnuM sAdhana (2) vAjiMtranI naLI mAMhene magare. 0 karavI (2. pra.) gALa ApavI. kAjI karavI (3) eraNanA vATakAnA kANAno bhAga. (4) baMda kamAMne (2. pra.) apazabda balavA. 0 kADhavI (rU. pra.) navAI ghoDA upara nAkhavAmAM AvatA khaTake ke De. (5) joDA pAmavuM. (2) cALA karavA. 0 kApavI (rU. pra.) bolatAM paheratI vakhate vaparAtuM sAlavaNuM. (6) vahANane AgaLano baMdha thavuM. 0khilAI javI (rU. 4) lAcAra banI cupa thaI bhAga, (vahANa.) (7) vahANanI traNa saDhamAMnI vacalI javuM. 0 khIlI levI (rU. pra.) belatA baMdha karavuM. khelavI saDha. (vahANa) (8) khATalAmAM vANa bharatI vakhate cIra(rU. pra) bolavuM. 0 ghasAI javI (rU. pra.) kahI kahIne vAmAM na AvatI be ke cAra sara. (9) jIbhanA AkArathAkI javuM. 0 ghAlavI (rU. pra.) bolavuM baMdha karavuM. te koI paNa padArtha | [AvatuM sAdhana 0 calAvavI (2. pra.) bela bela karavuM. (2) gALo devI. maleTa . lokhaMDamAM kANAM pADavAnuM mApa levA kAmamAM 0 cATavI (rU. pra.) lAlaca karavI. 0 chUTI hevI (rU. pra.) jImI strI. kADI AhIra mera koLI sagara sathavArA kAragame tema bathA karavuM. 0 (-).vI (rU. pra.) tataDAvuM. DiyA vagere grAmINa strIonuM keDa nIcenuM vastra, paheraNuM 0 chUTavI (rU. pra.) bAlatA thavuM. 0 chUTI hevI (rU. pra.) jImata chuM. [4] megha game tema bolavuM. 0 jhalAvI (rU. pra.) tataDAvuM. 0devI jImUta-vAhana puM. [saM.] idra (rU. 4) vacana ApavuM, jIbha ApavI. 0 hevI (rU.pra.) jIraNa vi. [saM. naLe, arvA. tadbhavajAo "jIrNa." mauna rAkhavuM. 0re kaTake kaTakA (ke TukaDe TukaDA) thavA charama (3) strI. hIrA mANeka pajAM vageremAMnI jhINI phATa (rU.pra.) kahI kahI thAkavuM. 0nI chUTa (rU. pra.) vAcALatA. 0nuM jIravavuM sa. kri. [saM. ->na prA. nara dvArA] (lA.) karaDuM (ra.a.) sakhata bolanAruM. 0nuM chuM huM (rU. pra.) maryAdA sahana karavuM, khamavuM, khamI khAvuM. (2) manamAM sahana karI cheDI belatuM. 0ne Terave (rU. pra.) yAda hoya ema, 0ne kace TakAvI rAkhavuM. jIravAvuM karmaNi, %i, jiravAvavuM kara (rU. pra.) kahI kahIne thAkavuM. 0 baMdha karavI (-badhI pre., sa. kri. [kerInuM athANuM (3. pra.) bolatA baMdha thavuM. 0mAM geLa (-gaMLa) (rU.pra.) jIrA-kerI strI. jio "jIruM' + karI.'] charI sAthe AvelI balavAmAM mIThAza. 0 5kaDavI (rU. pra.) balavA na devuM. jIrA-keThI strI. [ jIruM' + kaThI.'] charInA jevI suvAsa (2) mauna rAkhavuM. 7 lAMbI hovI (rU.pra.) bola bela karavuM. ApatAM koThAMnuM jhADa 0 1LavI (rU. 4) zuddha uccAra thA. 0 vALavI (rU. pra.) jIrA-pUrI sI jio "jIruM' + "parI.'] jIruM nAkhelI pUrI mauna sevavuM. (2) bhalAmaNa karavI. 0 sakhI na rahevI jIrA-sALa (be) strI. [jae "jIruM' + "sALa" (saM. zANI).] (-revI) (rU. pra.) game tema bolavuM. 0 halAvavI (rU. pra.) DAMgara(cekhA)nI eka jAta bhalAmaNa karavI, jIbha vALavI. -bhe kAMTAM paDavA (rU. pra.) jIrALu o "jirALuM." [kerI." aNaghaTatuM bolavuM. -bhe kAMTA vAgavA (rU. pra.) kaDavuM ane jIriyA kerI strI. [jAo "jIriyuM' + kerI.'] jAo "jIrAkharAba bolavuM, -bhe caDha(8)vuM (rU. pra.) yAda AvI javuM. chariyuM vi. [jae "jI" + gu. "chayuM ta. pra.] jIrAvALuM, -bhe lecA (rU. pra.) galAM-talAM. -bhe sarasvatI (rU.pra.) jemAM jIruM bheLavyuM hoya tevuM. (2) jIrA jevI sugaMdhavALuM bAhozI ane caturAIvALI belI, moMmAM jIbha ghAlavI jIruM na. siM. nIra->prA. rama-; phA. jhara] masAlAmAM (mAM) (rU. pra.) belatA baMdha rahevuM. hAtha jIbha kADhavI vaparAtuM eka prakAranuM sugaMdhavALuM biyuM (enA "sAdu' "kaloMjI' (rU. 4) kAyara thaI hArI javuM] ane UthayuM' evA traNa prakAra che.) jIbhaDI sI. [+ gu. 'DI' savArthe te. pra.] (tirasakAramAM) jI-ra ki. vi. [ o "jI"+ "re' (saM.)] (geya padhamAM) jIbha. [ 9 karavI (rU. pra.) bekyA karavuM. (2) kaMkAsa "jI" nI sAthe kare' (AganA AlApanI purI mATe) karo ]. jIne puM. pANIne vIraDe che ja 2010_04
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIrNa 918 1 jIrNa vi. [4] ghasAI gayeluM. (2) nuM (3) vRddha, gharaDuM. (4) pacI gayeluM, kareluM jhINe tAva jIrNa-javara kuM. [saM] lAMbA samayathI AvyA karate jIrNatA strI [saM.] jIrNapaNuM [gayela vyAdhi jIrNa-rAga 5. [saM] ghaNu lAMbA samayathI zarIramAM ghara karI jIrNa-traNa na. [4, 5, na] lAMbA samayathI rUjha na AvatI heya tenuM ghATuM [gayeluM, tadana jarjarita jIrNa-zIrNa vi. [saM.] januM thaI ghasAI tuTI kuTI ke phATI jIrNa-sasaNa strI. [saM. + ja e 'sasaNI.'] lAMbA samayathI na maTate sasaNIne roga [(2) ghaDapaNa jIvasthA strI, siM. + -rathI taddana ghasAI gayelI dazA. jIrNodaya . si. nI + 33] jana thaI gayelAnuM pharI nIkaLavuM ke UbhuM thavuM e, 'rivAivala jIrNoddhAra paM. [sa. nIrNa + 32] janI thaI gayelI imArata vagerenuM samArakAma, "ovara-haliMga', "rinovezana' (ha.maM.zA.). jIrNoddhAravAdI vi. [, .] zAMta paDelI vAta vagerene pharI ukheLyA karavAnA matanuM, "rivAivalisTa' (u. je.) jIrNoddhAravuM sa. kri. [jao "jIrNoddhAra' saM. tatsama, nA. dhA.] jIrNoddhAra karavo jI-1be kri. vi. [A "cha"+ a2. "labaka - huM hAjara chuM] (lA.) tAbedAra hoya ema, vANIvaza, adhIna. kiravuM (rU. pra. khuzAmata karavI] jIva kuM. [saM.] cetana prANIomAM raheluM cetana tatva, AtmA. (2) (lA.) mana, dila. (3) dama, sAra. (4) baLa, zakti. (5) dhyAna, lakSa. (6) khaMta, cAnaka. [0 akAro karavA (2. pra.) sAmAne ApaNI aruci thAya ema karavuM. 0 adho adhe tha (rU. 4) ApharIna thavuM. (2) Atura thavuM. (3) bahu ucATa kare. 0 adhe kara (u. pra.) pitAnI badhI zakti kharacavI. 0 adho thave (ke thaI jave(rU. pra.) gabharAI javuM. (2) bebAkaLA banavuM. 0 addha(-dhIra phare (2. pra.) dhyAna na cATavuM. 0 addha(-dhIra (laTakI rahe (2)(rU. pra.) adhIrA banavuM (2) mana na cATavuM. 0 Apa (2. pra.) kurabAna thavuM. (2) ApaghAta kara. tu Ava (rU. pra.) zAMtine ke rAhata anubhava kara. 0 upara AvavuM (-uparaya-) (rU. pra.) jIvanA jokhame kAma karavuM. (2) AkarA thaI kAma karavuM -laDAI karavI. 0upara AvI 56 (-uparatha-) (rU. pra.) na jokhamamAM mukA. 0Ucaka tho (rU. pra) aruci ke aNagame thavo. (2) AturatA anubhavavI. 0 Uko (rU. pra.) citta na lAgavuM. 0 UDI jo (rU. pra.) kAmamAM rasa na rahe. (2) maraNa pAmavuM. * UMce tha (rU. pra.) ucATa thavo. (2) vamanasya thayuM. * UMce rahe (-2) (rU. pra.) dila na lAgavuM. 0 eka thave (rU. pra.) mitratA thavI. (2) matabheda na rahe, 0 eLe dhara (- ) (rU. pra.) hiMmata hArI javI. (2) jIva vahAlo lAgavo. 0kapAI ja (rU. pra.) manane ghaNuM du:kha thayuM. 0 kazuM na kara (rU. pra.) dila mAnavuM nahi. 0 kAha (rU. pra.) sAmAne kAyara karI nAkhavuM, che kADhI nA(nAMkho (ke Apo ) (rU. pra.) AtmahatyA karavI. (2) sakhata mahenata karavI. 0 kAMpe (rU. pra.) manane bhaya lAga. 0 khAI ja, 0 khA (rU. pra.) kaMTALo Apavo , khATo thave (rU. pra.) nArAja thavuM. 0 khulA (rU. pra.) saMkoca jato rahe. gabharAvo (re. pra.) mana vyagra thavuM. 0 gumAva (rU.pra) mAryA javuM. 0ghAla (u. pra.) mana coTADavuM. 0 ghAMTImAM AvI rahe haiM vo) (rU. pra.) bhAre muzkelImAM mukAvuM. 0 gherA (rU. pra.) sneha thavo. 0 caka(-ga)DoLe caDa(98) (rU. pra.) muMjhavaNamAM paDavuM. 0capaTImAM have (2. pra.) ghaNI ciMtAmAM chevuM. 0calAva (rU. pra.) hiMmata karavI. 0 cAla (rU. pra.) hiMmata thavI. * cUMthave (rU.pra) maMjhavaNa anubhavavI. 0 (-ceTa (-ceTa) (rU. pra.) dila lAgavuM. 0 (-ca)TA (-caTADavo) (rU. pra.) dilanI laganIthI kAma karavuM. 0 cAra (rU. pra.) manathI kAma na karavuM. 08 (rU. pra.) maraNa pAmavuM. 0 jAte rahe (-2 ) (rU. pra.) ghaNuM ja duHkha thayuM. 0 ja (rU.pra.) maraNa pAmavuM. 7 judA paDavA (rU.pra.) vaimanasya thavuM. 0 je (2. pra.) sAmAnI zakti vagerene AMka kADha. 0 jhAya na rahe. (-jai vo) rU. pra.) talapApaDa thavuM, Atura thavuM. 0 Tagumagu thave (rU. pra.) mana asthira thavuM. 0 TaLavaLa (rU. pra.) jhaMkhavuM. 0 raMgAI rahe (TAI re ), 0 raMgA (03) (2. pra) zuM karavuM e na sUjhavuM. 0 TADhe pAra (rU. pra.) zAMti anubhavavI. 0 TaMke kare, 1 TaMka thaze, 0 rAkha (rU. pra.) maMjasa thavuM. 0 Thara, 0 TharI ThAma besa (ThAmya baeNsa) (2. pra.) saMtoSa anubhava, nirAMta thavI. - kekANe na rahe (2) (rU. pra.) bahAvarA banavuM. 0 ThekANe paha, 0 ThekANe rahe (revA (rU. pra.) nirAMta anubhavavI. 0 ThekANe rAkha (rU. pra.) dhIraja rAkhavI. 0 hALA (-DodaLA) (rU. pra.) UlaTI thavA jevuM thavuM. 0 talapApaDa thave (rU. pra.) AturatA anubhavavI. 0 talasa (rU. pra) IrachA karavI. 0 tALave daMgA (2 ) (3. pra.) ghaNI AturatA anubhavavI, teha, 0 toDI na(nA)kha (u. pra.) khuba mahenata karavI. 0 thara 5 (tharatha-) (u. pra.) zAMti anubhavavI. 0 tha (rU. pra.) sArI saMpatti thavI. (2) icchA thavI. 0 thALe besa (baeNsa) (rU.pra.) zAMti thavI. 0thI javuM (rU. pra.) maraNa pAmavuM. thI mAravuM (u. pra.) ThAra mAravuM. 0 thoDo thoDe tha (rU. pra.) hiMmata hAravI. 0 daI karavuM (rU. pra.) cIvaTathI karavuM. 0 daIne (3. pra.) cIvaTathI, mana khutADIne. 0 dAjha (2. pra.) snehanI UMDI asara anubhavavI, 0 dukhavA, 0 dubhAvo (rU. pra.) manane duHkhI thAya evuM karavuM. 0 deva (rU. pra.) kurabAna thavuM. (2) AtmaghAta kare. 0 dorIe raMga (-dAriye To ) (rU. pra.) ghaNe gabharATa anubhava. 0 dhaTaka (rU. pra.) bIka lAgavI. 0 dharapa, 0dhara (rU. pra.) zAMti anubhavavI. 0 dharIne (rU. pra.) dila coTADIne, pUrA manathI. nahi mAna (rU. pra.) manane pasaMda na paDavuM, na gamavuM. 0 nA(nA)kha (3. pra.) IcchI karavI. 0 nA(nAMkhI de (2. pra.) kurabAna thavuM, 2 (nAM)khIne 2010_04
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIva-ukALe 919 jIvatuM (rU. pra.) pUrA dilathI. (2) koInA upara khuza khuza thaIne. 0nA sama (rU. pra.) "huM maruM' evo kola. 0 nIkaLI ja (rU. pra.) bahu duHkha thayuM. nIce beso (-oNsa) (2. pra.) zAMti anubhavavI. nuM jIvana (rU. pra.) ghaNuM ja vahAluM. 0nuM tarasyuM (rU. pra.) saMtAyA karanAruM, pajavanAruM. ne janAo nIkaLI javI (rU. pra.) kha muzkelI anubhavavI. ane TADhaka thavI (ke vaLavI-&ADhaW-) (u. pra.) zAMtino anubhava karavo. 0ne ja (rU. pra.)mAryo ja. 0 ne jhAMpaDe (rU. pra.) kaMsa. 0 58 (rU. pra.) icachA karavI. (2) kharAba bhAvanAthI javuM. 0paDIke baMdhAve (-bandhA) (rU.pra.) caTapaTI thavI, tAlAvelI anubhavavI. 0 5ra AvavuM (rU. pra.) e "jIva upara AvavuM'. 0 para besavuM (besavuM) (rU. pra.) haThathI mAgaNI karavI. (2) saMtApavuM. 0 pIgaLa (u. pra.) dayArdU thavuM. 0 pUre kare (rU. pra.) IrachA karavI. 0 kare, 7 bagATa (rU. pra.) kharAba kAmanA thavI. (2) tabiyata bagaDavI. bagaDha (3. pra.) lalacAvuM. 0 baLa (rU. pra.) duHkha thavuM. (2) adekhAI thavI. * banyA kara (rU. 4) satata duHkha ke adekhAI thatI rahevI. bALa (rU. pra.) citA ke dukhanI lAgaNI anubhavavI. 3 besa (besa) (2. pra.) zAMti thavI. * bhaTake baLavo (, pra.) adekhAI vagerethI manamAM baLyA karavuM. 0 bharAI Ava (rU. pra.) karuNA ke zokane Avega Ava. 0 bharAI rahe (-2) (rU. pra) Asakti rahevI. 0 bhaLa, 0maLa (2. pra.) manameLa che. 0 mAnave (rU. pra.) manane gamavuM. 0mAra (rU. pra.) manane saMyama kara. mAM jIva Ava (rU. ) bhaya jatAM sthiratA anubhavavI. nmAM jIva he (rU. pra.) mananI prabaLa ritharatA hovI 0meTo kare, meTo rAkhave (bhauTa) (rU.pra) udAra mana rAkhavuM. 0 rahI jaze (2:) (rU. pra.) vAsanA rahI javI, 0 rAkha (rU. pra.) kALajI rAkhavI. 2 laIne nAsavuM (ke bhAgavuM) (rU. pra.) maraNane bhaya joI ne bhAgI chUTavuM. 0 lagAva (rU. 4) jue "jIva "TADave." 0 labUka labUka thave (rU. pra.) bhaya anubhava. 3 lAga (rU.pra.) ja jIva cATa.' le (rU. pra.) mArI nAkhavuM. (2) AgrahathI mAgyA karavuM. (3) satAvavuM. 0 lobhAva (rU. pra.) mahita thavuM, Asakata thavuM. 0 vaLagI rahevA (-2) (rU. pra.) laganI rAkhyA karavI. (2) Asakti rAkhyA karavI. 7 vahAla karavo (-vAlo) (2. pra.) maraNa- bhaye khasI javuM. 0vALuM (rU. pra.) saMpattivALuM, mAladAra. 0 zI ke haMgAvo (Ta (rU. pra.) adhIrA banavuM. saTosaTanuM (rU. pra.) jIvanA-prANanA jokhamavALuM, maraNa thavAnA bhayavALuM. 0 haTI javo (rU. pra.) cittamAM vairAgya anubhavavuM. 0 hAthamAM le (rU. pra.) maraNanI paravA na karavI. 0 heka(-) besavo (-besa) (rU. pra.) zAMti anubhavavI] [koza jIva-ukALa . [+juo "ukALo'.] (lA.) mAnasika chalaka chuM. (saM] e nAmanI eka divya vanaspati jIva-kRta vi. si] chare kareluM jIva-gata vi. [saM.] jIvana vize raheluM, AtmAmAM raheluM jIvagati-vidhA strI, jIvagati-zAstra na. [sa.sajIva padArthanI gatine lagatI vidyA jIva-ghAta chuM. [4] jIva-hiMsA jIva-jaMta (jata) na., ba. va. si. kavi-4tu puM.] nAnAM jaMtu, jIvAta. (2) (lA.) sarSa vagere prANIo [jIvAta jIvajaMtu (-janta) na, ba. 1. [sa., pR.] sarvasAmAnya jIvajaMtuzAstra (-janta-) na. [saM] prANizAstra, bAyelajI' jIva-jAna che. [saM. + phA.) jana Ape tevuM, jAnI, prANa-pyAruM jIvaTa (85) . [saM. nIva + gu. "aTa' ta. pra.] hRdayanI daDha vRtti, hiMmata, mardAnagI, "vAITeliTI' (da. bhA.) jIvALA kuM. [sa, + jue 'TALavuM' + gu. 'o" ka. pra.] becenI, mananI Ulaca-lAlaca jIvalo . [ja e "jIvaDe' + gu. 'la' ta, ma, savAbhAvika rUpa "jIvalaDe.' e "jIvalaDe.' (padyamAM.). jIvatuM na. [saM. + gu. 'DuM svArthe ta. pra.] nAnuM UDI zake tevuM jaMtu jIva chuM. jio "jIvaDuM.'] (lADa ke tucchakAramAM jIva. (2) jarA meTuM jaMtu (meTe bhAge UDI zakanAruM) jIvaDelAvaNuM vi. [sa + DolAvavuM' + gu. "aNu ku. pra.] (lA.) manane moha utpanna kare tevuM jIvaNa, 0jI puM. [sa, jIvana>prA. bIvana prA. tadabhava + e "jI.'] (lA.) prANapati, priyatama avatariyA strI. jio "jIvavuM" varta. ku. "jIvatuM + saM], jIvata-carA strI. [+ saM. varSomAMthI] pitAnA maraNa pachI karavA mATenAM aMtima kriyA-zrAddha-brahmabhojana vagere pitAnA jIvatAM ja karI levAM e jIta-jAgata kri. vi. jio "jIvavuM -varta. ku. "jIvatuM' + "jAgavuM'-varta. ke. "jAgatuM.'nAM avikArI rUpa; "A pra. no lopa] jIvatAM jAgatAM. (2) (lA.) jIvana paryaMta. (3) jotAM chatAM jIvatara na. si.] AtmArUpI tattva, AtmA chAji)vatara na. jio "jIvavuM' + gu. 'tara' ka. pra.] janmAve, bhava. [0nI poTalI bAMdhavI (rU. pra.) mRtyu mATe taiyAra rahevuM) [jIvaMta cha-ji)vatala vi. jio "jIvavuM' dvArA] chavita, jIvavaMtuM, jIvatAM jIva ji. vi. jio "jIvatuM' + gu. "a" pra. + saM.] jIva jIvato hoya e daramyAna, hayAtI daramyAna jIvatuM vi. jio "jIvavuM' -varta. ke. "jIvatuM.] jIvavALuM, hayAta. (2) UgatuM (revuM vagere). (3) (lA) mAladAra, dhanika, kasadAra. (4) telamAM namatuM. (5) akhUTa cAyA karatuM. (1) tA. tila ThAka(-)Na (-), tA balA (u. pra.) naThArI najaravALI strI. (2) kajiyAkhora strI. - paM (2. pra.) pazudhana. -tI mA(ma)kha (-khya) (2. pra) bhulI bhUla, -tI mA(mA)khI gaLavI (2, pra) jANa bujhIne Apatti vahoravI. dhana (. pra.) e "jIvatI-paMcha." 2010_04
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvatuM jAgatuM 920 jIvana-poSaka 0 mAravuM (rU. pra.) bhAre muzkelImAM mukavuM. 0 vazIkaraNa jIvanacarita(-2) na. [saM] ja jIvana-kathA." suMdara strI. -te gaDha (rU. 4) zarIra] jIvanacaryA strI. [saM.] jIvana daramyAnanI bhAta bhAtanI jIvatuM jAgatuM vi. jio "jIvatuM' + "jAgavuM'-varta. ke. paristhiti pasAra karavApaNuM, jIvana-vyApAra jAgatuM'.] cetanavALuM, saceta ane jIvatuM. (2) murtimaMta jIvana-jarUrata-lakSI vi. saM. + juo "jarUrata"+sa., pR.] jIvate-to)-jIta kri. vi. jio "jIvatuM'-dvibhaMva, vacce jIvana calAvavA mATe joItI cIjavastu vagere tarapha najara sA. vi. e pra., paraMtu A svArthe.] jIvana daramyAna, rAkhavAmAM AvI hoya tevuM te te cIja-vastu) hayAtImAM jIvana-jarUriyAta cI. [saM. + ja 'jarUriyAta."] jIvana jIva-te vi. siM, + juo teDavuM.] (lA,) khUba ja mahenata calAvavAne mATe joItI cIja-vastuo vagere karAve tevuM, khUba zramavALuM, tanatoDa [suvAsaNa jIvana-jharamara strI. [saM. + juo 'jharamara.] (lA.) jIvana chava5ti strI. [saM.] jene pati jIvato che tevI strI, sadhavA, daramyAna anubhavavAmAM AvelI paristhitine vRttAMta, jIvanajIvapitRka vi. [saM.] jenA pitA jIvata che tevuM (saMtAna) carita [(na. bhe.) jIvadayA strI. siM] prANImAtra tarapha karUNA-vRtti, javAnu- jIvanatatva-zAstra na. [saM] zArIra-vijJAna, "phijhiyolajI' [hayAtI, chavita dazA jIvana-darzana na. [saM.] jIvanamAM anubhavelAM bhinna bhinna jIva-daza sI. [] jIvanI avasthA, jIvanI hAlata. (2) satyano sAkSAtkAra, jIvana kevI rIte jIvavuM eno sAco khyAla jIva-dAtA vi. [sa, ] vitanuM dAna karanAra, bIjAnA jIvana-dAtA vi. si., pR. jIvana bacAvI ApanAra prANa bacAvanAra [bIjAnA prANa bacAvavA e jIvana-dAna na. [saM] jIvana bacAvI ApavAnI kriyA jIva-dAna na. [3] anyane mATe prANe a devA e. (2) jIvana-dAtrI vi, strI, [sa., strI.] jIvanadAtA strI jIva-dAra vi. [saM. + phA. pratyaya.] (lA.) mAla-milakata jIvana-dAnI vi. [saM., S], jIvana-dAyaka vi. [saM.), jIvanadharAvanAruM, dhanika, kasadAsa, mAletujAra. (2) umadA svabhAvanuM hAthI, vi. saM., pR. e jIvana-dAtA.' jIva-dAtrI vi, strI. [se, strI.] jue "jIvanadAtA.'- jIvana-dIpa, degka puM. [saM.] jIvanarUpI dI, cetanya evI strI jIvana-daSTi strI. [saM] jue "jIvana-darzana." jIva-deha paM. [saM] sthaLa zarIra jIvana-dora puM, strI, -nI strI. [saM. + juo "dAra, -bI.] jIva-dravya na. [4] AtmArUpI tatva, jIva-tatva jIvanarUpI dorI, AzArUpI dorI, jIvana TakAvI rAkhavAne jIva-dhana na. [saM.] pazudhana mukhya AdhAra TikAvI rAkhanAruM jIva-dhArI vi. [saM., pR.] cetana (prANImAtra), jIvaMta jIvana-dhAraka vi. [saM] jIvanane poSaNa ApanAruM, jIvanane jIvana na. [sa.] jIvavAnI kriyA ke paristhiti.(2) prANa-tatva, jIvana-dhArA strI. [saM] jIvana jivAtuM javAnI avirata catanya. (3) AyuSa, AvaradA, jiMdagI. (4)vRtti, chavikA. prakriyA, jIvana-pravAha, jIvana-saraNI [ ne AnaMda (-Ananda) (rU. pra.) "menTisijhama' (A. jIvana-dhoraNa na. [saM. + juo 'gheraNa."] jIvananI raheNIA.). 0ne u9lAsa (2. pra.) AnaMdamaya jIvana. (2) kautuka- karaNInI kakSA ke darajajo [jIvanane hetu prema, "remeTisijhama' (A.bA.). 0 revuM. (3. pra.) jIvana-yeya na. [saM.] jIvavAne uddeza, jIvavAnuM lakSya, zaktinuM umeraNa thavuM. jIvana-niyAmaka vi. [saM] jIvanane niyamamAM rAkhanAruM jIvana-ekatha na. sa.] ekabIjA lekanA jIvananI eka, jIvana-nirvAha !. [saM.] bharaNa-poSaNa, gujArI rUpatA, "kemyunijhama" (pre. bha) jIvana-nirvAhaka vi. [saM.] bharaNa-poSaNanA sAdhanarUpa, jIvanane jIvana-kathA strI. siM.] jIvana caritra, jiMdagIne vRttAMta nabhAvanAruM ['paeNlisI' (nA.da) jIvana-kalaha puM. saM.jIvavA mATe karavAM paDatAM kAmadhaMdhe jIvana-nIti strI, [.] jIvana jIvavAnI paddhati ke prakriyA, nokarI vagere, sTragala kaeNra ejhisTasa" (bha. na.) jIvana-nIka strI. [saM.] jIvanarUpI vahANa [(aMbA) jIvana-ka(-LA) strI, [sa.] jIvana jIvavAnI khUbI bharelI jIvana-5kSI vi. [., ] jIvana-vyavahArane lagatuM, "premeTika' prakriyA jIvana-patha puM. [saM] jIvanano mArga, jamAre, jiMdagI jIvana-kArya na. (saM.) hamezAM TakI rahe tevA prakAranI manuSyanI jIvana-paddhati strI. [4] e "jIvana-nIti." viziSTa pravRtti, viziSTa kartavya, "mizana' jIvana-parivatana na. [saM] jIvana jIvavAnI paddhatimAM thayela jIvana-kAla(La) muM. [saM] jIvana daramyAna vItato samaya, palaTo [daramyAna jidagI, hayAtI, jivAre jIvana-paryata (-paryata) kri. vi. [saM.] jIvana sudhI, jiMdagI jIvana-krama puM. [sa.] jiMdagIne cAlu rahele kAryakrama, jIvananI jIvana-palaTe, muM. [+ epalaTe.] juo 'jIvana-parivartana." ghaTamALa, 'le opha lAipha' jIvana-pahalavita vi. [saM.] jIvananA uklAsamAMthI vikaseluM, jIvana-gALe . si. + jue "gALo.'] jIvana-kAla. (2) "menTika' (nA. 6) jIvana gujAravAnuM sAdhana jIvana-paMtha (-pantha) puM. [saM. vana-g]] jao 4jIvana-patha." jIvana-caka na. [saM.] eka pachI eka jAma thavAnuM vartala. jIvana-pAtheya na. [saM.] jIvana jIvavA mATenuM jJAnarUpI bhAthuM (2) A bhavamAM ja bhAtIgara jIvanakrama jIvana-poSaka vi. [saM.] jIvananuM poSaNa karanAruM, jIvanane TakAvI 2010_04
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvana-prakriyA rAkhatAruM [kudaratI pravRtti, 'maeNTAyaeNAlijhama' jIvana-prakriyA strI, [saM.] jIvana jIvavA mATe zarIramAM thatI jIvana-praNAlikA, jIvana-praNAlI strI. [saM.] jue 'jIvananIti'-'jIvana-carcA.' jIvana-prada vi. [saM.] jue 'jIvana-dAtA.' jIvana-prayatna chuM. [saM.] jIvana jIvavA mATenA puruSArtha, 'sTragala phera enjhisTansa' (ma, ra.) jIvana-prayAsa puM. [saM] jue 'jIvana-prayatna,'phUgala kaeNra eNnjhisTansa' (A. khA.) jIvana-pravAha puM. [saM] jIvana daramyAna cAlu rahelI jIvana jIvavAnI prakriyA, likhi' jIvana-prasaMga (prasaryuM) puM. [saM.] jiMdagImAM batele kAI banAva jIvana-priya vi. [saM.] jene jIvana vahAluM che tevuM, jIvanAsakta jIvana-preraka vi. [saM] mANasane ucca jIvana jIvavAnI preraNA ApanAruM [vAiTala enarjI' (ma. na.) jIvana-khala(-La) na. [saM.] jIvI rahevAnI zakti, prANa-khala, jIvana-buTTI srI. [saM. + ja buTTI.'] jIvana jIvavAne zaktimAna banAve tevI yukti ke prakriyA jIvana-bhara (-raya) kri. vi. [saM. + jue 'bharavuM.'] samagra jIvana daramyAna, jiMdagI sudhI, hayAtI sudhI, jIvanaparyaMta jIvana-maMtra (-mantra) puM. [saM.] jIvananA mukhya Adarza, jIvanasUtra, 'krIDa,' 'maeNsima' ['esensana' jIvana-mukti, [saM.] avasAna, dehAMta. (2) nirvANa, jIvana-mUDI skrI. [saM.] jIvanarUpI saMpatti. (2) (lA.) jIvana jIvavAmAM sahAyaka bane tevI vyakti, jIvanane sAceA AdhAra jIvana-mUrti srI, [saM.] jeNe jIvana jIvI jANyuM che tevI Adarza vyakti jIvana-mULI strI. [saM. + jue 'muLI.'] jIvananI saphaLatA apAve tevuM jJAna, jIvatanA AdhAra jIvana-yAtrA srI, [saM.] janmathI mRtyu sudhInA pravAsa, jIvanapravAha, jIvana-saphara jIvana-copana na. [saM.] jIvana gALye javAnI kriyA jIvanayuddha na. [x.] sArI rIte sukhamaya jIvana gALavAne mATe jIvanamAM AvatAM vighnA sAthenI athaDAmaNa, jIvanasaMgrAma, 'sTragala phera enjhisTansa' (pre. la.) jIvana-tha puM. [saM.] jIvanarUpI ratha jIvana--rasa puM. [saM.] cetana padArthAne TakI rahevAne mATe padArtha zarIra vageremAM vahetA rasa, peTaplAjhama' (na. mU. zA.) (ra. vi.) jIvana-rasAyaNa,na na. [.saM rasAyana] prANIonA zarIramAMnAM tattvAne lagatuM zAstra, khAyeA-kemisTrI' jIvana-rahasya na [x.] chatrana kharekhara zA mATe bhegavavAnuM che enA marma, jIvana jIvavAnuM rahasya [(hasta.) jIvana-rekhA(-SA) zrI. [saM.] hatheLImAMnI AyuSa-rekhA. jIvana-lakSI vi.saM., puM.] jIvanane dhyAnamAM rAkhanAruM, jIvana-viSayaka jIvana-lIlA zrI. [saM.] jiMdagdha-rUpI krIDA, jIvananA khela jIvana-vikAsa puM. [saM] jIvanane khIlavye javAnI prakriyA, _2010_04 jIvana-sthiti jIvanane unnata dazA tarapha laI javAnuM kArya, jIvananuM ghaDatara jIvanavikAsa-zAstra na. [saM.] bAyo-TeknalaeNlDa' (da. kA.) jIvana-vigraha vi. [saM.] jue 'jIvana-mRtyu,' sTragala kara eNjhisTansa' (uM. va.) jIvana-viSayaka vi. [saM.] jIvanane lagatuM jIvana-vIme puM. [saM. + jue 'vImA,'] jiMdagInA vIme jIvanavImA-nigama yuM. [+saM.] jiMdagInA vIme utAratuM khAnagI sarakArI ke ardhasarakArI taMtra, lAipha insyoransa korporezana' 921 jIvana-vrata jIvana-mRtta na., -ttAMta (-ttAnta) puM., na.[a. + saM. + anta puM.] jIvana-carita, jIvana-kathA jIvana-vRtti strI. [saM.] bharaNa-poSaNa mATenA dhaMdhA jIvanavyApAra puM. [sa.] jIvananI samagra hilacAla. (2) iMdriyAnuM halana-calana, 'oNrgenika sensezana'(ma. na.) jIvana-vyApI vi. saM., puM.] samagra jIvanamAM vyApIne raheluM, jIvananA aMta sudhI paheAMcatuM jIvana-yAsaMga (sa) puM. [saM.] jIvana calAvavA mATenI pravRtti, jIvana-vRtti, bharaNa-poSaNa mATenA dhaMdhA-dhApA vagere na. [saM.] jIvana jIvavAne cAkkasa prakAranA svIkArele Adarza ['lAipha-enarjI' jIvana-zakti strI. [saM.] jIvana jIvavA mATenI Atmazakti, jIvana-zAstra na. [saM.] jue 'jIva-vidyA.'. (2) jIvana kevI rIte jIvavuM ene vicAra ApatuM zAstra jIvanasakhA puM. [saM.] jiMdagI-bharanA mitra jIvana-sakhI srI. [sa.] jiMdagI-bharanI strI mitra, patnI jIvanasaphara zrI. [saM. + ja e 'sakra.'] jue 'jIvana yAtrA.' jIvana-sahacara puM. [saM.] jue 'jIvana-sakhA,' jIvana-sahacarI, jIvana-saMgina` (-sa7 ginI) strI. [saM] jue 'jIvana-sakhI.' jIvana-saMgI (-sagI) vi. [saM., puM.] jIvananA aMta sudhInuM seAkhatI (4 e 'jIvana-sakhA'-'jIvana-sakhI.').(2)zrI.patnI, bhAryAM, gharavALI, jIvana-saMginI jIvana-saMgrAma (-sagrAma) pu., na. [saM., puM.], jIvanasaMgharSa (-sarSa) puM. [saM.] jaA 'jIvana-yuddha,' 'yUgala phora enjhisTansa' (nA, da.) jIvana-saMdeza (-sandeza) puM. [...] jIvana kevI rIte jIvavuM enA khyAla Apa e [ghaDapaNa jIvanasaMdhyA (-sandhyA) . [saM.] (lA.) vRddhAvasthA, jIvana-sAthI vi. [saM. + jue 'sAthI.'] jue 'jIvana-saMgI.' jIvana-sAdhana na. [saM.] bharaNa-pASaNanuM sAdhana, udara-nirvAha calAlavAnuM sAdhana jIvana-sAya, jIvana-sAtheMkaya na. [sa,] ucca prakAranuM jIvana jIvavAnI saphaLatA, ucca prakAre jIvI javuM e, jIvananI sArthakatA jIvana-siddhAMta (-siddhAnta) puM. [saM.] jaA 'jIvana-maMtra.' jIvana-siddhi strI. [saM] jae jIvana-sAphalya.' [(na.la.) jIvana-sUtra na. [saM.] jue 'jIvana-maMtra,' 'maeNsima,' 'maeNTo' jIvana-sthiti strI. [saM.] hayAtI, jIvanAvasthA
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvana-paza 922 jIva-vidhA jIvana-spazI vi[se, muM. jIvanane lagatuM, jIvananA viSayanuM, jIvana-viSayaka jIvana-mRti strI. [saM.] jiMdagI daramyAnanI yAdagAra bAbatenuM smaraNa, "reminisansa' jIvana-aSTA . saM.jIvanane sarajanAra tattva, paramAtmA jIvanastrota muM. siM. zrota- na.] e "jIvana-pravAha." jIvana-svapna na. [.. puM.] jIvanarUpI svapna (jhaDapathI jIvana pasAra thaI jatuM hovAthI) jIvana-svAmI ! siM] pati, dhaNI jIvana-hetu puM. [saM.] ja jIvana-kayeya." jIvanAcAra chuM. rsi, nIvana + mA-vArI jIvana jIvavAnI niyamabaddha paddhati, zista, "Disilina' (ba.ka.ThA.) jIvanadarza puM. [sa, bInana + mADha] e "jIvana-dhyeya.' jIvanAraMbha (2bha) muM. [. GIvana + mA-4] jIvananI zarUAta jIvanAraMbhika (-nAbhika) vi. [+ saM. sAma] jIvanano AraMbha karAvanAruM, "proTerojhoIka" (vi. ka.). jIvanAvadhi !.. strI. [saM. nIvana + avaSi paM.] jIvananI chelI maryAdA. (2) kri. vi. jIvananA chellA zvAsa sudhI jIvanAvazyaka vi. [saM. 1Ivana + AvarU] jIvana-jarUriyAta jIvanazA strI. [sa. lIvana + mArA] jIvavAnI AkAMkSA ke dhAraNA jIvanAsakta vi. [saM. navina + mA-sa] jAo "jIvana-priya.' jIvanAsakti strI. [saM. nIvana + mA-vita ] jIvana jIvavAnI laganI jIvanAMtara (jIvanAntara) na. [4. lIvaMta + cattara] A jIvananI pahelAMnuM ke pachInuM koI anya jIvana, janmAMtara cha-ji)vaniyuM na. [saM. fIvana + gu. "iyuM' ta. pra.] jIvana, jiMdagI. (2) AjIvikA, rojI jIvananirvAhaka vi. [4] chata TakAvI rAkhanAra, "vAITala (ma. na.) ['jIvana-kathA.' jIvanI strI. [, jIvana + gu. "I' vArthe ta. pra.] jae jIvanIya vi. [] jIvavA jevuM, jIvavA pAtra jIvanecchA strI [saM. nIvara + ] jIvavAnI icchA jIvanezvarI zrI. [saM. nIvana + DhI] jIvananI adhiSThAtA devI,-pAnI jIvanensava . [sa. nIvana + utsava) jIvana jIvavAne umaMga jIvaza chuM. [sa bIvana + 34] juo "jIvana dhyeya." jIvanopayogI che. (saM. nayana + 35vonI, muM.] jIvanamAM kAma lAge tevuM vitti, dhaMdhe, jI chavapAya ! [saM. navina + 35] jIvavAnuM sAdhana ke pravRtti, jIvalalAsa chuM. [saM. nIvana + kaTTANa] jAo "jIvanetsAha.' jIvanakalAsI vi. [saM., ) jIvanane utsAha-umaMga- AnaMda dharAvatuM [jIvana jIvI zakAya te upAya jIvanaSadha na. [saM. nIrane + Saa] (lA.) uraca prakAranuM jIvamukta vi. saM. vat + kuvA, saMdhithI] jIvananA traNa prakAranA tApane vaTAvI brahmAnaMdane anubhava karanAra (jIva), paramahaMsa, jIvadazAmAM paNa dunyavI AsaktithI mukta, brahmaniSa jIvabhutAvasthA sI. [ + saM. avasthA], jIvanmukti strI. si.] jIvamuktanI avasthA, paramahaMsapaNuM, brahAnichatA jIvasRta vi. [saMnIyar + kRta, saMdhithI jIvate mUuM, jiMdagI bhagavyA chatAM jeNe kazuM sArthaka karyuM nathI tevuM jIva-padArtha chuM. [saM] chAvarUpI dravya, jIva-tatva [svAtha jIva.priya vi. [saM.] jene jIva vahAlo che tevuM. (2) (lA) jIva-bala(La) na. [sa.) jIvavAnI zakti jIva-brahaeNtha na. siM. nava-graha + ] jIva ane brahmanI ekatA, jIvAtmA ane paramAtmAnI ekatA, paramamukti jIvabhAva 5. siM.] upAdhi ke ajJAnane kAraNe te paramAtmatattva hovA chatAM jIva che evo khyAla, jIvapaNuM.(dAMta.) jIva-bhULa strI. [msa. moha, muM.] chAnA vikAsane lagatI puthvI uparanI mAhitInuM zAstra, "bAya-grApha jIva-bhUta li. saM.chatra nahi chatAM jIvarUpe thayeluM, jIvana rUpamAM sarajAyeluM. jIva-bhrama chuM. [saM] juo "jIva-bhAva.' [ja "jIva-bhAva." jIva-mati zrI. [saM] mANasanI buddhi, mANasanI samajha. (2) jIva-maya vi. [saM.] prANamaya. (dAMtA) (2) jIvajaMtuthI bhareluM, jaMtumaya [paristhiti jIva-ni sI. siM] sajIva sRSTi, jIva thaIne jamavAnI jIva-rakhuM na. [saM. + "rAkhavuM' + gu. "u' ku. pra.] jIvane kaI na thAya e rIte bacAvIne kAma karanAruM [ma zA.) jIva-rasa chuM. [saM] jAo "jIvana-rasa', "proTophaijhama' (na. jIva-2sAyaNa na. (sa. + juo "rasAyaNa.'] zarIranAM tattane lagatI prakriyA, "bAyo-kemikala'-prakriyA jIvarasAyaNazAstra . [saM. + jue "rasAyaNa' + saM. zArIra vijJAnamAMnA jIvatavane lagatuM-vene lagatuM-jIvanavikAsane lagatuM zAstra, "bAya-kemisTrI' jIvarasAyaNazAstrI vi. [+sa., pR.] jIvarasAyaNa zAstranuM jJAna dharAvanAra, "bAya-kemisTa" jIvarAmabhAI sI. (kavi dalapatarAmanA 'mithyAbhimAna' nATakanuM eka daMbhI pAtra jIvarAma bhaTTa' +gu. "AI' ta. pra.] (lA.) DeLa, daMbha jIva-rAzi . siM] jene saha varuM vi. [sa, nIva dvArA] kAma karavAmAM jIvavALuM, taravariyuM, udhogI, tivALuM chava-laga vi. [saM. nIvarana> prA. stra] jIvane jiMdagI sudhI lAgu paDeluM [jIvAtmA. (padyamAM) 1la . [e "jIvaDo'+gu. "la" madhyaga.] jIva, jIvaleNa vi. saM. + levuM" + gu. "aNuM kartavAcaka ka. pra.] chata harI le tevuM, kAtila, prANahAraka jIvale pR. [sa, + gu. lo" vAthe tapra.] (turachakAramAM) jIva. (2) jIvanadAsa jIvarAja vagere nAmanuM ladhurapa (tA. kAramAM ke bacapaNa batAvavA). (saMjJA.) [vasI rahyAM che.) jIva-loka puM. [] pRthvI (ke jenA upara jIvavALAM prANIo chava-vAda puMsiM.] "Atma-vAda,' 'enimijhama" (vi.ke) jIvanavidyA sahI. [saM] prANIonA guNadharmane vicAra karanAruM zAstra, bAleja (pa, ge,) 2010_04
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIva-viSayaka 923 jIvitAzA sala + ma7-] jae gama!. [saM. 1Iva a eka dehamAMthI jIva-viSayaka vi. [saM.] chAne lagatuM jIvavuM a. kri. [sa. nI tasama] prANa dhAraNa karI rahevuM, hayAta hovuM. (2) jIgaravuM, bacI javuM (3) gujAravuM, vyatIta karavuM. [jIvI jANavuM (rU. 4) jIvananuM sArthaka thAya ema jIvana jIvavuM.] jivALuM bhAve, kei, jivADavuM che., sakri. jIvavRtti strI. siM] jIvanuM mAnasika valaNa, khAsiyata jIva-zAstra na. [sa.] juo jIva-vidyA.' jIva-saMkramaNa (-sakramaNa) na. [saM.] jIvanI eka dehamAMthI bIja dehamAM javAnI kriyA * jIvasRSTi strI. [4] pRthvI uparanI badhI cetana sRSTi jIva-hatyA strI. [] nAnAM moTAM kaI paNa prANIone mArI nAkhavAnI kriyA jIva-hAni zrI. [saM.] jIva-hatyA. (2) nAnAM moTAM kaI paNa prANune koI paNa jAtanuM nukasAna pahoMcADavuM e jIva-hiMsA (- hisA) zrI. [saM.] juo jIva-hatyA.' jIva-hIna vi. [saM.) jIva vinAnuM, prANa vinAnuM, maraNa pAmeluM. (2) (lA) tAkAta vinAnuM jIvaMta (jIvanta) vi. siM nIvaDa> nIvara> prA. jIvaMta, prA. tatsama] jIvatuM, sajIva, "orgenika (De. mAM). (2) (lA.) sakriya, kAryakSama jIvA strI. [saM] jyA, pratyaMcA (dhanuSanI derI), (2) ardha- vartuLanA be cheDAne joDanArI lITI, "korDa" (ga). (3) hastapratamAM upara nIce mukelo hAMsiye ke koro bhAga chavAI ja "jivAI." jIvAIdAra jao "jivAIdAra." jIvA-keTi-TI) zrI. siM.] ardhavartuLAkAra bhUbhAganA baMne cheDAone joDanArI sIma. (bhoLa.) jIvA-kAThI strI. jio "jI' + kaThI', vacce 'A'ne prakSepa] jIvAta vaDe jIvAjIva kuM. siM nava + ma-nI] cara ane acara prANI-padArthe jIvANuna. [saM. nIva + ar j] atyaMta sUkSama jaMtu, bArIkamAM bArIka jaMtu, 'emIbA' (ki. gha.), bAphera' jIvANunAzaka vi siM] zarIramAMnA jIvatatvanA bArIka aNuone nAza karanAra, "eNnTi-bAyeTika' jIvANu-vijJAna na. siM] jaMtuzAstra, bekaTerile' (da.kA.) jIvANuvijJAnI vi siM., ] jaMtu-zAstrI, "bekaTeriyo- laeNjisTa' (da. kA.) jIvANu-vidyA strI. [+ saM.) e "jIvANu-vijJAna.' jIvAta ja "jivAta." chavAta-khAtuM ja jivAta-khAtuM." jIvAta-jIvavAda ! [+ saM.) zudra jaMtuomAM paNa jIva che e prakArane mata-siddhAMta, bAye-jenesisa' (prA. vi) jIvAtu-bhUta vi. siM.] jIvatuM rAkhI raheluM, prANabhata, hastI sAcavI raheluM jIvAtma-bhAva chuM. [saM.] jIva AtmA che evo khyAla. (2) jIva ja parabrahma che e khyAla. vedAMta.) jIvAtma-vAda 5. siM.] chavAtmabhAvane siddhAMta jIvAtmavAdI vi. siM, puM] jIvAbhavAdamAM mAnanAruM jIvAtmA 5. siM. nIva + mAmA (mAmana pra. vi., e.va.)] prANImAtramAM rahevuM cetana tatva, java, AtmA, prANa-tatva jIvAdorI strI. [saM. nIva + juo karI,' vacce 'A'ne prakSepa] jiMdagIne AdhAra ApanArI vastu ke kriyA, bharaNapiSaNane AdhAra, (2) AyuSa, AvaradA [jIvadayA.' chavAnukaMpA (-kampA) jI. [ saM. nIva + anu-5] juo jIvAbhigama paM. [saM. nava + mafmAma] jIvanA svarUpane khyAla jIvAma na. [pArasI.] gAyanuM dUdha javAre paNa na. [saM. nIva + mAro] paramAtmA dehadhArI banatAM emAM karavAmAM Avela chavabhAva. (vedAMta.). (2) jue "sajIvAropaNa," parseniphikezana" (ma. na. jIvAropaNavAda 5. siM.] nirjIvamAM sajIvatA batAvavAne lagato mata-siddhAMta, "keTisijhama' (a. ka.) jIvAvazeSa chuM. [saM. nIva + avazeSa), prANIonA jamInanAM paDemAM dabAI ne paththara thaI gayela padArtha, amIbhUta avazeSa, sila' (nA. da) ['sila' (ha. gaM. zA) jIvAzma paM. siM nIva+ amana = nIvAraHI] 'jIvAvazeSa." jIvAzrita vi. saM. bIva + AtaMkita] chavamAM raheluM jIvAstikAya 5. [saM. nIva + carita ] jIvarUpI hayAtI dharAvanAra tattva. (jaina) jIvA-hADI strI, (saM. vIva + juo "heDI,' vacce 'A'ne prakSepa.] vahANa AgaboTa vageremAM rakhAtI tophAna vakhate bacavA upayogamAM AvatI hatI, "lAIpha-beTa' jIvALa juo "jivALa." jIvALuM ja "jivALuM." jIvAMtaka (chavA-taka) vi., pR. [saM.] jIvonI hatyA karanAra, khanI. (2) pAradhI ke khATakI jIvikA jI. siM.] gujarAna calAvavAnI prakriyA, AjIvikA, bharaNa-poSaNa (2) pagAra. (3) jivAI, "pezana' jIvikA-nAza puM. [saM] bharaNa-poSaNa baMdha thaI javuM e, AjIvikAne uchedagujarAnanAM sAdhano nAza jIvike pArjana na. [saM. nIvikA + sArjana] bharaNa-poSaNa UbhuM karavuM - meLavavuM e, AjIvikA meLavavI e jIvita vi. [saM.] jIvavALuM, chatuM. (2) na. jIvana, vitara jIvita-kartavya na. (saM.) jIvana daramyAna karavAnI che te pharaja jIvita-kAla(La) chuM. [4] jIvanane samaya, jIvana-kAla, jiMdagI, janmAro, bhava jIvita-dazA zrI. [saM.] hayAtI jIvitadAna na. [] jiMdagI bacAvI ApavAnuM kAma jIvita-nirapekSa vi. [8,], -kSI vi. [+gu. "I' ta. pra.] jIvananI spRhA vinAnuM, jIvavuM yA na jIvavuM jene mana samAna che tevuM, jiMdagInI paravA vinAnuM [AyuSa, AvaradA jIvitavya li. (saM.] jIvavA jevuM. (2) na, jIvana, jiMdagI, chavitAvasthA strI. [saM. nIvata + vamava-thA] juo "jIvita kicchA kavitAsA (-zaMsA) sI. [saM. nIvita + ma ]jIvavAnI chavitAzA jI. [saM. nIvita + acaT] jIvavAnI dhAraNA, jIvavAnI talasa dazA." 2010_04
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ jIvitA jIvitecchA strI, [sa, nIvita. + dghA] jue 'vitAzaMsA ' jIviteza huM. [sa. nIvijJa + phrA] jIvananA AdhAra-5 pati -jIvI. vi. [saM, samAsane aMte jIvanAruM' arthamAM 'zramajIvI' vagere, puM] jIvanAra [eka nAma. (saMjJA.) jIvI` zrI. [jue 'chavA' + gu. 'I ' pratyaya.] srIonuM jIvezvara puM..kha.va. [sa, nauva + phaizvar] jIva ane I zvara. (vedAMta.) jayA puM. [saM. nITM->prA. nIvRtra-] gujarAtamAM paDatuM eka vyaktinAma (jIvAlAla' vagerenA saMkSepa paNa). (saMjJA.) jIvaeNttpatti zrI. [sa. lIva + 3tti] venI mULa tattvamAMthI utpatti, veAnuM sarjana. (2) khArIka jaMtuone udabhava yAtpatti-vAda puM. [saM.] paramAtma-tattvamAMthI jIvAnA vikAsa thayA che evA mata siddhAMta vAtpattivAdI vi. saM., puM.] jIvAtpattivAdamAM mAnanAruM vetsarga puM. [saM. nauva + kakSai] paramAtma-tattvamAMthI javAnA thayelA vikAsa, vaeNAnuM sarjana jIvApAdhi strI, saM. ttIya + 3pAdhi] avidyAthI paramAtmatattvamAM jIvabhAvanuM ArANa. (vedAMta.) jIsalI strI., "huM na, khetInA kAmamAM vaparAtuM eka sAdhana jIsasa, . krAIsTa puM. [aM.] Izu khrista (khristI dharmanA sthApaka). (saMjJA.) jI hajUra ke. pra. [jae cha~' + hajUra.'] muslima yugamAM tAbedAra taraphathI AjJA sAMbhaLatI vakhate khelAtA udgAra jIMjavA puM. e nAmanuM eka ghAsa *dhAyeluM phaLa jIvuM na. cheDatA keTalAvALe bIjakeza. (2) kapAsanuM ja e (juve) kri. [jue 'jovuM;' varta. kA, vidhyartha, bI. pu, e. va., trI. pu.] jovAnI kriyA kare, nihALe, dekhe, lALe jae (jve) kri. [jue 'jovuM'; varte. kA, vidhyartha, bI. pu., ba. va., AjJA, khI. pu., trI. pu.] jovAnI kriyA karA, nihALA, dekhe, bhALe. (ra) samajho, yAnamAM lA juktAI zrI. [saM. yuvatanuM arvo. taddabhava kta' + gu. 'AI ' ta. pra.], jukti strI. [saM. yukti, ar. taddabhava] yukti, racanA, gAThavaNa jakhAma na. [phA. jukAm ] saLekhama, zaradI jaga puM. [sa. yuna, arvA. * taddabhava] yuga (samayanA eka ekama) jaga juga (jagya jagya) kri. vi. saM. yune yuo, arvAM. tadbhava] dareka yuge. (ra) ghaNA yugA sudhI jaga-januM vi. [+jue 'jUnuM."] dhaNuM jUnuM, prAcIna jugaTiyuM` vi. [jue 'jagaduM' + gu. 'iyuM' tatvax.] jUgaTuM khela-nAmuM jugArI [jue 'jUgatuM.' jugiTayuMrve na. [jue 'jUgaDuM' + gu. 'yuM' svArthe ta. pra.] jugata (-5) strI. [saM. yuvaita, arthA, taddbhava], -tAI srI. [jue 'jugatuM' + gu. AI' ta. pra., ti(-tI) strI, [rsa. yuaitA, arvA tadbhava] jue 'ja kti.' [cAlAka jugatiyuM vi. [jue 'jugata' + gu. 'iyuM' ta. pra.] yuktibAja, jugatI ja 'jugati.' jagatuM vi. [saM. yuta > argo, taddabhava 'jugata' + gu. '' svArthe ta. pra.] yukta, baMdhabesatuM Ave tevuM, ghaTita jugate (pe) kra. vi. jue 'jugata' + gu. 'e' zrI. vi., _2010_04 juThuM pra. ] yuktipUrvaka [aMkhAmAtA, durgA jagadaMbA (-dambA) srI. [saM. nAmvA, ja. gu.] jagadaMbA, jagadAdhAra puM. rsa. navAcAra, jU. gu. (jagatanA AdhArarUpa) paramezvara [svAmI paramAtmA, paramezvara jagadIza,-zvara puM. [saM. banavIrA, -var, jU. gu.] jagatanA jaga-pANi puM., ba. va. [saM. yu-fLa, aA, tAva, j. gu.] beu hAtha 924 [jamAnAnI tAsIra, kALa-khaLa jaga-bhala(-La) na. [saM. yu-vajI, ai. taddabha] yugakhaLa, jama-bAhu chuM., kha. 1. [saM. yuvADu, arvA, tAva, jU gu.] jae 'jaga-pANi' jugama vi. saM. yuma, arthA. tadbhava, ja. gu.] be, beu, (ra) na. joDakuM, beDaluM, belaDuM jaMgala vi. saM. yusa, arthA. tadbha] jaMgama, yugma, khe, beuM. (2) eDa, joDAyeluM (beu). (3) na. joDakuM, khelaDuM jugala-kirAra huM., ba. va. [saM. yunaru-viro, arvA. tadabhava] zrIkRSNa ane baLadeva. (2) na., a. va. (lA.) juvAna pAMtapatnI, yuvaka daMpatI sAthe janmelAM bALakAnI jeDa jagata-joDI srI, [jue 'jugala' + 'oDI.'] sarakhI uMmaranA e bhAI ke mitro cA pati-patnI jagala-khAruM na. [jue 'jugala' dvArA.] saMyukta kuTuMbamAMthI chUTAM paDI ghara navuM mAMDanAra daMpatI. (ra) jugAra jaMgala-svarUpa na. [ja 'jaMgala' + saM.] jae 'jugala-joDI.' jugaliyAMna., ba. va. [jue 'jugala' + iyuM' ta. pra.] [bALakomAMnuM pratyeka jugaliyuM na. [jue 'jugaliyAM.'] sAthe janmelAM e jugAra huM. [saM. TorI > prA. suvara - dhRta ramavAnuM AhvAna] dyuta, jagaduM, 'gaeNoilaMga' (ha. gaM. zA.)[. khelave, 0 ramavA (rU. pra.)] [kemana gaeNliMga hAusa' jagAra-khAnuM na. [ + jue 'khAnuM.'] jugAra khelavAnuM sthAna, jagAriye puM. [jae 'jugAra' + gu. 'iyuM' ta. pra.], jagArI vi. [jue 'jugAra' + gu. 'I ' ta. pra.] jugAra khelanAra. (ra) jugAra khelAvI dalAlI khAnAra [(ra) niMdA karanAruM jagrupsapha vi. [saM] jugupsA karanAruM, aNagame, batAvanAruM jaguptA zrI. [saM.] sakhata aNagame. (2) zvetAM cItarI caDavAnI sthiti. (3) niMdA [jotAM cItarI caDe tevuM jugupsAjanaka vi. [saM.] jugupsA utpanna kare tevuM, jene jugupsita vi. [saM.] jenA tarapha aNagame batAvavAmAM AnyA che tevuM. (ra) jene zvetAM cItarI caDe tevuM. (3) niMdita [janaka' jazubsetpAdaka vi.[saM. nucuNA + ravAn] jue 'jugupsAjage(-ge)-jaga Tvi. vi. [jue 'jaga jaga' + vacce sA. vi., 'e' ane 'e'neA prakSepa] dareka yuge jagma vi., na. [saM. yumna, arvAM. taddbhava] jue 'jaMgama.' ja javArA puM. [jue 'jUnuM' dvArA.] saMyukta kuTuMbamAMthI chUTAM paDI daMpatIe svataMtra rIte mAMDele gRhasaMsAra, juvAra, jugalabAruM ja(-)jhAra jae 'jhujhAra.' juThThuM (-e) jue 'jahuM.
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ juThAI juvAna-De (ja)DAI strI. [ja e "ja' + gu. "AI' ta. pra.] jamereTa (-Tatha) strI. rAkhamAMnA jhINA aMgArA. (2) dhagajuhApaNuM [ja balavAnI AdatavALuM, DuM dhagatI rAkha jula-ja)kArDa vi. [juo ja ' + gu, "ADuM ta. pra.] jumalo kuM. [ara. jampa ] ekaMdara saravALe ja,(-)ThANuM na. jio jaTha+ gu. "ANuM ta. pra.] jumA . [ara. mua] zukravAra jUThuM bolavuM e, ja, asatya. (2) gapa jumAgI o "jamaNI." juna-jaLa vi. [4 'ja +gu. "ALa? ta. pra.]: jumA masjida, jumA-masIda zrI.[ara. jamaaha marija6] jUThuM bolavAnI AdatavALuM, juThADuM zukravAre jayAM muslima loko meTI namAja paDhavA jAya jaruM jue "juTatuM." te dharmasthAna jatAu vi. jio jItavuM' + gu. "Au ka. pra.] joDavA me-rAta (9) strI. jio "mA" + "rAta."] zukravAranI lAyaka (baLada ghoDo vagere). (2) kheDavA jevuM (khetara jemAM pUrvanI rAtrinA divasa, guruvAra (baLada joDI kheDavAnuM hoya che, mATe) jummada-vAra ja " jimedA2," "anDara-rAITara." jatAvuM jue "jatavuM'mAM. jummada(-vArI juo " jimedArI,' "anDara-rAiTiMga." judAI strI. (juo "juduM' + gu. "AI' ta. pra.], -gIrI janmyo chuM. [ara. jimmaha ] jimedArI, jokhamadArI, strI. [+ phA. AbhAsI pra.] judApaNuM, alaga alaga hovApaNuM javAbadArI [cAlavI e jaizuM na. jio "du' dvArA.] judA thavuM (2) kuTuMba ke jurata, juriyata strI. [ara. jaa hiMmata, chAtI vepAra vageremAMthI chUTA thavAnuM khata ke dastAveja julakuM na. [ara. "jhuka" nuM ba. va. "gulapha' + gu. "u" jadAre 5. [ja "ja' dvArA.] judAI, dAgIrI. (2) ta. pra.] ( phArasIne anusarI) kapALanI beu bAjanuM taphAvata, phera, bheda, vALanuM te te jhUmakhuM juduM vi. [phA. dA] alaga thayeluM ke raheluM, bheguM nahi julama kuM. [ara. jam] sitama, kera, jabaradastI, atyAtevuM, bhinna, nokhuM. [ 0 paDhavuM (rU. pra.) ekamata na thavuM. cAra. (2) (lA.) atizayatA ji9mI 0 thavuM, 0 rahevuM (-2 ) (rU. pra.) chuTAM paDI alaga rahevuM] julamagAra vi. [+phA. pra.] julama karanAra, atyAcArI, juderuM pi. [ja e "juduM' + gu. "eruM" tulanAtmaka ta. pra.] julamITa chuM. [+gu. "ATa' ta. pra.] bhAre julma jarA dUra jaI siMgrAma julamI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] jAo "jalama-gAra." ja. na. siM. yuddha, arvA. tadbhava, ja, gu] yuddha, laDAI, julAI puM. [aM.] khristI varSane 7 me mahine. (saMjJA.) jaddhAruM vi. saM. yuddhamA-> prA. suddhArama-] laDavADiyuM, julAba chuM. [ara. julAbU ] (auSadhathI karAvAta ke thato) bAdhakaNuM, vaDhakaNuM. (2) (lA.) tara kaTa karanAruM, jUThuM bolanAruM jhADo, reca. (2) hagaNuM, jhADo, dasta. [ 9 Apa jadhirANa . [ja "juddha' dvAra.] laDatI vakhatanuM bumarANa, (2. pra.) recaka davA ApavI. (2) dhamakAvavuM. 0 thaI ja hokArA-hAkoTA (rU. pra.) gabharAI javuM. 0 tha (rU. pra.) recaka davAne janavaTa (-Tatha) strI. [ja "jAnuM' + gu. "vaTa' ta. pra.] kAraNe jhADa Utara. lAga (rU. pra.) davAnI asara janApaNuM, janavANIpaNuM, asalIpaNuM, asaliyata thavI, jhADe javuM. 0 le (rU. pra.) recaka davA levI. junavANI vi. [juo "januM dvArA] junA samayanuM. (2) 7 vaLa (rU. pra.) reca thavAnuM kAbUmAM AvavuM janA vicAranuM, rUDhamativAdI, sthiticusta, "orthoDesa' julusa chuM. [ara.] rAjyAbhiSaka. (2) utsava-yAtrA. (3) ja nATa (2) strI. jio "januM dvArA.] juo "jAvaTa. (3) meLAvaDe, sabhA janA (Da) strI. [ja "ja nuM' dvArA.] paga vageremAM japhAM ja e "jalaphAM." palaLIne kehI gayele jana kAMTe julama ja "julama." junANuM na. [4 "ja' dvArA.) saurASTranA junAgaDha julamagAra juo "jalama-gAra." nagaranuM loka-lInuM nAma. (saMjJA) juhamaTa jue "jalasATa." juniyara vi. [aM.] UtaratI kakSA ke darajajAnuM (uMmara julamI jao "julamI' hedo adhikAra vageremAM) juvatI ja e "yuvati.' juniyarI sI. [ + gu. "I' ta. pra.] juniyara hovApaNuM juvANa (-zya) strI, javALa, bharatI. (vahANa) jubAna zrI. [.] jAo "jabAna.' juvAna vi. [phA. javAna; saM. yuvAna nuM 5. vi., e. 1. jubAnI strI. [phA. ] adAlata vageremAM apAtI maukhika, kuvA, enA sAda javAnanuM "juvAnI e "javAnasAkSI, erala-eviDansa,' "Dipojhizana.' [ 0 ApavI (1)." [ 5 (ho) (2. pra.) bharajavAna lake puruSa] (rU. pra.) sAkSI tarIke kahevuM. 0 paDhavI (rU. pra.) sAkSI juvAnajodha vi. jio dha.'] navajavAna peDhA jevuM, taraphanI maukhika rajuAta thavI. * levI (rU. pra.) sAkSIne taddana javAna [javAna strI, yuvati prazna karI javAba meLavavA] juvAna-DI strI. [ gu. "huM" ta. pra. + gu. "I' pratyaya] juma(-)gI strI, jie "jumA.'] zukravAre masAmAM juvAnaDe . [+ gu. "huM ta. pra.) taddana juvAna puruSa, apAtI muslima bALakone chAtravRtti nava-javAna 2010_04
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ juvAniyA-veDA juvAniyA-veDhA puM., ba. 1, jie 'juvAniyuM' + 'vaeNDA.'] juvAnInA mamAM kareluM kArya, juvAnIne laI aDapalAM ke uddhatAI karavAnI Adata juvAniyuM vi. [jue 'juvAna' + gu, 'iyuM' svArthe ta, pra,] juvAna. -yA vAjuM (ra x.) juvAna strI-puruSonuM ToLuM] juvAnI strI. [phA. javAnI] yauvananI avasthA. [.tuM jora (rU. pra.) yuvAvasthAnA ma juvAra (25) zrI. di. prA. fi] (meTe bhAge gAmaDAMmAM garIba leAkAnA khArAkamAM vaparAtuM) eka dhAnya, jAra juvAravuM sa. kri. [z2a 'javAravuM] jue 'javAranuM,' juvArAvuM karmaNi, kri. javArAvavuM pre., sa. kri juvArA jue 'javArA,' juvArAvavuM, javAraNuM jae 'juvAravuM.'mAM. juvArlR1 na. [jue jugAra'nA vikAsa.] jugAra juvAruMruM na., `rA puM. [jae 'juduM' dvArA.] saMyukta kuTuMbamAMthI judA thaI daMpatInuM alaga rahevuM e, jajavArA, jaMgala-mAruM juvALa puM. samudranI bharatI, veLa, jhAra juvenAila-kArTa strI. [aM.] sagIra gunegAronA mukamA calAvanArI adAlata 926 [jIMgApaNuM ja hAravuM sa. kri, [jue 'juhAra,'-nA. dhA.] namaskAra karavA, (2) (lA.) Arthika sahAyatA mAgavI. juhArAvuM karmaNi, kri. juhArAvavuM pre., sa. kri. juhArAvavuM, juhArAvuM jue 'juhAranuM'mAM, jaMga (ja) na. eka jAtanuM meTuM vahANa jagAI (ju nAi) strI. [jue 'jIMguM' + gu. 'AI ' ta. pra. jagI (jugA) zrI. bAvaLanI kAMTa. (ra) aMge merAnI paThANanI pAse AgaLanA bhAgamAM vaparAtA capaTA taLicAvALuM te te khaNiyuM. (vahANa.) jaMguM (juNuM) vi. [ravA.] majabUta. (ra) uddhRta, DhAMguM, uchAMchaLuM. (3) cAlAka, catura [nI mata ja ja2 (425) zrI. AsapAsa nAnI hoDIo pheravavAja che (jamme) puM. jhUMpaDAnA eka prakAra, ko 4 zrI. [saM yA> prA. nA] mAthAmAM temaja gaMdAM jataku kapaDAMmAM paDatI eka jIvAta, TAlA. [ nI cAla (rU. pra.) taddana dhImI gati. 0 mAravI (rU. pra.) navarAM besI rahevuM] jUI srI. [saM. yiA > prA. DyU hemAM] jAIne maLatI megarAnAM sugaMdhavALAM leAnI eka vela [jagArI.' jUgaTA-khera vi. [juA 'jagayuM.' + rUA. pratyaya.] jue jUgaTAkherI srI. [ + gu. I' kuM. pra.] jugAra ramavAnI Ata _2010_04 jU puM. [saM.] samUha. (2) kasaratamAM daMDanA eka prakAra ja puM. dhANInA naLAkAra bhAga, (2) causaramAM bhegA AvatA be kakaDA jUra na. [jue ja huM.'] juThANuM jUThThuM. vi. juA 'jahuM' 4 gu, 'Da'svA ta. pra.] ucchiSTa, chAMDeluM, aThuM, eThuM' jUThThuM vi. juo 'ja u' + gu. (tiraskAramAM) jUThAkheluM, asatyavAdI jUTha | na. [jue 'huM' + gu. 'aNu' ta. pra., sara0 vraja, 'jUDena,'] chAMDeluM anAja,kaMDAmaNa.(ra) gurunI raseAI mAM gurue jamyA pachI bAkI rAkheluM jaNa puM. jue 'jUThThuMOM'+gu. aNa' ta, pra.] (lA.) khelamAM elaphela ane jahuM paNa khelatAra makaruM pAtra, raMgakSeA, vidaSaka [jevI Adata, raMgalA-veDA 'Da' svArthe ta...] nI dukAna juvela na. [aM.] hIrA mANeka pannAM vagere ratna juvelarI strI. [aM.] juvelane samUha. (ra) javerAtI ghareNAM[achaThThuM, ucchiSTa juSTa vi. [saM.] bheLaveluM. (2) khAtAM chaMDAyeluM, eThuM, jussAdAra vi. [jue 'jussA' + phrA. pratyaya.] jussAvALuM, jemavALuM, AvegavALuM, 'spiriTaDa' jussA-bha(-bhe)ra (-25) kri. vi. [jue 'jusse' + 'bharavuM.'] jussA sAthe, AvegathI [lAgaNI, Avega jusse puM. [ara. jussalolR ] mAnasika uzkerATa, prabaLa jaThaNa-veDhA puM., kha.va. [jue 'RNa' + vaeNDA."] jUThaNanA juhAra huM. [ze. naya + uddAddArI>= prA. namoTTAra, 'nava' zabda ja ThavuM sa. kri. [ja jUThThuM,'nA, dhA] eThuM karavuM pUrvakanuM kathana] (lA.) namaskAra, vaMdana, praNAma (khAsa karI (A kriyArUpa 'jamavuM' sAthe ja vaparAya che. samAsamAM vANiyAemAM rUDha) 'jame-jUOM') [jaDApaNuM, ja juhAra-paTALAM na., kha. R 1. [+ jue 'paTeALAM.'] (lA.) jU(-ja )DAI sI. [jue 'jUhu ' + gu. 'AI '* ta. pra.] esate varSe sagAM-vahAlAMomAM paraspara apAtI bheTa. (2) jUThANu jue 'juThANuM,' jUThADa jue 'juDADuM,' esate varSe jamAI ne apAtI bheTa jUDA-kheluM vi. jue 'jUThThuM''+elanuM' + gu. ''' rR.pra.] jaOM khelavAnI TevavALuM, juThADuM (-ja)DALa jue 'DhALa,' jUThThuM` vi. saM. suSTar-> prA. nudf-] ucchiSTa, eThuM' kareluM, aM [na. asatya, atRta, juThANuM jUThThuMOM vi. sAcuM nahi tevuM, asatya, kheTuM, adbhuta. (2) jake huM kri. kavi [jue! 'jahuMra' dvirbhAva + gu. e' strI, vi., pra.] tana jUThuM, sAva asatya, ta te-tRta jUjU haju vi. [jue 'jUThThuM'-dviryAMva, paraMtu pUrvapadamAM trI. vi. 'e' pra.] sAva ja. tadna asatya jatayuM a. kri. [saM. yutta>= prA. nutta, nA. dhA.] (baLaDha ke gheADA vagerenuM vAhanamAM) joDAvuM. (2) (lA.) (kAmamAM) lAgI paDavuM. jatAvuM bhAve., kri. jevuM che., sa. kri. ji 'breDavuM.'] jUgaTuM 5. [saM, thata>prA. sUtra dvArA] ghata, jugAra jUja vi. [ara. jajavuM, phA. jajh] ghaNuM cAhuM, svapa, jarAke, sahe [nahi jevuM, saheja-sAja jajAja vi. [jue 'ja,'-rbhAiva.] sAva ekuM, jajavuM vi. [apa. nutraMnuSya dvArA] alaga alaga raheluM, juduM paDeluM. (ra) bhAta bhAtanuM
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ tA jUtA huM., ba. va. [hiM. jUtA'] neDA, pagarakhAM, khAsaDAM, kAMTArakhAM. [.tA uThAvavA (rU. pra.) halakI nAkarI karavI. 0 cATavA (rU. pra.) khuzAmata karavI. * varasA (ph. pra.) sakhata kaMpA maLave] 927 jUtA-jUtI strI. [jue 'te'-dvirbhAva+gu, 'I' ta.pra.] joDAthI karavAmAM AvatI mArAmArI jatAM na., kha. va. [jue 'jatA.'] jae 'tA.' jUtiyAM na., kha.va. [jue 'jUtiyuM.'] (tiraskAramAM) khAsaDAM, jUtAM. [. khAvAM (rU. pra.) apamAna maLavyuM. paDhavAM (rU.pra.) pakA maLave. 7 mAravAM (rU. pra.) ThapakA ApavA] bhUtiyuM na. [jue 'tuM' + gu. 'chyuM' svArthe ta. pra.] khAsaDuM. joDe (tiraskAramAM) jUtI strI. [hiM.] meAjaDI. [ uThAvavI (. pra.) sevA karavI. 0 mAravI (rU. pra.) ThapakA deve] tuM na. [hiM. 'jUtA' + gu, '' svArthe ta. pra.] (tiraskAramAM) khAsaDuM, joDa|[-te mArye karavuM (3. pra.) veLyuM karavuM, javA devuM] jate puM. jio 'jatuM.'] (tiraskAramAM) jeDo, khAsaDuM jUtha na. [rsa, cUca, arvA. taddabhava] stha, samUha, ToLuM, samudAya. (2) alaga alaga paDelI TALI, 'pATI,' 'grupa' jUtha-nAyaka vi. [ + saM.] TALAnuM AgevAna, grUpa-lIDara' jUtha-baMdhI (-badhI) strI. [jue 'jUtha'+phA, 'anha'+ I' ta, pra.] rAjakIya vagere pakSAmAM pratyeka sahanA saMpa ke eka patA jUtha-vartana na. [+ saM.] AkhA samUhanI hilacAla vataeNNa ka vagere, 'grupa-biheviyara' ['pijhama' jUthavAda puM [jaA 'jUtha' + saM.] jUthabaMdhInI prakriyA, jUtha-jUtha kri. vi. [jaA 'jUtha,'-dvirbhAva, vacce trI. vi., e' pra.] TALaTALAM jUna puM. [aM.] khristI varSanA chaThTho mahinA. (saMjJA.) jUnAgaDhI vi. [saurASTranuM eka nagara 'jUnAgaDha' + gu. 'I' ta. pra.] jUnAgaDha nagarane lagatuM, jUnAgaDhanuM jUnuM vi. [saM. mULa-> prA. jInnama] pUrve thaI gayeluM, pUrvanuM, (2) ghasAIne jIrNa thayeluM. (3) (lA.) nIvaDeluM. [ . khakha (rU. pra.) tana javuM, khakhaLI gayeluM, enTiveiTeDa.' . pAnuM, . pUchyuM . pra.) phATayuM tUTayuM chaNuM. * sUnuM (rU. pra.) vaparAI nakAmuM banI gayeluM. -methI (rU. 5,) ghaNA janA samayathI -ne bhegI (rU. pra.) lAMbA samayathI anubhava laI rIDha thayelA mANasa, anubhavI ane kAkhela] jUnuM-purANuM vi. [ + ja purANuM.'] kha ja jUnuM. (2) vaparAI ne khUba jUnuM thayeluM, phATayuM tUTayuM jenuM jUne puM. [jue 'jUnuM.'] atIta khAvAnA akhADo. (2) sejo jUpha puM. e nAmane eka phUla-cheDa jUmiyA jue 'jamaiye.' jU(-nyU)rara vi. [aM.] nyAyAlayamAM nyAyamUrtine sahAyaka svataMtra nirNaya ApI zake tevA paMcanA sabhya ja(-nyU)rI srI, [.] nyAyAlayamAMnuM rAnuM baneluM paMca _2010_04 jUla puM. [aM.] kAryazaktinA ekama (pa. vi.) jUvaDuM, jUluM na. [saM. vRta-> prA. khUba dvArA] jugAra, dhRta jUvA puM. DhoranAM zarIra para thatA eka jIvaDo, javA jagaNu vi. mAkhInA TAMgA jevuM jhINuM [pre., sa. kri jUluM a. kri. [ravA.] beThAM beThAM jhokAM khAvAM, jukAvavuM z2abhakAsra(jambhakAsra) na. [rsa, rRmma + ma] asra lAgavAthI bagAsAM Ave te prakAranuM mAMtrika asra (paurANika mAnyatA pramANe) ja bhaNu (jambhaNa) na. [saM.] bagAsAM khAvAM e ja bhaNAstra (jambaNAsra) na. [saM. nRmaLa + ahyuM] jue 'jalakAstra.' jabA (jambhA) strI, [saM.] bagAsuM 1 (OM:) sA, sa, rsa, TH>prA. no>apa. nu, paraMtu gu. mAM laH > prA. cho> apa. dunA sAye vikAsa] pratyaye| ane anugo sAthenA prayeAgamAM mahAprANita svaracAraNa : jaeNte, jenuM, jaeNmAM; mAnArthe a. va.mAM jaeNmane, jemanuM vidyuta 'eN' sAthe, paraMtu lekhatamAM svIkArya nathI. zrI. vi., e. va.mAM 'jaeNNe' uccAraNathI vistRta eNkAra, paraMtu mahAprANita svarAccAraNa nahi, e rIte ba. va.nA e' lAgatAM paNa nahi.] je je2 ubha. [saM. thar> prA. naM dvArA ja. gu. 'ji' thaI ] ke (. gu. gadyamAM khAsa karI je' hatA tyAM aC. gu.mAM E' (aM. that) AvI gayA che.) (4) zrI. [saM. nava AjJA., bI. pu., e. 1. - prA. dvArA gu.mAM sI, rAkhta banyA che.] vijayane ugAra, [. karavI (rU. pra.) dIveza karave. 0 gAvI, elavI (rU.pra.) vakhANa karavAM] jeila jae 'jela.' jekala-khAtuM jae jela-khAnuM.' jeila-zune (-gune) jae 'jela-gunA,' jeila-jIvana jae 'jela-jIvana,' jeila-nivAsa jue 'jela-nivAsa.' jeila-nivAsI jue 'jela-nivAsI.' jela-badalI jae 'rela-badalI.' jeila-yAtrA jue 'jela-cAtrA,' jeilara jue 'jelara.' jeila-vAsa jae jela-vAsa.' jaeNka huM. [aM.] vajanavALI cInne UMcakavAnuM yAMtrika sAdhana jekarI strI. cepAInA jevA caraNane cheDe 'la-gA'nA rUpamAM traNa mAtrA ApatA catuSkala paMdara mAtrAnA eka mAtrAmeLa chaMda. (piM.) jaeNkeTa na. [aM.] maDiyA banne, jAkITa, vAsakaTa. (2) pustakanA pAkA pUThA upara caDAvavAnuM jADA kAgaLa cAmaDAnuM cA plAsTikanuM rakSaka paDa je-guru (jai-) kaiM. pra. [saM. natha ro] he guru, ApanA vijaya thAe' evA udgAra je-gApAla(-La) (i-) ke. pra. jue 'jaya-gApAla,' je je (je je) ke, pra. [jue 'je,'-dvirbhAva.] jue je na
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ jeTa 928 joradasta S jaya jaya." ijta. pra.], jetapa(-5)rI vi. [+gu. 'ta. pra.) jetapurane jeTa na. [aM. moTI jAtanuM eka vimAna lagatuM, jetapuranuM jeTa-jeTaluM (je-jeTaluM) vi. [ja e "jeTaluM,'-Dhibhava.] jetavya vi. si] jItavA pAtra jItavA jevuM jeTaluM jeTaluM jetazrI puM. pUva thATane eka rAga. (saMgIta.) jejevaMtA (-vanI) ja e "jaya-jayavaMtI" (rAgiNI). (saMgIta.) jete vi, 5. [sa, ] jaya meLavanAra, vijetA jeTaluM (jeTaluM) vi. [sa. vAvaTa apa. netR4ma-] sApekSa jetANuM na. [maya saurASTranA jetapura zaheranuM januM nAma]. mApa dharAvatuM (e samaya vajana saMkhyA UMcAI vagerenuM) jetapura. (saMjJA.) jeTI strI. [.] baMdara upara pharajo, ghakko, Dakko jetu-kAma vi. [saM.] vijaya karavAnI IcchAvALuM, viSNu jeTha chuM. [sa ceka> prA. ] patino mATe bhAI. (2) je-te (je-te sarva. jio "je '+ "te.'] harakeI. (2) hiMdu kArnikAdi varSane AThame mahino. (saMjJA.) phAlatuM, sAmAnya. (3) saMbaMdha dharAvatuM "kasanDe jeTho chuM. [saurASTramAM piorabaMdaranI AsapAsano pradeza dasamI jedara na. gheTuM jei divasanuM, jayArathI . sadImAM kaNva evI kRtrima saM. saMjJA dharAvate., tyAM je dI-nuM, je du-nuM (je:-) ji.vi. ['je divasanuM,'nuM lAghava rAjavaMza> prA. jema-] janA porabaMdara rAjyane rAjavaMza jenArAyaNa (-) ke. pra. [saM, nava nArA[] jaya nArAyaNa ane enA vaMzaja rAjapUta. (saMjJA.) evo udagAra jeThANI strI, jio 'jeTha+ gu. ANI' strI pratyaya.] jeThanI jenisisa na. [aM] su-imaMDANa patnI, patinI meTI bhAbhI jenTalamena puM. [.] sadgRhastha, AbarUdAra mANasa, sajajana jeDI vi. jio "jeTha' + gu. 'I' ta. pra.] jeTha mahinAne pANa (zya) strI. pAlakhI lagatuM, jeTha mahinAnuM. [ uMdhana (rU. pra.) jeTha mahinAmAM je. pI. juo "jasTisa opha dha pIsa." Avate samudrane prabaLa juvALa. 0putra (rU. pra.) pahelA jepura juo "jaya-pura.' khoLAno dIkaro ke meTa dIkaro] jepurI juo "jayapurI." [ro tevA jarmana eka prakAra jeThIra zrI. jio jeThe' + gu. "I' zrIpratyaya] jeTha jelina na. [4] AkAzI vimAnone pracAramAM hAla nathI mAhenAmAM janmelI strInuM hiMduomAM apAtuM nAma. (saMjJA.) jeba , na. [3] khIsuM, gajavuM jeThImadha na. siM vaSTi madhu> prA. na4ideg-] e nAmanI jeba (ba) strI. [vA. jaba] zobhA, sauMdarya eka vanaspati. [no zIro (rU. pra.) jeThImadhanA mULamAMthI jeba pR., strI, jalama, kera [saMdara ukALIne kADhelo gaLa jeba-dAra (jeba-) vi. [phA, jayadA2] zobhA, ApanAruM, jeThImala(-63) . siM. ken + maDha> prA. 0i] madhya jebUra na. macInuM pakaDa jevuM eka ojAra kAlanA gujarAtamAM mAne eka varga (moDha brAhmaNomAMthI jema (jema) kri. vi. [apa. nama, , tatsama , paNa mahAvikasela). prANatva umerAyuM] je rIte, je pramANe 0inuM tema tema) jekeDuM na. [o 'jeTha dvArA.] unALAmAM Dhorane thatA (rU. pra.) asta-vyasta] ghAsaNInA prakArane eka roga jemake (jemake) ubha. [jao jema + ke.'] udAharaNa je 5. [saM. i-> prA. neTaDha] jeTha mahinAmAM tarIke, dAkhalA tarIke janamelA mANasanuM hiMduomAM apAtuM nAma (jeThAlAla japeDA- jema-tema (jema-te ma) ji. vi. jio jema tema.') rAma vagere) (saMjJA.) game tema, ADuM avaLuM, avyavasthita rIte DhaMgadhaDA vinA jeke? 5. gaMdI kADhayA pachI kasabAne raMga [ karIne (rU. pra.) muzkelIthI]. jekeLuM na. [jae 'jeTha' dvArA] lagna thaI gayA pachI kanyAne jeya vi. [saM.] juo 'jetavya.' tyAM apAtuM jeTha mahinAnuM jamaNa jeNuM na. [ja "jeraNuM' enuM pravAhI uccAraNa.] juo je (-Daya) strI, vilaMba, vAra jera chuM. [juo jera'] bhUke, vera, je jeNu (jeNI) . sarva, strI, [ja, gu.mAM strI. mAM "jeI ' je-che)rara (je(-9)raya) strI ja che.* rUpa ' sarvanuM hatuM, atyAre mAtra pArasI bolImAM, chatAM, jera kri.vi. [. -hAtha nIce, heThaLa] tAje, vaza, adhIna, kavacita jAya che.] je strI. (A vizeSaNa tarIke nathI parAjita [kAMTAvALI kaDI vaparAtuM.) jera-kaDI strI, jio jera + "kaDI."] cheDAnA cokaDAmAMnI je (jeNI) sA. sarva, vi. [saM. ghanA apa. trI. vi. jerakI strI, (su.) savArane kumaLo tApa ane sA. vi., e. va. nA neLA rUpanuM lAdhava] jeNI gama jeraNa strI. dahIM bhAMgavAne saMcA jeNI kora je pA, jeNI pAsa jevA prAga che jeraNuM na [ja e "jeravuM' + gu. "aNuM" ka. pra] ghAsa ane jeNe (jeNe) sA. sarva, vi., e. 1. [jao "jenuM rUpa.] DALaNa sAthe masaLIne banAveluM chANuM, jeNuM. [NunuM ANuM je mANase yA prANIe ke padArthe (A vizeSaNa tarIke nathI (rU. pra.) strIne piyariyAmAM paheluM bALaka avataryA pachInuM vaparAtuM.) sAsariyAM taraphanuM paheluM ANuM] jetapa(5)riyuM vi. [madhya saurASTranuM gAma jetapura + gu. jera-dasta vi. [] adhIna, vaza, tAbedAra 2010_04
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra-aMda jera-aMda (-banda) puM. [phA], -4 (-madha) puM. cAmaDInI paTTIonA kAraDA. (ra) gheADAnI lagAma ane taMga vaccenA kapaDAnA ke cAmaDAnA meraDI, mera-aMdha je-zrIkRSNa (jaeN-) jae 'jaya-zrIkRSNa.' jeravuM sa. kri. dahIM bhAMgIne chAsa karavI. jerAluM karmaNi, je-zrIrAma (je) ke. pra. [saM. natha zrIrAma] he rAma, tamArA 929 kri. jeravavuM1 pre., sa. kri. jevaDuM. jue 'jaravuM"mAM. pheravavuMne jue 'jeravuM'mAM, jeravuM sa. kri. [a, kSa> prA, narI nuM ke. khera, tatsama] (madha vagere enA pUDAmAMthI) jhare e pramANe karavuM. jerAvuM karmaNi, kri. jeravavuMr pre., sa. kri. jerI srI. khetInuM eka ennara je puM. [jae 'jeravuM' + gu. 'e' kR. pra.] veravAthI paDatA vera, kherA, bhUkA (ra) tamAkunA bhUkA je(.i)la strI. [aM.] kArAgRha, kedakhAnuM, prijhana.' (2) kArAvAsamAM rahevAnI sajA. [RRtarA, natrA, yAtrA (rU. pra.) keMdramAM jaI raheluM e, jela-vAsa] [Y=C/-khAnuM je(i)la-khAnuM na. [+ jae 'khAnuM.'] kArAgRha, maMdI-khAnuM, je(04)la-gunA (gune!:) puM. [+jue 'gute.'] jelamAM rahIne karavAmAM AvatA aparAdha je(I)la-jAtarA, je(04)lAtrA [ + jue 'tarA''jAtrA.'] jue 'je(0D)la'mAM. [jiMdagI je(04)la-jIvana na. [ + saM.] jelavAsanuM jIvana, kedakhAnAmAMnI jelaNu jue 'jeraNuM' - jeraNAnuM ANuM. je(04)la-nivAsa puM. [jue 'jela'+saM.] jela-vAsa, kArAvAsa je(0i)la-nivAsI vi.[+ saM, huM.] jelavAsI, kArAvAsI je(04)la-badalI strI. [jue 'jela' + 'badalI.'] eka jelamAMthI bIjI jelamAM rahevA javuM e [jela-nivAsa je(04)la-yAtrA srI, [jue 'jela' + saM.] (lA.) jela-jAtarA, je(04)lara puM. [aM.] jelanI dekharekha rAkhanAra amaladAra je(04)la-vAsa puM. [jue 'jela' +saM.] ja e 'jela-nivAsa,' jelI puM. [jue 'jela' + gu. 'I ' ta. pra.] jue 'jelara.' jevahu' (jeHvaDuM) vi. [saM, v-vRttala-> apa. nevalama-] jeTalA mApa ke U~cAI-nIcAInuM [belImAM] jee jevaNu sA. sarve., a. va. [jue je'dvArA, pArasIjemanAra (-15) . kAyama kheDAtI jamIna jevara na. [phA. java] alaMkAra, ghareNuM, dAgInA jevarI srI, dhanuSanI dorI, paNacha. (ra) jamInanuM eka mApa. (3) nevarI nAmanuM eka kala-jhADa jeluM vi. virala, kAIka ja jevaNuM ("javastuM) vi. saM, natha-varphoma>prA. .-vRd dvArA] jene jaya-jasa vahAlAM che tevuM, javeracchuka je vANI na. eThuM, ucchiSTa, eThavADa je-vAre (jaeNvArA) puM. [jae jeOM' + vAro.'] jayanA vArA, vijayanA samaya, AnaMda pAmavAnA samaya. (ra) (lA.) AvavAnA AnaMda [je-guNa-lakSaNavALuM, je svarUpanuM jevuM (jeHvuM) vi. saM, thadt > apa. leva-] je prakAranuM, jevuM-tevuM (jenuM tevuM) vi. [jue jevuM'"tevuM.'] (lA.) mAmUlI, sAmAnya prakAranuM, halakI kaeNTinuM, game tevuM ko. pa _2010_04 nAgama jele (gaeNlve) kri. vi. [jue jevuM' + gu. 'e' sA. vi., pra.] je samaye jaya thA' evA uddagAra je(-ye)STikA strI, (saM. TiLA] lAkaDI, lAThI, seTI, daMDa, chaDI [chaDIdAra je(-ye)rzikA-dAra vi. [ + phrA. pratyaya] lAThIdhArI, daMDadhAraka, je(je)salI strI, cAsa pADavAnuM cAra dAMtAvALuM ejAra,dhIsaluM je(-je)saluM na., "le puM. aNapaaATayA gheADA keravavAnI gADI, dhIsaluM, jese je-siyArAma (jaeN-) ke. pra. [saM. natha sIttArAmau] he sItArAma, tamArA jaya thAe' evA udgAra jesu zrI, melI dhULa, 24, chivALI, jheNa. (ra) rAkha jepu(0A)ITa puM. [aM.] khristI dharmanA e nAmanA eka phrAM. (saMjJA.) jese puM. gheADA baLada vagere keLavavAnuM dhIsaluM, jesaluM, jesale je-svAminArAyaNa (je) jue 'jaya svAminArAyaNa.' jeha sA. sarva. [sa. vaH > prA. hto > apa. g> ja. gu. eha'nA sAkSer nA vikAsa] je ('te'nuM sApekSa), (padmamAM.) ('je'nA rUpAkhyAnamAM 'ha' zrutinuM umeraNa) jeha jue 'jevara.' jeharavavuM sa. kra. [pArasI.] (meDhAmAMthI) lALa paDAvavI je-hari (jaeN-) ke. pra. [saM, nay dda] he hari, tamAre vijaya thAe' evA udagAra jehAda jue 'jihAda,' 'kru*jheiDa.' [(saMjJA.) jehAvA puM. [ara. jihAva ] yahUdIonA dharmamAM paramezvara. jeLa na teja, prakAza. (2) devata, prabhAva. [ . javuM (rU. pra.) badhuM bagaDavuM, (ra) kAryazakti khatama thavI] je salI (jaeN salI) jue 'jesalI,' jesaluM (gaeN-) ta., leA puM. jaA 'jesaluM,-leA.' jaina vi. [saM.] jina-tIrthaMkare pragaTeluM ke uparjAveluM cA prasarAveluM, jina-viSayaka, (2) jaina saMpradAyanuM anuyAyI, jainadharmI svAbhimAna jaina-ma na. [saM.] jaina saMpradAyanuM hovApaNuM jaina-dharmitva jainatvAbhimAna na. [+ saM. mimAna puM.] jainapaNAnuM [ArUDha jaina jainatvAbhimAnI vi. [saM., puM.] jainatvanA abhimAnavALuM, jainarmitva na. [saM.] jue 'jaina-tva.' jainadharmI vi. [sa., puM.] jaina dharmanuM anuyAyI, jaina jaina-matAnurAgI vi.saM. naina-mata + anurAvI chuM.] jaina siddhAMta tarake prema dharAvanAruM jainamatAvalaMbI (-lakhI) vi. [saM. jainamata + (vastrIpuM,], dharmane anusaranAruM [saMpradAyanuM, jaina jainadharmonuyAyI vi. [saM. jainayama + anu-thAthI huM.] jaina jaina-hitecchu, jaina-hiteSI vi. [saM., puM.] jaina dharma ane jaina dharmanAonuM bhaluM icchanAra jainagama huM. [sa, baina + ma-gama] jaina saMpradAyanA mULabhUta
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ je1 jainAcArya 930 sUtragraMtho - bAra aMga. (2) jena dharmanuM harakoI zAstra ba. va. dekhIzuM, bhALI, nihALIzuM jainAcArya puM. [sa jaina + mA-cA] jaina saMpradAyamAM te joIzuM joize) kri, sahA. jio joiye' rUpa to te AcAryapadavI pAmelA sAdhu bha. kA. nuM che, paNa joiye?' nA arthamAM carotaramAM vaparAya jainAtugama paM. siM. naina + 1-] jaina dharma, jaina saMpradAya che.] joie, jarUra che. (ca) [vADe. (2) reno samUha jainetara vi. [saM. jaina + zatara] jena na hoya tevuM, jaina saMpradAyanuM jeka(kha) puM. [de. prA. kova8 vi. malina, gaMda] Dhorane na hoya tevuM, bina-janama jeka-kha) . jaLo [(vahANa.) jenI vi. siM, puM] jaina saMpradAyanuM, jene kara (-katha) strI. jaLo. (2) saDhanI AgaLanI kinArI. jaipha ja "jaIpha.' jokara chuM. [.] mazkaro mANasa, (2) gaMjIphAnAM pAnAMthI jaikI ja "jaIphI." bahAranuM vadhArAnuM trepanamuM pAnuM (emAM mazkarAnuM citra hoya) jaimini kuM. siM. cha Astika dazAmAMnA pAMcamA dhame- jekI 5. [.] cheDa-doDanI zaratamAMne ghoDesavAra darzana yA dharmamImAMsA ke pUrva mImAMsAnA pravartaka eka prAcIna jeke ubha. [ja o jo' + ke.'] agara, yadyapi Si. (saMjJA.) (e kaMpAyana tema bAdarAyaNa vyArAne ziSya kha-1 jao jo ka.1-2 [kriyA. (2) tala, vajana kahevAya che.) [ApeluM ke pravartAveluM lekha 5. [o kha.'] tola karavA e, vajana karavAnI jaiminIya vi. saM] jemani RSine lagatuM, jaiminie racI kha4 5. kAcabo [kriyA, taLavAnI kriyA jeva, 06 vi. [saM.] chAnA viSayanuM, jIne lagatuM paNa strI. [jao "khavuM' + gu. 'aNI' kupra] jakhavAnI jaiva-zAstra na. [saM.] jIva-vivA, prANa-zAstra, ' bAjI ' jokhama na. [ja gu. nofa] bhAvI nukasAna ke duHkhane bhaya, zaMkAspada sAhasa. (2) (lA.) jara-jhaverAta-ghareNAM vagere jevArama vuM. [sa. naiva + aramA puM.] paththaranA rUpamAM thaI gayeluM | kiMmatI vastuo. [0 utAravuM (rU. pra.) jokhamadArImAMthI prANI, amIta padArtha, jIvAzma, kesila' mukta thavuM. 0 UtaravuM (rU. pra.) jokhamadArI pUrI thavI, jokhama jaivika vi. siM.) chAne lagatuM, "bAyelojikala na rahevuM. 0uThAvavuM, 0 kheravuM, mAthe levuM, 0 vaheravuM je ubha. [. thara >prA. namo > apa. navuM] yadi ('to (26), 0 veThavuM (rU. pra.) sAhasa karavuM. 0mAM UtaravuM no sApekSa) [kara, dekha, bhALa, nihALa (rU. pra.) nukasAnInI dhAstIvALuM kAma svIkAravuM. 0mAM je kri. jio "jovuM' AjJA., bI. pu, e va.] najara nA(nAMkhavuM, 0mAM makavuM (rU. pra.) kheTa ke hAninI dahejoI(-InuM vi. [ o "joiye' mAMnuM "i" aMga, ene gu. zatamAM mUkavuM) tuM" varta. ku. thaye] jenI jarUra che tevuM, Avaka, jarUrI jokhamakAraka vi. [ + saM. ], khamakArI vi. [+ saM5] joIye sa. kri., varta. kA. ane vidhyartha [saM. vrata-cIta rekhama kare tevuM, Denjarasa dvArA prA. nonarU> *Lona ja gu 'joiyA" uparathI jokhamadAra vi. [+ phA. pratyaya.] pitA upara jokhamanI vaga thaI ja, gu, mA katAra, vata, kA. ane vizcartha javAbadArI uThAvanAruM, jamadAra, " ripasibala' (na.ya.) pa. pu. ba. va. mAM viryuM.] (ame) darzana kariye, nihALiye, khamadArI strI. [ + pha.] jakhamadAra hovApaNuM, jamedArI, dekhiye, bhALiye " ripesibiliTI' joIye sa. kri, vidhyartha. [sa, yukatha7> prA. no jha> jokha-mA5 na., ba. va. jio "kha+ mApa."] tola znonA > ja. gu. 'joiya'] nI jarUra hoya. (A karavA ane mApa karavuM e, tela-mApa sahAyakAraka kriyApada tarIke kamaNiprayAge sAmAnya kRdaMta jokhamAvavuM ja jokhamAvuM'mAM. pachI vaparAya che.) [ 0 che (2. pra.) nI jarUra che, "vaoNnTeDa'] jokhamAvuM a. kri. jio 'jokhama,'-nA. dhA.] jokhamamAM jevuM e "jovuM." AvI paDavuM, khama sahana karavuM, nukasAna vaheravuM. jokhajoIza juo joIza," _ mAvavuM che., sa. ki. joizuM juo "IzuM.' jokharAja puM. [juo "kha + saM. rAjananuM samAsamAM joizuM ja joIzuM : rAna] (lA.) pATavI kumAra, yuvarAja joIe-2 (joiyejuo joiye.1-2, kha6 sa. kri. toLavuM, vajana karavuM. je khAvuM karmaNi, joItuM (joItuM) vi. jio joiye' - sahA. nuM varta. ka] ki. jekhAvavuM che., sa. kri. jenI jeTalI jarUra che teTaluM, jarUra pUratuM, khapanuM khAI zrI. [ja e "khavuM' + gu. "aIi ' ka. pra.], jevuM (jenuM) a. ji. jio joiye,' enA mULamAM khAmaNa na., -NI strI, jio "khavuM + gu. AmaNa" bhrAMtithI 'I ane e vi. ka.mAM che. vi.nA "nuM' anuga AmaNI" ka. pra.] jokhavAnI kriyA, jakha, khaNI. (2) sAthe kavacita; jemake "jo IvAnuM' =joize jarUra hovI, khapa jokhavAnuM mahenatANuM, taLAI, khAmaNa, khAvavuM, khAvuM ja 'khamAM. Iza (Iza) kri. jio "jevuM' bha. kA., pa. pu. ane jekhiye . jio "kha" + gu. 'Iyu" ka. pra.] jakhabI. pu., e. va.] dekhIza, bhALIza, nihALIza vajana karanAro, taLATa | [AnaMda, meja IzuM' (IzuM) . [ o jevuM;' - bha, kA, 5. pu, jene . [ saM. novA-> ja, gu. 'jokhau'] sukha, 2010_04
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ jokha bekhara puM. [ja 'jokhama'nA vikAra.] nukasAna, hAni lekhA' pu. [jue 'jokhavuM' +zu. ''TTa, pra.] jokhanAra mANasa, tALATa 931 joDakaNuM anukULatA. (2) kri. vi. amuka saMyoge AvI paDatAM, prasaMgopAtta, yAga AvI maLavAthI, saMyeAgavazAt jogiyA puM. e nAmaneA eka rAga. (saMgIta.) jogiyA puM. [saM. thoLI, arvAM. taddabhava 'jegI' + gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] cegI jogI puM. [saM. ho, arvAM. taddbhava] yeAgI. (2) (la.) sAraMgIthI gIta gAI vagADI bharaNapANa meLavatA bhikSukAnA eka varga ke nAtanA mANasa, bharatharI jogI) puM. [jae 'jogI' + gu. 'De' svArthe ta.pra.] yAgI. (padmamAM.) 0 joga puM. [saM. tho, arvAM. tAva] yuga, saMvega, anukULatA. (ra) ogavAI, sagavaDa. (3) vaNATamAM tANAone kramavAra taLe upara karatAM saMdhAtI ceAkaDI jevI AMTInI yAjanA. (4) (lA.) vairAgya, saMsAratyAga. [. AvavA, 0 khAvA, 0 esaveA (-kheMsaveA) (3. pra.) sarakhAI AvavI, anukULatA thavI, . pADavA (rU. pra.) vaNATamAM tANAenI taLe uparavaTanI cAkaDI pADavI. (ra) anukULatA sAdhavI. maLatA AvavA (rU. pra.) vara-kanyAnI kuMDaLIoneA meLa khAve. . levA (rU. pra.) saMnyAsa leveza, verAgya dhAraNa karavuM, sAdhu thavAnI dIkSA levI. 0 vahevA (-vaeNHvA) (rU. pra.) yoganI kriyAo karavI. (jaina.) 0 sAdhavA (rU. pra.) takanA lAbha uThAvaveA. (2) yeAganI kriyAe karavI ] begara vi. [saM. thompa> prA. loi] chAjatuM, zAlatuM, lAyaka, pAtra (meATe bhAge vi. kR. sAthe karavA joga' 'lakhavA oga' vagere). (2) kri. vi. [saM. yogya prA. nomAM > apa. nostu]-ne uddezI, prati, tarapha (samAsanA svarUpamAM 'zAha-oga' vagere) negI-rAjapuM. [saM. yoni-nAna, pUrvapadamAM arvAM. tadbhava 'jogI.'] uttama yogI, yAgIzvara joNuM vi. kri. vi. [saM. tho> prA. joma-] (samAsamAM aMte) -ne udzIne,-nA tarka ke prati (jemake 'gharaneguM' 'taMtrI'joyuM' 'putra-joyuM' vagere) nege (-Nya) jae 'jogaNa.' jogaTI zrI [jue 'ogaTe' + gu. 'I ' srIpratyaya.] (tucchakAramAM) joga sAdhanArI daMbhI ojana puM. saM. thona, arvAM. tadbhava] cAra gAu ke ATha mAila-Azare tera kilemITaranuM gaNAtuM jatuM aMtara nejA puM. Una ane rezamI vasro raMgavA mATenA eka raMga joje kri. [jue 'jovuM', gu. 'je' pra.; ~AjJA., bI. pu., e. va.nuM bhaviSyakAlIna 5] dekhaje, nihALaje, bhALaje tejo phra. [ja A 'jovuM'+gu. 'jo' pra.; -AjJA., bI. pu., a. va. nuM bhaviSyakAlIna rUpa] dekho, nihALo, bhALo neTakriyA puM. [jue 'joTA' + gu. svArthe.'ka' + 'UyuM' ta.pra.] joTA, joDakuM, joDuM tegaDha, puM. [jae 'tegI' dvArA.] verAgIne svAMga sajI rahelA daMbhI jogI (tucchakAramAM) nega(ge)Nu (-Nya) [jae 'jogI'+gu. '(e)Na' ta.pra.] yeAga-carcA karanArI strI, yAginI. (ra) verAgaNa, sAdhuDI beMgaNI strI. [saM. yogInuM arha. tadabhava rUpa] paurANika mAnyatA pramANe durgAnAM gaNAtAM 64 rUAmAnuM pratyeka rUpa, yAginI. (ra) lAkSA, lAkha beMga-mAyA strI. [jue 'joga kai' + saM.] sRSTi utpanna karavAmAM + joTaDI strI., -DuM na. [jue 'joDhuM' + gu. 'OM' svArthe ta.pra.] pahela-vetarI bheMsa. (2) (lA.) (tiraskAramAM) mATI thayelI kanyA teTalAM,vAM na., ba. 1. jue'joTA' + gu. 'huM'~'zuM' svArthe ta. pra.] (lA.) paganI AMgaLImAM paheravAnA sIenA eka AtanA karaDA (khaenuM teDuM) joTALI vi., strI. [jue 'joTa' + gu. 'khaLuM' ta. pra. + 'I' skrIpratyaya.] be joTAvALI'(baMdUka), e nALavALI (baMdUka) joTI skrI., huM na. jue 'joTaDI,-huM.' sahAyaka banatI IzvaranI peAtAnI khAra zaktiomAMnI epha zakti, yeAga-mAyA. (vedAMta). (ra) (lA.) kArastAnI strI jogavaTA puM. [jae'joga' + gu. 'vaTA' ta. pra.] yega dhAraNa karavAnI kriyA, vairAgya levuM e, virakta thavuM e jogavaNI zrI. [jue 'ogavavuM' + gu, 'aNI' phaeN. pra.] sagavaDa, seAI, anukULatA, sarakhAI tegavavuM sa. kri. [saM. yogya-> prA. khoLa dvArA nA. dhA.] ceAgya hoya tema karavuM. (2) saMrakSaNa karavuM, sAcavavuM. (3) meLa karAvave. (4) nabhAvavuM, calAvI levuM, (5) bhegavavuM, mANyuM, jogavAnuM karmaNi., kri. jogavAvavuM ke, sa.krine ogavAI zrI. [jue 'jogavavuM'+gu. 'AI 'kuM. pra.] tajavIja, maMdeAkhasta, goThavaNa, vyavasthA, 'previjhana.' (2) anukULatA, sarkhAI, 'kaviniyasa' jogavAvavuM, jogavAvuM jae 'jogavavuM'mAM joTA puM, [saM. yojita-paTTan-> prA. bokSma-3TTama, saM. thoTazagrahenuM najIka najIka AvI raheluM-e zabda prAkRtanuM saMskRtIkaraNa lAge che.] eDelA kAI paNa e paTTA, joDuM (jemake dhAtiyAMneA, sADIone, janAInA, baMdUkanI e nALAne, vagere), (2) kAI paNa be sarakhI vastuenuM joDuM puM. [jue joDavuM.'] saravALA. (ra) aMta:pura, *ene graha-vibhAga, 'jIvAra' (ga. vi.) jera (-Daya) strI. [jue bleDavuM.'] joDI, neTA, yugma, (2) ekasarakhI lAge tevI cIja-vastu vyakti vagere (sarakhAmaNI harIphAI vageremAM) begaMdara (jogandara) puM. [saM. thoLIjanuM arvAM. tadbhava] meTA teNuM na. [jue 'joDavuM' + gu. 'ka' svArthe + 'aNuM' rR. cogI, yAgIzvara [khAdya, caMdrI pra.] chaMdanA mApa vinAnuM subhASita prakAranuM ke sAduM aNaghaDa beMgANu na. gheADA baLada vagerene dANA palALIne ApavAnuM padya, 'narsarI vhAima', 'Degarala' (ba. ka. ThA.). (2) uTabreganoga puM. [saM. yogAnuyoga, aryAM. tadabhava] AvI paDelI paTAMga joDI kADhelI vAta _2010_04
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ jeDa-kAma 972 jota-jotAmAM je kAma na. jio "Da" + "kAma.'] jeDavA-sAMdhavAnuM vyaMjana. (vyA.) kAma ke rIta, "InarI' (ga. vi.), "eseliMga" jetA (DADava) kri. vi. [jao joDa, bhiva kiyuM vi. jio joDakuM + gu. IyuM' ta. pra.] jeDakAmAM + sA. vi., ja. gu. ne kAraNe ladhuprayatna "ya."] bAjumAM sAthe hoya tevuM lAgIne, aDoaDa, tadana aDIne pAse pAse kuM na. [ja joDuM' + gu. ke' svArthe ta. pra.) joDe jeThANa na. jio joDAvuM + gu. "aNa ku. pra.] joDAvAnI (eka pachI eka) avatarelAM be bALaka kriyA, bhegA thavuM e, 'joiniMga,' 'ekaspaniMga,' 'esesana," jeTa sI. jio 'joDavuM' + gu. "aNI" kR. pra.] juo "enekacara, "enekasezana'. (2) saMdhAna, sAMdhe. (3) jAha-kAma.' (2) lekhanamAM vyavasthiti jALavavA (svadIrdha saMbaMdhamAM AvI mAnyatA meLavavI e, "ephiliyezana' svare temaja visaMvAdI lAgatA vyaMjanAne amuka cokkasa johANa-hukama 5. [+juo "hukama.] eka saMsthA sAthe niyama dvArA ekadhArA lakhavAnI vyavahAru rIta, "peliMga." bIjI nAnI moTI saMsthAne mAnyatA mujaba joDAvA vizenI (enI pAchaLanA siddhAMtamAM uccarita svAbhAvika svarUpanI AjJA, ephiliyezana orDara najIka javAno prayatna hoya che, chatAM. janI rUDhi ane vyava- jeThA-parI strI. e nAmanuM amadAvAdI eka mazarU hArane mAna ApI emAM keTalIka kRtrimatA paNa vaherI jeThAmaNu na., NI strI. jio joDAvuM' + gu. "AmaNa, levAmAM AvI hoya che. emAM kAraNa badhAM svAbhAvika Na' ku. pra.] joDAvAnI kriyA. (2) joDavAnuM mahenatANuM uccAraNa vyakta karavAne pracalita lipi-saMktanuM apUratApaNuM jeThAvavuM, jevuM ja e "DavuMmAM. gaNAyuM che.) jaizvi(-2)Na (-ca) strI, jio "jeDiyuM' + gu. "a(e) jeTa-keza puM. [+ saM. ] zabdonI joDaNI kevI rIte karavI ene khyAla ApatA zabadakoza (jenI madadathI lakhanAra joDiyuM vi. jio "Da"+gu. IyuM che. pra.] joDAyeluM. zabdonI joDaNI ekadhArI karI zake.) (2) joDIdAra, (3) bhAgIdAra. (4) sahiyAruM, saMpArtika, jotI strI. jio "joDavuM' +gu. 'tuM varta..+ 'I' sI- samAMtara, "ko-Tarala'. (5) na. joDakuM, jeDaluM. beDaluM pratyaya.] saravALo jeDhiyaNa (zya) e "DiyaNa.' je-dhaMdhe (-dho ) . [ja "joDa+ dhaMdhe.'] sahiyA jeDI strI.[jao joDe" gu. I" pratyaya. joDAyela koI vepAra-rojagAra ke bIjI koI pravRtti paNa be cIja vastu ke vyakti, jeDa, yugma, joke, "peara, je-5tra puM. [jao joDa' + saM, na] mULa patra sAthe "seTa.' (2) daMpatI, yugala vaLagADelo patra, elejhara' jeDI-dAra vi. jio "DI'+ phA. pratyaya] sAthIdAra. (2) -bAla(-La)ka puM, ne jio joDa' + saM] joDiyuM barAbariyuM, harIpha [patnI, daMpatI, yugala janmela bALaka, jeDakuM [strI pratyaya.] jeDI, DuM je na. jio joDavuM' + gu. "u" ka. pra.] (lA) patijeTalI strI., -luM na. jio "huM + gu. "huM"+ "I' joDe (Da) kri. vi. jio joDa' + gu. e sA. jevaTa (8tha) strI. jie "joDavuM' + gu. "vaTa ku. pra.] vi, pra.] sAtha, hAre, saMdhAtha. (2) najIkamAM, pAse, kaDuM joDavAnI kriyA. (2) joDAyeluM rahevuM e je puM. jio 'joDavuM' + gu. 'A' ka. pra.] jue jevuM na. jio joDuM gu. "va' svArthe ta, pra.]o jo.' joDalI,-luM.' je puM, pagarakhuM, kAMTArakhuM, bUTa." (2) vaMde. [jevuM che, sa. kri. [jue 'tavuM'mAM saM. yunA che. khAvA, hA jahavA, hA paDhavA, tA maLavA (rU. pra.) thonane badale saM.mAM gu> aoDha dhAtu Adara pAmyo Thapake meLavo. - ghasavA (u. pra.) khuzAmata karavA che, ane Ama tatsama lAge che, paNa prakriyA prA. kATinI javuM-AvavuM. tenA cATavA (rU. pra.) khuzAmata karavI. - che.] jAte ema karavuM. (2) be cIjo ke vyaktione sAtha- kuTavA (rU. pra.) khuzAmata karI parezAna thavuM. -hA mAravA lagAM karavAM sAdhavAM meLavavAM. (3) TA bhAgone ekaThA karI (rU. pra.) sakhata Thapake Apa] [vaparAtuM kapaDuM AkhI racanA karavI. (4) zabdo ekaThA karI padyaracanA jeNI (NI) strI. ajJAnI lokomAM devadevalAMone besADavA karavI. (5) khaTake nukasAna thatAM khUTatI rakama bharI ApavI. jeNuM (jeNe) na. [jae jovuM' gu. "aNu" ka. pra.] [.jeDI kADhavuM (rU. pra.) banAvaTa UbhuM karavuM ke mAMDavuM cA jevAnI kriyA, (2) (la.) tamase. (3) jete racavuM.] jevuM karmaNi, kiM. jeThAvavuM punaB., sa, kri. jeta() strI. [saM. Doti na. dvArA korinuM arvA. joI strI, jie 'joDavuM' + gu. "AI 'ku. pra.] joDavAnI tadabhava] teja, prakAza. (2) dIvAnI zikhA, zaga kriyA. (2) joDavAnI rIta, (3) joDI ApavAnuM mahenatANuM jota* (tya) strI. [jae "jotaruM.'] jotarUM bAMdhavA mATe johA-kazI strI, jio "Do'phA. "kasida" dvAra.] (lA) paho. (2) (lA.) jamIna-bhADuM ke viTI zI koIne tyAM kAma mATe vAraMvAra javuM e (pagarakhAM ghasAI jetakI puM. . 3otiSI > kotalI, arvA. tadabhava ] jAya e bhAva) jota-jamA (tya-) zrI. jio "jeta+"jamA."] khetInI jetAkSara kuM. [jao joDa' + saM. akSarana.] (lA.) joDAyelA kheDAtI jamIna mATe bharavAno vere koI paNa ochAmAM ochA be vyaMjanane samUha, saMyukta jota-jotAmAM ki. vi. [jue "jovuM,' -varta. ku. jotuM,' 2010_04
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ netara -dvirbhAva + gu. mAM' sA. vi. nA arthanA anuga.], jotazvetAM kri. vi. [jue jota-jotAmAM;' varta. ku. dvirNAva gu. AM' + sA. vi. nA arthane] jotAM vAramAM, kSaNamAM, paLamAM, jae che eTalI vAramAM ja, palakamAM jotara, -ruM na. [jue saM. thotra-> prA. bottara-ma] dhAMsarI sAthe baLadanA gaLA AsapAsa vIMTAtA vacce addAma jevA ghATanI gUMthaNIvALA paTo ke deraDuM, sATa khetara-DhALA yuM. [jue 'zvetara'+ 'DhALA,] khetara kheDI (baLada gheADA vagerene) mukta karavAnI kriyA khetara(-rA)-vA kra. vi. [jue 'zvetara, "ruM' + vA.'] eka jotaranA mApa jeTale cheTe joyAmaNu oddho puM. [saM. thoda-yoddhA, arvAM. tadbhava + gu. 'e' svAthe ta. pra.], "Sa puM. [saM. ghoSa, arvA, tadbhava] yuddho, laDanArA vIra, laveMce. (jodha' mAtra juvAna jodha' eva joDiyA prayAgamAM ja vaparAya che.) jodhapurI vi. ['jodhapura' mAravADanuM eka nagara + gu. 'I' ta. pra.] jodhapurane lagatuM, jodhapuranuM jodhAra puM. [saM. thoDha-moDhAnuM a. va. thovaranA sAdazyu, aAM. tadbhava] jue 'joddho.' jodhAra-mala(-la) vi., puM. [+saM. mag] bhAre meTA joddho jonapurI vi. ['jonapura' uttara bhAratanuM eka nagara + gu. I' ta. pra.] jonapurane lagatuM, jenapuranuM, (2) zrI. e nAmanI eka rAgiNI (kAnherA thATanI). (saMgIta.) jenarI strI. e nAmanI javAranI eka jAta jenTisa puM. [aM.] kamaLAnA roga jaeNba puM. [aM.] nAkarI-dhaMdhA mATenA nAneA mATe hoddo, nAkarInI jagyA, 'pAsTa.' (ra) nAkarI (na.mA.) jo ba-kAma na. [+ jaA kAmaO'], jA`ba-varka na. [+ aM.] chApakhAnAmAMnuM nAnuM paracUraNa namUnA temaja patrakA vagerenuM kAma . jobana na. [saM. pauvana>hiM aryAM. tadabhava] yuvAvasthA, javAnI. [. UmaravuM, . UbharAvuM (3. pra.) strInAM stana dekhAvA lAgavAM. . lUMTavuM (rU. pra.) bhAgavilAsa karave] jobana-mAtuM vi. [+e 'mAtuM.] javAnInI mastIthI bhareluM, cauvana-matta nekhana-jaMtuM (-vattuM) vi. [+ saM. vRt > prA. vaijJa-ma-] cauvanathI bhareluM, tadna juvAna jimana. (padyamAM.) jobaniyuM na. [jae 'je'+ gu. 'iyuM' svArthe ta. pra.] rAMjekhara puM. [aM.] dalAlathI caDiyAtA dalAlI kAmane mANasa. (2) mileAmAM kAme lAvI ApanArA ane kArIgaro upara dekhabhALa rAkhanArA nAkara, (3) UdhaDa kAma karanArA kArI gara ke kAmadAra 933 jotaravuM sa. kri. [jae 'jotara,'-nA. dhA.] dhAMsarIe (baLada gheADA vagerene) joDavuM. (2) kaMTALA-bharelA kAme lagADavuM, jotarAvuM karmaNi, kri. jotarAvavuM ke., sa, kri. khetarAvavuM ja jotaravuM'mAM, khetarA-vA ja jotara-vA.' khetarAvuM ja e 'jotaravuM'mAM. jotariyA vi., puM. [jae 'zvetara' + gu. 'iyuM' ta. pra.] jene gaLe jotara ApyuM che teve (baLada.) (2) (lA.) jete kAme lagADatho che tevA (AdamI) jotarI strI, [jue 'jotara' + gu. 'I ' srIpratyaya.] (jetaranI adAma jevI gUMthaNIvALA bhAga sAthenA khetaranA AkAra hAI) (lA.) gAphaNa _2010_04 netaruM na. [.ja'jotara' + gu. '*' svArthe ta. pra.] jue 'zvetara.' (2) be khArI-khAraNAM vacce bharI levAmAM AvatA dIvAlanA bhAga. (3) (lA.) upAdhi, lakaruM, vaLagADa, kheo. [. ghAlavuM, vaLagADavuM (rU. pra.) jotara khAMdhavuM. (ra) lapa vaLagADavI. -rAM DhasaDavAM, tANavAM (rU. pra.) beje vahana karavA. -re joDAvuM (3.pra.) anicchAthI kAme vaLagavuM. (ra) daMpatIe saMsAra mAMDave!] jotA(-te)-dAra vi., puM. [jue jotuM.' + phA. pratyaya.], jotAra, jAte puM. [sa, potu-yoyatA > prA. nojJA dvArA kha.va. thovatAHnA sAye zvetAra,'] kheDu, kheDUta jotAM-vAramAM kri. vi. [jue 'jovuM'-vata, kR, 'jotAM' + gu. 'e' sA. vi. nA jUnA pra. + 'vAra' (samaya, DhIla) + 'mAM'sA. vi.nA arthanA anuga.], zvetAM-vAM(-i)ta (vata) kri. vi. [jue 'jotAM-vAramAM'nuM 'tAM'+ vAM(maeN)ta'nA arthanA zabda.] jae 'zveta-jotAmAM.' [e 'jotA-dAra.' betiyA puM. [jae 'jotA + gu. thayuM' svArthe ta. pra.] jotI' strI, [sa- thotra-> prA. nojJa + gu. 'I' ta. pra.] jue 'jotara.' (ra) lagAma, rAza [(pArasI meAbeka) khetI huM. pure hitane karmakAMDa karAvatAM sahAya karanArA jotIza huM. [jue 'jotI' dvArA.] tANAnA pAchaLanA cheDe AMTa varaNA sAthe aMdhAtA deraDAnA trikANAkAra TukaDA jotuM na. [saM. thotra-> prA. lottama-] dheAMsaruM zvetuM? vi. [sau., juo joiye, varte. kR. 'joituM'nuM vaikalpika.] jue 'joituM,' jote-dAra, jotA jaA 'jotA-dAra.' ekharavuM sa. kri. (tucchakAramAM) khAnuM, jamavuM jaoNkha-va na. [aM.] jue 'jaoNba kAma,' nekhA(-bhA)vuM a. kri. [jo(-bhe),'-nA, dhA.] maraNanI nizAnI-rUpe cetana gumAvanuM, jokhe Avave beluM(-bhuM) na., -A(-be) puM.maraNanI nizAnI rUpe AvatI acetana avasthA (e ekathI vadhu vAra paNa AvatI hAya che.). [-e(-be) caDha(-Dha)vuM . pra.) vAraMvAra jokhAnuM AvavuM] jema (oNma)na. [ara. *jhaam] mAnasika zakti-tAkAta-khaLa sattva, jasse, ukAMTA. (2) umaMga, utsAha jema-dAyI (jAma-)-vi. [+ saM, vAthI puM.] jema denAruM jema-dAra (jaoNma-) vi [+ qA. pra.], jomI (jaoNmI) vi. [+]. I* ' ta. pra.] joma dharAvanAruM, mavALuM joya kri. [sau., jue 'jovuM;' ja gu. nA 'joI 'nA vikAsa] jue, dekhe, bhALe, nihALe beyAmaNuM vi. [jae 'jovuM' + gu. 'AmaNuM' rR. pra.] jovA jevuM, suMdara, raLiyAmaNuM, darzanIya, sehAmaNuM
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ jera 934 johukama jera na. phi.] baLa, zakti, tAkAta (mukhyatve zArIrika), (rU.pra.) karI batAvavuM.] jevAvuM bhAve, kri. jevA(rA)vavuM kauvata. (3) (lA.) vega, Aveza. (3) lama, jabaradastI. D., sa.kri. (4) Teke, puSTi, sahAya. [ AvavuM (rU. pra) mahenata paDavI. joza', -, -sa' chuM. [sa. karosi>oraNa na] jatiSa0 kADhavuM (. pra.) sattAno dora calAvo. 0 caDha(-8)vuM viSayaka gaNatarI ane phaLAdeza. [0 jevA (rU.pra.) janma(rU. 4) baLanuM abhimAna thavuM. 0 calAvavuM (rU. pra.) sattA kuMDaLI vagere uparathI phaLAdeza kADhI ApavA]. ajamAvavI. 0 cAlavuM (rU. pra.) zaktinI anukuLatA thavI. joza-sara na. [phA. jeza ] Ubhare, uchALo. (2) Avega, 05kaDavuM (rU. pra.) vadhAre majabuta ke vegIlA banavuM. 0 se. (3) vadhatuM jatuM baLa 506 (rU, pra.) vadhu paDato zrama anubhava. 0mAravuM joza(-sa)-dAra vi. [phA. pratyaya jozavALuM, zIluM (2. pra.) vadhu baLa karavuM. (2) kAmamAM vega kara. 0 para jezana (jezana) na. [ara. jaza ] eka prakAranuM khaMDanI AvavuM, 0mAM AvavuM (rU. pra.) e jora pakaDavuM.'] kaDIovALuM lazakarI bakhtara, (2) vidhArthIonuM pustake vagere jera-kasa viphA. je za] joravALuM. (2) kasaratI rAkhavAnuM pAkITa, daphatara. (3) hAthanuM e nAmanuM eka ghareNuM jora-jabarAI jI. [+ jue "jabarAI.'), jora-jabarI strI jeza(-sa)-baMdha (-banadha) kri vi. [jue "za' + phA. [+ ja "jabara' + gu. "I' ta. pra.), jora-jalama chuM. "ba.'] prabaLa jo strathI, bhAre vegathI ['jozabaMdha.' [+ ja "julama'] jabaradastI, prabaLa jama joza(-bhera) (-2tha) ki vi. jio "jeza' + "bharavuM.'] jAo joratalabI sI. [kA + ara.] zaktinA baLathI ugharAvavAmAM jozI ! si. katiSi-> prA.goliya-] jayotiSavidyAne AvatI hatI te khaMDaNI jJAtA, vidvAna, "esTrolejara.' (2) brAhmaNe pArasIo joradAra vi. [] joravALuM, baLiyuM, tAkAtavALuM vageremAM e dhaMdhAne kAraNenI avaTaMka. (saMjJA.) (padyamAM.) jora-bhera (-2) kri. vi. [+ juo "bharavuM.'] jorathI dezI . [+gu. "huM svArthe ta...] jAo "jozI(1)." jera-zera . [.] moTethI pADavAmAM AvatA bamabarADA jozIpura puM. [janAgaDha pAse "jozIparuM gAma; "jozIpura jorApta vi. [+gu. "AtuM ta. pra.] juo joradAra.' banAvI + gu. "uM' ta.ka.] jozIparA gAma parathI paDelI jorAvara vi. [phA. e joradAra." nAgarenI eka avaTaMka ane ene puruSa (sajJA.) jorAvarI strI. phi.] jabaradaratI, jalama jozI-purANa na. [+saM.] jatiSane lagatI vAtone graMtha, jorALa -LuM vi. jio "ra" + gu. "ALa-ALuM" ta...] jozI-zAstra juo joradAra." jozI-buA puM, ba.va. [ + marA. "buA] mahArASTramAM varSajerU strI. [hi. rU] patnI, bhAryA, gharavALI rAte "zI" mATe mAnavAcaka zabda [jyotiSI jerUkuM vi. jio jora' + gu. "u' + "kuM' vArthe ta. pra.] jozIrAja chuM. [+saM. 1nananuM samAsamAM saM. "rAna'] zreSTha juo "joradAra." jozI(-sI)luM vi. [ jue "jeza(-sa)* + gu. "IluM' ta. jere, to chuM. jio jora + gu. o' svArthe ta. pra.] juo "joza-dAra." [(ra) ja jozIpurANa. pra. + "teragu. "o' svArthe ta. pra.] sakhtAI, dAba, dabANa jozI-zAstra na. [+ ] jayotiSavidyA, "esTrolojI." jojeTa na. [a.) eka prakAranuM bArIka vaNATanuM kiMmatI kApaDa jeSa ja 'joza." ("viSe'nI jema phethiI 'joSa" lakhAya che, jela na. dahIMnuM vaghAreluM leALavuM paNa A svarUpe gu.mAM uccAraNa thatuM nathI.) jeliyuM na. e nAmanuM eka ghareNuM pitA strI. [saM. pavitA strI, (padyamAM.) jelI sUkI. tophAnanA samayamAM upagamAM levAtuM vahANa- jepI e "jezI' ("joSa'nI jema pheDhithI mAtra lakhAye mAMnuM eka khAsa deraDuM." (vahANa.) che, svAbhAvika prathama "sI" ane pachI "zI") jolI vi. [aM.] khuba AnaMdI, prasanna cittavALuM. (2) jesara juo 'joza." nirdoSa majAka-mazkarI karanAruM jesaravuM juo "saTavuM.' jevA(rA)vavuM ja "jevuMmAM. jesatA(-dAna na. [ara. jajhadA] jAo "jezana." jevAI jhI. [saM. vauvana>, gu. jovana' + gu. "AI' jesa-dAra e "jeza-dAra." sevArthe ta.ka.] javAnI. (padyamAM.) jesabaMdha (-bandha) jAo "jeza-baMdha. vara(TA)vavuM juo jevuM mAM. jesa-bhera (ra) jAo "jeza-bhera." jevA-terA puM, ba.va. [jae jovuM' + "teDavuM.'] vara-kanyAne jesaNuM ja "saruM.' ekabIjAne sAsare jatAM AvatAM karavAnI kriyA jesIluM ja "zIluM. jevAvuM ja jovuM'mAM. jese . [ jAo "jo." kavi narmade jose' prayojelo.] jevuM sa. kri. [saM. ghauM - ghoratha ->prA. nona-] dekhavuM, nihALavuM, "juo "jase." [I' ta.pra.] ja e "johukamI." bhALavuM. (2) (lA.) tapAsavuM. (3) sApha karavuM. (4) akhatare jehAkI strI. [ara. jahahAka'-eka ja hamI bAdazAha + gu. kara, prayAga karavo. (5) kadara karavI. (6) anubhavavuM. jehAra juo "juhAra.' [I levuM (rU.pra) dhamakI ApavI. jeIne cAlavuM johAravuM ja "juhAravuM." (rU.pra.) vicAra karI kArya karavuM. tyA(-vA) jevuM karavuM johukama ! [gu. je' (= dekha, nihALa) + ja hukama.] 2010_04
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ johukama 935 jJAna jehAkI, jamI dera, hukamane kaDaka amala --jJa* pR. [saM. zuM dhAtumAMthI, moTe bhAge samAsamAM aMta: johukamI strI. [+ gu. "I' svArtha ta..] jao 'hukama.' 'guNajJa' 'SajJa" "kRta-jJa' vagere) jJAtA, jANakAra hakamI vi. [ + gu. "I' ta. pra.] hukamavALuM. (2) si strI. [saM] jANavuM e, jJAna. (2) buddhi. (3) samajha. Apakhuda ['vina' (bALaka) (4) sabhAnatA, keziyasanesa' bheLa (La) na. siM. 1> prA. ] jevuM, joDakuM, jJAta vi. [saM.] jANeluM, vidita. (2) samajheluM LiyAM (LiyAM) vi., na., ba. va. [ + gu. "iyuM" svArthe jJAta-pUrva vi. [saM] pahelAMthI jANavAmAM AveluM ta.pra.] jeDakAnAM, beDalAnAM, joDiyAM jJAtavanA strI. [saM.] pitAne yauvana AvI pahoMcyuM che beMka (jo ka) na, pahelA varasAdathI utpanna thatuM eka prakAranuM evA khyAlavALI strI, mugdhA strI jIvaDuM, IMdropa, jekI sAtatha vi. [saM] jANavA samajhavA jevuM ka6 (ka) strI. sira0 . no! | jaLa jJAtA vi, pR. [, puM] jANakAra, mAhitagAra, vAkephagAra. beMka (aaN katha) strI, saDhanI AgaLanI kinArI (2) DA, zANuM [jANeluM jokI (ka) ja jokav jJAtAjJAta vi. [saM. jJAta + A-jJAta] jANeluM ane na gaka (gaka) 5. eka prakAranA kALA raMganA sugaMdhI jJAti strI. [saM.] amuka cokkasa saMjJAthI jANIto te te padArtha (AsAmamAM tho) phirake, nAta, nyAta, kAsTa' dhare (dha) muM. piTane badho bhAga jJAti-jana puM, na. [se, muM] nAtIluM-le-lI sa ( sya) strI. [ja e " savuM.'] reva ke arucithI jJAti-bahiSkAra 5. [saM] nAta bahAra mUkavAnI kriyA. (2) ApavAnI kriyA. [ 0mAM jhATakavuM (rU.pra.) arucipUrvaka nAtanAM baMdhana choDI devAnI kriyA ApavAnuM kahevuM]. jJAtibahiSkRta vi. siM.] nAta bahAra mUkavAmAM AveluM joTavuM (saTa6) sa kri. vi.] utAvaLe utAvaLe khUba jJAtibaMdhana (bandhana) na. [saM.] natane vaLagI rahevAnuM, khAvuM (kaTAkSanI daSTie vaparAto dhAtu) nAtanA rItarivAjomAM ja kaDAI rahevAnuM josaNa (jo saNa) na. [ ja josavuM' + gu. "aNa" jJAtibaMdhu ( badhu) puM. [saM. nAtIlo, nyAtabhAI ku.pra] (lA) jesaTavAnI kriyA. [ 9 vALavuM (3.pra.) jhaTa jJAti-bheda puM. [saM.] judI judI nati hevApaNuM, nAnI jhaTa khAI levuM. (2) kaMTALIne ApavuM. (3) nAkhavuM. judAI [sama-bhajana (4) bedarakArIthI mUkavuM] jJAti-bhejana na. [4] eka ja nAtanAM mANasanuM thatuM jesavuM (savuM) sa.kri. rivA.] aruci ke reSathI ApavuM. jJAtibhraSTa vi. [saM.] nAtanAM baMdhanamAMthI khasI gayeluM (2) jae 'jo saTavuM. (3) bALavuM jJAti-mAsika chuM. siM] te te jJAtine lagatI vigate ApasA-dhamakI (sA-) strI. jio sivuM' + gu. "u" nAruM mahine nIkaLatuM sAmayika ku.pra. + "dhamakI.'] bhaya utpanna karAve evI vANI jJAti-meLe . [saM. + ja meLo.] nAtana samUhanuM jose (so) paM. jio jhAMse."] Thapake ekaThA thavAnuM, nAta-meLo vana na. [saM. thovana] jobana, javAnI (padyamAM.) jJAti-rivAja chuM. [saM. + juo "rivAja .] nAtanA rItajAhara na. [saM. pR> prA. 13-5, lAkhanuM banAveluM rivAja-dhArA-dhoraNa makAna] (lA.) sAmudAyika AtmahatyA (khAsa karI rAja jJAtivAda 5. [saM] nAto cAlu rahevI joiye e prakAranI patamAM thatI hatI te, kerelAM karanArA rAjapananI patnIonuM vizALa citA saLagAvI baLI maravAnuM thatuM e), jamera mAnyatA hinAnuM AgrahI cI strI. java ane ghauMnI paDatara DImAM thatI eka jJAtivAdI vi. [sa., pR.] jJAtivAdamAM mAnanAruM, jJAtio jAtanI phUga jJAti-vyavasthA strI. [saM.] nAtanuM baMdhAyeluM mALakhuM jJAti-saMmelana (-saMmelana) na. [saM] jAo "jJAti-meLe.' jJAti-saMsthA (saMsthA) strI. [saM.] bhinna bhinna jJAtio hovAnI paristhiti. (2) te te jJAtinuM maMDaLa jJAnatA strI, - na. [saM.] jJAtApaNuM nAgarI gujarAtI sAtyabhimAna na. [se jJAti + mama-mAna 6.] pite amuka cokkasa nAtana che enuM gaurava zakuM. [sa. n + ga nuM saMyukta lekhana-svarUpa. mULAkSaramAM jJAtyAcAra chuM. [saM. rAti + mAM-cAra] nAtane rItarivAja gujarAtI kakko lakhatAM ene sauthI chello lakhavAno ane jJAtyudaya . [saM. jJAti + 3Dhag] nAtanI caDatI, jJAtinI rivAja; enuM svAbhAvika ucAraNa naSTa thayuM che. hiMdI- unnati bhASIo "," mahArASTriya "va' ane gujarAtamAM 'na' jJAna na. [saM] jANavuM e, ' InTasa." (2) samajhaNa. uracAraNa; traNe kheTAM che.] "' + 'I'nuM gujarAtI lipimAM (3) buddhi, akkala. (4) samajha-zakti , rakhana" (A. bA.). devanAgarI nuM UtarI AveluM svarUpa (5) nirNayAtmaka sthiti, ja jamenTa' (prA. vi.) (6) pratIti, 5 jJa jJa jJa 2010_04
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAna-kathA 936 jJAnaprAmAyazAstra bhAna. (7) khabara, mAhitI, meleja.' (8) jIva jagata jJAna-dIpa, 0ka chuM. [4] jJAnarUpI dI ane parama tatvanA saMbaMdha vize sAco khyAla jJAna-dIpti strI. [saM.] jJAnarUpI prakAza, jJAna maLyAnI jJAna-kathA strI. [saM.] badha-kathA.. (2) AtmajJAnane lagatI ujajavala sthiti vAta [imejinezana jJAna-daSTi sI. siM] samajhavAnI jhINavaTa bharelI najara, jJAna-ka95nA strI. [ saM.] sabhAna dhAraNuM, "kegniTiva satyane vicAra karavAnI sUjha dUdhanavALuM, jJAnI jJAna-kAM<< (-kA) 5. siM.1 vedika saMhitAothI laI cheka jJAna-dhana na. [saM.] jJAnarUpI saMpatti. (2) vi. jJAnarUpI prAcIna upaniSada sudhInA jJAnane khyAla Apato te te jJAna-niSTa vi. [saM] jJAnamAM niSThAvALuM, jJAna-parAyaNa vibhAga, jIva jagata ane parabrAnA svarUpa vize carcA jJAna-niSThA jI. [saM.] jJAna meLavavAnI parama zraddhA vicAraNA karatuM mukhya prAcIna upaniSadonuM sAhitya jJAna-patha puM. [saM] jue "jJAna-mArga." jJAna-keza(1) puM. [saM.] jemAM vizvanI nAnI moTI badhI jJAna-para, 07 vi. [saM.] jJAna-parAyaNa. (2) jJAnane uddezIne ja vAte-viSa thaI gayelI viziSTa vyaktio ane ema- raheluM, jJAna-viSayaka nAM kAryo vagerenI vigata Apato akArAdi kramamAM apA- jJAna-paraMparA (-paramparA) zrI. [saM] eka eka uparathI cele mAhitI-graMtha, vizva-keza, sarvasaMgraha, jJAnacakra, bIja bIja vadhu UMcA prakAranuM jJAna maLatuM rahe e krama ensAIkalopIDiyA" jJAna-parAyaNa vi. si.] e "jJAna-para." jJAna-kautuka vi. [se, .] rasane laI abhyAsa kalA kauDA jJAna-pari8-rI)Saha puM, [saM.] khAsa prakAranuM jJAna maLatAM vagere kheDanAra, "eeera' (na. de) garva na kara ane pitAmAM jJAnanI UNapa hoya te pitAne jJAna-khala(La) puM. [saM.] jJAnano DoLa karanAra ke jJAnano halakuM na mAnavuM e. (jaina). [aMza. (jaina) durupayoga karanAra puruSa, paMDitamanya jJAna-paryAya 5. [saM.] jJAnane pugala, jJAnanA bhinna bhinna jJAna-gamya vi. [], jJAna-gecara vi. [sa, puM] jANa- jJAna-paMcamI (-pacamI) strI. (saM.), jJAna-pAMca-cema vAne prayatana karavAthI jANuM zakAya tevuM (-pAMca(-2)-mya) strI, [ + ja "pAMca(-2)-ma.] kArtika jJAna-geSThi(kaDI) sI. [saM.1 jJAna vizenI vAtacIta sudi pAMcama, lAbha-pAMcama. (jaina) jJAna-grahaNa na. siM] sabhAnatA, sUjha, "kagnizana' (ra. ma.) jJAnapipAsA strI. [sa.] (lA.) jJAna meLavavAnI talasa jJAna-dhana vi. siM] (lA.) sabaLa jJAnI, jJAnathI pUrNa jJAnapipAsu vi. [saM.] (lA) jJAna meLavavAnI talasavALuM jJAna-cakra na. [saM.1 jue "jJAna-kAza," "ensAIkapIDiyA." jJAna-puruSa chuM. [saM] parama jJAna dharAvanAra mANasa (2. ke. zeThana) simajhazakti jJAna-pUNe vi. [saM.] jJAnamaya, jJAnI jJAna-cakSu na., strI. [sa. vakSas na.] jJAnarUpI Akha, UMDI jJAnapUrvaka kri. vi. ni.) jANuM samajhIne, pUrI samajhathI jJAna-carcA strI. [.] juo "jJAna-goSThi." [parAyaNa jJAna-prakAza puM. [saM] jJAna pragaTI AvavuM e. (2) jJAna-ta5ra vi. [saM.] [saM] jANavAne haMmezAM taiyAra, jJAna- jJAnavALI pratibhA jJAnataMtu (taDu) puM, na. [se, muM.] IdriyonI sAthe jJAna-prakriyA strI. siM] jJAna meLavavAnI kAmaka rIta, saMbaMdha dharAvatI magajamAMnI te te bArIka nADI, "sensarI "episTamalojI' nave' (po. go), "narva jJAna-prabaMdhaka (badhaka) vi. [saM] jJAna na thavA denAruM, jJAnataMturacanA (tanta-) strI. si] jJAnataMtuonI magaja- jJAna thatuM aTakAvanAruM mAMnI goThavaNa, "narvasa sisTama jJAna-pradAtA vi, puM. [saM., ] jAo "jJAna-dAtA." jJAnataMtu-yavasthA (-tanta) strI. siM] juo "jJAnataMtu racanA jJAna-pradI5 chuM. [saM.] jJAnarUpa dIva, prabaLa jJAna - narvasa sisTama' (ki. gha.) jJAna-prasAda paM. [saM] jJAnarUpI kRpa, jJAna maLavA2pa jJAnataMtuzAstra (tanta-) na. [4] jJAnataMtuonI prakriyAne maherabAnI lagatI vidyA, 'yurolejI" (dakA.zAM). jJAna-aisAra 5. [saM.] jJAnane bhinna bhinna sAdhano dvArA jJAnataMtu-saMsthAna (-tanta-saMsthAna) na. [saM.] juo "jJAna- karavAmAM Avato phelAvo taMta-racanA' (po. go.). jJAna-prasAraka vi. [1] jJAnaprasAra karanAruM jJAna-tRSA -kaNa strI. [saM.] (lA.) jJAna meLavavAnI dhagaza, jJAna-prAdhAnyavAda 5. si.] mAnavane ucca kakSA prApta jijJAsA samajhaluM karavA mATe jJAna mukhya vastu che evo mata-siddhAMta jJAnadagdha vi. siM] aDadhA-paDadhA jJAnane lIdhe UMdhuMcatuM jJAnaprAdhAnyavAdI vi. si., pR. jJAnaprAdhAnya-vAdamAM mAnanAruM jJAna-daza vi. [sa, puM] sAcI samajha ApanAruM, jJAna-bedhaka jJAna-prApti strI. saM] jJAna meLavavAnI kriyA, jJAnepalabdhi jJAna-dazA strI. [saM] ucca prakAranI AdhyAmika keTinI jJAna-prAmAya na. [saM] sAcI svAbhAvika samajha pramANa samajhadArI AvI gaI hoya tevI avasthA hevAnI sthiti ['jJAna-prakriyA." jJAna-dAtA vi, puM. [sa, ] jJAna denAra guru, upadezaka jJAnaprAmANya-mImAMsA (-mImAMsA) strI. [sa.] juo jJAna-dAtrI vi, strI. siM, strI.] jJAna denAra strI-guru jJAnaprAmANyazAstra na. [] jemAM Atma-sajha e pramANa jhAna-dAna na. [3.] jJAna ApavuM e, upadeza Apavo e che evuM batAvanArI vighA, episTela' (A.bA) 2010_04
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAna-bala(pI) 937 jJAnAbhilASa jJAna-bala(La) na. [saM.] jJAnarUpI zakti. (2) samajhavAnI jJAnaviSayaka vada . [saM.) ja jJAna-prakriyA, episeTezakti, prabaLa samajhadArI melejI (hI. va.) jJAna-bhaMDAra (-bhaDAra) . [saM. + e bhaMDAra.] jJAna jJAna-vRddha vi. [saM] umare gharaDuM na hoya chatAM samajhadArI . ApanArA graMtho (mukhya hastalikhita)nuM saMgrahAlaya. (jaina) ghaNuM sArI dharAvatuM hoya tevuM, UMcuM jJAna dharAvanAra nAnI jJAna maMDaLa (-bhaDoLa) na. [saM. + juo "bhaMDaLa.] jAo UMmaranuM jJAna-dhana. siMpUrNa jJAnI jJAna-vairAgya na. [saM.] purI samajhathI lIdhela tyAga jJAna-bhInuM vi. [saM. + jue "bhInuM.] jJAnathI tarabaLa, jJAna-zakti strI. [saM.] samajhavAnI zakti. (2) jenA upara jJAna-braza (-bheMza) 5. siM] jJAnano nAza, "eriyA' je guNa ane tamoguNanI asara nathI tevo savaguNa. (dAMtA) jJAna-mada 5. siM.] jJAnI hovAnI mastI ke garva jJAna-zatru vi. si,yuM.] (lA) taddana abhaNa ane jJAna vinAnuM jJAna-maya vi. [] jJAnapUrNa, jJAnI. (2) jemAM jJAna raheluM jJAna-zAkhA zrI. siM] vizvavidyAlayanI bhinna bhinna che tevuM (koI paNa kArya) viSenI ane vidyAonI te te zAkhA, vidyAzAkhA, kekaTI" jJAnamaMjaSA (-bhajavAI sI. [saM] (mukhya hastalikhita) jJAna-zAstra na. [saM.) e jJAnaprAmANyazAstra,' 'epigraMthonI paTI [dhArmika pustakAlaya sTemAlejI" (ha. va.). [abhAvavA jJAna-maMdira (-madira) na. [sa.] dhArmika vidyAlaya. (2) jJAnAnya vi. [4] taddana ajJAnI, samajhadAranA saMpUrNa jJAna-mAtA strI. si] "Alama metara' (da. bhA.) jJAnasattAka vi. saM.) buddhijanya, "sajekaTiva' (hI.va.) jJAna-bhAga kuM, si.] jIva jagata ane paramAtmAnA tAttvika jJAna-sana na. [sa. jayAM koI eka ke vadhu viSaya upara svarUpanuM jJAna meLavI jemAM mekSa pAmavAne khyAla che carcA-vicAraNA karavAmAM AvatI hoya tevuM Ayojana, te saMpradAya, jJAna-patha. (saMjJA.) seminAra jJAna-mANa vi. [sa, j] vi. ] jJAnamArgane lagatuM jJAna-samRddha vi. [saM] ghaNuM jJAna meLavI lIdhuM hoya tevuM jJAna-mudrA sI. [saM.] jJAnI puruSone besavAnI eka khAsa jJAna-samRddhi strI. [saM.] meLavelA jJAnanI bhavyatA prakAranI paddhati [vyaktitva jJAnasaMgraha(-sagraha) 5. siM.] "jJAnakeza,' ensAIjJAna-mUrti sI. [1] jJAnanuM sAkSAt svarUpa, jJAnathI bhareluM kapIDiyA" (ka. mA.) jJAnamUlaka vi. [saM. jenA mULamAM jJAna raheluM che tevuM jJAna-saMcaya (sa-caya) kuM. [saM] ja "jJAna-saMgraha." jJAnayajJa chuM. [saM.] jemAM jJAnanI vibhinna koTiothI jJAna-saMpanna (-sapana) vi. [saM.] "jJAna-vaMta." tattava meLavavAnuM che tevI prakriyA, jJAna dvArA karavAmAM jJAnasaMpannatA strI. [saM.] jJAnasaMpanna hovApaNuM AvatI upAsanA, eka prakArane jJAnaga jJAna-saMpAdana (-sampAdana) na. [8] jAo "jJAna-prApita." jJAna-ga . [saM.] zravaNa, manana ane nididhyAsana dvArA jJAna saMskAra (-sarakAra) puM. [saM.] ravAbhAvika rItanA paramAtmatatva sAthe ekAtmakatA lAvavAnI kriyA Ama-bhAnanI pAraMparika tAlIma jJAnayogI vi, DuM siM, puM.] jJAnayogathI IzvarapAsanA jJAnasvarUpa-vidyA strI. [saM.] jue "jJAnaprAmANyazAstra, karanAra vyakita episTa mele' (a. ka). jJAna-lakSaNa na. siM] jJAna thayuM che evuM batAvanAruM cihna jJAna-sAmagrI strI. [saM.] sabhAnatAnuM sAhitya, DeTA opha jJAnavardhaka vi. siM] jJAna vadhAranAruM kaeNlziyasanesa' jJAna-valI strI. [] jJAnarUpI vela, jJAna-saraNI jJAna-hIna vi. saM.] ajJAnI. (2) kama-akkala [jJAna jJAna-vaMta (navanta) vi [sa + saM. var-> prA. vata] jJAnavALuM, jJAnAgni paM. siM. jJAna + mAna] jJAnarUpI agni, prabaLa rAnavAna, jJAnI [noleja' (ma.na.) jJAnAcAra chuM. siM. zani + mA-2] jenonA pAMca AcAra jJAna-vAda puM. [sa.) e "jJAna-prAdhAnyavAda,' 'thiyarI oNpha mAMhene eka AcAra, bhaNavuM bhaNAvavuM lakhavuM lakhAvavuM jJAnavAdI vi. . puM.] jJAnavAdamAM mAnanAruM ane pustaka-saMgraha e prakAranuM sAdhujIvana. (jena) jJAnavAna vi. [saM. va>degvAna puM] jAo "jJAna-vaMta." jJAnAtIta vi. [saM. jJAna + marI] jJAnane paNa vaTAvI gayela jJAna-vApI strI. [saM] kAzI-vArANasInuM eka tIrtha. (saMjJA) (paramAtma-tattva) (2) siddhapuramAMnuM eka tIrtha. (saMjJA) eika roga jJAnAtura vi. [sa. zAna + mAtura] jJAna meLavavAnI prabaLa jJAna-vAyu puM. [saM. moTI moTI vAta karyA karavAnA magajane vRttivALuM, prabaLa jijJAsu jJAna-vArtA strI. [saM.] jae "jJAna-kathA." jJAnAtmaka vi. [saM. jJAna + mAtman + kSa jJAnarUpa, jJAnapUrNa jJAna-vicAra chuM. [saM.] jJAnadaSTithI karavAmAM AvatI vicAraNA jJAnAtmA chuM. siM. jJAna + mAraHI] jJAtApaNAnI ahaMbhAvajJAna-vijJAna na. [saM.] (jIva ane jagata saMbaMdhI UMcI vALI upAdhithI jene AtmA mukta thaI cUkyo che tevA sAdhaka samajhaNa e) jJAna ane (paramAtmaviSayaka UMDI samajhaNa jJAnAdhyAsa puM. [saM. jJAna + adhyApa] eka padArthamAM anya e) vijJAna, sAmAnya ane vizeSa ema be prakAranI padArthadekhAvAnA AbhAsarUpa jJAnanI paristhiti, mizyA-jJAna, samajhaNa bhrAMti-jJAna. (vedAMta) jJAna-viSayaka vi. [] jJAnane lagatuM jJAnAbhilASa puM. [saM. zAna + ami-chA5], -- zrI [saM. 2010_04
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ jJAnAbhilASI chAva puM.] jJAna meLavavAnI icchA jJAnAbhilASI vi. [saM, puM.] jJAna meLavavAnI icchAvALuM jJAnAmRta na. [saM. jJAna + a-mRta] jJAnarUpI amRta, mekSa dAyakAna jJAnArjana na. [saM. 7 + bargana] jae 'jJAna-prApti.' jJAnAvatAra puM. [saM. jJAna + avatAra] e 'jJAna-mUrti,' jJAnAvaraNu na. [saM. jJAna + mA-vaLa] jIvane cArtha lAbha na karanAruM pAMca prakAranuM eka pApakame. (jaina.) jJAnAvasthA strI. [saM. jJAna + pratayA] jue 'jJAna-dazA.' jJAnAMtarAya (jJAnA-tarAya) puM. [saM. jJAna + antarAtha] jJAna meLavavAmAM AvatuM te te vighna jJAnI vi. [rsa, puM] jue 'jJAna-vaMta,' 'sophisTa' jJAnIzvara puM. [rsa. jJAnina+zrcar] ucca koTinA jJAnI jJAneMdriya (jJAnendriya) strI. saM. jJAna + rUndriya na.] akha kAnu nAka jIbha ane tvacA e pratyeka IMdriya jJAnAtpatti zrI [saM. jJAna + 3ftta] jJAna utpanna thavuM e jJAnetsava puM. [saM. jJAna + Stra] dhArmika jJAna vizenAM vyAkhyAna pArAyaNa vagere thAya e prakAranA meLAvaDa jJAnedaya puM. saM. jJAna + si] jue 'jJAne tpatti' jJAnApakaraNa na [rsa, jJAna + 31-La] jJAna meLavavAnuM te [svarUpa vizenA bAdha jJAnepadeza puM. [saM. jJAna + 3-pherA] mukhyatve . paramAtmajJAnApayeLa yuM. saM. jJAna + 3q-thoLa] jJAnanA jIvanane uttama prakAranuM banAvavA mATenA upayoga jJAne palabdhi strI. [saM. jJAna +3pa-rudhi] jae 'jJAna-prati.' jJAnApadhdhi-mImAMsA (-mImAsA) strI. [saM.] jJAnaprApti karavA mATenI carcA-vicAraNA. (2) evuM zAstra, episTemAlA' te sAdhana nA] jJAna (ke.ha.) jJAnapAsana na., nA strI. [saM. jJAna + 35Asunna, meLavavA mATenI vyavasthita kriyA. (2) jJAnanA sAdhanathI karavAmAM AvatI padmAtmatattvanI upAsanA-ArAdhanA jJApaka a. [saM.] sUcavanAruM, batAvanAruM. 'inDikeTiva', 'saTiva,' (2) na. lakSaNa, 'inDikezana' jJApaka hetu puM. [saM.] sUcaka kAraNa. (ra) sUcana, 'sajezana' jJApana na. [saM.] jaNAvavAnuM kArya, sUcana jJApita vi. [saM.] jaNAvavAmAM AveluM, sUcavavAmAM AveluM jJASya vi. [saM] jaNAvavA jevuM, sUcavavA pAtra jJIpsA srI. [saM.] jANavAnI icchA, jijJAsA phoya vi. [sa,] jANavA jevuM, samajhavA jevuM. (2) samajhavAne padArtha, 'ebjekTa.' (3) (lA.) na. brahmatattva, paramAtmA phoya-tA zrI., -tva na. [saM] jJeyapaNuM jJeya prakriyA srI. [saM] bhata mAtranI satyatAnI samajha ApanAruM zAstra, 'eNnTaoNlaeNjI' (na. ke.) jyama kri. vi. [apa. nima] je rIte, je pramANe. (padmamAM.) yaMmatyama kri. vi. [+ ja 'tyama.'] jema tema. (padyamAM,) yahAM kri. vi. [jue 'jyAM.'] jyAM. (padyamAM.) jyA strI. [saM.] dhanuSanI DhArI, pratyaMcA, paNacha. (2) vatu lanI rekhAne vaccethI dAratAM sparzatI rekhA. (ga.) (3) triANanI _2010_04 jyAta nIcenI lITInA beu cheDAene sAmenA khUNAthI nIkaLIne aDatI beu rekhAomAMnI te te rekhA, (ga.) jyAghAta puM. [saM.] dhanuSanI derInA pachaDATa jyA-gheSa pu. [saM.] dhanuSanI derIneA taDataDATa jyA-cApa puM [saM.] jayAnA beu cheDAone sparza karatI vatuM la-khaMDanI dhanulatA AkAranI rekhA. (ga.) jyAdA, de kri.vi. [ara. yiAdah] joiye te karatAM vadhu, (2) ghaNuM, puSkaLa. (-dA mata (rU.pra.) pramukhasthAnethI apAtA vadhArAnA mata, 'kAsTiMga veTa' jyAna na. [phA. jiyAn ] nukasAna, kheATa, hAni jyAphata zrI. [ara. jiyAt] ujANI, mijabAnI jyA-miti zrI. [saM] bhUmiti, rekhAgaNita, 'jyA meTrI' jyAra-thI (jyA:rathI) kri.vi. [jue 'jayAre'+ gu. 'thI' pAM, vi.nA arthanA anuga.] je samayathI 938 jyAra-nuM (yAHra-nuM) kri.vi. [jue 'jayAre' + gu. 'tuM' che. vi. nA arthane anuga.] je samayanuM [je vakhate jyAre (yAH2) kri.vi. ji. gu. 'jihArai '] je samaye, jyAre-tyAre (jyAH re-tyAre) kri.vi. [+jue 'tyAre.] game te samaye. (ra) vAraMvAra jyA-zabda puM. [saM.] jue 'jyA-dhyeya.' jyA-droNa(-NI) strI, [saM.] gaNitamAMnI eka prakAranI zreNi, 'sAina sirIjha.' (ga.) jyAM (jyAM:) kri.vi. [apa. i> jU gu. 'jihAM'] je sthaLe, je DekANe te sthaLe, game tyAM jyAM-tyAM (jyAM:-tyAM:) kri. vi. [+jue 'tyAM,'] game jyAM-laNa, jayAM-lagI, jyAM-sudhI (jyAM:-) kri. vi. [+jue 'lagaNa' 'lagI' 'sudhI.'] je sthaLa ke samaya parse ta jyujhama na. [aM,] yahUdIonA prAcIna dharma. (saMjJA.) jyuphiziyala vi. [aM.] nyAyakhAtAne lagatuM, nyAya saMbaMdhI jyupiTara chuM, [aM.] remana lekanA eka prAcIna mukhya deva. (saMjJA.). (ra) ahaspati deva. (sajJA.) jyubilI strI. [aM] vyakti ke sthULatA mAnamAM pacIsa pacAsa sADha paMcAtara vagere varSe UjavAte te te u sava jyUTa na. [aM.] rANa jyurara e 'jarUra.' jyUrI jae 'jarI.' jyUsa puM. [aM.] phLAnA rasa jyeSTikA jue 'jeSTikA.' vyaSThikAdAra jue 'jepTikA-dAra.' jayeSDa vi. [saM.] sauthI meTI uMmaranuM, (2) huM patinA meTA bhAI. (3) hadu kArtikI vate 8 me mahine. (saMjJA.) jyeSDatA zrI., "tra na. [saM.] sauthI moTA hovApaNuM jayeSDA zrI., na. [saM.] e nAmanuM AkAzamAMnAM 27 nakSatro mAMnuM 18 suM nakSatra. (saMjJA.) jayeSDAdhikAra puM. jyeSTha + adhi-Ar] sauthI meTA tarIke janma pAmavAthI maLatA adhikAra ke haka, 'prAime jenicara' jayAta srI. [saM. thotir na.] dIvAnA ke agninA prakAza,
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ ta-chaDI 939 javAlA(La)mukhI (2) davAnI zaga saMdhi] juo "jatipuMja," "nebyulA' (ba.ka.ThA.) jayAta chaDI strI. [ + ja chaDI.'] mazAla. (2) Terca. tiH zAstra na. siM, Doti + rahya, saMdhithI] jAo (3) vi. mazAlacI. (4) TaeNrsa berara (ba.ka.ThA.) jyotiSazAstra.' ti' na. siM. photita ] AkAzane te te nakSatra graha eti svarUpa na. [sa, kotiyuM + straSa, saMdhithI] tejomaya 25 vagere tejasvI padArtha. (2) AMkhanuM kudaratI teja - jone, trinA strI. [saM.] caMdrane patharAyele prakAza, jayeti zrI. [saM. thoti na] te ja, prakAza, dIti. caMdrikA, kaumudI, cAMdanI (2) tejasvitA, caLakATa [liyasa' (ba.ka.ThA) jyotirSika . [saM] juo "tiki.' jayati-bIja na. siM kayotiryaMne] mULa ekama, nyu- javara . [saM] tAva [utAranAruM jotirgaNuM chuM. [saM. kayotita + TiLa, saMdhithI] AkAzI avara-dhana, zaka vi. [saM] tAvane nAza karanAruM, tAva tejasvI tArA graho vagerene samUha javara-prakepa . [saM] ucca mAtrAe Avate tAva jAtigaNita na. [ kayoti + ifa, saMdhithI] AkAzIya avara-bhrama puM, [saM.] ati tAvane kAraNe thato bakabakATa, tejasvI nakSatro graha vagerenuM gaNita. (ga). saMnipAta tirdhara vi., pR. [sa, vori + , saMdhithI ] tejane java-mukti zrI. [] tAvane tatra utAra [baLatarA dhAraNa karanAra. (ra) mazAlacI. (3) hAthamAM beTarIvALe, javarAgni paM. [saM. kavara + a]i tAvane kAraNe peTamAM thatI "ce-bera" (ka.mA.) (4) (lA.) jJAna temaja vidyArUpI javarAti(-tI)sAra 5. [saM. vera + mata )-sAra tAvamAMthI teja dhAraka, mATe vidvAna [jhaLahaLatuM, tejomaya thayela jhADAne re, tAva sAthe jhADAno roga jAtirmaya vi. [saM thotir + mA, saMdhithI] prakAzathI parNa, navarArta vi. [saM. kavara + mArta tAvathI maMjhAI gayeluM, tAvathI jayetirma hala(-) (-bhaDala,-La) na. si. kavi +HD, pIDA pAmeluM saMdhithI] tArAe samUha, grahamALA, sUryamaMDaLa, nakSatramaMDaLa javarAMkuza (javADakuza) puM.. na. [saM. vaira+marA ] jethatima pR. [sa. sghotir + mA, saMdhithI] AkAza | (lA.) e nAmanI tAvanI eka davA tirliMga (-rli) na. [sa zotir + rija, saMdhithI] varAMtaka (javarAtaka) vi., pR. [sa. kvara + asta .] mahAdeva-ziva-rudranuM bhAratavarSanAM mukhya bAra ziva maMdiremAMnuM tAvane dUra karanAruM auSadha, (2) garamALa [tAvanI jhaLakI te te liMga javarAMza (javAza) . [saMvarasa aMdA] tAvanI asara, jayativijJAna na [se ghoti vijJAna, saMdhithI] AkAzI javarita vi. [saM.] tAvavALuM [tAva lAvanAruM padArthonuM zAstra, khoLazAstra, naoNmI' javarespAdaka vi. saM. 3ra + ] tAva utpanna karanAruM, jayativiMda ! si. karin + vidra , saMdhithI jotiSI, javalana na. [4] zarIramAM thatI baLatarA, jalana jozI, "esTrolejara' [maMDala.' javalana* . [saM.] agni jetika na. [saM. kaLota + vI, saMdhithI] jAo "japati- javalaMta (javalata) [saM. 6 - vat varta. ku. > prA. "maMta jAtizAstra na. [sa. kon + zAstra, saMdhithI] AkAzI varta. ku. ne vikasele pra.] (lA.) teja ravI, jhaLahaLatuM, nakSatra graho sUrya-caMdrane lagatuM zAstra, khagoLazAstra, "eo- prakAzamAna. (2) najare dekhAtuM, taddana khulluM, <<54, udhADuM. nomI'. (2) jatiSanuM phaLAdeza-zAstra, "eNsTolejI' (3) prabaLa, "risAunDiMga' tiSa na. [saM. harigha vidyA strI, [+ saM], zAstra javalita vi [.] saLagI UTheluM. (2) (lA.) prakAzita na. [ + saM] jue "jyotizAstra.' javAla(La) zrI. si.] agninI jhALa, meTI zikhA, bhaDake tiSika, jatiSI chuM. [4] jyotiSavidyAne vidvAna jvAlA(-LA)gni ! [kavaiA + avina ] jhALathI prajozI, jyotirvida [lagatA eka yajJa sarelI Aga tiSIma puM. [saM. thotin + roma, saMdhithI temanA rasane javAlA(-LA)-grAhI vi. siM, 5] azvinA sparzathI tarata jayatipatha 5. [sa koti + samAsamAM pUrva, saMdhithI] saLagI UThe tevuM, agni-cuMbaka, i-nphalemebala, kombariTabala' jao "jyotirmArga." javAlA(-LA)-mAlI vi, pR. [saM.] (jhALanI mALAvALe) tipuMja. (-bhuja) 5. [saM. totin + pUjJa, saMdhithI] agni. (saMjJA.) (2) mahAdeva, rudra (saMjJA.) [bAkeruM tArAone samUha, (2) AkAzagaMgA teijomaya vAlA(-LA)-bhUkha na. [saM.] javALAmukhI parvatanuM uparanuM tiSkAna vi (saM. 3 samAna, ] prakAzatuM, jhaLahaLatuM, vAlA(-LA)mukhI vi., . siM.] jenA mukhamAMthI pRthvInA jAtiHpuMja (pura-ja) . [. jyotiSa +1 %, kikipaka piTALane agni ane khadakhadato 2sa nIkaLe te parvata 2010_04
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ P h . 4 h >> jha brAhmI ** nAgarI gujarAtI jha 5. [sa.] bhArata-Arya varNamALAne tAlavya cheSa mahA- nakAme samaya javA devo]. hioya ema prANu vyaMjana jhaga-jha( moga kri. vi. [anu. ] khUba ja teja mAratuM jhAkaLa' (1) strI. [anu.] AnaMdanI relamachela jhaga-jha(*)gavuM a. kri. (jue "jhaga-jha(ma)ga' -ne. dhA.] jhALa vi. [anu.] jhAkamajhoLa. (2) mazagula prakAza vira, prakAzita rahevuM. jhaga-jha(ma)gA bhAve., jhakaLavuM a. kri. [anu.] relamachela karavI. (2) AnaMda kri. jhaga-jha(ma)gAvavuM che, sa. ki. karo. jhakaLAvuM bhAve, ki. jhakaLAvavuM pre, sakri. jhaga-jha(-ma)gATa kuM. [ja e "jhaga-jha(-ma-)gavuM' + gu. 'ATa' jhakajheLAvavuM, jhakaLAvuM juo "jhakajhaLavuM'mAM. ka. pra.] jhagamagavuM e, caLakATa patharA e, tejanI bhabhaka jhakalAvuM a. ji. rivA.] acakAvuM, khaMcAvuM, khamacAvuM. jhaga-jhagAro chuM. [juo "jhaga-jhagavuM' + gu. "Are' ku. pra.] jhakalAvavuM che., sa.ki.* jue "jhaga-jhagATa." gavuMmAM. jha-kAra vuM. [saM.] "jha' vyaMjana. (2) "jha' uracAraNa jhaga-jha(bha)gAvavuM, jhaga-jha(ma)gAvuM ja "jhaga-jha(ma.)gajhAkArAMta (jhakArAnta) vi. [+saM. mai] 'ka' vyaMjana jene jhaga-jhagita vi. jio "jhaga-jhagavuM' + saM. 4 ka. pra.) cheDe che tevuM jhagajhagatuM, prakAzita, caLakatuM, cakacakita jhakALe . [ravA.] mATe pravAha jhaga-jha(-ma)giyuM vi., na. jie "jhaga-48-ma)gavuM' + gu. jhakamAvavuM, jhakamAvuM ja "jhamavuM'mAM. chayuM' kR pra.) e nAmathI jANItuM caLakATavALuM eka kApaDa jhakulAvavuM, jhakalAvuM ja "jhakalavuM"mAM. jhaga- La vi. [anu.] prakAzita. (2) (lA.) Azcarya jhakumavuM a. kri. [anu.] jhakaMbavuM, nIce lacI paDavuM, vara- pAmeluM, navAI pAmeluM sAdanAM vAdaLAMnI AkAzamAM ghaTA jAmavI, dhadhUbavuM. jha5- jhaga(-gha)havuM a, kri. [juo 'jhaga(-dha) - nA. dhA.] kajiyo evuM bhAve, kei. jhakamAvavuM che, sa.ki. kara, TaMTe kara, kaMkAsa kara. jhaga(-gha)DhAvuM bhAve, jha vuM sa, kri. [ravA] jhaboLavuM. kulavuM karmaNi, kri. ke. jhaga(-gha)DhAvavuM che., sakriya jhayulAvavuM che, sa. kri. jhaga(gha)DhA-khera vi. [e "jhaga(-gha)De' + phA. pratyaya.] jhakaMTha . [ravA.] dhamAla, zorabakAra [ema jhagaDe karanAruM, vaDhakaNuM, bAdhakaNuM, laTakaNuM jhakaMba, 0aiyAM ki. vi. [ 21.] mRdaMgane avAja thAya jhaga(gha)-cetha (cezya) strI. [ja e "jhaga--dha)Do' + jhakaMbavuM a. kri. [ja e "jhamavuM.'] e "jhamavuM." "cotha."] (lA.) jhaghaDA karanArI strI, vaDhakaNI strI jhabA bhAve., ke. jhakaMbAvavuM che., sa.ji. jhaga(gha)-jhaga(ghoDI strI, jie "jhaga(-gha)DavuM'-bhaMva+ jhakaMbAvavuM, jhakaMbAvuM jue "jhakaMbavuM'mAM. gu. 'I' ku. pra.] "khUba jhaghaDe jhaka puM. [jae "jhakaMbavuM' + gu. "o' ka. pra.] jhabavuM jhaga(gha)DhAvavuM, jhaga(-9)DhAvuM juo 'jhaga(-1)DavuM'mAM. e, vAdaLAMonuM prabaLa caDI AvavuM e jhaga(-gha)Lu vi. jio "jhaga(-dha)De' + gu. "ALu ta...] jhakera (25) sI, rivA.] pavanamAM pharapharavuM e, pavananI juo 'jhagaDA-bAra." lahera, pavanane kemaLa jhapATe. (2) (lA.) mejamajhA, jhaga-1) puM. di..mA. zAma-] jhagaDavAnI kriyA, TaMTe, AnaMda | gADalI kaji, kaMkAsa, vaDhavADa. (2) bolAcAlI. (3) mArAmArI, jhakera* na. rivA.] gADuM. (2) saptarSinA tArAonuM jhUmakhuM, laDAI, vigraha jhakeruM na. [ravA. pavanane kemaLa jhapATe, lahera, jhAra. jhaga(-gha)DhAvavuM, jhaga(gha)DhAvuM jae "jhaga(-)DavuMmAM. (2) (lA.) kuM jhagamaga e "jhaga-jhaga." jhakeLa (m) strI. [ravA] jue "jhakera.' jhagamagavuM juo 'jhaga-jhagayuM.' jhaLavuM sa, ji. [2vA.] jhaLavuM, baLavuM. jhakeLAvuM jhagamagATa juo "jhagajhagATa.' karmaNi, kri. jhakeLAvavuM che, sakri. jhagamagAvavuM, jhagamagavuM ja e jhaga-jhagavuM'mAM. jhaLAvavuM, jhakeLAvuM juo "jhakaLavuMmAM. jhagamagiyuM jue "jhaga-jhagiyuM." keLuM na. jio "jhakALava' + gu. 'uM' ka. pra.] jhaboLe, jhaga(gha) vi. [ravA.] verAna, ujajaDa, nirjana bakuM. (2) jhokuM. (3) pANInuM babiyuM. (4) mijuM jhagaraNa na. jhagaDe, TaMTe, kajiyo jhakI strI. e nAmanuM eka pakSI jhagavuM a. ki. (anu.] jhagajhagavuM, prakAzanA jhabakArA karavA. jhakha na, strI. [sa, saSa, tatsama, 5.] mAchaluM. (mAtra "jhakha (2) dIpa, bhavuMjhagavuM bhAve, phi. jhagAvavuM presa. kiM mAravI' e rU. pra. pUrato ja upayogamAM) [mAravI jhagAro paM. jio "jhagavuM' + gu. "Aro' kupra.] jhaga(rU. 4) vAMkA rahIne ThekANe AvavuM. (2) pastAvuM. (3) jhagATa, caLakATa. [re javuM (2. pra) jhagamagavuM] 2010_04 www.jainelibrary.og
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhagAvavuM 941 jha(02)DakA jhagAvavuM, jhagAvuM ja "jhagamAM. juo 'jhaTakAmaNa(1)(3).' jhagnara vi. nabaLA bAMdhAnuM jhaTakAvavuM, jhaTakA juo "jhaTakavuM"mAM. jagha(daghara vi. kacaDAyeluM, chaMdAyeluM. (2) jaDa jhaTa)kAvavuM, jhaTa(4)kAvuM* jue "jhATakavuM'mAM. jhaghaTavuM e "jhagaDavuM." jhaghaDAvuM bhAve, kri. jhaghaDAvavuM jhaTakI strI. [ja "jhaTakavuM' + gu. I" ku.pra.] AMcakavAnI che, sa, ji. jhaDapI kriyA, jhaDapathI AMcakI levuM e. (2) jhaDapathI jhaghaTA-khera juo 'jhagaDA-khera.' khecavAne jhaTa jhaghaDA-ceAtha ( zya ja "jhagaDA-ceAtha.' aTake chuM. jio "jhaTakavuM' + gu. "o' ku.pra.] AMcake, jhaghaTA-jhaghaDI juo "jhagaDA-jhagaDI." jorathI kheMcavuM e. (2) hathiyAranA jhaDapI ghAthI karavAmAM jhaghaTAvavuM, jhaghaDAvuM e "jhaga(gha)DavuM'mAM. Avate jakhama. (3) (lA.) manamAM ekAeka lAgeluM duHkha. jhaghaDALu juo "jhagaDALu." [kA khAvA (rU.pra.) ghA sahana karavA. kA paDhavA (rU. pra.) jhaghaDe jue "jhagaDe." meTI hAni thavI. -kAnA bela (rU.pra.) AkarI vANI, jhaghara ja "jaththara." marmavedhI vANI. -kA mAravA (rU.pra.) sakhata maheNAM-TeNAM jhaghara ja 'ja ghara." kahevAM, ke mAra (rU.pra.) hathiyArathI jakhama karavuM. jhAjhI(-jhajhI) strI. phUTelI keDI. (2) (lA.) dalAlInuM dhana (2) dUbhavavuM] [kri. jhaTapaTAvavuM pre.,saki. jhajhakaluM-zuM na. [anu.) savAra-sAMjhanI saMdhyAno prakAza, jhaTakehavuM sa.phri. [ravA.] jue "jhATakavuM.' jhaTakarAvuM karmaNi, klllkm jhaTakAvavuM, jhaTakeTaluM ja "jhaTakoDavuM'mAM, jhajhakavuM a ki. [2vA] acakAvuM, khaMcAvuM, jhakalAvuM. jhajha- jhaTapaTa ki.vi. jio "jhaTa,"-dvirbhAva.] jhaTa jhaTa, ekadama kAvuM bhAve., kri. jhajhakAvavuM che., sa. kri. jaladI, tAkIde. jhajhakazuM ja 'jhajhakaluM.' jhaTapaTI strI. [ie "jhaTa-paTa' + gu. "I' ta...] (lA.) jhajhakAvavuM, jhajhakAvuM ja jhajhakamAM. jezamAM AvIne karAtI takarAra, bolAcAlI [eka rIta jhaMjhAvaDA(rA)vavuM, jhajhaDhAvAvuM ja "jhajhaDAvavuM'mAM. jhaTarakI strI. [ravA.] copATanI ramatamAM dANiyA nAkhavAnI jhajhahAvarA-hA)vavuM e "jhajhaDAvavuM'mAM. jha(4) sakri. [ravA.] jhaDapa mArI khaMcavI levuM, jhaTavuM, jhajhaDAvavuM sa. kri. [2vA.] sakhata Thapako Apa, dhaDa AMcakI levuM. jha(-jha)TANuM karmaNi, kri. jha(-4)TAvavuM ghaDAvavuM, ghaghalAvavuM. jhajhaThAvavuM karmaNi, kri. jhajhaDhAvaDA- presi.ki. [levAne dhaMdho karanAra AdamI (rA)vavuM che., sakri. [, sakri. jha(-gaM), pR. [ja "jha(-jha)TavuM' + gu. "e" kupra.] jhuMTavI jhajhaNavuM juo 'jhaNajhaNavuM." jhajhaNavuM bhAve., ji. jhajhaNAvavuM jhaTAjhaTa krivi. jio "jhaTa,"-dvibhava] ja "jhaTa-paTa." jhajhaNATa ! juo 'jhaNajhaNATa." jhaTAjha(5)TI strI. [ja 'jhaTa-paTa' + gu. I? ta.pra] jhajhaNAvavuM, jhajhaNAvuM ja "jhajhaNavuM'mAM. (lA.) jhaDapathI karAtI takarAra, belAcAlI, jibhAjoDI jhajhaNI jue 'jhaNajhaNuM." (-jha)TAvavuM, jha(-jha)TaluM ja "jha(-jha)TavuM'mAM. jhajhaLATa jue "jhaLajhaLATa." jhaTeravuM sa.kiM. [2vA.] sakhata Thapake Apavo, udhaDuM levuM, jhajhumAvavuM, jhajhumavuM e "jhajhumavuMmAM. khakhaDAvavuM. jhaTerAvuM karmaNi, kri. jhaTerAvavuM che., sakri. jhajhumavuM a, phrei. [2vA.] upara lacI paDavuM, jhabavuM. (2) jhaTerAvavuM, jhaTeravuM ja "jhaTeravuM'mAM. | (lA.) jora karyA karavuM. jhagumAvuM bhAve, kri. jhagumAvavuM jhaTajhaTa kri.vi. [ja o 'jhaTa,-dvirbhAva.] juo "jhaTapaTa." ., sa. kri. jhaha1 strI. padyamAM svara-vyaMjananA AvartanavALI mAMDaNI, jhajhI jue "jhAjhI." anuprAsa. (kAvya.) ja gu. [saM. : 'jha' vyaMjana. (2) "jha' uccAraNa jhaTa strI. 24, laganI. (2) (lA.) luMTa jhaTa kri. vi. [saM. Iti] jaladI, ekadama, tarata. [0 jhaTakavuM sa.ki. rivA.] tiraskAravuM. jhaTakA karmaNi, kri. karIne, 0 daIne, 0 detAMkane, 0 detuMkane, 9 laIne, jhaTakAvavuM che, sakri. [tirakAra. (2) kheMcatANa 0 letAMkane, 0 letuMkane (rU. pra.) jaladI jhahakAjhaTakI strI. jio "jhaDakavuM,"--dvibhava + gu. "I' kR.pra.] jhaTaka (-kaya) strI. [jue "jhaTakavu."] jhaTake, AMcakA. (2) jhahakAmaNa juo "jhaTakAmaNa.' (lA.) varA, jhaDa5. (3) kustAne e nAmane eka dAva. jhaTakAmaNI jAo "jhaTakAmaNI." [-"jhaTakavuM." [0 mAravI (rU. pra.) AMcakI levuM jhaTakAvavuM, jhakAvuM ja e "jhATakavuM'mAM ane "jhaTakAvavuM jhaTakavuM sa. kri. [2vA ] acako mAra. jhaTakavuM jhaTakAvavuM, jhaTakAvuM ja "jhaDakavuM'mAM. [(2) Thapake karmaNi, kri. jhaTakAvavuM che.. sa. kiM. jhaTakI strI, jio "jhaDakavuM" + gu. "I' kRmi.] tiraskAra, jhaTakAmaNa na. jio 'jhATakavuM' + gu. "Ama" ka. pra.] jha(02)DakuM na. [ja e "jharaDuM - gu. "ka" vArthe ta. pra.] jhATakavAnI kriyA. (2) jhATakatAM paDato kacare. (3) jhATaka- chAsa karI rahyA pachI dhIme lAMbe hAthe ravAI pheravavAne avAja vAnuM mahenatANuM jha(02) paM. [ja "jha(2)DuM +gu. ka" svArthe ta.pra.] jhaTakAmaNuM strIjie "jhATakavuM' + gu. "AmaNuM" ka.ma.] "jha(2)DakuM." (2) kapaDAmAM vacce thaI jato nAne 2010_04
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhaDajhaDaTa 942 jhapa(-paTavuM cIro. [0 bhare (rU.pra) jharaDake sIvI levo]. jhaNukavuM a kri. [ravA.] "jhaNa jhaNa" e avAja kara. jhajhaTa puM. 'jhaDajhaDAvuM' + gu. ATa' ku. pra.Thapako (2) (lA.) krodhamAM AvI tADUkI UThavuM. jhaNakAvuM bhAve, maLavAne bhaya, phaDaphaDATa ki, jhaNakAvavuM che, sa. kei. (2) dhamakAvavuM [avAja jhajhahAvavuM juo "jhaDajhaDAvuM'mAM. jhaNakAra chuM. [ garajATa prA. zAvakSaIR] "jhaNajhaNa" e jhadajhahAvuM a.kri. [ravA. Thapake khAvo. jhajhaDhAvavuM che. sa.ji. jhaNakAravuM a. ji. [ja "jhaNakA2,'nA.dhA.] jhaNakAra jha-jhamake strI. jio 'jhaDa' + "jhamaka.'] ja "jha.' kare. (2) (lA.) AnaMdathI gAvuM [jae "jhaNakAra.' jhaDatI strI, cArAyelI ke chupAvelI vastuonI pAkI jAMca, jhaNakAro paM. [jue "jhaNakAra' + gu. "o' vArthe ta...] polIsa dvArA karavAmAM AvatI vyakti ke sthAnanI bArIka jhaNakAvavuM, jhaNakAvuM "jhaNakavuMmAM. tapAsa. [ laI nA(-nAMkhavI (rU. 4) sakhata dhamakAvavuM. jhaNake 5. [1] "jhaNa jhaNa e avAja, jhaNakAra. (2) 0 levI (u.pra.) jAMca karavI) (la.) pratyuttara, javAba jhaDapa strI. [de mA. 3q] varA, utAvaLa. (2) gati, vega. jhaNajhaNa . (jhaNya-jhaNya) strI. jio 'jhaNajhaNavuM.'] "jhaNa (3) jhapaTa. [0 mAravI (pra.) kudake mArIne pakaDI pADavI jhaNa" evo jhINe avAja. (2) tIkhuM vagere khAvAthI jhaTapaTa paM. jhapATe zarIramAM AvatI jhaNajhaNATI jha05-bhera (2) kivi [ja jhaDapa' + "bharavuM.' ekadama jhaNajhaNakAra chuM. jio "jhaNakAra,'-pahelI be kRtiono jhaDapathI, sapATA-baMdha [nI kriyA hiMbhava ja e "jhaNakAra.' jhapeluM na. jio "jhaDapavuM' + gu. 'luM kAma.] jhaTa mAravA. jhaNajhaNavuM a.ji. [saM. zaLa-vha> prA. zALa-kSaNa tatsama] jhaDhapavuM sa.phri. jue "jhaDapa,'-nA. dhA.) ekadama adharathI "jhaNa jhaNa" evo avAja karavo. (2) zarIramAM khAlI caDatAM pakaDI levuM, jhUMTavI levuM, chInavI levuM (2) najaramAM levuM. jhaNajhaNI anubhavavI, jhaNajhaNavuM bhAve, phi. jhaNajhaNAvavuM jhaDapAvuM karmaNi, kri. jhaDapAvavuM che., sakriya pre., sa.phri. [-ATI' ku.pra.] jhaNajhaNavuM e jha85-jhapI strI. [jue "jhaDapavuM,'-dvirbhAva + gu. 'I' kapra.] jhaNajhaNATa puM, TI strI. [ja e "jhaNajhaNavuM' + gu. "ATa" AMcakA-AMcakI, jhUMTAjhUMTa jhaNajhaNAvavuM, jhaNajhaNavuM jue "jhaNajhaNavuMmAM. jhaDapAvavuM, jhaDapavuM e "jhaDapavuM'mAM. jhaNajhaNI strI. [jae "jhaNajhaNavuM' + gu. "I' ku.ma.] juo jhapI vi. jio "jhaDapa' +gu. 'I'ta.pra.] jhaDapavALuM, vegIluM "jhaNajhaNATa." (2) (lA.) rIsa, krodha jhaTapuM na. jio 'jhaDapavuM' + gu. "u" ku.pra.] jhapATo jhaNaNa, 0NuNa, 0NuNuNa krivi. [ravA.] "jhaNajhaNa' evo jhaDape puM. jao "haDapho." avAja thAya ema jhA-baraDI strI, nAnI beraDInI eka jAta jhaNa(-)NavuM a.kri. [ravA.] "jhaNaNa' evo avAja karavo. jha9-1-jhaTa puM. sUryAsta pachI padArtho dekhAya-na dekhAya (2) kaMpArI anubhavavI. jhaNa(CNe)NAvuM bhAve, kiM. jhaNa. e samaya. (2) ki. vi. jhaLajhaLAM thayAM hoya ema (-)NAvavuM che. sa.ki. jhaDatuM vi. jhagajhagATa mAratuM, caLakI UTheluM jhaNa(CNeNATa , TI strI, jie "jhaNaNavuM' + gu. "ATa'jhAke puM. [ravA.] sapATe, jhapATe. (2) (lA) vAda-vivAda, "ATI' ku.pra.] "jhaNaNa" e avAja dalIlabAjI. (3) bhAre jhaghaDo jhaNa(Ne)NAvavuM, jhaNa(-Ne)NAvuM ja e "jhaNa(CNe)NavuMmAM. jhaTAjhaDI strI. [2vA.] prabaLa bolAcAlI, taDAtaDa, TapATapI, jhaNakAra . siMjuo "jhaNakAra,-ro." pre., sa.kiM. bhAre takarAra [(rU.pra.) ekadama jhaNavuM jue "jhaNaNavuM.' jhaNeNAluM bhAve, kri. jhaNeNAvavuM jhaDApha krivi. [ravA.] ekadama, jhaDapathI, tvarAthI. [0 laIne jhaNeNATa puM, TI strI, juo "jhaNaNATa,TI." jhahAre, jhahAsa . [ravA.] bhaDake jhaNeNAvavuM, jhaNeNAvuM ja "jhaNeNavuM-jhaNaNa'mAM. jhariyuM na. [juo "jhaDI' + gu. "IyuM' svArthe ta...] varasAdanuM jhanaba chuM. paMchaDI. (2) kharatA tArAnI pAchaLane teja lisoTo nAnuM jhApaTuM. [vAM paDavAM (rU.pra.) kAMI levA paDApaDI thavI jhanAkhI strI. [phA. strIne strI sAtheno saMga jhaDI strI. [.prA.] varasAdanuM prabaLa jhApaTuM. [pAvI (rU. jhanUna na. [ara. kanna ] avicArI gusso, AMdhaLo krodha pra) eka pachI eka kAryakrama cAlu rAkhavA. 9 lAgavI jhanUnI vi. [ara. bannI) jhananathI bhareluM (rU. pra.) varasAdanuM satata varasavuM. 0 varasava (rU.pra.) sakhata jha5' puM. [ja, gu.) dasa mAtrAne e nAmane saMgItano Thapako apAvo] eka tAla, carcarI tAla. (saMgIta.) jhaDarAvavuM, jhaDuDAvuM jue "kaDavuM'mAM. 451, 0 4pa kri. vi. rivA.] Tapa daIne, tarata, ekAeka jhaDUka na. nadInuM kotara jha5(5) satI. [21] jhaDapI levAnI kriyA. (2) aDaphaTa. jhaDUtavuM sakri. [ravA.] (chAsanuM) jharaDavuM, jhaDako le. (3) jhapATe, utAvaLa. [0 mAravI (rU. pra) tarApa mAravI jhaDuDAvuM karmaNi, kri. jhaDukAvavuM , sa.ki. jha5Ta-paMkhe (pa ) puM. [+ ja "kho.] lAMbI dAMDIjhaDe . phUla gajaro [chAMTa vALo paMkhe jha(-)Nu' (-3) . jhINI rajI. (2) varasAdanI bArIka jha5(5)TaluM sa. ji. [ja e "jhapa(-2),' - nA. dhA.1 jhaNa (-zya) strI. [ravA.] jhINo raNakara, haLa jhaNajhaNATa jhaDapI levuM. (2) aDapheTamAM levuM. (3) utAvaLa karavI. (4) 2010_04
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ jha -jhapaTI 943 jhama muTha mAravI (mAMtrika). jha5-(-peTAvuM karmaNi ki. 5. jhabakeLavavuM, jhabakeLAvuM ja "jhabakALavuM'mAM. (-peTA-vuM che, sakri. jhabakeLuM na, aLA kuM. jio 'jhabakeLavuM' + gu. "huM" jhapaTA-jhapaTI strI. jio jhapaTavuM,'-dvirbhAva. 'I' ka.ma. ka. pra.] (pANImAM) jhabaLavAnI kriyA prabaLa rIte jhapaTamAM levuM. (2) (lA.) marAmArI jhabaluM jue "jhabhaluM.' jhapaTAvavuM, jhapaTAvuM jue "jhapaTavuM'mAM. jhabavuM a.ji. [anu.] juo "jhabakavuM.' jhabAvuM bhAve, kri. jhapa-tAla 5. jio "jhapa' + 'tAla."] juo "jhapa.1' jhabAvavuM che., sa.kiM. jhapa-jhapA (jhapa-), jhapAjhapa,(ca)-pI zrI. [4 "jhapa, jhabake puM. (anu.] juo 'jhabakAra,-re.' dri bhaMva + gu. 'I' ta. pra.] sAmasAme thatI athaDAmaNa. (2) jhabA(-bA, -bhA, bhAI-navasa ja "jhabhA-navIsa." hathiyAnI sAmasAmenI laDAI, (3) kApAkApI, katala jhabAvavuM, jhabAvuM juo "jhabavuMmAM. jhapATavuM sa. kra. [4 "jhapATe,' - nA. dhA.] jhapATAmAM jhabukAvavuM, jhabukAvuM ja "jhabUkavuM'mAM. levuM. (2) jhapATe karavo. (3) ThAMsIne khAvuM jhabUka strI. [ana-], -kaNa na. (juo "jhabUkavuM' + gu. jhapATA-baMdha (-bandha) kri. vi. jio "jhapATo'+ phA. "ba.'] "aNu" pra.] jue "jhabakAra, re." jhapATAbhera (-2) kri. vi. jio "jhapATe + 'bharavuM.'] jhabUkavuM a.kri. (anu.] juo 'jhabUkavuM." jhabukAvuM bhAve, prabaLa jhaDapathI, sapATA-baMdha, vegapUrvaka, saDasaDATa ji. jhabukAvavuM pre.sa.ji. ['jhabakAra-ro." jhapATe paM. rivA.] jhaDapa, sapATe, vega. (2) aDaphaTa. jhabUke !. [juo 'jhabUkavuM' + gu. e kupra.] juo triAmAM levuM (rU.pra.) sakaMjAmAM levuM. (2) dhamakAvavuM. 0 kaDhI , vaha strI. [ara. jhaha] dhArmika maryAdA pramANe khorAka nA(-nAM) (rU. pra.) dhamakAvavuM. (2) sakhata mAra mAre. mATe pazunI katala karavI e (islAma prakAre) 0 de, 0 mera (rU. pra.) utAvaLa karavI] jhabe puM. khetaramAM pANI bharAI rahe tevo khADe jhapiyA jI. kaMThamAM paheravAmAM AvatI eka mALA jha 2 (be, -bhe, -bhe) e "bhe." jhapeTa e "jhapaTa.' pre., sa. kri. jhabejhaba ji.vi. jio "jhaba,'-rbhAiva.] juo 'jhapa. jhapeTavuM ja "jhapaTavuM.' jhapeTAvuM karmaNi, jijhapeTAvavuM jhaLavuM sakri. [ravA.] palaLe ema baLIne bahAra kADhavuM, jhapeTAvavuM, jhapeTAvuM ja "jhapeTavuM-jhapaTavuM"mAM. jhabakALavuM. baLavuM karmaNi, kri. jhaLAvavuM che. sa.phri. jhapeTe kuM, jio "jhapeTa' + gu. "o' ta. pra.] juo jhaLAvavuM, jhaboLAvuM ja 'jhabaLavuM'mAM. [dama, TapaTapa, jhaDapathI jhabeLiyuM na. [o "jhaboLo' + gu. "yuM' svArthe ta...] jhapajhapa ki. vi. jio "jha, _dvirbhAva. tarata ja, eka- juo 'jhabaLe." (2) jhaboLA prakAranuM snAna karavuM e jhaphAvavuM, jhaphAvuM ja "jhA 'mAM. jha LuM na., -LA 5. jio "jhaLavuM' + gu. 'uM' ta.pra.] jhaphera na. judA judA raMganuM phana juo 'jhabakeLuM,-Lo." jhaba kri. vi. [ravA.] jue "jhapa.' [0 daIne, 0 detuMka, jhambA-ba, bha, bhAM)-navasa juo "jhabhA-navIsa.' 0 laIne (rU. pra.) jhaDapathI] [camakAre jhabe(-be, -bhe, bhe) ja "jha.' jhabaka zrI. [o 'jhabakavuM.'] jhabakAre, prakAzano kSaNika jhabhakavuM a.kri. rivA.] bhaDakavuM. (2) AnAkAnI karavI. jhabaka2 ki. vi. rivA] juo 'jhaba-pa. jhabhakavuM bhAve, jhabhakAvavuM che., sa.kri. jhabaka-DI strI. [juo "jhabakavuM' + gu. 'DI' ku. pra., jhabhakAvavuM, jhabhakAvuM ja 'jhabhakavuMmAM. -dIvaDe pu. [ + juo "dIvaDe.] bhatapretanA utAra tarIke jhabha(ba)luM na. [ara. nuba ] bALakanuM nAnuM paheraNa cAra rastA maLatA hoya te sthAne mukAto dI jhabhA(-bA, -bbA-klA) navIsa puM. [jue "jhA -bo, jhabakavuM a. ji. [anu.] prakAzanI rekhA camakI javI, -be, -bhe) + phA.] rajavADAM ke tavaMgarane tyAM raIsane jhabakavuM. (2) (lA.) Azcarya ke bhayathI camakATa anubhava, jhabhe uThAvanAra sevaka cakavuM. jhabakAvavuM bhAve., ji. jhabakArAvavuM che, sa. kri. jhabhAvavuM, jhabhAvAvuM jae "jhabhAvuM'mAM. jhabakAra chuM. [juo 'jhabakavuM' + gu. Araka, pra.] jhabhAvuM a.phri. [ja "be,'-nA.dhA.] jhabe thavuM. (2) jhabakAro (lA.) maraNatola ghAyala thavuM. jhabhAvAvuM bhAve., phri. jhajhabakAravuM a, kri. jio "jhabakAra,' -nA. dhA.] jhabakAre bhAvavuM che, sa.ki. kara, prakAzanI rekhA nAkhavI jio 'jhabakAra." jhame (-be, be, bhe, bhe) muM. [ara. bahu ] moTuM jhabakAre chuM. [jue "jhabakAra"+gu, "e" vArthe ta. pra.] paheraNa (parI bAMyanuM ghUMTaNa lagabhaga sudhI pahoMcatuM, sAdhujhabakAvavuM, jhabakAvuM juo 'jhabakavuM'mAM. phakIrano paganI ghUMTI sudhI pahoMcato hoya che.). [0 Apa, jhabake puM. [juo "jhabakavuM' + gu, "e" ka. pra.] ja paherAva (rAva) (rU.pra.) pAnAMnI ramatamAM sAmAne jhabakAra,re.' [vAnI kriyA dAva Apavo] jhabakeLa (2) strI. [ ja "jhabakeLavuM."] jhaboLa- jhabhbhA-bA, -bda, bhA)-navIsa juo "jhabhA-navIsa." jhabakeLavuM sa. ke. rivA.] jhaLavuM, baLavuM. jhabakeLAvuM jhame (-be,-be, -be) jeo "jha." karmaNi, kri. jhabakeLAvavuM che, sa.kri. jhama kri.vi. [2vA.] "jhama' evA avAjathI 2010_04
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhamaka jharavuM ? jhamaka jhI. [ravA, A zabdane saM. mana sAthe saMbaMdha zakaya] jhama(ma)jhamI strI. jio "jhama,"-dvirbhAva) (lA) hAthanA savaravyaMjanonAM padyanA caraNamAMnAM cakkasa prakAranAM Avartana, cALA sahitanI bolAcAlI, dhamAdhamI, vAcika jhaghaDe anuprAsa, (kAvya). (2) jue "jhamakAra,-.'. (3) bhabhaka. jhamAvavuM, jhamAvuM jue "jhamavuMmAM. (4) nakharAM sAthenI cAla jhameTavuM sa.ji. rivA. sakhata mAra mAravo, jhameTavuM karmaNi, jhamakala(-La) vi. [ja "jhamaka' dvArA.3 lAlityavALuM, kri, jhameTAvavuM che., sa.ki. saMdara. (2) AnaMda ApanAruM. (3) (lA.) cAlAka, capaLa jhameTAvavuM, jhameTAvuM e "jhamaTavuM'mAM. jhamakadAra vi. [+ phA. pratyaya] jhamakavALuM jhamera-jhamera ja "jharamara. jhamakavuM a.kri. [vA.] jhamakAra karavo. (2) camakavuM, prakAza jhamele juo jamelo.' (2) puM. jhaghaDo varavo. (3) nakharAM karatAM cAlavuM, jhamaka jhamaka avAja ameliyuM vi. jio "jhamelo' + gu, iyuM? ta.pra.] jhaghaDAsAthe cAlavuM. jhamakAvuM bhAve, 4i. jhamakAvavuM che., sa.kri. bAra, dhAMdhala karanAruM jhamakAra chuM. [ja e "jhama' + saM. vAra.'] jhama jhama e jhamera ja jamera.' ['jameriyuM.' madhura avAja jhariyuM vi. [jue "jhamera +gu IyuM te pra.] juo jhamakAravuM a.ki. jio "jhamakAra'nA, dhA] jhamakAra kara jharakalI strI. e nAmanI eka comAsu bhAjI jhamakAre chuM. [+ juo "jhamakAra' + gu. "e" vArthe ta.pra.] jharakiyuM na. pazu-pakSIne bivaDAvavA khetaramAM UbhuM karAtuM juo 'jhamakAra." banAvaTI mANasa, cADiye. (2) bhUta-preta vagerenI asara jhamakAvavuM, jhamakavuM ja "jhamakavuM'mAM. kADhavAnI manAtI eka kriyA jhamakALe vi. [ja e "jhamaka' + gu. "ALuM' ta..] jhamaka- jharIba . [kA.] sonuM TIpanAra mANasa vALuM. (2) jhamakAravALuM jharakebI strI. [ja "jharaba' + gu. "I' ta. pra.] jhamaku strI. [juo "jhamaka' + gu. "u" ta...] (lA.) gujarAtI senAnAM patarAM banAvavAnI kriyA strIomAM paDatuM eka nAma. (saMjJA.) [(2) raNake, ThaNake jharakha juo "jarakha." jhamake 5. jio "jhamakavuM' + gu. "e" kuma] jhamakAra. jharakhalA 5. tAMdaLajAnI bhAjI jhamakha-jhumakhuM ja "jhamakha-jhamakhuM.' jharakhiyuM na. [jao "jharakha" + gu. IyuM" ta.pra.] (jharakhanI jhama jhama kri. vi. jio "jhama,'-dvirbhAva.] 'jhama jhama' evA jema pakaDatuM hoI) (lA.) kAMTAne gaLA avAjathI. (2) jhamajhamATI thAya ema, dhImI jhaNajhaNIvALI jharakhela, jharakhe kuM. [jao "jharakha' + gu, "ela'-'e" baLatarA thAya ema ta.pra.) e "jarUkha'-'jharakha." jhamajhama paM. [ara. ka m] makAnI pAse Avela jharamara . phi.] sonI islAmamAM pavitra gaNAto eka kUve jharagarI strI, [ka] sanIne dhaMdho jhamajhamavuM a phi. [o "jhama,"- nA.dhA.] avAja kare. jharajharI jI. [anu.) pANIne kejo (mATIne) (2) jhaNajhaNIvALI dhImI baLatarA thavI. jhamajhamavuM jharara . [o "jharaDavuM.'] lugaDuM phaTatAM thate avAja, bhAve, jijhamajhamAvavuM che., sa ki. (2) jharaDAMnA TukaDA jhamajhamATa puM, TI strI, jio "jhamajhamavuM' + gu. "ATa' jharaNuM ja "jhaDakuM.' -"ATI' kuma.] jhamajhamavuM e jharake o "jhaDake." jhamajhamAvavuM, jhamajhamAvuM juo "jhamajhamavuM'mAM. jharaNuM sakri. rivA.] "jharaDa' evA avAja sAtha (kapaDuM jhamajhamI jue "jhamAjhamI.' kAgaLa vagere) phADavuM. jharANuM karmaNi, kri. jharaDhAvavuM pre.sa.ki. jhamaNa na. jio "jhamavuM' + gu. aNu ku.pra.] TapakIne jharaDAvavuM, jharaDAvuM jue "jharaDavuM'mAM. pANInuM ekaThA thavuM e jharaDI sI., DuM na. jio "jharaDavuM' + gu. "I'-'uM' ta.pra.] jhama(mera jie "jamera.'] juo jamera-hara." (lA) kAMTAvALuM jhAMkharuM. DuiM vaLagavuM(rU.pra.) strI paraNavI. amara-3)kha na. [jue "jhummara' dvArA.] zobhA mATe chatamAM (2) lapharuM vaLagavuM]. [(02)Dake." raMgA bilerI kAcanA lolakavALo kAcanI hAMDIne dIva, jharaDe kuM. [juo 'jharaDavuM' + gu. "o' kupra.] juo "jhajhummara jharaNa na. [jue "jharavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] jamIna ke jhamarakha-dIva muM. [+ juo "dIvaDe.'] jhamarakha je tarata pahADa vageremAMthI pANInuM TapakavuM e. (2) are, nirjhara, jharaNuM olavAI jAya tevo dIvo. (2) rAmaNa-dIvo (lagna-prasaMgo) jharaNuM strI. [ja e "jharaNuMkyu, "i" strI pratyaya.] nAnuM jharaNuM jhamarI strI. [anu] teja, prabhA. (2) AMkhe aMdhArAM AvavAM jharaNuM na. [e "jharavuM+gu, "aNu" ke pra.] jharaNathI e (tejanI asarathI). thayelo relo, jhare, nirjhara jhamarUkha juo "jhamarakha." jhara5 chuM. kapAsa pAkatAM pahelAM karavAmAM Avate sede jhama na. eka prakAranuM vAjiMtra [jANItAM nathI.) jharapavuM a. ji. [ravA.] TapakavuM, cavuM, jhamavuM. (2) vikasavuM jhamavuM a.kri. TapakavuM, cavuM (AnAM bhAve ane che. khIlavuM, UghaDavuM. (3) pIgaLavuM, egaLI javuM. jharapAvuM jhamAkArI strI, jArakarma, chinALuM, vyabhicAra bhAve, kri. jharapAvavuM che., sa, kri. 2010_04
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ jharapAvavuM A jharapAvavuM, jhapAvuM jue 'jharapavuM'mAM, jharamara' na. [ravA.] jhINI jhINI gharIvALuM eka prakAranuM jhAMjhara. (2) jhINA sutaranuM eka prakAranuM strIonuM eDhavAnuM lagaDuM jharamaraOM strI. [jU, gu, jhara-mira] jhINI chAMTanA varasAda. (ra) kra. vi. evI rIte jhINI chAMTa nAkhatuM hAya ema jharamara varasanuM jharamaravuM a. kri. [jue 'jharamara,'-nA, dhA] jhama jharamariyuM` vi. jue 'jharamara+gu. yuM' ta. pra.] ArmI vaNATanuM. (2) AchA vaNATavALuM vastra. (3) srInI keDanuM e nAmanuM eka dhareNuM jharamariyuMra vi. jue 'jharamarara'gu, yuM' ta. pra.] jharamara jharamara varasatuM. (ra) na. jharamara jharamara varasatA varasAda jharavALiyuM vi. AchuM pAchuM vaLeluM, jharamariyuM jharavuM a. kri. [rsa, jJa r tatsama] ghasAI AchuM pAkhuM thaI javuM (lagaDA vagere). karAvuM bhAve, kri. jharAvavuM pre., sa. kri. jharavuMae a. kri. [saM. p>= prA. phArI, prA. tatsama] TapakavuM, cUvuM, avavuM, gaLavuM. jharAvuMra bhAve, kri. jharAvavuM pre., sa. kri. jhAravuM che., sa, kri, jhADanAM DALAM pAMdaDAM vagere kheravavAM. (ra) maiArapIcha vagerethI mAMtrika prayAga karavA. (3) dardavALA aMga upara pANInA zeka karave. jheravuM pre., sa. kri. kheravavuM jharAvavuM, 12 jharAvuM1-2 jue 'jharavuM-ra'mAM, jharAvavuM, jharAvuMOM jue 'jhAravuM'mAM, jharsa na. e nAmanI eka vanaspati jharasATavuM sa, kri. [ravA.] jue 'jhaTeravuM.' jharasATAvuM karmaNi, kri. jharasATAvavuM ke., sa. kri. jIrasATAvavuM, jharasATANuM jue 'jharasATavuM'mAM, jharA(-re)NI strI. jae 'jhajhaNI.' jharAmaNuM na. [jue 'jharavuM'+ gu. 'Ama' rR. pra.] jharavAnI kriyA, vA, vA jharAmaNaOM na. [jue 'jhAravuM'+gu. 'AmaNa'kR, ma.] jharavuM e. (2) jhArelA bhAga, (3) jhAravAnuM mahenatANuM jharAmaNI strI. [ja 'jhAravuM'+ gu. 'AmaNI' rR. pra.] jue 'jharAmaNa (3).' jharAvavuM,. jharAvuM. jue 'jharavuM'mAM. jharAvavuM,ne jharAvuMre jue 'jhAravuM'mAM. jharera puM. e nAmanA eka nAnA cheDa jharairuM vi. hoziyAra jhara(La)nI jue 'jhaLeLI.' are(-Le)LA jae jhaLeLo.' 942 1 ko. 60 _2010_04 jhaLakatu kara pu. [saM. kSara->prA. jJarazna-] meDhuM jharaNuM, came jharA puM. pAMdaDAM kAtarI khAnAra eka jaMtu jherA puM. eLI na zakAya tevA mAthAnA vALanA jaththA jharALI strI. jae 'garALI.' jharI srI. [saM.] nAnuM jharaNuM jharUkhA-dAra vi. [jue 'jharUkhe' + phA. pratyaya] jharUkhAvALuM. jharUkhA puM. [phA. iraha] bAraNAM ke bArI bAraNAM AgaLa uparane mALe dIvAlanI bahAra kADheluM te te chaThThuM ke lAMbI cAla, moTA gokha jhareNI jae 'jharANI.' jhala puM., (-ya) strI, e nAmanuM eka jIvaDuM alaka zrI. [jaA 'jhalakavuM.'] (gAvAmAM dekhAtI) laherI, chalaka, suMdara bharADa (gAvAmAMne) jhalakavuM a. kri. [ravA.] gAvAmAM suMdara maroDa leve, alakAvuM bhAve., kri. jhalakAvavuM che., sa kri. ['jhalaka.' alakATa puM. jae 'jhalakavuM' + gu. 'ATa' rR. pra.] jue jhalakAvavuM, jhalakAvuM jae 'jhalakanuM'mAM. alara-phalara vi. [vA.] avyavasthita, DhaMgadhaDA vinAnuM jhalANu na. [jaA 'jhalAvuM' + gu. 'aNa' kR.pra.] jhalAIte rahevuM e, jhalAvAnI kriyA ke sthiti jhalAvavuM, jhalANuM jue 'jhAlavuM'mAM. jhaNuM na. [jue 'jhalAyuM' + gu. ''kR, pra.] jhalAIne UbhA ne UbhA rahevuM e jhale (jhaleH) strI. [ara. jalA] caLakATa. (2) saphAI, svacchatA jhale-dAra (jhaleH-) vi. [ + kA. pratyaya] caLakATavALuM, (2) sApha, svaccha jhale-male zrI. [jue 'jhala,' - dvirbhAva.] teja, prabhA, (2) (lA.) uttamatA, zreSThatA. (3) tAkAta jhalela (-ya) strI, kAryasiddhi, saphaLatA, phatemArI jhulelATa puM. [jue 'alela' + gu. 'ATa' svArthe ta. pra.] jue 'jhola.' jhaleha ja 'jhale.' jhaledAra jue 'jhale-dAra.' jhalA puM. juie 'jhalAvuM' + gu. 'e'++. pra.] jhalAI rahevuM e, (2) (lA.) viTaMbaNA [raNa karavAnI kriyA jhalADa ( ~Daya ) srI. maiTI TepalI. (2) dhamaNa, (3) dhAtunuM jhulera puM. jhADa hAlavAnI gati jhalarI zrI. [saM.] jhAlara jhale-pahale puM, varasAdanuM jhApaTuM jhavaNuM na. [jae 'jhavavuM' + gu. 'huM' kR. x.] jharatuM jhINuM TIpuM jIvavuM a. kri. jae 'jhamavuM.' AnAM bhAve. ane ke. pracalita nathI.) jhavera na. [ara. mohar] jhaverAta, javAhIra. (A zabda vyApaka nathI; bezaka, puruSo ane strIenA nAma tarIke vaparAya che.) vera-khAnuM na. [+ jae khAnuM.'] javAhirakhAnuM, khAne jhaverAta zrI. [ara. inhe'nuM khAva. 'vAhirAt] jae 'javAhira,' [sAcI parIkSA karanAra vyakti jhaverI huM [ara. aharI] jhaverAtanA vepArI. (ra) (lA.) jhaLaka srI. [ja 'jhaLakavuM.'] prakAzanI jhalaka, caLakATa jhaLaka*dAra vi. [+ phA. pratyaya] jhaLakavALu, caLakATavALuM jhaLakavuM a. kri. [6. prA. phA] prakAza phelAvave, caLakavuM. (ra) (lA.) khare| svabhAva vyakta karave, pAta dekhADavuM. jhaLakAvuM lAve, kri. jhaLakAvavuM pre., sAhi.
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhaLakata jhajhaTa jhaLakaMta (jhaLakata) vi. [2. prA. vakra + saM. at varta. jhaLAmaNa na, - zrI. jio "jhALavuM' + gu. 'AmaNa, ku. pra. >prA. aMta] jhaLakta, caLakatuM -NI" ku.pra.] jhALavAnI kriyA, reNu karavAnI kriyA. (2) jhaLakATa, -2, re dhuM. jio jhaLakavuM' + gu. "aTa'- reNa karavAnuM mahenatANuM Ara'- pra. + 'o" "svArthe na. pra.) jao "jhaLaka." jhaLAvavuM, jhaLAvuM juo "jhaLavuM'mAM. jhaLakAvavuM, jhaLakAvuM ja "jhaLakayuM'mAM. jhaLAvavuM, jhaLavuM e "kALavuM'mAM. jhaLakita vi. [ja e "jhaLakavuM' + saM. rUa ku. pra.] jhaLakATa jhaLAMjhaLAM krivi. [ja "jhaLajhaLavuM' dvAra.], jhaLAM-maLAM mAratuM, caLakatuM kri.vi. jio "jhaLamaLavuM' dvArA.], jhaLAMhaLAM kra. vi. jhaLakI strI, jio "jhaLakI + gu. "I' vArthe ta. pra] [jao jhaLahaLavuM' dvArA] khuba jhaLakATa thayo hoya ema, juo "jhaLaka." (2) (lA.) AchI asara [jhaLakaTa.' ghaNuM ja tejathI bhareluM hoya ema jhaLake puM. jio jhaLaka'+ gu. "e" ta. pra.] jue jhaLuMbAvavuM, jhaLuMbAvuM juo jhaLuMba'mAM. jhaLakeLavuM a, ji. [jae "jhaLakavuM" dvArA.] juo 'jhaLakavuM.' jhabavuM a.kri. [anu.) nIcenI bAjae samUhamAM bhaLI jhaLakeLavuM bhAve,, kri. jhaLakeLAvavuM che., sa. kri. rahevuM (khAsa karI phaLanAM jhamakhAMenuM)jhaLa (-)bAvuM jhaLakeLAvavuM, jhaLakeLAvuM juo "jhaLakeLavuM"mAM. bhAve., kri. jhaLa-(-LuM)bAvuM che., sa.kri. jhALa jhaLa kri. vi. jio 'jhaLajhaLavuM.'] tejathI jhaLakatuM jhaLa(-LuM)bAvavuM, jhaLuM -LuM)bAvuM juo "jabUbavuM'mAM. hoya ema [(A dhAtu jANIne nathI) jhaLaLavuM a.ji. [anu.] (lA.dAjha anubhavavI, jhALa jhaLajhaLavuM a. ke. 6i. prA. zaksa-] jue "jhaLahaLavuM. anubhavI. jhaLaLavuM bhAve, ji. jhaLaLAva che, sa.kri. jhaLajhaLaTa kuM. [jue "jhaLajhaLavuM' + gu. "ATa' ku. pra.] jhaLaLAvavuM, jhaLaLavuM jue "jhaLaLavuM'mAM. juo "jhaLahaLATa.' jhaLaLATa muM. [jue "jhaLaLavuM' + gu. "ATa' ku.pra.] jhaLahaLATa jhaLajhaLiyAM na., ba.va. [juo 'kaLa jhaLa' + gu. IyuM ta.pra.] jhaLaLI strI, jio "jhaLaLa'gu. I" pratyaya.] (lA.) (lA.) akhamAM AchAM AMsu bharAvAM e, achAM AMsu tAvanI jarakI, tAvalI jhaLajhaLiyuM na. [jae "jhaLajhaLuM + gu, iyuM' ta. pra.] jue jhaLaLa kuM. [juo 'jhaLaLavuM' + gu. "o' ka. pra.] (lA.) jhaLajhaLuM.' [(lA) e "jhaLakI.' dAjhI javAthI cAmaDI upara UThate hale jhaLajhaLI strI, jio "jhaLajhaLuM" + gu. "I" strI pratyaya.] jhAle, juo 'kaLeLe.' jhaLajhaLuM na. [ja e "jhaLajhaLavuM+ gu, "uM' ku. pra.] jhaMkAra (62) puM, jhaMkRti (jhakRti) . [4] senAAcho prakAza hoya tevI sthiti ke samaya, saMdhi-prakAza) rUpA vagerenAM ghareNAMne jhamakAra bharabhAMkhaLuM jhaMkha (jhakhya) strI. (juo "jhaMkhavuM.'], khanA (jhana) jhaLaLa ka. vi. jio "jhaLaLavuM.] juo "jhaLahaLa.' strI, jio "jhaMkhavuM" + saM. mane ka. pra.] jhaMkhavuM e, jhaLamaLavuM a. ki. (anu.] juo "jhaLahaLavuM.' vAraMvAra samaraNa karavuM e, AturatAvALuM raTaNa jhaLamaLaTa kuM. [4 'jhaLamaLavuM' + gu. "ATa' kupra.] jhaMkha-jALa (-Lya) strI. [ja jhAMkharuM' + "jALa.'] . jue jhaLahaLATa." jhaMkhavavuM sa. kri. jio 'jhAMkhuM, - nA. dho.] jhAMkhuM pADavuM. jhaLava(-vAIjhaLuM na. [anu.] jue "jhaLajhaLuM." jhaMkhavAvuM karmaNi, kiM. jhaMkhavAvavuM , sa, ji. jhaLavavA)LiyuM na. ghaNuM ja AchA vaNATanuM, pAMkhuM. (2, jhaMkhavA (jhavA) kuM. [ja e "jhaMkhavuM" dvAra.] jAo aDatAM tUTI jAya tevuM jhaMkha.' (2) (lA.) citA, phikara jhaLavAjhaLuM jue "jhaLajhaLuM." jhaMkhavANuM vi. [ja "jhAMkhuM,' dvArA.] jhAMkhuM paDI gayeluM, jhaLavALiyuM jue "jhaLavaLiyuM.' pri. sa.ji. bhIluM paDeluM, zaramiMda, khasiyANuM jhaLavuM ja jaLavuM.' jhaLAvuM bhAve, ki, jhaLAvavuM jhaMkhavAvavuM, jhaMkhavAvuM ja e "jhaMkhavavuM'mAM. (jhaMkhavAvuM'mAM jhaLahaLa kri.vi. [ie "jhaLahaLavuM.'] prakAza patharAI jAya ema karmanA 5. vi. nA prayoge keTalIka vAra anya kartAnI jarUra jhaLahaLavuM a.kri. [2.prA. zAda] prakAzanuM patharAI javuM, nathI hotIH "huM jhaMkhavAyo' jhAMkhA paDI gaye) prakAzI UThavuM, jhaLakI UThavuM. jhaLahaLavuM bhAve.kri. jhaMkhavuM (jha) sa. ji. [. prA. zaha, paraMtu saM. dIkSA jhaLahaLAvavuM che, sa.ki. >prA. zaMe evo vikAsa tarkazuddha che. gu. dhAMkha' zabda jhaLahaLata (-haLata) vi. [jao deprA. 4 saM. mahU sarakhAvo] AturatApUrvaka raTaNa karavuM. jhaMkhavuM (jhavuM) varta. ka. pra.>prA. maMa] jhaLahaLatuM, prakAzita, prakAza veratuM karmaNi, kri. jhaMkhAvavuM (jhAvavuM) che, sa, kri. jhaLahaLATa kuM. [jae "jhaLahaLavuM' + gu. "ATa' ku. pra.] jhaMkhA (4) strI. [o "jhaMkhavuM" dvArA.] ja "jhaMkha." jhaLahaLavuM e, jhagajhagATa jhaMkhANuM vi. jio "jhAMkhuM dvArA) ja e "jhaMkhavANuM." jhaLahaLAvavuM, jhaLahaLAvuM jue "jhaLahaLavuM'mAM. jhaMkhAvavuM, jhaMkhAvuM (jha) jue "jhaMkhavuMmAM. jhaLahaLuM vi. jio "jhaLahaLavuM" + gu. "uM' ku.pra.] jhaLa- aMjerI (jha-jerI) zrI. bharatane eka prakAra, rIba haLATa karatuM, jhaLahaLe, jhaMjhaTa (jhajhaTaya) strI. [ravA.] rakajhaka, mAthAkuTa, (2) jhaLaLa, 0La ki.vi. (anu.] jhaLahaLATa thAya ema kajiye, takarAra 2010_04
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhajhavaMjha jhAkoDavuM jhaMjhajha vi. rivA. taravarATiyuM gAyele dharmagraMtha. (saMjJA.) jhaMjhA (jhAjhA) strI, jhAnila S. [+ sa. maniTa], vAta chaMda-asta-vIstA (jhanda-) ., sI. [+ ave.] chaMda pachInA puM. si] vaMToLiye (pavana) maMtro ane vivaraNavALe pArasIone dharmagraMtha. (saMjJA.) jhaMjhaTa (jhajheTa) puM. e nAmanI eka vanaspati jhaMde (jho) juo 'jhaMDe." (A rUDha nathI.) jhaMjhaTara (jhaTa) . [ja "jhaMjheDavuM."] jhATakaNI kADhavI jhaMpalAvavuM a.ji. [saM. zaH S. kudake, dvArA nA. dhA.]. e, Thapake sAhasathI kUdI paDavuM. (2) (lA) sAhasapUrNa kAma AdaravuM. jhaMjheDavuM (jha-jheDavuM) sa. kri. rivA.] jhADa jhAMkharAM vagere. jhaMpalAvavuM bhAve, ki. mAMthI sUkAM pAMdaDAM ane lIlAM-sUkAM phaLa paDI jAya e jhaMpA (jhampA) strI. [saM.), 05Ata 5. [.] jhaMpalAvavuM rIte jhADavuM, naDavuM. (2) (lA.) sakhata Thapako Apo . e, bhAre mATe kudaka, mATI laMga jhaMjheDAvuM (jha-jheDAvuM) karmaNi, kiM. jhaMjheDhAvavuM (jhajhe- jhaMpAvavuM' (jhampAvavuM) a.kri. [3. zaHT strI, dvArA nA. DAvavuM) pre., sa. kri. dhA.] jao "jhaMpalAvavuM.' jhaMjheDAvavuM, jhaMjheDAvuM ja "jhaMjheDavuM'mAM. jhaMpAvavuM (jhapAvavuM) jeo "jhaMpAvuM mAM. jhaMjheravuM (jha-jhera) sa. kra. vi. e jheDavuM.' jhaMjherAvuM jhaMpAvavuM (jhampAvavuM) e "jhAMparvamAM. (jha-jherAvuM) karmaNi, ji. jhaMjherAvavuM (jhAjherAvavuM) jhaMpAvuM' (jhampAvuM) a.phaii. saMkeca pAmavo. jhaMpAvavuM pre., sa. krei. (jhampAvavuM) B., sakri. jhaMDerAvavuM, jhaMjheravuM (jhajhe-) jue "jheravuM.' jhaMpAvuM (jhampAvuM) juo "jhAMpavuM'mAM. jhaMjherI (jha-jherI) zrI. rivA.] lUgaDAMnI gayelI paTTI jhaMmara (jhammara) na. [juo jamara-ajamera.'] jao jauhara.' jhaMjhaTI (jha-jheTa) puM, e nAmane eka rAga, (saMgIta.) jhA DuM. [saM. upAdhva>prA. yuvakakSAMtha>ja, gu. ojho.' jhaMjhAvuM (jha-jheDavuM) .jhei. rivA.] juo "jhaMjheDavuM." -hi, 'jhA'] methila brAhmaNanI eka avaTaMka ane e jhaMjhAvuM (jha-jheDAyuM) karmaNi, ji. ThAvavuM (jha - avarTa kavALo puruSa. (saMjJA.) DAvavuM) pre., sa,kiM. jhAI vi. saM. dattAthI muM.>prA. zA, prA. tatsama (lA) jhaMjheDAvavuM, jhaMjheDAvuM (jhajha-) juo 'jhaMjheDavuM." svajananuM hita vicAranAra, hitaiSI. (2) Azraya-dAtA jhaTakAravuM sakri. [ravA] (khAsa karI kapaDuM) jhATakavuM. jhaMTa. jhAuM chuM. e nAmanI eka vanaspati kerAluM karmaNi, kri. jhaTakarAvavuM che, sakri. jhAka (ka) strI tejavitAvALuM baLa jhaTakarAvavuM, jhaTakorAvuM e "jhaTakAravuMmAM. jhAkajhakera(-La), jhAkajhamAka (anu.] jhaLahaLATa, vyApaka jhaMTavuM sakri. rivA. juo "TavuM' jhaMTAvuM karmaNi, kri. prakAza. (2) AnaMda-utsAha [prakAzavALuM chaMTAvavuM, pre., sakri. jhAkajhamALa vi. [anu.] jhaLakI raheluM, teja varatuM, ghaNuM jhaMTAvavuM, jhaMTAvuM ja "jhaMTavuM'mAM. jhAkajhameLa chuM. [anu.] jue "jhAka-jhAra.' jhaMDI strI. e nAmanI eka ramata jhAkama-jora vi. khUba jorAvara Dho-vArI (jhaSThA) vi. jio "jhaMDo' + saM. yArI 5. jhAkama-jheLa () strI. [anu] AnaMdane Ubhare. hAthamAM vajadaMDa dhAraNa karanAra, (2) (lA.) 4 beza calAvanAra jhAkama-La na. [anu.) jue "jhAka-jhakera." aMhi vi. khUba UMDuM (khAtaruM vagere) [ jhAkama-jheLa vi. [anu.] jAo jhAkajhamALa." aMDiye vi, 5. jio "jhaDiyuM.'] paheLo bihAmaNo jhAkariye muM. [ja "jhAkare' + gu. "chayuM" ta. pra.! nAno jhaMDI (kaDI) strI. [ja "jhaMDe' + gu. "I' strIpracaya.] pahoLA moDhAne mATIne kare vajAvALI nAnI DAMDI, vAvaTI (relave sTezane phATaka vagere jhAkaLa zrI. esa, ThAra, tuSAra, nihAra. [0 uThAvI (rU.pra.) upara hAthamAM rAkhavAmAM Ave che tevI paNa) [karanAra sustI kADhavI-kaDhAvavI. 0 utAravI (u.pra.) dhamakAvavuM. jhaMDI-dAra (jhaDI) vi. vi. [+phA.pratyaya] jhaMDI hAthamAM dhAraNa 0 UThavI (ra.a.) sustI javI] (chaDo) 6. [hiM. jhaMDA] 4javALo daMDa, vaja-daMDa. jhAkaLa-bharyuM vi. [+jAo "bharavuM' + gu. "yuM" bhU. ka] (lA.) (2) (lA.pakSanI AgevAnI. (3) jhuMbeza. [0 uThAva, tAjuM, lIluM. (2) utsAhI 0 repa (rU.pra.) laData zarU karavI, jhuMbeza upADavI. 0 le jhAkaLiyuM vi. [juo "jhAkaLa' + gu. "NuM" ta...] jhAkaLane (rU.pra.) AgevAnI levI. lagatuM. (2) jhAkaLa varasatAM thayeluM-pAkeluM. (3) na, jhAkaLathI jhaMDe (jhaDe) muM. bhavAInA vezamAM eka khAsa prakArane bacavA kareluM jhuMpaDuM [sAthe saMbaMdha rAkhatuM viza karI AvanAra pAtra, jaMDe, jhAkaLI vi. [+ gu. "I' ta.pra.] jhAkaLane lagatuM, jhAkaLa jha-jhUlaNa (jhaDaeN) . [ja "jhaMDo' + "jhUlaNa'; veza jhAkaLe . roTalA roTalI DhAMkI rAkhavAne DhAMkaNAvALe vakhate late AvatA hoya che mATe.] bhavAI ne eka khAsa kaTodAna je jarA ochI UMcAIne paheLo Dabaro, garama viza, jaMDe-jhUlaNa jhAkA-jhIka (-kaya) strI. [juo 'jhIkavuM,'-dvibhava.] jhIkAjhIka chaMda (jha6) . [ave, saM.ne inTanuM na., phI jindu ] jhAjhuda (-gha) strI, saMtAkukaDInA prakAranI eka ramata vaidika chaMdonA prakAranA chaMdovALo pArasIone jarathusse kehavuM sa.ki. [2vA.] jhalAvavuM, hIMcakAvavuM. jhADavuM 2010_04
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhADAvavuM 948 karmaNi, ji. jhAkehAvavuM pre, sa.ki. eka jhATakavAnuM pratyeka Avartana. (2) jhATakatAM vadhelo jhAkaDhAvavuM, jhAkehavuM ja "jhADavuM'mAM. kacara, jhATakaNa jhADa, papa , pi jhaghaliyA puM. DAkaluM vagADanAra AdamI, DAkaliye jhADha-cIbhaDI strI, jie "jhADa' + "cIbhaDI."]lA.) papaiyAnuM jhAjhaluM vi. [juo "jhAjhuM' +gu. "la" vArthe ta..] jhAjhu. jhADha-cIbhaDuM na. jio jhADa' + "cIbhaDuM '] (lA) papaiyuM (padhamAM.) jhAi-jhaMkhAra (42) na, ba.va. [ja "jhADa' + "jhAMkharuM."] jhAjhale pR. e nAmano eka vela puiSkaLa, bahu, ghaNuM jhADanAM jhAMkharAM jhAjhuM vi. (saM. magg->prA. nakazAma-, zAma-] jhATha-jhATaka (jhADaya-jhATakatha) strI. [jae "jhADavuM' + "jhATakajhAjheruM vi. [+gu, "evuM' tulanAtmaka ta.ka.] jhAjhA karatAM vuM.] jhADI jhATakI sApha karavAnI kriyA paNa jhAjhuM, vadhu jhAjhuM, ghaNuM vadhAre jhADa-gUDha (jhADaya-jhaDa) strI. (juo "jhADavuM' + jhaDavuM.'] jhATa(-2)ke-zUTa()ka, jhATa(-2)ka-jhUmaka(-1) na. jio jhADIjhADI, sApha karavAnI kriyA, vALajhUDa jhATa(3)kavuM',-dvibhava.] dANAdU sApha karavAM e jhADa-dAMThiyA kuM. [jae "jhADa' + "dAMDiye.'] (lA.) e jhaTa-)kaNa na. jio jhATa(-)kavuM' + gu, 'aNa' ku.pra.] nAmanI eka ramata [paTTI jevuM karI nAkhavAnI kriyA jhaTakatAM vadhelo kacarotarAM vagere kastara jhaTa-paTI,dI strI, jio "jhADa' + "paTI,I.'] (lA.) mArIne jhATa-2)kaNI strI. [ja e "jhATa(Da)kavuM' + gu. "aNI' ku.pra.] jhADa-pahAra (-pADe)na, jio 'jhADa' + "pahADa,'](lA.) eka jhATakavuM e. (2) jhATakavAnuM mahenatANuM. (3) (lA.) sakhata viSaya cheDI bIjA viSayamAM cAkayuM javuM e, viSayAMtara Thapako Apa e. [0 kADhavI (u.pra.) sakhata Thapake Apa] jhADa-paMcANuM (-5-grALuM) vi. [ja e "jhADa' + paMca" + gu. jhaTa-)kazuM na. jio 'jhATa(3)kanuM' + gu. 'aNu' . AchuM' ta. pra.] (lA.) eka sthaLe na besatAM aneka pra.] jhATakavAnuM sAdhana-sUpaDuM vagere sthaLe kUdAkUda karanAruM, tophAnI (vAMdarA jevuM) jhA(2)kavuM sakri. [ravA. sUpaDA vatI dANe sApha karavA. jhADa-pAna na., ba.va. [ja "jhADa' 'pAna.'], jhADa-pAla (2) (lA.) ba Thapake Apa. jhaTa-2)kAvuM kamaeNNi, 5. jio 'jhADa' + 'pAle."] nAnAM moTAM badhA ja kri. jhA(-2)kAvavuM che., sa.ki. prakAranAM jhADa ['AMbalI-pIpaLI' (ramata). jhATa(-2)kAvavuM, jhATa(-2)kAvuM juo "jhATakavuM"mAM. jhATa-pIpaLI strI, jio "jhADa' + "pIpaLI.] ja jhATake puM. "jhATakavuM" + gu. "e" ku.pra.] jhATakavuM jhADa-pAMcha (jhADa- peya) strI. [ja "jhADavuM'+ "pichavuM.'] e, anAja uchALI sApha karavAnI pratyeka kriyA. (2) (lA.) jhADI jhApaTI sApha karavAnI kriyA prabaLa Thapake. (3) dhAradAra hAtheyArathI bheTe kApe paDe jhATaphATaNiyuM vuiM. jio "jhADa' + "phATavuM' + gu. aNa evA mAra. [0ca-8) (rU.pra.) rIse bharAvuM. 0 mAra ka. pra. + "cha" ta. pra] jhADa paNa phATI jAya evI (rU.pra.) hathiyArane jakhama kare. (2) sakhata maheNuM tane lagatuM mAravuM. 3 lAga, 0 vAga (3.pra.) lAgaNI dubhAvI] jhADa-phaTaNI strI, jie jhADa' + kuTavuM' + gu. 'aNI' . jhADavuM sa. kri. [2vA.] khuba khAvuM. (2) ghA mAra. (3) pra.]"jhADamAM kAra AvavAnI Rtu, vasaMtaRtu (lA.) chetarI halake mAla Apo. (4) sakhtAIthI meDhAme jhAha-bIDha na. jio "jhADa' "bIDa.'].jhADavAM ane puSkaLa kahI saMbhaLAvavuM. jhATaDhavuM karmaNi, phijhiTeDhAvavuM presa.phri. ghAsavALe bhUbhAga [nAnuM jhADa jhATakAvavuM, jhATeDhAvuM juo 'jhADavuM'mAM, jhavuM na. [ja "jhADa' + gu. "vuM sAthe ta. pra.] jhADa paM. [saM. zATa>prA. phADha jhADI, latAmaMDapa, prA. tatsama] jhavuM sa. kri. [ravA.] kapaDA vagerethI jhApaTI sApha karavuM. (lA.) vRkSa, taru. (2) dArUkhAnAne eka prakAra (divALInA (2) jhADuthI vALavuM, sAvaraNI pheravavI. (3) (lA.) dhamatahevAramAM moTe bhAge). [0 ugADavAM (rU. pra.) bahu kanaDagata kAvavuM. UdhaDuM levuM. (karmaNi. ane pre. jANItAM nathI.) karavI 0 upara caDa(-)vuM te-uparaya-), 0 upara caDI (tI) jhApovALa che. [ja e "jhADa' + "zevALa.'] nadI vaheLA besavuM (-uparatha,-besavuM) (rU.pra.) kulAI javuM. 0 UgavAM, vageremAM ugate eka bAramAsI choDa 0 thavuM (u.pra.) bhAre duHkha AvI paDavuM. 0 karavuM (2. pra.) jhADa-sAMkaLa strI. vilanA prakArane eka choDa vAtane vadhArI mUkavI. 0 thavuM (rU.pra.) (vADAnuM) pAchalA be jhAsI strI, kulanI kaLI paga upara ubhA thavuM. (2) stabdha thaI javuM. 0 rehavuM jhADA-vATa sI. jio "jhADo' + "vATa' (-mArga)] (gudAmAM(rU. pra.) kAThI saLagAvI dArUkhAnAnuM nAnuM jhADa sarajavuM] thI) jhADa nIkaLavAno mArge, gudA, maLadvAra jhATaka-chUTa(-)ka, jhATaka-jhUmaka(-) juo "jhATaka-bUTaka"mAM. jhATiyuM na. (juo "jhADa' + gu. IyuM" ta. pra.] jhADanI bhAtajhaDakaNa juo "jhATakaNa." vALuM eka kApaDa (sADI mATenuM) jhATakaNI juo 'jhATakaNuM." jhADI jhI, siM. jJATiKI (saMskRtIkaraNa) prA. zAmi jhATakaNuM juo 'jhATakaNuM." aneka prakAranI vanaspati ekabIchamAM guMcavAI gaI hoya jhATakavuM, jhADavuM, jhAhakAvavuM ja e 'jhATakavuMmo. (A e vana-pradeza, gIca jaMgala joDaNIvALAM rUpa vyApaka nathI.) jhADu na. jio "jhADavuM'+ gu. "u" ka. pra.] jamIna jhADavA jhAki . jie "jhADakavuM' + gu. "e" . pra.] jhATakavuM -sApha karavAvALavAnuM sAdhana, sAvaraNI. [0 kADhavuM (rU.pra.) 2010_04
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhADu-vALu sAvaraNIthI kacarA khaseDaveA. 0 khAvuM (rU. pra.)DhapA pAmavuM. * paheluM, . maLavuM (rU. pra.) tiraskAra thavaeNA, cha mAravuM (rU.pra.) darakAra na karavI. (2) ThapakA Apave] jhADuvALuM vi. jue 'jhADuM' + vALuM'ta. pra.] (lA.) . gAma ke nagara sApha karanAra (bhaMgI harijana) jhADA. puM. [jue 'jhADa,' maLazuddhine mATe javAmAM viveka sAcavavA 'jhADe javuM'dvArA maLa'te mATe rUDha.] (lA.) maLa, viSTA, dasta, (2) regane kAraNe thatA pAtaLA maLa. [DhA thavA (3. pra.) bIka lAgavI. -De javuM (rU. pra.) haMgavA javuM. OM pharavuM (rU. pra.) hagayuM. . chUTI javA (rU. pra.) atyaMta bhayabhIta thavuM. 7 jovA (rU. pra.) tapAsa karavI, . thavA (3. pra.) jhADAnA roga thaveA. (2) khUba bhayabhIta thavuM] jhADAra puM. [jue 'jhADavuM'+gu. e' rR. pra.] jhADavAnI kriyA, (2) maMtra vagere eTalI vaLagADa ke evuM kADhavAnI kriyA. ([-DhA devA (rU. pra.) maMtra khelI phUMka mAravI. 0 nA(-nAM)khavA (rU. pra.) bhuta kADhavuM, vaLagADa dUra karAvavA jhADA-jhapaTe puM. [jue 'jhADAra'+ 'jhApaTavuM' + gu. kR. pra.] jhADavuM ane jhApaTavuM e, sAphasUphI jhAtakrura pu. [anu.] prakAzanI rekhA, jhagamagATa. (2) vi. jhagamagatuM, caLakatuM e' 949 jhAnama na. [ara. ahannam ], jae 'jahannama,' jhApa(-pA)Ta (*Tatha) strI. [ja e 'jhApaTavuM.'] jhapaTAvAnI kriyA, jhapATA. (2) thapATa, lapaDAka, (3) varasAdanI joradAra chAMTa, vAchaMTa, (4) aDaphaTa. [. lAgavI (rU. pra.) koI vastu aphaLAvI. mAM AvavuM (rU. pra.) sAI javuM] jhApaTa-jhUpaTa (jhApaTatha-jha paTaya) zrI.[juo 'jhApaTa,'-DhirbhAva.] mULa vagere khaMkherI nAkhavAnI kriyA. (2) maMtra vagere bhaNI jhADA nAkhavAnI kriyA jhApaTavuM sa, kri. [ravA] kapaDAnI jhapaTa mArI sApha karavuM, (ra) phaTakAravuM, mAravuM, aphaLAvavuM. (3) (lA.) khUba khAvuM. jhapaTAvuM karmaNi, kri. jhapaTAvavuM che., sa. kri. [jhApaTI nA(-nAM)khavuM (rU. pra.) dhamakAvavuM] jhAkha(-bha) (-bya, -ca) strI, jue 'chAkha.' (2) dUdha bharavAnuM meTuM vAsaNa, dhAyuM. (3) pANI bharAI rahe tevI nIcANavALI jamIna, DokuM jhAkha(-bha)luM na. [jue 'jhAbu (bhuM)' + gu. la' svArthe ta, pra.] _2010_04 AraNya 1 pANI vagerenA nAnA khADA, khAbociyuM jhAkhuM(-bhuM) [jue 'jhAma(-)' +gu. '*' svArthe ta. pra] jue 'jAma.' jhAbUka na. e nAmanuM eka jhADa jhAkhA(-bhA) puM. [jue 'jhAba(bha)' + gu. 'e' svArthe ta. pra.] kullAM tela vagere bharavAnuM lAMbA mAMvALuM nALacuM. (2) (lA.) rUmAlane cAre khaNe laTakAvavAmAM AvatuM ghughariyALuM te te chattara jhAmara-jhALa vi. [jue 'jhAmara'' + jhALa,'] (lA.) mAthAnA dukhAvAne kAraNe gaDathAlAM khAtuM [DagamagatuM, DAmADoLa jhAmara-jhoLa puM. [anu.] khATA DALa, AryaMbara. (ra) vi. jhAmara-vA puM. [jue jhAmara '+vA.ra] jue 'jhAmara,pai' jhAmarI zrI. [sara. jhAmara.1] lAhIvikArane kAraNe cAmaDI upara dheALI pANI bharelI keTalIe UpaDI AvavAnA rAga [UpasI AvatA kehyA jhAmara puM, [sara 'jhAmara, '] hatheLImAM ke paganA taLAmAM grAmavuM sa. kri. [E. prA. jJAna tatsama] tapAvela IMTa vagerene ThaMDA pANImAM camakAvavAM, makAravuM jhAmI puM. cAlAka, dhUrta jhApaTiyuM na. [ja 'jhApaTavuM' + gu, 'iyuM' E, pra,] dAMDInI Toce jhApaTavAne mATe khAMdheluM kapaDuM jhAme puM. ghUMTIne banAveluM pravAhI [bhAga, chagAra jhAmara (raya) srI. kumaLI DALIovALA jhADanI TacanA jhApariyA huM. [jue 'jhApaTiyuM.'] vaiSNava maMdiramAM darzanA-jhAmeArIna puM. [aM.] agAunA kalIkaTanA rAjAnA ilakAba. IenI bhIDane kAmAM rAkhavA hAthamAM lagaDAnA vIMTalA rAkhI enI leAkA upara jhApaTa mAranArA mANasa jhApaTu na. [jue 'jhApaTavuM' + gu. '' kR. pra.] varasAdanuM taDataDATI sAthe thoDA ja samaya mATe varasavuM e, saravaDuM jhApeTa (-) strI. [jue 'jhApaTa.'] jue 'jhApaTa,' jhApeTiyuM na. [jae 'jhApeATa' + gu, iyuM' ta, pra.] (nadI taLAva vagere sthaLe) zaucAdi patAvI dhAvAnI kriyA jhAluM sa. kri. [ravA.] jhAlavuM, pakaDavuM, jhaphAvuM karmaNi, kri jhaphAvavuM pre., sa. kri. jhAbha (-) jae 'jhA.' jhAbhaluM jue 'jhAkhaluM,' jhANuM jue 'jhAkhuM.' jhAtmA jaeka 'jhAkho.' jhAma (-), jhUma (-) zrI. samaya jhAmaNu na. jue 'jAmaNa,' [nAnAM cheADiyAM grAmaNI strI, seAnIonI aMgIThaDImAM saLagAvavAmAM AvatAM grAma-pANI na. [6. prA. hrAma dAjheluM + jue 'pANI.'] garama IMTa athavA loDhAnA TukaDAne ThaMDA pANImAM nAkhavAthI maLatuM pANI, chama-pANI. (vaidyaka.) [AMkhanA eka rAga jhAmara` puM, di. prA. jJamio] mAthA sAthe saMbaMdha dharAvanArA jhAmara3 na. skrInuM paganuM eka ghareNuM jhAmaraOM vi. kALuM (saMjJA.) ['jhArI. jhAyaNI zrI, jie 'jharaNI,re' pravAhI uccAraNa.] ja jhAyala vi. [jue 'jhAlavuM" dvArA.] jhAlI raheluM, pakaDI raheluM jhAyala` vi. [jue 'jAhila.'] jue 'jAhila.' jhAra. puM. javALa, bharatI, veLa jhA* puM. [aM, kAra] raziyAnA prAsattAka pUrvenA jUnA rAjAenA ilakAba. (sa~jJA.) sAra-jhAra puM. [[aa.] vilApa, kalpAMta. (2) kri. vi. cAdhAra AMsue, jhArAjhAra jhAraNa na. [jue jhAravuM.' + gu. 'aNa' rR. pra.] reNa karavuM e, sAMdhaNa, (2) reNa karavAnA padArtha. (3) jhADa vagerenAM vadhArAnAM DALI-DAkhaLAM pAMdaDAM kApI kADhavAnI kriyA jhAraNI* strI. [jue jhAravuM.' + gu. aNI' rR. pra.]
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhArI jhAravAnI kriyA jharaNI? zrI. [jue jhAravuMOM'+gu. aNI' kR. pra.] juhAravAnA divasa, besatuM varSa. (2) jhAra-paToLAM jhAra-paTALAM na., kha.va. [jue 'juhAra-paTALAM.'] jue 'jahAra-paTALAM,, [kri. jharAvavuM pre., sa.kri jhAravuM. sa.kri. reNa karavuM, dhAtu sAdhavI. jharAvuM karmaNi, jhAravuMra jae 'jharanuMmAM. jhAravuM ja jue 'juhAravuM.' jhAra-zAhI zrI, jie 'jhAraOM'+ qA.] (lA.) raziyAnA jUnA rAjAonA jevA jatI ke Apakhuda amala jhArIae strI. [ma.] lAMbI Doka ane nALacAvALI mATI yA dhAtunI leATI. (puSTi). (2) ceArInAM vAsaNAmAM sauthI upara DhAMkavAmAM AvatuM te te DhAMkaNuM jhArIne srI. [jue 'jhArA' + gu. I ' srIpratyaya] nAnA jhArA jhAruM na. jhADanuM meDhuM DALuM, (ra) dhADuM, ToLuM jhArA puM. jiA 'jharavuM' dvArA.] bAgamAM ke rastA upara pANI chAMTavAnuM kANAM-kANAMvALA DhAMkaNavALA nALacAnuM vAsaNa. (2) taMbUrAnA pittaLanA tAra, kharaja svaranA tAra. (3) taMAnA tAra nIce gheADI upara mUkavAmAM AvatA derA, jivALI, (4) peNAmAMthI taLelA padArtha kADhavAnuM kANAM-kANAMvALA-rakAbI-ghATanA hAthA vaLagADayo hoya tevuM sAdhana jhArA jhAra kri.vi. [jue'jhAra-jhAra.'] jue 'jhAra-jhAra(ra).' jhArA-nijhAra vi. dUbaLuM pAtaLuM jhArALA puM. e nAmanI gujarAtanA brAhmaNa ane vANiyAnI eka tAta ane enA puruSa. (saMjJA.) jhAla (-ya) strI, grAnanuM eka ghareNuM (AenuM) jhAla* strI. [ravA.] jue 'chAlaka.'[(-nAM)khavI, * mAravI (3.pra.) udAra thaI paDavuM] jhAlakI strI. jio 'jhAlaka'+ gu. 'I' svArthe ta.pra.] meTA gADAmAM theADI UMcAI e bharelA ghAsanI hela gu, jhAlaNa na. [jue 'jhAlavuM'+.gu. 'aNu' katu vAcaka i.pra.] vastune jhAlI rAkhanAra padArtha-- mela vaLA vagere jhAlaNu-jhUlaNu na. ei 'jhAlavuM' + 'jhUlavuM,'-baMnene 'aNu' kriyAvAcaka kR.pra.] khATalAne jhoLA jhAlara` (-ratha) zrI. [saM. zarUrI] kAMsAnuM capaTa tAvaDIghATanuM vAgha. (ra) vajranI kinArIne cINa bharI taiyAra karelI jhUlatI kAra, jhUla, krUra phara thAya tevI kinAra. (3) pakSInI cAMca nIcenI jhalatI cAmaDI, (4) mAchalAM vageremAM zvAsa levAnA avayava, cUI jhAlarara puM. eka kaDhALa, vAla 950 jhALa jhAlara-TANu na. [jae 'jhAlara' +'TANuM;' sAMjhe gAmaDAMemAM devAlayamAM AratI vakhate vAgatI jhAlarane kAraNe e samaya,] (lA.) sAMjhanA samaya jhAlaradAra vi. [ja 'jhAlara.' + phA. pratyaya] jhAlaravALuM jhAlara-pazuM vi. jue 'jhAlara.' + 'paga' + gu, 'u' ta. pra.] pagamAM jhAlara jevI cAmaDIvALuM (bataka vagere). (2) e nAmanA eka kare LiyA jhAlara-kArDa (-Daya) strI. [jue 'jhAlarO' + 'phADa,'] jaLacara prANIonI meDhAnI jhAlara jevI eka iMdriya ke jenI phATamAMthI vadhArAnuM pANI nIkaLI jAya che. jhAlariyuM vijrae 'jhAlara ., + gu. 'iyuM' ta.pra.] jhAlara jevA avAjavALuM [(ra) khaMjarI jhAlarI srI. [saM. jJairikSA> prA. hariyA] nAnI jhAlara. jhAlarI puM, khAMdhelA kuMDa. (2) majabUta bAMdhaNIne kave jhAlavuM sa.kri. pakaDavuM, grahavuM, (ra) jhakaDavuM, baMdhanamAM mUkavuM. (3) vaLagavuM. [jhAlI rAkhavuM (rU.pra.) jiMduM karavI. jhAlI paDhavuM (3.pra.) ceATI rahevuM] jhalAvuM karmaNi, kri. jhelAvavuM pre, sakri. jhAlAvADha puM. [ja 'jhAle' + vADa, '] jayAM jhAlA kuLanA rAjapUta AvIne vasyA tevA saurASTranA pUrvAMttara pradeza. (saMjJA.). (2) saurASTramAMthI rAjasthAnanI pUrva sarahade kreTA ane ratalamanA keTalAka pradezamAM jhAlA jatAM paDeluM e paMthakanuM paNa nAma. (saMjJA.) jhAlAvADiyuM vi. [+]. 'iyuM' ta.pra.], jhAlAvADI vi [+gu. 'I' ta.pra.] jhAlAvADane lagatuM, jhAlAvADanuM jhAlAM na., kha.1. maheNAM-TANAM. [.jhAlavAM (rU.pra.) maheNAM sahana karavAM] jhAlI strI, [jue 'jhAlA' + gu. 'I ' pratyaya.] jhAlAvaMzanI putrI. (ra) jhAlA vaMzanI rANI ke jhAlA kuLamAM paraNIne AvelI strI [eka rAjakuLa ane ene puruSa. (saMjJA.) jhAlA puM. [jUnI de. prA.zajI jAti dvArA] rAjaptAnuM jhAvarA puM. nAcatA e nAmanA eka prakAra (varakanyAnA kanyAne piyarathI varane tyAM AvyA pachI savAramAM emane UMcakIne karAtA) [(2) pAMdaDAMnI gUMthelI sAdaDI, TI jhAla-kakava puM. [jae 'jhAlavuM" dvArA.] e nAmanI che.karAenI eka ramata [karAonI eka ramata jhAla-kAkA strI, jie'jhAlavuM' dvArA.] e nAmanI jhAla-jhalAmaNI strI. [jue 'jhalAmaNI;' pUrve be zrutie mAjhAvalI(-LI) strI. nALiyerI ane khajUrInI sUkI DAMkhaLI. dvirjAva.] e nAmanI AkarAenI eka ramata jhAlA puM. [jue 'jhAlavuM' dvArA.] majabUta khAMdhaNInA cArasa ve AvaseI skrI. [ara.thA dusain] meharamamAM husenanA mRtyune yAda karI karavAmAM AvatI rA-pITa, dhAseArAM. (2) (lA.) hAhA, teAphAna. [. UDI (uM.pra.) mArAmArI thavI. * karavI. (rU.pra.) avicArI vartana karavuM. phrUTavI (rU.pra.) DArADa karavI. (2) pAtAnA duHkhanI vAta karyAM karavI] vaLI ja jhAvalI.' 2010_04 jhavAM na, ba.va. [jue 'jhAvuM.'] pANImAM DUbatI vyaktinAM kAMIka pakaDI levA mATenAM phAMphAM jhAvuM na. [ravA.] hAthathI mAravAmAM AvatuM kAMdhuM. (2) paMkhInI tarApa. (3) khacakuM. (4) utAvaLamAM kareleA karatA ke tADo dhA. [. nA(-nAM)khavuM (rU.pra.) vaLagavuM] jhAlI jae 'jhAI.' ('ha'vALuM rUpa vyApaka nathI.) jhALa zrI. [sa, jvArA> prA. nAI] jvAlA, AMca, bhaDakA,
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhAMI(-) jhAMpavuM [0 UThavA, 0 lAgavI (u.ma.) sakhata rIte dubhAvuM. (2) jhAMjhariyA puM. [ja e "jhAMjhariyuM."] (lA.) thanaganATa ekadama uzkerAI javuM. (3) rIse bharAvuM] jhAMjharI strI. [o "jhAMjhara'+gu. "I' strI pratyaya] jhAMjharanI jhAMI(-2) strI. A prakAza, jhakha prakAza nAjuka joDI, bALakIone pagamAM paheravAnI ghUgharIvALI jhAMka(-khoTuM che. jio "jhAMkhuM' + gu. 'huM svArthe ta. pra.] sAMkaLI. (2) ghUgharIo bAMdhI hoya tevI lAkaDI varasAda ke dhummasathI thayela jhAMkho divasa jhAMjharuM na. [21.] ghaNAM pagevALuM kAnakhajarAnA ghATanuM bharyA jhAMkaNa DhI. sAMThIonI gUMthelI sAdaDI, khAtaraNI DilavALuM jIvaDuM, eru-jhAMjhara jhAMkuM na. jio "jhAMkhuM."] surya AthamatAM dhIme dhIme vadhatuM jhAMjhavAM na, ba.va. [saM. zuksAvA prA. zaMzAvAma-paM. aMdhAruM (lA.) unALAmAM pavana ane tejanA saMkramaNe thato pANIne jhAMkha (o) strI, jio "jhAMkhavuM."] AMkhanA tejanI AbhAsa, mRgajaLa, (2) AMkhe anubhavAtI jhAMkhapa. [0nuM UNapa [0 AvavI, 0 vaLavI (rU.pra.) AMkhe ochuM dekhAvuM] jaLa, 0nuM nIra (rU. pra.) mRgajaLa] [jhAMkhuM dekhAvuM e jhAMkharuM ja e jhAMkaruM.' jhAMjhAmAMjhAM na, ba.va. [a], jhAMjhA-mUMguM na. [anu.] jhAMkhapa (5) strI, jie "jhAkhuM + gu. "pa" ta...] jhAMkhA- jhAMjhI vi. jio "jhAMjhara' + gu. "I' ta. pra.] gussedAra, paNuM. (2) jhAMkhuM. (3) (lA.) lAMchana, baTTo, kalaMka krodhI. (2) cIDiyuM jhAMkhariye vi., pR. [ja e "jhAMkharuM' + gu. "WyuM ta.pra.] jhAMjhavuM sa. kri. [2vA.] jhaMjheDavuM, khaMkheravuM. jhAMjhIDhAvuM (lA.) aMtyaja, harijana karmaNi, kri. jhAMjhaDhAvavuM, pre., sa. kri. jhAMkharuM na. [de,mA, -1 jhADavAM-choDavAonuM kAMIka jhAMjhITAvavuM, jhAMjhavuM ja "jhAjhIMDavuM"mAM. sukAI gayeluM DALuM (kAMTAvALuM yA kAMTA viMnAnuM paNa). jhAMjha na. jio 'jhAMjhavAM,' lAdhava.ja "jhAMjhavAM." [0 jaLa [-ro jhaTavAM (u.pra.) jhAMkharAM goThavavAM. (2)'jhaghaDo karo. (rU. pra.) mRgajaLa] [(lA.) cha vastu rAM jhUDavAM (rU.pra) jhaghaDe karI vaLagavuM (rU.pra.) lapa jhAMTa (-2) zrI. di. prA. zaMTI] guhya bhAganA vALa. (2) vaLagavI, lapharuM vaLagavuM. 0 vaLagADavuM (rU.pra.) lapharuM bhaLAvavuM] jhaTA vi. jio "jhAMTa' dvArA], jhAMTA-tera vi. [jae jhAMkhavuM sa ki jhAMkhI najarathI jevuM jhaMkhAvuM (jhakhAvuM) "jhATuM,"--ba. 1, + "teDavuM] (lA.) namAluM. (2) tuccha karmaNi, kri jhaMkhAvavuM (jhakhAvavuM) B., sa.ki. jhAMTuM na. [o "jhAMTa'+ gu. "u" svArthe ta. pra.] jue jhAMkhAza (-2) strI, [ja "jhAMkhuM + gu. "Aza' ta...] "jhaTa." [Te mAryuM javuM (rU. pra.)haDadhUta thaI cAlyA javuM] jhAMkhApaNuM jhAMtara na. gADAmAMnuM nIcenuM bhaMDAraiiyuM-bhaMDakiyuM. (2) pIMjaNI jhAMkhI strI. [jue 'jhAMkhuM' + gu, "I' ta.ka.] jhAMkhI najarathI bAMdhavAnuM deraDuM jevuM e. (2) lA. ThAkorajInAM bhAvapUrvaka darzana. (puSTi.). jhAMpa (-) zrI. di. prA. zaM-DhAMkavuM] sAdaDI. (2) chAparA[0 karavI (u.pra.) ThAkorajInAM darzana karavAM. 0 thavI (.5) nuM chAja, (3) nAnI chAbaDI. (4) maraghAM kakaDAM rAkhavAnuM ThAkorajInAM darzana thayAM.] pAMjaruM. [058vI, 0 0LavI (2. pra.) AMkhe jhAMkha jhAMkhuM vi. taddana ochA prakAzanuM. (2) dhaMdhaLuM, spaSTa dekhAya anubhavavI]. nahi tevuM. [1 thavuM, paDhavuM (rU.pra.) zaramiMdA thavuM. 0pAvuM jhAMpaDI strI, jio 'jhAMpaDe' + gu. "I' strI pratyaya.] (rU.pra.) zaramAvavuM] jhAMpaDAnI jAtanI strI. (2) e nAmanI eka melaDI (devI.) jhAMkhuM-jha5, jhAMkhuM-jhavuM, jhAMkhuM-dha5 vi. [jao "jhAMkhuM (saMjJA.) [0 makavI, 0 melavI (rU. pra.) melI vidyAnA dvArA] taddana jhAMkhuM. (2) jhaMkhavANuM prayoga karo] jhAMjha: na. [ravA] kAMsIjoDuM (be jhAMjha sAme athaDAvI jhAMpo . [2. prA. zaM-DhAMkavuM vikAsa] bhaMgI harijanavagADAya che.) nI have pracAramAM lupta thaI gayelI saMjJA. (saMjJA.) jhAMjha (-jhaya) strI. [2vA.] kedhathI thatI mAnasika ukerI, jhAMpaliye muM. jio "jhAMpalo' + gu. IyuM' ta. pra.] nAne [, caha(8)vI (rU.pra.) krodhane laI vivekanya banavuM] jhapa, nA daravAje (bAga vADA khetara vagere) jhAMjha vi. [ravA.] dhaMvAMkUvAM thanAruM, khUba khijAyeluM jhAMpalI strI. [ja "jhAMpalo' + gu. "I' strI pratyaya.] tadana jhAMjha-5khA(va)ja na, ba.va. [juo "jhAMjha' + pakhA- nAnA daravAje (bAga vADA khetara vagere). (2) (lA.) (01)ja.'] kAMsIjoDAM ane mRdaMga gAmamAM AyAta thatA mAlanI gAmaDAMmAM levAtI jagAta. jhAMjhara na. [ravA.] strIonA paganA kAMDAnuM ghareNuM, nUpura. (3) gAmaDAnuM sadAvrata (2) jhAMjhavuM. [ paheravAM(-paeNDavAM) (rU.pra.) kedamAM pakaDAvuM jhAMpalI-baMdha (-bandha) vi. jio "jhAMpalI' + phA. ba.] jhAMjhariyALa, buM vi, jie "jhAMjhara' + gu. IyuM + jene jhAMpalI karI levAmAM AvI che tevuM, nAnA jhAMpAvALuM ALa -LuM ta. pra.] jeNe jhAMjhara paheryA che tevuM jhAMpale pR. [ja e "jhAMpa' + gu. "la' svArthe ta. pra.] nAne jhAMjhariyuM na. jio "jhAMjhara' + gu. "IyuM' svArthe ta. pra] jhAMpa (gAma ke vaMDAne) 'jhAMjhara." [-cAM paheravAM (-paMravAM) (rU. pra.) juo jhAMpavuM sa. kri. [de. prA. zaM5-] hAMkavuM. (2) baMdha karavuM. 'jhAMjhara paheravAM.']. [valuM cUramuM jhaMpavuM* (jhampAvuM) karmaNi, ji. jhaMpAvavuM (jhampAvavuM) jhAMjhariyuM na. [ravA.] ghauMnA tAjA pikane khAMDIne banA- pre., sa. kri. 2010_04
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhAMpA-kharaca jhAMpA-kharca, jhAMpA-kharca puM., na. [ja 'kharca,'] gAmaDAMmAM AvanAra ajANyA kArI amaladArane mATe bheAjana vagerenA karavAmAM AvatA kharca, ceArA-kharca 'jhAMpe'+ 'kharaca' mahemAnane ke sara jhAMpA-khAtuM na. [jue 'jhAMpe'+ 'khAtuM.'] gAmaDAnI dha rAvAtI jagAtanA ane annaNyA mahemAna ke sarakArI amaladArane apAtI mahemAnagIrInA kharcanA hisAba jhAMpA-baMdha (madha) kri. vi. [jue 'jhAMpe ' + baMdha.'] gAmamAM hAjara darekane bhAjana karAvavAmAM Ave ema, gAma-dhumADe, dhumADA-baMdha jhAMpI strI. [jae de, prA. jJavitrai] vAMsa netara vagerenI cIpeAnI peDhI (khAsa karIne pravAsamAM ThAkeArajIne rAkhavAnI), (puSTi.). (ra) evA dAbaDo jhAMpA puM. [Ta, prA. jJavaDhAMkavuM dvArA] nagara gAma khAga vagerenA daravAjo, kADhanA daravAjo, bhAgALanA daravAjo, (2) (lA.) peAlIsa cekI. (3) kedakhAnuM. [ -pe jhAlakA na(-nAM)khavI, pe jhAlaka mAravI (rU. pra.) kheATI udAratA batAvavI. netarAM (notarAM) (rU. pra.) gAma dhumADAbaMdha jamADavuM e. -pe esIne (-eMsIne) (ph. pra.) tadna pragaTa rIte, khullaMkhullA, 0 cUkave (rU. pra.) zubha prasaMge vasavAyAMne emanA dAda ApavA. jhUDavA (rU.pra.) peAtAnI jakhAna laMbAvyA karavI. 0 daI ne (rU. pra.) saMpUrNa rIte. gAma-jhAMpe(rU. pra.) taddana jAheramAM] . jhAMpha (kuya) sI. DAMz, kaMdama gAyaka [jamIna jhAMkhI chuM. kapALa mAM ane gaLAnI nase| phulAvIne gAnArA [vAnA e nAmanA eka malama jhAMbakaOM (jhAmbaka) na. [aM.] mAthAnA dukhAvA vagere maTADajhAMbha (bhya) strI, UMDAI, geMDANa. (ra) nIcANa. (3) jamInanA DhoLAva. (4) khADA jhAMya jaA 'jhAMI,' AMtrarI strI. pANI bharAI rahe tevI nIcANavALI phaLadrupa jhAMvalI ). [anu.] AMkha mArI karavAmAM AvatA IzAro, (ra) (lA.) jhaLaka, tejaH-kiraNa, prakAzanI rekhA jhikalAvavuM juo, 'jhIMkalAvanuM'mAM. jhi(-X)kATaluM sa, kri. [jae 'jhIMkavuM.'] sakhata mAra mAravA, jhIMkavuM. jhi(-jhIM)kraTANuM karmaNi., kri. jha(-jhIM)kATAvavuM pre., sa. kri. jhi(-jhIM)kATAvavuM, jhi(-jhIM)kATANuM jue 'jhi(-jha)kATavuM'mAM jhi(-X)kAlavuM, jhi(-jhIM)kANuM jae 'jhI(jha)kanuM'mAM, jhikALavA puM. ITAnA bhakA, rADAMne bhrakA, jhikALA jhikALI strI. IMTa jhikALA jue 'trikALavA,' jhikATa jue 'jhIMkATA' jhijhAvavuM, jhijhAvuM jae jhIjhavuM'mAM, jhiTAvavuM, jhiMTAvuM jue 'jhITaluM'mAM. jhi(-N)NuvaTa (Taya) strI, [ju 'jhINuM'+gu, 'vaTa' ta.pra.; sara0 'junavaTa.'] jhINApaNuM, khArIkI. (ra) (lA.) caturAI jhitaraMgAI (2AI) strI. [jue 'jhitaraMguM'+ gu. 'AI ' _2010_04 952 jhireMgI (jhiragI) strI, vaMdAnI jAtanuM eka jaMtu jhirjhAniyama na. [aM.] e nAmanI eka mULa dhAtu (ra.vi.) jhilaNiyuM vi. [jue 'jhIlaNa' + gu. 'iyuM' ta. pra.] jhIlI lenAruM, uparathI AveluM pakaDI rAkhanAruM. (2) nadI taLAva saravara vageremAM snAnanA AnaMda lenAruM pejhilANu. jue 'jhiyAgaDuM.' [juA 'jhIluM.' jhilANuM? na. [jue 'jhIluM' + gu. 'ANaM' svArthe ta.pra.] jhilAvavuM, jhilAyuM jue jhIlanuM'mAM, jhilaLI strI. eka UMcI jAtanI AMbAnI karI jhilAra puM. meTI vizALa jagyA. (2) nIcI jamInanA meATA vizALa pradeza jhIMNa-zrINiyuM ta. pra.] jhitaraMgApaNuM, AkhAdI, sukha-zAMti tiraMguM vi. AkhAda, sukhI jhidIThuM na. bakarInuM baccuM, khadInuM jhipalAvavuM a. kri, jue 'jhaMpalAvavuM,' jhapAvavuM, jhipAvuM jue 'jhIpavuM'mAM. jhime(-me)la (.ya) zrI. jue dhimela,' jhimele puM. [jue 'jhimela.'] rAtA mADI jhiyAmaDuM, jhiyANuM, jhiyAyaNuM, jhirAyaNu na. [saM. viMddattA ) prA. piyAnA vikAsamAM] dIkarInI pahelI prasUti piyaramAM thatAM enA bALaka sAthe sAsare veALAvatAM apAtA kariyAvara jhillikA, jhilI strI. [sa,] kaMsArI, chIpI, tamaruM (jIvaDuM) jhiMka (jhi++) srI. [aM.] .jasatanI dhAtu. (ra) jasatanI dhAtunI bhasma, kAsAMjaNa (AMkha UThayAnI davA) jhiMdA-dila (jhindA) vi. [aa. dila' dvArA.] khullA ane udAra dilanuM, (2) khuza-mijAja. (3) vinAda-priya jhiMdAdilI (nindA-) strI. [.] jhiMdAdila haiAvApaNuM jhiMdAbAda (trinhA) ke, pra. [phA. ] 'amara raho' evA udagAra jhINu jue 'jhaNa, 14 jhINu' jue 'jhIMkaNuM.' jhIkaluM jue 'jhIMkayuM.' jhIkalavuM vi. [jue 'jhIkalavuM.'] dAkhIne kAma lenAruM, (2) bUma mAranAruM jhIke jue 'jhIkA.' jhI(-jhIM)zuM na. vaMdA, joDA (jIvaDuM). (ra) tamaruM, AMgara jhIjhavuM ja jhUjhavuM.' jhijhAvuM lAve, kri. jhijhAvavuM ke., sa. ki. jhITaluM sa.kri. [ravA.] ciTakAvavuM, ceApaDavuM, vaLagADavuM. (2) vIMTavuM. (3) phreMkavuM. jhiMTAvuM karmaNi, kri. jhiMTAvavuM pre.,sa.kri. jhINu na., (-Nya) srI. kerInI aMdara jALI baMdhAvI e. [. bAjhavI, -guM (rU.pra.) kerInA goThalA upara jALI baMdhAvI] jhINu (Nya) jue 'jheNa,' jhINuMkuM vi. [jae 'jhINuM' + gu. 'ka' svArthe ta.pra.],jhINu huM vi. ['jhINakuM' + gu, 'huM' svArthe tax,] ghATa kada mApa "mara vageremAM nAnuM jhINu-zrINiyuM na [ravA.] sukAtAM khImAM 'jhaNa jhaNa' avAja
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhI-jhINu [(padmamAM.) thAya tevA prakAranuM eka vRkSa jhINuM-jhINuM vi. [jue jhINuM,'-DhirbhAva.] tadRna jhINuM, khArIka jhIpa (-5) zrI. jue 'jhINuM' + gu. 'pa'ta. pra.], -paNa na. + gu. 'paNa' ta. pra.] jhINApaNuM jhINa-pAtuM vi [jue 'jhINuM' + 'pAta' + gu, ''' ta.pra.] jhINA A peAtavALuM, khArIka vaNataranuM jhINaluM vi [e 'jhINuM' + gu. 'la' svArthe ta pra.] jhINuM, jhINavaTa (natha) jue 'jhiNavaTa.' (sara0 'junavaTa,' baMnenI sarakhI prakriyA hoI hasva svAbhAvika) jhINA-kheluM vi. jue 'jhINuM' + 'khelavuM' + gu. ''' pra.] jhINe avAje khelanAruM, dhImA ke tINA sAdavALuM jhINuza strI. [jae 'jhINuM' + gu. 'Aza' ta...] jae 'jhINapa.' 953 jhINI vi., strI. [jue 'jhINuM' + gu. I' srIpratyaya.] pAMca + pAMca-aSTamAMza aMzanA khUNeA batAvatI nizAnI, adha-tIra. (vahANa.) _2010_04 3 jhIla (-hya) zrI. sAmeA laNavAnuM vAMsanuM eka sAdhana jhIla (-ya) strI. mATI kAca vagerenI meATI kADhI jhIlapa (ya) strI, taMbUrAnA tAra jhIlake huM. [jue 'jhIlanuM'+ gu.'kA'kR. pra.] (pANImAM mAravAmAM AvatA) kadA jhIlaDI zrI., DaoN puM. [jae jhIla' + gu. 'huM' svArthe ta. pra] jue jhIla 1, jhIlaNu. na. [jue 'jhIlavuM' + gu. 'aNa' rR. pra.] UMcethI paDatuM jhIlI levuM--jItI levuM e. (2) navANamAMnuM snAna .jhIlara (ca) strI, sALAnI patnI, sALAvelI, sALelI jhINI strI, [jue 'jhIlanuM' + gu. 'aNuM'kR.pra. + gu. 'I" ' skrIpratyaya.] jhIlI levuM e. (ra) (lA.) mAja, AnaMda jhIlaNu' na. [jue 'jhIlavuM' + gu. 'aNuM' rR. pra.] jue 'jhIlaNa,pai' (2) hIMca hamacI temaja gAvA vakhate gavAtI taka gAvA upADI levI e kriyA [eka jAta jhIlavA zrI. mIThA pANInI bhIMgaDAvALI nAnI mAchalInI jhIlavuM .kri. [de.prA. fl] navANamAM paDI snAna karavuM, navANamAM nAhavuM. (2) sakri. uparathI AvatuM pakaDI levuM, jhIpavuM, jItavuM. (3) gavAtI turka gAvA upADI levI. jhilAyuM bhAve, karmaNi, kri. jhilAvavuM pre., sa.kri. jhIlu na. [jue jhIlaOM' + gu* '*' ta.pra.] khADo. (ra) khADhAmAMthI khetaramAM pANI pAvA UMcakanAruM patarAnuM lAMbu sAdhana. (3) DhIMkavAmAMthI pANI kADhavAnuM vAsaNa. [-lAMeDavAM, jeTaluM (3.pra.) sabaDakA mArI khAvuM] jhIleA puM. [jue 'jhIla ' + gu. 'e' svArthe ta...] jue 'jhIla, ' (ra) seAnAnuM mAthAmAM paheravAnuM eka ghareNuM jhIvara puM. [sa. dhIvara] mAchImAra jhINu vi. saM. kSInan-> prA. zIya-] ghATa kada mApa vaNATa vageremAM sUkSmatA tarapha jatuM, khArIka. (2) nAjuka. (3) pAtaLuM. (4) nAnuM. (5) (avAjamAM) tINuM-dhImuM. (6) (lA.) catura. (7) karakasariyuM. [.krAMtavuM (rU. pra.) bArIkIthI tapAsa karavI. (2) belavAmAM vadhu paDatI caturAI ke cIkaNAza karavI, jADuM (rU.pra.) . sAcuM-khATuM. . jovuM (rU.pra.) khArIka tapAsa karavI. -NA. tAva (rU.pra.) bahAra varatAtA na hoya tevA AchA pramANanA tAva] jhINu -meTuM vi. [jue 'jhINuM' + 'meTuM.'] nAnuM-moTuM tamAma, (ra) (lA.) sAdhAraNa, sAmAnya [vadhu jhINuM jhINuMruM vi. [jue 'jhINuM' + gu. eruM' tulanAtmaka ta. pra.] jhI-tAvaNI strI. dhI tAvavA mATenI mATInI tAlaDI jhIniyA zrI. e nAmanA eka cheDa(judAM judAM raMganAM phUla ApatA) jhIpaTa na. rivA.] varasAdanuM jhApaTuM jhIpaTa-mahI srI. [+ juA maDhI.'] jhIpaTI zrI, [jue 'jhIpaTe' + gu. [bAMdhelI jhUMpaDI varasAdamAMthI khacavA 'I' zrIpratyaya.] cAmAsAmAM UgatA eka cheDa [Aya che te phUla jhIpaTTu na. [jue 'jhIpaTe.'] jhIpaTAnuM kapaDAmAM coMTI jhapaTe puM. e nAmanuM eka phUlajhADa. (2) e nAmanuM cemAsAmAM thatuM eka ghAsa paDavuM e, jhaMpalAvavuM e jhIpaNuM na. [jue 'jhIpaNuM' + gu, 'huM' rR.pra.] uparathI kUdI jhIpaNuM sakri. rivA.] jhIlI levuM, uparathI AvatuM pakaDI levuM, jItavuM. (2) ekabIjAnA khela upADI levA, jhipAvuM karmaNi,, kri. jhipAyuM che., sa.kri. jhImala (-ya) jue 'jhimela'-'dhimela,' jhI(-4)mI strI, eka jAtanI kALA raMganI sADI (bharatavALI) jhIrA puM. [aM.] zUnya, mIThuM sau (-ya) zrI, de, prA. kSirI] e nAmanA eka nAnA vagaDAu breDa (jenAM dAtaNa thAya che.) jhIla (-ya) strI. [jue 'jhIlavuM' (nAhaluM)] UMDA pANIvALA dhareA. (2) nIcANavALI jagyA. (3) chAlaka, cheLa jhIkA jhIMka strI. [jae jhIMkavuM.'] uparathI nIce aphaLAvavAnI kriyA (lagaDAM dheAtI vakhate tema kAI padArtha pachADatI veLA), jhINuM. [. jhAlavI (rU.pra.) (sAmanA mAra vagere sAme) TakI rahevuM] jhIMkaNana. [jue 'jhIMkavuM' + gu. 'aNu' kR.pra.] jae 'jhIMka.' jhIMkaNu na. tAratAra meLavI sAMdhavAnI kriyA, tUNavuM e jhIMkaNana. [ja e 'jhIMkavuM' + gu, 'aNuM' kR'pra.] jue 'jhIMkaNa pai' jhIMlavuM sa.kri. [jue 'jhIMkavuM' + gu. 'la' madhyaga.] nAkhI devuM, pheMkI devuM. jhIMkalAvuM karmaNi, kri. jhIMkalAvavuM che.,sakri jhIMkalAvavuM, jhIMkalAvuM jae 'jhIMkala'mAM, jhIMkaluM vi. dAkhIne kAma lenAruM, jhIkaluM jhIMkavuM sa.kri. [ravA.] jhIMkalakuM, pheMkI devuM. (2) uparathI nIce pADavuM-aphaLAvavuM. (3) (lA.) jethI mAravuM, kUTakAravuM. (4) utAvaLe cAlavuM. jhIMkAvuM karmaNi, kri, jhIMkAvavuM che.,sa.kra. jhIMTavuM jue 'jhikADhavuM'mAM, jhIMkaTAvavuM, jhIMkATAvuM ja jhIMkAvavuM, jhIMkAvuM jae 'jhIkanuM'mAM. jhIMkI strI, raja, dhULa. (2) retI jhi(-jhIM)kATavuM'mAM. jhIMkA puM. [jue 'jhIMkavuM' + gu. e' kR.pra.] (lA.) pATI upara dhULa nAkhavAnI kriyA jhIMkA huM. IMTa ke rADAMnA bhUkA, jhikALavA, jhikALA
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhIM keTo 954 jhumara-vela jhakaTa 5. jio "jhIMkavuM' + gu. oTo' kara.] AMcake, jhuka-guTI zrI. jio "jhaka-ka' + gu. "ATI' ta...] dhakko (lA.) raMgata, ramajhaTa jha LuM na. [ja "jhIMkavuM' + gu "oLuM' ku.pra.] (lA.) jhUkaMTA (jhukaDA) kuM., ba.va, [jue "jhukAvavuM,' e dvArA hIMcake, hileLo. (2) AnaMda, meja thayela zabda.] (lA.) raMgarAga bhegavilAsa khANIpINI jhakhavuM a.kri. [anu.] AMsu pADavAM. (2) zeka kare. mANavAM e jhIMkhAvuM bhAve., ki, jhIMkhAvavuM che., sa.ki. jhukA(ra)vuM ja "ka"mAM. jhakhAvavuM, jhIMkhAvuM juo "khavuM'mAM. jhukAva chuM. jio "jhUkavuM' + gu. "Ava' ku.pra.], jhukAvaTa jhIMgara na. juo. "jhINuM.' (Tatha) strI. jio "khUkavuM' + gu. "AvaTa ka...], jhu jhIMgAka,-2 (-Daya,-2tha) zrI. jio 'jhIMgADa(-2)vuM.'] mIThI cIsa kava chuM. [ja e "jhukAva'+gu. 'De' svArthe ta.ka.] jhu jhIMgA(-2)vuM a.ke. [2vA.] mIThI madhura cIsa pADavI. kAvavAnI kriyA (UTa hAthI vagere). (2) eka bAju namAvavuM (2) AturatAthI bolavuM. jhIMgATA(rA)vuM bhAve, ki. e. (3) (lA.) valaNa, vRtti jhIMgADA(rA)vavuM che., sa.kri. jhukAvavuM, jhukAvuM ja "jhukavuM'mAM.. jhIMgATA(rA)vavuM, jhIMgATA(rA)vuM ja "jhIMgADa(-2)vuM'mAM. gukhalasI chuM. eka jAtane hIre jhIMguM na. juo "jhIzuM." gukhe (jhakhaDa) na. jhumakhe, ja, samUha jhagUra na. [hiM.] juo 'jhIzuM.' gujhakAravuM sa.ji. rivA.] uzkeravuM, dhakhavavuM, khIjavavuM. gujhajhagera . jio "AgeravuM."] madhura avAja, TahukAra. kArAvuM karmaNi, ki. gujhakArAvavuM che, sa.ki. (2) meTethI bolatAM karkaza thaI paDate avAja gujhakArAvavuM, gujhakAravuM jue "jhujhAravuMmAM. jhIMgAravuM a.kri. [ravA.] madhura TahukAra karavo. jhagerAvuM jhUjhavAre . judApaNuM, alagatA, bhinnatA [jhUjhanAruM bhAve, ji. jhagerAvavuM pR., sa.ki. gujhAu vi. [jae "jhajhavuM' + gu. "Au" ku.pra.] laDe evuM, jhagerAvavuM, jhagerAvuM ja "jhIMgoramAM. gujhAvuM jue "jhUjhavuM'mAM. jhara nA mAthAmAM paheravAnuM strIonuM eka ghareNuM. jhujhAra chuM. [sa. vonuM pa. vi., ba.va. ghodA >prA. nobrAno jhajhake . eka aDabAu jAtanI gadaba gu.mAM e.va.] jhajhanAre, yuddho, laDavaiyA jhIMjhaNI strI, e nAmanuM eka vRkSa gujhAro . [ja "jhujhAra' + gu. "e" svArthe ta...] yuddhamAM jhIMjhara(va), jharavaTe 5. jhIpa nAmanuM ghAsa haNAI gayelAnI smRtimAM Ubhe karele AkRtivALo jharuM na. caNAne popaTA sAthe cheDa paththara, pALiyo, pAvaLiye, "hIre-sTena' jhIMjharUTa na. e nAmano eka choDa jhujhAva, gujhAvuM jue "jhajhavuM'mAM. jhajhavaTe juo "jhIMjhara'-jhIpa." buTALavuM sakri. bhejananI thALI ke vAsaNa eThAM karavAM, jhAMjhavaDI strI. e nAmanI eka vanaspati bATavuM. chuTALavuM karmaNi, kri. jhuTALAvavuM pre.sa.kri. jhIMjhe puM. e nAmanuM eka piSaka ghAsa jhuTALavavuM, jhuTALavuM jue "chuTALavuMmAM. jhIMjhasa (sva) strI. zarapaMkha nAmanI vanaspati guThAvavuM, kuTAvuM juo "kaDavuM'mAM. jhIMjhI strI. e nAmanuM eka jaMgalI jhADa, ArotarI, gu5 na. jALuM-jhAMkharuM Thoya ema maDI (enAM pAna bIDI banAvavAnA kAmamAM Ave che.) guNa guNa kri. vi. rivA.] "suNa guNa" e avAja thatA jhIMjhe paM. mATIne garabe jhubAvavuM, gubAvuM jue "bavuM'mAM. jhIMjheTI strI, e nAmanI eka rAgiNI. (saMgIta.). (2) jhumakhaDI strI, strI, juo "jhumakhaDuM + gu. "I' strI pratyaya.] e nAmanI eka vanaspati nikAmI pIDA turiyAM-galakAMnA prakAranAM sArI rIte nAnAM phaLa jhamakhAMmAM jhIMTa' (traya) strI. [ja "jhIMTavuM.] lapa, lapharuM, vaLagaNa, ApanAre e nAmano velo jhoMTa (TathI strIbakarInA vALa jhumakhaDuM na. jio "jhUmakhuM" + gu. Da' svArthe ta.ka.] jhu jhIMTavuM sa.phri. [2vA.] kAMTAvALAM jhAMkharAMne ekabIjAmAM makhaDInA velAmAM hatuM te te phaLa vaLagADavAM. jhIMTavuM karmaNi, ke. jhIMTAvavuM che., sa.ki. jhumakhAtI vi, strI, jie 'jhumakhuM.'--nA.dhA. + gu. 'tuM vate. jhITAvavuM, jhIMTAvuM ja 'jhIMTavuM'mAM. . + gu. 'I' strI pratyaya.] makhAnA rUpamAM thatI eka jhIMTuM na. jio "jhaTa+gu. "G" svArthe ta...] ja prakAranI drAkSa jhaTa. ['jhIMTa.' gumAvavuM, gumAvuM e "mavuM'mAM. jhITuM na. jio "jhaTa' + gu. 'u' svArthe ta.pra.e jhubeza strI, ji. *jhubi ] caLavaLa, hilacAla (zajhIMdArI strI. herAnagati, muzkelI pUrvakanI). (2) (lA.) pratIkAra, sAmane jhIMtharaka, DAM na., ba.va. jio "jhItharuM' + gu. 'ka'-'Da' gumara . jio "jhamavuM' dvArA.] ekasAthe jemAM ghaNA svArthe ta...], jhIMtharAM na, ba,va, [anu.] mAthA uparanA dIvA rAkhI zakAya tevuM kAcanuM suzobhana (tamAM laTakAvAtuM). oLyA na hoya e rItane DUcA jevA vALa (2) bALakanA ghaDiyA upara bAMdhavAnuM lAkaDAnuM suzobhana jhuelejI strI. [4] prANi-vidyA jhummaravela (laya) strI. jio "jhummara' + "vela.] rAtAM 2010_04
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ 955 jhUmaNuM kulavALI eka vela gaLAmAM paheravAnuM eka jAtanuM ghareNuM jhurApo . [ja "jharavuM' + gu. "Apo' kupra.] juo "jharaNa." jhUDI-baMdha (-bandha) vi. jio "Do' + phA. "ba.'] thakagurAvavuM, jharavuM juo "ravuMmAM baMdha, puSkaLa, ghaNuM guNiyuM vi. [juo "jhalaNa' + gu. chayuM te. pra.] jhUlatuM rRriyuM na. [jue "jhaDavuM' + gu. "yuM" kaavAcaka ka. pra.] hoya tevuM, jhUlanAruM. (2) (lA.) manamejI. (3) na. jhUlatuM jhUDavAnuM sAdhana, baM dhuM. (2) DaDyA vinAnuM-seryuM na hoya rahe tevuM kAnanuM eka ghareNuM, laTakaNiyuM tevuM DALuM bulaphAM na, ba.va. [ara. harahanuM ba,va, "jhula' + gu. kRddhi pu. jio DivuM."] khaLAmAMnAM iMDAM jhahavAne daMDUko 'u' svArthe ta...] beu kAnanI upara-pAchaLa rAkhavAmAM jhUDI strI. [ja "Do' + gu. "I' strIprayaya] nAne De, AvatAM jhumakhAM, julaphAM paNa jhulAvavuM, jhulAvuM jue "jhalasavuMmAM. jhUDe . [ja "Do.'] juo "Do.' jhulAvavuM, jhulAvuM jue "lavuM'mAM jhUNI strI. [saM. davani>prA. zuLa] vani, avAja, jhaNajhaNATa gulI strI. karacalI, ghaDI jhUNuM na. kanyAne caDAvavAnuM palluM sustI strI. kaMTe, takarAra, jhaghaDo, kalaha jhUne . samayanuM eka ghareNuM zuM (kuSTha) na. samUha. jaththo (mANasane, vRkSa-vanaspati, jhUpakI strI. jhokuM, jholuM, DeluM pazu-pakSIone paNa), (2) vRkSanI ghaTAvALe jamInano bhAga khUbavuM ja e "jhamakhuM.' jhudA-dhArI (jhuDA) vi. jio 'De' + saM. dhArI puM] khUbake 5. [ja e "jhabavuM' -- "ba"+ gu. "kuM' svArthe ta. juo "jhaMDAdhArI." [prathama paDe te jagyA pra.] DUbakI, jhaboLiyuM huM (jhaMDuM) ne. kesanuM pANI thALAmAM DhaLyA pachI jayAM khUbavuM a. ji. [ravA] DabakI mAravI, jhabeLiyuM levuM. jhuMDe (jhuDo) pR. juo "jhaMDe.' (2) sa. kiM. baLavuM, baLavuM, jhubAvuM bhAve, karmaNi, kri. jhuMbeza (jhubeza) jue "jhumbeza." gubAvavuM pre., sa, kiM. guMmara (jhummara) ja "jhummara." jhUma' vi. jio "jhamavuM.] ghaNuM, puSkaLa, dhUma. (2) jhUmaguMmara-vela (jhummara velya) jue "jhummaravela." khAnI jema ekaThuM thayeluM. (3)S,(mya) strI. jhamakhuM. (4) jhU na. [aM.] pazu-pakSIo vagere prANuonuM saMgrahasthAna, pAMdaDAMnI puSkaLatA. (5) mAthe oDhavAnI cAdara prANIbAga gUma (mya) strI. rivA.) umaMga, hoMza. (2) kepha, ghena, jhUka (-katha) ke... [jue "jhukavuM-AjJA., bI.pu., e..] nazo. (3) tAkAta UMTane temaja hAthIne besADavA mATe vaparAto udagAra jhUmaka' (-) cI. [ravA.] laDAI. (2) sabhA jhaka-khUka chuM. [ravA.] jhAMjhane avAja jhUmakana. jio "jhamavuM."] sADInI mAthAvaTIe TAMkavAmAM jhaka a. ji. [anu.] nIcenI bAja laDavuM. lacI paDavuM. AvatI sonuM cAMdI matI vagerenA gucchAnI sera. (2) (2) vAMkuM vaLavuM. (3) pravRtta thavuM. (4) page lAgavuM. (5) kAnanuM eka ghareNuM, jhUmakha. (3) (lA) lagnaprasaMge gavAtuM (Ta hAthI vagerenuM) besI javuM. (7) (lA.) zaraNe AvI eka prakAranuM gIta. (4) heLInA divasemAM gavAtuM eka rahevuM. kAvuM bhAve, kri. jhukAvavuM che., sa ki. prakAranuM gIta [hoya tevI sADI jhUke jio "jhakavuM' + gu. "e" ka. pra.] (lA.) AnaMdane jhUmaka-sADI strI. [jae maka' + "sADI."] jhamaka ciDI uchALo. (2) mIThI UMdha jhUmake . [ja "jhamaka' + gu. "e" ta. pra.] kAnanuM jhUjha (4) strI. [ja e "jhavuM.'] yuddha, laDAI, (ja. gu.) ghaMTaDIne AkAranuM eka ghareNuM, laTakaNiyuM [jhamaka jhUjhavuM a, kri. [saM. yuddha>prA. zuksa-] yuddha karavuM, jesathI jhUmakha na. [ja "jhamaka.'] kAnamAM paheravAnuM eka gharaNuM, laDAI karavI, jhajhumavuM. bujhAvuM bhAve., kri. gujhAvavuM jhUmakha-jhumakhuM na. [ja 'jhamakhuM,'-dvirbhAva.] ghaNI vastu che., sa.ki. ene luma, meTo jhaDe. (2) TeLuM, samudAya jhU- na. [2vA] (bALakone bivaDAvavA mATe) hAu jhUmakhAnavela (-phaya) strI. jio "jhumakhuM' + "vela.'] phalenAM jhUDa na. pANImAM rahenAruM eka moTuM hiMsa prANI, magara. jhamakhAM thatAM hoya che tevI eka vela (2) (lA.) na chaTe tevI majabUta pakaDa, caDa. (3) na chUTe jhUmakhuM na, be puM. [o "jhamavuM' dvArA.] nIce labaDatuM tevI balA siApha-sapha karavAnI kriyA rahe tevuM-lumakha, laTakato De. (2) strIonuM kAnamAM jha-jha-jhApaTa na. [jao "jhUDavuM' + "jhApaTavuM."] jhaDI jhApaTI paheravAnuM ghareNuM, dhaMTaDInA AkAranI buTTI gR5 (-pya) strI. (kAMTA vagerethI karI lIdhelI) vADa jhUmajhUma vi. [ravA. pUruM khIleluM jhUDavuM sa. kri. di. prA. zoTa-] koI sAdhanathI (jhADa vagerenAM jhUma-jhUmara . [ja "jhama' dvirbhAva.] AMkhe gherAvI e pAMdaDAM DALAM vagere kApI nAkhavAM, saravuM. (2) jhApaTa mArI (nidrAthI). (2) vAdaLAMnI dhaTA [jhamaNuM sApha karavuM. (3) (lA.) mAra mAra, dhIbavuM, kaTavuM. (4) jhUmaNI strI, jio "jhUmaNuM"+ gu. 'I' strI pratyaya.] nAnuM sArI rIte lUMTI levuM cA lAMca levI jhUmaNuM na. [ja "mavuM' + gu. "NuM" ka. pra.] nIce chUTA-jharamara (-2) strI. jie "Do' + "jharamara.] (lA.) moTuM cakatuM ane baMne seramAM nAnAM cakatAM hoya te 2010_04
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhamara senAnA hAra jhUmara na. [jue 'jhumaka. '] jhUmarI zrI. e nAmanI eka ejAra. (3) eka rAga-bheda. (saMgIta.) 956 [jhamaNuM. (3) (lA.) nAca maka (2).' (ra) phUlavela. (2) eka jAtanuM juA jhUmara puM. cauda mAtrAnA saMgItane! eka tAla. (saMgIta.) jhUmavuM a. kri. [de, prA. 4] laTakavuM, TIMgAvuM, lacI paDavuM. (2) (lA.) AturatAthI TAMpI rahevuM. (3) jhajhUmavuM. gumAvuM bhAve, kri. jhumAvavuM pre., sa.kri. jhUmAjhUma (mya) strI. [jaejhma,'--ddhiAMva.] (lA.) vAraMvAra hUmalA karavAnI kriyA jhUra-jhUravuM a, kri. z2ie 'jhavuM,'-DhirbhAva.] khUba jharavuM. (ra) (lA.) prasaravuM, phelAvuM jhUraNu na. [jue 'jhara'+gu. aNa' e. pra.] jharavuM e, jhurApA, virahanuM duHkha. (ra) kapAMta, (3) pastAvA jhUrama puM. [jue jharavuM' dvArA.] Aveza, vega jhUrarI srI. e nAmanuM eka zikArI pazu jhUravuM a. kri. [da. prA. krUra-yAda karavuM] (lA.) yAda karI karIne TaLavaLavuM, talasavuM. (ra) evA TaLavaLATathI ghasAvuM, hIrAvuM, jhurAvuM bhAve, kri. jhurAvavuM ke.,sa.ki. jhUriyuM na. paththaranA nAnA TukaDA jhUrI puM. ja huM khelanAra AdamI. (2) srI, jUThANuM jhUrIne strI. [jue 'jharavuM' + gu. 'I' kR.pra.] (lA.) devIne prasanna karavA DAkalAM vagADavAnI kriyA jhUrA puM. [ja 'jharavuM'+gu. 'e' kR.x.] pati, dhaNI. (2) (lA.) dharmasthAnamAM arpaNa karAtuM naivedya skUla (-15) zrI. [jue 'jhUlavuM.'] jhalavAnI kriyA. (2) hIMcakA, jhale. (3) baLada hAthI gheADI gheADA vagerenI pIThe uparanuM AcchAdana. (4) DhAranA gaLA nIce laTakatI mAMsala gAdaDI. (pa) gAyanamAM AvatI halakavALI turka, AMtare. (6) kAthaLe, gUNI. [.nI bagalI (r.pra.) magadaLanI eka sarata. nI beThaka (-baeNThakaya) (rU.pra.) beThaka karavAnI kasaratanA eka prakAra] jhUlaDI strI. [juo 'jhala' + gu. 'huM' svArthe ta.pra. + I " strIpratyaya.] bALakanuM jhalatuM rahe e prakAranuM keDiyuM ke jhabhaluM. (2) kasabI kAravALuM keDiyuM jhUlaNu vi. juie 'jhUlavuM' + gu. 'aNu' ka vAcaka rR.pra.] lanAruM, jhUlatI cAla cAlanAruM jhUlaNa-hAthiyuM vi. z2ie 'jhUlaNa' + 'hAthI' + gu, 'yuM. ta.pra.] jhUlatA hAthInA jevuM, hAthInI jema jhUlatuM cAlanAruM jhUlaNA puM. [de prA. dhruNA na., -LA zrI.] pAMca pAMca mAtrAnAM vaccenI 37 mAtrA laghu ja heAya tevAM jhumakhAMvALA 37 mAtrAnA eka chaMda, (piM.) jhUlaNuka naM. [jue 'jhalakuM' + gu. 'aNuM'kR.pra.] jhUlavuM (2) pAraNuM. (3) (lA.) bALakane suvaDAvatAM gAvAnuM gIta, hAlaraDuM _2010_04 jhUlavuM .kri. [de,prA. dgurU-] jhalAmAM rahI hIMcakavuM, (2) DolavuM. jhulAvuM bhAve,, kri. jhulAvavuM ke, sakri. jhUsavuM sa.kri. bALavuM. (2) lAMca ApavI. jhulasAnuM 45(-4)vuM karmaNi, kri. jhulasAvavuM ke., sakri jhUlA-khurasI(-zI) strI. [jue 'le' + 'khurasI(-zI).'] jhulatI hoya tevI khurasI [gADI jhUlA-gADI zrI. jio 'jhyA' + gADI.'] kamAnavALI jhUlatI khUlI strI. [jue 'phle' + gu. I ' srIpratyaya.] (lA.) nAnA pataMga [(2) (lA.) khAya, kheATa, nukasAna, teTa jhUle puM. [jue 'jha lavuM' + gu. 'e' kR. pra.] hIMcakA, hiMDoLA' jhU(-^)sarI srI. [jaA 'jha-jhuM )saruM' + gu. 'I' zrIpratyaya.] jue 'dhUMsarI.' jhU(-jhU)saruM na. jae 'saruM.'] jue dhUMsaruM. praMse huM dhIme A varasAda TUMka. (kaya) strI. [jue 'jhukAvuM.'] jhukAvuM e (AMkhamAM), jhaMkA lAgavA e, jhAMkA. [.utAravI (rU.pra.) AMkhamAM phUMka mArI jhaMkanuM duHkha maTADavuM. 0 lA(vA)gavI (rU.pra.) jhAMkA thavA] TUMka vi. bahAdUra, zUravIra khUM(-jhAM)kAvavuM jue 'jhUM-jhe)kAvuM'mAM. jhUM(-jha)kAvuM kri[anu.] (AMkhamAM kAMIka) vAgavuM, jhUM-jheI)kAvavuM ke., sa.kri. TUMkuM na. kAnamAM paheravAnuM eka ghareNuM aMzuM vi. la, leAMDakuM, baLiyuM, jorAvara mUMjharAM na., kha.va. jue 'jhulakAM,' hUM(-jhei)Ta (-Taya) zrI. [jue 'jha(-Hi)TavuM.'] kha cavI levAnI kriyA. [. mAravI (rU.pra.) jhUMTavI levuM, khUMcavI levuM.] jhUMTavaNI zrI. [jue jhaMTavavuM' + gu. 'maNI' kR.pra.] jhUMTavI levAnI kriyA jhUMTa(-TA)vavuM jue 'jhUMTavuM'mAM ('jhaMTAvavuM' khAsa rUDha nathI ) yUM-jhei)TaluM sAkri. [ravA.] hAtha mArI khUMcavI levuM, paDAvI levuM, AMcakI levuM. cUMTAvuM karmaNi., kra. phrUTa(-TA)va pre., sakri, 'jhaMTAvavuM" vyApaka nathI.) gUTakhUMTA (praMTam-jhaMTA), khUMTA-khUMTa (Taca) strI. [jue 'jhaMTa;' dvirbhAva.] sAmasAmI jhUMTavI levAnI kriyA cUMTAvavuM, jhUMTavuM jue jhuMTavavuM'mAM. (vyApaka 'jhUMTavavuM' che, 'cUMTAvavuM" rUDha nathI.) cUMTI zrI. juie 'jhUMTavuM'+gu. 'I' ta.pra.] jue 'x Ta' jhUMpa(-pI) zrI. citA, ceha jhUMpaNuM na. [juo 'jhaMpaDuM' + gu. 'la' svArthe ta..., paraMtu madhyaga tarIke svAbhAvika 'palaDuM.'] jhaMpalaDuM, jhUMpaDuM,(padyamAM) jhUMpaDhA-vAsI vi. [jue 'jhUMpaDuM' +vAsI ']jhUMpaDAmAM vasanAruM khUMpaDI zrI, jie 'OMhuM + guI strI pratyaya.] nAnuM jhaMpa, kuTI [nAnA avAsa jhUMpaDuM na. [de.prA. dhruvama] ghAsapAlA vagerene banAveluM e.jhUMpaNa na jue 'jhaMpavuM' + gu. 'aNa'kR.x] jaMpI javuM e, gADha nidrA, (2) (lA.) sustI jhUMpalaDI jue 'jhaMpaDelI.' jhUMpa(-)vuM a, kri. [anu.] jhaMpavuM, gADha nidrA levI. (ra) sustI anubhavavI. jhaMpA(-phA)vuM bhAve.,kra.jhUMpA(-phA)vavuM pre., sa.kri.
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhuMpA(-phA)vavuM kopiruM jhUMpa(-pha)nRvuM, jhuMpAvuM e "jhaMpavuM'mAM. eravuM e "jharavuM'mAM. jhUMpI ja jhaMpa.' [nizAnabAja mANasa jherI vi. jio "jhera' + . "I' ta. pra.] jharethI bhareluM, jhuMbaNe zuM jio "kaMbavuM' + gu, "aNuM' ku. pra.] (lA.) jheravALuM [pIluM, khArIluM jhUMbavuM a.ki. [2.mA, va) laTakatuM rahevuM, lacI paDavuM, TIMgAtuM jherIluM vi. jio jhera + gu. "IluM' ta. pra.] (lA.) IrSALuM rahevuM, jhamavuM. jhUMbAvuM bhAve. kri. jhuMbAvavuM che.sa.i jheruM na. [ja "ravuM" + gu. "uM' ke. pra.] varasAdanuM jhApaTuM jhUMbAvavuM, jhUMbAvuM juo "jhaMkhavuM"mAM. jhelanI strI, kAnanAM vajanadAra ghareNAMne TekavavA enI dorI jhUsarI ja e "jhUsarI.' (mAthAnA vALamAM cheDe khosavAnI) jhUMsaruM jue "saruM." jhelavuM sa, ji. sahana karavuM, khamavuM. (2) taravAmAM hAthapaga gavavuM sa.kri. [anu.] saLagAvavuM, pragaTAvavuM, peTAvavuM, halAvavA. (3) dhakelavuM. (4) pacAvavuM, hajama karavuM. jhelAvuM cetAvavuM. jhegavavuM karmaNi, phi. karmaNi, jhelAvavuM ., sakri. jhejhara na. e nAmanuM eka ghAsa jhelAvavuM, jhelAvuM juo "jhelavuMmAM. ['jharaDake." jhaNa (-zya) juo 'jhaNa.' Bke puM. [ja e "jharaDake, pravAhI uccAraNa.] jAo jhepa (-pya) strI. zaramAvavuM e (2) nAmozI jheLa (-vya) strI. jhADanI pAtaLI DALa jhepaTI zrI. e nAmanuM eka ghAsa, jhApaTI jhoka chuM. [ja e "kavuM.'] eka bAju laDavuM, jhukAva. (2) jheplina na. jirmana eka khAsa prakAranuM vimAna (enA vahANanuM DolavuM e. (3) nesaDAne Dhora besatAM hoya te jarmana zedhakanA nAma uparathI) bhAga. (4) bakarAM-gheTAnuM chuM. (5) (lA.) valaNa jheba-bAM ki.vi. [anu.] parasevAthI reba-jheba jhokaTi puM. e nAmanI ghaDAnI eka jAta jhebAja puM. peTe seja AvI javAno cheDAne eka rAga jhoka-DuM na. [o "jhAka + gu. DuM svArthe ta. pra.) bakarAMbANa vi. ghaNuM kALuM -gheTAMne vADo yA jyAM beThAM hoya te sthAna be-jheba jue "ba-bAM." jhokANuM na. [ja e "jhokavuM' + gu. "aNuMke. pra.] javAna jhema ne. pahelA putranA janmanI khuzAlImAM apAtuM bhejana maraNa thatAM kuTuMbamAM AvI paDatI aDacaNa, soga jhemI e "jhImI." jhokavuM a. kri. jao "jhakavuM." jhokAvuM bhAve, ji. jhokAvavuM jhera' (-3) strI. UMcI jagyAnI dhAra ke kinArI ., saki . jhera na., (ra) zrI. jhAMjhara jho-jha)kA-khAu vi. [jao 'jha(jhe)kuM' + "khAvuM' + gu. jhera na. phi. kahara ] viSa. (2) (lA.) dha, rasa. (3) "Au' ku. pra.] juo 'kALiyuM.' [AvavuM e zatrutA, dumanAI. [ AvavuM (rU.pra.) adekhAI thavI, jhokAva puM, ba.va. [ja "jhukAvavuM' dvArA.] ekadama dhasI 0 utAravuM (rU.pra.) dhano bhoga banAvavuM. 0 UtaravuM (rU.ka.) jhokALiyuM vi. jio "ko' + gu. "ALa" ne "IyuM" ta pra.] reSa ocho thavo. ekavuM, 0 kADhavuM (rU.pra.) dAjhathI kaDavA jhokAM khAvAnI TevavALuM, jhokAM AvyA karatAM hoya tevuM bela bolavA, zatrutA vyakta karavI. 0 ca(8)vuM (rU. pra.) jhokuM na. jheluM, DoluM (UMdhanuM) roSe bharAvuM. (2) zatrutA batAvavI. 0 thavuM (rU.pra.) zatratA jho(-)ke puM. AMkhamAM jhaMkAvuM e jAgavI. 0 varasavuM (rU.pra.) AMkhamAM krodha ke veranI nizAnI jhoka* . [ja e "jhokavuM' + gu. "e" ka. pra.] jhukAva. thavI. * vAvavuM (rU.pra.) kajiyAne kAraNa ApavuM] (2) haDasele, dhakko. (3) trAjavAM beTI-rIte namAvavAnI jhera-kacUka(-ro, -le) puM, jhera-kaceluM(-) na. jio yukti jhera+kacaka- -lo, kalaM-chuM).]ja e jhera-kacaluM.' jhoTa (Tya) strI. [2. prA. jeTTI), DI strI, jio 'jhoDuM jhera-kAjaLI strI. [ o jhera' + "kAjaLI.] (lA.) maraNa +gu. I' pratyaya.], DuM na. [+ gu. 'DuM svArthe ta. vakhate thato parasevo, zIta pra.], TI strI. [e "jhoTuM + gu. "I' strI pratyaya.], huM rake puM. jaththo, samUha na. [+ gu. "uM' svArthe ta. pra.] javAna bheMsa jhera-kacaluM na. [jao 'jhera' + kAcaluM.'' eka prakAranI jhoTa na. e jhaDa.' (2) bhUta-palita. [0 chUTavuM (rU. pra.) jherI vanaspatinuM te te keTaluM ene keLavI auSadha karAya lapharuM javuM. 0 vaLagavuM (rU. pra.) lapharuM coMTavuM] che.), jhera-kacUka jho-jha(-jhA)paTa (ra) strI. [ja e "jhoDa" ke "jha(-jhA)5Ta.] jheraNI strI. jio jharaNe+gu. "I strI pratyaya.] hAtha- jue "Da-jhapaTa." [pAMdaDAM vagaranuM jhADa ravAI [vavavAna) moTI ravAI jhoNa na. [jue "jhaDavuM' + gu, aNa" ku. pra.) (lA.) eraNe muM. [jao "jheravuM+ gu. "aNuM" ka. pra.] (chAsa jhADe . vahANane pharama. (vahANa.) jhera-bAja chuM. Dhorane e nAmane eka roga *jhona puM. [aM] pradeza, bhAga, amuka vistAra jhera-mahora -moro) 5. jio "jhera + mahera.'sarpanuM jhona-baMdhI (-ba-dhI) . jio "." "jhona' + phI. baMdI."] jhera utAravA kAma lAgato sapanA tALavAmAM eka padArtha jhona- vistArathI anAja vagere na jaI zakavA kare (2) koyalAmAM eka kSAra [duzmanAvaTa, zatrutA sarakArI manAIhukama [nIcANamAM AveluM khetara jhera-vaTa (3) strI. [ja e 'jherI' + gu. "vaTa ta. pra.] jhopiyuM vi, na. [ja e "joSa' + gu. IyuM' ta. pra.] 2010_04
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhAyaNa 58 magnanI jhoya cheyI ) a. jio 'jhoLaNI' avAhI ucA- jhoLI (OMLI) strI, [2.mA, zoDhiyA] jemAM padArtha jhala raNa] ja "koLaNI." rahe tevI lugaDAnI yojanA. (2) khoLI, beyuM (DiyAmAM jhoyaNe (yo, juo "jhoLaNe." baMdhAtuM). (3) thelI. () khaDe. [pheravavI (rU.pra.) bhIkha jhoru na. DALuM mAgavI. 0 bharavI (rU.pra.) khUba ekaThuM karI levuM. 0 levI jhoDuM vi. zarIranA hozakoza UDI gayA hoya tevuM (rU.pra) garIba sthitimAM AvI paDavuM. (2) bAvA-sAdhu *jhorASTriyana vi. [ e. ] jarathutrane lagatuM, ja2thutrI, banI javuM] jarathostI [vagerenuM kalI paDavuM e jhoLI-poLI kaiALI-poLI) strI, jio "jhoLa,'-dvirbhAva.' jhola (-15) jI. [..e 'lavuM.'] DhIlApaNAne laI tAra bALakanA nAmakaraNa vakhate kheyAmAM suvADAvavAnI kriyA jhola-jhala puM, kajiye, kalaha, jhaghaDe, TaMTa [caDAveluM jhaLuM (ALuM) , [jao "jhoLavuM' + gu. 'uM' ka. pra.] jhalI jhAla-dAra 4i. [juo 'jhola'+ phA. pratyaca.] (lA.) opa paDavuM e, lacI paDavuM e. (2) AMtare, khAMce. (3) eka jholavuM a. kri. [jue "lavuM."] DelavuM, jhalavuM, hakyA karavuM [(lA.) ghaNuM, puSkaLa (2) jholAM khAvAM, jhokAM khAvAM. jholAvuM bhAve, phi. jhoLa-jhALAM (jhoLa-jhoLAM ki.vi. jio "jhoLuM;'dvirbhAva.] jholAvavuM che, sakri. jho-jhoLa (jhoLajhALe) kri. vi. jio "jhaLuM,"-dvibhava jhola-sala vi. bALeluM + baMne gu. "e" sA.vi, pra.] (lA.) eka ja sapATe jholANa na. jio "jholAvuM'+ gu. "aNa" ka. pra] jhUlI jhAMke (jhAka) jue "jheka." paDavuM e. (2) paDI bhAMgavuM e TikA vinAne jhekavuM (jhekavuM) sakri. [4 'jhokavuM.'(ra) paTakavuM, pachADavuM. jhelA-pula puM. ["jhole' + "pula."] jhUlato pula (vacce (3) ke mAravA (AMkhamAM). kAvuM (jhekAvuM) karmaNi, jholAvavuM, jholAvuM juo 'jholavuMmAM. kri. jhoMkAvavuM (jhekAvavuM) presa.di. jholuM (jheluM) . samUha, TeLuM jhoMkAvavuM, jhekANuM (jhekA-) jue "kavuM'mAM. jholuM na., - . [ o "jholavuM' +gu. "" ka. pra.] jhAMkI (jhekI) strI. [jue "jhAMkavuM' + gu. "I'ku.pra.] (lA.) namI paDavuM e, lacI paDavuM e. (2) AMkhamAM nidrA dherAtAM bhAra, bejo. (2) jokhama, "riska' [e 'jhoke" lacI paDavuM e. (huM AvavuM (rU. pra.) UMgha AvavI. -le ke (jheke) puM. [jao 'jhAMkavuM" + gu. "e" ka. pra.] khA (u. pra.) lacI paDavuM. (2) athaDavuM] jheTa (jheTathI strI. jio "jheTavuM'.] jhuMTavI levAnI kriyA, jhoLa (jheLa) na. jio 'jholAvuM.'] lacI paDavuM e. (2) AMcakI levuM e nIcANavALI jagyA. (3) nIcANamAM AveluM khetara jheTa-mAra (jheTaya- vi. [ja "jheTa' + "mAravuM."] jheTI jhoLaNI (jhALaNI) strI. e "jhaLI' + gu. "Na" svArthe laI janAruM, jhUMTavanAra ta.pra.] jhoLI jheTavuM (jheTavuM) sakri. [anu] jue "TavuM." TANuM jhoLa (jheLo ) pR. [jue "jhoLo' + gu. 'Na svArthe (jheTAvuM) kamaNi,di. TAvavuM (jheTAvavuM) ke, sa.ki. ta...] moTI jhoLI, khaDiyo TAvavuM, TAvuM (jheTA-) jAo "jheTavuM'mAM. jhoLavuM (jheLavuM.) sakri. [anu.) Amatema halAvavuM, raLavuM. TaeNpa (jheya) strI. UMgha, nidrA. (2) utAvaLa, jhaDapa (2) hIMcALavuM. (3) gheALavuM. jhoLAvuM (jheLAnuM) karmaNi, baka (jhebaka) . kapALa gaLuM vagere kulAvI gAnA gAyaka kri. jhoLIvavuM (jhoLAvavuM che., sa.phri. savuM (jhesavuM) sa.ji. [ravA.] abhAva-aNagamAthI ApavuM. jhoLAvavuM, jhoLa (jheLA-) jue "jhoLajmAM. sAvuM(jhesAvuM) karmaNi, ji. sAvavuMEsAvavuM) chesaki. jhoLA (aALA) pR. [ja 'jhoLa' dvAra.] nIce namI sAvavuM, sAvuM (jhesA-) jue "jhAMsavuM'mAM. paDavuM e, lacI paDavuM e. (2) jamInane nIcANavALA bhAga kaI (OM) sakri. ziMgaDAM mAravAM. jhoMkAvuM (jhe) kamaeNNi di. jhoLA-zeka (kaeNLA) 5. [e jhoLe' + zeka.'] kethaLIthI jhAMkAvavuM keMkA)me,sa.ji. levAte zeka kAvavuM, jhAMkavuM (aAMkA) jeo jhAMkavuM'mAM. * > > ga ga brAhmI nAgarI gujarAtI - . saM.] bhArata-aya varNamALAne tAlavya cheSa ahapa- "paMca' vagere) prANa anunAsika vyaMjana (saMskRta joDaNImAM vargIya tAlavya --kAra 5. [saM.] "" vyaMjana. (2) "mA" uccAraNa vyaMjana pUrve zabdanI AMtarika sthitimAM anunAsika uccA- -kArAMta (-2Anta) vi. [+ saM. yaa] 'mA' varNa jenA raNa pUrato lakhAya che. gu. joDaNImAM pUrva svara upara aMtamAM che tevuM anusvAra'thI sAmAnya rIte sUcavAya che. saM pU, gu. -Ano chuM. e vyaMjana. (2) "mA" uccAraNa 2010_04
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ ( 8 Ta Ta Ta Ta - nAgI . gujarAtI - pu. (saM.bhArata-Arya varNamALAne mUrdhanya anna ane ghaDanAra kArIgara, salATa, kaDiyo. (2) paththaranI khANamAM prANa yaMjana paththara badanAra kAmadAra, khANiye thaI pathuM Ta) a. ji. ['I 'tuM maLa aspaSTa] (rU. pra.) TakA ! jio 'TakavuM' + gu. "Ava' ka. pra.1 TakI rahegumaDAM phelAM vagerenuM rasIthI bharAI javuM vApaNuM, nabhI rahevApaNuM, sthiti TakAvI rAkhavApaNuM Taka kri. vi. [ravA.] Taka' evo avAja thAya ema. TakAva-bhAva chuM. [ + saM.] sthira rAkhelI vastunI kiMmata, [05uM, 05DI javuM (rU.pra.) banI javuM, chetarAI paDavuM] "Teizana prAIsa' Takara (-kaya strI. [anu.] daSTi, najara. [bAMdhavI (rU. pra.) TakAvavuM, TakAvuM juo "TakavuM'mAM. tAkIne jevuM. 0-lagAvavI (rU.pra.) rAha jovI] [ema TakAvArI strI. [ Taka' +"vAra'+ . "I' ta, pra.] Taka Taka' kri. vi. [2vA.] 'Taka Taka' e avAja thAya sekaDe TakAnA pramANamAM karavAmAM AvatI gaNatarI, TakaTaka (Takaya-Takaya) strI. [ravA.] vacce bola bola ke parsanTeIja' [juo. "TakAva.' aDacaNa karavI e. (2) beTI dakhalagIrI karavI e TakA . [ja 'TakAva' + gu. "o' svArthe ta. pra.] TakaTakATa, - DuM. jio "Taka Taka + gu. "ATa' - "Are TakI strI. gaLI pUrI ta. pra.] jae "TakaTaka Tika karyA karanAruM TaphUlI strI. jio TAMka' dvArA] nakazI karavAnuM eka TakaTakiyuM vi. jio "Taka Taka + gu. "IyuM' ta. pra.] "Taka nAnuM ojAra. (2) paththara kApavAnuM eka ojAra. (3) TakAravuM sa. kri. [ravA.] sparza dvArA tapAsa karavI. 8ka- kAgaLane palALI gaMdI banAveluM vATakI jevuM sAdhana TorAvuM karmaNi, kri. TakaTorAvavuM che., sa. ki. ke, . [2vA.] bADiyuM mAthuM. [0 kare (2. pra.) luMTIkarAvavuM, TakarAvuM ja "TakaTeravuM'mAM. chetarI levuM. 0raMgA (26) (rU. pra.) mAthAmAM vAgatAM TakalavuM sa. kri. rivA.) hAthathI cha karI patto lagAvavo. lehI nIkaLavuM, (2) sakhata mAra sahana karavo] TakaTolAvuM karmaNi, ji. kaTolAvavuM che, sa. kiM. Take zuM. [saM. rakprA. avAma-] jo rUpiyAno sikko. TakaTolAvavuM, TakalAvuM ja "TakaTela'mAM. (2) junA traNa paisAno sikko. (3) gaNatarItamAM dara kahana na. sparza sekaDe mAM bhAganuM pramANa, parsanTa'. (4) (lA.) dhana, Takara ja "Takkara." dravya, nANuM. [kA karavA (rU. pra.) svArtha sAdhavo. (2) TakarAvavuM, TakarAvAvuM ja 'TakarAvuM'mAM. luMTI levuM, chetarI levuM. -kA caDa(-DhA)vavA (rU.pra.) khuzATakarAvuM a. kiM. jio "Takara,'-nA. dhA.3 Takara khAvI, mata karavI. (2) vadhArI vadhArI varNana karavuM. - kAthI AchI kheMcatI athaDAmaNa pAmavI. TakarAvAvuM bhAve, kri. javAba deve (u. pra) cAkhI nA pADavI. - kAnA tera karAvavuM che.. sa. kri. (rU. pra.) lekhAmAM na hoya tevuM mANasa. kAnuM (rU. pra.) TakarI strI, e nAmanuM eka jhADa tuccha, lAkha TakAnuM (rU. pra.) ghaNuM AbarUdAra] TakavuM a. ji. nabhI rahevuM, sacavAI rahevuM. (2) rithara kemaM chuM. jio Take samAnArthI be zabdarahevuM. TakAvuM bhAve., kri. TakAvavuM che., sa, phi. ne dvirbhAva.] taddana baDAveluM mAthuM TakAu vi. jio "TakavuM' + gu. "Au" ka. pra.] TakI rahe Takora strI. rivA.] (lA) saheja IzArata ke sucanA. (2) tevuM, lAMbA samaya sudhI phATe-tUTe ghasAya nahi tevuM, "Dayu- mIThI TIkA, vyaMgati, vakreti. (3) TAMkavuM , TAMkaNuM. rebala." (2) (lA.) majabUta [ karavI (rU. pra.) marmane bela kahevo. (2) sabhAna TakA-topa strI. ['TakA' spaSTa nathI + "tapa"] vahANa upara banAvavuM rakhAtI eka jAtanI tapa. (vahANa) [mANasa Takera-khAnuM na ja "Take' + khAnuM.'] divasane judo TakA-dAsa puM. [ja "Tako' + saM] paisAne gulAma, lAlacu ja samaya thayo hovAnI jANa karavA nagArAM vagere TakA-bITAM na, ba.va. jio "Tako"+ "bIDuM.'] sagAI lagna vagADavAnuM sthAna, ghaDiyALuM. (2) nAbata-zaraNAI vagADavagere mAMgalika prasaMge apAtAM paisA ane sopArI vagere nArAone samudAya. 0 besADavuM (eNsADavuM) (rU.pra.) lagnAkAbhAra kri. vi. [jao "Tako' + "bhAra.] (lA.) thoDuM paNa di prasaMge nobata besADavI Ta-kAra 5. si.] 'Ta' vyaMjana. (2) "Ta" uccAraNa TakAravuM sa.kri. [juo "Takara,'-nA.dhA.} (lA.) Takora mAravI. TakAravuM a kri. [ravA.] coghaDiyAM-jhAlara upara megarI mArI (2) TekavuM. TakarAvuM karmaNi, ki. kerAvavuM che, sa.di. kerA karavA [vyaMjana che tevuM TakarAvavuM, TakarAvuM e "TakeramAM . [ghaMTaDI hakArAMta (TakArAta) vi. [sa, TAra + ma7] jene cheDe 'Ta' TakerI strI, jio "Takore' + gu. I pratyaya.] TekarI, TakArI . [ja TaMkAravuM' + gu. 'I' ka. pra.] paththara Take(-) 5. rivA.] jhAlara ghaMTa ke kaI dhAtumAM kAMI 2010_04
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ kALa *10 kalAka-ardho athaDAvavAthI thatA raNakA. (2) ghaDiyALaneA kalAka vagerenA khyAla ApatA te te raNakA [. mAravA (rU.pra.) parIkSA karavI, kasI jovuM. . mAre tevuM (rU.pra.) guNamAM caDiyAtuM] TakALa zrI. [ravA.] (lA.) mAkaeN, marakarI, ThaThThA TakeALiyuM, TakALI vi. [jue 'TakALa' + gu. 'iyuM'-I ' ta.pra.] kALa karanAruM, makaruM, TIkhaLI Tagara puM. [anu.] AnaMdanI ramata [ekI najare Tagara-Ta(-ma)gara kri.vi. [anu.] jae 'Taga Taga'. (2) garaDI strI, kinArI upara bahAra nIkaLeluM hoya evI sthiti Tagara-magara jue 'Tagara-Tagara.' ['TagalI.' (padmamAM.) DhagalaDI strI. [jue 'TagalI' + gu, 'OM'svArthe kR.pra.] jue TagalI vi., strI. [jue 'Dhaga' + gu. 'luM' svArthe ta.pra. + 'I' skrIpratyaya.] jhADanI UMcAmAM UMcI DALI, makAnanI UMcAmAM UMcI agAsImAMnuM DhAMkeluM nAnuM bAMdhakAma Taga(-mA)vavuM sa.kri. [anu.] vastu batAvI ApyA vinA lalacAvavuM, kheATI AzA batAvavI . Tara zrI. [de, prA., puM.] eka bIjI cIjavastunI ceAMDha lAgavI e, Takara. [. khAvI (rU.pra.) kheATa khamavI. 0 caDha (-)vI (rU.pra.) mAthuM dukhavA AvavuM. . mAravI (rU.pra.) athaDAvuM. (2) sarakhAmaNImAM uttama hovuM, AMTavuM, . lAgavI (rU.pra.) dhakko pahoMcavA] Tako jue TakA.' yAMtrika hADI Dhaga na., zrI, [aM.] vahANAne kheMcI laI javA mATenI Taga-ijanera puM, [ + aM, 'enjiniyara'] yAMtrika heADInI TacakAra puM. [ravA.] Taca evA (meAMmAMthI kADhelA) avAja, marAmata karanAre adhikRta kArIgara DacakArA. (ra) capaTIne avAja [DacakArI Taga Taga jue 'taga taga.' TacakArI strI. [jue 'Taca-kAra + gu.I' skrIpratyaya,] TagaDhagAvavuM sa.krika [jue 'TagAvavuM,'-pUrva e zrutienA TacakrArA puM. [jue 'TacakAra' + gu. e' svArthe ta, pra.] hiMA~va.] jue 'TagAvavuM.' jue 'TacakAra.' Taga-DhALa (-2) zrI ['TaMga' aspaSTa + 'DALa'] jhADanI UMcAmAM UMcenI DALI [pIpaLI, jhaDapIpaLA cakAravuM jue 'TacakATavuM.' TacakAvavuM, DhacakAvuM jae 'TacakavuM'mAM. Taga-roDI srI. e nAmanI seraThanI eka ramata, AMbalI-TacakriyuM na. [jue 'Tacaka' + gu. 'iyuM' ta. pra.] kammaranuM raMga-maga kri.vi. [ravA.] Dagumagu ['TagAvavuM.' TagamagAvavuM sakri. [jue 'Taga-maga,'-tA.dhA.] jue TagamagiyuM vi. [jue 'Taga-maga' + gu. 'iyuM' ta.pra.] gumagu. (ra) na. tagatagayuM, jhINI vATanA dIvA Tamanu vi. jue 'Taga-maga + gu, ''ta.pra.] Dagumagu Taga-mAstara puM. [aM. + aM. 'mAsTara ] yAMtrika hADInA ekadama acakAI javuM. (2) strIonuM paganAM AMgaLAMmAM paheravAnuM eka ghareNuM. (3) TapakiyuM meta TacakI strI. jio 'Tacaka' + gu. I ' strI pratyaya.] ja [nAnuM TANuM, nAnA vare '*' ta. pra.] nAnA prasaMga, kasAna TagaNuM na. nahi jevA dhaMdhA-dhApeA ['TaMga-DALa.' Dhagaza (-zya) strI ['TaMga' aspaSTa + gu. 'za' ta.pra.] jae TagaLAza (-ca) strI, ['TaMga' aspaSTa + gu. 'aLa' + Aza' ta.pra.] (lA.) UMcuM AkAza, AkAzanA UMcAmAM UMcA bhAga TagAvaDA(-rA)vavuM jue 'TagAvavuM'mAM, DhagAvavuM jue 'TagavavuM.' TagAvAvuM karmaNi, kra. TagAvaDhA(-ra)vavuM ke.,sa.kri. Tagu-magu kri.vi. [ravA.] jaA Dagamaga.' 2010_04 DhAkA gUra puM. dheALAM lAvALA eka cheDa [(ra) zikhara goca (-cca) strI. [jue 'TaMga' dvArA.] jue 'Taga-DALa.' TageALa srI, jae 'TakALa.' [(lA.) jaladI Taca` kavi. {ravA.] 'Taca' evA avAja thAya ema. (2) Taca puM. [aM.] senAnA saMpUrNa zuddha bhAva. (ra) vi. UMcI jAtanuM. [se TacanuM (rU.pra.) sarvottama] Taka kri. vi. [ravA.] 'Taca' evA avAja thAya ema TacakaDI` zrI. [ravA.] aMgUThA ane tarjanInA karAtA avAja, capaTI TacukaDIOM vi., strI, [jue 'TacakaDuM' + gu. 'I ' strIpratyaya.] khUba rIMgaNA ghATanI skrI [prakAranuM ghareNuM Taca-karA yuM. ['Taca' spaSTa nathI + 'karaDA'] paganuM eka Taca(-cA, -cUkaDuM(-3) vi. khUba ThIMgaNuM TacakATa(-ra)vuM sa, kri. [ravA.] DhacakA mAravA, TacakAvavuM. (ra) caTakA mAravA, DaMkha mAravA 'TacakAra.' TacakuM` na. jio 'Tacaka' + gu, TacakuM na. TocakuM, TeravuM TacakuM vi. DhIMgaNuM, vAmana TakA puM. [jae 'TacakuM.1'] 'Taca' evA avAja. (2) capaTIne avAja. (3) (lA.) maheNuM, mArmika vacana. (4) jhaTakA TacakArA puM. [jue 'TacakArA.'] jae 'TacakArI.' Taca Taca kri. vi. [jae 'Taca, '-dvirbhAva.] 'Taca Taca' eve avAja thAya ema TacaDhakAvavuM sa, kra. [ravA.] sArI rIte vAparavuM Ta(-7)caruM vi. [ravA.] ^ vRddha, taddana gharaDuM TacalI strI. jue 'TagalI.'(2) hAtha-paganAM AMgaLAMemAMnI pAMcamI te te nAnI AMgaLI, kaniSThikA TacAka kri. vi [rA] 'Taca' evA avAja thAya ema, (2) vi. DALI, daMbhI. (3) AchakaluM TacAkaDI skrI. [ravA.] cheAkarAonuM 'TADI' jevuM sAdhana TacAkaDuM vi. jue 'cakaDuM.' [jae 'TacAkA,' TacAkiyA puM. juie 'TacAkA' + gu. 'iyuM' svArthe ta. x.] TacAkI strI, [ravA.] (lA.) mazkarI, moka TacAkA [vA,] sAMdhAmAM phUTatA TAcakA, zarIranA nAnA sAMdhAonA kaDAkA [-kA devA (rU. pra.) navarAM beThAM vAtA
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ TacI 961 Tana Tana karavI. -kI rehavA (rU. pra.) AMgaLAM mareDI avAja 1 TakAvAvuM karmaNi, kri. karAvavuM. (2) dakhaNAM levAM) (02) puM. [ja "TaraDakavuM' + gu. "o' ku.pra.] mAThuM cI strI. juo 'TacalI(2)." lAgatAM meM macakoDavuM.e, ke. [0cA (ha) (rU.pra.) cUka TacUka, cUka caka kri. vi. rivA.] "Tacaka Dhacaka mAThuM lAgavuM] e avAja thAya ema dhImethI TaThaTaTha . [2vA] (lA.) mijAja TacUkaDuM-luM) jue "TacakaDuM." (2) (vAta-prasaMga jevuM nAnuM raTaDiyuM na. [ja e "TaDaTaDa' + gu. "iyuM" ta.pra.] pAtaLA TaceTaca jue "Taca Taca." TiAMkaNI jhADA thaI javA e, hAthadhaNuM Tacca ki. vi. [ravA.] jae "Ta.' (2) strI. (lA) ra-58 (TaDatha-paDagha) strI, [2vA.] (lA.) meDhethI batAvAtI TakAvuM sa. ki. [ravA] zobhA bane ema paheravuM, caDAvavuM uddhatAI. (2) garva, zekhI [jue "TaDapaDe." TakAra(va) sa. kri. [ravA.] jamIna upara pachADavuM. (2) TapATa kuM. [e 'TaDa-paDa' + gu. "ATa' svArthe ta...] akarAMtiyA thaI khAvuM [bALakanI eka ramata raDhiyA na. jio 'TADhiyuM' + gu. "ALuM' ta.pra.] TADhADuM, TeTa-DI strI. jio "Ta + DI,'] (lA.) e nAmanI varasAdanI bhInAzavALI ThaMDI havAnI paristhiti. (2) TaNiyAM na, ba, 1, [ravA.] phAMphalAM. [0 mAravAM (rU. pra) TADhoDAvALuM sthAna, (3) vi. TADha vAya evuM taka gumAvavI) [taddana ochI maDIvALuM Tabuka vi. [ana-] rakhaDuM, 2jhaLuM. (2) vivekahIna, avinayI. TeTa-paMjiyuM vi. jio "TavuM' + "paMja' + icchuM" ta..] (3) aDapalA-khera, aTakacALuM TaTavANu strI, jio "TaTavuM" + gu. "ANa" strIpratyaya.] TaNakALI strI. [+ ja ToLI.'] TaNuka mitronI maMDaLI TaTa jevI nAnI ghaDI TakavuM a..i [juo "TaNaka, -na.pA.] TaNakanI jema pharavuM (TATavuM na. [o "Ta" gu "u" svArthe ta. pra.] nAnuM raNakoI strI. jio "TaNaka + gu. "AI' ta.pra.] TaNakaTeTa . (2) vi. (lA.) ThagaNuM paNuM, naphaTAI, nirlajajatA TaTaLavuM a. . [anu.] AzAmAM ne AzAmAM baLatA rahevuM, raNakAra, re . rivo.] TaMkAra, raNakAra TaLavaLavuM. TaTaLAvuM bhAve, kri. TaTaLAvavuM che., sa. kri. Take puM. [jao "TakavuM' + gu. "e" ka...] TaNaka TaTaLATa kuM. jio 'TaTaLavuM' + gu. "ATa' kR pra.] TaTaLavuM prakRtinA mANasane chaNake. (2) beTuM lAgI javuM e. e, TaLavaLavuM e [, lAgave (2 pra.) maheNAM-TeNAMthI roSe bharAvuM] TaTaLAvavuM, DhaLAvuM ja TaTaLavuMmAM. TaNaca () strI. [juo 'taNa.'] eka prakArane UMDo sApa (-dAra ki.vi. [anu] akkaDa thaI Ubha hoya ema, Taciya 5, ji e "TaNaca" + gu. "yuMta.ka.] (lA.) [0 thavuM (rU.pra.) zAMta pAmavI] TiTaDha, TavuM pAchalo eka ke beu paga ghasaDIne cAlanArA baLada diyuM na. [ja "TaTaTa + gu. "Da' + IyuM' ta. pra.] nAnuM raNa TaNa ki.vi. [ravA.) "TaNa TaNa" evo avAja thAya ema DhaDI strI, jie "TaTaDiyuMmAM "TaDuM' + gu. "I' strI pratyaya] TaNuTaNavuM a.kri. [ja "TaNa TaNa, -nA.dhA.] "TaNa TaNa' (lA.) nAnA bALakanI madraya e avAja kare. TapuTaNavuM bhAve, kri, raNaTaNAvavuM TarI strI. zvAsanaLI D., sa.ki. TiNaTaNavuM e TaTaLavuM sa.phri. hAtha pheravI paMpALavuM. (2) (lA.) tapAsavuM, TaTayuTa kuM. [ e "TaNaTaNavuM" + gu. "ATa" ka. pra.] parIkSaNa karavuM, kasI jevuM TALavuM karmaNi, kri. 8 TaNaTaNAvavuM, TayuTaNavuM jue "TaNaTaNImAM. lAvavuM che., sa. ki. TaNaNaNa krili. [ravA.] TaNaNaNa" evo avAja thAya TaTaLAvavuM, TALavuM ja "kaLavuMmAM. ema, raNakAthI [thAya ema TaTTAra jue "TaTAra." TaNana Tana ki.vi. [ravA.) vAsaNamAM TakorA mAratAM raNako kadI strI. [de.mA. TTarI paDade, ADaca. (2) phaDadI, pharakALa, TapAI zrI. [jue "TaNa + gu. "AI' kuma] TapA ADa-dIvAla. (3) vALAnI paDadI. (4) (lA.) maLazuddhi. paNuM, naphaTAI, nirlajajatA, raNakAI [, UDhavI (rU.pra.) makarI thavI. * UtaravI (rU.pra.) jhADa TapuM vi. naphaTa, nirlajaja. (2) kharAba cAlavuM. (3) phAta sApha Avo. 0javuM (rU.pra.) jAMjarU javuM (TTInI ADecamAM jevuM bolanAruM. (4) vRddha, gharaDuM. (A zabda "TaNa' vagere besavA mATe-mAMthI vikAsa). 0 thavI (rU.pra) jhADe Utaro. savarUpe turakAramAM gALa jevo che) (na.mA.) (2) jhADAne roga thavo] Niye 5. [ja e "Ta" + gu. "iyuM" svArthe ta.pra.] strInI 8 na. nAnuM ThIMgaNuM ghoDuM. (2) (lA.vi. mUrkha, bevakupha. jananeMdriyane mathALe rahela kamaLa bI je snAyu, TANe [, cAlavuM, 0 nabhavuM (rU. pra.) kAmakAja AgaLa vadhavuM. TATa puM. [2vA.] "TaNa TaNa' evo avAja 0 hAMkavuM (rU.pra.) kAmakAja calAvye rAkhavuM] che . juo "TaNiye." To chuM. "Ta' vyaMjana. (2) "Ta" uracAraNa Tana chuM. [aM.] Azare 1100 kilogrAma vajananuM mApa TakaNa vi. jio "TaraDakavuM' +gu. "aNa" kartAvAcaka ku.pra.] Tanacha na. paiDAM banAvavAmAM kAma lAgatA lAkaDAnuM eka jhADa DarI maranAruM, Darapoka, bIkaNa, bhIru Tana Tana kri.vi. [ravA.] "Tana Tana' e avAja-dhAtune ke TakAvavuM sakriya [ravA.] dhamakAvavuM, ThabakAvavuM, vaDhavuM, khijAvuM. kAcane raNakAra thAya ema 2010_04
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ TanaTanavuM TapAra TanaTanavuM a.kri. [ja "Tana Tana,-tA. dhA.] ghaMTane avAja vAne cAmaDAne TukaDo, salADI tha. TanaTanA bhAve., kri. TanaTanAvavuM che, sakri. TapaTapI zrI. [jao "Tapa Tapa' + gu. "I' ta...], TapaNuM TanaTanAvavuM, TanaTanavuM e "TanaTanavuM'mAM. na. jio "Tapa' dvArA.] jue "TapaTapiyu(4)." Tananana ji.vi. rivA.1 Tananana" evo avAja thAya ema Ta5ra na. mAthuM. [0mAM devuM (rU.pra.) mAra mAravA] Tana-bAja puM. [e. + ja ja."], Tanabhara puM. [saM] Tapare !. chAparAnuM chIja TananA vajananI mAlavAhaka zakti, 'TaneIja' Ta5lA-phUTa vi. jio TapaluM.' + "kaTavuM.'] (tiraskAramAM Tanala sI. [aM] relave ke dhorI mArgane pasAra thavAne bugade kuMbhAra tema vALaMda, Tapala ()ja na. [.] TanamAM vajana, Tana pramANenA vajananI TapalA-I strI. [ie "TapaluM' + 'TAvuM.'], TapalAIna gaNatarI-eTalI zakti, Tana-beja, Tana-bhAra +i jue "DavuM.'] (lA.) e nAmanI eka ramata, jamAniye dAva 5 kri.vi. [2vA.]"Tapa' evo avAja thAya ema. [ daIne, TapalAbAjI strI. jio "TapaluM' + "baji.'] sAmasAmAM * laIne (u.pra.) jaladI, tarata] [e rIte TapalAM mAravAnI kriyA. (2) (lA.) sAmasAmAM maheNAM-ToNAM Ta5ka, 0 Tapaka ki.vi. [ravA.] eka eka TIpuM paDaghA kare mAravAM e Ta5kavuM a.kri. jio "Tapaka,'-nA.dhA. eka eka TIpuM palAM na., ba.va. [jao "TapaluM.'] (lA.) "Tapa Tapa' avAja paDatuM thavuM, cavuM. (2) (lA.) acAnaka dekhAvuM. [TapakI paDhavuM kare tevAM ja ghasAI gayelAM pagarakhAM (rU.pra.) acAnaka AvI pahoMcavuM] TapakAvuM bhAve,, kiM. TapalI strI, jie "TapaluM' + gu, "I' strI pratyaya.] (mAravAmAM TapakAvavuM che, sa.ki. prene "noMdha karavI' artha vikasyo che. AvatuM) nAnuM TapaluM, (mAthA upara mAravAmAM AvatI) dhImI TapakA-TapakI sI. jio "TapakavuM,'-dvibhava + gu. "I' thapATa (cAra AMgaLAMthI). (2) (lA.) maheNuM-ToNuM. [0 khAvI pra.] satata TIpAM paDaze javAM e. (2) (lA) uparA-upara (rU.pra.) TapalIne mAra anubhava, 0mAravI (rU.pra.) maheNuM maraNa thavAM e ApavuM. 0 paDhavI (rU.pra.) nukasAna sahana karavI. TapakAre [2vA] "Tapa Tapa evo avAja TapalIdAva chuM. [ja e "TapalI'+ dAva.) e nAmanI eka TapakAvavuM, Ta5kAvuM e "TapakavuM"mAM. eka ramata TapakaLI strI, jie "TapakuM' + gu. ALuM' ta.pra. + "I' TapaluM na. [ravA. cAra AMgaLAMthI dhImethI mAravAmAM AvatI strI pratyaya.] (lA.) madhamAkhI thapATa. (2) e "TapaTapiyu(3)(4).' (3). (lA.) " 5(ba)kiyuM na. [ja "Tapaka' + gu. "' .pra.] acA- Tapa" avAja kare tevuM ja nuM ghasAI gayeluM pagarakhuM. (4) naka maraNa thavuM e. (2) acAnaka maraNa lAvanAre roga, mAdhuM. [-lAmAM devuM (rU. pra.) mAthAmAM TapaluM mAravuM. lAM raMTiyuM, "kelerA khamavAM (rU. pra.) maheNAM sahana karavAM. -lAM khAvAM (rU. pra) 25(ba)kI [jao TapakuM' + gu. "I' pracaya.1 mAra khAve. (2) khUba duHkha anubhavavuM] (lA) kapALe gAle temaja sADI vageremAM cADavAmAM AvatI Tapale pR. [ja e TapaluM.' meTuM Ta5kuM. (2) kuMbhAranuM TapaluM. suzobhana mATenI biMdI, TapakI (3) (lA.) (tiraskAramAM) kuMbhAra tema vALaMda 25(ba) kuM na. [2vA] pravAhInuM paheluM TIpuM, bidu. (2) TapavuM sa, kri. [2vA.) (kadI) oLaMgavuM, vaTAvavuM. (2) (lA.) nAne goLa DAgha. (3) anusvAranuM tema anunAsika caDiyAtuM thavuM. (bha. kumAM kartari praga; "huM ene Tayo.') svareccAraNanuM cihana. (vyA.). (4) mIMDuM, zunya. (5) pAvuM karmaNi, kri. TapAvavuM che, sa. kri. janmAkSara, Tapako. (ja.). 58-5)ziyAM juo TapasiyAM.' [dhasaDAtuM Tapake cuM. (juo "TapakuM."] jue "TapakuM(5)." 58-5)sa 85(5)sa kri. vi. [ravA. dhIre dhIre ghasaDAtuM Dha5khavuM a.. rivA.] tapavuM, garama thavuM. 5khAvuM bhAve, 50-5)si(-ziyana, ba.va. jio "Ta58-5)sa' + gu. ki. 5khAvavuM pre., sa.ki. iyuM" ta. pra.] anAja jhATakatAM sapaDAne marAte jhaTake. TapakhAvavuM, Ta5khAvuM jae "TapakhavuM'mAM. (2) dakSiNI ghATanI sapATa. (3) phATAM-tUTathAM khAsaDAM. 85 85 kri vi. jio "pa"ne dvirbhAva] Tapa Tapa e (4) (lA.) pAka khAI janArAM eka jAtanAM jaMtu avAja thAya ema [balabala, baDabaDATa Tapa-Tapa (TAmUTapA) strI. [ravA.] geDIdaDAnI eka ramata 55 (Ta-Taya) strI. [ja Ta5,'--dvibhava.3 TakaTaka, TapAka pAka kri. vi. [ravA.] TapAkAne avAja thAya ema TapaTapavuM a.ji. jio "Tapa Tapa,"-nA. dho.] "Tapa Tapa Tapake . [ ravA.] tALI mAravAno ke roTalA ghaDavAne evo avAja tha. TapaTapAvuM bhAve, kra. TapaTapAvavuM avAja ., sakri. [ku.pra.] juo "Tapa Tapa TapATapoTapa kri. vi. jio 'Tapa,"-dvibhava.](lA) eka5TapATa, ropuM. jio TapaTapavuM' + gu. "ATa-Aro' dama, jhaTa jhaTa, jaladI jaladI. (2) eka pachI eka TapaTapAvavuM, TapaTapavuM juo "TapaTaparvamAM. TapATapI zrI. [juo Tapa-Tapa + gu. "I' ta. pra.] (lA.) TapaTapiyu vi. jio "Tapa Tapa'' + gu. "yuM' ta.ka.] "Tapa belAcAlI, vANano jhaghaDe (na.mA.) Tapa' karanAruM. (2) (lA) nakAmI Dakhala karanAruM. (3) na. TapAra (-2) zrI. [ja e "TapAravuM] (lA.) saMbhALa rAkhavI kuMbhAranuM eka ojAra, TapaluM. (4) vALaMdane astro caDAva- e, darakAra rAkhavI e 2010_04
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ Tae 2 ki lAla TapA(5)2vuM 963 TapA(-2)ravuM sa, ji. [ravA ] mAravuM, ThekavuM. (2) Takora karyA vALa, TAMgAvALe, gADIvAna karavI, TekathI karavuM. Tapa(-2)rAvuM karmaNi, kri. Tapa TapedAra 5. [ja "Tapa' + phA. pratyaya.] mahAla ke (5)rAvavuM che, sa. ki. tAlukAnA te te TapAne taLATI jevo sarakArI kAryakara TapA(-2)rAvavuM, TapA(-perAvuM e "TapA(-2)ravuMmAM. (mahesUla khAtAne) TapAla zrI. eka ThekANethI bIje dUra ke najIkane ThekANe pe muM. [ja "TapavuM' dvArA.) eka sAthe TapAya teTaluM saMdezAne mokalAta patra. (2) e prakAranI vyavasthA, DAka, aMtara. (2) jamInamAM je sthaLe vastu athaDAtI jAya te pesTa." [0 tevI (rU. pra.) nukasAna karavuM) te sthAna. (3) mArgamAM amuka amuka aMtare AvatuM TapAla-ophisa strI. [ + aM.] TapAlanuM sarakArI khAtuM, vizrAma-sthAna, visAme. (4) kere, aTa, Avajo. (5) DAka-khAnuM, DAka-ghara, posTa oNphisa sIDInuM paDyuM. (6) TAgo, eko (eka DAnuM vAhana). (7) TapAla-kharaca, TapAla-kharca puM, na. [ + juo kharaca" mahAlane ke tAlukAne jarA nA vibhAga. (8) khyAla -kharca.] patravyavahAra vagere karAtAM TikiTa cADavA vagerene karatAM vadhu jhaDape gavAtuM gAna. (9) kIrtana karatAM karatAM thato kharca [taMtra, pisTala TipArTamenTa be kIrtaniyA ekabIjAne pakaDavAnI ramata karatA hoya TapAla-khAtuM na. [+jao "khAtuM.'] TapAla-vyavahAranuM sarakArI tevo eka vRttaprakAra. (puSTi.). [5 upara TempA mAravA TapAla-gADI strI. [+ ja "gADI."] TapAla laI janArI (upara) (2. pra) eka pachI eka dalIla karavI. pe --lAvanArI "relave Treina," "meila TreIna' caDhA(-)vavuM, pe nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) dhakkA khavaDAvavA. TapAlapeTI . [+ ja "peTI.] TapAlanA patro vagere (ra) peTe raste daravuM. 0 mAre (rU. pra.) gapa calAvavI. nAkhavAno Daba, "posTa-bokasa 0 le (rU. pra.) bhajana-kIrtana vakhate be jaNAnuM pharate TapAla matadAna na. [+saM.] matapatra TapAla dvArA mokalI gAvAnuM ane ekabIjAne pakaDavAnuM thavI karavAmAM AvatuM matanuM dAna, pisTala beleTa Taba na. [aM] ghaNuM pahoLuM lAkaDA lekhaMDa ke cinAI TapAla-vALA vi, puM. [ jAo "vALuM" ta. pra.), TapAli mATInuM nAhavA vagerenA kAmamAM Ave tevuM moTuM ke 5. [+ gu. "yuM' ta. pra], TapAlI chuM. [+gu. I'ta. pra.] nAnuM kuMDuM lokone TapAla sAMpavA AvanAra kAsada, " pisTa-mena' TabakaluM' vi. [ja "TapakuM' dvArA.] TapakAMvALuM. (2) na. TapakuM TapAvavuM ja e "TapavuM"mAM. TaekaluM na. [e. "Taba' + gu. + gu. "huM"+ vacce "ka' pAvALe ja "TapparavALo." madhyaga] nAnuM Taba TapAvuM jae "TapavuMmAM. kabakiyuM juo "TapakiyuM.' Tapu chuM. nAnI uMmaranA bALakanuM hulAmaNAnuM nAma. (saMjJA) bikI jue "TapakI." TacUkaDuM-luM) vi. jio TapaDuM' + gu. ka' madhyaga, e TabamuM juo "TapakuM." pachI "huM" ne sthAne "huM" svArthe ta. pra.] khUba nAnuM, Tabake juo "Tapake." nAnakaDuM, baTukaDuM, TabUkaDuM rabala puM. vahANane eka staMbha, ka. (vahANa.) pUrSi vi. jio TapUDuM + gu. jIyuM svArthe ta. pra.] TabAToca vi. jio "bo' + ca ] Toca sudhI bharapura khUba nAnI uMmara, TipaDiyuM." rabAro chuM. gharagathu sAmAna. (2) ghara-kharca, nibhAvanuM kharca. pU rDa vi. jio "yuM + gu. "huM" svArthe ta. pra.] jao (3) ghacamelo TapUruM na. lAkaDAnI katharoTa Taba-sIra na. vAMsamAMthI nIkaLate eka auSadhepagI padArtha pUse Tapusa juo Tapa-Tapasa.' Tabu vi. ThIMgaNuM, vAmana TapeI sa. kri. [2vA.] mAravuM, ThokavuM, TapAravuM. TapeDhAvuM DhabukaDiyuM vi. [ja "TakaDuM - gu. "yuM svArthe ta. pra.] karmaNi, ji. peDhAvavuM che, sa. kri. juo "TabUkaDuM." (2) (na) rakAbInA AkAranI eka mIThAI. peDhAvavuM, peTAvuM jue "TapeDa6mAM. (3) dhImAM kAlavelo jalebI ke lADune bhUke pedAra jao "TapedAra.' [D, sa. ke. TabUkaDuM(-) vi. [jue "TapakaDuM-luM.'] juo "TapakaDuM." peravuM juo TapAravuM." peravuM karmaNi, kri, perAvavuM TabUkavuM a.ki. [ravA.] TahukavuM [kasalI, ToyalI perAvavuM, perAvuM ja "TaperavuM'mAM. bUDI strI. jio "Tabu] beThA ghATanI nAnI loTI, Tape ja "Tape." TabUDI vi., strI. [jao "baDuM - gu. "I' strI pratyaya.] peTa5(5) ja e "TapA-Ta5.2 nAnI ThIMgaNI strI ['Tabu." peravuM sa. kri. [ravA.] dhIme avAje dhIme hAthe goLa ghATa khUTuM vi. [jAo "Tabu + . huM svArthe ta. pra.] jAo Apavo. TaporANuM karmaNi, ji. porAvavuM presa, ji. be-tabe ki. vi. [ravA] jhaDapathI, utAvaLathI TaperAvavuM, perAluM ja "TapAravuM'mAM. be puM. [ja. gu] patrakAra pithImAM lITIe saMskRta Tapere puM. [ja "TapAravuM+ gu. "e" ka. pra.) vAsaNane ke prAkRta graMtha vAcanA lakhI te te zabdanI nIce zabdane AMgaLI aDADatAM thatA avAja pracalita sthAnika bhASAmAM apAta artha ane evo e TapA-vALa paM. jio 'Ta' + gu. "vALuM ta. pra.) ekA- graMtha. (jaina) 2010_04
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ TameTa TameTa (-Ta) zrI. e nAmanI mAchalInI meI jAta e-TAMca ja 'mA-Teca.' TamakavuM a, kri. [anu.] dhImuM prakAzavuM. (2) dhImuM TapakavuM, maMda rIte varasavuM. (3) paDuM paDuM thaI rahevuM. (4) pagalAM mAMDI nAcavuM. TamakAvuM bhAve., kri. TamakAvavuM pre., sa.kri. TamakAra huM. [ravA.] madhura avAja TamakAvavuM, TamakAvuM jae 'TamakayuM'mAM. TamakI srI. jio 'TamakuM'+gu. 'IM'zrIpratyaya.] (lA.) dhAtunA nAnA geALa kaTakA, (2) ramakaDAnuM vA TamakuM na. [z2ae 'TamakayuM' + gu, ''' rR. pra.] dUrathI dekhAtuM prakAzanuM hiMdu sa sa lAlacathI AghApAchA thayA karavuM. TaparAvuM bhAve, kri TaraparAvavuM che., sa.kri, TaraparAvavuM, TaraparAvuM jae 'TaraparavuM'mAM. rapariyAM na., kha.va. bArasAkha uparanA ToDalA upara baMdhAtAM laTakaNiyAM. (2) lathaDiyAM TarAlI strI. e nAmanI eka vela TarA puM. gAMgaDe. (ra) Toca, zikhara TarkI na. [aM.] eka jAtanuM maLyuM. (2) turkastAna. (saMjJA.) Tarna puM. [aM.] vAre, kerA Tarnara puM. [aM.] AMTAvALA khIlA pAipa vagere taiyAra karanAra ane besADanAra kArIgara TarpenTAina (pelTAina) na. [aM.] jhADanA guMdaramAMthI dArUnI jema saDAvI kADhavAmAM AvatuM tela TarbAina na. [,] varALa vagerenI madadathI cAlatuM eka yaMtra (vIjaLI-zakti utpanna karavA mATenuM) jAtanA verA Tama-jhama (Tamya-jhamya) zrI. [ravA.] eka prakAranI gADI, TamaTamiyuM [hAya ema Tama Tama kri. vi. [anu.] nAnA pharatA Ache prakAza Avate TamaTamavuM a. kri. [jue 'TamaTama'-nA. dhA.] dUra (prakAzanuM) tagatagavuM. (2) (lA.) jhajhumI rahevuM. (3) AturatA anu-Tarma strI. [aM.] mudata. (2) satra. (3) pAribhASika zabda bhavavI. (4) paDuM paDuM thaI rahevuM. TamaTamAthuM bhAve, kriminala vi. [aM,] satrane lagatuM, pramAsika, (2) puM. eka TamaTamAvavuM pre,, sa. kri [TamaTamavuM e [pachI vAhana AgaLa jaI na zake.) TamaTamATa puM. [jue TamaTamavuM'+gu. 'ATa'kR. pra.] minasa na. [aM.] yAMtrika vAhanAnA chellA thAbhe (jyAMthI TamaTamAvavuM, TamaTamAvuM e 'TamaTamavuM'mAM. TalA strI. lapATa, thapATa, lAke TamaTamiyuM na. [jae 'Tama Tama' + gu. 'iyuM' ta. pra.] jue [vAsaNa Tamalara na. [aM. Tampalar ] pyAlA jevuM pANInuM hAthAvALuM Tama(-me)DhuM ta., TApuM. [aM. 'TAmeTA] (amerikAthI AyAta thayeluM) eka zAka-kULa 'majhama.' Tamblara na. [aM.] jue 'Tamala.' (-2)le puM. [ravA.] dhakko, haDaselA. (ra) AMTA, kere. (3) mAja mATe pharavA javuM e. [-lAkhavaDA(-rA)vavA (3.pra.) dhakkA karAvavA. -hale caDhA(-DhA)valuM, mAravA (3.pra.) vilaMbamAM nAkhavuM] Tavara(-3)ka Tavara(-rU)* kri.vi. [ravA.] dhIme dhIme, maMda maMda. (2) thADuM thoDuM, chUTaka chUTaka (3) javalleja, bhAgyeja Ta-varga puM. [saM.] varNamALAnA 'Ta & Da Dha Na' e pAMca mardhanya varganA vyaMjanAnA samUha. (nyA,) TavarSIya vi. [saM.] 'Ta-varga'ne lagatuM, 'Ta-varga'nuM, (vyA.) Ta(0La)vaLavuM jue 'TaLavaLatuM.' (0La)bhaLAvuM bhAve, kri. Ta(0La)vaLAvavuM che,sa.kri. rakhala (jya) strI. halakA AcaraNavALI strI ragI na. eka jAtanuM ghAsa TaracuM vi. gharaDuM, vRddha Tara-tera (Taratha-Taraya) strI. [ravA.] vAtacIta TaraTaravuM a. kri. [jae 'TaraTara,'-nA. dhA.] DharaDAI gayelI trAkane kAraNe avAja thavA (reMTiyAne). TaraTarAvuM bhAve. kri TaraDha` puM. [ravA.] vaLa, vAMka (0La)vaLAvavuM, Ta(0La)vaLAyuM jue 'Ta(0La)vaLavuM'mAM. Taza(-sa) strI, [anu. animeSa najara, palakArA vinA jevuM e, mITa mAMDIne jovuM e TaraDha (-Daya) strI. [ravA.] (lA.) phrisiyArI TaraDakavuM a. kri. [ravA.] (lA.) bhayabhIta thayuM, bIvuM, DaravuM. Taza(-sa)ra1 (25) strI. [3.prA. TakSara-vALavuM, na.] zeDa, TaraDakAvuM bhAve, kri. TarakAvavuM pre.,sa.kri. TarakAvavuM, DharaDakAvuM jae 'TaraDakanuM'mAM. TaraDhakA puM. [jue 'TaraDa'' + gu, kA' svArthe ta. pra.] vAMkAI, vaLa, TeDA. (2) mijAja, zekhAI Tara-pharasa (TaraDaca-phaeNraDa) strI. [jue 'TaraDa,ra'-DhirbhAva.] vAhiyAta bhareluM kheAlanuM e. (ra) mijAja, zekhAI TaraDha-phasa (TaraDaca-phasya) strI. [jue 'TaraDavuMOM' + 'phaeNsavuM.'] vAyaDAI, vAMkAI. (2) zekhAI Tara pa na. reMTiyAnI bhAMgI gayelI trAka Tara(-)vuMO a. kri. [ravA.] risAvuM..TaraDhAvavuM ke.,sa.kri. TaraDuM vi. [ravA.] vadhu lAMbu' ane vizeSa UMcuM Tara-para (Taratha-paraSa) zrI. [jue 'TaparavuM.'] lelupatA TaraparavuM a. kri. [jue 'Tara-para,'"nA. dhA.] lAlacu hovuM. _2010_04 964 O dhArA, sera. (2) rekha, khaNeA. (3) khahAra dekhAtI lehInI dhAra. (4) AMkhamAM dekhAtI rAtI rekhA. (5) mAthAnA vALanI laTanI gUMthaNI Taza(-)ra strI, eka jAtanuM rezamI kApaDa ziyA juo 'siyA,' Tazera (-raya) strI. (anu.] AdyeA bhAsa, chAMya Tasa jue 'Taza.' thitI pIDA Tasaka (ka) zrI. [anu] casaka, zULa jevI ragatraga thatAM TasakavuM akri. [jue 'Tasaka,'"nA.dhA.] casakA AvatAM duHkha thayuM. TasakAvuM bhAve, kri. TamakAvavuM che,sa.kri. TasakAvavuM jue 'savuM'mAM, (ra) meDhe mAMDI Tasa Tasa pIvuM TasakAyuM jue 'TasakavuM'mAM, Tasa Tasa kri.vi. [ravA.] cusAtAM avAja thatA hoya ema,
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ TasaTasavuM (2) phATuM phATuM thaI jAya ema TasaTasavuM a.kri. [jue 'Tasa Tasa,'-nA.dhA.] cusAtAM avAja thavA. (ra) taMga thayuM, kuThuM kADhuM thavuM. (3) jhINe jhINeA varasAda Avave, TasaTamAvuM bhAve, kri TasaTasAvavuM pre.sa.kri. TasaTasATa puM. [jue 'TasaTasanuM' + gu. 'Ta' kR. pra.] sarasavAnI kriyA TaMkArI TahAkavuM (TekavuM) sa.kri. [anu.] (gheADAne) paganI eDI mAravI, TahAkAvuM (TakAvuM) karmaNi, kri. TahekAvavuM (>=:kAvavuM) pre., sakri TokAvavuM, TAkAvuM (TakA) ja TaheAkavuMmAM, TaLa vi. [jue 'TaLavuM.'] TaLe tevuM, nAzavaMta, bhaMgura TaLavuM. vi. [anu.] lAlacu TaLakavuM? agni. [anu.] lalacAvuM. (2) (lA.) egaLI javuM. TaLakAvuM bhAve.kri. TaLakAvavuM che.,sakri[karavAnI Teva TaLakavA-gheDA huM., ba.va. [jue 'TaLakavuM' + 'veDA."] lAlaca TaLakAvavuM, TaLakAvuM jae 'TaLakavuM'mAM. TaLakrUDuM vi. [jue 'TaLakanuM' dvArA.] jue 'TaLakayuM.' 1, TasarALu jue 'Tasara + gu, AchuM' ta.pra.] TasaravALuM, TaLavaLavuM akri. [anu.] AturatAthI valakhAM mAravAM. (2) AMkhamAM rAtI Tasara jaNAtI heAya tevuM Tasala zrI. [aM.] athaDAmaNa, vigraha, jhaghaDI Te-saMjhA(-jA)(-sa-jhA,-jA)srI.[saM. visaM>= prA. tti-saMjJA] saMdhyAkALa.(2)samI-sAMjha (lA.)savAra-sAMjhanuM jhAMkhuM ajavALuM Tasi(-zi)yA puM. [anu.] ujharaDA phATa ke cIrAmAMthI pravAhInuM rekhA-svarUpe bahAra AvavuM e, dhrAMgA, Tasara TahakAro huM. [jue 'TahukA.'] TahukA. (2) duHkha ke pIDA kaLatara vagerene kAraNe thatA UMhakArA hIjarAvuM. (3) ...khavuM. (4) (bhUkhe) sakhata pIDAvuM, TaLavaLAvuM bhAve., kri. TaLavaLAvavuM che.,sa.kri TaLavaLATa puM. [jue 'TaLavaLavuM' + gu. zmA' kR.pra.] TaLa vaLavAnI kriyA 265 TeTasAvavuM, TasarasAvuM jue 'TasaTasavuM'mAM. Tasana strI. [anu.] kheATI meTAI, DaMphAsa, daMbha (ra) mazkarI. (3) kayiA, kaMkAsa Tasara -ra jue 'zara.1-2, TasarakA puM, TIpuM, biMdu raha Tahu kri.vi. [anu.] ekI najare, atimeSa najare TahapuM vi. [anu] ghara, vRddha TahukA (TauDo) puM. [jae 'TahukA'+ gu. 'OM' svArthe ta.pra.] TahukA. (padmamAM.) 2010_04 TaLavaLAvavuM, TaLavaLAvuM jae 'TaLavaLavuM'mAM. TaLavaLiyuM vi. jue 'TaLavaLavuM' + gu. 'chyuM' ++. pra.] TaLavaLATa karanAruM TaLavuM a,kri. [hiM. TalanA] dara thavuM, AghA javuM (tiraskArane bhAva). (ra) nAbUda thayuM, nirmaLa thayuM. TaLAvuM bhAve., kri TALavuM, TaLAvavuM che.,sakri TaLiyela vi. jue 'TaLavuM' + gu. 'chyuM' kR.pra. +'ela' ta.pra.] (lA.) casakelA magajavALuM, gAMDuM kaM+ (TaDDa) puM. [saM.] sikko. (2) TakA, rUpiyA TeMka strI, TANuM, vakhata, vAre, veLA udaMkananI kriyA DhaMkaNu (Ta phuNa) na. [saM. TaTTuna > prA. TaMLa] TAMkavAnI kriyA, [sei' (vi.kA.) teM kaNa-mUlya na. [ + saM.] pittaLa-kAmanuM mahenatANuM, brATaMkaNu-khAra (TaYNa-) puM. ['TaMkaNa' aspaSTa+jue 'khAra.'] eka jAtanA kSAra (pahelAM zAhI banAvavAmAM vaparAtA) Ta*NAvavuM sa.kri. [jue 'TAMkaNuM,'--nA.dhA.] (lA.) dhamakAvavuM TaeNkana (Ta+na) na. [saM.] TAMkaNethI TAMkanuM e, urdUkana TaMkazALa (TaS-) strI. [saM. phaeNzAstra] sikkA pADavAnuM kArakhAnuM, calaNa pADavA-chApavAnuM kArakhAnuM TaMkazaLI (TaryuM.) vi.,puM. [ + gu. 'I' ta.pra.] TaMkazALanA TahukavuM (TokavuM) a.kri. [ravA] TahuDA karavA (mera ane koyalane). [TahukI javuM (TaukI-) (rU.pra.) kahevuM. (ra) bahekI javuM] TahukAvuM (Tau kANuM) bhAve., kri. TahukAvavuM (To:kAvavuM) pre., sa.kri. TahukAra, -rava (Tau:kAra,-rava) puM [ravA. 'Ta' + saM. vAr, jae 'TahukA' + saM. raa] jue 'Tahuko,' TahukAvavuM, TahukAvuM (Tau:kA-) jue 'TahukavuM'mAM. TahukA (Tauka) puM. [jue 'TahukanuM'+gu. e' kR.pra.] TahukavAnI kriyA, TahukAra (mera ane koyalane!). (2) (lA.) mIThI TApasI pravI e, mIThA Teko Apave e Tahela (>= ya) strI. [ju e 'TahelavuM.'] (lA.) cAlatAM cAlatAM veNa nAkhavAnI kriyA. (2) mavA sAthe prodha ApatAM magAtI bhIkha. (3) sevA-cAkarI. [. nA(-nAM)khavI (rU.pra.) vinamratAthI kAMI mAgavuM] Tahela-Take(-pe)ra, Tahela-Tape (Tala) puM. [+jue 'TakA(-pA)rA'-TappA.'] seva-cAkarI. (2) dekharekha Tahela-bhaTa(-9) (>=Hla-) puM. [+ jue 'bhaTa(-9).'] Tahela nAkhI bhIkha mAgatArA mrAhmaNa, TaheliyA TahelavuM (TalavuM) kri. [hiM. TahalanA] laherathI AMTA mAravA-Amatema pharavuM. (2) bhIkha mAgavAnI Tahela nAkhavI, TahelAvuM (TaeN lAnuM) bhAve.,kri TahelAvanuM (Ta lAvavuM) pre,,sarkiTakarAvavuM, TaMkArAvuM (TA-) jae TaMkAranuM'mAM. TahelAvavuM, TahelAvuM (TelA) jae 'TahelavuM'mAM, TaheliyA (Ta:liyA) puM. [jue 'hela'+ gu. 'iyuM' ta.pra.] Tahela nAkhanArA bhikSuka, Tahela-bhaTa mukhya amaladAra TakAmaNa (Ta AmaNa) na., "NI strI. [jae 'TAMkavuM' + gu, 'AmaNa'-AmaNI' kR.pra.] DhaMkAvavAnI kriyA. (2) TAMkavAnI rIta ke prakriyA. (3) TAMkavAnuM mahenatANuM TaMkAra, -21 (TaSSAra,-21) puM. [saM.] dhanuSanI derIne avAja TaMkAravuM (TaZAravuM) sa,kri. [rsa, TrAra,-nA.dhA.] TaMkAra karavA, (2) (lA.) mAranuM, athaDAvavuM. TaMkArAvuM (Ta huM rAvuM) karmaNi, kri. TaMkArAvavuM (TahurAvavuM) pre., sa.kri. TaMkArita (Ta huM rita) vi. [sa.] TaMkAra karavAmAM AvyuM hoya evuM TaMkArI (TaluArI), mere puM. [jue 'TAMkaluM' dvArA.] DhAMkavAnA dhaMdhA karanArA kArIgara (salATa temaja ghaMTI TAMkanAre)
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ TuMkAvavuM, TUMkAvuM TaMkAvavuM, TUMkAvuM (TaGgA) jae TAMkanuM'mAM, TaMkrikA (TakikA) srI. [saM.] TAMkaNuM. (2) e nAmanI rAganI eka rAgiNI. (saMgIta.) 966 saMkita (Gakita) vi. [saM] TAMkaNAthI kheAdavAmAM AveluM, utkIrNa, (2) nizAna karavAmAM AvyuM hoya tevuM, aMkita TaMke(-kA)-TaMka kri.vi. [jue TaMka,'-DhirbhAva.] dareka TaMke, dareka TANe. (ra) (lA.) kAMThA sudhI bharAyuM hoya ema, leAla TakA (TakA) puM [saM. 1-> prA. ma] jae 'TaMka' TaMkA-TUMka ja 'TakeTaka' Ta(-TAM)gaDI zrI. [jae 'TAMga' + gu. DI' svArthe ta.pra.] tiraskAramAM) DAMga, paga TaMgaDI-TUMkuM vi. [+jue 'phUTaluM' dvArA.] TAMga tUTelI hoya tevuM, laMgaDuM. (ra) (lA.) taddana ALasu TaMgADavuM, raMgAvuM ja 'TAMgavuM'mAM. TaMgsTana (TaphgsTana) na. [aM.] eka mULa dhAtu (ra.vi.) paMca (Taca) puM, vi. [aM. 'Tar] jae 'Taca.2' TaeNcana (Taccana) vi. [jue 'Taca. '] zuddha, cAmuM TaMcAI (Ta-cAi) zrI. [jue 'TAMcavuM' + gu. 'AI'kR. pra.] (lA.) TAMca, kheATa, To paMcAvavuM, kheMcAvuM (TacA-) jue 'TAMcavuM'mAM. TaMTa-ghaMTa (TaSTa-ghaTa) puM. jio 'ghaMTa,'-dvirbhAva.] (lA.) mithyA ADaMbara. (2) vi. mithyA ADaMbara karanAruM TaMTA-khAra (TaSTA-) vi. [jue 'TaMTA' + phrA. pratyaya.] TaMTA karanAruM, jhaghaDA-khAra [jhaghaDA ane tAphAna TaMTA-khakheDA (TaNyA-) puM., kha.va. [jue 'TaMTA' + khakheDA.'] TaMTALa (TaTALa) puM. jae TaMTo' + gu. 'ALa'ta,pra.] (lA.) meTA vyavahAra. (ra) (-bya) strI. upAdhi. (3) DhAra vagere sAMcavavAnI mahenata TaMTALI vi. [+]. I"' ta.pra.] (lA.) TaMTALavALuM TeMTALuM (TaNNALuM) vi. [jue 'TaMTa'+ gu. 'AchuM' ta.pra] jue 'TaMTA-khera.' [bakheDo TeTA (TaSTA) puM. [hiM. TaTA] jhaghaDA, kalaha, kaMkAsa, kajiyA, TaMTA-phatavA, TaMTo-krisAda (TaEA-) jie 'iMTo' + 'kRtavA'-'krisAda.'] jhaghaDo ane dhAMdhala keMDalI strI. [jue 'TaMDaluM' + gu. I " srIpratyaya.] gilADAMnA velA, gilADI, dhileADI, TIMDALI TUMkuM na, gilADuM, dhilADu, TIDALuM (zAka-kuLa) Tapura (Tasra) vi. mehaM TaMDela (Tasla) puM, [aM.] vahANu ke AgoTanA mukhya khalAsI. (2) (lA.) vi. UMcAIvALuM (mAsa ke Asana vagere) TaMDAI (TaNDAi) strI, [jae TeMhuM'+gu. 'AI' ta.pra.], veDhA puM. kha.va. [ + jae 'veDA.'] ThaMDApaNuM TaDuM (Tau') vi. [anu.] kheATI rIte dhAMdhala karanAra, luccuM ane kajiyAkhAra, nAgAI karanAra TaMpALavuM, kaMpAvuM (TappA) jae 'TAMpanuM'mAM. TAra jue 'Tampalara'~'Tamalara,' TAiTa vi. [aM.] taMga rIte khAMdheluM ke raheluM, sakhata, came _2010_04 TAu TAu ke chUTe nahi tevuM. (2) (lA.) akrUDa svabhAvanuM, raphI TAiTeniyama na. [aM.] paththaranA prakAranI eka mULa dhAtu (ra.vi.) TAiTala puM. [aM.] ikAba, khitAba, padmavI, upAdhi. (ra) mAlikI-haka. (3) na. graMthanuM zIrSaka. (4) graMthanuM mukhapRSTha, (5) graMthanuM pUruM TAiTala-pe(04)ja na. [+aM.] graMthanuM mukhya pRSTha TAiDa sI. [aM.] bharatI, veLa, juvALa TAipa huM [aM.] prakAra. (ra) namnA, nakala, pratirUpa. (3) (chApavAnuM) bIjuM. [. karavuM (3.pra.) TAiparAiTara mazInathI chApavuM] [namananuM Alekhana TAipa-phrijhAina strI, [aM.] namUnA mATenuM Alekhana (varSAnuM), TAipakAunTrI (phAulDrI) strI. [aM.] chApavAnAM khAkhAM taiyAra karanAruM kArakhAnuM TAipa-rAiTara na. [aM.] chApa jevA akSare te te akSaranI cAvI dvArA kAgaLa upara uThADavAnuM-chApavAnuM yaMtra (beu hAthanI AMgaLIenI madadathI cAlatuM) TAipa-rAiTiMga (-rAiTi) na. [aM.] TAipa-rAiTarathI kAgaLa upara akSarA uThADavAnuM-kApavAnuM kArya, TAipiMga TAipisTa vi. [a.] TAipa-rAiTara yaMtrathI akSarA kAgaLa upara uThADavAnuM-chApavAnuM kAma karanAra TAipiMga (TAipi) na. [aM.] TAipa-rAiTara mazInathI akSare kAgaLa upara uThADavAnI chApavAnI kriyA, TAipa-rAiTiMga TAipiMga zAkhA (TAipi-) srI. [+saM.] kAryAlayamAM jyAM TAipa-rAiTiMga thatuM hoya te vibhAga, 'TAipiMga sekzana' TAipe-TAipa kri.vi [jue 'TAipa,'-dvirbhAva.] namUnA pramANe, habahu, adaleAadala TAipe grAphI srI. [aM.] bImAM batAvavAnI ane chApavAnI vidyA TAiksa puM. [aM.] TAiEAiDathI judA prakAranA mudatiyA tAva TAiphoi huM. [aM.] vidhAtaka prakAranA eka mudatiyo tAva, mAtI-jharA [phaMTALiye TAiphona na. [maM.] pavanathI thatuM dariyAI tAphAna, dariyAI TAima puM. [aM.] kAla, samaya, vakhata TAIma-skrIpara puM. [aM.] kAma karatA kAmadArA upara dekharekha rAkhanAra mANasa [vagerenA samaya ApatuM) TAimaTebala na. [aM.] samaya-patraka (zALA-mahAzALA relave TAima-pIsa na. [aM.] DakhA dhaDiyALa TAima-sara kri.vi. [+gu. 'sara' anuga] samaya pramANe, samayasara, TANAsara, mukarara samaye TAimiMga (TAimi) na. [aM.] samayanI cekasAI-hata TAila na. [aM.] naLiyuM. (2) kaeNrasabaMdhImAM jaDavA mATenA cInAI mATI ke simenTanA vividha AkAranA ghATa, lAdI TAi zrI, [aM.] (khristI dharmanA cihna tarIkenuM) 'phreM'nA AkAranuM kaMTha-baMdhana, neka-TAi TATa puM. [aM.] adAlatA vageremAM phesa zodhI ApavAnuM kAma karanAra dalAla. (ra) kajiyA-dalAla TAuTAu puM., na. [ravA.] kUtarAnA prakAranA avAja. (ra) (lA.) bakavAda, lavArA
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ TAuna TAuna na. [aM.] gAmaDAthI meTuM ane nagarathI nAnuM tAlukA ke mahAlanuM mathaka hoya tevuM gAma jikAta, 'Trei' TAuna-thUTI srI. [aM.] .gAmamAM AvatA mAlasAmAnanI TAuna-hAla puM. [aM.] gAma ke nagaranuM keMdravartI jAhera sabhAgRha TAka chuM. raTale TAkara` (-ra5) zrI. [4.prA. Tamara puM.] Takkara [vagere) TAkaraOM vi. [ravA.] mULa vinAnuM kaThaNa sapATIvALuM (jamIna TAkaraDI vi., strI. [jue 'TAkaravai'+gu. 'huM' svArthe ta. pra. + I '- srIpratyaya,] TAkara jamIna TAriyuM naM. nAnAM nAnAM kAma kare tevuM bALaka, TApariyuM TAka-saMce (-sace) puM. ['TAka' aspaSTa + jue 'saMcA'] (lA.) tAlamelavALI vyavasthA TATI srI, [jue 'TATu' +zu. I ' zrIpratyaya.] TATiyuM, TAyuM` na. jio 'TATarai' + gu. '" svArthe ta...] nAnA TATa, nAnuM pAtharaNuM. (2) pade (vAMsa ke khajUrI vagerene.) (3) TATAnuM banAveluM kapaDu TANuM na. bakaruM 3 TADhuM na. (lA.) rAjapUta (tiraskAramAM.) TADhaNa (ya) strI, zALanuM eka sAdhana TADI strI, nAnI kuhADI TADhuM na. DhoranA samaha, dhaNa, geAvALuM thA. 0 TADha (-Dhaya) strI. zItaLatA, ThaMDInI asara. [. AvavI (rU.pra.) TADhiyA tAvanI zarUAta thavI. * uDhADhavI (rU.pra.) saMbhAga karavA. . caDha(-Dha)vI, . lAgavI, vAvI (rU.pra.) TADhiyA tAvanI zarUAta thavI. (2) kaMTALA AvavA, aNagame paDhavI (rU.pra.) ziyALAnI * ThaMDI varatAvI] TADha(-Dhe)ka (-kaya) zrI. [+ gu. ka' svArthe ta.pra.] zItaLa havAmAna, ThaMDaka. (2) (lA.) saMtAya. (3) nirAMta. [. karavI (ph.pra.) zarIramAMnI garamI ochI karavA ThaMDA upacAra karavA. (2) saMteSa Apave, (3) nirAMta karI ApavI, . vaLavI (rU.pra.) mAnasika zAMti anubhavavI] TAcakA-TALI strI. [jue 'TAcakA' + TALI.] gappAM mAra- TADha(-Dha)kiyuM vi. [jue 'TADhaka' + gu. iyuM' ta.pra.] TADhaka nArI rakhaDu TALI, taDAkiyAenI maMDaLI kare tevuM. (ra) na. TADhaka karanAruM pINuM. (3) ThaMDaka prasarAve tenuM bhInuM lUgaDuM. (4) pANI TADha karavAnuM pAtra TADhakuM na. [jae 'TADhaka' + gu. '" svArthe ta.pra.] TADhaka TADha-taDakA (TADhaya-) na., kha.va. [jue 'TADha' + 'taDakA,'' (lA.) sukhaduHkhaneA anubhava TADha-valuM (TADhatha-) vi. [jue 'TADha'+ gu. 'valuM' anuga,] TADha na khamI zake tevuM, TADhanI kAyaratA anubhavatuM TAcakA puM. [ravA.] (hAtha paganI AMgaLIonA) TacAkA. (2) lAkaDAnA geALa makAnuM ramakaDuM.' (3) (lA.) meTA vIMchI, [-kA phADavA (rU.pra.) AMgaLI kheMcI-vALI emAMthI avAja kADhavA. 02(-)yA (6.pra.) rIse bharAvuM] TAcA(-che) jae tADa,' TArca(-che)DA jue tAcheDA.' TATa puM. [hiM. zaNa vagerenI DhArInuM banAveluM pAtharaNuM. (2) evA pA. [. UlaTavA (rU.pra.) devALuM kADhavuM] TATara huM, meTI thALI, tATa TATa jue 'TAiTa.' TATag na. [jue 'pha!' +jhu, huM' svArthe ta.pra.] ADaca mATenA zaNa vagerenA nAnA paDade TADha(-DhA)za (-zya) srI. [jue 'TADhuM' + gu. 'mAza' ta.pra.] TADhApaNuM TATajI (-Nya) zrI. DhAranA pAchalA bhAganA DhecA nIcene bhAga TATaNa-vAyuM vi. [+saM. vAhi-> prA. vAdeima-] goThaNa sudhI paheAMcatI pUchaDIvALuM TADha-paTI, dI srI. [jue 'TATa + 'paTI, dRI.'] pAtharavAnuM kuMtAna, guNapATa [kArIgara TATa-bApha vi. [jae 'TATaO' + bAphavuM.'](lA.) TATa vaNanAra TADhakhAphI strI. [ + gu, 'I' ta.pra.] TADha vaNavAnI kriyA, (ra) sAnerI rUperI bharatanA joDA TAkArI puM. araNInuM jhADa TAka huM., TAkkI strI. [ de.prA.] madhyakAlanI e nAmanI paMjAbanA pradezanI apabhraMza bhASA. (saMjJA.) DhAgama (-mya) zrI. ghaTa, echuM thayuM e TAca<-cha) (-ca,-ka) zrI. juo 'tAche.' TAcaka vi. ochI buddhivALuM. (2) (mazkarImAM) vALaMda TAcakantucakra vi. chUchyuM-chavAyuM, paracUraNa, (2) phAlatuM. (3) ta. paracUraNa sAmAna [kri. TacakAvavuM ke.,sa.kri. TAcakavuM a.i [ravA,] bhaTakavuM, rakhaDavuM. TacakAvuM bhAve, TAcakA-TucakI zrI. [jue 'TAcaka-Tucaka' + gu. I^ ' ta.pra.] jue 'DhAcaka-Tucaka(3)." (2) (lA.) maMtara-jaMtarathI karavAmAM AvatA TucakA TATaluM na. [jue 'TATa`' + gu. 'huM' svArthe ta.pra.] kheArAka pIrasavAnuM vAsaNa. [karavuM (3.pra.) eThAM vAsaNa mAMjavA] 967 TADhI khIsara ghaTavuM na. [jae 'TaTTu' dvArA.] jae 'TaTaluM.' TADhavA puM. [jue 'TATavuM.'] (lA) paga, TAMge, TAMTiyA yATiyuM na. [jue 'TADhuM.'+gu. 'iyuM' svArthe ta...] TATanA TukaDA. (2) vAMsanI pI ke khajUrInA tAkAnuM kamADa ke [paDadA Aca _2010_04 [ja TADhA huM, ma.na. [jae 'TADho.'] (lA.) DaMbhANAthI devAmAM AvatA DAma (rAga upara). (ra) marmanAM vacana. [. devA (rU.pra.) DAma devA. (ra) maheNAM mAravAM] TADhAza (-5) e 'TADhaza' 'TADhaza.' TADhALa (ca) strI, [jue 'TADhuM' + gu, 'ALa' ta. pra,] TADhiyA, * tAva huM jie'TADha' + gu. 'chyuM'tu. pra., + 'tAva.'] zarIre TADha caDIne AvatA jvara, 'meleriyA,' [. tAva Avave| (rU. pra.) kaMTALA caDavA] TADhI vi., strI. [jue 'TADhuM' + gu. 'I ' srIpratyaya.] maDaduM khALyA pachI pANIthI ThArelI rAkha. [. agni (3. pra.) atyaMta ThaMDI, hima] TADhI-UnI (xI:nI) zrI. [+'UnuM'+gu. 'I ' strIpratyaya.] (lA.) sukha-duHkha. (2) caDatI-paDatI [vaLatA divasa. (saMjJA.) TADhI khIsara (-2) strI, [ + jue 'khIsara.'] makarasaMkrAMtinA *
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ TADhI gAMTha 968 TApoDuM TADhI gAMTha (-8) sI. [+ "gAMDa.'] peTamAM tAva ke zaradI TADha na. [jao TADha' + gu. oDuM' ta. pra.] varasAdanI jevAM kAraNe AMtaraDAne mathALe thatI vAyunI graMthi bhInAza prasarI gaI hoya evI paristhiti, TADhoDiyuM TADhI chAsa(-za) (sya - 2) strI. [+ e "chAsa(-).'] TADhoDe . jio TADhoDuM.'] (lA.) maheNuM [mATalI (lA.) zirAmaNa TADhoLa strI. [jao "TADha' dvArA] pAchuM ThaMDuM rahe evI TADhI trIja strI. [+ juo "trIja.'] zrAvaNa suda trIja (e TADhALI strI, e nAmano eka choDa [(paghamAM.) divase keTaleka sthaLe TADhuM khAvAne rivAja che.) (saMjJA.) TANaluM na. jio "TANuM' + gu. bala' vArthe ta. pra.] TANuM. TADhI mATI strI. [ + jue mATI....] (lA) maraNa TANA-vaDha vi. [ja e "TANuM' + "vADhavuM.'] yogya samaye TADhI ziyaLa, TADhI zILa(-LI), TADhI sAta(-tema (-bhya) vaDhAI gayeluM [sara, vakhatasara, barobara vakhate strI. [+saM. zAMtA>pra. sIA , + saM. rAta>i prA. TANA- sara kri vi. jio "TANuM' + gu, "sara' anuga] samayasImaf4, -mA, + "sAta(te)ma'. zrAvaNa vadi sAtama (athavA TANuM na. samaya, vakhata. (2) (lA.) prasaMga, avasara, vare. keTaleka sthaLe caitra suda sAtama paNa, hiMduomAM e divase [Nane dahADe (-dADe) (rU. pra.) vAra-parabe. 0 kAvuM (rU.pra.) TADhuM khAvAno rivAja hevAthI). (saMjJA.) avasara ujavo. 0 javuM (rU. pra.) lAbha lIdhA vinA TADhuM vi. ThaMDuM thaI gayeluM, TharI gayeluM. (2) (lA.) maMda, samaya vItI ja. 0mAMDavuM (rU. pra) ujavaNI karavI, vara DhIlA svabhAvanuM, kAmamAM DhIluM. (3) zAMta svabhAvanuM, krodhanI kara. sAruM TANuM (rU. pra.) mAMgalika prasaMga garamI na anubhave tevuM, na uzkerAya tevuM. [ ToLavA TANu* jao TeNuM.' prasaMga (rU. pra) khuzAmata karavI. -DhA patharA jevuM (rU.pra) susta. TANuM-kaTANuM na. [ ja e "TANuM' + "ka-TANuM.'] sAro-Dha paheranA tadAkA, (-paranA-), hA paheranAM gappAM TANuM-cakuM na. [o "TANuM' + "TacakuM.) nA prasaMga (-paranA-), DhA pahoranI ga5 (peTaranI-) (rU.pra.) tadana TANe jue TANe.' pAyA vagaranI mizyA vAta, sAva gayuM. -DhA(-) pANIe TApa-dIpa strI. [2vA.] sajAvaTa, vyavasthA, vyavasthita goThavaNa khasa javI (-pANiye) (rU. pra.) sAmAnya upAye ThaThAro. (2) (lA.) daMbha, DALa moTuM vighna karanAra mANasanuM khasI javuM. -hA pANInuM TApaTIpiyuM vi, [+ gu. "IyuM' ta, pra.] TApa-dIpa karanAruM mATaluM (rU. pra.) vakhatane ramajhanAra, zANuM. hA sama TApaNu-TIpaNa na. [jue "paNa,dvibhava.] AkhA divasa(rU. pra.) pavitra sogaMda. -DhAM UnAM (-UnAM) (rU.pra.) nI levaDa-devaDanI kAcI nodha karI levI e sukha-duHkha. -DhAM pATiyAM karavAM (rU. pra.) khAI pI nirAMta TApa(ba), riyuM na. ['TApara' + gu. "IyuM' svArthe ta. pra.] karI besavuM. -DhI astrI (. pra) bhInA kapaDA upara ThaMDI nAnuM chokaruM, TAkariyuM [chokare, bALaka astrI keravavI e. karavuM (rU. pra.) sAmAne zAMta karavuM. TApa(-bariye vi, puM. [ja 'TApa(-ba)riyuM.'] nAne (2) saMtavavuM. 0gAra (u.pra) taddana ThaMDA svabhAvanuM. (2) TAparI strI. strInI jananeMdriya namAluM. 07ma, 05(ma) (rU. pra.) taddana zAMta, 0 thavuM, rApara na. khetaramAM pATiyAnuM aMdara raNake kare tevuM sAdhana 05ravuM (rU.pra.) keAdha ke uzkerATa zamI jA. 08-nAMkha- (pakSIo UDI jAya e mATe rAkhavAmAM AveluM) (rU. pra.) mulatavI rAkhavuM. 0 pAuM (rU. pra.) uzkerATa TApalI strI. jio TApaluM' + gu. 'I' strI pratyaca.] juo ke krodha zAMta karAvo. 05NuM revuM (rU. pra.) sAmAnI "TapalI." vAtane TALI nAkhavI, zAMta pADavuM. 0peTa (rU. pra.) saMtoSa. TApaluM na. [ravA.] kuMbhAranuM vAsaNa TIpavAnuM sAdhana, TapaluM (2) nirAMta. 0La (-La) (rU. pra.) jarAya ukerAya TApale pR. [ juo 'TApaluM.'] mAthAmAM hAthathI mAravuM e, nahi tevuM. 0mIThuM (rU.pra.) sukha-duHkha. 0 lehI (rU. pra.) e, TapaluM [sAkSI, hAjipa zAMta mijAjanuM. hima (rU. pra.) zAMti ujApajAvanAruM. TApa(-ba) sI-zI) strI. cAlatI vAtamAM saMmati ApavI e, kahIra (rU. pra.) ekadama ThaMDuM. he hama (rU. pra.) maheNAM- TApaNuM vi. kegaTa lalacAvanAruM [karelo jhaghaDo TaNa. he patharo (rU. pra.) kAmamAM DhIluM. he mAra TApA-TIpa strI, [ravA.] belAbolI, vaDhavADa, vANIthI (rU. pra.) mUDha mAra) TApA-ToI strI, tapAsa, zodhakhoLa. (2) (lA.) chAparAmAMnA TADhaka (ka) jue TADhaka.' cavAne baMdha karavA e TAkiyuM juo "TADhakiyuM.' TApI strI. [ravA.] AMgaLAnI haLavI thapATa, TapalI. (2) TADhe vivuM. jio 'TADhe.'] bapora pachIne namate pahera, chone kaDaka karavA TIpavAnuM nAnuM sAdhana. [0 mAravI (rU. pra.) (2) (lA.) zarIra upara rega-zamana mATe DAma. [keDe kara Thapako Apavo] (rU. pra.) dharAIne besavuM. (2) saMtoSa pAmo. 0 gALa TApu pu. [hi, marA. beTa, dvIpa. (2) (lA.) kANuM, gAbaDuM (2. pra.) divasane garamIvALe bhAga TADhAmAM pasAra karavo. TapuDe muM. [+gu. 'DuM svArthe ta. pra.] nAnA TApu 0 haLave (rU. pra.) sUrya pazcima tarapha vaLatAM dhIme dhIme TApu chuM. [ravA] hAthathI TIpele roTalo havAmAM zAMti prasaravI. 0 mAra (rU. pra.) maDha mAra] TApuna. jetarane vacce badAma je gUMthelo bhAga TADhADiyuM vi. jio "TADhoDuM + gu. iyuM ta. pra.] TaDuM TApu jue TApuM'. kare tevuM, ThaMDakiyuM. (2) ne. juo "TADuM." TApaDuM na. [ravA] nAsI chuTavuM e 2010_04
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ TA [kuTuMba-kabIkSA TApA huM. [ravA.] jue 'TApuve.' TAlpheTa, puM. [aM. TAmeTA] eka prakAranuM banAvaTI rezamI kApaDa rAkha(-ma)ka-TIkha(-sa)ka strI. [ravA.] TApaTIpa TAbakuM vi. [ravA.] bahu khelakuM TAbara(-riyuM) jue 'TApara,--riyuM.' TAbara-bara na. [jae 'TAkhara,'-arbhAva.] bALa-baccAM, TAbariyuM jae 'TApariyuM.' TAbariyA juo 'TApariyA,' TAkharA puM. pANIne ghaDo rAmasI(-zI) jaA 'TApasI(-zI).' TAjI zrI. baLadane moDhe bAMdhavAnI sIkalI TA(-tA)beTA pu. [ravA.] pahoLI hatheLI kATakhUNe ekabIjI upara aphALavAnI kriyA ane enA avAja. [-TA phUTavA, TA mAravA (rU. pra.) kAyaratA ke nAmardAI" atAvavI] TAbhaluM vi. mIThuM mIThuM khelI kAma kaDhAvI lenAruM TAbha-TemA chuM., ba.va., -bhI srI. jiA 'Tebhe,'-dilhava +A. 'I'zrIpratyaya] phATelAM kapaDAMnI durastI DhAmaka-namaka huM. [ravA.] DhAla, (2) nagAruM TAmaka-TImaka jue 'TAbaka-TIbaka,' TAmaNu-TImaNana. [jue 'TImaNa,'-dviryAM.] TImaNa, bhAthu (pravAsa mATenuM) [ka jAdU karavAnI kriyA TAmaNa-maNu na. [jue 'dhUmaNa',-DhirbhAva.] dhaMtara-maMtara TAmara-vAyuM vi. sahejasAja bhInAzavALuM TAmeTuM jue 'Tama huM.' TAyacA puM, DhArA, DhAMce. [cA letrA (2. pra.) caNatara kAmamAM UMcA nIcA bhAga sarakhA karavA] ['TArahuM.' TAyaDuM... vi. [jae 'TAraDuM;' A pravAhI uccAraNa.] ja e TAyara na. [aM.] sAikala meTara vagere vAhaneAnAM paiDAMmAM TambanA rakSaNa tarIkenA vATA TAyara-phiTara vi. [aM.] paiDAMmAM TAyara besADanAra kArIgara TAyarI zrI. kApA pADavAnuM eka hathiyAra TAyaluM (TAyaluM) na. [aM.] laMbANathI karAtI nirarthaka vAta cIta. (2) kUthalI. [. karavuM, . phUTavuM (rU.pra.) mAla vagaranI vAta laMbAvavI] [ kAla-TAra TAra puM. [aM.] kAlasAmAMthI nIkaLatA DAmara jevA padArtha, TAra u vi. [Y, prA. TaoNrI + gu, 'huM' svArthe ta. pra.] TAMgA TharaDAtA hoya tenuM dUbaLuM (dheDuM). (ra) (lA.)aDiyala, vAyaduM TArI strI. aMtara, aeTApaNuM TArI3 zrI. telanuM nAnuM vAsaNa TArika eNsiDa huM. [aM.] AmalInA tejAkha (ra. vi.) TAla(-) jae 'tAla. TAlakI jue 'tAlakI,' TAlakuM jae 'tAlakuM.' TAliyuM ja 'tAliyuM.' TANuM ja 'tAluM.' TAvara huM. [aM.] UMcA minArAne ghATa. (ra) chelle mALa be traNa ke cAra bAja ghaDiyALavALA minArA TAyaluM na. [jue 'TANuM' + gu, 'la' svArthe ta. pra.] nakharuM, : 2010_04 9 cALA, (2) gappu TANuM na. [anu.] nakharuM TAsA huM. saMghADA upara utArelI lAkaDAnA pANiyArAmAM jaDavAmAM AvatI lAkaDAnI te te bhamarI mAhalI (TA:calI) puM. khidamatagAra, sevaka, nAkara TAhI (TAi) strI, khelavAnI ghelachA, lavarI TAheluM, TAhyaluM (TA:caluM) jae 'TAyaluM.' TALa (ca) zrI. [jue 'TALavuM.'] TALavuM e, nivAraNa TALaka vi. juo 'TALavuM' + gu. 'ka'E. pra.] TALanAruM, nivAranAruM [chellI kADI kADhavAnI gata TALa-TappA huM. ja'TALa' + 'TappA.'] kuMDALAmAMthI TALaNI na. [ja A 'TALavuM' + gu. 'aNu' kriyAvAcaka TTa, pra.] TALavuM e. (ra) caLAmaNa ke jhaTakAmaNa TALaNara vi. juo 'TALavuM' + gu. 'aNa' ka vAcaka ['TALaNa. TAMkaNe pra.] TALaka, TALanAra, nivAranAra TALaNu-TALaNu na. [jue 'TALaNa.' + TALaNa,1'] jue TALavuM jue 'TaLavuM'mAM TALaTALa (TALamaToLa) vi. juo 'TALavuM' + TALavuM,'] sAre| bhAga tAravI letAM bAkI vadheluM TALATALa (-bya), -LI strI. [jue 'TALavuM,'-DhirbhAva.] (lA.) mAthethI javAbadArI utArI nAkhavApaNuM TALI kri. vi. jue 'TALavuM'+], I ' saMbhaTTa] TALIne, dUra karIne, vinA, vagara TALe puM. [jue TALavuM' + gu. e' kR. pra.] TALavAnI kriyA. (2) 1AyaTTA, (3) judAI rAkhavApaNuM. (4) (lA.) eLakhANa, paricaya, pichANa. [-LA devA (rU. pra.) vAyadA karyAM karave] TAM. puM. [saM. 6] sikko. (2) zeranA 72 mA bhAganuM jUnuM vajana, (3) metI teALavAnuM eka vajana ['nikha' TAMkara (-kapa ) srI. [ jue 'TAMkavuM.'] noMdha. (2) TAMkiyuM, TAMka zuM. saurASTra kacchamAMnI keTalIka jAtiomAMnI eka aTaka ane ene! AdamI. (saMjJA.) TAMkaTa vi. [saM. TAphra] luccuM. (2) raMDIbAja TAMNavuM .di. cArI karI nAsI javuM TAMkaNA-sara kri.vi. [jae TAMkaNuM' + gu. 'sara' anuga.] TANA-sara, samaya-sara, vakhata upara, vakhata-sara TAMkaNiyuM [jae 'TAMkaNI' + gu. 'iyuM' ta.pra.] TAMkaNI khAsavAnuM gAdalIvALuM sAdhana, pina-gAdI, 'pina-kuzana' TAMkaNI strI, [jue 'TAMkavuM'+ gu. 'aNI' kR.pra.] ekathI vadhu kAgaLa sAthe sAthe rAkhavAnI mAthAvALI pAtaLI khIlI, TAMcaNI, 'pina' TAMkaNu. na. [saM. TaTTunah-> prA, yaMtra- temaja ja 'TAMkavuM' + gu. 'aNuM' kR.pra. baMne vastu eka ja che.] paththara temaja dhAtu upara TacavAnuM Ara mAM*Nu na. [jue 'TaMkaOM' dvArA.] TANuM, vakhata, samaya, yega (meTe bhAge 'TANuM-TAMkaNuM' sAthe prayAAya che.) TAMkaNe kri.vi. [jue 'TAMkaNuMO' + gu, 'e' sA.vi., pra.] samaya upara, prasaMga upara, avasare .
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ TAMkara TAMTa, Tara TAMkara muM. vIMchI DaMkha TAMgAToLI strI, jio TAMge + "TaLI. be ke cAra TAMkalI strI, jio "TAMkaluM' + gu. 'I ' zrIpratyaca] nAnuM TAMkuM jaNa anyanA TAMgA ane hAtha pakaDI UMcakI laI jAya TAMkalI strI, dhI tela vagere levAnI paLI. (2) eka evI kriyA [sakhata rakhaDapaTI prakArano Dhola TAMgA-teha (Da) strI, [jao TAMgo'+ "toDavuM.'] (lA.) TAMkala na. jio TAMke' + ga. "la" svArthe ta...] nAnuM TAMke TAMgA-vALe vi. puM. jio TAMge,' + gu. 'vALuM ta.ka.] TAMkalA 5. kuvADiyAno choDa TAMge hAMkanAra gADIvAna pigavALuM TAMkavuM ( kri. [saM. Ta] sAthe bAMdhavuM, sAMdhavuM, TAMke le. TAMgALa vi. jio "TAMgo' + gu. "ALa" ta...] meTA (2) nedhavuM, ulikhita karavuM. (3) TAMkaNAthI kotaravuM ke TAMgiyuM vi. [juo "TAge' + gu. "yuM' ta.ka.] (lA.) khetaravuM. (4) zItaLAnI rasI cAmaDImAM khutADavI. TaMkAvuM sahAyaka, madadagAra. (2) pAgiyuM (TAvuM) karmaNi, kri. TaMkAvavuM (Ta vavuM) ., sa ki. TAMgI strI. kuhADI TAMkA-bArI strI, jio "TAMkuM' +bArI.'] lA.) chaTakavAnuM TAMga' pR. [saM. 2 strI.] TAMga, paga, TAMTiye. [-ge pharI sAdhana javA (2. pra.) thAkI javuM. gA AvavA, -gA kApavA, TAMkI strI. [jao "TAMkuM'gu. "I' strI pratyaya.] makAna ke -ga tUTavA, -ga tAva, gA bhAMgavA, -ga narama thavA, TekarI upara UMce karavAmAM AvatuM nAnuM ke moTuM TAMkuM -ga maLavA, -gI meLavavA, -rahI javA, 0 kADha, (paththaranuM, lakhaMDanuM ya have simenTanuM) 0 vALa, 0 mAra (rU. 4) jue "TAMTiyemAM samAna TAMkI strI, AMkhanuM eka darda. (2) cAMdIne roga prakAranAM 0 mAra (rU. 4) saMga karo] TAMkI strI. upAya, lAga. [0 lAgavI (u.pra.) upAya jaDavA, TAMge* puM. [hiM., marA. TAMgA, e. Ta ] eka gheTuM anukULatA AvavI). [ejAra, TAMkaNuM joyuM hoya te (bhADutI) eke, Tapa TAMkIzuM na. [ja "TAMkavuM' + gu. IluM' ku.pra.] ghaMTI TAkavAnuM TAMca strI. [juo TAMcavuM."] TAMkaNAne A AghAta. TAMkuM na. [.mA. -kheluM jaLAzaya, sara. e. (2) tANa, taMgI, ghaTa, e. (3) barunI kalamanI ane ' Tenka,] (khAsa karIne makAna-mahAlaya-havelInA taLa kApe, kata. (4) jatI, "DisTeInTa," "DisTresa. [0 AvavI nIce ekAda khUNe meTe bhAge cekamAM karavAmAM AvatuM (u.pra.) jatIne hukama Ava. 0 UDI javI (rU.pra.) pANInuM bhaMDAriyuM. (2)(lA.) jamavA mATe pANIthI ThAreluM ghI japtIne hukama rada thA. 0 besADavI (-besADavI) (rU.pra.) TAMke-85 ki.vi. [juo 'TAMke' + ' + baMnene ga. e japtIne hukama amalI banAvavAnuM karavuM. 0mAravI, 0mUkavI sA. vi., pra] tANuM tuzIne, jematema karIne (rU.pra.) jata karavAne sarakArI hukama amalI banAvo. TAMke'vuM. jio "TAMkavuM rU. "o' ku pra.] jao "TAMka21. 0 lAvavI (rU.pra.) jatIne sarakArI hukama meLavI amala (2) soya derAthI bharela Te, bakhiye, sIvaNa. [0 phUTa karavA javuM] (rU.pra.) kAma karavA zaktimAna thavuM. 0 mAre (rU.pra.) meLApa TAMcavuM vi. haThIluM, uddhata karI Apavo] TAMcaNa na. [4 "TAMcavuM' + gu. aNa" pha...] TapakAvI TAMke' chuM. e nAmanI eka bhAjI levuM e, TaMkI nedha, "jeTiMga TakA , TAke-Tayo chuM. jio "TAMke' + bha TAMcaNa-pethI strI. [+ja e "pathI.' noMdha-buka, Tiga-buka) 2" spaSTa nathI.] (lA.) sahejasAja madada TAMcaNI strI. jio "TAMcaNa" + gu. "I' strI pratyaya.] TAMga strI. [saM. TA>hi. TAMga] TAMge, paga. [ teDI TAMkaNI, "pina' nA(-nAMkhavI (rU.pra) sakhata sajA karavI. (2) kamara TAMcaNuM na, jio "TAMcavuM' + gu. "aNuM' kavAcaka ta.pra.] karI nAkhavuM. 0 mAravI (rU.pra) kustImAM sAmAnA pagamAM TAMkanAruM sAdhana, TAMkaNuM. (2) Ara, soya paganI AMTI nAkhavI] TAMcama (mya) strI. jio TAMcavuM' + gu. "ma' kupra.] TAMca, TAMga dALuM na. [+jao "kaMDALuM] (lA.) e nAmanI ghaTa, tANa, taMgI, ochI soraThanI eka ramata [ja TaMgaDI." TAMcavuM sakri. [ravA.] TAMkavuM, TocavuM. (2) TAMkavuM, noMdhavuM. TAMgaDI strI. + [gu. 'huM svArthe ta.pra. + "I' pratyaya.] (3) soya vagerethI vaLagADavuM. saMcAvuM (TacAvuM) karmaNi, TAMgaNa na. [hi. TAMgana] ja " ." (2) taddana ThIMgaNuM kri. 8cAvavuM (TakhyAvavuM) pre, sa.ki. mANasa [prakAra TAMcI strI. rUpiyA bharavAnI lAMbI pAtaLI thelI, vAMsaLI TAMgatela chuM. jio "TAMga' + saM] beThakanI kasaratane eka TAMcuM na jio "TAMcavuM' + gu. "" ka...] dhaTa, tANa, TAMga-baLa na. [ja "TAMga' + saM. va] (lA.) kustInA TAMga kheTa, kasara mAravAne eka dAva TAMkuM vi. jio "TAMcavuM' + gu. "u" ka..] adhUruM, TAMgavuM sakri. TIMgADavuM, laTakADavuM. daMgAvuM karmaNi, kri. AI. (2) (lA) ThIMgaNuM, vAmana. [0 5 (2.pra.) ghaTa raMgAvuM che., sa.ke. (bahu rUDha nathI.) AvavI). TAMgAraraDuM, TAMgADu vi. [ja e "TAMgA' dvArATAra TAMcuM na. AMgaLIomAMne te te sAMdhe dvArA, enuM pravAhI uccAraNa 2 DuM.'] rAMTuM, TAMTA-TaraDuM TAMTa (traya, -Tara (9) strI. parI 2010_04
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ TAMkaruM 971 Tiki(-keTa-mAsTa(stara TAMTa vi. [anu.] vAyaDuM, zekhara TAMDuM na. Toca, zikhara TAMTaro paM. [anubeTuM abhimAna, baDAI, zekhI TADera (-2) o "TAMDara.' TATAnTaraDa, TATA. vi. [ravA. + ja e "TAraDuM, pravAhI TAMDe aMgAre, saLagatuM khAyaNuM uccAraNa) rAMduM, TAMgADuM. (2) cibAvaluM TADe . "TAMDuM TAMTiyA-teha (Daca) strI. jio TAMTi' + "toDavuM.'] juo TAMpa sI. jio TAMpavuM.'] najara, ema. lakSa. (2) pUrNa TAMgA-teDa." virAmanuM citta (vyA.) (3) TAMka, niba TAMTiyo chuM. [kAMIka tiraskAramAM) Tage, paga, sarAtho. [-yA TAMpaNI strI. jio "TAMpavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] TAMpI AvavA (rU.pra) utsAhita thavuM. (2) pitAnI zakti upara rahevuM e, tAkavuM e. (2) (lA.) kapaTathI karelI tapAsa UbhA rahevuM. tyA ulALavA (rU.pra.) saMbhoga karavo. navA TAMpavuM sa. kiM. talapI rahevuM, tA kyA karavuM, AturatApUrvaka kahyuM nathI karatA (rU.pra) sakhata thAka lAgavo. yA kApavA najara TherAvavI (rU.pra.) mULa ukheDI nAkhavuM. cA gaLe AvavA (rU. pra.) TAMpaNuM na. phAruM, valakhuM pitAnuM karyuM pitAne nahaS. yA zeramAM havA (rU.pra.) TAMpA-TaraDuM, TAMpATaDuM vi. [ jAo "TAMpa + "TAraDuM himata AvI javI. yA tUTavA, cA phATavA (rU.pra.) pravAhI uccAraNa.] 2AMTI cAla cAlanAruM pagamAM kaLatara thavI. -yA teDavA (rU.pra) nakAmA dhakkA TAMkuM, yuM na, TAMpa puM, TAM-TayuM na, Tapa-To khAvA. -cA narama thavA (rU.pra.) utsAha maMda paDI javo. -yA 5. AMTa, kere, dhakko nA-nAMkhavA (rU.pra) vaDakAM bharavAM. -yAnAM taraNa karavAM TAMbhA () strI. bhInAza (rU.pra.) khUba rakhaDapaTI karavI. cAnuM AkhuM (rU.pra.) kAma- TAMbhara-vAyuM vi. saheja bhInAzavALuM cira. cAnuM bhAMgeluM (rU.pra.) bahu mahenata na karI zakanAruM. TAMbhe puM. cheDe, aMta (vAta) (2) mamata, durAgraha, (3) -yA paheLa thaI javA (pokaLA-) (rU.pra.) nAhiMmata thavuM. niMdA, gIlA, khaNakhoda vA bhAMgavA (rU.pra.) hiMmata hArI javI, (2) sAmAna TAMya TAMya strI. [ravA.] bakavAda, malApa. (2) kaDavI belI mULamAM ghA karo. -yA bhAMgI nA-nAMkhavA (rU.pra) nirutsAha TAMsa strI, hAthapagane caDatI khAlI karavuM. yA maLavA (rU.pra.)hisAbanAM ke kharcanAM be pAsAM maLa kAMsavuM sa. ki. vyasanane padArtha sevavo rahevAM. yA mAthe levA (rU.pra.) saMbhoga karavo. cAmAM TAMsavuM na. dArU pIvAnuM vaDanA pAnanA paDiyA jevuM sAdhana gaja ghAlyA hovA, cAmAM gajavela ghAlI hovI (rU.pra.) TAMsI strI. e nAmanI eka vela lAMbuM cAlatAM ca na thAkavuM. -yA meLavavA (rU. pra.) TikaTikI strI. rivA. "Tika Tika' avAja karanAruM eka pakSI hisAbanAM beu pAsAMne saravALo sara kara. -yA TikAyata ja "tilakAyata." (puSTi.) rahI javA (-2-) (u.pra.) thAkI javuM. (2) nAhiMmata thavuM. TikAvavuM, TikAvuM ja TIkamAM. -yA raMgavA (- 2vA) (rU.pra.) sAmAnA paga bhAMgI nAkhavA. TikiTa-ke), strI, [e. TikeTa ] amuka chApa mArelI thava-yA sAmAnA gaLAmAM nA(-nAM)khavA (ke bheLavavA) hArane mATe upayogamAM AvatI kAgaLanI cabarakI, rajA(rU.pra.) sAmAne muzkelImAM mUkavuM. 0 kADha, 0 TALo ciThThI. [0 kaDhAvavI, 0 karAvavI (rU. pra.) paisA ApI (rU.pra.) AvavAno saMbaMdha thaMbhAvI de. (2) hAMkI TikiTa meLavavI. 0 kADhavI (rU. pra.) paisA laI TikiTa kADhavuM. 0 TakA (3. pra.) sthira thavuM. 0La (rUma) ApavI. (2) phALe ugharAvavA kupana kADhavI. 0 nIkaLavI avara-javara baMdha thavI. * vALa (3 pra.)ArAma levA] (rU. pra.) maraNa-samayane chellA zvAsa levA. 05vI. ToTuM na. bakaruM 0 besavI (-besavI) (rU. pra.) praveza mATe amuka rakama TAMDI strI, jio "TAMTiye," laghu rUpa.] bALakane paga ApavAnI thavI. 0 lAgavI (rU. pra.) praveza vagere mATe TAMka vi. kaThora, kaThaNa, (2) daDha, majabUta amuka rakama ApavAnI thavI. (2) InAmI leTarImAM TAMkAI . [ gu. "AI' ta. pra.] TAMDapaNuM leTarInI TikiTa kharIdanArane InAma maLavAnuM jAhera thavuM. rAMDa (Da) strI. khetaramAM rakheluM rAkhavA besavAne karela Tiki(ke)Ta-kalekaTara vi., pR. [4] relave sTezana upara mAMcaDe. (2) chAjalI, (3) dhADuM, ToLuM gADImAMthI UtarelAM musApharonI TikiTa ekaThI karanAra sevaka TAMkara' (-2), 2 strI. eka jAtanI jherI mAkhI, kAMDara (daravAjA upa2) TAMDa(-) (-2) strI. kaMpa, dhrujArI. (2) takarAra, kajiye Tiki(-kerATa-ghara na. [e. + e "ghara.] praveza mATe jyAM TAM puM. pagakeDI, pagathI paisA ApI TikiTa maLatI hoya te sthAna TAMDI strI. jio "TAMDo' + gu. "I' strIpratyaya.] dIvA- Tiki-keTa-cekara vi., pR. [.] praveza karI cukela prekSako saLI, kAMDI. [mUkavI, 0 melavI (rU. pra.) arucipUrvaka musAphare vageree TikiTa lIdhelI che ke nahi enI tapAsa prasaMga ke kArya baMdha karavAnuM kahevuM]. rAkhanAra sevaka TAM? vi. jao "daDuM." Tiki(-keTa-bArI strI. [e. + ja "bArI.'] praveza mATe TAM na. jio "TAMDa' + gu. "uM' vArthe ta. pra.] TeLuM, TikiTa-gharanI je bArIthI TikiTa vecAtI maLatI hoya te.bArI ghADuM. (2) vaNajAra, piTha TikrikeTa-mAsTa(-stora . [aM] paisA laI TikiTa 2010_04
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ Tikata 972 Tizya-pepara ApanAra sevaka TipakacI vi. nedha rAkhanAra mANasa kita ja "tilakAyata." (puSTi.) TipaDhAvavuM jue "TapaDavuM'mAM. TikkaDa puM. kuke na hoya tevA jADA roTalo TiNiye vi., [ja 'TIpaNuM' + gu. thayuM ta..] TikA-sAheba pR. [ja e "Tiko' + "sAheba.'] (lA.) pATavI TIpaNuM jeI jeza kahenAra, jozI, jyotiSI kumAra, TilAyata TiNiye vi., pR. [jue "TIpaNuM' + gu. "chayuM ta.ka.] TikkI strI, jio "Tiko' + gu. "I' zrIpratyaya.] cAMdalAnI dhAbAmAM TIpaNI karanAra majura [pAyAvALuM meja nAnI biMdI, TIlI. (2) (lA.) saphaLatA. (3) lAgavaga, TipoI strI. [sa tripAphi>prA. sidhdhAkA] tripAI, traNa siphArasa, [0 lAgavI (rU. pra.) saphaLa thavuM]. TipAu vi. jio "TIpavuM' + gu. "Au' kR pra] TIpIne Ti juo "TIke.' ['TIkhaLI.' AkAra ApI zakAya tevuM, TIpavA jevuM TikhaLiyuM vi. jio TIkhaLa+gu. "yuM' to pra] jue TipArI strI. medAnamAM UgatI e nAmanI eka vanaspati TicakArI strI, karo chuM. [2vA.] Tica Ticaevo avAja. TipAra 5. [vaja.] ThAkorajIne dharAvavAmAM Avato eka (2) (lA.) majAka, makarI, ToLa. (3) tophAna, aDapaluM khAsa prakArano mugaTa. (puSTi.) TicakRDhiyuM vi. [ja e "TicakaDuM' + gu. "chayuM', svArthe ta. pra.], TipavavuM, TipavuM e TaupavuM"mAM. Ticapha vi. [jue "TIcakuM ? gu. 'DuM svArthe ta. pra.] Ti5Na na. [saM.] agharA zabdo uparanI vivaraNanA rUpanI jue "TIcakuM." noMdha. (2) abhiprAya vizenI gaMdha, zere,' "rimArka. (3) micAmaNa (zya), NI strI, jio TIcavuM' + "AmaNa,' keTega' (na. de) [TIkA lakhanAra, "enoTeTara' -AmaNI." pra.] TicAvuM e, athaDAmaNa, (2) rajhaDa-paTTI Ti5Na-kAra vi. [saM.] nedha TapakAvanAra, (2) nAMdhanA rUpanI TicAvavuM, TicAvuM ja "TIcajmAM. di5NikA, TipaNI strI. si.] vivaraNAtmaka TIchavAI TicUkaDuM(9) jAo "TacUkaDuM.' noMdha. (2) pAdaTIpa. (3) saMkSipta paMcAMga. (puSTi.) TikAravuM a. kri. [2vA.] prANI-pazu hAMkavA DacakAravuM Tipe puM. [2] "rupa" evo avAja. (2) lakheTI temaja TikArI strI. jio 'TakAravuM' + gu. I' ka. pra.] bhamaraDAnI ramatamAM lakhoTI ke bhamaraDAthI sAmenI lakheTI TiTakAravAnI kriyA, DacakAre ke bhamaraDAne AMTavAM e. (3) (lA.) marmavacana TikAvavuM ja "TITakAmAM. Tiphina na. [.] haLavuM khANuM, nAste. (2) bhAvuM. (3) TiTaLAvavuM e "TITaLa"mAM. (lA.) bhAthuM rAkhavAnuM vAsaNa (sAduM ke eka upara bIje TiTila-dima na. [sa, j] TiToDI (pakSI-jAti) DhaMkAya ema be cAra sarakhAM ThAma ane DhAMkaNavALuM). TiTina-di bhI strI. [saM] TiToDI (mAdA) Tiphina-basa strI. [.] nAstA ke bhAthAnI nAnI peTI TiTiyANa na., re dhuM. [ravA.] yuddha vakhatane zorabakAra. TikaDI strI. jio TIbakI' + gu. Da' svArthe ta. pra.] (2) duHkhanuM bumarANa. (3) (lA.) jhaghaDe, takarAra jhINe cAMlle, TIlI, biMdI TiToDI strI. [i, farTTamI>prA. TTiI + gu. "Da" biraNa strI. e nAmanuM eka jhADa svArthe ta. pra.] jue 'TiTibhI.' TibeTa jao tibeTa.' DhiA -To) 5. [ja e "TiTeDI.'] jue "TiTibha." TibeTI o "tibeTI." TiTelI strI. saMkA tuveranA dANAnuM pANIvALuM zAka TimaTimAvavuM ja 'miTimAvuM'mAM. Tiribha juo 'TaTibha." miTimAvuM a. kri. vi.] lAlacathI TaLavaLavuM. TimaTiribhI juo "TiTibha." [tana nAnuM, ciNakaluM TimAvavuM che., sa.phri. TiNakula vi. jio TINakuM+gu, "huM" svArtha ta. pra] Timare jao TIMbara.' TiTiNI jI. [2vA.) pakSone eka prakArane dhIme avAja Tiara na. [4] imAratI lAkaDuM Tina na. [.] kalAI, kathIra (dhAtu) Tibara-marcanTa (-marcanTa) 5 [] imAratI lAkaDAnA vepArI dinakudiyuM, TinaDuM-la) vi. jio "TIna' + gu. 'DuM Timbara-mArkeTa sI. [ ] imAratI lAkaDAMnI bajAra, lATa -luM' + iyuM" ta. pra.] jue "TINakuM." rilATa, -yata . [ jue "TIluM' dvArA] pATavI kumAra, dina-gara vi, pR. [e, + phA. pratyaya.] TinanAM patarAMnAM yuvarAja kumAra jio TIlavuM.' sAdhana ane reNa karanAra kArIgara, "Tina-smitha' TilaDu, huM vi. [ o TIluM' + gu. "ADa, DuM ta.ka.] nipATa strI. [ravA.] beTI paMcAta TilA ! jio "dIluM' + gu. 'A' svArthe ta.pra.] cAle Tina-pATa juo "Tina-paeNTa(ra). dilera na, re' puM, bagalAne maLatuM e nAmanuM eka pakSI Tina pATiyuM vi. [ja e "Tina-pATa' + gu. iyuMta. pra] Tilare . kakaDuM. (2) tetara TipATa karanAruM, tuccha, halakuM, dhAMdhaliyuM. Tikilo . [2vA.] e nAmanI eka ramata Tina-peTa na. [aM.] TinanuM DabaluM TihalA strI, gilI dina-pleiTa vi., sI. [.] kalAIna DhoLavALuM (vAsaNa Tizya na. [.] pizI, DhozI [jAta Ti5 strI. [.] nekara-cAkarane apAtI bakSisa, bANI Tizya-pepara puM. aM.] karacalIvALI kAgaLanI eka suMvALA 2010_04
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ TiheluM, 873 TIpara TiLI strI. [2vA.] aDapaluM, tephAna, TIkhaLa fTavAmAM dvArA] (lA.) (kapALamAMnI) TIlI, TiMkacara (Tiphacara) na. [aM.] arka, sattva sonA cAMdInI TapakI riMgaNiyuM jue "TIMgaNiyuM.' TIkI strI, jio "TIkavuM' + gu. "I' ka. pra.] najara siMgara jue "TIMgara." TIke puM. [8. prA. Tiawtra-, mAthA uparane guccha, vaja.] TiMgaLavuM juo beTIgaLAvuM." tilaka, TIluM. (2) (lA.) vadhAvavAne apAta upakara ke TiMgAToLI jao TIMgAToLI." rokaDa rakama, cAMdalo, vadhAvuM. (3) DAma hiM(-)gAra(va)vuM, (i-TagAvuM juo "TIMgAvuM mAM. TIkhaLa na. [ravA.] mastIvALI majAka, ramUja, vAda, (2) TiMcavuM e "TIcamAM. aTakacALuM, aDapaluM. (3) majAka-bharelA cALA TiMTa-Ta)cAvavuM, dina-TI cAvuM ja "TIcavuM'mAM. TIkhaLI vi. [+gu. I ' ta. pra.] TIkhaLa karanAruM, TikhaLiyuM, TiMba jio TIMba." maka, vivedI TiMbaDha juo "TIMbaDa." TIcakI strI. [ e "TIcavuM + gu. "kI" ka. pra.] A che TiMbara (Timba2) jao Timbara." TakAro mAra e (khAsa karI gaMjIphAnI ramatamAM) TiMbaraNa juo "baraNa.' TIcakuM vi. ghaNuM nAnuM, vAmana, baThaDuM, ThIMgaNuM, TINakuM. (2) TiMbara-marcanTa (Timbara-marcasTa) jeo "Timbara-marcanTa.' na. vastune uparano aNIdAra bhAga. (3) nAkanuM TeravuM TiMbara-mArkeTa (Timbara-) o Timbara-mArkaTa." TIcara vi. [.] zikSaka ke zikSikA, mAstara ke mAstaraNa TiMbaravuM baravuM." TIcavuM sa. kri. [ravA.] aphaLAvavuM, athaDAvavuM. (2) aTavuM. TiMbara juo "TIMbara." (3) TocavuM. (4) naMdavuM, kaMdavuM chaMdavuM. TicAluM karmaNi, biru juo "TAMbaru." kri. TicAvavuM pre., sakri. TiMbA-TekarA jue "TIMbA-TekarA." TIcI RI. [jae "TIcavuM + gu. 'I'ka. pra.] UMdhI keDITiMbu-bU)rI juo 'TIMbu(-)rI.' enI hArane aTavAnI ramata TiMbA juo "TIbo." TI che. jio TIcavuM' + gu. "e" ka. pra.] TicAyAthI TI muM, strI. [ ] cA paDele Ache ghAbo ke AMka TI-eraNa sI. (a. T (Ta) + ja eraNa.] aMgrejI TITakAvuM a. ji. [vA.] pachaDAI paDavuM. TiTakAvavuM che. sakri. T (TI) varNanA AkAranI eraNa TIvI strI, e nAmanuM eka pakSI TI- gala (-aMkala) . aM. T TI) + aM.] aMgrejI TITa kuM. hAlAra tarapha ramAtI e nAmanI eka ramata varNa T (TI)nA AkArane lekhaMDane lAMbo pATe TaTaLa(-LA)vuM a.kri[ravA.3 TaLaTaLavuM. TiTaLAvavuM che.. sa. kra, (imAratI kAma vageremAM vaparAte) [pakSI, "varlara' TITAM ja "TIMTo." TIkaTIkI strI. rivA. "TIkI,"-dvibhava.) e nAmanuM eka TaTiyAM juo "TAMTiyAM." TIkata juo "TikkaDa.' TITiyuM juo "TAMTiyuM." TIkaDI strI. jio TIkaDa+gu. I" pratyaya. nAnI TITI-Ta-pe) puM, balI strI. [vA. + juo kapi, gaLa capaTa cakatI, khUba nAnI thepalI ['TikakaDa." .'-'balI' (2vA.)] (lA) e nAmanI eka ramata TIkaDe muM. [jue "TIkaDa' + gu. 'A' sparze tapra.] juo TITuM juo "tuM.' dIka6 sa. ke. ekI najare jovuM, tAkIne jevuM (TIkI TIkIne TITenasa 5. [e.] dhanu nAma roga jovuM' evo saM. bu. kR ne prAga mAtra jANIta.) TI e "tIDa." TIkA strI. [saM] vivaraNa, vivRti, vistRta samajhatI. (2) TI-pI(-)4(zya) strI. [ravA.] zekhI, baDAI. (2) pratIkAra guNaSanI samIkSA. (2) (lA) niMdA, vagevanuM TIriye . e nAmano eka phula-choDa TIkAkatAM vi. saM. .1. TIkA-kAra vi. saM.1 TIkA-vivaraNa- TI rANe puM. ["TIDesaMjJA + juo "zo.'] (lA.) nI racanA karanAra (vidvAna ke viduSI) majAkamAM varaNAgiyA mATenuM udabodhana TIkA-khera vi. [sa. + phA. pratyaya] deva joyA karanAra, TI-na)kuM, TiNiyuM, TINuM' vi. [ja "tIrNa ] taddana dezadaza. (2) doSa joI doSa kahenAra. (3) niMdaka nAnuM ciNakaluM, TiNakaluM, TicakaDuM TIkATipaNa na., ba.va. [saM] samajhatI ane noMdha, ke- TInazuM na. dUdhInA varganuM nAnAM jamarUkha jevAM phaLonuM eka zAka, esa." (2) (lA.) kaTAkSamAM karelAM lakhANa TInI-mInI strI, joDakAM janmelAM bALaka, belaDuM TIkAtmaka vi. [saM. TIma + Atmana + ] TIkAnA, TIpastrI. jio TapaNa; enA mULano zabda.] noMdha, rUpamAM raheluM TippaNa, yAdI. (2) pAdaTIpa, "phUTanoTa' (2.u.). (3) TIkA-vRtti strI. [saM] daiSa-darzana ke niMdA karavAnI khAsiyata paisA ke phaMDaphALAnI yAdI. (4) ugharANInI neMdha ane TIkAsAheba , ba.va. jio "Tako' + "sAheba.'] (lA.) ene kAgaLa. [0 pheravavI (rU.pra.) phALo ugharAvavo] yuvarAja kumAra, pATavI kumAra TIpe strI. rivA.] saMgItamAM UMcI levAmAM AvatI Tera, TakI zrI. [. prA. riMga-mAthA uparane guccha-uparathI tAra-sthAna. (saMgIta) 2010_04
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ TIpa 3 TIpa strI. [jue 'TIpavuM.'] IMTa ke paththaranI caNataramAM sAMdhe pUravAnI kriyA. (2) (lA.) kedanI sajA. [. devI (3.pra.) sAMdhAemAM mATI cUnA ke simenTa bharave. janma-TIpa (rU. pra.) AjIvana kedanI sa] TIpa4 zrI. pANI bharavAnuM pIpa, pavAluM. (2) nAnI bAladI TIpapa na. [ravA.] TIpuM, chaMda, biMdu TIpa(-)4I strI. [de.prA. fzq1+ gu. 'ka' svArthe ta.pra.] TIlI, TIlaDI, biMdI (kapALamAM karAtI). (2) senerI ke rUperI cakI TIpaDhavuM sa.kri. [ja'TIpavu' + gu. 'Da' svArthe ta.pra.] sakhata mAra mArave, TIpavuM. TIpaDhAvuM karmaNi, kri.TipaDhAvavuM pre., sa.kri. [cAmaDI pakaDI rAkhavAnuM sAdhana TIpaDI strI, sunnata karatI veLA cheAkarAnI iMdriya uparanI + gu. 'I' srIpratya,] TIpaNI strI. jae 'TippaNI,' TIpaNIne zrI. [jue 'TIpavuM' + gu. 'aNuM' kriyAvAcaka kR.pra. +I ' srIpratyaya.] dhAbe, TIpavAnI kriyA TIpaNI strI. [jue 'TIpaNu ke, TIpavAnuM sAdhana TIpaNuM' na. [saM. fTagvAla > TippaLA- vivaraNa-nAMdha] paMcAMga, (jyeA.)[^ ukelavuM, . umeravuM (rU.pra.)jhadhaDA vagerenI jUnI vAtA navesarathI upADavI. . tevuM (rU.pra.) TIpaNAthI graha gaNI kaLAdeza ke muhUrta kADhI ApavuM. * vAMcavuM (rU.pra.) lAMbuM pIMjaNa karavuM] TIpaNu ra [jue 'TIpavuM' + gu. 'aNuM' katu vAcaka kR.pra.] TIpavAnuM sAdhana (che| dhAkhA vagerenuM) TIpaNuMOM na. [jue 'TIpavuM' + gu. kR. pra.] TIpavAnI kriyA na. aNuM' kriyAvAcaka TIparI strI, [ marA. TiparI ] aDadhA zeranA vajananuM mApa (muMbaInuM anAja vagerenuM eka jUnuM mApa) TIpalA puM. kheAjo, bhAra, vajana, (2) dvaitaruM TIpavuM sa.kri. [ravA., saM. Ti-nA artha tAkavuM che ] DhAkIne khAya ema ke capaTa thAya ema karavuM. (2) (lA.) mAra mAraveA. (3) kedanI sajA karavI. [TInthe rAkhavuM (3.pra.) pIMjaNa karavuM] TiyAvuM karmaNi, kri. TipAvavuM che., sa.kri. TI-pArTI zrI. [aM.] snehI svajanA saMbaMdhIo vagerene mATenA zubhecchAtmaka cA-pAnanA samAraMbha TIpuM na. [jue 'TIparpa'+ gu. ''' svArthe ta.pra.] ja e TIpa." TIpuM-TayuM vi. jue TIpuM' dvArA.] eka TIpA jeTaluM. (2) TI-khAra huM. [aM.] bhaThThI sApha karavAnA T AkAranA saLiyA TIma` na. gaciyuM, ceAsaluM. (2) pApaDane pIMDA TIpavA mATenA lAkaDAnA TukaDA 974 TIsalI TIma strI. [aM. ramanArAonI maMDaLI, khelanArAonI TukaDI TImaka na. DALa, dekhAva, sarjAvaTa (TAmaka-TImaka' evA prayAga) TImaTI zrI. eka prakAranuM imAratI lAkaDuM _2010_04 TImaNa na, bhAthuM (musApharI daramyAna khAvA mATenuM). [. karavuM (3.pra.) musApharI daramyAna bhAthuM khAvuM] TImara (-ratha) strI. TekarI, DuMgarI. (ra) TIMbe TImaru jue 'TIMbaru.' TImanuM na. [jue 'TIma'+gu. 'huM' svArthe ta. pra.] jue 'TIma. -' TImI srI, [anu.] teja, prakAza TIyar-gaeNsa puM. [aM.] tenA phelAvAthI mANaseAnI AMkhamAMthI pANI nIkaLe teve sela dvArA pheMkAtA kRtrima vAyu TIra (5) zrI. kapaDAmAM karelA trAMse| kApa TIrakhI jae 'tIrakhI,' TIla (ca) strI. zrI, nArI. (2) kUkaDI TIlaDI zrI. [jue 'TIlI' + gu. '' svArthe ta.pra.] TIlI, TIpakI, bhedI. (2) meranuM cAMlAvALuM pIMchuM. (3) zarIre TIlAMvALI gAya ke bheMsa TIlakuM vi. [jue 'TIluM' + gu, '''ta.pra.] TIluM karyuM hAya tevuM. (2) zarIre TIlAM hoya tevuM. (3) (tiraskAramAM) brAhmaNa ke bAvA-sAdhu TIlavA vi., puM. [jue 'IlavuM.') zarIre TIlAMvALA baLada. (2) nAnuM bataka. (3) (tiraskAramAM) brAhmaNa ke bAveAsAdhu TAliyuM vi. juie 'TIluM' + gu, 'yuM' ta.pra.] jue 'TAlavuM.' TIliyA vi.,puM. [jue 'ToliyuM.'] ja e 'TIlave (1)(3).' (2) pachavADe ghaselI pILI koDI cADuM mAtra TIpeA huM, karajanA vadhArA TI-peTa puM. [aM.] cAnuM vAsaNa, kITalI TIma sI., na. bharatanA eka prakAra, kaMjerI sIbakI ja 'TIpakI.' DhIbahu na. thAMbhalI upara ane pATAnI vacce mUkavAmAM TIsI-sI) . patAjI, baDAI AvatA ghATIlA lAkaDAnA TukaDA, bharaNuM TIlI srI. jiA 'TIluM' + gu.'I' saupratyaya.] nAnuM TIluM, TIlaDI, biMdI. (2) seAnerI bharatavALI zAla. [kALI TIlI (rU.pra.) kalaMka, DAgha, lAMchana, badanAmI] TIluM na. [saM. tiruva dvArA., prA.mAM nathI.] tilaka, TIkA, UrdhvapuMD. (2) tripuMDU, (3) cAMllA. [ karavuM (...) nukasAnamAM utAravuM. ghasavuM (rU.pra.) TIluM karavA caMdana orasiyA upara utAravuM. . cATI javuM (rU. pra.) lAbha meLavavA sAmAnuM khAI javuM. * tANavuM (rU.pra.) daMbhI vartana rAkhavuM. (2) paMcanA karavI] TIluM-TapakuM na. [+juo 'TapakuM.'] dhArmika rivAja pramANe zarIranAM aMgA upara karavAmAM AvatuM te te TIluM TIle vi.,puM. [jue 'TIluM.'] UbhuM TIluM. (2) (lA.) pATavI kumAra, yuvarAja, (3) DAma, DAdha TIlA-Taca puM, karAenI eka dezI ramata TIpuM vi. varNasaMkara [ta, pra.] TAsI, rekhA TIzi(-si)yA puM. [jue 'TIzI,sI' + gu. 'yu' svArthe TIzI(-sI)` . [jue 'TIsA'+gu. I'strI-pratyaya.] rekhA, lITI. (2) kaMpaLa, aMkura. (3) aNIdAra kaLI TI(nsI)-khera vi. [ jue 'TIzI,-sArai' + krUA. pratyaya] patarAjI karanAruM, baDAI khAra TIsalI strI. [ jue 'TIsI' + gu. 'la' svArthe ta, pra, jue 'TIzA.1
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ TIsiye TaMkArAvavuM TIsiye ja e "TIzi." TukaDI strI. jio "TukaDo' + gu. I' strI pratyaya.] nA TIsI-2 ja rIzI, 1-2, TukaDo, kaTakI. (2) vidyAthIonI ke lakarIonI nAnI TIsI-khAra jao TIzI-khera.' nAnI maMDaLI, pArTI,' 'DiTecamenTa." (3) mANasonuM saMkhyATIse yuM. [2vA3 lITe, li . (2) gillI-dAMDAnI baLa, "kanTi-janTa' eka ramata. [0 tANa (u.pra.) lakhavuM] TukaDI-baMdha (-adha) vi. [juo "TukaDI'+ kA. "ba"] TIMgaNiyuM jio TIMgANuM' + gu. "aNu ku.pra. + "chuM' TukaDI-maMDaLInA rUpamAM raheluM, ToLI-rUpa ta.pra.] TIMgADavAnuM sAdhana, laTakaNiyuM TukaDe muM. jio "Tuka' + gu. "DuM ta. pra. svArthe) ja TIMgara na. nAnAM bALakenuM ToLuM 'Tuka.' [-hA khAvA (rU.pra) parAdhIna rIte jIvavuM. -nA devA TIMgaLAvavuM juo "TIMgaLAvuMmAM. (rU.5.) bhikhArIne khAvAnuM devuM. - nA(nAMkhavA (rU.pra.) TIMgaLAvuM a kri. TIMgAvuM, laTakavuM. TIMgaLAvavuM che., sakri. Azare Apavo. - ma(mAMgavA (rU.pra.) bhIkha mAgavI. TIMgAToLI strI. jio TIMgAvuM' + La + gu. "I' - levA (rU.pra.) mAgI khAvuM. - vahecavA (veMcavA) ku.pra.] juo "TAMgA-ToLI." (rU.pra) TukaDe TukaDe ApavuM) TIMgA-vIvuM ja "TIMgAvuM'mAM. dukAvavuM, TukAvuM jue "kavuM'mAM. TIMgAvuM a.kri. raMgAvuM, laTakavuM, laTakAvuM. TIMgA(va)vuM hera Dhera ki.vi. [anu.] tAkI tAkIne jovAmAM Ave ema presa.kra. (TIMgAvavuM" rUDha nathI.) kula puM, (-ca) strI. [hi. tukkala] mATe pataMga hIMcavuM sa ki. vi.] pApaDanA lavAne vadhu dAba ApI TucakI' vi. [o "TucakuM' - gu. "I' vArthe ta... TucakuM, vaNo. TIMcAluM karmaNi, kri. TIMcAvavuM che, sa.ki. ThIMgaNuM racAvavuM, TIMcAvuM jue "TIMcavuM"mAM. TucakI* strI. [2vA.] capaTI. (2) cImaTI, caMTI TI TIM kiM.vi. rivA. TI TIM' evo avAja thAya ema TucakuM vi. [anu.) baThaDuM, ThIMgaNuM TIMTuM vi. rivA.] jiddI. (2) na. rAjapUta (tirasakAramAM) Tucake 5. [anu.) maMtarajaMtarane praga, Ilama, Take. (2) TIMDa na. dUdhInI jAtanuM eka zAka-phaLa, TInanuM rasa Upaje tevo khUba nAno vArtA prasaMga, "enekaDeTa" TIMdara-veja strI. [TIMDara' aspaSTa + jue "vejA."] nAnAM [0 karo (ra.a.) vahema maTADavA mATe prayoga karo] chokarAMonuM ToLuM, kAcAM-bacAM kuTavANa vi. jio "Ta dvArA.] tUTI jAya tevuM TIMdarI strI. [ravA.] eka taMtuvAdya, rAvaNahaththo dukAvavuM sa.kri. [ravA.] jue "TaTakAvavuM." TIMDerI strI. jio "TIMDoruM' +]. "I' strI pratyaya]. hutha puM. [e.] dAMta giDI, gholI, TIMDorAM velo TuthapAu(-)4ra chuM. [saM] daMtamaMjana TIruM na. gile, gheluM, TIMDorInuM phaLa hutha-pe(I) paM. na. [e.] dAMta sApha rAkhavAnI TabamAM TIMba na, pUrNavirAmanuM cihna. (2) mIDuM, anusvAra AvatI davA (brazathI dAMta ghasavA mATenI) anunAsikanuM cihna, biMdu Tuthabraza puM. [] Tutha-pesTa dAMte lagADI dhasavAnI ghoDAnA TIMbaDa na. pApa [nAnA TIe, so vALa ke evA padAthevALI dAMDI, (2) dAtaNa TIMbaDI strI, jio TIMbI + gu. gu. Da" svArthe ta...] Tema-Tuma strI. [ravA.] nAnuM nagAruM ke thALa. (2) thALI TIMbaraNa na. e nAmanuM palaMga vagere banAvavAmAM kAma lAge vagADI karavAmAM AvatI jAherAta, DhaMDhero tevuM eka jhADa jio TIMbara.' Tura strI. [aM.] musApharI, yAtrA. (2) sahelagAha TIMbaravuM na. jio "ToMba' + gu. 'uM' svArthe ta. pra.1 TurisTa na. [4] musAphara, yAtrika. (2) sahelANI TIMbara muM. jio TIMbaravuM.'] kabaranuM jhADa TuriMga (Turi ) vi. [e.] musApharIne lagatuM TIMba2 [.ma, Tivahama-] pahADI pradezamAM thatA eka vRkSa TunamenTa strI, na [e.] harIphAIvALI ramatagamata, kIDA(TIMbaravA)nuM phaLa [TI yuddha, meca' TIMbala 5. jio "TIbo + gu. 'la svArthe ta pra. nA kula na. [aM.] ojAra, hathiyAra TIMbI strI. [ juo TIMbo' - gu. 'I' strIpratyaya.] tadana TuvAla chuM. [4. veilI aMga che, pikayuiM nA TIMbe, nAne hase husakAvavuM ja "sakavuM'mAM. TIMbe puM. janI vasAhatanA bhaMgAranI jamAvaTano TekarA jevo huM kri. vi. [ravA.] koyalano Tahuko thAya ema UMcANavALA jamInano bhAga, ujajaDa thaI gayeluM gAma-ThANa, huha-kAra puM. [ravA. + saM] TahukA (mara ke koyalane) mAunDa" (2. nA. ma.)-(pu. vi.) 997 ki. vi. [ja e "hu," -virbhAva.] jAo "ha." haka chuM. [2vA] TukaDe, kaTako [vibhAjana, 'menTezana' TuhUrava puM. [+ saM.] juo "dukAra." kaTAkaraNa na. [ja "TukaDe' + saM] TukaDA karavA e, hiM-tuM)kAra 5. [ja "tuM + saM.] jue "tuMkAra,-ro." kadA-khAu vi. jio TakaDo"+ khAvuM" + gu. "Au TuMkAravuM e "tuMkAravuM.' TaMkArAvuM karmaNi, ji. haMkAku.pra.], TukaDA-khera vi. [ + phA. pratyaya] TukaDA mAgIne rAvavuM che, sa. kri. khAnAruM, bhikSuka. (2) (lA.) parataMtra mANasa huMkArAvavuM, TuMkArAvuM ja "TakAravuM. "tuMkAravuM"mAM. 2010_04
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ huM huMe jue 'TUMbe.' 4I sI. e nAmanA eka cheDa T(+)ka' strI, zikhara, Toca (pahArlR vagerenI) TUMka3 srI, kavitAnI kaDI, tUka phUMkavuM sa, kri. [ravA.] ceTI paDavuM, vaLagI rahevuM. (bhU kR.mAM kartari prayAga.) TukAvuM karmaNi, kri. TukAvavuM ke, sa. kri phrUTa (Taya) strI, [jue 'TaTavuM.'] jue 'tUTa' phrUTaka vi. jio muM' + gu, 'ka' kR. pra. ] jae ' tUTaka,' TUMkA puM. jae 'Tucaka (1).' TreTaphATa (Trela " phATaya) zrI. [jue jue 'tUTa - phATa.' phUTa-phUTa (Tya - ghUMTaya) srI. [ jue T<-tUTa-bhaMDALa (-baDoLa) vi. [jue tUTI paDelI DIvALuM, devALiyuM Ta-Ta vi.ji A ' TUTavuM,' - hirbhAva.] bhAgyuM-tUTyu. [. khATale sUvuM (rU. pra.) risAI javuM] phUla, blu vi. [jue ' phUTavuM '-bha. ku. ' ela,' - lAghava.] jue ' tUTala,'-' chuM. ' TUTavuM a. kri. [rsa, truT* kuca-> prA. tuSTa, DaiTTa] jue ' tUTavuM. ' huM ' nuM TADha (-Tatha) strI jiA phUTavuM,'dvirbhAva,] ekadama paDApaDI, darADe 976 _2010_04 TeMTiyA TUMkaNI strI, vyabhicAriNI zrI, vezyA TUMka-bhaMDALiyuM (-bhaNDALiyuM) vi. [jue 'TUMkuM' +'bhaMDoLa' + gu. 'kyuM' ta. pra.] echI pUMchavALuM TUMka(kA)-mAM 4. vi. [jue ' TUMkuM '+ gu. sA. vi. nA arthanA 'mAM' anuga.] saMkSepamAM. (ra) sArAMza-rUpe TUMkAkSarI zrI jue 'TUMkuM ' + saM, akSara + gu. 'I' ta. pra.] saMdarbhamAM graMtho vagere temaja pArribhASika zabdonA AraMbhanA tema spaSTatA khAtara vaccenA vaNaeNnI saMkSiptAkSarI. (2) varNInA TUMkA prakAranA saMketAnI lekhana-paddhati, zorTa-glaeNnDa '(2. vA.) [saMkSepa, lAva TUMkANu na. [jae' TUMkAvuM ' + gu. phUMkAvavuM jue nIce ' TUMkAvuM 'mAM, ' aNu . pra. ] " e. kri. juie 'kuM,' "nA. dhA..] TUMkuM thayuM. phUMkAvavuM ke., sa. kri. [be lAkaDAM, (vahANa.) TUMkI strI, phALakanA bhAge rAkhavA mUkavAmAM AvatAM ADAM TUMkuM vi. laMbAI UMcAI kada gati aMtara samaya vageremAM khaDuM ( najIkanuM khUba ochuM (jemake 'DhIMgaNuM 'cAhuM' 'saMkSipta' vagere ), [ kI cAla (ya) (2. pra.) najIka najIka pagalAM paDe evI gati. kI dRSTi, -kI najara (rU. pra.) AMkhanI ochI zakti, (2) buddhinI UNapa. (3) anudAra vRtti, kaMjUsAI, leAbhavRtti. -kI vArtA (rU. pra.) ekAda prasaMgane la" lakhAtI vArtA, navalikA, zorTa sTorI.'* AyuSa(Sya) (rU. pra.) TUMkI jiMdagI. . karavuM (rU. pra.) jhaTa patAvavuM. (ra) jAnathI tarata khatama karavuM. (3) patAvI nAkhavuM. 0 kAtaravuM (rU. pra.) vaheluM tAvavuM, (ra) aTakAvI devuM, thaMbhAvI devuM, Taca (rU.pra.) taddana TUMkuM. 0 nAma (uM. pra.) nAma vagerenA AdyAkSara lakhAyA hoya evI rItanuM nAma ( ke. kA. zA.' jema) -ke pakaDavuM (3. pra.) vAtamAM adhavaca bAMdhI levuM, ke patAvavuM (rU. pra.) jaladI nikAla karave] gAravuM sa, kri. [ravA.] ekaThuM karavuM. (2) kuLa tADavuM. (3) cAMca mAravI. dUMgArAvuM karmaNi, kri. raMgArAvavuM che., sa. kri. yUDhaMDha vi. [ jue 'phUTavuM'+ 'phUTavuM,' bhUOM 'phUTayuM''phUTayuM'-laghu uccAraNa,] jue 'tU huMphUTuM'[' tATo, ' chUTA puM, jie 'phUTavuM' + gu, 'e' phaeN. pra.] jue 'tUTo'jhUmaNuM na. [ jue 'TUMpaNa,' *uccAraNa-bheda. ] kaNaka gaMdax vAnuM dhI ke tela. (2) dhaMtara-maMtarane tucakra. (3) echuM AvatAM thatI rIsa (meTe bhAge A zabda 'kAmaNabhUmaNa' -'TAmaNa TmaNa 'nA rUpamAM jovA maLe che.) TUvA puM. [ja A 'TavuM ' + gu. 'e'phaeN. pra.] pravAhInuM buMda, ve. (ra) (tamAku vagerene) pANI TevuM e. (3) vhAlA. (4) khADA, (5) dara. (6) nAruM. (7) cUMTiyA. (8) pAjelA rUnuM pUmaDuM. [--aa devA (rU. pra.) maheNAM mAravAM, -vA pADavA (rU. pra.) TapakAM karavAM. vA sUkA (. pra.) TIpAM pADavAM. paDayA (rU. pra.) tAruM paDavuM [sa.kri. savuM . kri. [ ravA. ] sakAM bharavAM. husakAvavuM ke, kri. vi. rivA.] vATanA avAja thAya ema TUMka jue 'TUka. ane thoDA sasAsamAM). TUMka vi. [jue 'TUMkuM;' lAdhava.] TUMkuM. ('TUMka samaya' 'TUMka vakhata' 'TUMka noMdha' 'tuM ka-mAM" jevA prayogomAM maryAdita [nathI.) TUMka (-kaSa) zrI. [jue 'DhAMkavuM.'] TAMkaNI (vyApaka prayoga TUMkuM-jIvI vi. jio 'TUMkuM ' + saM. degnIvI puM.] TUMkI AvaradAvALuM, apAyujI, apajIvI TUMkahuM vi. [jue ' TUMkuM ' + gu. '&' svArthe ta. pra.] sAva TUMkuM. (ra) khaDhaDuM, vAmaNuM ' . phUTavuM ' + 'phATavuM] jio 'Ta - phUTa.'phUMkAvuM 'TUTavuM '+ 'phUTavuM.' ] 'TUTavuM'+ 'bhaMDoLa '] 7 ' mUMgArAjanuM, jaMgarAluM jue 'TUMgAravuM"mAM, strI. ke. prA. TuTa vi. chinnabhinna aMgovALuM ' dvArA ] vAMsAnAM bemAMthI eka cA beu hADakAM bahAra UpasI AvavAthI thatA DhaMkA, khaMdha TaNiyuM na. [jue 'TUMTa ' + gu. ' aNu`' + 'iyuM' ta.pra.] jue ' TUMTiyuM(ra).' ' huM(-i,-LuM) vi. [jue 'TUM' + gu. ' huM '-'huM ' ta. pra.] TaMTa nIkaLI hAya tenuM [raheluM hoya ema TaTa-sUMDha kra. vi. [jue 'cUMTa,'-dvirbhAva.] TUMTiyuM vALIne TaTaluM(-LuM) jue 'DuM.' . TUMTiyuM na. [jue ' cUMTa' + gu. 'yuM' ta. pra.] vAMsAnA bhAga bahAra paDatA dekhAya ema badhAM aMgene saMkADI paDI rahevAnI sthiti. (ra) (lA.) kAgaLiyuM, 'kolerA' TUMTiyA puM. [jue 'TUMTiyuM.'] (lA.) tANA khanAvatAM bhUlathI gUMcavAI jatA tAra
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ vi. saM. suMdu- > prA. TuMkuma-] AkAramAM nAnuM, TeIpa mazIna juo "Tepa-mazana." jhINavuM. (2) ThaMDuM, kaMDaluM, khoDavALuM. (3) duSTa, nIca TeIlara ja Telara." 886 na. rivA.] baDabaDATa TesTa vuM. [.] svAda, lahejata strI. [saM. su09 na., "mAthuM] (lA.) macchara mAkhI Teka strI. jio "TakavuM" dvArA saMkalpanI daDhatA, vaTa,.TekIvagerenI lehI cusanArI meDhA AgaLanI naLI ke saLI lApaNuM, paNa, pratijJA-baddhatA. (2) (lA.) geya cIjanuM (saMhanA prakAranI). (2) ziMga dhruvapada. [0ne tAre (rU. pra.) prabaLa TekIluM]. ThaMDI sI. pAMdaDAM vagaranI nAnI DALI ke DAMkhaLI. (2) TekaNa na. [ie "TekavavuM' + gu. "aNa" ka. pra.] siMga. (3) kevA ke vAvamAMnI taLAnI ThaMDI, kaTho AdhAra, aThIMgaNa. (2) ThesI, aDacaNa, (3) ja DuM na. [saM. ->prA. tuMDhama-, "mAthuM"] (lA) ghANanI chAparAM vagerene Teko ApatA lAkaDuM paththara lokhaMDa vagere. lATane cheDAne nIcalo goLa bhAga, (2) vi. tuMDamijAjI. nA rUpane AdhAra (3) dharta. (4) ThaMDuM ke TUMkA hAthavALuM TekaNa-biMdu (bindu) na. [+sa., 5.TakaNanuM AdhArasaM58-5)-kaMpa kri. vi. [ juo "daMpavuM,'-dirbhAva.] (lA.) TekaNiyuM na. [ + gu. "Im' svArthe ta. pra.] naLiyAM vagere sAMdhAmAMthI TapAI gayeluM-akaDAI gayeluM hoya ema cALatAM mukAtuM naLiyAnA TukaDAnuM aThIMgaNa raMpaNa na. [ o "pavuM." + gu. "aNa' ku. pra.] kaMpa6 TekaraDe kuM. [4e "Tekare '+ gu. "Da" svArthe ta. pra.] e, kaMpavAnI kriyA, maNa, () (lA.) caMTavAnI kriyA. nAne Tekaro [jamIna (3) (vALa) loca karavAnI kriyA. (4) TapavA mATenuM dhI TekarA-TekarI strI. jio Tekaro' + "karI." UMcI nIcI yA tela. (5) carcA-vicAraNA TekarI strI. [ie "Tekaro" gu. 'I' strI pratyaya. nAno paNuM na. [ jue "raMpavuM' + gu. "aNuM" ka. pra.) e Tekaro. (2) (lA.) TekarA-DuMgara-pahADanuM rikhara, Toca 'paNa(1)(2)(5)." (2) raMpavAnuM ojAra Teka na. [4 'Tekare, arucimAM na(lA.) roTalo, pavuM sa. kri. [ana] mULamAMthI upADavuM, cUMTavuM. (2) (rUne DhebaruM kAlAmAMthI bahAra kADhavuM. (3) gaMdavuM, gadaDavuM, dabAvIne Tekare chuM. [de. prA. Te ma- sthaLa, pradeza] kudaratI yA kasaNavuM. (4) (lA.) mAnasika rIte kacaDavuM. (5) maheNAM pavane uDADelI dhULa-retI vagerethI jamInanI sapATI upara mAravAM. (6) julama kare. (7) mAra mAra, TIpI jAmelo DuMgarathI ghaNe nAnA AkAra (Tekare" kudaratI nAkhavuM. [pI nA-nAMkhavuM (rU. pra.) maheNAM mAravAM. (2) ane "TIMba' bhAMgI paDelI vasAhatano) mArI nAkhavuM. khatama karavuM] raMpavuM karmaNi, kri. 8 Tela vi. [ja 'ka'+gu. 'luM' ta. pra.] TekIluM, TekavALuM pAvavuM che., sa, kri. Teka(-kA)vavuM sa. ke. jio Take,'-nA. dhA.] Teka Apo , saM5AmaNuM na. jio "TapavuM' + gu. "Ama" ka. pra.] AdhAra Apavo. (2) (lA.) nabhAvavuM, poSavuM ("TekAvavuM" DhapAvavAnI kriyA. (2) DhaMpAvavAnI mArI vyApaka nathI.) TekavavuM karmaNi, ji. TekarAvavuM che., sa, kiM. kaMpAvavuM, pAvuM ja "raMpavuM'mAM. TekAvAvavuM, TekavavuM juo TekavavuM mAM. pina . jio "pavuM' + gu. "IyuM" ka. pra.] (vALa Tekasa strI, nAnI khIlI, caMka kaMpavAta-cuMTavAno) nAno cAva TekA-ughoga kuM. jio "ke' + saM.] Teke ApanArI koI piyara . jio ' + gu. IyuM' ta. pra.] (lA,) paNa sahAyaka utpAdaka dhaMdhAkIya pravRtti, "sapiTiga gaLAmAM capocapa thAya tevuM sonA vagerenuM eka ghareNuM InDasTrI" jio "TakaNa." pepa juo "pa.' TekANa na. jie "TekavavuM' + gu. "ANa' ka. pra.] kaMpa pu. jiAe 'pavuM + gu. "o' u. pra.] (lA.) TekA-dAra vi. [ juo ' + . pratyaya.] ke Apa gaLAnuM vartula tadana dabAI jatAM zvAsa rUMdhAI jAya e nADuM, AdhArarUpa baneluM, anumodaka prakArane phAMsa, gaLephAMso. [0 khAva (rU. 4) gaLe TekA-bhAva . [juo "Teko' + saM] kiMmatane sahAyaka thaI phAMso bAMdhI marI javuM. 0 deve (rU. pra.) gaLe phAMso paDe tevI bIjI kiMmata, "saporTa prAIsa" bAMdhI mArI nAkhavuM.] TekAva chuM. [ o " TekAvavuM.'] Teke, AdhAra, (2) AdhArabe puM. [ravA.] prabaLa Tapale ke dhabbe. (2) (lA.) biMdu, 'hakrama' maheNuM [ bI khAvA (u. pra.) mAthAmAM dhabbA temaja TekAvavuM ja "TakavavuM.' (kAvavuM vyApaka nathI.) maheNAM pAmavAM. bA mAravA (rU. pra.) maheNAM saMbhaLAvavA] TekiyuM vi. jio Teka+gu. IyuM ta...] juo "TakIvuM.' kathA 6. AMkhanA dukhArAmAM dudha tela bhegAM karI enuM Tekiya puM. gAla uparanuM vALanuM gholiyuM, thobhiye, ghobhe -nAMvmAM nAkhavAmAM AvatuM TIpuM Teka' vi. [juo "Taka' + gu. 'I' svArthe ta. pra. ] TekA* puM. paga vinAnI IyaLa vALuM, TokiyuM, aDaga nizcayavALuM, svAbhimAnI Tepa jue "Tepa." Teke chuM. [ja e "TakavuM" dvArA.] AdhAra, avalaMbana. (2) Teipa-re keryara o "Tepa-rekaeNrDara." AdhAranuM sAdhana, TekaNa, thAMbhalI, "sa.' (3) trAsa Teipaga 8-Di) jao Tepa-rekeDi ga. AdhAra, khaNiye, "brakeTa." (4) (lA.) anamedana, saMmati. ko.-62 2010_04
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ TakA moTara [. ApavA, . devA (rU, pra.) anumeAdananA zabda kahevA. 0 maLavA (rU. pra.) anumedana maLavuM] Teka-mITara na. [aM.] yaMtranI jhaDapa mApanAruM yaMtra Tekanika strI, [ aM.] te te viSayanI kaLa, yaMtrAdikanI racanAnI viiiSTa khI Tekanikala vi. [ aM.] yAMtrika racanA saMbaMdhI, (2) te te vidyAne lagatuM, pAribhASika, zAstrIya Tekaniziyana vi. [aM.] te te viSayanI yAMtrika jhINavaTanuM jJAna dharAvanAra niSNAta TeknalojI strI. [aM.] yaMtra-vijJAna, yaMtra-vidyA Teksa puM. [aM.] kara, verA TeksI strI. [aM.] bhADatI meTara-kAra TeksTa zrI. [aM.] mULa pATha, mULa vAMcanA TeksTa buka zrI. [ aM. ] abhyAsakramanuM mAnya thayeluM pAThya pustaka TeksTAila vi. [ aM, ] kApaDanA vaNATakAmane lagatuM TaeNga strI. [ aM] derI TegaraDI zrI. [jue 'Tegaro ' + gu. 'I 'zrIpratyaya.] utaraDanI jema uparAupara karavAmAM AvatA khaDakale TegarA puM. [ravA,] meTI TegaraDI, meDhI utaraDa, meATA khaDakalA Teca ( ca ) skrI. [2vA. ] kacakaca, takarAra. (ra) (lA.) ahaMtA, gave. (3) makarI, hAMsI, TIkhaLa TeTa-mULa na. eka prakAranA jhADanuM auSadheApayegI TeTAM na. ba. va. [jue ' TaDhuM.'] (lA.) gAlanA mAMsala bhAga maLiyuM UpaselA TeTI zrI. [z2aA 'reTa' + gu. I ' zrIpratyaya.] nAnA phaTAkaDA. (ra) kUMgA. (3) kAnamAM paheravAnI bhUMgaLI. (4) cIbhaDAMnI eka khAsa jAta, khaDablyu, taLiyuM, sakara-TeTI TekuM na. [jue 'TeTA.'] paganA naLAnI pAchaLA mAMsala bhAga. (2) kharunuM maLa TeTA puM, [anu.] phaTAkaDA, (2) aMkanuM kAratUsa. (3) vaDanuM kuLa. (4) (lA.) pakSInuM nAnuM baccuM, peTA TeThavA huM., a. va. [ravA.] bAkaLA, DoDhA, dhadharI TeDa (TreDa) strI. [ja kATakhUNe na hovApaNuM Te-para (TeDatha-paDatha) zrI. [ravA.] jue 'TaDapaDa.' TeDhAI (DAi) strI. [jae 'huM ' + gu. 'AI' ta. pra.] TeDApaNuM, vAMkAI, reDa teDuM (TaeNThuM) vi. [jue 'huM.'] jue 'TaluM.' TeDhAI zrI. [jue * TeDhuM ' + hiM, gu. * AI ' ta. pra. ] jue 'DhAI.' kehuM vi. [hiM. hA ] eka bAju cahuM DhaLIne UbhuM raheluM, trAMsuM kharuM. (ra) (lA.) mijAjI, rAphavALu, (3) virAdha karanAruM _2010_04 978 Tepa strI. [aM.] pANInI koI paNa prakAranI pAtaLI naLI. (2) mApavAnI pannU, (3) kAgaLa sAMdhavAnI gUMdaravALI paTTI Tepa-TepAM kra. vi. [ravA] dharAIne khAtAM peTa UpasI AvyuM hoya ema TeTA,ke(i)pa-mazina na. [aM]jue >=pa-rekorDara.' (2) bajAramAM thatI vadhaghaTanA bhAva senTrala eksceja dvArA dalAlanI peDhImAM nAMdhatuM yaMtra Te(04)pa-rekorDara na. [aM.] dhvani pakaDanArI paTTInuM yaMtra Te(04)pa-vaikalDiMga na. [aM.] reipa-rekorDara yaMtra dvArA paTTI upara dhvani pakaDavAnuM kArya TelA skrI, varSamAM traNa vAra phaLa ApatA AMbAnI e nAma TenansI strI. [aM.] bhADUta tarIke rahevApaNuM TaeNnarI strI. [aM.] cAmaDAnA udyoganuM sthaLa, carmAlaya OMnina na. [aM.] cAmaDAM kamAvavAmAM upayogI eka vana lAvavuM spatijanya padArtha Tenisa na. [aM.] jALIvALA baeNTa ane rabbaranA daDAthI mavAmAM AvatI eka aMgrejI ramata. (saMjJA.) Tenka (T+-) strI. [aM] (peAlAdI khakhkharavALI) tApa-gADI, raNa-gADI. (2) taLAva. (3) pANInI TAMkI. (4) telanI TAMkI TaeNnkara (eY2) na. [aM.] pANInI TAMkIvALuM vAhana. (2) tela-bharyuM hoya tevuM vahANa ke Agota Tenka-vegana (Tag-) na. [aM.] pANInI TAMkIvALA relagADInA Dakhe-(2) telanI TAMkIvALA relagADInA Do| TenTa puM. [aM.] taMbu TenTelama na. [aM.] e nAmanI eka mULa dhAtu (ra. vi.) TenDara na. [aM.] kAI paNa kAma karAvavA ke vecANa ApavA vagerenI agAuthI mAgaNI karavAnuM patraka. [. bharavuM (rU. pra.) TenDaranA kAgaLamAM bhAva-tAla bharavA. 0 mA(-mAMgavuM (3. pra.) bhAva-tAla likhita rUpamAM mAgavA ] TenDara-manI puM., ba. va. [aM.] TenDara ApanAra pAsethI suthInI levAtI rakama Te(04)pa strI. [aM.] rekaeNrDaMga mazInamAM vaparAtI ni pakaDanArI paTTI, [. karavuM (rU. pra.) rekorDiM'ga mazIna upara khelanAranI vANI paTTImAM jhIlI levaDAvavI. (2) AkramaNa karI kabaje karI levuM] nI kerInI jAta [eka ta 'kuM.' ] TeDApaNuM, vAMkAI. (2) TerI srI. mIThA pANImAM thatI bhIMgaDAvALI mAchalInI Tekhala na. [aM.] kASTaka, kAMThA. (ra) (khurasI sAme lekhana vagere mATe rAkhavAmAM AvatI khAnAMvALI) UbhI pATa, meja Tebala-laeNthi na. [aM.] meja DhAMkavAnI cAdara Tebala-baeNya puM. [aM.] hAla vageremAM pIrasavAnuM kAma karanArA che.karI [moTo camace Tebala-spUna puM. [aM] (meja upara jamanArAo mATenA) TebleTa zrI, [aM.] capaTa AkAranI geALI. (2) sTezanamAMthI AgagADI pasAra thavA mATe ApavAnuM geLAkAra cakatuM [rajU thatuM dazya Teble puM. [aM.] sAmAnya rIte pravezane aMte nATakamAM TebalA huM. [jae 'bhe|' + gu. 'la ' svArthe ta. pra.] (kaTAkSamAM cA tiraskAramAM) darajI TebhAvavuM sa. kri. [jae 'bhA, nA. dhA.] maiATA meTA
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhUrI zI(-sI-khera TebhA-akhiyA levA, meTA TAMkA mAravA TeligrAphara, TeligrAphisTa li. aM.TeligrApha upara kAma TebhUrI strI. e nAmanuM eka jAtanuM jhADa karanAra (vyakti) re . [ravA.] TAMke, bakhiye, sAMdhe. [-bhA tUTI javA TeligrAphika, nakala vi. [aM] TeligrAphane lagatuM (2. pra.) thAkI javuM, zakitamAna na rahevuM. -bhA-8 (3. TeligrAma paM. [aM] TeligrAphanA prakAranA saMdeza, tAra pra.) zakti harI le tevuM. -bhA devA, -bha levA (rU. pra) Teli-TAIpa-rAITara na. [4.] jae Teli-prinTara" (yaMtra). bakhiyA mAravA. -bhA na jhIlavA (rU. pra.) thAkI rahevuM. TelipathI strI, [] dUra rahelAMonAM mananA saMdezA adazya - mAra (rU. pra.) TAMke bhara ] [vakhata, TAMkaNuM acitya rIte maLavAnI prakriyA, vicAra-saMkramaNa, vicAraTema (Tema) . [. TAima ] TANuM, mukarara karela samaya, saMdezo malo chuM. tAMdaLajAnI bhAjI Teli-prinTara (prikTara) na. [a] tAMbAnAM deraDAM dvArA yA TempararI vi. ei.] haMgAmI, kAmacalAu reDiyenI rIte TAIparAITaranI jema eka sthaLe TAIpa thatAM Temparecara na. [e.] havAmAna. (2) tAvanI garamInuM mApa. bIje sthaLe TAIpa thavAnuM yaMtra [kAma karanAra kArIgara [ 0 hevuM (rU. pra.) zarIramAM thoDA jhAjhA tAvanI asara TeliprinTara opareTara (-priTara-) vi, Teli-prinTara upara hovI ] Teliphena chuM. [aM] tAMbAnAM deraDAMthI yA deraDAM vinA Teya-khAnuM na. [aspaSTa + jue "khAnuM.'] garamI na lAge paNa (reDiyenI paddhatie) karavAmAM AvatI vAtacIta. [0 e prakAranI yAMtrika racanAvALe eraDe ke khaMDa, era- kara, 0 jeTa (rU. pra.) nakkI karelA AMkaDA yaMtramAM kanDizanDa rUma' pheravavA [saMbhALanAra vyakti Tera -raya) sI. [hiM. rAga-rAgiNI gAtAM laI javAmAM Teliphona-opareTara vi. [e. ] TeliphenanI Ava-jAva AvatI TIpa sudhInI kheMca, tAra Teliphena-direkaTarI strI. [], Telina-sUcita-cI) strI. TeravavuM sa. kri. khATale bharatAM UMce karavAnA pAyAne UMce [+saM] Telena dharAvanArAonI akArAdikramanI chapAyelI karI kAthI caDAvyA karavI. TeravAvuM karmaNi, ji. Tera- sUcinuM pustaka vAvavuM che., sa. kri TelimITara na. [aM.] jamInanuM aMtara mApanAra yaMtra TeravAvavuM, TevAvuM e "TeravavuM 'mAM, Telivijhana na. [.] dUra banatI dhaTanAne te te sthaLe yaMtraTeravuM na. nAka jIbha AMgaLAM vagerene chehAne bhAga. (2) mAMnA nAnA paDadA upara e ja svarUpamAM batAvavAnI hAthInI saMne cheDe TerAvavuM che, sa. je. yAMtrika yojanA TyaMtra, darabIna TeravuM sa. kri. o TeravavuM." TerAluM karmaNi, kri. Teliskopa . [.] dUranI vastuo jovAnuM yaMtra, dUradarzaka TerAkoTA kuM. [] mATInAM pakavIne karelAM ramakaDAM (khAsa Telariyama na. [aM] eka mULa dhAtu (2. vi) ' [paddhati karI khedakAmamAMthI prAcIna kAlanAM maLI AvatAM Telensa na. [aM] saMdezAvyavahAranI eka khAsa navI TerAvavuM, TeravuM e "TeravuM'mAM. Tale strI. (aM.] carabI Teripha strI. aM] gAta mahesUla vagerene dara. (2) evA Teva (-vya) strI. Adata, hevA. (Tava' sArI paNa hoI zake, daranI yAdI. (3) relavene nUra vizena dhArAnI copaDI "" "lata" kharAba ja). (2) vartaNuka, rIta-bhAta Teripha be na. [aM] Teripha vizenI samiti ke maMDaLI Teva(rA)vavuM ja e Teva'mAM. TerI strI. e nAmane eka jaMgalI velo [daLI TevI strI, jio TevavuM' + gu. 'aNI" ku. pra.] TevavuM Tera zrI. cheDAnA palANanI nIce rAkhavAmAM AvatI pAtaLI e, aMdAja karA-lagAva e, dhAraNA, aTakaLa relana na. [aM.] plAsTika jevA parthamAMthI karelA taMtu TevarA-kA)vavuM ja "TevamAM. ane sutarAu yA UnI ke rezamI taMtunA saMmizraNavALuM TevavuM sa. ki. [ja e Teva,'-nA.dhA] aMdAja lagAva, dhAravuM, khAsa prakAranuM kApaDa Azaro lagAva, aTakaLavuM. (2) DuM thoDuM reDavuM. (3) TerepuM. [4] (khAsa karIne vaiSNava maMdiromAM garbhadvAra sahavAsamAM rahevuM, TALo karavo. TevAvuM karmaNi,kri. TevAvavuM, para ke AgalI tibArImAM 2khAte paDade, aMtarapaTa. Teva(rA)vavuM che, sa, kri. (TavAvavuM' vyApaka nathI.) (puSTi.) miTI vastu TevAvavuM, TevAvuM jao TevavuM'mAM. Tero chuM. paththara jevI kaThaNa cIja, (2) gAMgaDe. (3) TevALavuM a. ji. [ravA.] meDhe mAMDI pI javuM. (2) gaLI (0)lara puM. [.] darajI, saI. (2) dorInuM kokaDuM, rola javuM, ucApata karavuM. (3) bhAgI javuM, nAsI javuM, palATelara? kuM. [.] (beMkamAM) zarAphI karanAra isama cana karavuM. TevALAnuM bhAve, kri. TevALAvavuM presa, kri. Teli-komyunikezana na. [4] vIjaLInAM sAdhanothI sAdha- TevaLAvavuM, TevALavuM ja vALavuM'mAM. vAmAM Avato vyavahAra Teza(-sa)na [e. sTezan] AgagADInuM caDavA UtaravAnuM TeligrApha . [.] tAMbAnAM doraDAM mAraphata dUra dUra saMdezo mathaka, "sTezana' huM mokalavAnI kriyA ane enI sAmagrI. [ kare, TI-sI) (TaMzI, sI) sI. patarAi, zekhI, baDAI, ' mUka, 0 mokalo (rU. pra.) tArathI saMdezo mokalavo] TIsI. [0 mAravI (3. pra.) patarAjI karavI) TeligrApha ophisa zrI. [e.) tAra-ophisa dezI(sI)-khera vi. [+ phA. pra.] patarAjI karanA, baDAI 2010_04
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ Tesa khera, zekhara [AnaMda, sahelagAha -paeNDa ( Da) strI. jio -dvibhava.] gatA Tesa (Tesa) puM. [e. TeisTa ] svAda, lahejata. (2) meja bela, DaMphAsa, TaDapaDa Tesana juo "Tezana." TaeN 1 vi. jio IMDa'+ gu. "G" ta. pra] TaDa karanAruM, TesarI strI. [4 TI dvArA baDAza, DaMphAsa (khoTI mijAjI. (2) (lA) vaLI gayeluM, vAMke vRddha ne mATe meTAI kahI batAvavAnI kriyA) (na. mA.) tiraskAramAM) TesI ja zI." 2 na. e nAmanuM eka jhADa TesIra (sI) vi. [4 Tasa''+ !. "I' ta. pra.] ye puM. aMguTha. [0 batAva (rU. pra.) kazuM ApavAnuM svAdavALuM, lahejatadAra. (ra) eja mANanAruM, lahera karanAruM nathI e bhAva batAvavA [gaLa bhAga Tesu vi. [anu.] taddana pAkI gayeluM, pAkIne phATuM phATuM To strI. [aM.] joDA ke bUTanA Agalo aNIdAra ke thaI raheluM (phaLa) (2) na. taddha pAkI gayeluM phaLa Dhora . zaNane kaca-gAMThA gAMThAvALo TesTa , strI. [aM.] cakAsaNa, tapAsa, parIkSA, kasoTI Toka Teksa) e Teka.' (2) ajamAveza. (3) be dezo vacce ramAtI krikeTa-meca Toka-Toka Toka-TekathI juo TAMka-Teka.' TesTaja isTa." kaza-naLI TekaThA(jA)ra na. bagalAnI jAtanuM eka pakSI, "busTArDa' TesTaTayUba strI. [.] kasoTI karavA mATenI kAcanI naLI, TekaDI strI. vAcharaDI TesTAmenTa na. [.] bAibala (yaha dIonuM "Da" ane TakaNI ja e "TakaNI.' khristIonuM "), janA navA karAra. (saMjJA.) TekaNuM ja kAMkaNuM." 8 (8) ji. vi. rivA.] thAkI gayuM hoya ema, lathapatha. Tokara na. seMthAmAM paheravAnuM eka ghareNuM (2) hatAza, kAyara, (3) cakacUra Takara (-2) zrI. Thapako Teka ja e "Tenka, Tekara zrI. brija.] gADI [baLada gADI Tekara jao Tenkara." Tekara-gADI strI. [ + juo "gADI.'] nIcA kaTheDAvALI Tekavegana juo Tenka-vegana." TekariyuM vi. jio "Ta kare' + gu. chayuM ta. pra.] kare TaMkAra, re (kAra, ro) paM. rivA.] merane TahukAra bAMdhe che tevuM (Dhera ba vagere). (2) TekarAnA ghATanuM ThekAvA(rA)vavuM (TekA) jue . kAvavuM'mAM. (meTuM maracuM). TekavavuM (kAvavuM) sa. kri. [ravA.] AzA ApI adhIruM TekarI strI. [6 Takara' + gu. I' strI pratyaya] nAno karavuM. dekAvAvuM (kAvAvuM) kamaeNNi, jhiM. TekAvaDA(rA)va kare, TakorI, ghaMTaDI. [0 vAgavI (rU. pra.) khalAsa thavuM, vuM (TaMkA.) B., sa. kri. pUrNa thaI javuM, khUTI javuM. TegaDI (TegaDI) 5. [ravA.] garva, abhimAna. (2) tobaro TokarI strI. [ o "Tokara + vraja. 'I' svArthe ta. pra.] caDAvavo e, aruci ke rIsane kAraNe mAM bhAre karavuM gADI. (2) (lA.) gADImAM sAcavIne lAvavAmAM Avato e. [0 utarI ja (rU. pra.) garvakhaMDana thavuM. (2) narama prasAdano Topalo. (puSTi.) thayuM. 0 ca(-) (rU. pra.) gusse thA] TekaruM na. joDuM piluM TUMkuM lAkaDuM Tegaro (ceMgo ) strI. e nAmanuM eka jhADa Tekaro chuM. [ravA.] meTI TakerI, ghaMTa. (2) kerI-ghATaTeca Tesya) strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta nA te te ghugharo TekayiA bAvA bAMdhe che te). [0 deve TaMTa (TenTa) ja TenTa." (rU. pra.) ramatamAM sAmAne harAvavuM] . TeTa (TeTa) na. bhIMDI ke rUnuM kAluM [(3) e TIMTuM.' Tokaro chuM. [vaja, e "TakarI.] Topale TeTuM (Dhe huM na. nAnuM bakaruM, TAMkuM. (2) aphINano baMdhANa. TekalI strI, nAnuM taLAva, (2) kuMDa. (3) heja Te Te (Te) kri. vi. [ravA.] aNagamAne baDabaDATa TokavuM juo "TAMkavuM.' TokAvuM karmaNi, kri. TakAvavuM thAya ema. (2) patarAone garva thAya ema pre., sa. phi. seMsara (Dara)juo TenDara.' TokaLA . maTI ja, Tela [ TakATakI." TeravuM (8DaravuM) jue 'TAruM.' [hiMsU pazu Toka-Teka Tekamaka), TAkATAkI, Toka-TokI, juo TeravuM (TeDaravuM), DuM (DuM) na cittA jevuM eka nAnuM TakAvavuM, TokAvuM e "TAMkAvavuM'-TAMkAvuM'-TAMkavuM'mAM. TeNuM (TeNuM) "TIzakuM." TekI, 0jha strI. [] balatuM calacitra, bela sinemA Teparecara (Temparecara, juo Temparecara.' Tekasina na. [] jaMtuone laI zarIramAM thatuM eka Te-phe (kuM) ki.vi. [ravA.] aNagamAne avAja thAya bhayaMkara jhera ema. (2) patarAjI karAya ema TegaDuM-zuM na. vAcharaDuM TaMkaDe muM. [ravA.] krodha, rIsa, kepa, gusso gArI, TogI pu. jugArI . (TeDatha) strI. [ravA.] mijAja, zekhI, phAMke (- (-) strI. jio Taca.] cavuM e, ke . +i gu. ke' vA ta. pra.] mijAjane kAraNe khetaravuM e. (2) ce, nAne khADe. (3) lA.) maheNuMthato krodha, kaNake TeNuM. (4) Thapake 2010_04
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAcara TAcarI (-cya) strI. jhADa u'gara pahADa vagerenA UMcAmAM UMcA bhAga, zikhara-bhAga, (2) iyattA, 'sIliMga' TocakI zrI. [jue 'Tocaku'+ gu. 'I 'strIpratyaya.] nAnuM maca TacakuM na, [jue 'TAca' + gu. 'ku'' svArthe ta. pra.] TAca uparanuM biMdu, megarA, aNiyuM, khaMDhuM. (2) (lA.) mAthuM TAMca-chedana na. [jue 'TAca' + sa.] jhADa-cheDanAM mathALAM kApI nAkhavAnI kriyA, 'pelArDiMga oNpha TrIma Te(--AMcaNu na. [jue 'TAcavuM' + gu. aNa'kaiM. pra] TocanuM e. (2) iMjekzana' ke 'vaeNsinezana' karavAnI kriyA, cAmaDI TAcI rasI ApavAnI kriyA Te(-TAM)caNu 1 na. [jue 'TocanuM' + gu. 'aNuM' ketuvAcaka TTa, pra.] mecInI Ara Te(--AM)caNu na. [ja e 'TAcavuM' + gu. 'aNuM' kriyAvAcaka . pra.] TAcavAnI kriyA TacaNu`OM na. [jae 'TIcarai' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] vaccethI UMcAIvALA chAparAnA beu khAja DhaLatA bhAga, 'gebala' [kiMmata, sIliMga-prAisa' Taca-bhAva huM. [jue 'TAcara' + saM.] iyattAe paheAMcelI Taca-ba ka, Taca-baeNnka (baeNhu) strI. [jae 'TAcaO' + aM.] 'epeksa baeN'ka' 281 Toca maMDhaLI (-maDaLI) strI. [jue 'Toca' + 'maMDaLI.] Te-2i)cavuM sa. kri. [ravA.] aNIdAra padArthathI khAtaravA AchA ghA mAravA. (2) (lA.) vAraMvAra TAMkavuM. Te(-2i)cela strI (rU. pra.) vyabhicAriNI] Te<--AM)cAvuM karmaNi, kri. Tepa-TAM)cAvavuM pre., sa, kri. Te(-TAM)cAvavuM, Te(TAM)cAvuM ja TocavuM'mAM. Te("DhAM)cALuM vi[ jae '(i)ce' + gu. ta. pra.] TAcAvALuM, TAcA lAgyA hoya tevuM, TAcAI gayeluM TAcI sI. pATananA kaeNDa pAsenA bhAgamAM bhutAna bharAva AchuM' vAnA bhAga _2010_04 4 Te(--AM)ce puM. [ jue 'Ta(TAM)canuM' + gu. * e 'phaeN. pra.] TocAvAthI thayeluM nizAna. (2) (lA.) maheNuM-TANuM. (3) saMbhega, maithuna-kriyA TeTa u. na. e nAmanuM eka pakSI TeTarura na. bhAMganA vaSaeNleA kUcA ToTala puM. [aM.] saravALA, jamaaA, (2) vi. saravALe, badhuM maLIne, ekaMdara, kula TeTanuM na. nAnuM mApiyuM, TAyalI [echapa, UNapa TADhAro puM, [ juo TATAra' dvArA.] TATA, teTo, khAdha, TATI strI. [jue TATAO' + gu. I ' strIpratyaya.] nAnA TATA, phaTAkaDA, (2) kArasa. (3) kheAlI (lAkaDIne mathALe khAsAtI). (4) heAkAnI DAMDIne cheDe lagADAtI pAlI bhUMgaLI, (5) baccAMne dhAvavA-cUsavA mATenI dhAvaNI. (6) strIonuM kAnanuM eka ghareNuM, troTI Te(-te)Te` puM. [anu.] kArasa. (2) eka jAtanuM dArUkhAtuM, (3) (lA.) gaLAnA haiDiyA. [ . cUsA (3.pra.) mArI nAkhavuM. * jhAlavA (3. pra.) garadana pakaDavI, TApa 0 pIsavA (rU. pra.) gaLe TUMpA ApavA] Te(-te) puM. [jaeTaluM'+ gu, 'e ' Ta, khATa, nukasAna. TeDA chuM., ba. va. rivA.] ghauM bAjarI ke juvAranA khA phelA dANA, ThAThA. [. khAvA (rU. pra.) khAramAMnuM TAThAnuM jamaNa jamanuM ] TAyara puM. DamarAnI maMjarI Tera-mahala puM. [ + saM] (lA.) varaNAgiyA vararAjA TaliyA puM. [jue 'TAle.' + gu. iyuM' ta. pra. ] le AMdhavAnuM zaNagAranuM sAdhana Tele puM. [jue ' TADA ' + gu. 'la' svArtha ta. pra.] AraNAnI sAkha upara eu cheDe joDavAmAM AvatuM gheADAnA AkAranuM te te ThIMgu', gheADalA. (2) kamAnane Teko ApanAruM paDakhAMnuM caNatara Gan Hao TeDhA-jhala vi. [jue 'TADA' + 'jhAlavuM.'] (lA.) khAraNe AvI UbhuM rahenAruM bhikSuka. (ra) (lA.) garIkha, dIna, lAcAra, rAMka [mAranAruM, gapeADiyuM, gappI ['epeksa sesAyaTI'TADhA-khAja vi. jue 'TADe' + phA. pratyaya.] (lA.) gapa TaDI srI. e nAmanI eka rAgiNI, taiDI. (saMgIta.) teDuM na. aNaghaDa paththara, Dakhara, (2) (lA.) gapa, (3) vi. gharaDuM, vRddha raDe kri. vi. [jue De' + gu. * e ' sA. vi., pra.] mukAbale, sarakhAmaNImAM, teNe, samAna TATA puM. minAra, tADo. (ra) nALavALI vAvanA praveza paranA te te khaMbheA. (3) ToDalA, gheADoA. (4) (lA.) mukAbalA, (5) gapATA. [ re AvavuM (rU. pra.) sarakhAmaNImAM dhara-kadhara thavuM. -De caDha(-)vuM (rU. pra.) sarakhAmaNImAM AvavuM ] [rUpiyAnI zailI . ToDA chuM. aMka saLagAvavAnI jAmagarI. (2) eka hajAra TANa(-NA)-TucakA (TaNa) puM,, a. va. [ jue 'Ta' + 'TucakeA.'] dhaMtara-maMtara, jAdU, ilama, TANuM-TacakuM teNu' (TANuM) na. [ara. tanah], . TacakuM na. [ + ravA. ] marma-vacana, maheNuM, TaoNnTa.' [NAM mAravAM, TANAM-TacakAM devAM (. pra.) marma-vacana kahevAM] TaNA (TANA) puM. [jue TANuM,'] chuM. (ra) (lA.) cetavaNI. [. mArA (rU. pra.) marma-vacana kahevAM ] Trena puM. [aM.] svara. (2) khAranI rUkha TenI srI, TukaDA, kaTakA phaeN. pra.] TADhA-garAsa puM. [jae 'aDe|' + 'garAsa,'] garAsa peTa rAjya taraphathI garAsiyAne cUkavAtI Ucaka rakama meLavavAnA Tezana-jona (nya) strI, pAlakhInA ghATanI udhADI khurasI Trena-khAjI vi. jAdu maMtra bhaNanAra TaoNnika vi. [aM.] (zarIrane) zakti ApanAruM, baLavardhaka. (2) na. zaktivardhaka auSadha ke khAdya Tensila puM. [aM.] gaLAnI bArImAM paDakhAMmA te te mAMsapiMDa, ceALiyA, kAkaDo TApa puM. [ae, prA. ToL] sainikanA mAthA upara paheravAmAM
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ TapakuM 982 TayA-TapalI ' AvatuM dhAtu-pAtra. (2) moTuM tapeluM. (3) TepI-ghATe UgatI TepiyAnuM vi. [4 "piyA.'] pIvALuM kuga (bilADInA Tepa), zilIMba TopiyALe 5. [ ja e " pI ' + zuM. "yuM ' + "ALuM' TopakuM na. [ja "Topa' + gu. "ke" svArthe ta. pra.] Taca ta. pra.] (lA.) yuropiyana (sAheba), TapIvALo uparanuM biMdu, TapakuM (divAsaLInuM paDyuM -bakuM) piyuM na. [ja "Tepa' + gu. "chayuM ' ta. pra.) nAno pacI strI, jio TapakuM' + gu. I" pratyaya.] Tepa, tapeluM TopI, meLA, bebhaLo TopI strI, de. prA, TofeqmAM, tema ja " pa"+ gu. TopacuM na. [jae Tepa' + gu. "yuM ' ta. pra.] TopakuM. "I' strI pratyaya..] mAthuM DhAMkavAnuM sIveluM ghATIluM kapaDuM, (2) AMkhanuM popacuM. (3) (lA.) (tiraskAramAM) yuropiyana (2) caNatara vagerene DhAMkanAro AkAra. (3) baMdukanI Tepara na. [ jue "paruM' + gu. "3" svArthe ta. pra. ] "kaMpa." (4) puruSanI jananeMdriyanuM TepacuM. (5) (lA) jue "paruM." (padyamAM, yurepanuM vatanI, pIvALuM. [ 7 U(-UMcakavI (3. pra. parA-ghArI strI. jio TeparuM "+ "ghArI.'] jemAM Topa- e nAmanI eka dezI ramata. 0 ghAlavI (rU. pra) vairAgya 2AnuM chINa bheLavavAmAM AvyuM hoya tevI ghArI (khAdha). laI nIkaLI javuM. (2) bAvA-sAdhunI dikSA levI che Tepara-pAka yuM. jio TeparuM.' + saM.] parAMnA chINanI paheravI (- peravI) (rU. pra.) vairAgya le. (2) devALuM mIThAI, kepara-pAka. (2) (la.) gaDadA-DIne mAra kADhavuM, 0 paherAvavI (karAvavI) (2. pra.) badhuM ja jhUMTavI ToparI strIjio ToparuM' + gu. 'I' pratyaya] (lA.) nikicana karI nAkhavuM. (2) nukasAnamAM utAravuM. 0 pheravavI (nadImAM taNAIne Avela) ravAdAra kAMpa (2. pra.) devALuM kADhavuM. 0 badalavI (rU. pra.) rAjya-palaTe ToparuM na. [de. prA. rodavurasa-] nALiyerane gara, kaparuM. che. 0 baMdha besatI thavI (abdha besatI-) (rU. pra) bIjAne [GrA jevuM (rU. pra) mIThuM, svAdiSTha. (2) kaMDuM] kahevAyeluM pitAne mATe mAnI levuM. 0 suMghADavI (2. pra) Topala-jhADu vi. jio Tepala' + "jhADu."] jhADu-TopalA. zastrakriyA pahelAM zIzI saMghADavI (bebhAna karavA)] vALuM (sudhArAI kAmadAra-strI ke puruSa) TopI-dA pu. [ TopI' + "dA."] e nAmanI eka paliyuM vi. jio apalo' + gu. iyuM' ta.ka.] TepalA ramata sAranAra majara. TopI-dAra vi. [ kA. pratyaya ] pIvALuM, TopI paherI pelI strI, jio TepI' + gu. "la" svArthe ta. pra] hoya tevuM (mANasa baMdaka pistola vagere) (kaTAkSamAM) TopI. (2) (lA.) (kaTAkSamAM mAthuM. [ 0mAM TopIvALe ti, 5. [ juo "pI ' + "vALuM ' ta. pra.] mAravuM (rU. pra.) mAthAmAM mAravuM. (2) arucipUrvaka vastu (pezAmAM mAthe UbhI TepInA rivAjane kAraNe) yurepilAvI ApI ja karavI] yana (sAheba). (2) bA sAdhu ke phakIra TepalI strI. [ja e "Topale' + gu. "I' pratyaya] TopuM na. jio "Topa' + gu. "u' svArthe ta. pra. ] nAne TepalA, saMDalI, bAciyuM | (tucakAramAM) TopI. (2) (tucchakAramAM) pIvALuM mANasaTopaluM na. [ juo "Topa ' + gu. "huM' vArthe ta. pra.] yuropiyana (sAheba). mAthAnI TepanA dhATanI pApaDI, pAghaDuM (2) (lA.) mAthuM. Tope-Topa ki. vi. jaththAbaMdha kheparI, [0 pahevuM (rU. pra.) phajetI karavI. 0 bhAMgavuM Tepe puM. [ jue "puM.'] UbhI meTI TepI, "heTa.' (1. pra.) mAthAne IjA karavI. (2) bUruM saMbhaLAvavuM ] (2) ThAkora nA mastakanI TopI. (puSTi.) (3) bAvA-sAdhuTopaluM na. [ja "Topalo.'] nAne madhyama ghATane phakIranI kAna haMkAya tevI capacapa thatI sAdI ke kasavALI pale, nAne saMDale. (2) (lA.) vi. TepalA sAravAnI TopI, (4) palaMganA pAyAne dhAtunI khelIvALA Tocane majurI karanAruM bhAga. [ 0mAra (rU. pra.) gapa hAMkavI ] Tepala puM. [ja "Tepa' + gu. "huM" svArthe ta...] TaoNphI strI. [aM] khAvAnI eka videzI prakAranI mIThAI mAthA uparanuM TepanA AkAranuM pAdhaDuM. (2) (lA.) mAthuM. badhuM ja "TapakuM." [Toca, zikhara [ -lA-utsava, -lA-occhava (rU. pra.) mAthe zarIre Tebare muM. [ jue "pa" dvArA. ] DuMgara ke pahADanI sarvatra mAra mAra ] TomI ! [ aM. ] aMgrejI ke amerikana lazkarI (saMjJA.) Topale pR. [ AkArane kAraNe sAmyathI ja Topa' TomeTe na [ aM | juo TameTuM.' + gu. "huM" svArthe ta. pra. ] saMDala. [0 upATha, 1 TeyalI strI. [ jue "ToyaluM ' + gu. 'I' strI pratyaya .] laIne pharavuM (rU. pra.) javAbadArI levI. 0 DhAMka (u.pra.) TAvAnuM nAnuM pyAluM mekupha rAkhavuM] | [AkAranuM ToyaluM na. [jao "yuM"+ . "la' vArthe te. pra. ] TapAkAra vi. [ jue "pa' + saM. mA-kA2] TepanA pANI ke dUdha TevAnuM sAdhana, kasaluM. (2) dhI telanuM nAnuM pAM na., ba. va. [ja TapuM."] (lA.) gappAM rejanA vaparAzanuM vAsaNa. (3) (lA.) nAnuM bALaka TopiyALa vi, strI. [ o "piyALuM ' + gu. "I' ToyaleTa na. [ aM.] zaNagAra, sajAvaTa strIpratyaya.] jenA upara TepI caDAvAya tevI baMduka ke TeyApalI sI. [ juo "Toyo' + "TalI.] (lA.) pistola e nAmanI surata bAjanI eka ramata 2010_04
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ TayuM 983 TayuM na. [ jue "TavuM'+ gu. "yuM" ka. pra. ] TevAnuM TukaDe. (2) amukanuM nAma daI enA mAnamAM ekathI sAdhana. (2) 25, rakhevALuM. [0 TApuM karavuM (rU. pra.) vadhu mANase pINuM pIye e kriyA (yurepIya) mANase cIMdhyA pramANe kAma karI AvavuM] TeLa (DhaLa) chuM, na., (-) strI, marakI, TIkhaLa, kaTho. To S[ juo "yuM."] TevAnuM kAma karanAra mANasa. (2) (lA.) aDapaluM, tophAna (2) rakhevALa, roliyo (khAsa karI khetara ke sImane) TaLaka kiye puM. jio TaLakuM' + gu. "chayuM" ta. pra.] (3) AMkhanI kIkI. (4) paMchaDI halAvavAnI kriyA (ToLAmAM alaga paDelA hoI) audIcya brAhmaNane eka TorI chuM. [.] iMglenDanI lokasabhAne rUDhicusta pakSa. phirako ane ene puruSa, (saMjJA.) TiLuM, maMDaLI (saMjJA.) [vALo dIvo ToLakI strI. jio ToLakuM" + gu. cha' strI pratyaya-] nAnuM Torca zrI. e.1 mazAla, dIvI. (2) lAMbI nALane beTarI ToLa-citra (DhaLa) . [+ saM.] ThA-citra, 'kAna' TorcalAITa zrI. [ e. ] lAMbe sudhI prakAza pahoMce tevo TALa-5 (TaoNLa-> na., -5 . [+ ja "Ta .] vIjaLane dIva ane ene prakAza TeLa-TIkhaLa DhALa-) na. [ + jue "TIkhaLa."], TeLa-bAjI, paDe strI. [e. ] samudrayAno upara pheMkavAnuM yAMtrika astra (TeLa- strI. [+ ja "bajI.] ThaThThA-bAjI, marakarI, Tepa-beTa strI. [ aM ] paDe pheMkanArI AgaboTa ThaThThAmazkarI, vinoda Dhola . [ aM.] rastA upara levAto kara, kAkA-vere. TeLavaNuM na. eka prakAranuM ghAsa (2) Dhola-nAkuM [nAra amaladAra TeLavavuM sa. kri. [ jue "TeLuM," -nA. dhA.] TeLAnA Tela-kalekaTara vi. puM. [] TaoNla-nAke Tela ugharAva- rUpamAM ekaThuM karavuM. TeLavAvuM karmaNi, kri. [a + ja " kArakuna.' ], Teli-kalAke TaLavuM . kri. [ja e ToLuM,'-na. dhA.} TeLavavuM. (2) 5. [ a.] nAkA-vere ugharAvanAra karmacArI TeLavIne mAravA javuM. (3) (lA.) khaLAne pANI chAMTI Tela juo "tAlakuM." baLado dvArA kaThaNa karavuM. ToLavuM karmaNi, kri. ToLAvavuM Tela (TAyakuM) vi. [ravA.] vANInuM teDuM pre., sa. ki. Telake puM. (lAkaDAnuM) DhImacuM ToLa-veTA TeLa-) 5., ba. va. [jao "La" + veDA."] TelanAkuM na. [ja "la' + "nAkuM.'] nAkA-vero ugharAva- makarInI Adata, mazkarI-veDA. (2) taphAnI vRtti vAnuM gAmanA te te mArgane cheDenuM sthaLa-te te nAkAnuM sthaLa ToLA-gIrI strI. [ 'TeLuM + phA. pratyaya + gu. 'I' Telara ! ja lo." ta. pra.] ToLAmAM rahIne karAtI tophAnI vartaNuka, TeLATelI strI, e nAmanI mAchalInI eka jAta, seva-mAchalI zAhI. "rAuDima" [hitanI lAgaNI TelIlola (-) zrI. e nAmanI eka ramata ToLA-dharma . jio "NuM" + saM.] potAnA samUha pUratA Tolo chuM. meTI ja, TekaLe ToLAdhama vi. [ + saM. "varSa .] TeLAdharmavALuM TelalA-daDI strI. jio TeledaDI."] (lA) e nAmanI TeLA-baMdha (badha) kri. vi. jio "TeLuM" + phA. "bajU.] gehalavADamAM ramAtI eka ramata ToLAnA rUpamAM, TeLuM thaIne, jaththAbaMdha Tele 5. [ ja "Dale,'-ucAraNa-lASava.] juo TeLA-vachoyuM vi. jio TaLuM + "vAyuM.'] TeLAmAMthI 'TeDalo.' [-le caDhA(-DhA)vavuM (rU. pra.) kAma na karI chuTuM paDI gayeluM ApatAM jhaDAvavuM. -le mUkavuM (rU. pra.) mulatavI rAkhavuM] ToLAvavuM, TeLAvuM ja TALavuMmAM. Telo chuM. [ravA.] phALakAne paganA aMguThAnA dhakke calAva- ToLA-vAda 5. [ja "ToLuM' + saM.], TeLAzAhI . vAnI kriyA. (2) gillI upara mAravAmAM AvatA phaTake. [+ ja "zAha' + gu. I' ta. pra. ] TeLe maLI tophAna (3) (lA.) gayuM. (4) vAyade. [0 mAra (u. pra) karavAnI kriyA, ToLAvAda, TeLAgIrI, "mobokrasI, gapuM calAvavuM] rAuDima" TevaDA(rA)vavuM jao TevuMmAM. jio TevuM. TeLAM na., ba. va. maga aDada vagere kaThoLanA cheDanAM DAMkhaLAM TevavuM sa. kri. jio "vuM' + vacce 'va' madhyaga svArthe.] TeLiyuM (TeLiyuM) vi. jio "ToLa' + gu. "yuM ta. pra.] TovAvuM jue "TevuM"mAM. TeLa karanAruM, maka, TIkhaLI TevuM sa, jhiM. [2vA.] bALakanA momAM pANI TIpe TIpe TI strI, jio ToLuM' +gu. "I' strI pratyaca.] nAnuM mUkavuM. (2) baccAnA moMmAM pakSIe dANA ke khAdya makavuM. TeLuM, maMDaLI jio LiyuM." (3) rakhavALuM ke rakheluM karavuM (khetara sIma vageremAM. TeLA TaLI) vi. jio TeLa' + gu. "I' ta. pra.] TevAvuM karmaNi, kiM. devatA(rA)vavuM , sa. kri. TIbaMdha (abdha.) kri. vi. jio 'TeLI" + phA. Tovela puM. [] juo "TuvAla." ba6."] nAnI nAnI maMDaLInA samUhamAM To chuM. [o "vavuM' + gu. e ku.pra.] juo Pyo. TI-vAda 5. jio TeLI' + saM.] jae. keLA-vAda." Tesa 5. [.] ramatamAM dAva levA ke devAnuM nakkI karavA TevuM na [de. prA. rosTama- ] (cetana prANIone samUha, sikko uchALave e maMDaLa, jo, samavAya, samudAya, "meMba' (mANasAno.) [TosTa kuM. [.] pAMunI kAtaLI karI zekI taiyAra karAto karavuM (rU. pra.) ekaThuM karavuM. -Le pahavuM (rU. pra.) bhalI 2010_04
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ ToLe-ToLAM 984 Trigame javuM. -Le maLavuM, -Le vaLavuM (rU. pra.) ekaThA thavuM] nAkhI vaparAtI darakavani-samAcAranI prakriyA. (2) ja ToLe-ToLAM na., ba. va. [ja "ToLuM,' -dvibhava.] aneka " TUkela.' ToLAM, uparAuparI thayelAM ke AvelAM TeLAM peTa na. [e. ] raNazinuM ToLe . [ja e "TeLuM.] Dhorane samUha rasTa na. [ aM.] sAcavaNI ane vahIvaTa mATe rakSita ToLe? S. keDInuM kAcuM phaLa mAla milakata nANAM vagere, nidhi. [0 karavuM (rU. pra.) mAla TAMka (Teka), -kaNI strI. jio "ka" + gu. "aNI milakata nANAM vagerenA sadupaga mATe TrasTI maMDaLa nImI ku. pra] "saMka Toka' karavuM e, TAMkavAnI kriyA ene e soMpavAM] TAMka-TAMka (TAMka-Toka) sI. [ jue "TAMka,"-dvibhava.] sTaDIra na. [e. ], sTa-5tra na. [+ saM. ] mAla vAraMvAra TakavuM e milakata nANAM vagerenA vahIvaTanI tapasIla ane TrasTITAMkaNuM DhAMkaNI) sI., -zuM na. [juo TAMkavuM' + gu. enAM nAma sUcavatuM lakhANa "aNI'-'aNuM . pra.] TAMkavAnI kriyA, Thapako sTa-raMTha (- pharDa) na. [e. ] TrasTanuM nANuM [ziyarI' TAMkavuM (DhAMkavuM) sa. kri. [2vA.] tuMkArAthI Thapako Apa. TrasTa-viSayaka vi. [e. + saM.] TrasTane lagatuM, "phiDavuMTAMkAvuM (TAMkAnuM) karmaNi, ji. TAMkAvavuM (TakAvavuM) strI puM. [e. ] TrasTane vahIvaTa karanAra AdamI, vAlI pre., sa. kri. TAMkAvavuM, TAMkAvuM (TakA) ja "TekavuM"mAM. dUka-kela (Tra-kola) jeo "Traka-kaoNla." TAMkI (TAMkI) zrI. eka suMdara vila ka-Teliphona (-) ja "ka seliphona.' TAMga (Te) puM. [4] cApi, cImaTe dUpeTa (TrapeTa) juo "TrapeTa ToMca (TaeNcca juo eca." TrAisikala . [. ] traNa paiDAMvALa sAikala TAMcaNa (Te caNa, juo TocaNa.' yAjhisTara (TrAjhisTara) na. [e. ] dUradUranA avAja TAMcaNuM1-2 (TAMcaNuM) ja TANuM.-2 meLavI sAMbhaLavAnuM yaMtra [bIjA vAhanamAM pherabadalI ToMcavuM (TacavuM) juo racavuM." drAnzipamenTa na. [ aM.] eka vAhanamAMthI mAlasAmAnanI TAMcAvavuM, TAMcavuM (TacA-) e cAvavuM'-cAvuM, peranTa, TATa (-2STa) vi. [ aM. ] pAradarzaka ane juo racavuM'mAM. sperTezana na. [ aMta ] kedIne karavAmAM AvatI dezacA-vALuM (Te cA-vALuM) ja "cA-vALuM." nikAlanI sajA TecA (ce) jUo 'Toce.' ['Ta.' rAskara strI. [e. ] badalI TeTa (TeTatha) zrI. [anu.] , UMcANa (2) jao phormara vi. [.] parivartana karanAruM, parivartaka. (2) TeTALa (DhaoNTALa) vi. jio 'ToTa' + gu. ALa' ta. pra.] vIjaLInA dabANane ochuM karanAruM yaMtra TeTavALuM, vAMsA upara raMTa nIkaLI hoya tevuM [lI TAsmITara na. aiM.] avAja havA dvArA dara makalavAnuM yaMtra ToMDalI (TeDalI) zrI. gileDAMno velo, giDI, TIMDerI, hAleTara vi. [e. ] anuvAda ke ta2 ja karanAruM, Te i (Diyo) chuM. karaMDiye bhASAMtara karanAruM, anuvAdaka, bhASAMtarakAra TaDI DI) strI. DuMTI slezana na. [ aM.] anuvAda, bhASAMtara, rUpAMtara, tarajame TayUTara chuM. [e.] zikSaka phika puM. [ e. ] mArga upara mANase vAhano vepAra ba strI. [e. ] naLI, naLa, pAipa. (2) sAIkala moTara vagerene Avara-jAva [amaladAra vagerenAM paiDAMnI TAyara nIce rahetI vATa. (3) malama paisTa phika- pekaTara 5. [ aM. ] TrAphikanI dekharekha rAkhanAra vagerenI mathALe pacavALI naLI TrAphika-pravAha . [e. + saM. ] lokenAM zaherI temaja raghubara na. [e. ] kaMda [" TI. bI." bahAranAM vAhanonI lagAtAra paraMparA, "TrAphika-phale' bara-kayulesisa puM, na. [ . ] kSaya-roga, ghAsaNI, phika-zAkhA strI. [e. + saM. ] TrAphikanI dekharekha rAkhathaba-vela 5. [ aM. ] naLI jamInanA peTALamAM utArI nAruM sarakArI polIsa-taMtra, "TrAphika brA-ca' karavAmAM Avato ku, pAtALa dAma, gADI strI. [ + "gADI.'] cheDA ke Tathamara na. [e. ] 2seLI. (2) adITha gAmaDuM vIjaLInA baLathI pATA upara cAlanAruM loke mATenuM vAhana TathAna na. [saM.] zikSaNa, tAlIma. (2) khAnagI rIte DhAma-ve puM. [ ,] TrAma cAlavA mAMge. (2) strI. juo levA devAmAM AvatuM zikSaNa "TrAma.' ka strI. [.] bhArakhAnA tarIke vaparAtI meTara (khulI TrAyala zrI. [.] ajamAveza, prAyogika tapAsAvAnI kriyA yA DhAMkelI), miTara-khaTAre drAvela strI. [ .] musApharI nka (3) strI. [e.] musApharImAM upayogI lokhaMDanI peTI kalara vi. [ aM.] musAphara hiMDI (te te baeNnkanI) -kola (ukela) . [e. ] bahAragAmathI Teliphreina- drAvelarsa ceka puM. [e. ] musApharImAM vaTAvI zakAya tevI keMdranA mAdhyamathI thatA Teliphena dilina na. [ a. ] eka khAsa jatanuM sutarAu kApaDa Teliphena (-) chuM. [] jamInanI aMdara doraDAM diganameTI . [] trikoNamiti (gaNita-prakAra) 2010_04
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ 985 ThakarAI dipa strI. [ e.] paryaTana. (2) sahelagAha du:khAMta nATaka ke kAvya, vigata nATaka dipiMga-kaLa (Tipi-) zrI. [e. + juo "kaLaza"] Tejharara [ aM. ] khajAnacI, nANAMne vahIvaTa karanAra saMcAnI sthAna uparathI chaTakAvanArI AjanAnI cAvI, adhikArI, kozAdhyakSa "TripiMga DivAisa" dejharI strI. [aM.] khajAne, nANAMbhaMDAra, tijorI Tribyunala strI. [.] koI paNa banAvanI jAMca karavA mATe deha jue "TreiDa nImavAmAM AvatA eka ke ekathI vadhu adhikArIonuM deDamArka jue "TreiDa-mAke.' tapAsa-paMca [sAra-saMbhALa (3) vahevAra, vartana deha-yuniyana o "iDa-yuniyana.' TrITamenTa, TrITameMTa (-meTa) strI. [ aM] sAravAra. (2) dela, mazIna na. [e. ] bIbAM chApavAnuM chApakhAnA5 na. [e.] lazkarI TukaDI mAMnuM ubhuM yaMtra (pagathI tema pAvarathI cAlatuM) pa-lIra . [ aM.] lazakarI TukaDIne AgevAna, nAyaka Tela-mena puM. [aM.] TreDala mazIna upara chApanAra kArIgara 'sa strI. [ ] kAmacalAu saMdhi dena jue "TreIna." ke strI. [e. ] cAnA pyAlA rAkhavAnI thALI, tAsaka TeniMga (ni) jao TeiniMga.' dei puM. [ a.] vipAra, vANijya deniMga-koleja (ni) juo TreniMga kaoNleja." de-mArka chuM. [e. ] vepArI mAlasAmAnanA utpAdakanI TreniMga skUla (ni) "TreiniMga rUkula.' viziSTa nizAnI, "TreDamArka' nya (Treka-ca) strI. [e. ] khAI (lakarIo bhUha mATe i-yuniyana na. [ aM. ] majUra mahAjana, majUra saMgha khede che te), "ca" TeIna sI. [e. ] relagADI, lagADI, AgagADI, na iccha) juo "inDa TeniMga (TreIni ) strI. [e. ] tAlIma, "TreniMga" TreDa) puM, na. [.] valaNa, raphatAra reIniMga koleja (ni.) strI. (aM.] zikSaNa kevI rIte 5 . [ aM.] khAsa jAtano kALamIMDha paththara (2) strI. ApavuM enI tAlIma ApanAruM mahAvidyAlaya, zikSaka- jALa. (3) pIMjaruM tAlImI mahAzALA, 'TreniMga koleja' Trelara jAo "Treilara." TreiniMga-skUla (ni.) sI. [ aM. ] prAthamika zALAnuM ke sa-pAsa paM. [ aM. ] vagara paravAnagIe dAkhala thavuM e bIjA bIjA viSayonuM zikSaNa kevI rIte ApavuM e zIkhava- desiMga (sika-) e "kasiMga. nArI zALA, "TreniMga skala' [pAmeluM, "TrenDa' ca (ca) jue "ca.' TeIka vi. [] TreiniMga kaeNleja ke skUlamAM tAlIma (7) jUo inDa.' deilara na. [ aM. miTara gADI ke TrakanI pAchaLanuM vadhArAnuM ke (3) ja TrenDa." joDeluM vAhana, (2) sinemAmAM batAvAtI vadhArAnI vAnagI. phI strI. [aM] vijayasUcaka pratIka, vijaya-patra (beu mATe "Trelara ' paNa) TelI strI, [.] rela-mArga upara mANasenA dhakkAthI ke deIsiMga (si ) na. [e. ] taDakAthI ke vIjaLInA yaMtrathI cAlatuM nAnuM vAhana. (2) traNa-cAra DabAnI moTaraprakAzathI lekhana aMkana vagerenI khAsa jAtanA kAgaLa upara mazInathI ke dIka eMjinathI cAlatI relagADI, (3) evI levAmAM AvatI chApa, TresiMga' be DabAnI TrAma-gADI (meTara mazIna ke vIjaLInA tArathI dekaTara na. [4] jamIna kheDavAnuM yAMtrika haLa cAlatI) dekaTara-DrAIvara pu. [e. ] yAMtrika haLa calAvanAra vyakti balI-mena puM. [aM] TrelI calAvanAra yAMtrika TekaTara-suvaijhara . [ aM] cAMtrika haLa cAlatAM hoya ravila na. [.] UbhI saLIo paDelI jaNAya tevuM sutaenI dekharekha rAkhanAra AdamI rAu kApaDa [kApaDa Teja(jeDI sI. [e. ] duHkhatpAdaka karuNa banAva. (2) vITha na. [aM] TavilanA prakAranuM eka UnI ke sutarAu 0 5 5 2 4 5 6 brAhmI * nAgarI gujarAtI & . saM.] bhArata-Arya varNamALAno murdhanya aveSa mahA- prANa vyaMjana Thaka Thaka ki. vi. [ravA.] "Thaka Thaka' evo avAja thAya ema ThekaThekAvavuM sa, kri. jio "Thaka Thaka,' -nA. dhA.] "Thaka Thaka' avAjathI kAI padArtha khakhaDAva, ThekavuM. ThekaThekAvAvuM karmaNi, ki ThekaThekAvaThA(rA)vavuM che.. sa. kri. ThakaThekAvaDA(rA)vavuM, ThakakakAvavuM e "ThakaThekAvavuM'mAM, ThakarAI strI. [ o "ThAkara' + gu. "AI' te, pra.] ThAkorapaNuM bhegavavuM e, ThAkarapaNAne bhogavaTe, ThakarAta. (2) (lA.) bajavaNI, amala, johukamI 2010_04
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ ThakarANAM(-LAM) ' ' ThakarANAM-La) na., ba.va. [jao ThakarANuM chuM.' sAmAnya levuM, chInavI levuM, paDAvI levuM. ThagAvuM? karmaNi, ji. rIte ba.va.mAM mAnArthe prayoga] juo "karA-chuM." ThagAvavuM che., sAjhei. [chetarI lUMTI levAnA hevA ThakarANuM(-LuM) ne. [ja "ThAkora" + gu. "ANuM'- ALuM Thaga-beThA puM, ba.va. [juo Thaga' + vaDA.'] ThagavAnI Adata, ta. pra.], ThakarANI strI.[ + gu. I' svArthe strI pratyaya] Thaga-vaida 5. [ja "Thaga' + "veda], dha 5. [ + saM ] ThAkaranI strI, ThakarANAM, garAsaNI [garAsiyo lebhAgu vaigha, jo ugha ThakarANe muM. [ja "ThakarANuM,'--enA dvArA 5.] ThAkara, ThagAI strI. [ juo "Thaga ' + gu. "AI ' ta. pra.] ThagavAnuM ThakarAta (tya) strI. jio ThAkara' + ara. "Ata' ba. va.- kArya, chetarapIMDI, vaMcanA, chalanA, "cITiMga' ne pra ThAkorane samUha -dvArA] ThAkoranI jAgIra. (2) ThagaDhavuM jue "Thaga'mAM. (A pracalita nathI.) ThAkorapaNuM, ThAkora tarIkenI sattA. (3) (lA,) zeThAI ThagAruM vi. [ o "Thaga' dvArA, "AruM' prA. gTTa> je nagaramAM badhAM makarAM ja rahetAM hoya tevuM (eka vattana=nagara'] moTe bhAge jyAM ThagArAonI vastI hoya kAlpanika nagara, laukika vArtAomAMnuM) tevuM nagara (mAtra nI vArtAomAM ullekhAya che.) [0nuM ThaThA(-8A)-bAja vi. [ja "(-)' + pha pratyaya.] rahevAsI re vAsI) (rU. pra.) dharti, ThagAruM] juo "ThaTaThA-khera.' kherI,' "banarI' (2. ma.) ThagabAjI . [jae "Thaga' + bAja."] ThagavAnI kaLA, ThaTha-4)bIjI strI. [+gu. 'I' ta. pra. e "ThaTaThAdharta-vighA [karanAra mANasa, DhoMgI bhakta ThaThA(-)-mazakarI jI. [ juo "Tha (-8aa)' + makarI." Thaga-bhagata 5. jio "Thaga' + 'bhagata.'] bhaktino DoLa samAnAthI be zabdone dvirbhAva.] makarI, mastaka Thagala,liyuM na [ja o Thaga' + gu. la' svArthe ta. pra. + (-3)-bAja juo "ThaTaThA-bAja.' badhuM ta. pra.] (lA) zukane tAre durta-vidyA he - bALa juo chaThajI." ThagavidyA strI. [ie "Thaga' + saM.] kema ThagI levuM enI kaLA, ThaThaThTha) na. karacha siMdhanI sarahade AjanA pAkistAnamAM ThagavuM a. kri. puruSanI jananeMdriyanuM akaDa thavuM. ThagAvuM nagarapArakara vibhAganuM mukhya nagara. (saMjJA.) [-TaDA(-4)nI bhAve, ki. ThagAvavuM, ThagADavuM che, sa. kri. DhAkaNa (-zya) (rU.pra.) laMpaTa strI, vezyA. -(-) gayuM gavuM sa. ki. [2. prA., gu. mAM nA. dho.] dhatI levuM, chetarI (ke gayeluM) (rU. pra.) lApattA thayeluM ]. 2010_04
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ (- 987 ThaNaThaNa-pALa ko-ko' kuM. [2vA, juo "ThA' strI.] jae 6 ThA.' kAra(-la) vi. [2vA.] makaruM, sugalI, vivedI kaka (-59) strI. [8. prA. ghaTTa puM, na.] giradI, bhIDa, DerI(-lI) strI. [ ja "ThaThera,-la ' + gu. "I' ta.ka.]. jamAva, jamelo, [0 jAmavA, 0 bAjhavI, 0 bharAvI, mazkarI, sugala, vine, majAka, ThekaDI 0 maLavI (rU. pra.) giradI thavI ] ThaThThA.2 juo " TA.-2 haDakAravuM sa. kri. [2vA.] dhadhaDAvavuM, Thapako devo. (2) ThaThThA-khera ja "ThaThA-khera." ThokavuM, mAravuM. ThaMDakArAvuM karmaNi, kri. kaDakArAvavuM, pre., Tha rI ja e "kaTAkhorI." sa. ke. ThaThThAcitra ja "ThA-citra." kaDakArAvavuM, kaDakAravuM juo "ThaThekAravuM "mAM. ThaThA-pATaNa jio "kaMTA-pATaNa." ThaDa-DAka puM. [ ja "ThATha, dvibhava.] ADaMbara, bahArane bhapake ThaThThA-bAja ja "ThaThA-bAja." A(0NakaNavuM a. kiM. [21.] " DhaNa DhaNu" e avAja ThaThThAbAjI ja e "ThaThAbAjI." karavo. (2) rIsane kAraNe rasakAM bharI devuM. Tha(07) ThaThThAmazkarI ja "ThaThA-mazkarI." ANAvuM bhAve. kei, Tha(Na)DaNavavuM ., sa, kri. 86 jue ThaTaThuM.' A(07)3NATa kuM. [ja "Tha(Na)JNavuM' + gu. "ATa' kaTTa-bAja ja "ThaTaThebAja." 3. pra] ThaNaThaNavuM e kahebAjI juA " ThebAjI.' (07)3NAvavuM, (07)JNavuM ja "&(Na)yaNa'mAM. ThaThTho jue "Tho.' (07)NiyuM na. [jae "Tha(0Na)4NanuM ' + gu. "IyuM ' kaho . "Dha" vajana. (2) uccAraNa . pra] jue "Tha(0Na)DhaNATa." ka(02) jeo "raDa.' ThaTha-ma(-1, -2)Tha (haThaya-ma(-1,-ve)5tha) zrI. [ ja e " ThaTha, kahuM chuM. pataMgamAMnI vAMsanI UbhI saLI, bhabha -dvirbhAva. ahIM "veTha" "veThavuM ' sArthe saMbaMdha nathI. ] ThaNaka (-katha) strI. [ jue "DhaNakavuM."] ThaNakavAno avAja, (lA) barakAza, sevAcAkarI, mahemAnagIrI ThaNake, DhaNaDhaNATa ThakaravuM a, ji. [ juo " ThaThAre,'-nA. dhA] ThaThAra kara, kaNa kaluM na., le . [ ja "ThaNa' + gu. 'la svArthe zaNagAra karavo. TharAvuM bhAve, kri. ThaTharAvavuM che. ta. pra. ] nakharuM. (2) mAMgIne UMhakAra je avAja. sa ke. -lAM karavAM (2. pra.) husakAM khAtAM revuM]. ThaDaravuM a. ke. [ ja "TharavuM,"--Adi zra tino dvibhava.] kaNakavuM a, kiM. [ ravA ] "ThaNaka' evo avAja kare. ThaMDIthI bajavuM, kaMpavuM, tharatharavuM. ThaTharAvuM bhAvi., ji. ThaTha. (2) raNako kara (3) 2hI rahIne DusakAM bharavAM. ThakAvuM rAvavuMpre., sa, ki. bhAve, ji. ThaNa kAvavuM pre., sa. ki. ThakarAvavuM, ThaTharAvuM- juo "ThaDaravuM1-2'mAM. kaNakatuM vi. jio "DhaNakavuM' + gu. 'tuM' varta. pha] (keI ne ThaDa-va8 (44-iMca) jue "ThaTha-maTha.' kAraNe) kaNaka kaNaka avAja karatuM. (2) (lA.) thoDuM thoDuM ThaThavuM a. ji. [ saM. ratha Ta prA. ThA.ne vikAsa] dharAra kaNakAra chuM. [21] "ThaNa ThaNa' e avAja besI paDavuM (nimaMtraNa hoya ke na hoya toya). kaDAvuM bhAve., kaNakAravuM a, ji. [jIe 'ThaNakAra,'-nA. dhA. ] ThaNakAra kri. ThaThAvuM, ThaDAvavuM che. sa. kiM. (2) kapaDAMne ThATha kara karavo. kaNakArAvuM bhAve, ji. DaNakArAvavuM pre., sa , 4-(44Sa-vethI ja e "Tha4-maTha." ThaNakArAvavuM, kaNakArAvuM ja "ThaNakAravuMmAM. ThaThaLavuM a. kri. [2vA. ] nahi baphAtAM TheThaDuM rahI ukaLA kaNakAre . [ juo "DaNakAra' + gu. 'A' "svArthe ta.ka.] karavuM. (2) khakhaLI paDavuM (vRddhAvasthAne kAraNe). ThaThaLavuM jue "kaNakAra.' bhAve, ki, ThaThaLAvavuM , sa, ji. kaNa kAvavuM, ThakAvuM e "ThaNakanuM'mAM. sLAvavuM, ThaThaLavuM ja "ThaThaLavuM"mAM. [4ThTho, majAka kaNakavuM ja e "DhaNakavuM.' ThaThA, chArI strI. [ juo Thakke,'dvirbhAva ] makarI, TIkhaLa, kaNamAM na., ba. va. DabheI bAju ramAtI eka ramata, bhilu ThaThAravuM ja "ThaThanuM 'mAM. ThaNakuM na. [ ja "ThaNakavuM' + gu. "u" ka. pra.] ja ThaThAravuM sa. mi. jio " ThAre,'-nA dhA. ] ThaThAro karave, "ThaNakA." (2) vALamAMthI ja kADhatI veLA capaTIne thato zaNagAravuM, bhapake karavo, zarIranI sajAvaTa karI. ThaThArAvuM avAja (3) dhImI udharasa karmaNi, ki. ThaThArAvavuM che., sa. kei, kaNake kuM. jio 'ka' + . "e" ku. pra.] ThaNakavuM ThaThArAvavuM, ThaThAravuM ja "ThaThAravuMmAM. [ADaMbara, DeLa e, Thapako. (2) (lA.) cho . te chaDAI, tiraskAra ThaThA(-)re chuM. [2vA.] sajAvaTa, zaNagAra, bhapake. (2) kaNa kaNa kri. vi. [2] "ThaNa kaNa avAja thAya ema. ThaThAvavuM, ThaThAvuM ja "ThaThanuM 'mAM. (2) (lA.) khAlIkhama ['ThaNaThaNapALa." kerA (Datha) strI. [2vA, ] kaleza, kusaMpa, kaMkAsa, jhaghaDe ThaNaThaNugopALa paM. jio "ThaNa daNa' + "gopALa '] jue hare ja "ThaThAro.' ThaNaThaNa-pAka yuM. [jae 'DhaNa DhaNa" + saM.] (lA.) DhaNaDhaNavuMThaThera-ThaTha (-) phi. vi. [ja "ThaTha,'-dvi bhaMva.] ThAMsI revuM paDe evo mAra. [Apo (rU. pra.) mAra mAro ] ThAMsIne, bhIMsI bhIMsIne, khIcakhIca, bharacaka ThaNaThaNapALa puM. [ja e "DhaNa DhaNu' + pALa;' "vastupALa 2010_04
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ DhaNaDhaNavuM 988 ThamakAvavuM kumArapALa' vagere nAmanA aMtya pALa'ne kaTAkSe pravega.] Tha(8)pATa strI. jio thapATa.] juo thapATa." (lA.) jenI pAse kazuM nathI tevo khAlIkhama puruSa, nirdhana Thapa chuM. jio "thapo.'] e "thApi." puruSa kaba kri. vi. rivA.] "Thaba" evo avAja thAya ema ThaNaThaNavuM a. kri. [ja e uThaNaThaNa,'-nA. dhA.] "ThaNa ThaNa' ThabakavuM a. kri. [2.] "Thaba' evo avAja kare, Thaba evo avAja karavo. (2) rahI rahIne DhaNakalAM karavAM. kAvuM. (2) ThapakAvuM, athaDAvuM (3) (lA) khAlIkhama hovuM, nirdhana hovuM. (4) zarIranAM ThabakAra chuM. [ravA.] "Thaba' e avAja aMgethI gaThIlAM khAvAM. kaNakaNavuM bhAve, kri. kaNa- ThabakAravuM sa. kri. jio ThabakAra, -nA. dhA.] "Tha" e ThaNAvavuM pre, sa. kri. [ThaNaThaNavAnI kriyA avAja thAya ema mAravuM. (2) (lA) Thapako Apavo. ThabaThaNaThaNATa kuM. [ja "ThaNaThaNavuM' + gu. "ATa" ka. pra.]. karAvuM karmaNi, kriThabakArAvavuM che.sa. kri. DhaNaDhaNAvavuM, kaNakaNavuM ja "ThaNaThaNa'mAM. ThabakArAvavuM, ThabakArAvuM juo "ThabakAra"mAM. ThaNuNa kri. vi. rivA.] "ThaNaNa e avAja thAya ema ThabakAre 5. jio "ThabakAre" + gu. "e" svArthe che. pra.] ThaNakAra chuM. [sa.ne AbhAsa ja "ThaNakAra." jue "ThabakAra.' ThaNaThaNiyuM na. jio "ThaNaThaNavuM' + gu. IyuM" kapra.] juo ThabakAvavuM ja "ThabakAvuM'mAM. ThaNaThaNATa.' ThabakAvavuM ja "ThAbakavuMmAM. ThaNeNavuM a. ji. [ravA.] "haNaevo avAja karo. ThabakAvAvuM ja "ThabakavuM'mAM. ThaNeNAvuM bhAve., kri. ThaNAvavuM che, pre.sa.ki. ThabakavuM a. kri. [ravA.1 ja "ThabakavuM." ThabakAvAvuM ThaNeNATa pu. [jue "ThaNeNa' + gu. ATa' ku.pra.] ThaNeNa- bhAve, ji. ThabakAvavuM che, sakri. (2) (lA.) sAmAnuM vAne avAja dayAna na paDe ema cArI levuM ThaNeNavavuM, kaNavuM ja "ThaNeNavuM'mAM. kabakAvuM e "ThAbakavuM'mAM. ThanavuM a. kri. [ravA.] banIThanI' e saM. bha ka. ne Thabake puM. rivA.] jAo "ThabakAra." rUDha proga, bIjuM rUpa maLatAM nathI. Thaba Thaba kri. vi. jio "Thaba,'-dvirbhAva.] "Dhaba Dhaba' e Tha5 ki. vi. [ravA.] "Thapa' evo avAja thAya ema avAja thAya ema ThapakavuM a, kri. [2vA.] "Tha5' evo avAja kare, Thapa DhabaDhabAva(-rA)vavuM ja "ThabaThabAvavuM"mAM. kAvuM. (2) athaDAvuM ThapakAne lAyaka ThabaThabAvavuM sakri. jio "Dhaba Dhaba,'-nA. dhA. "Dhaba Dhaba ThapakA-pAtra vi. [ja "Thapako' + saM] Thapake devAvA gya, ema avAja karatAM dhamakAvavuM DhabaDhabAvavuM karmaNi, ki. ThapakAra pu. rivA.] "Thapa evo avAja ThabaThabAvaDA(rA)vavuM pre. sa. ki. ThapakAravuM sa. kri. [ja e "ThapakAra, -nA. ghA.] "Thapa' e Thabala(-lA)vuM a. ki. rivA.] athaDAvuM. (2) dhakkA khAvA avAja thAya ema mAravuM. (2) (lA.) Thapako Apavo, kabalAvavuM, DabalAvAvuM ja balAvuMmAM. dhamakAvavuM, khijAvuM, vaDhavuM, laDavuM, tataDAvavuM. ThapakArAvuM kabUlAvuM a. kri. [ravA.] e "DabalavuM." DabalAvAvuM kamaNi, ki. ThapakArAvavuM che, sa. . bhAve, kiM. habalAvavuM pre. sa. ki. ThapakArAvavuM, ThapakAravuM ja e "ThapakAravuM'mAM. kabavuM sa. kri. [ravA.] ThokavuM, ThabakAvavuM. ThabAvuM karmaNi, Tha5kAra paM. jio "ThapakAra' + gu. "o' svArthe ta. pra.] kri. ThabAvaluM prema, sa. kiM. juo "pakAra.' ThabAvavuM, DabAvuM e "DhabavuM'mAM. [thAya ema ThapakAvavuM, ThapakAvAvuM ja ThapakAmAM. DhabUka kabUka kri. vi. rivA. "Thabaka Thabaka' evo avAja ThapakAvuM a. kei. [ravA.] juo ThapakavuM.' (3) athaDAvuM. kabUkaluM na. DhAMkavA mATenuM pakaveluM vAsaNa [ema ThapakAvAvuM bhAve., ji. ThapakAvavuM che., sa. kri. Thama, 0ka kri. vi. [2vA.] "kasa, 0ka' evo avAja thAya Thapake pu[ravA. (lA.) khijAvuM e, dhamakAvavuM e, upa- kamaka-cAla (-ca) strI. [ja kamaka+ "cAla.'] ThamakalaMbha, "sensara." [ kAramAM AvavuM (rU. pra.) ThapakApAtra [thAya ema banavuM. 0 Ave 0 deva (rU. pra.) dhamakAvavuM. 0 khAne Thamaka Thamaka kri. vi. [ravA] "Dhamaka Dhamaka' evo avAja (rU. pra.) upAlaMbha meLavavo. 0 maLo (rU. pra.) ThapakAne Thamaka-dIvI strI. [ o "Thamaka' + "dIvI.'] (lA.) saMdara bhAga banavuM. 0 sAMbhaLa (rU. pra.) ThapakAnA zabda zarIra ane mane hara bAMdhAnI strI sAMbhaLavA] ThamakavuM a. kri. [ juo 'kamaka,' nA. dhA.] kamaka' e Tha5 35 ki. vi. jio "Tha5,'-dvirbhAva.] "Thapa Thapa' evo avAja karavo. ThamakAvuM bhAve., kri. ThamakAvavuM che., sa. kri avAja thAya ema kamakAra, 0 5. [2vA + gu. 'DuM' svArthe ta. pra.] "pharma ThapaThapAvaDA(rA)vavuM ja "ThapaThapAvavuMmAM. evo avAja ThapakapAvavuM sa. kri. ji. Thapa Tha5,'-nA. ghA.] "Thapa Thapa' ema ThamakAre chuM. [ja kamakAra' + gu. o' svArtha ta. pra. avAja karatAM dhamakAvavuM. kapaDapAvAvuM .kamaeNNi, kri. juo ThamakAra." kapaDapAvaDA(rA)vavuM che. sa. kri. ThamakAvavuM, ThamakaDuM ja makavuM"mAM. za zA intall 2010_04
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ hamakuM. 89 ThamakuM na. jio 'kamaka + gu. "u" ta. pra.] "Thamaka' (9) ne mATe) avAja thAya ema paganuM jamIna sAthe athaDAvavuM e ka(-)rAva chuM. jio "karavuM' + gu. "Ava' ka. pra.] nirNaya, Thamake puM. [ja "ThamakuM.'] ja "ThamakuM.' (2) paganAM nizcaya. (2) niyama, dhAro, kAnUna. (3) prastAva, "rekoghareNAMne madhura nAda, (3) keDane meDa daIne ghareNAMnA kayUzana'. (4) baMdobasta, vyavasthA avAjathI cAlavuM e [avAja thAya ema TharAvaNI strI, jie "karAvavuM' + gu. "aNI' ku. pra.] nakkI Thama Thama kri. vi. [ja "Thama,'dvirbhAva.] "Thama Thama' e karavAnI kriyA, 'phikasezana" ThamaThamavuM a. kri. [ja "Dhama Dhama, - nA. dhA.] "kama kama" TharAva-patra 5. [ , na.] TharAvane kAgaLa. (2) karAranAmuM, evo avAja karo. ThamaThamA bhAve, kri. kamakamAvavuM "kIDa eNpha seTalamenTa." (3) hukamanAmuM D., sakri. ['Thama Thama' evo avAja karAvavuM ja "TharamAM . (2) TharAva kare, "Tu rikatvakamakamATa . [ja "ThamaThamavuM' + gu. "ATa' ka. pra.] nirNaya lAvavA ThamaThamAvavuM, jhaDamAvuM juo 'kamaThama"mAM. TharAvela vi. jio "TharAvavuM' + gu. "ela ddhi. . ka] kamaravuM sa. ji. [2vA] kaMTheravuM, DhALavuM. (2) kharuM niyata kareluM, "priskrAIDa' [pADavAmAM AvatI gAMTha karavuM, adhakacaruM karavuM. (3) khaMkheravuM (agnine). ThamaTharAvuM TharAMkiye 6. doraDuM sarakI na jAya e mATe ene cheDe karmaNi, kri. ThamaTharAvavuM che., sa. kri. karela vi [ja "TharavuM' + gu. ela' tri. bu. ku-avikamaTharAvavuM, ThamaTharAvuM ja "ThamaThoravuM'mAM.. kArI pra.] (lA) paripakava buddhivALuM, prauDha, pukhta Thama-1)NI strI. [saM. sthAvanA > prA. kavaLamAM, kamaLamAM] Tha(-)lavavuM sa. mi. [ ja "ThAluM, -nA dhA.] eka vAMcatI vakhate khulluM rahe e rIte pustaka pAnAM vagere vAsaNamAMthI khAlI karI bIjAmAM nAkhavuM ane khullAmAM rAkhavAnI x AkAranI ghoDI nAkhavuM, khAlI karavuM. ThalavAvuM karmaNi, kri. ThalavAvavuM Thera-TharAva . jio "TharAva, pahelI prati dvirbhAva.] ., sa. kri. TharAvelI vigata, pAke TharAva. (2) nakakI karelo AMkaDo ThalavAvavuM, ThalavAvuM e "&(-4)lavavuMmAM. ThalavuM vi. [ja "ThAluM' + gu. "u" ta. pra.] (lA.) dhaMdhAkara-kAma na. [3. fAra> prA. uThama + juo "ThAma."], Thara- dhApA vinAnuM, bekAra [javuM, jhADe javuM, kharca javuM] ThekANuM na. [ + jue "ThekANuM."] cokkasa sthAna, cakkasa Thalo chuM. [jena.] maLazuddhi. [-le javuM (rU. pra.) jo jarU saranAmuM kavaNI strI. [ juo maNI.'] juo "kamaNI.... (2) Thara puM, hatha strI. [ jue "karaDavuM."] (lA.) sakhata kAma (rAsayuganA rAsamAM "kaDavuM'ne sthAne "bhAsa" ke "ThavaNa' karavAthI thAkI javAnI parezAnI, Thasa. [0 kATha, 0 kADhavI paNa prajAtAM.) bhAsa, DhALa, kaDavuM (rU. pra.) taddana thakavI nAkhavuM. 0nIkaLa, 0 nIkaLavI kasa ki. vi. [ravA. ThasoThasa, khIcokhIca, sajajaDa bharyuM (2. pra.) taddana thAkI javuM hoya ema. (2) thAkI javAyuM hoya ema [garva, darpa karavuM sa. kri. [2vA.] be ke bethI vadhAre dorAone sAthe kasaka chuM. (-) strI. [2vA.] Thassa. (2) bhapake, DhaNake. (3) vaLa devo. TharAvuM karmaNi, kri. TharAvavuM che, sa. ji. ThasakaNiyuM na. [o "kasakavuM' + gu, "aNuM' ku. pra. + karaDhAI strI. [ja e "karaDa" + gu. "AI' ka. pra.), - "chayuM' ta. pra] paganI AMgaLIomAMthI karaDA na nIkaLI puM. jio 'karaDavuM' + gu. "ATa ku. pra.] TharaDAvAnI jAya e mATe AgaLa rakhAte capacapa thate karaDe kriyA. (2) (lA.) mijAja, phAMke, tora Thasaka-dAra, Thasaka-bAja vi. [o "kasaka' + phA. pratyaya.] karAvavuM, TharAvuM ja "TharaDavuM'mAM. ThakavALuM haraDuM vi. jio "TharaDa" gu. "uM' ta. pra.] TharaDavALuM. ThasakalAM na., ba. va. [ja "ThasakaluM.'] hAthanI mApa karatAM (2) vAMkuM. (3) na. DALAM pAMdaDAM kapAI gayAM hoya tevuM meTI baMgaDIo ke caDIo. (2) (lA.) hAtha-kaDI, hAtha-beDI jhADa, jharaDuM [thIjI javuM e ThasakaluM na. [jue "kasaka' + gu. "huM' ta. .] (.) marmaTharaNa na. jio "karavuM' + gu. "aNu" ku. pra.] TharavuM e, vacana, marma-bela karavAka chuM. kuvAmAM kesa kheMcanAra mANasa ThasakavuM a. ji. [ravA.] acakI paDavuM, aTakavuM. (2) karavuM a. mi. (saM. sthira > prA. thira, Dira, -nA, dhA] (vAsaNanuM) bhAMgI paDavuM. ThasakavuM bhAve, ji. ThasakAvavuM nItarI nIce sthira thavuM. (2) ThaMDInI asarathI jAmavuM, pre., sa, ji. thIjavuM. (3) dhIruM paDavuM, sarI pakaDavI (4)(lA.) elavAI kasakAdAra vi. [o "kasaka' + pha. pratyaya.] kasakAvALuM javuM, bujhAI javuM. (5) zAMti thavI, saMtoSa thavo. (6) kasakAre chuM. [ie "sa" dvArA.] udharasanuM ThasakuM. (2) rAjI thavuM, prasanna thavuM. (7) garamI haThI javI. (8) nakkI oNkhAre. (3) (lA) maheNuM, ToNuM. (4) marma-vacana thavuM, nizcita thavuM, nirNaya thA. (9) gaNAvuM, lekhAvuM. dasakAvavuM, ThasakAvuM ja "DasakavuM'mAM. [ karI ThAma besavuM (besavuM) (rU. pra.) sthira thaI rahevuM ThasakAvuM ja "kasakavuM." DaravuM bhAve, phi. kAravuM che., sa. mi. ("karavuM' (1) thI kasakuM na. jio "kasaka' + gu. "uM' ta. pra.] jAo (7) ne mATe), TharAvavuM, TheravavuM che, sa. kiM. ("karavuM" (8) "ThasakAre." 2010_04
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ Thasake Thasake . [ja "ThasakavuM' + gu. 'A' ka. pra.] (lA.) zratino dvirbhAva ] makarI, majAka, TIkhaLa, keLA hase, repha, bhapake. (2) magarUrIne uddhata dekhAva. (3) ThaThI (ThaNaThI) . e nAmanuM eka anAja Thamake, laTako 4TheravuM (ThaTheravuM) sa. kri. [2vA. ] vIMjhI ke halAvIne ThasaNiyuM na. [ja e "kasavuM + gu. "aNuM' kR + "IyuM sAMdhAmAMthI DhIluM karIne pADavuM, jhaMjheDavuM. (2) (lA.) ThapakaeN ta. pra.] aTakaNa, ADakhIlI, ThesI, cAMpa Apavo, vaDhavuM, khijAvuM, laDavuM. kaMDerAvuM (ThaTherAvuM) karmaNi, kasaNiye puM. [jae "saNiyuM.'] ulALe ki. ThaTherAvavuM (4TherAvavuM) pre., sa, kiM. Thasarake puM. [ravA.) cAlatI viLA joDAne jamIna sAthe ThAravuM (ThaThera) sa. ji. rivA] jAo "TheravuM. (2) ghasAtAM thato avAja [gharaDAya ema mAravuM. (3) chetaravuM. ThaMDerAvuM (ThaTherAvuM) kamaeNNi, kri. Thasara-5(-)sara kri. vi. [ravA.] Thasarake thAya ema, (jeDA) kaMThorAvavuM (ThaNaTherAvavuM) che, sa. kiM. Thasa-rUpiye paM. [2vA. + ja e "rUpiye.'] (lA.) bhAMgelo kaMDorAvavuM, kaMTorAvuM (ThaNaThorA) jAo "kaMThAra'mAM. ke halakA prakArano sikko 6LI (hoLI) juo "ThaMDhALI." Tha(8)savuM a. kri. [ravA. manamAM barAbara besavuM, thAnamAM ThaMha (haNa3) strI. [hiM.] ja "ThaMDI." UtaravuM, sArI rIte samajhAvuM. Tha()sAvuM bhAve, ji. ThaMDaka (ThaMDaka) strI. [ jue "kaMDI.' + gu. "ka' ta. pra. ] Tha(-5)sADha(vavuM che, sa. kei. AmAM "K-6)sAvavuM zItaLatA. (2) (lA.) zAMti, nirAMta. [ karavI (rU. pra.) bAraNAM vAsavAno artha paNa Ape che, uparAMta ke sava' garamI zAMta karavA mAMga vagere ThaMDuM pINuM pIvuM. 0 thavI DhasA(-)-Jsa ki. vi. [ja "ThasavuM" ne "sa'ne dvirbhAva.] (rU. pra.) nirAMta vaLavI. 0 rAkhavI (rU. pra.) dhIraja ThAMsIne bharAyuM hoya ema, khIce khIca dharavI. 0 vabavI (rU. pra.) zItaLatA thavI. (2) zAMti thavI. ThasADa(-1)vuM, kasAvuM ja "savuM'mAM. 0 hevI (rU. pra.) mAnasika zAMti hovI ]. ka(-se) 5. [ja e "savuM' + gu, "e" ka. pra.](lA) kaMikiyuM (kar3akiyuM) vi. [+ gu. "IyuM" ta. pra.] kaMDaka kare bhapakAdAra dekhAva. (2) repha ke Ape tevuM. (2) (lA.) TADhA ke zAMta mijAjanuM. (3) kase-kasa ja kasAkasa." [paDAya ema na. ThaMDaka Ape tevuM bhInuM lUgaDuM ke pINuM kalsa kri. vi. [ravA. AgaLa cAlI na zakatAM aTakI kaMTAI (ThaDAI) strI, [hiM.] bhAMga vagere pINuM kA -dAra, ThassA-baMdha (-bandha) vi. [ja e " kasso' + kaMThAza (ThaDAhyI strIjio "ThaMDuM + gu. "Aza' ta...] phA. pratyaya, "ba6.'] kassAvALuM zItaLatA. (2) (lA) DhIlApaNuM kase ja "Thase.' ThaMDI (ThakkI) , [ja "ThaMDuM' + gu. 'I' apratyaya.] DhaLaka (-kaya) sI. rivA.] kaLakavAne avAja, khaLakhaLATa. ziyALAne prakAranI zItaLatA. [ 50vI (rU. pra) ziyA (2) Thasa, laTake. (3) lahe ke, chaTA |LAnI TADha paDavI. * lAgavI (rU. 4) zarIre ThaMDIne DhaLaka6 a. kri, [ ja e "ThaLaka'nA. dhA. ] "DhaLaka' evo anubhava thavo]. avAja karavo, khaLakhaLavuM. ThaLa kAvuM bhAva, kri. 7La- ThaMDu (4) vi. [hi. ThaMDA] zItala. (2) jemAMthI garamI kAvavuM . sa. kiM. haTI gaI che tevuM, TADhuM. (2) (lA.) zAMta svabhAvanuM. (3) DhaLakAvavuM ja "DhaLakavuM'mAM. DhIluM paDeluM. (4) susta, ALasu. nirAlAlInuM (2. pra.) ALakAvavuM, DhaLakAvAvuM ja e "ThaLakAvuM mAM. zAMta svabhAvanuM. -DI madI (rU. pra.) napuMsaka. DI makarI DhaLakAvuM e "DhaLakajmAM. (2. pra.) caMga vacana, mArmika viNa, 0gAra (2. pra.) ALakAvuM a. ke. rivA.] "DhaLaka' avAja thAya e rIte taddana TADhuM. 0 thavuM, che paravuM (rU. pra.) mijAja zAMta aphaLAvuM. DhaLakAvAvuM bhAve., kri. DhaLakAvavuM che, sa. kri. paDavo. 0 pAuM (rU. pra.) roSa utarAva, 0 pANI ThaLavaLiyuM vi. [2vA. "ThaLavaLa' + gu. "iyu" ta. ma ](lA.) revuM (rU. pra.) sAmAnI vAtane zAMtithI taddana TALI ThAvakuM, sAruM, rUDuM nAkhavI. -De mAla (rU. pra.) bagaDI gayele mAla] ThaLiye . phaLamAM bIjarUpI kaThaNa gaThTho, DhIlo kaMsavuM ja "kasavuM." ThaMgarAvavuM, ThaMgarAvAvuM ja e. "ThaMgarAmAM . kaMsAravuM juo "kasavuM'mAM. ThaMgarAvavuM e "DAMgaravuMmAM. ThasAvavuM, ThasAvuM e "kasa'mAM. ThaMgarAvuM a. kri. [ravA] karIne cosaluM jAmavuM, ThIMgarAyuM. ThaMsAvavuM, kaMsAvuMra jAo "ThAMsamAM . (2) kaMgAvuM, vadhatAM thaMbhI javuM. (3) akaDAI javuM. ThasAvuM ja "ThAMsavuMmAM. ThaMgarAvALuM bhAve., kri. kaMgarAvavuM che, sa. hiM. ThA !. [e. A dhAtu > prA. 8 dvArA gu. prayoga ] ThaMgarAvuM e "DAMgara'mAM. sthirapaNuM, sthiratA. (2) ThekANuM, raheThANa. (3) vyavasthiti. kaMTha (68) vi. [2vA.] jakaDAI gayeluM (2) ThaMDuM (DALAM [ 9 na hai (rU. pra.) mananI asthiratA-avyavasthA hevI. pAMdaDAM vinAnuM). (3) (lA.) bhUla karanAruM 0mAM gAvuM (rU. pra.) savarone vyavasthita bAMdhI gAvuM kaMThaNa-pALa (ThaThaNa) jue "ThaNaThaNapALa." ThA. vi., pR. [ juo Thakkara"- "ThAkara ThAkara' vagerenuM kaMThA(-)LI (ThaThA(-The)LI) sI. [ ja "ThoLa,'-1 lI lAghava.] (prayogamAM te) bhATiya, temaja luhANAonI 2010_04
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ DhAkuM avaTaMkanA khAMdhelA varNa, Thakkara [(na. la.)] DAuku' jue 'ThAvakuM'.' [. hAsya (rU. pra.) majAka, 'hyumara' ThAka-ThIka kri viz2ie 'ThIka,'DhiAva. jae 'ThIka ThIka,' DhAka-Theka (-kaya) strI. [ jue 'DAkaNuM,'-dvibhAva] ThAkATheka, aphaLAvavuM e ThAkara puM. [de, prA. ra ] DhAkAracha (gAmaDAMomAM ceArAemAM .sevAtI zrIkRSNa zrIrAma vagerenI smRti.) (2) brAhmaNemAM evI eka avaTaMka ane ene puruSa.(saMjJA.) ThAkara-jhUmI puM. e nAmaneA eka cheDa karA puM [jue 'ThAkara' + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] uttara gujarAtanI hiMdu kATiyAvaraNanI eka jJAti ane enA puruSa, (saMjJA ) ThAkara-thALI strI. [jue 'ThAkara' + 'thALI.'] gAmaDAMomAM cArAomAMnA ThAkArane dharavAmAM AvatI naivedyanI thALI ThAkara-maMdira (-mandira) na. [jue 'ThAkara' + saM.] gAmaDAMemAMnuM meTe bhAge cArAmAM AleluM deva-maMdira ThAkara-sevA zrI. [jue 'ThAkara'+saM.] gAmaDAMomAMnA deva maMdiranA DhAkArajInI sevA-kriyA ThAkarAM na., a. va. [jue 'ThAkara' + gu. 'u'ta, pra. + 'AM' pa. vi., a. va., pra.] garAsiyA kALI bhIla vagere jAgIradAra (kAMIka tucchakAramAM). (ra) garAsiyA strI, ThakarANAM DhAkariyA puM. [jue 'ThAkara' + gu. 'iyuM' tax.] garAsiyA jevI varaNAgI karanAra mANasa, varaNAgiyA, (2) (lA.) lIlA raMgane jherI jAtanA vIMchI ThAkarI zrI. [jae 'ThAkara'+ gu. ''ta, pra.] ThArapaNuM, adhikAra, amala. (2) ThakarAta, nAnakaDuM rajavADuM (na. mA.) (padyamAM.) 191 DhAkAra puM. [de. prA. vaira ] garAsiyA, jAgIradAra, khaMDiyA sAmaMta. (2) deva-maMdiranA DhAkArajI, (3) ThAkaraDA vagerene mATene mAna ApavA vaparAtA zabda. (4) brahmakSatriya kAMcastha rAjaputa bhAla vagere jJAtimAMnI eka avaTaMka ane ene puruSa. (saMjJA.) DhAkorajI huM., a. va. [+jue che.OM'] devamaMdiramAMnI senca deva-mUrti (mukhyatve zrIkRSNanI) DhAkAra-zAhI strI. (jue 'ThAkAra' + 'zAha' + gu. 'I' ta. pra.] ThakarAtI sattA ane enA dAra, 'kunnuDAlijhama' ThAgalI strI, [ravA,] dAMDAthI uchaLAvelI gillI jamIna upara paDe e pahelAM ene mAravAmAM AvatA phaTakA. [ mAravI (rU. pra.) UkaLelI gilIne dAMDiyAnA kaeNTakA lagAvave ] DhagA-DhayA puM. kha, 1, [jue 'ThAgA' dvArA.] kAma karavAne [-DALI,' ] DhALa, TIkhaLa, mAkarI DhagA-DhALa (-Debya), -LI strI. [ jue 'ThAge!' + 'DhALa,' ThAgArI strI. [ravA.] dAMDhiyArAsa khelatAM thatA avAja ThagI strI. [jue 'DhAgA' + gu, 'I' srIpratyaya.] nAnA ThAgA, gillIdAMDAnI ramatamAM daMDAthI marAtA Tape s(-di)zuM. na pIraseluM bhANuM DhA(-i)zuM? na. [jue gaLu' + gu. '** ++. pra.] ThagAI: DALa _2010_04 DhAma (2) DhAMga, kapaTa. (3) agAuthI saMtalasa karI karavAmAM AvatuM khAnagI kAma, ThAgeA. (4) vi. dhUrta, Dhaga Thage puM. [jue 'gavuM' + gu. e'kR, pra.] ThagAI, dagalabAjI. (2) saMtalasa. (3) (lA.) cADI. (4) ALasa, (5) taicArI ThAgA huM, [ravA.] jue 'pagalI.' (2) dAMDiyA. [ "gA mAravA (rU. pra.) jue 'ThAgalI mAravI,' gA ramavA (6. pra.) dAMDiyArAsa khelave] DADa, DhaMDherA puM. [ravA. + jae -'haeNrA.'] jue 'hAre.' hArDaDI strI, zaba laI javAne mATe bAMdhelI e vAMsa ane paTTIenI sIDI jevI sAvaTa, nanAmI, karakaTI, rAmavAhinI. (2) gheADAnA kapALamAMnI bhamarI ThATha-mATha puM. [jue 'ThATha,'-dvirbhAva.] jue 'ThaThAro.' phADiyuM jue 'DhAMDhiyuM,' kriyA A 'ThAMDiyA,' kAThI, -ThIluM vi. [jue 'TArDa' + gu. 'I '-'IluM' ta. pra.] ThATha-TherA karanAruM, varaNAgiyuM. (2) (lA.) baDAI khera ThAThuM jue 'DhAMDhuM.' DhAThA puM. UTha-beTha. (ra) sevA-cAkarI, paricarcA hArDa-ThAgA huM. [jae 'DhATha' + gu. 'A' ta. pra. + 'gA.'] jue 'ThATha-mATha.' (2) Thaga-vidyA, chetarapIMDI ThADu' vi. [hi. ThADA] UbhuM raheluM, khaDuM raheluM DhANu na. [saM. sthAna > prA. DhALa ] (gheADAene bAMdhavAnA) takhelA. (ra) (lA.) gheADIne garbha rahevA gheADA pAse laI javAnI kriyA. [. devuM (rU. pra ] gheADIne dheDo batAvave. -huM AvavuM (rU. pra.) gheADInuM RtumAM AvanuM] ThANA-uThANA puM, a. va. [saM. sthAnadda-sthAna -> prA. ThALama-ThThALama-] jaina sAdhunA eka sthAnathI bIjA sthAnane vihAra. (jaina.) DhANiyA puM. jie'ThANa' + gu. 'chyuM' ta pra.] UMcI jAtanI gheADIone DhALu devA rAkhavAmAM AveluM gheADo. (ra) (kAMIka tiraskAramAM) gheADAMonA rakhevALa, azvapAla. (3) (lA.) luccA laphaMgA ane Ara puruSa ThANuM chuM. reMTamAMnI lekhaMDhanI ghaTamALamAMnI UbhI capaTa paTTImAMnA dareka TukaDo ThAkhavuM . kri, rivA.] saMbhAga karaveza. ThabakAluMra bhAve., kri. DabakAvuMre pre., sa. kri. DAbeDhavuM sa. kri. rivA.] cArI karavI. (2) (lA.) saMbhAga karavA. ThAkhADAnuM kamaNi, kri. ThAmeDhAnuM che., sa. kri. ThAeADhAvavuM, ThAmeADAvuM jae 'DhALeADavuM'mAM, ThANa vi. jANItuM, mAlama hoya tenuM ThAma na. [4. prA. jhAma] sthAna, jagyA. (2) ThekANuM, patto. [. padmavuM, 0 besavuM (ThAmya,bheMsanuM) (pra. rU.) goThavAI javuM. (2) nAtare besavuM. 0 pADavuM (ThAmya-) (rU. pra.) geAThavI devuM. (3) nAtare besADavuM.. mAravuM (ThAmya-) (rU. pra.) saMpUrNa rIte mArI nAkhavuM, ThAra karavuM. rahevuM (ThAmya r:vuM) (rU. pra.) maraNa pAmavuM ] . DAma na. vAsaNa, pAtra
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ ThAma ThAma 22 kahuM ThAma ThAma (ThAma-ThAmya) kri. vi. [ja "ThAma,"-rbhAiva bIjAmAM nAkhavuM e. (2) (lA.) phurasada, avakAza + ja, gu. 'ya' sA. vi., jana pra.] ThekANe ThekANe, dareka sthaLe ThAlavavuM e "lavavuM.' ThAma-ThI-hIM karuM na jio "ThAma' + "ThI-(-ThIM karuM.'] hAlA-mahuM phri. vi. [jue "ThAluM,'-dvirbhAva ] kAraNa vinA, mATInAM ThAma-vAsaNa. [-ra upADavAM (2. pra.) ucALA nirdhaka, kAma vinA, nAhaka, amathuM amathuM bharavA, dharavakharI uThAvI bIje laI javI] kAliyALa (-Lya) strI. [ja "ThAluM' + gu. IyuM "ALa' ThAmaThekANuM na. [ja "ThAma' + ThekANuM,' samAnArthI ta. pra.] jene saMtAna nathI thayuM tevI strI, vaMdhyA, vAMjhaNI dvi bhava. ] ThekANuM, patto, saranAmuM kaliyuM na. [ja "ThAluM' + gu. "yuM" tu. pra.] kapAsanuM rU ThAmaDuM-zuM na. [ juo "ThAma' + gu. "huM""NuM" svArthe kADhI lIdhuM hoya tevuM kAluM, ThAluM ta. pra. ] juo "ThAma' (laghutA-arthe). kAlI strI. e "ThAluM' + gu. 'I' strI pratyaya.] kekaDI ThAma-5(5)laTo chuM. [o "ThAma" + "pa(-pAIlaTo.'] vIMTavAnI khAlI jaMgaLI ThAma-badale pR. [ + ja badale,"] ThekANAne badalo ThAluM vi. di. prA. TaTTa-] nirdhana, garIba. (2) khAlI, ThAkuM kri. vi. [ie "ThAma' dvArA.] ThAma paNa na aMdara kazuM na hoya tevuM. (3) nirarthaka, kAraNa vinAnuM. (4) rahe te pramANe, taLiyA-jhATaka, taddana, sAva, niHzeSa vAseluM na hoya tevuM. (5) na. 2 kADhI lIdheluM kapAsanuM ThAma-ThAma (-mya) ki. vi. [ ja "ThAma,'-dvirbhAva, pUrva kAluM, ThAliyuM. (6) dorA vIMTavAnA kAmamAM AvatI suMgaLa. zabdamAM sA. vi., "e" ane uttara zabdane (laghuprayana) [Thama (rU. pra.) taddana khAlI] " pra. ], ThAma-ThAma (-mya) kri. vi. ei "ThAma,- ThAluM mAluM vi. [jue "ThAluM,'-dvibhava.] jae "lA-maluM. dvirbhAva + gu. 'ya' sA. vi. ne pratyaya.] dareka ThekANe, hAle vi. jio "ThAluM' dvAra.] o "ThAluM(1 thI I." ThAma ThAma (2) na. juo "ThAluM(pa-6). ThAra 5. [ saM. 2thA dhAtu > prA. ThA no vikAsa] ThAma, ThAvakAI strI. [ja e ThAvaku' + gu. "AI'ta, pra.], paNa ThekANuM. [0 karavuM, mAravuM, 0 rAkhavuM (ThAra- (rU. pra.) na. [+ gu. paNa ta. pra.] ThAvakApaNuM saMpUrNa rIte hathiyArathI mArI nAkhavuM. 0 thavuM (rU. pra.) ThAvakuM vi. saphAIvALuM, sAruM, suMdara, sarasa. (2) (lA) e rIte mAryA javuM tuSAra. (3) ThaMDI havA DA, zANuM. (3) mIThuM, madhuruM. (4) gaMbhIra vicAravALuM ThAra chuM. [ juo "karavuM' dvArA.) esa, vala. (2) jhAkaLa, ThAMgaravuM a. ji. [ravA.] TADhe Thara chuM. (2) varALa nIkaLI dvAraka1 vi. [ ja e "ThAravuM' + gu. "aka' ka. pra.] ThAranAruM jatAM TharI javuM. ThaMgarAvuM bhAve,, kri. ThagarAvavuM sakri. ThAkara (ka) zrI. [ ja "ThAravuM + gu. "aka' ka. pra.] kAMgAruM. huM na. pIraseluM bhAthuM (kaI ka arUcine bhAva) TADhaka, nirAMta, zAMti kAMguM - juo "ThANuM.-2 ThAra chuM. [ja ThAraka' + gu. 'A' svArthe ta. pra.) (lA.) ThAMguM-ThaLiyuM vi. [ja e "ThaNuM"+ "ThaLiyuM.'] aDadhuM paDadhuM zAMti, nirAMta 0 ThAra (rU. pra.) saMtoSa Apavo] caDeluM-pAkeluM [vAsaNa) ThAra ThAra (ThAratha-hAratha) kri. vi. [ja "ThAra," -dvirbhAva + ThAMka . mATe trAMsa (pahoLuM UbhA koThAnuM thALa jevuM sA. vi., ne 'ya' pra. beune ] ja "ThAma ThAma.' kAMTha? vi. rasa vagaranuM sUkuM kAraNa na. [.jao "ThAravuM' + gu. "a" . pra. ] ThAravAnI kAMDa na. paththarane TukaDe kiyA kivI namI jAya te biMdu, hAra-bi6 ThAMkaDiyALa (ya) sI. jio "kAMThaDI' + gu. "yuM'-ALa" kAraNa-biMdu (-bindu) na. [ + saM., pR.] je aMze pravAhI che. pra.] kAMdhanI baMne bAja babbe bhamarI hoya evI kAraNuM na. [ juo "ThAravuM' + gu. "aNuM' ku. pra. ], kArapa DAnI eba, ThAThaDI (ga) sI. [ ja "ThAravuM' dvArA "ThAra thaI + gu. "pa" ThAThaDI sI. nAnI thALI. (2) ghoDAnI eka eba ta. pra.] ThAravuM e, ThAraNa. (2) zItaLatA DhAMkavuM na. maganI dALa ane bAjarInuM bharaDakuM kAra-peTI . [ja "ThAravuM' + 'peTI."] DuM rAkhavAnI kAMDa-karA puM, ba.va. [ravA.] kALajIne abhAva, bedarakArI piTI ke kabATa, 'mijareTara,' 'kIjha' upekSAvRtti ThAra-biMdu (-bindu) na. [ja "ThAravuM + se, muM.] jue kAMkaro . vAsaNa vecanAra kaMsAro ThAraNa-biMdu' [(lA.) mAra-pachADa, jhapAjhapI ThAMThA-vaTI strI, jie 'kAMThuM' + saM. TTiAmA "vaTTikA. ThAra maThora (ThAratha-maThAratha) strI. jio "ThAravuM' + "maTheravuM."] gADI-gADAnA ThAMThAmAM vaparAtI lokhaMDanI paTTI kAra-vAgha 5. [ jAo ThAra' + "vAgha." ] ThAramAM-baraphamAM ThAMThiyuM' vi. [ja e "kAMThuM' + gu. "yuM" ta. pra.] (lA.) rahenAro vAdha dhImI gatie cAlanAruM. (2) luccuM, dhUrta [kAMDuM.' ThAravuM ja e "TharayuM mAM, ThAkiyuM na [ juo "kAMThuM' + gu. IyuM' .ta. pra. ] juo ThAre ThAra (-2) . vi. [ ja "ThAra," dvirbhAva] + sA. ThAMThuM na. gADAne pAchale bhAga. (2) keDane pAchalo bhAga. vi, ne 'ya' pra.] juo ThAra ThAra'-'ThAma ThAma." (3) pAghaDIne upalo bhAga, (4) hAdapiMja2. (5) bAjarIThAlavaNa ,, -NuM na. [ jue "ThAlavavuM + gu. "aNu- mAM thoDAka ghauM nAkhI khAMDavA-jhATakathA pachI chAsamAM "aNuM' ku. pra.] ThAlavavuM e, eka vAsaNa ke ThAmamAMthI nAkhI rAMdhelI vAnI. (6) karaDu dANe. [ 7 karavuM (rU.pra) 2010_04
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ mAMDI thADuM ApI rAjI karavuM] mAMDI strI. [jue 'DhAMDuM' + gu. 'I ' srIpratyaya.] khIlI, khI TI mAMDuM na. khIle, khI`TA. (2) bahAra paDatA bhAga ThAMsa (ca) srI. [juo 'ThAMsavuM.'] ThAMsIne bharavAnI kriyA. (2) vaNATanI ghaTTatA. (3) udharasa, DhAMse . (4) (lA.) garva, akaDAI, baDAI, kuMbha, zekhI. [. mAravI (rU. pra.) baDAI karavI ] DAMsaNiyA puM. [jue 'ThAMsavuM' + gu. 'aNuM' rR. pra. + 'yuM' ta. pra.] AMgaLAmAM paherelA karaDA nIkaLI na jAya mATe enI ADe paheravAmAM Avate jarA nAte karaDA, sakaNiyuM ThAMsavuM| sa. kri. [ravA.] aMdara (dabAvIne) bharavuM, ThAMsavuM, kheAsavu, ghAlavuM. (2) sAmAnA manamAM utAravuM. ThaMsAduMra karmaNi, kri, ha~sAvavuMr pre., sa. kri. ThAMsavuMr a. kri, [ravA,] udharasa khAvI, DAMse khAvA. MsAvuM bhAve., kri. DhAMsiyuM. na. [juo ThAMsavuM.' + gu. 'iyuM' kuM. pra.] paga DhAMsIne besavuM e, paheAMDI vALavI e, paleAMDiyuM DhAMsiyuM? nA jio 'ThAMsavuMO' + ], iyuM' ku. pra.] rAtAM rAtAM zvAsa rUMdhAI javA e, saku DhAMsiyA pu. [juo DhAMsiyuM.1] AMgaLAmAM karaDA nIkaLI na jAya e mATe ADA bharavAmAM Avate nAnA karaDA, DhAMsAyA, sakaNiyuM [beDI ThAMsA DhAMsI strI. [jue 'ThAMsavuMruM' + gu. 'I * rR. pra.] udharasanA DhAMse puM. [ jue 'ThAMsavuM.' + gu. 'e' kuM. pra.] jue 'DhAMsiyA.' (2) (lA) gIca jhADI. (3) tANAnA tAra ke vANAnI derIne sajjaDa besADavAnuM eAra ThAMsAra puM. [jue 'ThAMsavuM?' + gu. e'kR. pra.] rasanA DaeNAMsA. (2) janAvaranA gaLAmAM thatA udharasanA prakAranA eka rAtra [khIceAkhIca, khUba ThAMsIne DhAMsehAMsa a.kra. [jue 'ThAMsavuM,'dvirbhAva..] seADasa, -iX)kariyuM vi. [jue 'DI(-DI)karuM' + gu. 'iyuM' ta. pra.] ThIkarAnA jevA AchA rAtA kharAba raMganuM DITa(.Dha)ranuM bhUla vagaranuM. kharAkhara, ceAgya, sAcuM. (4) pratiphaLa AcaraNa na karanAruM. (pa) ke.pra. vAru, bhale, astu. [. AvavuM, heAvuM (rU. pra.) baMdha besatuM thayuM, * UtaravuM (rU, pra.) dhAryAM pramANe pAka thavA ke mApamAM UtaravuM. (2) sAdhu vartana rAkhavuM. . karavuM (rU. pra.) durasta karavuM. 0 thayuM (rU. pra.) sAju thayuM. (ra) yeAgya thavuM, sAruM thayuM. 0 pAvuM (2. pra.) geluM, pasaMda AvavuM. . paDe tema (rU. pra.) marajI pramANe, 'eTa raeNnDama.' . lAgavuM (rU. pra.) sAru' dekhAvuM, zAbhA Ape evuM anubhavAyuM] ThIkaThAka kri. vi. [jue 'ThIka'neA dvibhAva.] vyavasthita gAThavAyeluM hAya ema. (2) durasta karI lIdheluM hoya ema. [. karavuM (uM. pra.) durasta ke vyavasthita karavuM. . thavuM (rU. pra.) TApaTIpa karI taicAra thavuM] ThIkaDAkiyuM vi. [ + gu. 'iyuM' ta. pra.] nAnuM sarakhuM, nAjUkaDuM ThIka ThIka kri. vi. [ jue'ThIka'nA hi~rbhAva] sAmAnya rIte sAruM ke mAphaka Ave tevuM [jue 'ThIkaThIka.' ThIkama-ThIka (ThIkam-ThIka) kri. vi. [4 'ThIka'nA dvarbhAva] ThI(-X)karI srI. de. prA. viAi, vaLI jue 'ThI (DI')karuM' + gu. 'I ' srIpratyaya.] ThIkarAneA nAnA TuTa (2) calamamAM nAkhavAnI kAMkarI. (3) e nAmanI eka ramata paherelAThI-Da) rI-jAma vi. [jue 'hI(DI')karI' + 'jAmavuM.'] UnI dIkarI ane haLadara nAkhI garama kareluM (dUdha udharasanA upacAra tarIke) eka mata phI(-hIM)karI-dAva .puM. [jue 'dAva.' ] ThIkarIthI ramAtI ThI(-DI~)karI-saMtA(nyA)maNI zrI. [ + jue 'saMtAnuM' ane 'saMtADavuM' + gu. 'AmaNI' rR. pra.] jemAM ThIkarI saMtADavAnI hAya che tevI eka ramata G. udha-DI-5*)karuM [de, prA. zih4] mATInAM vAsaNa naLiyAM vagerenA tUTelA nAneA TukaDA. (ra) (lA.) mATInuM vAsaNa, ThIba, [-rAmAM dhULa nA(-nAM)khavI (rU. pra.) cAlatuM gujarAna aTakAvavuM. (2) badanAma thayuM ke karavuM. -rAmAM dhULa paDavI (rU, pra.) cAlatuM gujarAna aTakI paDavuM. parAM phAphAM (3. pra.) nakAmI dhAMdhala UbhI karavI. 0 phUTavuM (la. pra.) rAccha tUTI javI. 0 pheravavuM (rU. pra.) bhIkha mAgatA pharavuM. . pheravuM, 0 phADI nA(nAM)vuM (ph. pra.) cAlatA gujarAnamAM vikSepa nAkhaveza. (2) rahasya khulluM karavuM. (3) cAlu nAkarI cheDI devI * ThIkA(-krA)ThIka kri. vi. [jue 'ThIka,'-DhirbhAva. ] khuba anya rIte, ghaNI ja uttama rIte. (2) sAmAne sArI asara thAya ema 993 _2010_04 Ti(-s)DhAvava jue'DITakavuM'mAM. Ta(-)rAvavuM ja e 'ThiMTaravuM.' kiThikAThA zrI., DikiyADA kuM., DiThiyArI strI, hiMDiyArA puM. [ravA.] hasAhasa, (ra)(lA.) mazkarI, TIkhaLa, ThaThThA-ba cha phikarI, -LI strI. [ravA.] mazkarI, TIkhaLa nikAvavuM jue 'hInakanuM'mAM, DicA yuM. [ saM. citta- > prA. thiya] hAnI nizAnI, khAMbhA, khUMTA. (2) jagyA, beThaka phisi(zi)yANI strI. [vA.] khaDakhaDATa hasavAne avAja. (ra) z2ae 'DhiDhiyArI.' Disi(-zi)yArI strI. [ravA.] jue 'DhiDhiyArI.' hiM(-IM)zujI, -zI vi. jrae hiM'gu' + mAnArthe '' ane enA uccAraNabhede + 'zrI."] ThIMgaNA ghATanuM ThIka kri. vi. sara hiM., marA.] nahi sAruM' ke nahi naThAruM evuM, samadhAraNa, sAmAnya. (ra) pramANamAM sAruM, (3) kA.-63 ThITa(5)ka (-kaya) zrI. [4 e ThI-(-)kayuM.'] navAI pAmavA paNuM. [. javuM, rahevuM (a:vuM) (rU.pra.) navAI pAmavuM ] ThITa(-4)kazuM a. kri. [ravA.] acaMbAthI thaMbhI javuM. (2) AnAkAnI karavI. phITa(-8)kAvuM bhAve, kri. DiTa(s)kAvavuM pre., sa. kri [TADha, ThaMDI. (3) jhAkaLa ThITa(-5)ra (-raya) strI. [jue 'ThITa(-4)ravuM '] jaDatA. (2) ITa(-)ravuM a. kri. [ravA.] jaDa thaI javuM. (2) TADhe tharatharavuM. (3) dhiAvuM. (4) UgavuM aMdha thavuM. DITa(-8)rAvuM
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ mITha karI bhAve., kri. Ti(-3)rAvavuM che.. sa. ji. hIMcAvavuM che, sa. ki. [mANasa ThIka vi. [ravA.] jaDa, buddhihIna, jaDasu ThIMTha vi. [2vA.] dharAra moTuM banI besanAruM. (2) na. evuM ThAThaka (-kaca) jue "ThIka." ThIMDiyuM jue "DIDhiyuM." ThADakavuM, DIDakAvuM e "DITakavuM"mAM. kIM huM jae "ThIThuM.' ThIkara (-15) ja "ThITara." ThasaruM ja ThIsaruM.' ThIkaravuM, ThIkarAyuM juo "ThITaravuM'mAM.. thiI gayeluM kukAvavuM, dukAvuM e "kUkavuM'mAM. ThI(-5)DiyuM vi. [2vA.] bhaMgAra jevuM, bhAMgyuMtUTachuM, khaMDera ha8-8 )DavAvavuM jue "(6)ThavAyuMmAM. ThIThI strI. [ravA..] khaDakhaDATa hasavuM (kAMIka majAka ke kumakAravuM sa. kri. [2vA.) AMgaLI vaDe pataMganI dorI makarInA bhAvathI), aTTahAsya. (2) mazkarI, TIkhaLa tANI jhaTako mAra ThI-DI chuM vi. [ravA.) kahevA batAvavA ke mAnavA mAtra hoya dumakAvavuM e "makamAM . [jae "kamara." tevuM. (2) kAmacalAu. (3) na. ThIbaDuM. (4) mananI a- hamariyuM na. jio "mare' + gu. '" vArthe te. pra.] hAI. (5) vAMsAnI nIceno bhAga, DhIM. (6) ThAMThe dukAvavuM e "saka'mAM. dhInaka (-katha) strI. [ravA.] bahabahATa. (2) nisAse susaNiyuM na. [e. 'TayarA'nuM bhraSTa rUpa + gu. muM" svArthe ThInakavuM a, kiM. [4 'hInaka,--. dhA.) bahabaha6. (2) ta. pra.] khAnagI adhyApana-kArya, "Tazana' (kAMIka a cIsa pAThavI, (3) phariyAda karavI. ThInakAvuM bhAve. ki. rUcine bhAva) kinakAvavuM che., sa. kri. hussI strI. [ravA.] strIone kaMThamAM paheravAnuM eka ghareNuM ThIba na, (-khya) strI. [ravA.], muMbana. [+ gu. kuM" svArthe haM()gaNa na., aNu strI. [ jue "U(-)go' dvArA.] ta. pra.] dha hAMDhalAM kAThI vagereno uparane aDadhAthI vadhu e "DuMgo.' bhAga tUTI jatAM nIcene vadhelo bhAga, ThIbaDuM huMs )ga-pANI na. ba. 1. jio "(-)go'+ dIbakara vi. kAma karavAmAM bahu ja dhImuM. (2) na. nAta- "pANI.'] e DuMge." (2) (lA.) nAsto-pANI vahevAra baMdha karI devAnuM kArya [ThIbaDuM huM-8 )gAra paM. e DuMga.' [phaMga karAvo kabaDI strI. [ie "DIbaDuM' + gu. "I' strI pratyaya.] nAnuM huM-4)gAvavuM sa. kri. [ jue "huM(6)-go,'-nA. dhA.] ThIbaDuM, -luM na. [4e "ThIba' + gu. 'DuM' - luM' svArtha ta. 6-6 gera 925) sI. vi.] eka pachI eka cAMcamAM pra.] ja "ThIba.' pakahavuM e. (2) dhIme dhIme khAvuM ThIma vi. vi.] Tharela buddhinuM. (2) AbarUdAra huM(-8 )geravuM sa. kri. (juo 'DuM-8 )gera,'-nA. dhA.] kImekIma vi. [ ja "ThImane kribhava + pUrva padamAM trI. vi. eka pachI eka cAMcamAM pakaDavuM. (2) dhIme dhIme khAvuM. e" .] samAna yugya daravAjAnuM (s)gerAluM karmaNi, kri. huM-kaM)geravavuM presa, kiM. ThIliyA puM. jio "ThIlo' + gu. IyuM" svArthe ta. pra], huM-8 )gerAvavuM, huM(-5 )geravuM ja o "ku(-)gera 6mAM. ThI . [2] ThaLiye huM-ge puM. aphINa lIdhA pachI karavAmAM Avato nAsto ThIka chuM. [ravA. (lA.) makarI, TIkhaLa, hAMsI kUkavuM a. kri. kustImAM hArI javuM. dukAvuM bhAve., kri. ka-ThI) vi. rivA.] makaruM, TIkhaLI. (2) na. makarI, kAvavuM che., sa, kri. TIkhaLa. (3) bhAgevuM ThAma kUda-5 )ThavAvuM a. kri. ravA.] sakhata TADhathI dhrujyA karavuM. ThIkariyuM juo "ThikariyuM." du-hUMDhavAvavuM .. sa. kri. ThIMgaNa, aNuM vi. jio "ThIMgu" dvArA.] vAmana ghATanuM, hUka chuM. [2vA.] maraNa pAchaLa poka mUkI methI bheMkaDe vAmaNuM, DhiMgujI, beThA kadanuM tANavo e. [ mUko (rU. pra.) merethI pika mUkavI] kIMgara(rA)vuM a. ji. [ravA.] TADhathI TharI javuM. (2) bhUkha hUDI strI, e nAmanuM eka jhADa marI javI. (3) varasADha paDatuM baMdha thA. ThIMgarAvaluM kAM na., ba. va. cakabhilu prakAranI eka ramata pre, sa. kri. kUkuM na. lAkaDAnI moTI gAMDa, DhImacuM ThIMgarAvuM ja e "ThIMgaravuM." hUmaka (ka) sI. [ravA.] "maka Thamaka' e prakAranI cAla ThIMgaLAvavuM juo "DIMgaLAvuM'mAM, kumaka Thumaka ki. vi. jio "ka makavuM,"-rbhAiva.] "bhaka" ThIMgaLAvuM a. kri. [2vA. barAbara na pAkavuM, kAcuM rahI evA avAja thAya ema javuM. hIMgaLAvavuM che., sa, .i ThumakavuM a. kri. [ o "maka,'-nA dhA.] maka' e ThagA-LI cI. [aspaSTa + DhaLI.] apalo karI avAja karavo. phUmakavuM bhAve, kri. kumakAvavuM che. saki. karavAmAM AvatI mazkarI ThumakI strI. [ o 'mako' + gu. "I' strI pratyaya. ] hIMgu, zI jue 'kiMgujI, phI." pagane Theke devAnI kriyA. (2) pataMga caDAvavA karavAmAM kIM zuM che. e "ThIMgaNuM." Avate dorIno dhIme AMcako [meTo AMcaka kacAvavuM ja e "ThIM cAvuM'mAM. hUmake puM. [2vA. ] pataMganI dorIno caDAvatI vakhata DhIMcavuM a. mi. rivA.] bharacaka thaI rahevuM, bharapUra hovuM. hUmara stra. e nAmanuM eka vRkSa 2010_04
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ marI 95 ThekANuM marI strI. [vA.] eka prakAranI gAna-paddhati. (saMgIta) jao se." (2) (lA) maheNuM, TeNuM [mAravo e hUmarI strI, bhAM javelI ne mIThuM caDAvelI maga ke caNAnI dALa daMDa) puM. [ravA.] maThI vALI hoya tevA hAthathI de hUmarI strI. gapa keka (ka) strI. jio 'kekavuM.'] ThekaDe, kadake kUmaro chuM. jAranuM bharaDakuM, ThaMbaro. (2) juvAranA dANA jevA ThekaThekANe kri. vi. [jue ThekANuM,'-zarUnI be atine paththaranA maNake. (hagaLAjanI yAtrA karI aAvelAM enI kribhava + gu. e sA. vi. .] dareka ThekANe, sthaLe sthaLe mALA pahere che.). keka (-) strI [o "keka' + gu. " svArthe ta.pra.] hUmasuM vi. TUMkuM ane bharAvadAra. (2) na. TaMke kuMpaLa. (3) juo "ka." vALane chUTa chavAyele phaTa keTe kekayi(-) -zya) [juo kaDiyuM+gu. "a(e)Na kUve huM pANI rokavA mATe bAMdhavAmAM AvatI ADI pALa. strI pratyaya.] ThekaDI karanArI strI, marakI strI (2) rastA vacce UbhI karelI ADacA ThekadiyuM vi. jio 'ThekaDI'+ gu. "I yu' ta. pra.] ThekaDI kUta-6)sa(-2) (,-5) strI. rivA.] tana thAkI javAya karanAruM, makaruM ( [mAranAruM tevI sthiti, aDadA. [0 kADhavI (2. pra.) taddana thakavI kekaciyuM? vi. [ o "kekaDe' + gu. IyuM' ta. pra.] ThekaThA devuM ]. kaDhiye paM. [6 o "ThekavuM" rA] kApa chApanAra kArIdUsa(-za) vi. [ravA.] (lA.) taddana nabaLuM gara, chApagare, chIpa DUsaka (kartha) sI. [4 e "sakavuM.'] juo 'sakI.' kekaDI strI. rivA.] majAka, mazkarI, TIkhaLa, ToLa sakavuM a. ji. [ravA.] "saka' evo avAja kare. (2) Deka . [o "ka' + gu. 'De' ta. pra.] juo Theka." evA avAjathI vATa karavI. (3) DasakAM khAvAM. phUsakavuM ThekaNI strI. [4 e "Theka'+ gu. " aNI' ku. pra.] ThekabhAve., kri. husakAvavuM che, sa. ki. vAnI eka prakAranI ramata kusakI strI, [4 e "kasakavuM' + gu. 'I'ku. pra.] vATane ThekavuM a. ji. [2vA.] sapATa ke khADA-khaDabAvALI jamIna dhIme prasarato avAja upara eka paga upADI kUdake mArava ("kadake' ke be Dra-Tha )saku na. [ juo "sakayu" + gu. "u" ka. pra. ] pagano hoya che, "ilaMga' lAMbI hoya che.) (2) bIbAMthI ThaTho mukIne revAnI kriyA. (2) DusakuM. (3) (lA.) (kApaDa) chApavuM. ThekAvuM bhAve, ki. ThekAvavuM che., sa. kri. maheNuM, TeNuM keka-ThekA (ThekaNThekA) puM, ba. va. [ ja ThekavuM, ThagaNu na,, -NI strI, e "huM gaNa,NI." -dvirbhAva.] vAraMvAra ThekavAnI kriyA, ThekAThekI kaMgA-pANI ja "haMgA-pANI." ThekA-adhikArI ti, . [ja "Theke' + se, muM.] IjAre gAra e "DuMgAra, ApavAnI sattA dharAvato sarakArI amaladAra, "kaeNnTekTa vRMgAravuM ja 'DuMgAravuM," oNphisara' [gADI haMgera (-2) jue "huM gera." kekA-gADI strI, jio "ke' + "gADI."] bhADAthI maLatI haMgerAvavuM, dUgeravuM juo "huM geravuM"mA. ThekANuM na. [sara0 hi. "ThikAnA.'] nivAsa karavAnuM sthAna, geravuM ja "huM geravuM." mukAma. (2) kAmadhaMdhAnuM sthaLa. (3) saranAmuM. (4) (lA.) ka geravuM ja e "DuMgerAvuM." vyavasthita rIte goThavAI javAnI sthiti, prabaMdha, vyavasthA. kareja go." [ ~NAnI vAta (rU. pra.) rithara vAta, samajhadArIvALI vAta. kaMku, 02 na. [de. prA. ThuMTha puM, na.] jhADanuM DALAM-pAMdaDAM 0 karavuM (rU. pra.) kanyAne sAre ghera paraNAvavI. (2) vage vinAnuM thaDiyuM. ThaMDuM. (2) vi. hAtha kapAI gayA hoya tevuM pADavuM, sthAne goThavavuM. (3) mArI nAkhavuM. 0 thavuM (rU.pra.) pheMkavAvavuM, TUMkavAnuM e "ThavAvuM'mAM. gya sthaLe goThavAI javuM. 0 zodhavuM (. pra.) kanyA dUDiyuM na. vi. jio "Tha" + gu. IyuM svArthe ta. pra. ] mATe sAruM ghara zodhavuM. 0 hevuM (rU. pra.) mAnasika ja "ThaMDuM.' (2) (lA.) hIjaDuM svasthatA hovI. teNe AvavuM (rU.pra.) guMcavaNamAMthI nIkaLI TUMkI strI. [o "Tha" + gu. 'I' strI pratyaya] anAjanA AvavuM. (2) maryAdAmAM AvI rahevuM. teNe karavuM (rU.pra.) choDane jamInamAM rahI gayelo khopa verAyeluM eka sthaLe goThavavuM. (2) kAsaLa kADhavuM, mArI * na. vi. [juo "kaMTha' + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] nAkhavuM. -Ne nA(-nAMkhavuM (rU. pra.) sugya sthaLe gejuo "kaMTha." (2) bIDI pivAI gayA pachI vadhelo TukaDo. ThavavuM. teNe paDavuM (rU. pra.) suyogya sthaLe goThavAI javuM. [-ThAmAM kelavuM (rU. 4) gaNatarImAM na levuM, na gaNavuM. -Ne pahoMcADavuM (-paMcADavuM) (rU. pra.) yathAsthAne pahoMTha-huM kri. vi. [2vA.) udharasane haMse Ave ema cADavuM. (2) lupta karavuM ke mArI nAkhavuM. teNe pAvuM 6. o "kaMTha." (2) aNaghaDha cazvara (rU. pra.) su gya sthaLe goThavI devuM. (2) chevaTanI kiyA kabare jao 'mare(1-2)." ke agnisaMskAra karavA. - besADavuM (besADavuM) (rU.pra.) dUsa(-) -sya, 5) ja "sa(-sa)." varAvavuM ke dharAvavuM. - makavuM (rU. pra.) sacavAI rahe sakuM ja "sakuM." te sthaLe makavuM. -Ne rahevuM (2vuM) (rU. pra.) cittanI haMsale pR. jio se' + gu. "la" svArthe ta. pra. svasthatA jALavavI. teNe lAvavuM (rU. pra.) samajhAvIne 2010_04
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
________________ ThekANe The(8)sa(-2) ke mArakaTa karIne sIdhA 2Aha upara caDAvavuM, saMya thAya (u. pra.) jevI sthitimAM hovuM tevI sthitimAM hovuM e ema karavuM] [..] -ne badale, nI jagyAe mAravuM, 0 rAkhavuM (rU. pra.) e "ThAra mAravuM'] kekANe nA.. [ja "ThekANuM' + gu. "e,' sA. vi., kera" (-2) strI. (ramavAnI) lakheTI keka(-ke-dAra vipuM. [ jue Theke ' + pha. pratyaya kera Thera (Thera The2) kri. vi. jio ", dvibhava.] (jagata vagere ugharAvavAne) IjA lenAra, IjAradAra, pratyeka ThekANe, dareka sthaLe, badhe ja konTekaTara' kera(rA)vavuM ja "TharavuM"mAM. keka(ke)dArI strI. [ + gu. "I' ta. pra.] ThekAdAranuM kAma karavuM (TheravuM) a. kri. jhadhaDa thaI paDavo. (DerI" . hoya kAmaNa strI. [4 e "ThekavuM' + gu. AmaNu' u. pra.) ema 'kharI DerI gaI ) kerAvuM bhAve, ji ThekAvavuM e kerANuM (herANuM) . [ jue "DaranuM dvArA.] ThekANe ThekAvavuM, kekAvuM ja "Theka6mAM. TharAva ja "TharAva.' ThekedAra ja "ThekA-dAra." kerAvavuM ja e "TheravavuM" ane "26 mAM. kekedArI ja "ThekAdArI.' DerAvuM (TherAvuM) ja karavuMmAM. keke . rivA.] naradhAM ke mRdaMga upara mAravAmAM Avate karAvuM? juo TheravuM'mAM. tAlane kaNa ke Theka. (2) nAcatAM tAla pramANe mAravAmAM kerI strI. [e 'Dera' + gu. "I' svArthe strI pratyaya] ja Avate pagane Theka kerI-dAva chuM. [+ juo "dAva."] lapeTInI ke kAMkarInI ramata che ke . jagAta vagere udharAvavAno IjAro kerA puM. [ja "Thera' + gu. o' ta. pra.] lakhe kegI jI. eka prakAranuM khaDa-dhAna (ramavAno) keguM na. [ravA.] ThebuM, Theza kela chuM. [ o "kelavuM.] dhakko, Dele, haDasele. (2) kecalAvavuM ja 'iMcalAvuM'mAM. ciceDAmAM sUyAnI pAse rahetuM lAkaDuM. (3) kUvAnA maMDANanuM kecalAvuM a. mi. [ravA.) raste khADA-khaDabAM AvatAM be pAMkhiyAMvALuM lAkaDuM. (4) dezI carakhAne Dagamagata gADAmAM TicAyuM. kecalAvavuM esa. kri. pre., sakri, rekavA vaparAtuM TekavyuM. (5) da2chanA saMcAmAM bebinane kecavuM sa. ji. [ravA.] khAMDavuM. kecAluM karmaNi, kri. ThecAvavuM sajajaDa rAkhate pica. (1) hiMDoLA mATenuM kaDAvALuM ADuM cAvavuM, kecAvuM ja "ThecavuM'mAM. kesaNu-gADI strI. [ja ThelavuM' + gu. "aNa" ku. pra. + cheTha (-4) . vi. cheka cheDA sudhI, chelA biMdu sudhI. "gADI.'] bALakane cAlatAM zIkhavAnI traNa paiDAMvALI gADalI, [ pahoMcADyuM :cADavuM) (rU. pra.) barobara sajA calaNa-gADI [ laM-ThelA." karavI. nuM (rU. pra.) pUruM paheAMceluM, khUba kuzaLa. (2) kelama-ThelA (Thela-ThelA) . [ ja e "Dela-lA'] juo dharta. 0 lagI mArga (rU. pra.) saLaMga raste, sIdho rasto] ThelavavuM sa. mi. [ juo "kelavuM."] ThelavuM, haDaselavuM (rUDha kehu chuM. jio "DheDha" + gu. 'u' ta, pra.] badhI vAtano ThelavuM che, A kavacit vaparAya che.) jANakAra. (2) cArane maLati ke bAtamIdAra ThelavuM sa, phi. [ravA.] dhakko ke haDaselo mArI AgaLa ke che. [ja e "TheTha"+ gu. 'e' te. pra.] (lA.) saMketa dhakelavuM. (2) jorathI UMDuM pADavuM, ghAlavuM. (3) (la.) kekeka () kri. vi. jio "TheTha,"-dvibhava.] taddana mulatavI rAkhavuM. (4) nAmakara javuM. ThelAvuM karmaNi, kri. chelA sthAna upara kelAvavuM che., sa, kri. ke puM. pataMgane vAMsanI saLIne maNa Dela-Thela (Thelama-Theya) strI, laM-ThelA (Dela-ThelA) muM. deNuM vi. kuracuM, dhUrta. [NInuM (rU. pra.) lucI mAtAne ba. va. [ja "ThelavuM,'- diva.] vAraMvAra ThelavAnI kriyA, peTe janameluM (eka gALa)]. sakhata haDaselA tivI gADI, hAtha-lArI 5 vi. anukuLa, mAphaka Ave tevuM helA-gADI strI. [jue Thelo' + "gADI.'] haDaselAthI cAle kevuM sa. ji. [2vA, su. ] sparza karavo. kepavuM karmaNi, ThelA-DelI strI. jio ThelavuM,"-kirbhAva.] jue "Thelama-Thela." | kiM. depAvavuM che., sa. ki. helAvavuM, ThelAvuM juo ThelavuM"mAM. [kriyA, haDaselavuM e pAvavuM, depAvuM e "kaeNpavuM'mAM. kelo . [ o "kelavuM' + gu. "e" ka. pra.] ThelavAnI keba (dhya) strI. [2vA.] ThebuM, DhaMza kevI sI. khAkharA(jhADa)ne e nAmane eka bhAga kebaraDI strI, kAMsAnI nAnI tAMsaLI ke thALI ke(-De') (-ca) juo "hesa." bAvavuM sa. kri. [ja e "Theba', -nA. dhA] Thebe mAravuM. Thera-The)za-keluM (-2) juo juo Thesa-TheluM.' (2) dekhAva pUratuM devA javuM siMgaThaDI ke)ziyA e "DesiyA." kebI sI. [ja "Debo' + gu. "I' strI pratyaya] darajInI ke- ')ziyuM e "DesiyuM.' hebuM na. [ravA. paganI kaeNza ke Thekara. (2) vaLA-vaLInuM ke-3)ziyA juo Thesiyo." dIvAla bahAra nIkaLatuM bUThuM cakuM. (3) (lA) lathaDiyuM ke(*) e "ThesI." kebe . Teka (O')sa(-za) (8(-The),-hya) sI. [2vA. ] paganAM Dera' (kaeNraya) kri. vi. ThekANe, TAme, [ na kera (-Theraya) a gaLAonuM kaI padArtha sAthe athaDAvuM e. ThAkara, DepyuM. 2010_04
Page #1042
--------------------------------------------------------------------------
________________ B(-5)sa(-)-Denu . [ khAvI, . lAgavI (rU. pra.) khattA khAvA, nukasAna khamavuM. mAravI (rU. pra.) gupta rIte sAmAnuM kAma bagADavuM -se(-ze) caDha(-)vuM (-spe. ye-) (3.pra.) dhakkA khAvA. (2) tucchakAra pAmave. -se<-ze) caDhAy-DhA)tranuM (-ce, ye-) (rU. pra.) vAyadA ApavA. (2) na gaNakAravuM] 3(-3")sa(-za)-3LuM (6(-oN")sya(-zya)-3nnu )na. [ jue *Z(-haiM)sa' + 3y....'] (lA.) gAzuM, kAMkAM OM (-De")saNiyuM^ (3(-DaeN')saNiyuM) na. [jue '3(-3 )sanuM' + gu. 'aNuM' rR. pra. + 'iyu' ta. pra.] cAMpa ke kamAnane chaTakavA na detuM aTakaNa, dezI. (2) ADakhIlI, phAcara, (3) AMgaLAMmAMthI kaDA nIkaLI na jAya e mATe enI AgaLa AMgaLAMmAM capocapa paherAtA karaDA, sakaNiyuM 3(-3)saNiyuM* (3(-DaeN')saNiyuM) vi. [jue 'OM(-OM)savuM' + gu. 'aNuM'qa. pra. + 'iyuM' ta. pra.] (lA.) kAmacalA, thoDA vakhatanuM phaeNsavavuM jue 'saguM'mAM, [caDAvavuM, Thebe caDAvavuM De(-4)savuM sa. kri. [jue 'OM (-3)sa,' *nA. dhA.] DaeNse OM(-8")mavuM (&(-6")savuM) sa. kri. [4e 'OM(-haiM)sa,'-tA. dhA ] jue 'oNsavavuM.'(2) (lA.) dUra karavuM. DaeN(-3*)sAvuM lAve, kri OM(-:)sAvavuM ke., sa. kri [samuM'mAM OM(-3')sAvavuM, 3(-DaeN')sAvavuM, (haeN(-d')sA-) jae 'The(-DaeN')kaeNsi(-zi)yA puM. ba. va. [jue 'haeNsiyuM.'] kAnanA bhAga AgaLa gAla sudhI rakhAtA vALa, pratApa-'kaTa' B(-3)si(-zi))yuM (dai(-DaeN)si(-zi)yuM) na. [jue 4(-3')sa(za)'+gu. 'kyuM' ta.pra.] (lA.) gADAnI Udha ane savaraNane joDavA mATe vaparAtuM lekhaMDanuM sAdhana B(-8")si(-zi)yA (3(- 4")si(-zi)yA) puM. [jue 4(-DaeN')sa(-)' + gu. 'chyuM' ta. pra.] (lA.) pagamAM paheravAnuM eka ghareNuM 3(4)sI(-zI) (3(-4")sI,(zI) strI. [jue 4(.4)sanuM' + gu 'I' rR. pra.] (lA.) jae 'ThesiyA.' (2) kaLa, cApa, 'vica,' 'kalITsa' (ga. vi.) (3) joDA nIce nakhAtI dhAtunI ke cAmaDAnI TukaDI OM... (') kri, vi. [anu.] Azcaryacakita, kra. [. thaI javuM (rU. pra.) thAkIne narama thaI javuM, te thaI javuM] Dha MgA (DaeN ge) puM. zabda, khela, veNa, sukhana 4 TI(-60) (oN'TI,-DI) strI. kAnanA melanI geTI OM gre-3" (d`Ne-6") kri. vi. [ravA.] TheranA Thera ThaMDI (OM"ThI) e IMTI.' OM za ( zya,) jae 'DaeNsa,' 3(3)za-DheluM (d"razya-)* jue'Thesa-ThekhuM,' OM siyA (ThaM"siyA) jaA 'kaeNziyA.' OM ziyuM (oN"ziyuM) jae 'DaeNsiyuM.' OM ziA jue 'ThesiyA' 997 phaeNzI (``zI) jue 'phaeNsI.' OM sa (The...) jue 'aesa.' *sa-DeluM (De`sya-) jue DaeNsa-Thebru.' OM saNiyuMOra (DaeN saNiyuM) juo DaeNsaNiyuM.1-2 _2010_04 DAkuMThAkA savavuM (OM savavuM) jue 'kevavuM,' OM'savuM (De sanuM) jae 'ThesavuM.' `sAvavuM, OM sAvuM (TaeN...sA-) jue 'phaeNsanuM'mAM. OM'siyA (DaeN siyA) jue DesiyA.' dai`siyuM (oN"siyuM) jae DaeNsiyuM.' phaeNsiyA (OM siyA) jae 'haeNsiyeA.' OM...sI (ke sI) jue 'desI.' 3 se (`se) puM. [ravA.] paganA haeNkA. (2) TokarA OM zrI. caravA janArAM DhoranuM dhaNa [vaparAtuM) karana. lIMbunA jevuM eka khATuM kuLa ('ga banAvavAmAM hai jue. 'ThaMDa'-'TharaDa' (pravAhI uccAraNa). haiyA huM caNatara-kAmamAM kAmanI sagavaDa mATe karAtuM nizAna. (ra) rastA uparane| Thesa vAge eveA Upasele bhAga. (3) strIone kAMDA upara paheravAnuM eka ghareNuM Do strI. rIta-rivAja, (2) saMkhyA Doka chuM., (ka) strI. [jue 'ThokavuM.'] padArtha athaDAvI karavAmAM AvatA AghAta. (2) (lA.) opA, (3) maheNuM. [. devA, . pADavA, . mAravA (rU. pra.) ThapakA devA. (2) maheNAM ApavA Doka-ThAka (DAkaya-ThAkaya) strI. [ jue 'DhAMkavuM,'-DhirbhAva ] vAraMvAra ane Amatema ThAkavuM-TakAravuM e DokayuM vi. [ ja'ThAkavuM'+ gu. 'aNuM' kR. x + 'iyuM' ta. pra.] (lA.) viSayI, laMpaTa, vyabhicArI Thokara zrI. ravA., sara hiM., mara!..] cAlatAM paganAM AMgaLAMnuM kAI ThebA sAthe athaDAvuM e, DaeNsa, [. khAvI (rU. pra.) Thesa vAgavI, (2) bhula karavI. devI, . mAravI (6. pra.) sAmAne nukasAna karavuM. * mArIne (rU. pra.) ochI mahenate. . lAgavI, . lAgavI (rU. pra.) nukasAna vaheravuM. (2) zikhAmaNa maLavI. -re mAravuM (rU.'pra.) tuccha gaNavuM. (ra) svIkAra na karavA] ThokaraDavuM sa. kri. [jue 'dAkara' dvArA.] (lA.) sAsu na jANe tema ceArI levuM. DokarAvuM karmANa, kri. DokarAvavuM pre., sa. kri. ThokaraDhAvavuM, ThokarAtuM jue 'ThAkaraDavuM'mAM. DokarAvuM a. kri. [jue Dokara,'nA. dhA.] ThAkara khAvI, (ra) (lA.) khattA khAI zIkhavuM, dhaDo levA ThokavuM sa. kri. [ravA.] AdhAta karavo, athaDAvavuM, akALavuM. (2) (khIlA jevA padArthane) dhAthI dharakhavuM. (3) mAravA. (4) saMbheNa karave. [DokI ghAlavuM (rU. pra) keMdramAM nAkhavuM. ThokI-nuM (?. pra.) azlIla gALa, DokIne levuM (rU. pra.) jabaradastIthI meLavavuM (ra) khAtarI karIne levuM. hokI pADhavuM (rU. pra.) jhapaDathI kAma patAvavuM. (2) mArI nAkhavuM. ThokI besADavuM (-eNsADavuM) (rU. pra.) aMdhabesatuM karI pADavuM. ThokI mAravuM (rU. pra.) gakhkhuM calAvavuM. Dokathe javuM, Dokathe rAkhavuM. (rU pra.) satata cAlu rAkhavuM. (ra) vicAra karyAM vinA ekye rAkhavuM. (3) gappAM mAravAM] DokAvuM karmaNi, kri. ThokAvavuM pre., sa. kri. Dorka-DokA (ThAkamTAkA) puM., ba. va., zrI. [jue 'ThAkavuM,'
Page #1043
--------------------------------------------------------------------------
________________ ThekATa 998 DhoLI mAM. -dvirbhAva.] juo ThakA- Theka.' kobaluM ja "DhebaruM.' kokATa 6. (juo "ka" gu. "ATa' ku. pra.] ThekavAnI kobArI sI. sapATa. (2) Thapako kriyA, Theka. (2) ThekavAne avAja kobAruM vi. kAma karavAmAM DhIluM. (2) rItarivAja na ThokAvuM sa. kri. juo ThokaTa,"-nA. dhA. khUba ThokavuM samajhanAruM. (3) nirupayogI ThokAThoka (-kaya), kI strI. [ jue ThekavuM,'-dvirbhAva + hoya che. khIpo, khape. (2) ghaMTIno khIlo. (3) mobha gu. "I' ka. pra. vAraMvAra kaikathA karavAnI kriyA, Theka-ThekA vaLA vaLI vagerenuM dIvAlanI bahAra nIkaLeluM Thebu ThokAmaNa na., NI strI. [ jue "ThokavuM" + gu. 'AmaNa, Dhora na. ThekANuM, ThAma, sthAna -NI" ka. pra.] (lA.) vyabhicAra-kriyA. (2) vyabhicAra-kriyA to strI. ThaTha, medAnI mATe strIne apAtI rakama Dora puM. [4] meMdAnuM ghaNA divasa TakI zake tevuM jADA ThokAmaNuM vi. [ jue ThekAmaNa' + gu. 'uM' ta. pra. ] peTalAnA ghATanuM pakavAna. (puSTi.) vyabhicAra karanAruM (beru). kora-khuvA puM, ba. va. [ o "kere dvArA.] (lA) ThokAravuM sa, ki. [ ja "The kayuM' dvArA.] ThokIne aMdara mAla-malIde [mata besADavuM ke dharabavuM. hokArAvuM karmaNi, ki. kora-mUDI strI. [ o "Dara" + "mUThI.'] e nAmanI eka ThokAvavuM, ThokAvuM jao Thaka"mAM. horavuM sa. kri. Thera-maThInI ramatamAM mUDI upara maThI makavI. Thoke . 'Thaka" + gu. "o' ka. pra.] Thoka, phaTako. [ karI levuM (rU. pra.) jItI levuM, paDAvI levuM] Thakane avAja koruM na. bhAMgelA je lAkaDAno TukaDo. (2) sukAI kocaruM na. upayoga vinAnuM bhAMgyuM-tUTayuM vAsaNa gayelo cheDa koyalA , ba. va. tethaDAI, tuMkArA. (2) chaNakA DholacuM vi. TheliyuM (tucchakAramAM) ThoTha' vi. bhaNavAmAM jaDa, vidyA na caDe tevuM Dhola-DabarAka (DehayA-ThabarAkaya) strI. mArakaTa ThoTha (-4) strI. rivA.1 lApho lapaDAka mAravAnI kriyA kolavuM sa. kri. rivA.] cAMca mArI khAMcA pADavA, kocavuM. ThoTha (-32) . Agraha, tANa DolAvuM karmaNi, kei. holAvavuM pre., sa. ki. koThAI strI. [4e, ThoThaDuM' + gu. "AI' ta...] TheThA- kolAvavuM, kolavuM ja "ThalavuM"mAM. paNuM, ThoThaDA-veDA DolaruM na. e "The .' ThoThaDuM vi. [ja "TheTha' + gu. '' svArthe ta. pra.] juo koli-bijIyuM jue "OMNiyuM.' TheTha." (2) (lA.) na pAke tevuM karaDu Dola . jio "ThelavuM' + gu. o' ka. pra.] ThelavAnI ThoDabUTa (Detha-bUTaya) strI. [ja "Tha"+ bUTa."] kriyA, kelivuM e. (2) gilI-dAMDAnI ramatamAM dAMDA upara lAphA-lapaDAka mAravAnI kriyA gillI laI uchALI ene mAravAnI kriyA ThoThA , bava. [ja "TheThuM. '] bAphelA AkhA dANA ThovarAvavuM jue " daivarAvuM'mAM. [sa, ji. (ghauM tuvera vagerenA [bhA rahevuM DovarAvuM a. ke. rivA.] reke ema thavyuM. DovarAvavuM che, koThAvuM a, di. [ja TheTha." -nA. dhA.] aTakI paDavuM, DovAvuM ja "kevuMmAM. kokiyuM' vi. [e 'TheTha" + gu. "yuM' svArthe te. pra.] hovuM sa. ki. rokavuM, aTakAvavuM. DovAvuM karmaNi, kri. ja e TheTha.' (2) (lA.) januM thaI gayeluM, raddI. (3) hovAhavuM pre., sa. kri. [(lA) piTa, udara khakhaDI gayeluM, DhAMDhiyuM. 4) na. pAtaLI nahi UpaselI pUrI hosaruM na. asvaccha vAsaNa. (2) bhAMgela vAsaNa. (3) kokiyuM na. kaDalAnuM aDadhiyuM. (2) DabAnuM aDadhiyuM Do-kese . [ravA. udhane Ubhare, khakhalo. (2) koThuM vi. [ja e ThoTha' + gu. 'u' svArthe ta. pra.] ja mukIthI mAravAmAM Avato geda. (3) gaMjIphAnI ramatanI ThoTha.' (2) (lA.januM thaI nakAmuM thaI gayeluM. (3) eka gata. (4) hajAmata karatAM rahI gayelA vALa gharaDuM, vRddha ThoLa (ThethI strI. mazkarI, TIkhaLa, majAka DokuM na. jADuM sUkuM thaDyuiM koLa-ve (ThAvya-) puM, ba. va. [ + juo viDA.'] marakarI koNa ( Thezya) strI. vadhe, harakata karavAnI Adata [bAjI....] ThaThThA-ma2karI koNita-li, LiyuM (DheNiyuM) vi. ThATha. (2) dhaMdhA-rAja- koLiyA-bAjI (ThaLiyA) strI. jio " DoLiyo' + gAra vinAnuM. (3) pratiSThA ke AbarU vinAnuM koLiyA-vAja (daiLiyA) na. jio "DoLiye ' + "vAja"] koNI (TheNI) strI. judA judA raMganA dorA bheLA karI (lA.) makarAonuM ToLuM banAveluM phIMDaluM koLiyuM (kaeNLiyuM) e "DeNiyuM." ThobaruM(huM) vi. ghATaTa vinAnuM, kadarUpuM. (2) (lA.) nirupa- koLiyuM ( kaeNLiyuM) vi. jio "ThaLa + gu. 'chayuM' ta..] yogI, nakAmuM. (3) mATInuM vAsaNa makaruM. (2) DhaMgadhaDA vinAnuM. (3) rakhaDu, labADa kobalAvavuM e "ThobalAvuMmAM. koLiyuM (ThaLiyuM) na, puruSone kAnanA vacalA khADAmAM ThobalAvuM a, kri. bheLapaNa ke avicArIpaNe chetarAvuM. paheravAnuM phUla-ghATanuM ghareNuM balAvavuM che., sa. kri [mATInA vATake koLI (ThaLI) vi. [ja e "OMLa ' + gu. 'I' ta. pra.] ThobalI strI, [ juo ThebaluM' + gu. "I' strI pratyaya.] makaruM, TIkhaLI, ThaThThA-khera 2010_04
Page #1044
--------------------------------------------------------------------------
________________ DAMganuM OMAMgavuM (DhAMgavuM) sa. kri. [vA.] cAMca vatI TacavuM. dhIme dhIme khAvuM. DAMgAvuM (DaeNAMgANuM) karmaNi, DhAMgAvavuM (sAMgAvavuM) pre., sa. kri. DhAMgAlavuM, DAMgAvuM (The MgA-) ja e 'DhAMgavuM'mAM. DhAMguM (DhoMguM) na. kaThaNa padArthanA AgaLaneA buThTho bhAga DeMTa (DeMTatha) strI, [ravA] thapATa, thappaDa, lapATa ViTa(-s)-TApalI (DhoMTatha-,-Dhaya-) zrI. [jue 'DAMTa,-3' + 'TApalI.'], DaeNDeMTa-Da)-thapATa (oNTaya(-ya)-thapATa] strI, [ + jue 'thapATa.'], Bi>(-s)-khUsaTa (``uTa(-Deya)-"saTaya) strI. [+e 'ATa.'] lAphAlapaDAka DhAMDa-TApalI, DhAM-thapATa, DaeNDa-bhUsaTa (DhAMDhetha-, -thapATaya, -saTa) jue 'DeiTa-TApalI,' 'DaeNAMTathapATa,' oNoNTasaTa.' OMAMDara (DaeNAMraya) strI. IzAna khaNAmAMthI AvatA pavana Vidi (di-zi) kri. vi. [21] udharasane eve avAja 999 (2) kra. F x 3 Da Da brAhmI nAgarI OM puM. [sa.] bhArata-Arya varNamALAnA mardhanya veSa alpaprANa vyaMjana. noMdha : zabda ekalA hoya ke samAsanA uttarapadamAM hAya, enA AraMbhamAM AvatA 'Da' tatsama tadabhava temaja dezya zabdomAM haMmezAM zuddha manya hoya che, jyAre e svaranI vacce ekavaDo yA bhUtakRdaMtanA yuM' pratyayavALA hoya ke zabdAMte zAMta vruta yA laghuprayatna kahevAtA ''kAra sAthe hoya tyAre e ekavaDo 'Da' svataMtra uccAraNa rUpane tAlaca kiMvA murdhanyatara che. A uccAraNa jihvAmulIya La' jema jihvAnA mULathI nahi, paraMtu tALavAmAMthI UbhuM thAya che. sara0 hiMdI paristhiti, gheADe' caDhazuM' 'pADa' A svataMtra uccAraNane adhIna che. anunAsika svara pachI paNa madhya gujarAtamAM e tAlavya kiMvA murdhanyatara cheH 'mAMDa' 'khAMDa' 'rAMDha' vagere, hiMdIoDaNImAM 'Da'ema nukatAthI e atAvAya che. _2010_04 Ane apavAda saurASTra uttaragujarAta ane kacchanI gujarAtI khelImAM bahu spaSTa che, jyAre avAMtara paristhitimAM evaDA 3 uparathI UtarI AvyA hoya tema enI pUrve anunAsika svara hoya te| eve 'hu' zuddha murdhanya che: ' lADu' ' hApha' pADo' khAMDu ' mAMDa ' 'rAMDa,' sara0 'pADA'bheMsane ane ' pADo ' pA ke latto, A baMne zabdonAM uccAraNa tyAM tyAM judAM hoI arthasaMdeha rahetA nathI. jue vaLI 'laDavuM'-eka bAju namI paDavuM ane 'laDyuM' yuddha karavuM. 43(55) na. [aM. haeNk; batakanI chApa enA cheDA upara TreDa-mArka' tarIke chapAtI tethI] eka jAtanuM jADuM kApaDha (have baMdha thayuM che.) [ema raka Dhaka kri. vi. [ravA] 'Tuka Tuka' evA avAja thAya Ave ema DhAMDhALuM (DaeNAMDALuM) vi. jue 'DaeNAMDuM' + gu. 'ALuM" ta...] eka cheDe aNI hoya tevuM (phaLa) [bhAga kAMDuM UMDuM) na. kaThaNa vastune AgaLa paDatA aNIvALA DhAMsavuM+ (oNAMsanuM) sa, kri. [ravA,] dukhAvIne khAvuM, vadhu paDatuM jamavuM. DhoMsAvuM. (DhAMsAnuM) karmaNi, kri. DhAMsAvavuM (SIsAvamuM) pre, sa. kiM. BisavuM? ( DhAMsavuM) a. kri. [vA.] udharasa khAvI, khAMkhAM karavuM. DhoMsAvuM? (DhAMsAnuM) bhAve, kri kAMsA-khAjI (DhAMsA-) srI. [jue 'The|se|' + 'khAcha.'] DaeNAMsA mAravAnI kriyA (sAmasAme) disAvavuM, DhAMsAkuM. (DhAMsA-) jue DhAMsanuM de'mAM. BisAvuMO (DaeNAMsavuM) jae oNsivuM'mAM DhAMsA (haMse) jue ' DIse.' Ga Ga DakhaDakhavuM Da gujarAtI takaDakAvaluM sa. [jue 'Daka Daka,'nA dhA.] 'Thaka Daka' evA avAje pravAhI pImuM, gaTagaTAvanuM DhakarAvuM a. kri. [ravA.] gAyabheMsanuM bhAMbharavuM TakaluM vi. [dIkaro'nA uccAraNa bheda] vahAluM khALaka Dha(-DhA)kA(04)TI srI. [aM. DekAiTI] dhADa, lUMTavAnI kriyA hakAra. puM. [saM] 'Da' vyaMjana. (2) 'Da' uccAraNa cakAraOM huM. [vA.] eDakAra-(2) vAgha siMha vagerenI DaNaka DhakAravuM sa, kri. [jue DakAra, '-tA. dhA.] eDakAra khAveA. (sakarmAMka e mATe ke huM DakAryAM' nahi, meM DakAryuM' prayoga pracalita che.) [hoya tevuM DhakArAMta (-rAnta) vi. [saM. TAra + zrae] cheDe '&'vyaMjana kArI zrI. [jue 'DakAraOM' + gu. 'I' srIpratyaya, ] jue DakAra.ra' [INA ke vAMsaLIne avAja kArIne strI. [saM. rA > prA. hAri] grAmINa kArI zrI, gheDa (pATalA-ve. ane caMdana-ceA) hakko puM. [aM. Dok] mATI UMDA pANIvALI nadIne kAMThe ke samudrakAMThe pANImAM laMbAveluM mAla-sAmAna utAravA caDAvavAnuM paththara-simenTa vagerenuM khAMdhakAma, dhakko, phuro, hArTsa' (2) pANInA pravAha ke mArane taiADavA bAMdhelI aMdara jatI dIvAla rakha jue 'Dakara' [ema rakhara kri. vi. [vA.] DhArane hAMkatAM DacakAro karAya che rukha kha kri. vi. [ravA.] 'DakhaDakha' evA avAja thAya ema. (ra) (lA.) nakAme lavAro thAya ema khaDhakhavuM a. jijue 'DaMkha rukha,'-nA. dhA.] 'Dakha kha' evA avAja karaveza. (ra) hasyA karavuM, DagamagavuM. rukharakhavuM bhAve, kri. takharakhAvavuM che., sa. kri
Page #1045
--------------------------------------------------------------------------
________________ DakhaDakhATa DagaLATavuM khakhATa kuM. [juo DakhaDakhavuM' + gu. "ATa' ka. pra.hagaDha(-morATa pu. jiAo 'DagaDa(-ma)gavuM' + gu. "ATa' ku. DakhaDakhavAnI kriyA. (2) (lA.) babaDATa, mAthAkuTa, vacce pra.] DagamagavuM e bAla bAla karavuM e, Dakhala gaDha-ma)mAvavuM, baha(ma)gAvuM jue "DagaDa(-)gayuMmAM. khakhAvavuM, khakhAvuM e "DakhaDakhavuM'mAM. ThagaDa(-ma) puM. [ jue "DagaDa(-bhogavuM' + gu. 'A' ku. khakhiyuM vi. [ jue "DakhaDakhavuM' + gu. "chayuM" ku. pra.] pra.] DagamagATa. (2) (lA.) nizcayanI zithilatA. (3) Dakha Dakha' karyA karanAruM. (2) halAvatAM khakhaDayA karanAruM - avizvAsa licAI, dhartatA. (2) dAMDAI khakhiyA vi., pR. [ 'DakhaDakhavuM.'] (lA.) saMbhoga, gAI strI. [.juo 'DagaDa' + gu. "AI' ta. pra. } methuna-kriyA gaNuM na. tephAnI gAyane gaLe bAMdhavAmAM AvatuM lAkaDuM,Dere khala strI. [ara. damba] juo "dakhala.' Dhaga-beDI strI. jio "Dagara' + "beDI.] hAthIne page khala-gIrI strI. ei "dakhalagIrI.] juo "dakhalagIrI.' bAMdhavAmAM AvatI sAMkaLa khaliyuM vi [jue "Dakhala' + gu. IyuM' ta, pra.] juo Dagamaga jue "Daga Daga." khaliyuM." gamagavuM e "DagaDagayuM." khalita-LiyuM na. [ juo 'Do' dvArA] zAka kaThoLa DagamagATa jue "DagaDagATa.' vagere ekaThAM karI garama kareluM pINuM, Dakhe DagamagAvavuM, gamagAvuM e "gamagavuM'mAM. khaLavuM a. kri. vi.] pocuM paDI javuM. (2) halI javuM, Dagamage juo 'DagaDago." khasI paDevuM. (3) vicAra karyA kare. haLavuM bhAve, haga(-ghara' . Dhera vagerene cAlavAne khetara vacceno mArga. kri. khaLAvavuM che.. sa. . (2) AvatA prasaMganI rAha jovI e khaLATa sa. kri. [ravA.] khAvuM, bhojana karavuM, jamavuM Dagara . jue "gara." aLAvavuM, khaLAvuM juo "DakhaLa'mAM. (-gha) (-) strI. pahADanI cirADha. (2) pahADanuM eThuM khaLiyuM jue "DakhayuM.' ke etha. (3) (lA.) ghare, cAla, cale. (4) asthirakhA-kha (o) strI. [ie "Dakha,' -dvirbhAva ] (lA.) tA. 0 batAvavI (rU. pra.) upAya batAvo] dakhala, naDatara. (2) khe, dhIme jhadhaDe [Dakho ga(-gha)ra- . [4 e "gare" dvArA ] mArga, rasta, vATa khIce [ravA.] paMco , khIcaDo. (2) (lA) goTALo, DhagarAM na, ba. va. [o "garuM.'] Dhera khu strI, rivA] (lA) jADI kaDhI. (2) peMza DhagaruM na. vRddha mANasa, DesaluM (A arthamAM kazuM khu na. rivA] (lA.) AMbalI ke bIjI khaTAza nAkhI e jeDiyo proga). (2) Dhora karelI dALa ke kaDhI, DakhaliyuM Dagala na. mATInuM DhekuM khe chuM. [2] DakhaDakhATa. (2) (lA.) DakhuM, DakhaliyuM. DhagalA-bhada puM. jao "Dhagala' + "bhaTTa.'] TADhamATe "galA'(3) jhadhaDe, dhAMdhala. (4) vAMdho-vacake kADhavo e. [2 (koTa)nI Tahela nAkhanAre Taheliye brAhmaNa kara (u. pra.) aDacaNa thAya ema bolyA karavuM. (2) DhagalA-vA ki, vi. jio "DhagaluM' + vA' mApadarzaka. eka jhaghaDe kare. 0 ghAla (rU. pra.) cAlu kAmamAM naDatara DhagalA jeTaluM che, tadana najIka, pAse [ga, pagalI nAkhavo. 0 hAMbhare (rU. pra.) jhaghaDe ke dhAMdhala zamAvavAM. DhagalI strI, jio 'galuM" - gu. 'I' strIpratyaya.] nAnuM 0 paTa (rU. pra.) vAMdhA-vacake Avo. 0 mUka (.pra.) ThagalI strI. [jae "galuM' + gu. "I' strIpracaya.] dhAMdhala jatI karavI, patAvaTa karavo] baccAMnI ke strIonI butAnavALo nAnI baMDI ke AMgaDI, haLavuM sa. kri. [ravA.) hAtha nAkhI DahoLavuM. (2) (lA) astarazALI baMDI cUMthI nAkhavuM. kheALavuM karmaNi, kri. DhaLAvavuM, pre..kri hagaluM na. [o "ga' + gu. 'luM' vArthe ta...] juo kaLAvavuM, kaLAvuM e DoLamAM. Daga,' [ 9 oLakhavuM (aMLakhavI) (u.pra.) vRtti jANavI. haga' (-gya) strI. [ o 'DagavuM.'] Daga Daga thayuM e, gumagu 0 devuM, 0 bharavuM, 8 mAMDhavuM (rU.pra.) e "Daga devuM." -le sthiti, asthiratA Dagale, le ne pagale (rU. pra) vAraMvAra ga2 na. DagaluM, pagaluM. (2) be DagalAM vaccenuM aMtara. gavuM na. [ o 'Dagale.'] nAno Dagale. (2) jADuM paheraNa [0 devuM, 0 bharavuM (rU. pra.) pagaraNa karavuM. 0 mAMDavuM Dhagalo . [tu. 'dagsa" sipAIne paga sudhIne pizAka] (rU. pra.) (bALakanuM) cAlatAM zIkhavuM. (2) AraMbha karo] butAnavALa lAMbe "koTa' gaDha vi. [2vA. (lA) kuracuM, dhUrta gavuM a. kri. (anu.] halavuM. (2) asthira thavuM. (3) (lA.) ga (-ma)ga ki. vi. [anu] asthira thaI hakyA kare vicalita thavuM, vicAramAM parivartana karavuM. (4) lalacAyuM. ema, Dhacupacu thAya ema DagAvuM bhAve, kei. ThagAvavuM" pre., sa. kri. [cosaluM hagaDha(-ma)gavuM a. kiM. [ juo 'ga Da(moga, nA. dhA.] Dhagaza (zya) strI. [caro.] maTe 5ththara, paththaranuM meTuM Daga Daga thavuM, asthiratAthI hatyA karavuM. (2) vicalita thavuM, gaLavuM sa. ji. [2vA] je te khAdhA karavuM. (2) cacaLADagavuM. (3) (lA.) avizvAsa Ubhe the. hegaDa(-ma)gAvuM vIne khAvuM. gaLAnuM karmaNi, hagaLAvavuM che., sa. kri. bhA, kri. DhagaTha(-ma)gAvavuM che.. sa. kri. hagaLATavuM sa. mi. [ravA.] meTA TukaDA bacakAvIne khAvA 2010_04
Page #1046
--------------------------------------------------------------------------
________________ DagaLAvavuM, DagaLAvuM [gaLuM DhagaLAvavuM, DhagaLAvuM jue 'DagaLanuM'mAM. raMgaLI strI. [4e 'DhagaLuM' + gu. 'I ' + srIpratyaya.] nAnuM DhagaLI jue 'DAMgaLI. raMgaLI-chaMda (-cha6) vi. [aspaSTa + saM.] (lA.) gAMDu, gheluM DhagaLuM na. phaLa lAkaDAM dIvAla vageremAMthI chu huM paDeluM ke pADeluM kuMDaduM (e gALa paNa hoI zake, ghATaTa vinAnuM paNa) Dhaga-DhagA (pagaxDagA) kri. vi. juie 'DagayuM,' - lRiAva.] prUpha UDeluM ke dhrUjatuM hoya ema. (ra) vicalita thayuM hoya ema 1001 DhagAvavuM,. DagAvuM jae 'DhagayuM'mAM, gAvavuM,ruM gAvupe ja e 'DhAgavuM'mAM. DhagI srI. [jue 'DagaOM' + gu. 'I' svArthe srIpratyaya.] nAnuM Daga ke pagaluM hAre strI. jue 'Daga-eDI.' pazu-Dha(-ma)gu, DhazuM-(-ma)zuM vi. [jue Daga-Da(-ma)gayuM' +gu. baMne aMgeAne 'u'-'uM' z. pra.] DagamagatuM, asthira DhauA(ghe!) puM. tabalAMnI joDamAMnuM bAyu, bhANayuM ghara jue 'Dagara,V ghara (-25) jue 'Dagara,kaiM, ghara-vA juA 'Dagara-ve,' ghAvavuM, DhadhAvAvuM ja 'DaghAvuM'mAM. ghAvuM a. kri. (juo 'DAgha,'-nA. dhA.] DAgha paDaveA. (ra) (lA.) AkhuM khanA javuM, navAI pAmavuM. (3) kSeAla anulavavA, bhAThuM paDavuM, (4) zehamAM taNAyuM. DaghAvALuM bhAve, kri. DhaghAvavuM che,, sa. kri dadhA ja A 'DagleMDa. ' Dhaca' kri. vi. [ravA.] 'Daca'evA avAjathI, DacakArA pharIne, (ra) 'Daca' evA avAjathI juduM paDatuM hoya ema Dhacara vi. [aM.] hAlaeNnDanuM vatanI ke hAlaeNnDane lagatuM Dhacaka ta. [ravA.] DacakuM, zvAsanuM DUsakuM Dhacaka-hALa (DaeNAHLa) vi. [jue 'Dacaka' + 'heALavuM.'] ja A 'Dacaka-DAyuM(1).' Dhacaka-DayuM vi. [jue 'Dacaka' dvArA.] kAmamAM dilacArI karanAruM. (2) na. kAmamAM karAtI dilacArI cakara na. moTuM bAkuM, bagadaDa DhacakavuM A, kri. [jue 'Dacaka,'-nA. dhA.] DacakAM khAvAM, beAlatAM acakAvuM. (2) jhabakI UThavuM. cavuM bhAve, kri cakAvavuM pre., sa. kri. DhacakAra pu. [ravA.] 'Daca' eve avAja, DacakArA DhacakAravuM sa. kri. [jue 'DacakAra,'-nA, dhA.] 'Daca' evA avAja karavA. (ra) (lA.) uzkeravuM. DhacakArAvuM karmaNi, kri. DacakArAvavuM pre., sa. kri. nA pADavI] DacakArA puM. [jue 'DacakAra' + gu. 'e' svArthe ta. pra.] juo 'DacakAra.' [ . karavA (rU. pra.) uzkeravuM] _2010_04 DeT s(- -4)Da(2) DhacakAvavuM, DhacakAvuM jue 'DacakavuM'mAM. DhacakiyuM na. [jue 'ca`O' + gu. muM' svArthe ta, pra.] jue 'Daca,1 21 na. [ravA. ] zvAsanuM DUsaku', zvAsanI TukaDe TukaDe thatI rUMdhAmaNa [-kAM khAvAM (rU. pra.) maraNa-vakhatanA rUMdhAtA zvAsanA TukaDe TukaDe khacaaA leve. -ke AvavuM (rU. pra.) maraNa-vakhatanA chellA zvAsa levA ] [(kheAzakanuM) kuM na. nAnA TukaDA (DuMgaLI vagerenA), (ra) baTakuM DhacakA' huM. [ravA.] DacakArA DhakAra puM. jue Dacaku.OM' (2) dakSu, DhekuM. (3) zarIramAM sapATI upara dekhAtI gAMThanA seAjo, (4) zikhara Daca Daca kri. vi. [ jue 'Daca, ' dvirbhAva.) 'Daca Daca' evA avAja thAya ema canI strI. e nAmanI eka mAchalInI jAta racAke puM, [ravAM.] 'Daca' evA avAja (memAM jIbha tALave aDADatAM thatA) DhacakArAvavuM, cakArAvuM ja 'DacakAranuM mAM, hacakArI zrI. [jue * 'DacakArA' + gu. 'I' srIpratyaya.] nAnA DacakArA, dhIme, DacakArA. [. khelAvavI (rU. pra.)TTo jue 'TTo.' DhacArA puM. [ravA.] Daca Da' karyAM karavuM e cUrA puM. [ravA.] zvAsanI rUMdhAmaNa, (2) khAdhelA kheArAkanA gaLAmAM AvI gayale| aMza. [. bAjhavA, 0 bharAvA (3.pra.) zvAsanI rUMdhAmaNa thavI] TuccA puM. ce. (2) dATA, ca [saMkhyA phajhana naM. [aM.] khAra vastuone samUha. (2) khAranI rajhana-baMdha (-bandha) vi. [+ phA. 'bandu'] Dajhanane hisAbe, (ra) aneka ana [khALa' Taka (-kapa) strI. [jue 'hATavuM' dvArA, ] khALakUvA, DaTaNahaeNTa(-t)` ja daTaNa 1 haeNTa(-9)2 (-zya) jue 'TaNa,' haeNTa(-9)Nu-vA jue 'daTaNa-ve.' DhaTa(-9)-khALa jue 'daTaNa-khALa.' (-9)Nu-jAjarU ja 'ghaTaNa-jAMjarU.' DhAMtara (DaTantara) jue 'dAMtara,' TAmaNu jue 'ghaTAmaNa.' TAmaNI jae 'TAmaNI.' haTAvavuM, TANuM jue DATavuM'-hATavuM1'mAM. dRNa e raTaNa.1 DhaTTara (-Nya) jue 'TaNa, daNu-kUvA jae 'DaTaNa-kavA.' daNu-khALa jue 'TaNa-khALa.' daNu-jAjarU . e 'DaTaNa-jAMjarU.' DUdana jue 'DaTaNa '-'daTaNa ThThA-peTI jue 'iTTA-peTI.' TA-hAthA juo 'daTTAhAthI.' dI jue dI. ' dIre zrI. eka prakAranuM kApaDa 27(-4, -4)(-ra) vi. [ anu.], yuiM vi. [ + gu. 'iyuM' ta. pra. ] maMdabuddhinuM. (ra) lAgaNI vinAnuM. (3) na pAke evuM, karaDu
Page #1047
--------------------------------------------------------------------------
________________ DaDharaDuM 1002 Daphalo haraDuM, hariyuM oi. na pAke tevuM, pakAvatAM kAcuM ja paDavuM 5(ba) keLavuM sa. kri. jio Da5(ba)kuM,'-nA. dhA.] rahe tevuM. (2) (lA.) kaThaNa, sakhata pANImAM boLavuM. 5(ba) keLavAvuM karmaNi, kri. 5DaDha juo "DaTeDa." (ba) keLAvavuM che. sakri [kaLavuM'mAM. haThaDiyuM juo "DaThaDiyuM." ha5(ba) kaLAvavuM ha5(ba) keLavAvuM, jae "Dapa(ba)ThaThThara juo "Dha2." 5Ta juo "dapaTa.' [tiraskAramAM) koLI paTavuM a. kri. [2vA.] deDavuM. (2) sa. ki, juo "dapaTavuM." haDakAM na., ba. va. keLAne mATe khijAvaNAnuM saMbodhana, piTI devuM (rU. pra) chupAvavuM. ha5TI besavuM (-besavuM) haDaLavuM a. kri. [ravA.] dAdaLuM ke DhIluM thaI javuM. (2) (rU. pra.) paDAvI levuM] paTAvuM bhAve, ki. 5TAvavuM che. bhAMgI paDavuM. (3) uthalI paDavuM. haLavuM bhAve, ji. sa. ki. ha8LAvavuM che., sa, kri. paTAvavuM, 5TAvuM juo 'DapaTavuM mAM. haLAvavuM, haLavuM jue "DaDaLa6mAM. pAlI puM. taMburAne vAdaka dahanuM vi. [ jue "DaDaLa' + gu. 'uM' ke. pra.] DaDaLI paDe peTa chuM. [ravA.] jhaDapathI doDI javuM e, haDI evuM, asthira, Dagumagu hapeTe 5. siM. uddha-ghaTTa-] khAMDa vagere bharavAnI be paDavALI ha7 jue "Tha-8." guNa ke kothaLo da puM. "Da' vyaMjana, (2) "Da" uccAraNa pera-zaMkha (za) kuM. [ sara0 "lapiDa-zaMkha.'] juo - -8 vi. briAhmI lipinA A be varSomAM 'DamAM thoDo DiphaNuM ja pheraphAra thayo che, jyAre ne atyAra sudhI e ja peNu na. [ sara, DaphaNuM.'] nA dhoke, jADI lAkaDI, AkAra sacavAI rahyo che.! (lA.) jene bhaNAvavAmAM Ave chatAM vidyA caDe ja nahi tevuM, Dha, jaDa ipha' strI. na. . da] lAkaDAnI paTTInA cakkaranI uparahaNa puM. jeDA kaThavAthI AMgaLAM eDI vagere upara tema nI dhAra AkhI DhaMkAI jAya te rIte maDhelA cAmaDAnuM vAgha hathiyAra sAIkala moTara vagere calAvatAM hatheLImAM ke kapha kri. vi. rivA. "Dapha' evo avAja thAya ema. [ 0 AMgaLAmAM thato ghasArAne phelo ane e sukAtAM paDhatuM daIne, 7 laIne (rU. pra.) Dapha" evA avAjathI] cAThuM, ATaNa phaka ki. vi. [2] heThA paDavAne "Dapha' e avAja haNaka (-katha) zrI. [ja DaNakavuM.'] siMhanI trADa thAya ema DhaNakavuM a. kri. [ravA. (siMhe) trADa pADavI. haNakALuM pharakavuM a. ji. [ juo phaka, nA. dhA. ] 'Dapha evA bhAve. kei, haNakAvavuM che., sa. ki. avAjathI cAlavuM. (2) meTI DAMsathI cAlavuM ['DaphAMkiyuM." ThaNakAre pR. juo "DaNakavuM' dvAra.] juo "DaNaka." hakiyuM vi. [ 'Daphaka' + gu. "yuM' ta, pra.] juo haNakAvavuM, DaNakAvuM juo "DaNakavuM'mAM. phagara chuM. [phA. daphagara] ja Dabagara.' kaNuM na. tephAnI gAya-bheMsanA gaLAmAM baMdhAtuM lAkaDuM, De. phAka strI, rivA.] lapaDAka, lapATa, thapATa, tA. (2) jADuM DaphaNuM. (3) khuba jADuM DhaMkaLuM. (4) paramaNanI phaTAvavuM sa. ki. [ravA. (heDa) haMkAravI. (2) dabaDAvavuM, nIcenA cheDA pAsene saDhane cheDo, DANuM (vahANa.) chamakAvavuM. (3) (lA.) saMbhoga karavo ThaNe puM. daMDake, cheke, DaphaNa phaDuM ja "DaphaNuM.' [mAravuM, DuMgarAthI jhaDavuM 85 5. eka jAtanuM telanI TAMkI banAvavAmAM kAma lAgatuM phaTa(-)vuM sa. kri. [DachuM,"-nA. dhA] DaphaNAthI cAmaDuM. (2) bacI, gaLacI. (3) khIsuM, gajavuM phaNuM na. jADI ane TUMkI lAkaDI, nAnuM DaMgoruM ha5(ba)kA paM., ba. va. rivA.] caNAnA loTanuM rasAdAra iphaNu2 na. [ jue "Dapha' + gu. "NuM" svArthe ta. pra. ] eka zAka. (ra) dohavAne aMte kaDhAtI seDa 5(ba)kANu, maNa maNuM na. [ jue DapakAvavuM' + aphara vi. murkha, badhuM, bothaDa gu. "ANuM'-AmaNa' AmaNuM' ka. pra.] dabaDAvavuM e, hariyuM na. strIone paheravAnuM lAMbI cADanuM kApaDuM (2) bhaya batAve e phare . relavenA DabA ane veganemAM ekabIjAne jayAM ha5(ba)kAvavuM sa. kri. [ravA.] dabaDAvavuM. (2) bhaya batAva joDavAmAM Ave che tyAM spriMgavALA rakhAtA banne da. 858-bakiyuM na. [ juo 135(ba)kuM' + gu. "yuM" svArthe emAM dareka do, baphara' ta. pra.] juo 'DubakI.' phala (6) zrI. rivA] gALa devI e 85(ba)kI ja "DabakI.' [(zAhIne) phalavuM sa. kri. [ juo 'Daphala,'nA dhA. ] gALo bhAMDavI. 85(ba); juo "DUbakuM.' (2) mahuM TapakuM, moTe DA (2) (lA.) herAna karavuM, maMjhavavuM. halavuM karmaNi, kri. ha5(ba)ke . [ravA. juo "upakuM(2) (2) ekalA phalAvavuM che., sa, kiM. vesaNanuM ja bhajiyuM. (3) zAka phaLa vagerenI kacuMbaravALuM kaphalAvavuM, haphalAvuM e "Daphala'mAM. bhajiyuM. [ 0 57 (rU. pra.) DAbe thavo. (2) phALa phalI strI, -nuM na. [juo "Dapha' + gu. "huM' svArthe ta. pra. paDavI. (3) khataro AvI paDavA ] + I" pratyaya.] nAnI Dapha, khaMjarI 2010_04
Page #1048
--------------------------------------------------------------------------
________________ DaphAka 1003 DabaDAvavuM, DabaDAvuM phAka kri. vi. [ravA.) "Dapha' evo avAja thAya ema habaka-DayAM na., ba. va. [jue "Dabaka-DayuM.'] pANImAM haphIkA puM, ba. va. [ravA.] cAlatI vAtamAM vacce bolAvyA khavAtAM DUbakAM. (2) pIdhelA pANIvALAM vAsaNa pANInA vinA bolatAM veNa [jakhIre ThAmamAM boLavAnI kriyA haphAke puM. [ravA.] (lA.) vadhu paDatI cIjone jo, bakayuM vi. [ravA. benI vAtamAM ghAlamela karanAruM phA-kapha (phaya) strI. [o 'Dapha, dvirbhAva.] juo 'DaphAkA.' trIja, DaphakiyuM. (2) pANI meDhe daI pIdhuM hoya te khyAla phAipha kri. vi. [ja e "Dapha," -dvi bhava.] (lA.) TapoTapa, vagere pANInA ThAmamAM bALanAruM ekadama, jhaDapathI habaka-vaDI strI. [2vA.+juo viDI.] bhAjI ane loTane phAlacI vi. [ja "Da" dvArA] Dapha vagADanAra mizraNathI kareluM eka prakAranuM zAka kapha na ba. 1. [ravA.] gapAM. [0 haLavAM (-LavA) habakavuM a. phi. [ravA.] DabakAM khAvAno avAja kare. (rU. pra) khoTuM DahApaNa batAvavuM]. (2) DubakAM khAvAM. (3) zaramamAM dabAvuM. DabakAvuM bhAve, haphAsTa-phAMkaDayuM juo DaphAMDayuM." kri. DabakAvavuM che, sakri. haphAsTa-phAM)ka-Deya jue "DaphaDe." habakA ja dhaDapakA." phAMkiyuM che. ['DaphAMka' (2vA.) + gu. 'iyuM' ta...] (lA.) habakANu, -maNa, maNuM : "ThapakANuM, bhaNa, aNuM." gapaDiyuM, DaphAMka-DIyuM, DaphakiyuM DhabakAvavuM ja e DapakAvavuM." phAM(03)-DeyuM vi rivA.) gayuM hAMkanAre, gapoDiyuM habakAvavuM, bakavuM ja "DabakavuMmAM, haphAM(ka) . [2vA.] (lA.) ghodo mAravAnI kriyA habakiyuM jue DapakiyuM.' haphaziyuM e "DaphAMsiyuM." habakI juo dhaDapakI.' haphAMsa (sva) strI. rivA.] ApavaDAI. (2) gappAM. [ 9 DhabakI kahevaLa (-De dhya) strI, -LA (- DeLe) 5. (juo mAravI, 0 hAMkavI (rU pra.) mULa-mAthA vinAnI moTI moTI DabakI' + "DahoLavuM+gu. o' u. pra.] pANImAM DUbakIo vaDAI gAvI, (2) gaDuM kahevuM]. mArI ramAtI eka ramata, baka-dAva haphAMsi(-zi)yuM vi. [ juo "DaphAMsa' + gu. IyuM" ta. pra. ] habake e "DapakuM.' ApavaDAI karanAruM. (2) gapaDivuM. habake jue "Do.' haka kri. vi. [2] "Dapha" evA avAjathI DhabakeLavuM (DabakoLavuM). juo DipALavuM." DabakeLAvuM (DabadakiyuM vi. [ + gu. iyuM' ta. pra. ] (lA.) ekabIjAnI keLAvuM) karmaNi, ji. habakeLAvavuM (DabakA-) che, sa. kri. AghIpAchI karanAruM habakeLAvavuM, habakeLAvuM (DabakeLA- juo "DabALavuMphera puM. moTe bhAge sImamAM vasatI eka vagaDAu jota ane kaLavuMmAM. ene puruSa (meTe bhAge luMTa cerI dhADa karavAmAM pAvaradhI, Dhabagara ! [jue 'Daphagara.'] thApI mArIne vagADavAnAM vAgho pheravuM sa. ki. [ juo Daphera, nA. ghA] (lA.) kaDavuM, upara cAmaDAnI paDI caDAvanAre dhaMdhAdArI kArIgara. (saMjJA) jhApaTavuM, khaMkheravuM. pherAvuM karmaNi, kri. harAvavuM che., Dabagara-vADa (-Daya) strI., Do . [jue "Dabagara' "vADa'' sa. kri. -"vADe.'] Dabagara lekone rahevAne latto pherAvavuM, pherAvuM ja "DepheramAM . Dhabagarela vi. jio Dabagara' + gu. "ela" ta. pra.] (lA.) phiravuM sakri. [ravA.] AnaMdathI gAvuM, lalakAravuM. pharavuM rogathI piTa vadhI gayuM hoya tevuM karmaNi, kri. karAvavuM ., sa. kri. DabagarI vi. jio "Dabagare"+ gu. "I' ta. pra. Dabagare apheravavuM, pharALuM jue "Daphera'mAM. taiyAra kareluM-(cAmaDAnuM). keLa, 0caMda (canda) vi. [2vA. * vyaktivAcaka nAmone haba haba ke vi. vi.] Daba Daba' e avAja thAya ema cheDe Avate "caMda'8. va> prA. tasama] DhaMgadhaDA babavuM a. ji. [ 'Daba Daba,'-nA.dhA.] 'Daba Daba' vinAnI vAto karanAruM. (2) ochI samajhavALuM (A evo avAja kare avivekane zabda ziSTa nathI vAparatA) DhabaDhabATa puM [ja "DabaDabavuM' + gu. "ATa' ku. pra.] keLa-jAtrA strI. [juo 'DaLa' + 'jAtrA.'] (lA.) phogaTa "Daba Daba' evo avAja, (2) (lA.) DaphAkA. (3) paTanuM kere, dharamadhakko caDI AvavuM. baDabAvuM bhAve., kri. habaDhabAvavuM pre., phaLa-zaMkha (zahe) vi., pR. [+ saM. ] (lA) sa. kri. lapeDa-zaMkha." (avivekane za6-gALa) DhabaDhabAvavuM, babadhuM jue "DabaDabaluM'mAM. haphakala vi. [2vA.] vAthI phalI gayeluM. (2) (lA.) mUrkha, bevakUpha. habahabiyuM na. jio "Daba Daba' + gu. IyuM? ta.] vagADa(3) meTuM ane jADuM. (4) luccuM vAnuM DabaluM. (2) Daba Daba' vAge tevuM kaMI paNa vAjiMtra aba kri. vi. [2vA.1 Daba' evo avAja thAya ema. [ karavuM ba ja e "DabaDa navuM' + gu. "e" ka. pra.] peTanuM (rU.pra. khIsAmAM ghAlI levuM. caDI AvavuM e bhAve, ji. batAvavuM che. sa. kri. habaka-cUrI strI, e nAmanuM eka pakSI [ema, Daba Daba DhabaDhavuM a. kri. [ravA. AMsu sAravAM, 5DavuM. habaDhavuM Dhabaka baka kri. vi. [ravA.] cAlatI vAtamAM vacce bolAya batAvavuM, habaDAvuM ja "DabaDavuMmAM. ja A 2010_04
Page #1049
--------------------------------------------------------------------------
________________ rakhaDI baDI jue 'DabarI.' bahuM jue 'DakharuM.' bA juA 'Damaro.' Dhabara puM. imAratanA paththara. (ra) kAMkarI, kapacI, 'rakhala' baraOM puM. khAbeAciyuM. (2) bhInAzavALI jagyA rabara kAmamAM Ave tevA eka jAtanA 1004 thAya ema. rahyuM che. na. tuveranI dALa sAthenuM lADunuM jamaNa bUka kri. vi. [vA] 'Daba' eve avAja (2) DUbavAnA avAja thAya ema mUkavuM a. kri. [jue Daka, nA. dho.] DabUka' avAja thAya ema DUbakI mAravI, DhabukAvuM bhAve., kri. bukAvavuM pre, sa, kri. [ka mUkiyuM na. [jue Daka' + gu. 'iyuM' ta. x] DkhatAnuM khUceA puM. [ravA.] kaMThamAMDyA . bharAve e. (ra) (lA.) gaMgaLAmaNa. (3) melA kapaDAnA phATelA DUcA bhUsuM na., se| puM. vahANamAM utAruone savA-besavA mATenA pAchaLanA bhAga. (vahANa.) Dhameru vi. [jue 'DAbuM' dvArA] DAbe hAthe kAmakAja lakhavAnuM vagere karanAruM, DAkheDiyuM, DAberI, DAkheDI DhakheDa(-khA) puM. [phA. dRSNahu-cAmaDAnA kulle] patarAMneA UbhA dAbaDA. (ra) ghAsaleTathI baLate vATavALe dIvaDo. (3) eNlArmavALuM ke sAduM nAnuM ghaDiyALa, TAima-pIsa.' (4) relagADInA utAruone mATe tema vaLI mAtra mAlasAmAna laI javA-lAvavA mATene moTA chakaDo, vAna.' (5) harAyAM DhArane rAkhavAnA sarakArI vADA. (6) (lA.) gALa daDA jevI amadAvAdI pAdhaDI. (7) besvAH zAka (vadhu pANIvALuM). [. UDaveA (rU. pra.) devALuM nIkaLavuM. 0 mAraveA (rU. pra.) nAsI chUTavuM] (-25) strI. dAraDAM vIMTavA mATenI DaeNzIvALI gALa pharI zake tevI carakhI kharI zrI, [jue 'DabarA' + gu. 'I' srIpratyaya.] nAnA Dakhara, nAnuM kaTAdAna, dAbaDI. (ra) mATInuM pyAluM. (3) (lA.) peTa [banAveluM kulluM, kaMpA kharuM. na. [jue 'Dabaro.] dhI tela bharavAnuM cAmaDAnuM kharuMOM vi. phikkuM, niHsattva. (2) ALasu, maMda, susta, jaDa DhabarA puM. [sara. Do.'] meDhuM kaTAdAna, dAkhaDA, DAkhale, Dabe (khAsa karI bahAra-gAma bhAthuM laI javAtA) Dabala vi. [aM.] e-gaNuM, bamaNuM. (2) evaDuM khala grejyueTa vi. [aM.] snAtaka ane anusnAtaka beu parIkSA pAsa karI hoya tevuM, (ra) kAI paNa be judI zAkhAnI snAtaka-parIkSA pAsa karI hoya tevuM [eka ramata Dabala-gheADI strI. [aM. + jue 'gheADI,'] [lA.] e nAmanI bala-bAra huM. [aM] kasaratanA eka prakAra bala-rUmAlI strI. [aM. + jue mAla' + gu. pra.] (lA.) e nAmanI magaDhaLanI eka kasarata balAM-DUbalI na., kha. va. [jue 'DabaluM' + gu. 'AM'1. vi., ba. va., pra. ane prirbhAva + gu. 'I` ' strIpratyaya.] DakhalAM vagere cIjavastue, DAkhalA-DabulI 'I' ta Dabala-rITI srI. [aM. + si.] bhaThThInI madadathI maMDhAnI karavAmAM AvatI phUlatI reTI, pAMu aliyA puM. jae Dabala' + gu. yuM' ta. x.] ekathI vadhu vAra sarjA pAmelA kedI DhabaluM na. [jue Do'+gu. luM' ta. pra.] nAtA Do. (2) cAmaDAnuM kulluM. (3) makAnamAM UMcAI uparanuM dIvAlanuM nAnuM jALiyuM. [. esavuM (eNsavuM) (rU. pra.) devALuM nIkaLavuM] ['I' ta. pra.] jue 'DaphAkAra' bAhuba. (-4), -khI strI. [jue 'DA,'-dvirbhAva + gu. AA-Dhabane kri. vi. [jue 'Daba,'-DhirbhAva.] 'DabaDaba' evA avAja thAya ema, jhaTapaTa, ekadama ba-pUrI strI. [jue 'Dakhe' + pUrI.'] meMdAnI mATI prI bA-lAdI zrI. [jue 'Do' +'lAdI.'] meTA ghATanI paththaranI lAdI DhabI(-U) strI. [jue 'Do(-`!)'+ gu. 'I' skrIpra yaya.] DhAMkaNAvALI bahu nAnI dAbaDI. (ra) cAmaDAnI nAnI kulI Dhabu(-bhu) ta. nAnA hAthAnI TUMkI kaDachI, bre| bukAvavuM, DhabukAvuM jae 'DabUkavu'mAM buvA puM. [jue Dakhe' + gu. 'e' ta, pra.] vAva-kavAmAMthI reMTathI pANI kADhavAnuM mATInuM te te vAsaNa, ghaDa DhayuM` naM. jae DajIvA.' [kama-akala, beAthuM DhaNuM?(-hyuM) vi. [jue Do."] (lA.) murkha, buddhihIna, _2010_04 DamA becavuM sa, kri. [ravA.] (khAsa karI pANI) eThuM karavuM, DacIne pIdheluM vAsaNa bheLI eThuM karavuM. kheMcAvuM karmaNi, kra. Dae cAvavuM pre., sa.ki. khecAvavuM, kheAcAluM jae 'becanuM'mAM, DhabaDhaba kri. vi. (jue 'DhA,'naMDharbhAva.] 'ba' evA avAja thAya ema (2) jhaTapaTa, jaladI, ekadama khAvavuM sa. kri. [ravA.] jhakhaLeAkavuM, kheALIne kADhI levuM, jhameLavuM. vAvuM karmaNi, kri. vAvavuM pre., sa. kri kheAAvavuM, khAvAnuM jue 'DhAvavuM'mAM. bALavuM (DhoLavuM) sa. kri. [ravA.] pravAhImAM beALavuM. meLAvuM (DabALAyuM) karmaNi,kri. eLAvavuM (DaoNoLAvavuM) pre., sa. kri. DubALAvavuM, kheALAvuM (bALA) jaA beLavuM'mAM. Dabbara puM. battInA khe rabbI jue 'phabI.' blyu jue tu..ra, dukhkhA jue che.' [ MbhALyuM.' DabhAyaNa' na. [ja 'DaMbhAraNu',' pravAhI uccAraNa.] jue bhu ja 'jI.' hamaka kri. vi. [ravA.] marunA avAja thAya ema makavuM akri. [jue 'kramaka,' tA. dhA.] DamarunA avAja thave. (2) (lA.) bhayabhIta thavuM, DarI javuM. DhamakAvuM bhAve., kri. DhamakAvavuM che., sa. phri [ra. dhAstI kramakArA puM. [2vA.] 'huma' evA avAja, (2) (lA.) bhaca, DhamakAvavuM, makANuM jue 'makavuM'mAM, mA` puM. [ravA.] savArI ke vacceDhAmAM mekhare DhA
Page #1050
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1005 DarAmaNa UMTa ke hAthI uparanuM nagArAM-vAdya, DaMko mAkedAra vi. [ara. dimAku + phA. pratya], hamAkI vi. hamakora 5. ja "bu." jio "mAka' + gu. "I" ta. pra.] dimAgavALuM hamakhaLa na. rivA.) savArI ke varagheDAnI dhamAla. (2) 8mI strI. [.] ajamAyaza purato koI paNa sajIva ke savArI ke varaghoDAmAM bhabhakA mATeno saraMjAma. (3) nirjIva namuno. (2) graMtha vagerenA pharmAone bAMdhavA (lA.) dhAMdhala, dhamAla mATe kAmacalAu namane (je pramANe pachI te te graMthanuM magaLa na. [ravA.] e "makhaLa(2). bAMdhakAma thAya) DamagANa na. [ravA. ToLuM, samUha, jaththo hameNuM ja e "DuMbhANuM.' [ke lokhaMDanA dhekA hamama na, [2vA. makAne avAja. (2) evo avAja khelasa na., ba.va. [aM.] hAthane kasarata ApavAnA lAkaDA ApanAruM vAgha. (3) lA.) tephAna. (4) kalakattAnuM jANItuM hammara 2 juo "kamara.1-2, vimAnI mathaka. (saMjJA.) hammara 5. juo "hAmara." hamaTamavuM a. kri. [ja e "mahama," "nA. dhA. ] "Dhama Dhama" hayALa na. e nAmanuM eka pakSI (rebinanI jAtanuM) evo avAja karavo. (2) (lA.) haravuM pharavuM kaye chuM. AMkhamAM phUluM paDavAne roga, phUluM. (2) aMgaTho hamadamAka kuM. [.jao "mahamavuM" + gu. "Aka" . pra.] (mazkarImAM) hamahamavuM e, maThamavAne avAja 82 . [saM. TUra > prA. 3ra, prA. tatsama] bhaya, bIka, kamakamATa puM. [ juo "mamavuM' + gu. "ATa" ku. pra.] dhAstI. [0 khA, 0 rAkha (rU. pra.) bhayabhIta rahevuM. (lA) damadamATa, DoLa, ThATha. (2) magajamArI, mAthAkUTa 0 dekhADa (rU. pra.) bhayabhIta karavuM. 0nuM mAthuM (rU. hama-DeTa kri. vi. [2vA.] eka-dama, utAvaLe, jhaTa-paTa pra.) bIkane lIdhe, bhayathI. 0 lAga (rU. pra.) (keI ne) kamaLa -DoLa) 5. [o "DaLa" dvArA ] garabA, bhaya anubhavo]. geTALo. (2) varasAdane ghere (vAdaLAMne). (3) vi. haraka (-kaya) strI. [juo "dara' dvArA.] juo "Dara." kAma-DoLa, asthira, (4) kri. vi. sakhata taMga thaI gayeluM, harakaNa vi. [ja "haravu" + gu. madhyaga ka' + "aNa" ka. taMga (khAsa karI piTa) pra.] haraku, karyA karanAruM damaNiyuM na. [ja "hAmaNa" + gu. "IyuM' ta. pra.] bhesane harakAmaNuM vi. [ie "ravuM' + gu. madhyaga "ka" + "AmaNuM" kAbumAM rAkhavA enA gaLAmAM baMdhAtuM carasa ghATanuM lAka- ku. pra.] bhaya upajAve tevuM, bihAmaNuM, DarAmaNuM kAnuM sAdhana harakAvavuM sa, kri. [ja karavuM"+ gu. madhyaga "ka'-nuM che.] maNiyuM ja damaNiyuM.' karAvavuM, bicaDhAvavuM damaNI sI. [ o "hamaNuM" + gu. 'I' strI pratyaya.], karaka, kuM vi. jio "ravuM' + gu. madhyaga "ka" + 'u- -zuM na. phaNuM, nAne daMko, (2) zeraDInI kAtaLI. "u" ka. pra.], [sa vi. [ + aspaSTa maLane "usa' ku. (3) gADInI udha pra.] ravAnA svabhAvavALuM, bII jAya tevuM, Darapoka. hamaNI strI, zuM na. juo, "damaNI, chuM.' haracuM, -cuM vi. 26, dharaDuM ()mara chuM. [saM. Tuvara > prA. hevara] ADaMbara. (2) haraDakuM vi. buddhi vinAnuM, kamaakkala, marma (lA.) upadrava, daM, hukla. (3) hathiyAra vinAnuM yuddha hara hara kri. vi. rivA] haiyuM bharAI AvyuM hoya ema (-)marara (25) strI. [saM. Tavan > prA. DhavI e kara-jaMbara (02mbara) pR. [ie "ra" + saM.] Dara lAge tevuM marANa, ghora aMdhAruM kamaravuM a. mi. jio "Damara," -nA. dhA.] (vanaspatinuM) hara-thara kuM. jie "ra" + "thara.'] DhagalAbaMdha bhaya prakuhilata thavuM. maravuM bhAve, kri. hara5ta (-tya) strI. [juo "DharapavuM dvArA.'' Dara, bhaya, bIka marANa na. [e "kamara' + gu. "ANa" ta. pra.], marI harapavuM a. ji. jio "hara' + gu. svArthe "pa," ta. pra., strI. siM. hari > prA. TUMvariyA] havAmAM uThatI ke nA. dhA] karavuM, bhayabhIta thavuM, bIvuM. harapAvuM bhAve, kri. dhaLa vagerenA ja sthAnI sera harapAvavuM che., sa. kri. imarI strI. [ja e "hamaruM' + gu. "I' pratyaya. nAnuM harapAvavuM, harapAvuM ja "harapavuM'mAM. hamaru vAgha, nAnuM DAkaluM harapI vi. [ jue "rapavuM' + gu. "I' ku. pra.] haraku, hama na. siM, puM] jAo "maruM." harakaNuM, bIkaNa, bhIru kamara-yaMtra (-yatra) na. siM] davA mATenI bharama vagere harapaka vi. [o "DharapavuM' kAra.] ravAnA svabhAvanuM taiyAra karavAnuM hamarune ghATanuM eka sAdhana (Ayu.) karavuM a. kri. [ jue "sara, -nA. dhA. 3 karavuM, bIvuM, kamaruM na. [saM. 3mahA - prA. mahA-> gu. "maru' ane bhayabhIta thavuM. TharAvuM bhAve, kri. karAvavuM pre., sa. kri. 'DamaruM."] beu cheDe pahoLuM cAmaThAnuM maDheluM eka vAgha, DAkaluM, karaMguM (TharaNuM) vi. vRddha, gharaDuM * DugaDugI DarAmaNa (-mya), NI strI. [e "karavuM + gu. "AmaNa," kamare muM. tulasInI jAtane eka sugaMdhI choDha, maro NuM" ka. pra.] harAvavAnI kriyA, DarAvavuM e, bhaya mApha ! [ara. dimAga] ja e "dimAga.' batAvo e 2010_04
Page #1051
--------------------------------------------------------------------------
________________ DarAma-vINuM 1006 kahevuM karAma(-1)Nu vi. jio 'karavuM' + gu. "AmaNuM-AvaNuM karaDhavuM. (2) DaMkha mAre. hasAvuM karmaNi, ki, hasAvavuM, kR. pra] DarAvanAruM, karAve tevuM, bhayajanaka, bihAmaNuM pre, sa. ki. harAvavuM, TharAvuM ja "DaravuM'mAM. hasAvavuM, hasAvuM jue "kasavuM'mo. karA puM. [ja "karAvavuM" + gu. "e" ka. pra.] karAvavAnI si(-zi) 5. DhoranI prasUti veLA AraMbhamAM Avato kriyA, bhaya upajAve e, bhaya, bIka, dhAstI pahelo para peTA je bhAga harI o "darI.' hasI(-zI)luM vi. [jae haMsIvuM.'] juo "haMsAvuM.' hara vi. [jI e "ra" + gu. 'u' . pra.] DarakaNa, bIkaNuM hasTara na. [4] sAphasUpha karavAnuM kapaDuM (sAduM tema DAMDIe 2 na. paththaramAM rahelo UMDe khADe bAMdheluM paNa), jhApaTiyuM hara hara) sI. [ja e "Dara" dvArA.] bivaDAvI devAnI kriyA kahAvuM sa, kri, chetaravuM, paTavuM, kesalAvavuM. hahakAvuM kare chuM. (saM. 8ra4- >prA. rama-] juo Dara." karmaNi, kri. DhahaDAvavuM pre, sa. kri. halarAM na., ba. va. gapAM hakavuM a, .i [ravA.] DrAMuM DrAMu karavuM. (2) sakAM halAvavuM. [hiM. "hAlanA' dvArA] nakhAvI dIdhelo gaMdo kacaro bharavAM. (3) trADa mAravI. hakAvuM bhAve, krihahakArahalI(bI) strI. juo "darI" (ghoDAnA jInano bhAga). vuM che, sa. kri. kalo 5. juo. "daklo." [chAtIvALI jalaka kaDI hahakAvavuM, hakAvuM 1-2 juo 'Dahaka-2mAM. vaka (ka) zrI. e nAmanuM pANInuM eka pakSI, dhoLI hahahahavuM a. kri. [ravA.] prakulita thavuM, khIlavuM. (2) ThavarAM na., ba. va. athANAMnAM keraDAM (lA.) AnaMdita thavuM. hahahahAvuM bhAve, kri. hahAhAvavuM havale pR. [hiM. "davA" dvArA] lAkaDAne kaDacho, cATavA che, sa. kri. [DahahahavAnI kriyA havAre 5. [ravA.] ghATa hahahahATa chuM. [jao DahaDahavuM' + gu. 'ATa' ku. pra.] vALa (ba) strI, ItaDInA varganI jhINI vAta hahahahAvavuM, hahahahAvuM ja e "DahahahavuM'mAM. havuM na. gedhavAnI jagyA, vADe, be, pAMjaruM hahara . [sa. ghara] (lA.) nAnuM taLAva, khAbociyuM. (2) DazakaluM jue "sakaluM.2 bhejavALI nIcI jamIna, (3) khetaramAM Dhorane javAno ke hazakalo ja "Dasakale." harI strI. [ja "haro' + gu. 'I' strI pratyaya.] bhejahazaNa ja e "saNa.' vALI jamIna haziye ja "Dasiyo." hahara na. jio Dahara' + gu. '' svArthe ta. pra.] ja dasa paM. [saM, huMrA > prA, saMka, Ta tasama] juo pheMsa." "Dahara." (2) dIkaro. (3) DukkaranuM baccuM kasaka kasaka kri. vi. [ravA.] DUsakAM khAtuM hoya ema, DacakAM DahApaNa (paNa) na. [ juo "DAhyuM' + gu. "paNa ta. khAIne. (2) uparA-upa2 AMsu paDatAM hoya ema pra.] DApaNuM, zANapaNa, buddhi-cAturya, dAkSiNya. [0 hasa(-za)kaluM' na. [2vA.] DUsakuM karavuM (rU. 4) hoziyArI batAvavI. 0 haLavuM (DaoNLavuM) hasa(-)kaluM chuMna. hAthakaDI (rU. pra.) jarUra karatAM vadhAre buddhi batAvavI. (2) paMcAta hasa(-)kalo . [jue "Dasa(-)kaluM.''] bhAre vajanadAra karavI. 0 dekhADavuM (rU. pra.) vadhu paDatI hoziyArI batAvabeDI, heDa [kri. sakAvavuM pre, sa. ki. vI. 0nI dADha AvavI (rU. pra.) covIsa dADhamAMnI sakavuM a. ji. [2vA.1 DasakAM khAtAM rogaM. sakAyuM bhAre.. chehalI cAramAMnI dADha UgavI. ne DuMgara, ne dariye kasakaLuM na. juo "dasakaluM.' (2. pra.) ghaNuM ja buddhizALI. 0mAM dava lAga (rU. pra.) kasakAvavuM, isakA e "DasakavuM'mAM. [DusakuM." bevakaphI bhareluM vartana karavuM] hasamuM na. [ja "kasakavuM' + gu. "u" ka. pra. e hApaNu-DAhyaluM (dApaNanDAyeluM), DahApaNu-kAThuM (-DAyuM) hasa hasa kri. vi. [ravA.] juo "kasaka hasaka." vi. [ja "DahApaNa" + "DAhyaluM-"kahyuM.'] (lA.) dehasahasavuM a. kri. jio "kasa sa, nA. ghA.] DUsakAM hA, vadhu paDatuM hahApaNuM batAvavAnI TevavALuM rekI rAkhavAM. (2) manamAM akaLAI rahevuM. sahasAvuM hApaNu-dAra (ThAH 5Na-) vi. [ja "DahApaNuM" + pha. prabhAve, kri. sahasAvavuM che, sa, ji. tyaya.] DA, zANuM, samajhadAra, buddhimAna sahasAvavuM hasahasAvuM jue "sahasavuMmAM. hApANiyuM (DA:paNiyuM) vi. jio "hApaNa' + gu. "iyuM hasatI strI. [ ja "kasahasavuM + gu. "I' ku. pra.] ta. pra.] (lA.) DahApaNa DeLanAruM, doDha-DAhyuM sahasavAnI kriyA. (2) Dace. (3) (lA.) mananI akaLA- hekavuM (De.ka6) sa. kri. (hi, hekanA ] chetaravuM. kahevuM maNa. (4) bAkI rahI gayelI IcchA (DekAvuM) karmaNi, kri. ThahekAvavuM (DekAvavuM) pre, sa. kri. hasa-sI strI o "savuM," dvirbhAva + gu. I" ka. pra.] hekAvavuM, hekAvuM (De:kA-) e "hekavuM'mAM. rola ke daMzanI lAgaNI kahekuM (DaMku) na. khAciyuM hasa(zoNa chuM. [ saM, rUzana > prA. hasana. hasana, prA. hoMkavuM (DekavuM) a. jiM. [2vA.) chalakAI javuM, UbharAI tatsama] dAMta. (2) dAMtane hoTha upara karelo traNa javuM. he kAvuM (DaMkAvuM) bhAve, kiM. he kAvavuM (DehasavuM sa. kri. [sa. TurA > prA. TuMka, Taa] daMza karo, kAvavuM) pre, sa. kri. 2010_04
Page #1052
--------------------------------------------------------------------------
________________ DahekAvavuM,vahekAvuM 1007 DeDATavuM kahe kAvavuM, kAvuM ThekA) e "he kamAM. DaMkAnA Theka mAravA. (2) phatehanI khuzAlI anubhavavI, kaheLa (DoLa) paM. jio "haLavuM.'], -LANu na. [ja kaMke (ka) puM. e "Do .' haLavuM' + gu. "ANa' ku. pra.) DahoLavAnI kriyA, ghumaraDe ke-nizAna (ke) na, ba. va. jio DaMke' + haLavuM (DeeLavuM) sa. kri. [ sara0 "ALavuM'] khALavuM, "nizAna.'] savArI ke 12ohA AgaLa nagArAMvALuM vAhana ghumarahavuM. (2) (lA.) ghaNAM kAmamAM paDhavuM. (3) UMDANathI ane davajavALuM vAhana. (2) (lA.) e nAmanI bhAvanagara abhyAsa karavo. (4) UMDhANathI zodha calAvavI. [dariyA tarapha ramAtI eka ramata kaheLave (DoLo) (rU. pra.) bhAre moTA vistAramAM ThaMkha (4) 5. [. yaMza > prA. ThaM] sarSa vIMchI vagerene saMzodhana manana ciMtana vagere karavAM] kahoLavuM (DeHLAvuM) daMza ke kara8. (2) evA daMza ke kara8nuM zarIra uparanuM karmaNi, kri kaheLAvavuM (DeHLAvavuM) che., sa. ki. 2thAna. (3) dANAmAM paDhate saDhAne hAi. (4) haNa, kaheLAvavuM, DahoLAvuM (kaLA) e "DahoLavuM'mAM. ATaNa. (5) (lA.) hRdayane thayelo tINa AdhAta. (6) hoLuM (Da) vi. [e "haLavuM+ gu. 'uM' ku. pra.] jhera, IrSA, vera. [0 rahe (-re ) (rU. pra.) veranI asara kahoLAI gayeluM, kAdava-kacarAvALuM rahevI, 0 rAkha (rU. pra.) vera cAlu rAkhavuM. 0 lAga kALe heLo) 6. jio "heLuM."] (lA.) aphINana (rU. pra. dANAmAM jIvAte chidra pAThavo] rasa ke kasuMbo [e prakAre DaMkhavuM (evuM) sa. kri. jio "DaMkha-nA dhA.] DaMkha mAravA, DhaLaka DhaLaka kri. vi. rivA.] eka eka TIpuM patuM A karavuM. (2) joDhAne DhaNa 58. (3) (lA.) duHkhanI haLavuM a. kri. 1 jue "aLaka, nA. dhA.3 TIpe TIpe lAgaNI thavI. (4) veranI asara thavI. (bha. ku.mAM kartari TapakavuM, pIgaLavuM, dravavuM. (2) (lA.) lalacAyuM. DhaLakAvuM prayoga). khAvuM ( 6) karmaNi, kri. ThaMkhAvavuM (kAvabhAve, kri. LakAvavuM che., sa. kri. huM) ., sa. kri. DhaLakAvavuM, DhaLakAvuM juo 'DaLakavuM'mAM. khAvavuM, ThaMkhAvuM (8) e "DaMkhamAM. kaLavuM a. kri. rivA.] jue "LakavuM." (2) saDI javuM. DaMkhIluM ( khIluM) vi. [ o "jhaMkhavuM" + gu. "IzuM'. pra.] haLavuM bhAve, kri, DhaLAvavuM che,, sa, kri. jue sIluM haLAvavuM, DhaLAvuM ja "haLavuMmAM. haMgara (82) na. eka cepanuM ziMgovALuM prANI LiyuM na. jio "zuM" + gu. "I yu" svArthe ta. pra.] TekuM haMgara ( 2) na. tarabUca ThaLiye 5. jio "LiyuM.'] DeLe haMgALa (9) . zeraDInI pratyeka gAMTha pAseno AkhahaLI e "DalI-darI." vALe bhAga (jemAMthI bIjA bIjA choDa Uge) kazuM na. [2, prA. zastrama -hemuM] (lA.) DagaluM..(2) pheDavuM kaMga (DagI) strI. kAvaTa haMkA-garjana (DakuM-) na. [jue "ka" + saM. ] savArI ke haMgI (DagI) strI. heDI [laI karelAM DhokaLAM varaDAnI mekhare rahelA DaMkAnA ghere avAja haMgeluM (DageluM) . ivAra cAkhA ane tuverane sama-bhAge kaMkA-pahalavI (Da) sI. [ "ke' + palavI.'] haMge (Da ) puM. paDhAva, aDaMge, "kaeNmpa DaMkAnA Thekane AdhAre vAtacIta karavAnI sAMketika paddhati haMgeriyuM (geriyuM) vi. [ jue 'DuMgeruM' + gu. "iyuM" haMkI (kukI) strI, malakhamanI eka kasarata ta. pra.] hAthamAM ThAMga laI pharanAruM. (2) (lA.) rAMgathI kIra (DI ) strI. [ja aM. "Deka' dvArA) vahANane kAma lenAruM, julamagAra eka bhAga. (vahANa) hiMgerI ( TharI ) zrI. [e "geruM' + gu. "I' strIhaMkI (DakI) sI. jamInamAMthI pAchuM kheMcavA hAthathI pratyaca.] nAnI DhAMga, geDIvALI lAkaDI TuMkI DAMga calAvavAnuM yaMtra, "henDa-pappa' haMgeruM (geruM) nA, - [jae "DhAMga" dvAra.] jaDI keDaDako) 5. [sa, DhavA strI, > prA. have strI, kaMTAvavuM, kaMTAvuM (DhasTA-) e "kAMTavuM'mAM. sava na.) savArI ke varADAnI AgaLa davajavALA ghoDA haTe (sTe) . makAnanI pharatI dIvAla UMTa hAthI ke gADA vagere uparanuM nagArakhAnuM. (2) Dhola ke kaMThala (8SThala) puM. ThaMDuM kApI lIdhA pachI sAMDe. (2) jhAlara uparanA temaja ghaDiyALamAM vAgatI daMDhAnI Thoka ke tha8. (3) parALa. (4) (lA.) karuM [ja "." TakAre. [ kA paDhavA (rU. pra.) samaya batAvanAra TakerA phaMda () . [ saM. > prA. raMTa, prA. tasamI thavA (jhAlara upara ke ghaDiyALamAM), 0 kara (rU. pra) ra-pahela (0ra8-pela) . [juo "8" + "pahela."] nAmanA meLavavI. 0 tha (rU. pra.) prA. raMTa, prA. tatsama juo Takore vagADhavo. (2) vijaya meLavavA. (3) AbarU vadhAravI, "daMDavuM.' kaMThavuM (DhAvuM) kartari, phi. daMDhAvavuM (6DhAvavuM) (4) AnaMda anubhava. 0 belA (rU. pra.) ke vAga. ., sa. phi. 0 mAra (rU. pra.) ke vagADha. 0 vagara (rUpra.) daMDhATavuM (8ddhATavuM) sa. kri. [ ja e iMDi' dvArA. nA. dhA.] 2010_04
Page #1053
--------------------------------------------------------------------------
________________ DeDATAvavuM, DATAvuM 1008 DAka mahesUla ThaMDe kaMDe mAravuM. daMDhATAvuM (8ThATAvuM) kartari, ki. haMThA- haMsI-zI) (haMsI,-zI) vi. [saM. vaMzaja-> prA. rAga-, TAvavuM (haThATAvavuM) pre, sa, jhiM. -] juo "daMzI.' jio "daMzIluM." ThaMDATAvavuM DhATAvuM (DaDhA-) e "kATaluM mAM. sI(-zI)luM vi. [ja "sa" + gu. "IluM' ta. pra.] ThaMDA-ThelI (ThaThA) zrI. [ juo 'kaMDo' + DilivuM' + gu. TAIna DuM. [aM] 1 grAmane dara seMkaDe 1 senTimITarane I' ka. pra.] (lA.) iMDAnI madadathI ramAtI eka ramata pravega pedA kare tevuM baLa (pra. vi.) haMThA-pAka (hA) . [jao "De' + saM.] (lA.DeDethI DAIniMga-kAra (DAini.) strI. [.] relagADImAM bhejanasakhata mAra mAravo e [o "daMtA-bAja. nAstA mATeno Dabbe [prakAranuM yaMtra kaMThAbAja (ThA) vi. [ juo "De' + phA. pratyaya ] hAI(-ya)ne 5. [4] vIjaLI utpanna karanAruM eka hAbAjI (ThaThThA) zrI. [ + phA. "I' pra.] juo "daMThA- hAI(-)rekaTara vi., pR. [.] jao DirekTara." bAjI." [khaMTanI nizAnI DAiMga Dekalerezana (DAi) na. [.] akasmAta ke mahAsaMhAra (haThAra) . [.juo "Da' dvArA. ] sImADAnI vyathAnA kissAmAM dardInuM maraNa pahelAMnuM maukhika nivedana kaMDhAla (DhAla) . [ravA. eka jAtanuM meTuM lazakarI nagAruM hAI strI. sArI samajhanI suleha daMDhAvavuM, ThaMDAvuM juo "kaMThavuM-havuM'mAM. hAI-hAu na. [ravA.] kutarAne avAja haMThA-zaNa (hA-zaNa) na. [juo 'De' + "zaNa.'] devasthAna ThAka' na. juo "DAkaluM." vALavAnI zaNanA resAnI DaMDe bAMdhI karelI sAvaraNa DAka DuM. hIrA nIce mUkavAmAM AvatuM dhAtunuM pataruM kaMDIke (DhaDDIke) paM. jio "De' kAra.] o "daMDIkAM,' hAka strI. [hiM] TapAla, pesTa." (2) TapAla laI javAThaMDI-dAra (DI) vi., pR. [o "dAMDI'+phA. pratyaya.] dAMDInA lAvavAnAM vAhanonI vyavasthA ['kharya.'] TapAla-kharca chAbaDAMthI jekha karanAra mANasa, taLATa [-daMDIke.' hAka-kharaca, DhAka-kharca puM, na. jio 'DAka + "kharacahRke (Da) . [o "ka" dvAra.] e "DIko' kAkakhAnuM na. jio 'DAka + "khAnuM.'] jae "DAka-ghara." DeraNuM (DeraNuM) . [jae "' dvArA.] naLiyAMnAM ThAkagADI strI, jie "DA' + "gADI.'] TapAla laI javA bhagaLAM sukAyA pachI enAM beu phAhiyAMne judA pADavAnuM lAvavA mATenI relagADI, mela" lAkaDInuM sAdhana [nAne TukaDo, katI ke ThAka-ghara na. [ja e DAka + "ghara."] TapAla javA-AvavAnuM kaMDeriyA (Thariya) . [ jue "kaMTha' dvArA] lAkaDIne ane jyAMthI vahecaNInI vyavasthA hoya te kAryAlaya, TapAla DerI (DhaDerI) strI. [ja "kaMTha' dvArA. ] (lA.) jemAM ophisa, pisTa-phesa' jaDelAM maThiyAMmAM ghAnA sAmAnano paTTo nakhAya te ThAka-ThamAka(-La) paM. rivA.] bhapake, ThATha-mATha. (2) gharane ghoDAgADIno eka bhAga. (2) cAra voDAnI gADImAMnI paracuraNa bhAM-tUTa sAmAna ghoDhAnI me AgaLanI joDI ThAka(ke)Na (-zca) strI. [ TAno> ja, gu. "DakiNi] haro (Dere) 5. [o 48 dvArA.] DAko avagatie gayelI manAtI strInuM bhUta. (2) (lA) bhayaMkara De (4) puM. [saM. TuTTA -> prA. daMDhaka, heM hama-] dekhAvavALI strI jao "daMDa," baeNTana. [DA khAvA (rU.pra.) mAra khA. DhAkaNa-kaMTALuM,DAkaNa-kaMDuM (DAkaya-) na. jio 'DAkaNa - khelavA (rU. pra.) DaMDAthI mArAmArI karavI. 0calAva + "kaMDALuM-DuM.] cakale utAre makI enI AsapAsa (rU. pra) DaMDAthI prahAra karavo. (2) amala calAvavo] karavAmAM AvatuM kuMDALuM ane enI aMdaranI jamIna phANu (DakhkhANa) na, ya strI, haMphAsa, za (DablAsya, rAkaNakeDa (DAkaNya-) 5. [ ja e DAkaNakoThe."] (lA) -zya) zrI. baDAI, zekhI chokarIonI eka dhaLiyA ramatamAMnA sAta koThAomAM haMphAsi(-zi)yuM (DA-) vi. [jao "DaMphAsa' + gu. pratyeka kaThe [ja "DAkaNuM." ta. pra.] DaMphAsa calAvanAruM, baDAI khera (DoLa-DamAka hAkaNiyuM vi. jio "DAkaNuM' + gu. "IyuM' vArthe ta. pra.] bara (Dakhara) puM. [saM] ADaMbara, aTApa, bAha, bhapake, ThAkaNI (DAkaNa) sI. [4 DAkaNa" + gu. "I' svArthe basa ja "Dabekasa." strIpratyaya.] ja "DAkaNa." bhANuM (DakhkhANuM)na. [ja e "DAMbhavuM + gu. "aNuM' ka. pra.), DhAkaNuM (DAkaNuM) vi. [e "DAkaNa' + gu. "' svArthe bhAyaNuM (DabhANuM) . [ ja " DaMbhAraNuM' -pravAhI ta. pra.] (lA.) DAkaNanA guNa dharAvanAra, melI vidyAvALuM, uccAraNa ], ThaMbhAraNu (DabbAraNa), na [ja "DAMbhavuM bIjao upara melI vidyAne prayoga karanAruM vikAsa] DAma devAnuM lokhaMDanuM sAdhana, DAma devAne saLiyo DhA-pATI puM. jalakukaDe bhAvavuM, haMbhAvuM (DabbA) e "DAMbhavuM' mAM. ThAka-baMgale (-balo) 5. [o "DAka+aM] sarakArI bhelI (DabhelI) muM. ucca prakAranI hIrAnI 18 jAta- TapAla jyAM je sarakArI amaladArane eNpavAnI hoya tenA mAMnI eka jAta nivAsane baMgale. (2) sarakArI musApharI baMgalo haMmara-1 (3mara) ja mara.1-2, kAka-mahesUla (-mesula) na. jio 'DAka + "mahesUla."] haMmara jue "DAmara." ['daMza.' TapAla laI javA-lAvavA mATe lakhanAra-melanArane devAne haMsa(-za) (haMsa,-1) puM. [saM. DhA2mA. vaMsa, Tea] juo thatA TikiTa vagerene kharca, TapAla-kharca, pisTeja' - set 2010_04
Page #1054
--------------------------------------------------------------------------
________________ gaka-rasta DAka rastA puM. [jue 'DAkaOM' + 'rastA.']TapAla laI javAlAvavAnA jAhera rAjamArga 1009 DhAkaliyAruM na. [jue 'DAkaluM' + gu. yuM' + mAruM' ta. pra.] zikharabaMdha maMdiranA caNatarane DAkalAnA kATane uparanA peTA-nyura DhAkriyA vi., puM. [z2ae 'DAkuM' + gu. 'iyuM' svArthe ta.pra.] DAkA pADanArA, dhADapADuM, luTArA DhAkrI vi. [jae 'DAkiyuM.'] jae 'DAAMkeyuM,' DhAkuM puM. [aM. DaikeiT ] brADa-pADu, luTArA. (ra) (lA.) Ijjata vinAnA mANasa apa DAkuM vi [jue DAku' + gu. 'uM' svArthe ta. pra.] (lA.) jene khaTTo lAgyA che tevuM, (ra) bheThuM' paDeluM, (3) mAnita thayeluM. (4) na. mAnabhaMga, apamAna. (5) dakhalagIrI DhAkaNu (Nya) e 'DAkaNa,' DhAkA puM, gharaDA baLada DhAkA puM. [aM. DekAiT ] DakArTI, DAkATI, dhADapADu, luTArA DhAkA puM. [aM. DaMkAiTI] dhADa, lUMTa. [. pADavA (rU. pra.) eciMtAM dhADa pADI lUMTa calAvavI ] DhAkAra, 07 na. [pUrva-pada saMbhavataH prA. al ) + sa. pur = 3pur> prA, Sh'r + gu. ( < saM. 2] kheDA jillAnuM prasiddha yAtrAdhAma (zrIraNache|DarAcanA maMdira ane gematI taLAvane kAraNe). (saMjJA.) DhAkera-jIOM, "rAya puM., ba. va. [jue 'DAphera' + DO'_ rAya.] DAkAra nagaranA maMdiramAM birAjatA zrIdvArakAdhIza kA-64 _2010_04 TrAkTarI srI. [jue 'DAkaTara'+ gu. 'I ' ta. pra.] DAkaTaranuM kAma-cikitsA, (2) 'elepathI' vidyA DhAka(-kha)liyA vi., puM. [jue. DAkaluM' + gu. 'iyuM' ta. pra.] DAkaluM vagADanArA bhUvAnA sAthI DhAka(-kha)lI strI. [ju e 'DAka(-kha)luM'+gu. 'I' srIpratyaya.] nAnuM DAkaluM, DugaDugiyuM. (2) sApa uMdara vagerenA gaLAmAMthI nIkaLatA DAkalAnA avAja jevA avAja.[. pahoLA thavI (-poHLI-) (rU. pra.) maraNa thavuM] DhAka(-kha)la na. [saM. DhAstrI. > prA. Dha, vajra strI, na., gu. 'DAka' + gu. 'luM' svArthe ta. pra.] melAM devadevIone prasanna karavA bhUvA dhUNatA hoya tyAre vagADAtuM eka nAnuM vAgha, DamaruM, DugaDugiyuM. [ "lAM esADhavAM (-bheMsADavAM), -lAM mAMDavAM (rU, pra) bhUta-pretanA vaLagADa thayA mAnI e DAkTarI vi. [jue 'DAkTara' +gu. 'I' ta. pra.] DAka" Tarane lagatuM, DAkTaranuM [kAma ke dhaMdhA DhAruM na. [jue 'DAkTara'+ gu. '*' ta, pra.] DAkTaranuM DhAkharuM vi. dhIrajavALuM. (2) hiMmatavALuM rAkhaNiyA jue 'DAkaliye,' DhAkhelI juA 'DAkalI,' DhAkhaluM jue. DAkaluM,' rAkhaLa, dhATTu tri. [ aspaSTa + ja 'dhATa' + gu. '** ta. pra.] ghaTaghaTa vinAnuM, beDoLa [AMkavA e rAgaNI strI. [ jue 'DAMgavuM' + gu. 'aNI' rR. pra.] saMbaMdha DAgarA puM. gADIneA kaThADA dara karAvavA bhuvAne mAtaravA ane DAkaluM vagaDAvI dhuNAva-rAgale(-Le)` puM. bhavAInA khelamAMA vidUSaka vAnI kriyA karavI] ['peAsTala Divijhana' DhAgavuM sa. kri. phA. 'dAg 'nizAna, nA. dhA.] nedha karavI, DhAka-vibhAga puM. [jae 'DAka" + saM.] TapAlA vibhAga, TapakAvavuM ( kerTa-adAlatamAM vaparAtuM kriyArUpa). DagAvuM DhAka-vyaya puM. [jae DAkaOM' + saM.] jue DAka-kharca,' karmaNi, kri. raMgAvavuM pre., sa, kri. DhAka-hUMDI strI. [4 'DAka '+ 'haDI.] TapAla dvArA thatI paisAnI heraphera, 'manI-oNrDara' DhA+-t(i)TI jue 'DakATI.' hAphrinI zrI. [saM.] jae 'DAkaNa,' DAkriyuM vi. [sara. 'DAkaNuM', emAMthI 'DAka' aMga mAnI + gu. 'iyuM' ta. pra.] jae 'DAkaNuM.' (2) (lA.) khakha khAnAruM, akarAMtiyuM. (3) bhUkhALavuM DhAkriyA vi., puM. [e 'DAkaOM' + gu, 'iyuM' ta, pra.] TapAliyA, TapAlI, pesTa-maeNna' gaLI strI. nae DagaLA.1 [. devI, . mAravI (rU. pra.) thIMgaDuM lagAvavuM ke sAMdhI ceADavuM] DhA(ha)gAra strI. (kAMIka hIna arthamAM) magaja. (2) samajha-zakti. [. khasathI, 0 casakavI, 0 chaTakavI (rU. pra.) gAMDuM thaI javuM ke vicAra-zakti gumAvavI. 0 ThekANe hevI (rU. pra.) vicAra-zakti hAthI] kAgaLA jue. DAgaleA.' DhagaLA yuM. [4e 'DagaLa' sAthe saMbaMdha.] dA, cA, (2) chAparA sAthenA nAnA meDA. (3) meTuM gAbaDuM DhAMgu chuM. bakarAM-gheTAMnA vaidha nAgAbA zrI. dhana sAMcavavAnuM sAdhana, dhana-kAThI, tijorI DhAgAra (-25) zrI. [ sar. marA, 'DAMgera.'] gAvAnI eka prakAranI khAnI, (saMgIta.) [jAta nAgeAlI A. e nAmanI caLakatA raMgavALI mAchalInI eka hAtha puM. [pha, 'dAm '-nizAna] kALuM ke meluM nizAna. kalaM4, dUSaNa, baTTo ['DAdhA-DadhI.' DAgha-DUdha (-ghya) zrI. [ jue 'DAgha'-DhirbhAva.] jue DAgharuM vi. [jue 'DAhyuM.'] (kAMI kaTAkSa ke aNagamAnA bhAvathI) meTA dekhAvanuM DhAyAhUdhI strI. [jue 'DAuA,'-DhirbhAva + gu. I.'ta.x ] vAdhIra raNakADarAyajI (zrIkRSNa) bhagavAna. (saMjJA.) DhAkTara puM. [aM. DokTara ] pazcimI elopathI'nI rIte taiyAra thayelA cikitsaka ane zastra-vaidya eka raMganI sapATI upara paDelA DAghA rAdhA-rakhI srI. dADhI AgaLa thatuM eka prakAranuM gUmaDuM DhAvALuM vi. [jue 'ghe'gu. ALuM' ta. pra.] DAdhAvALuM rASiyuM vijie DAdhI.2] phADI khAya tenuM vikarALa, (ra) jabbara dekhAvanuM ( jemake 'DAdhiyA' kUtarI) drAdhI| vi. jue 'DAdheA' + gu. I 'ta, pra.] DAgha ke nukasAnavALuM (kApaDa vagere) [jue 'DAdhiyuM.' hAdhI vi. ja'DhAchuM ' + gu. 'I' svArthe ta. pra ]
Page #1055
--------------------------------------------------------------------------
________________ hAdhIluM 1010 DAbA dholuM vi. jio 'DAve' + gu. "IluM' ta. pra.] DAghavALuM kANuM ja dATaNuM. hAdhu chuM. maDaduM ramazAnamAM laI janAra te te sago-saMbaMdhI. hATavuM juo "dATavuM.' haTAvuM karmaNi, ji. haTAvavuM pre.sa.kri, (2) (lA.) apazukaniyALa mANasa. (3) karaDA svabhAvane ThATI jao "dATI." mANasa TATa juo "dATe." hArdu vi. juo 'DAdhiyuM." [(2) (lA.) nedheluM. DAgeluM hATathuM-sATa6 juo "dATavuM.sATavuM.' ghela vi. [ja "DA' + gu. "ela' ta. pra.] DAghAvALuM dAThA , ba, va, ghauMnI eka jAta hAla vi. [4, >prA. gha + prA. ghaTTa prA. dvArA] ThAThA puM, ba, va, DAM na, ba.va. cAra-kaDabane nIce dAjheluM, baLeluM [ta, pra.] juo 'DAgha." sako ane kaThaNa bhAga. [-ThA devA, - devAM (rU. pra.).kAma hA !. [phA. 'hA'-nizAna "DAi" + gu. e svArthe karatAM kAmanI corI karavI, kAmane bagaDI jAya tevI hA2 vi., pR. [ e "hA.'] ja e "DAviyuM.' sthitimAM mUkavuM] hA-nR . [ie " ,"-rbhAiva. ekAda DAgha ke hADiyAM na., ba. 1. [ie "kAThAM' enuM mULa rUpa "hA" Daba, gaMduM nizAna [kahI nAkhanAruM, hAcA-baLiyuM + gu. "icuM' ta. pra.] juo "kAThAM." kAcaka vi. [ja e "DAcuM'-meDha dvAra.] AkhAbeluM, maDha hATa (-%) strI. [2vA.] vinaMti, AjIjI, vinavaNI, dAda kAcAkara (tha) , [ve "DAcuM' + "kaTavuM.'] nakAmuM DhADhavuM sa. kri. [2vA.] AijI karavI, vinaMti karavI, bela bela karavuM e, lavAro vInavavuM hAcariyuM vi. [+ gu. 'iyuM' ta. pra.] kAcA-kUTa karanAruM hATiyuM na. [ie "kADhavuM" + gu. IyuM" ka. pra.], DI kAcA-Dha vi. [ie 'kAcuM' + "teDavuM.'] sAmAnuM jaDabuM strI, [ + gu. 'I'ka. pra.] AjIjI, vinaMti, vinavaNuM teDI nAkhe tevuM belanAruM. (2) (lA.) sAmAne bolavAnuM rahe hAhA-vaTI na. eka prakAranuM lekha nahi tevuM boleluM hADha jue "dADha." hAcAphATa kri. vi [ja "hAyuM + "phATavuM.'] meDhAmAMthI DhAMDhAI ke AkhA svarUpanuM belAya tema DhADharakhI jIo "dADha-2khI." [eka jAta kAcA-phATha vi [ja e "kAcuM' + phADavuM."] jema Ave tema hAThavA strI. keDInAra taraphanA samudramAM thatI mAchalInI belanAruM, DhAcA-phATa bolanAruM [karavAnuM jora DhADhavANu ja dADhavANa." kAcA-baLa na. [ja "hAcuM' + saM. ra4] jema tema kyA kADhavuM ja e dADhavuM.' kAcAbaLiyuM vi. [+gu. 'iyuM" ta. pra.] jema tema belavAnA kADhavAdiyuM e dADha savAdiyuM.' joravALuM. (2) bIjAne bolatAM rokI bela bela karanAruM DhA-rakhI rue 'dADhA-2khI.' kAcA-bUra (2) strI, bhuja "hAcuM" "baravuM.'] (lA.) hADhiyALa juo "dADhiyALe." caNataramAM paDeluM moTuM gAbaDuM bUravAnI kriyA kADhI o "dADhI." hAciyuM na. [ja e "DAcuM' + gu. "IyuM' ta. pra.] (lA.) kADhI-maM DuM ja "dADhI-maMDuM.' khijAIne tochaDAIthI kahevuM che. [2 nA(nAMkhavuM, 0 bharavuM DhADhI-vALa jue "dADhI-vALe.' (rU. pra.) teDhAIthI kahevuM] , [meDhAne bhAga hatuM jae "dAduM.' hAciya puM. [ja hAciyuM.] (lA) dAdarAne uparano kATUDI jue "dADI.' hAcI strI, jie hAcuM' + gu. "I' strI pratyaya.] khijAIne hA ja dADhe.' kataruM meTuM AgaLa nAkhI hAciyuM nAkhe che e kriyA. (2) kADheDI ja o "dAdroDI.' jue "hAciyuM.' [ 0 bharavI (rU. pra.) jue "hAcavuM kahevuM ja e "dADheDuM." bharavuM.' DhANa (zya) strI. jue "DhaNaka.' hAcuM na. (kAMIka sirakAranA bhAvathI) 8. [cAnuM sAbadu ThAkara (-2) strI, riyuM na. [+ gu. 'iyuM' vArthe ta. pra] (2. pra.) vADiyuM. cAmAM devuM (rU. pra.) tamAcA mAra. juo "hAruM.' [ra mAravI (-rayo-), riyAM mAravAM (rU. (2) sakhata rIte saMbhaLAvavuM. cAmAM bALavuM (rU. pra.) pra.) Amatema joyA karavuM] anAdarapUrvaka khAvA ApavuM. (2) lAMca ApavI. 0 phADavuM hApha-haLa (-Da:vya) zrI. jio hAkuM'haLavuM.'](lA) (rU. pra.) navAI pAmavuM. (2) lAMca mAgavI. 0 pheravI doDha-dahApaNa, keI benI vacce DahApaNa batAvavAnI dakhala nA-nAMkhavuM (rU. pra.) meDhA upara sakhata tamAce mAro. hAkuM na. [2vA.], pheDhiA-LiyuM na, jio "hAruM' dvArA 0 vakAsI rahevuM (-vaeN muM) (rU. pra.) sAmuM Tagara Tagara jaI "hA ,-La' + gu. "IyuM' te. pra] maDha kADhavAnI kriyA 2 DevuM] karI karavA devuM e, karavA maDha phAThavuM e. [0 mAravuM Doce puM. tUTyA-phaTA lUgaDAne dATe (rU. pra.) vaDhacakuM nAkhavuM, bacakuM bharavA devuM) hATa-2 ja dATa.1-2, hAbake puM. [ravA.] dabAvAthI thato avAja. (2) dAbIne hATa-45Ta (hATa-paTa) ja dATa-daTa." mATIthI lIMpavA jevI sapATI karavI e. (3) ivAM phATavAhATaNa e "dATaNa." thI bahAra nIkaLelo kapAsa. (4) lAkaDA ke patharane 2010_04
Page #1056
--------------------------------------------------------------------------
________________ DAbaDiyuM 1011 hAmaka-DALa sara karelo TukaDo hAthano khela (rU. pra.) saraLatAthI thaI zakavAnuM kArya. hAbaDiyuM na. [juo 'kAba' + gu. "dhayuM' svArthe ta. pra.] -bA(-bhA, be,-bhe) hAthe mukavuM (rU. pra.) bedhyAnapaNe juo "dAbaDhiyuM." ['dAbaDI.' na maLe tevA sthAne mukAI javuM. bI-bhI) AMkha pharakavI hAbaDI strI. [o "baDo' + gu. "I' pratyaca.] juo (-AMkhya-) (rU. pra.) DAbI AMkha pharakatAM apazukana thayAM hAbaDe juo 'dAbaDo.' gaNavAM. 0 karavuM (rU. pra.) vIsarI javuM. 0 ThokavuM (rU. pra.) hAbaNa juo "dAbaNa." [juo "dAbaNiyuM.' darakAra na karavI. 0 mUkavuM (rU. pra.) aNagamatuM karavuM] hAbaNiyuM na. [ja o "dA-dA)baNa." + gu. "yuM' ta. pra. DAberavuM, dAberiyuM vi. [ja "DAbuM dvArA.] kAbeDI hAbara na. be, hAbalo [vAnuM vAsaNa DhAberI vi. jio DAbuM dvArA.] jae "DADI'.-"DAberahAbara na. nAnuM taLAva. (2) pANIno ghaDe. (3) hAtha vuM - DAberiyuM.'(2) (lA.) rAjakIya siddhAMtamAM uddAmavAdI, DhAbara vi. mA, jambara lekTisTa' TAbariyuM na. [ o "kAbara" + gu. IyuM" svarge ta. pra.] beTe muM. gaLiyala raMganuM lUgaDuM. (2) gheDAne page jhAMjhara jao kabara." (2) o "dAbariyuM." bAMdhatI veLA jhAMjhara nIce bAMdhavAne rUmAla. (3) laTapaTiyuM hAbala' chuM. jio "hAbalo.] ghANInA baLadanI AMkhe beTara , strI, eka prakAranI loTa jevI daLelI khAMDa, baMdhAtI aMdhArI dAbo [ja e "DAberavuM." hAbala? vi. ghaNuM, puSkaLa (-)diyuM, hAbe(-)DI vi. [jae "DAbuM dvArA.] hAbalADUbelI na, ba. va. [juo 'kAbalo+pa.vi, DAbha' . [saM.me >prA. rUma, Dhama yajJa vagere kAryomAM ba.va. 'A' aMga, dvirbhAva + gu. I" ta. pra.] DAbalA pavitra gaNAtuM dhAradAra ane aNIvALI lAMbI pattIvALuM vagere vastuo, DabalAM-DabalI eka ghAsa, darbha hAbaliyALa, -LuM juo "dAbaliyALa, chuM." hAbha? paM. talavArane paTTo. (2) AMbAne mera. (3) mANeka hAbaliyuM vi. [o "bala + gu. IyuM'ta...] kAbalAnA ane pannAnI jhINI laMbacerasa TukaDI jevA AkAranuM. [0 kamATha (rU. pra.) veNu-ghoka jaDyAM hoya ThAbhahiyuM na. [jao DAbaDo' + gu. 'chayuM" ta. pra. ba> tevuM bAraNuM "bha thI] vATakAnA AkArane nAne DAbaDo hAbali . be AMgaLa pahoLI pATIvALo Dholiye DAbhaDI strI. jio "DAbhaDo+gu. "I' pratyaya.] DAbhanI hAbali chuM. kapAsanI eka jAta. (2) bhI dAnA dekhAvane jAtanuM eka ghAsa [dAbhaDo, e "DAbha." eka vagaDAu choDha [ bI hAbha . jio "DAbha" - gu. "huM' svArthe ta. pra.] hAbalI zrI. jio "kAbalo' + gu. "I' zrIpratyaya.] bhaDe jao "dA(-DA)baDe.' hAbalI*(-LI) strI, e nAmano eka choDa, khapATa hAbha-saLI strI. [ja DAbha' + "saLI."], lAbha-sULa, hAbalo 5. jio "bo' dvArA ] DhAMkaNAvALo che. (2) LiyuM na. [+ ja "sULa+gu. IyuM svArthe ta.] DAbhanI vADA vagere pazuonI AkhI kharI. (3) ghoDhAne AMkhe aNIvALI pattI. (2) e nAmanuM DAbha jevuM eka ghAsa baMdhAtI aMdhArI. (4) (lA) cazmAM (kAMIka tiraskAranA kAmuM juo 'DAbuM.' bhAvathI). (5) eka prakAranuM hasta-vAdya hAbhUra na. halakI jAtanuM eka ghAsa, (2) ghAsamAM thato eka hAbaLI e "hAbalI. jAtane kAMTe. (3) vi. (lA.) bIjAne vyathA karanAruM hAbA-jamaNI strI. [juo kAbu + "jamaNuM" + gu. "I' (mANasa). (4) badhAMne khaMce tevuM (mANasa) strIpratyaya.] DAbuM jamaNe ane jamaNuM hAbe makavAnI DAbhUri-LiyuM vi. [juo 'DAbhara' + gu. "IyuM' svArthe kriyA. (2) kri. vi. DAbA-jamaNI thAya ema [0 karavuM ta. pra. juo "DAbhara(1)(2).' (rU. pra.) pakSapAta karavo.] ['DhAbA-jamaNI(2)." hA o "DAM." DAbA-jamaNuM kri. vi. [o 'kAbu' + "jamaNuM.'] ja hAdiyuM na. ji e "DAbha' dvArA] DAbhanI saLI ke choDa biyALa vi. jio 'kAbu' + gu. "chayuM + "ALa" ta...] hADiyuM vi. [o "DAbha dvArA. jemAM darbha ghaNe hAbA hAthathI kAma karavAnI TevavALuM, chAbaDI. (2) vi, hoya tevuM. puM, ghesarImAM DAbI bAju joyAte baLada ke De. (3) DhADiyuM, DhADI juo "DAbaDiyuM - DAboDI." na. ghANInA baLadanI ghoMsarInI bIjI bAju jAMgInA cheDA DhALiyuM na. taraNuM (2) ghAsane kAMTe. (3) (lA.) naDatarakhesavAnuM nAnuM lAkeTiyuM rUpa mANasa kAbiyela, -La vi. jio "kAbuM' + gu. thayuM + ela'- hama (DAma) . [de. prA. hRma mAM huM mULa] dhagadhagatI eLa' ta, pra] DAboDI, hAberI saLI cAmaDI upara cAMpavAnI kriyA. (2) evI rIte kAbu(muM) vi. [de. prA. Turvama, survema-] pUrva dizAe cAmaDI upara thayelI dAjha, TADhe. (2) (lA.) DAgha, lAMchana. jotAM uttara dizA bAjanuM, jamaNAnI viruddha bAjunuM. [-bA- [0 cAMpA, 0 de (rU. pra.) haMbhANuM tapAvI DAma (-bhA) pagano aMgAre (are) (rU. pra.) najara utAravA cabakAvA. kapALamAM hAma (rU. pra.) kazuM ja na ApavAnuM bALakane mAtA DhAbA paganI dhULa cAMllo kare e. bA(-bhA) kAmaka-La (-roLa) 5, jio "mA" + "DaLa.] khe 2010_04
Page #1057
--------------------------------------------------------------------------
________________ DAmI [dhAlu DALa, khATA ThaThArA, daMbha, ADaMbara hrAmakI vi. [jue 'DamAka' dvArA.] ADaMbarI, daMbhI, DALaDAmaciyA puM. [jaek'DAmace'+ gu. 'iyuM' ta. pra.] gAdaDAM gAdalAM vagere rAkhavAnI mAMDaNI ane e rIte khaDakAyelA geAdaDAM gAdalAMnA jaththA [cA UDhavA (rU.pra.) jhaghaDA ve] phArmAcAra chuM. jaMgalane meDhA macchara, DAMsa DhAmacA yuM. gADAmAMnA beThakanA mAMcaDA [DALa.' rAma-DhamAka puM. [jue 'DamAka,'-DhirbhAva.] jae DAmakaDhAmaDA (DA:maDA) puM. [jue 'DAma' + gu. 'huM'svArthe ta. pra.] jue DAma.' [-DhA devA (rU.pra.) maheNAM mAravAM ] DAmaNu na. [jue 'DAbuM' dvArA.] vahANane jamaNI tarapha vALavA sukAnane DAbI bAja vALavAnI kriyA. (vahANa.) DhAmaNu ja 'dAmaNa ' tAmAM jae dAmaNAM.' hAmaNI jae 'dAmaNI,' DhAmaNuM jue 'dAmaNuM.' DhAmara puM. sarjanI jAtanuM eka jhADa (sapheda jAta). (2) lAkaDAM ane khaneija kolasAmAMthI maLatA eka kALA pravAhI rasa, Dammara, 'kAla-TAra', 'AsphAlTa' sAmarara yuM. paiDAnI nAbhine UpaselA gaThTho, hama' DAmarA puM., ba. va. kaiAsanAM paiDAMnI dharI rAkhavAnA khaMDA rAmarAM na., a. va. ciceADAnA mADha ane jAMgInA sAMdhA meLavavA nAkhavAmAM AvatI lAkaDAnI cIpa. (ra) reMTiyAnI mALa rAkhavA mATe cakkaranI upara AMTavelI sUtaranI DhArI DAmarI sI.ja'DAmaruM' ( jue 'DAmarAM'kha. 1.) + gu. 'I '. pratyaya.] haLanA cavaDAmAM kAzane ceTI rahevA mATe nAkhavAmAM AvatI lAkaDAnI ke leAkhaMDanI vAMkI khIlI 1012 mALa DAmera puM. [saM. vAmora] caulukaya bhaumadeva 1 lAne vAnI rAjadhAnImAM saMdhivigrahaka (dUta.) (saMjJA.) (2) bhIla leAkAnI eka zAkha ane enA mANasa. (saMjJA.) _2010_04 DAmareja na. [aM. DaeNmareija] jae'haeNmareja.' DhAmavuM` (DA:manuM) sa. kri. [z2ae 'ThAma,' nA, dhA.] DAma dhruvA, DaMbhANAthI DAma cAMpaveA, DAMbhavuM. (ra) (lA.) dukhAvavuM, Aveza thaMbhAvave, (3) marmavacana kahevAM DAmavuM? sa. kri. [saM. vAma dvArA] deraDuM bAMdhavuM DrAmA-DhagalAM na., a. va. [jue DagaluM'" dvArA.] agharaNI vakhate calAvatAM pAtharelA lUgaDA upara garbhavatInAM pagalAM calAvavAM e DhAmA(-trA)-DALa (-DaeNALa) [jue 'DaeNALa' dvArA; sara0 hiM, 'DAmADola,' marA. 'DAbhALa.'] gUMcavAyeluM, cakaDoLe caDeluM, [khAra. (ra) nApAka, duSTa asthira tAmIca,-ja,-sa vi. gunegAra tarIke paMkAyeluM rIDhuM, harAma-dvAraNa nA bhaMDaDAMenuM ToLuM DhAmela (DAHmela) vi. z2ie 'DAmavuM' + gu. 'ela' bI. bhU, rR. ne! pra.] jene DAma dIdhela che tevuM. (2) (lA.) kalaMkita, ebhavALuM DAyanemA jue 'DAineme,' [sAmAnya) hIrA rAya(-cA)maMDha, DAya(-yA)manta (-maNDa) puM. [aM.] (sarvaDhAya(-yA)maMDa jyubilI DAya(--yA)manDa jyubilI (-maNDa-) zrI. [aM.] pratiSThita vyakti ke saMsthA yA kAryanI 60mI jayaMtInA utsava, hIraka-mahotsava (maNi-mahAtsava 75 mI jayaMtInA ane amRta-mahAtsava 80 mI jayaMtInA) DhAyarazAhI strI. [aM.; 'DAyara' nAmanA aMgreja amaladAra; eNe jaliyAMvAlA bAga (paMjAba)mAM karelI nirdoSa prajAjanAnI hatyAne kAraNe zabda rUDha thayA che. + e 'zAha' + gu.IM' ta. pra.] (lA.) jalamI sattA, ohukamI phAyarisTa puM. [aM.] jue 'DAyarI-kArakuna.' DAyarI strI. [aM.] rAjanIzI, dainaMdinI, dinakI, nityaneAMdha dvAyarI-kArakuna puM. [ + jae 'kArakuna,]. DAyarI-klArka huM. [aM.] dararAjanI vigatA rAMdhanAra klArka, 'DAyarisTa' DAyarekTara jue 'DirekaTara.' zAsana-paddhati DrAyakI strI. [aM.] be haththu sattAvALA rAjyapaddhati, dvimukhI DhAyala puM. [aM.] ghaDiyALanA caMde (jenA upara kAMTA phare che te, AMkaDAvALA ke nizAnevALe). (2) TelikeAnanuM AMkaDAvALuM cakra [batAvatA ni DhAyala-Tena puM. [saM.] Talikezana joDAvA khulleA che e hAyasa na. [aM.] sabhAgRhamAMnuM ucca sthAna (pramukha vagere mATe besavAnuM), raMgamaMca, lUMTa-phrezarma' DAyAgAma puM. [aM.] AkRti, AkAra DhAyAkrama puM. [aM.] AMtaraDAM ane hRdaya tathA kephasAM vaccenA snAyunA paDadA DhAyAbITIsa zuM. [aM.] mIThA pezAba (ga), madhuprameha DhAyAmITara puM. [aM.] vartulanI madhyarekhA, vyAsa. (ga.) DAyeTa puM. [saM.] khAvAnuM, khArAka, khAdya DAyeTiMga (DAyeTi) na. [aM.] amuka ane e paNa cokkasa mAtrAmAM Aregya mATe khArAka khAvAnI parahejI rAyeriyA huM, [aM.] jhADAnA roga, atIsAra DAyoksAiDa kuM. [aM.] oNsijhananA evaDA pramANanuM enuM saMyeAjana (ra. vi.) Ara chuM. jamInamAMnI saravaNInuM vAva-kUvAmAMnuM khATuM. (ra) pRththaramAM suraMga mATe dArU bharavAnA karelA veha. (3) vAMsaDA vaLA vagere UbhAM karavA karele sAMkaDo khADo DhArara (-25) strI, nIcANamAMthI uparanI jamInane pANI ApavAnI kriyA. (2) taLAvamAMthI khetI mATe pANI uThAvavAnI TApalI vApa hAra nA bhUMDanAM baccAMonuM ToLuM pArakI-hAra na. haraNiyAMonuM TALuM cAraNa nA chANAM lAkaDAM pAMdaDAM vagerenA paDelA kacarA. (2) eraMDiyuM vagere bhaThThImAMthI utArI letAM vAsaNamAM nIce jAmelA kadaDo. (3) zAka vageremAM mAthe tarI AvatA masAlAnA vadhAra [NInA zabda kahevA dvAraluM sa. kri. [jue 'Dara' dvArA.] dhamakI ApavI, harAmadvArA puM. [jue 'DhAranuM' + gu. 'o' rR. pra.] dhamakI,
Page #1058
--------------------------------------------------------------------------
________________ DArAra Dhara, ThapakA. [. devA (rU. pra.) dhamakAvavuM, dahezata batAvavI] dvArA yuM. Ane TekavavA mATe bAMdhavAmAM AvatA nAnA thAMbhalA tArAkAra puM. [jue DArA, '-DhirbhAva.} dhAkadhamakI, [. karavA (rU. pra.) dhAkadhamakI ApavI] DArkarUma puM. [aM.] kALI kATaDI. (ra) aMdhArA oraDA (khAsa karI phoTogrAphIne mATe philma-leiTa vagere dhAvA mATenA kayAMyathI jarA jeTale paNa prakAza na Ave teve; -prakAza mATe mAtra lAla battI ja vAparI zakAya.) DArliM'ga Mga (DhAli`I) vi. [aM.] vahAlaseAyuM DhAvita vAda puM. [aM. + saM.] hArvina nAmanA yurepIya vidvAne jAhera karele prANIonA vikAsane lagatA siddhAMta (A nirIzvara-vAda che.), vikAsavAda vikAsavAdI DArvinavAdI vi. [aM. + saM., puM.] DArvinavAdamAM mAnanAruM, DAlaDA na. ['DAlaDA' nAmanA mANase paheluM banAvI bajAramAM mUkeluM tethI] dhInA jevuM svarUpa ApavAmAM AvyuM che tevuM vanaspatijanya tela [asthira, acesa jhAlola kri. vi. [jue DAlavuM' dvArA.] hAlaka-DAlaka, DAsA-mathuM. vi. [jue 'hAleA' + 'bhANuM.'] saMcalA jevA paheALA mAthAvALuM (sAvaja-siMha) 1013 pAlI strI. [jue 'DhAluM' + gu, 'IM'srIpratyaya] nAnuM mAluM, nAne saMhale [DhaLatuM DhAlI-utAra vi. [ + utAravuM."] DhALa paDhatuM, nIcANa tarapha DhAlI-savAra vi. [+ ja savAraOM.] nIcethI upara khAja DhALAvamAM bahAra paDatuM jatuM, UMcANa tarapha vadhatuM lu na. siM, Tag~> prA. Tarphoma-] jarA meATA paheALA ghATanA saMhale DhAle puM. [jao 'vhAluM.) meTuM cAluM, bhAre meTe saMhaleA DhAlelTe puM. rAzane cheDe cAmaDhAnuM AMkaDI jevuM banAveluM sAdhana (baLadanI meraDImAM bharAI rahe tevuM) DhAvarI zrI, [aM.] lagna samaye kanyAne ApavAmAM AvatI bheTa, kariyAvara, daheja DhAlA-DALa (-Do:La) jue 'DhAmA-DALa.' bhU. kR.nA zrI. nI jema AmAM paNa 'ca'kAra TakatA nathI.] buddhimAna zrI. [. mAnA dIkarA (rU. pra.) rAja] rAdheluM (DAyeluM) vi. [jue 'phrAE' + gu. 'la' svArthe ta.pra.] (kAMIka tiraskArane bhAva) vadhu paDatuM DALa, TADha-tAla DAhyA paNa na, jie 'vhAla'+ 'paNa' ta.pra.] DhAlApaNuM', DhALapa DAhyuM (DhAyuM) vi. [sara ara. dAhI saM., vaikSiLa > prA. TvA inanA sAdathaeN saM. rakSa>prA, laiM*i>ja.gu. 'DAuM'] dakSa, catura, buddhizALI, samajhadAra, samajI, zANuM, duniyA _2010_04 DAMkhaLuM dArInI samajha dharAvatuM. [AhInA gAMDhA ne gAMDInA DAhyA (rU.pra.)krame rAjapUta ane vANiyA, samAjamAM rAjaputANI DAhI ane vANiyANI gAMDI-ghelI-vevalI gaNAtI mATe.] DAhyu Dama, 03 (DhAcuM-) vi. [jae 'cAlu '-ddhi rbhAva.], DAhyuM -maruM vi. [+jue 'DrAmezara'nuM lAdhava.] tadna DhA, ghaNuM zANu... DhALuM na. [de. prA. kAma-] kAMIka jADI mApamAM TUMkI DhALI. [-LAM pAMkhaDhAM judAM karavAM (rU. pra.) veravikhera karI nAkhavuM. (2) sAMdhA judA karI nAkhavA. pAMkhaDuM (rU.pra.) kuTuMbanAM bALakone samUha. (2) vigata, hakIkata] DhALA-vATe juo 'dALA-vATo.' hAsa puM. camAranuM eka ojAra rAhI` . e nAmanuM eka hathiyAra DAI sI. cAmaDAnI vAdharI. (ra) jotarane beu cheDe bAMdhelI sUtaranI ke cAmaDAnI dorI DhAMss(-)kArA puM. [vA.] 'DhAMu' eve! avAja DAlI vi., phrI. [jae 'DhAdhuM' + gu. 'I ' skrIpratyaya; 'cuM'DhAMka. puM. dhAtunA vAsaNa vageremAM vaparAtuM te te reNa. (ra) naMganuM teja vadhAravA enI nIce mUkavAmAM AvatI dhAtunI [jaMgalI mAkhI DhAMka(-kha) puM. jio 'vAMsa] karaDanArI lIlI meTI patarI DhANInA gherA puM. e nAmanI bALakAnI eka ramata DAhyapa (DhAyapya) strI. [jue 'dhu' + cu. 'pa' ta. pra.] DhAlA-DhAMkharuM viharAvIne kAma kaDhAvI lenAruM. (2) jussAvALuM, paNuM, DhahApaNa AvezI.(3) sAhasika, hiMmatabAja, maradAnagIvALuM, maraNiyuM DAMkhaLa vi. kadAvara, jakhara, padmachaMda DAMkhaLa-cAhuM vi. [+ jue 'ghATa'+ gu. 'uM' ta. pra.] kadAvara kAyAnuM, jakhkhara AkAranuM [vALuM, DAMDalIvALuM DhAMkhaLiyuM vi. [juo DhAMkhaLuM'+ gu. yuM' ta, pra.] DhAMkhaLIDAMkhaLI strI, jie'DhAMkhaLuM' + gu. 'I' pratyaya.] DhALI-DhALAMmAMnI ke AranI khuba nAnI DhAkhI, DhAMDhelI, DAMkhaLuM na. jarA meTI DAMkhaLI, DAMDale DhALa (blyu) strI. de. prA. hAruM+ zrI.] jhADhanI zAkhA, DALI. [ -Le vaLagavuM ( DhALyu. ) (rU.pra.) Azraya leveA, zaraNe javuM] DhALa-khI (DhALyakhI) strI. [jue 'DhALakhuM' + gu. 'I ' strIpratyaya.] nAnI DhALI DhALa-khuM (DhAvyakhuM) na. [juo 'DhALa' dvArA.] jarA meTI DhALakhI, zAkhiyuM, nAnuM pAchuM DhALa-DhAMkhaLAM na., ba,va. [juo 'DhALuM' + DAMkhaLuM,']DhALAMDAMkhaLAM, DhALIo ane enAM DAMkhaLAM DhALa-pasAra (DhAnya-) puM. [4e 'DhALa' + saM. prajJAr>= prA. pasAra, prA. tatsama] tALIonA phelAvA DhALa-mULa (DhALya-) na. [juo 'DhALa' + saM. mU.] DhALInA thane temaja meTI DhALIne joDhAI rahelA bhAga. [nuM (3. pra.) marmavedhaka] DhALAM na., kha.va. [juo 'DhALuM.'] saurASTramAM pahADI jamInamAM thatAM garamara nAmanA athANAM mATenA mULanA cheDhanA bhAganAM DAMkhaLAM DALAM na..kha.va. jemAM pADyA bakarAM kaDAM tathA dA| chUTathI upayoga thAya che tevI eka prakAranI khAdhA-mAnatA DhALiyA puM, aDadanA khetaramAM AvelA phAla DhALI strI. [jao 'DhALuM'+gu. 'I' sapratyaya.] nAnAmeTA mApanI seTA jevI jhADanI zAkhA
Page #1059
--------------------------------------------------------------------------
________________ kADhaka 1014 hAMgavuM. [saM. 204 dakSiNa gujarAta ane mahArASTranI hAMTha (-36) rahI. [saM. s>prA. raMDI, ro] juo saMdhinuM parva taraphanuM eka prAcIna araNya] dakSiNa gujarAtane "dAMDa.' vanya saMpatti ane vanavAsI prajAvALo DuMgarAu pradeza hAMkI strI, jio 'DAMke' + gu. "I' strI pratyaca.] nAnuM (atyAre e nAmane gujarAtanA eka jillo). (saMjJA.) DAMDakuM. (2) kaTheDA mATe bhamarI bharavAnuM sAdhana. (3) DAMgara zrI. kaThaNa vAMsanI jADI lAkaDI, jADI lAThI, (2) "dAMDakI.' supaDhAne kATakhUNe rahe ema pAvaThAne bIje cheDe jaDele hAMkuM na. [sa. Tue>prA. cUMTa, TaMTa + gu. "kuM' svArthe ta. leDhAne DhAMDe. (vahANa) pra.] jarA jADI nAnI hAMDI. (2) ThebuM. (3) lAkaDAnuM hAMgI vi, strI. jio bahAMga" + marA. "cA' che. vi. TekaNa. (4) bArInI jALI vacce nAkheluM te te ADuM ne anuga + gu. "I' strI pratyaya.] DAMganI prA. (saMjJA.) lAkeTiyuM [I ' ta. pra.] juo "dAMDAI." (2) hAMgamAM vasatI eka lIlI jAta. (saMjJA.) hAMThagAI, hAMgI strI, jio iMDAMnuM + gu. AI'hAMgaNuM na. dorAne cheDe pakaDI rAkhanAruM eka sAdhana. (2) hAMDazuM vi. [ja "DAM' + gu. "zuM" svArthe ta. pra.) e tANane kAMjI ApatI veLA TekavavA mATe mukAtI gheADI dAMta." [choDa, (2) ghAsa, khaDa DAMga-dhara vi. jio "kAMgara:+ saM. ekale nathI Avato, DhAMDhara na. kaNasalA ke ThaMDA vinAno juvAra-bAjarIne ke samAsamAM mAtra.] DhAMgadhArI, DAMgavALuM kAMdaliyuM vi. jio "DhAMDhalo' + gu. "IcuM" ta. pra.] juo hAMga-gera (-2) strI, si. dara 5. kALI-DhAMkhaLa sAthe "dAMdaliyuM.' jio "dAMDali thAra." sabaMdha nathI.] lAla ke sapheda cAkhAnI eka jAta kAMkali thAra (-2) 5. [e "kAMDaliyuM' + thAra.] DAMgarI DhI. sapheda raMganI bhIMgaDAMvALI mAchalI hAMhalI strI. jio "dAMDalo' + gu. I' strI pratyaya.] juo DAMgaruM na. lADu khAMTavAne lAkaDhAne ukhaLiye dAMDhalI." [1. pra.] juo "dAMDale." hAM-hAM (DhAMgahAMThA) zrI. jio "dAMga'+"De."] dAMtale . [saM. duSTa>prA. DhaMDha, dRDha + gu. 'luM' svArthe DAMga ane daMDhAnI karavAmAM AvatI mArAmArI, ThaMDuMDA mAMTavI strI, bhuja e DahavuM' + gu. "I' strI pratyaya.] DhAMdalI, kAMgAI strI. jio "ThAMga' + gu. "AI' ta. pra.](lA.) nAMkhaLI. (2) nAnuM chuM jio "dAMDhavuM." luccAI DhAMDhavuM na, [sa. TuTTa prA. TuM, raMTa + gu. iyuM" ta. (sTANuM) karmaNi, kri. TAvavuM (TAvavuM) che. sa. ki. pra.] jAo "DAM.' [jae dAMDiyuM." haTI strI. [ja kAMTavuM' + gu. 'I' ku ma] dATI, dama- hariyuM na. (saM. > prA. TuMka, sTaMTa + ga IyuM" ta. pra.] dATI, dhamakI hAM iyuM. jio DAMDiyuM.'] juo "dAMDiye." hAMDa, vela (DhAMTha, kAMThezya) strI. Da kApI lIdhA pachIno hAMDI zrI. [saM. DhoramA > prA. mA, IMdirA] juo sAMThA. (2) sAMThAnA gAMThe. (3) kharIpha pAkanAM vaDhAI gayA "dAMDI.' [-mAra." pachInAM sAMThA-pAMdaDAM hAMDI-mAra vi, puM. jio DAMDI'+ "mAravuM.] juo "dAMDI' hAMkiyuM na. [4 "kAMThe' + gu. 'iyuM" svArthe ta. pra.] DhAMThA- hAMDuM na. si. Tuka>prA. DhaMDhama- TuTaga-ja 'dAMDuM.' ne TukaDe. [vAM devAM (rU. pra.) kAmamAM cArI karavI, kAma maMDe (DhADha maMDape) kei, vi. TuTTa>prA.38, dRDha, DhaMgadhaDA vinAnuM thAya ema karavuM] . phi. "DhAMDhavuM + jae "muMDa' + beune bhU.kR. "yuM pra. + DAM na choDavAone kaThaNa ane cAvavAmAM Akare gu. "e" sA. vi., pra.] (lA.) luccAIthI. (2) phesapaDe tevA saMke sAMThe ke hALakhI, -iThAM mAravAM (rU. pra) lAvIne, dhartatAthI juo "kAMThiyAM devAM.' ho puM. jio "kAMDuM] jae "doDe" DhAMka vi. [saM. 8 , -] juo "dAMDI. DhAMka (-kaya) strI. vastranirmANa-kalAnI eka paddhati 2010_04
Page #1060
--------------------------------------------------------------------------
________________ s, dhAmo DAMDhADe 1015 vi(dIla-lagaDuM DhAMDhADe !. paramaNanA nIcenA cheDA upara baMdhAtAM be derAM- dipArcara na. [aM] nIkaLavAnI kriyA (relagADI meTara emAMnuM te te doraDuM. (vahANa) [(vahANa) AgabeTa vimAna vagere vAhanonI) kAMThe !. pANIthI rasabasanI aMdara khapI javAya tevI retI. DipArTamenTa, DipArTameMTa (mesTa) , [] peTA-kAryAhAMpha strI, zuM na. rivA. + gu, "u svArthe ta. pra] hAM- laya. (2) kAryAlaya, khAtuM phaLiyuM ne, jio hAMkuM' dvArA.] bharavAmAM AvatuM te te DipArTameTala, DipArTameMTala (meTala) vi. [aM] khAtAne pagalAnuM jarA vadhu moTuM aMtara. -phAM mAravAM (rU. pra.) lagatuM. (2) khAtA dvArA karavAmAM AvatuM. (3) mAlika nirarthaka mahenata karavI. (2) sAhasa karavuM] pitAnI sIdhI dekharekha nIce karAvato hoya tevuM (makAna hAMbharI vi, strI, jaladI sukAya nahi tevI (jamIna) vagerenuM bAMdhakAma) bhavuM sa, kri. jio "hAmavuM.'] jAo "kAmavuM.' DijhiTa cI. [aM,] aMdara sacavAI rahelo ke bAkI rahI hAM . rAjagare sAme vagerenA prakAranuM eka dhAnya ane bacelo padArtha. (2) beMka vageremAM mukAtI anAmata thApaNa. ene choDha (hAMbhAnA kaNA choDha pAMdaDAM dUra karI zAka (3) bahAnA tarIke apAtI rakama, suthI tarIke vaparAya che.), DAbhe pijhiTara vi. [aM.] beMko vageremAM nANAM anAmata mUkahAMjalI sI. (juo "hAMDalI,'- uccAraNa--lAghava.) e nAra, thApaNa mUkanAra hAMDalI.' ['kAMThale." piTI vi. saM. "DepyuTI' > grA. uccAraNa madadanIza hAle muM. [o "rAMdala,"--uccAraNa-lAiva.) e adhikArI, upa-adhikArI. (2) zAkhA tapAsavA AvanAra hAMvakAre e "ukAre." upa-nirIkSaka hAMsa . [saM. TUM>prA. TUMsa, TuM] jaMgalane mATe maccha2. gleimasI sI. [aM.] rAjanIti, mutsaddIgIrI. (2) eka[bhUkhyuM hAMsa (rU. pra.) jene khuba ja bhakha lAgI che tevuM bIjuM rAjyo vacce Apasa-Apasane vyavahAra-saMbaMdha hAMsiyA mAkha (kha) strI, jio "sa' + gu. iyuM' ta. pra. hiplemAM DuM, strI. [.] bhaNatara saMbaMdhI gyatAnuM pramANa + "mAkha.'] hAMsanI jema karatI eka mAkhInI jAta patra ('padavIthI UtaratA darajajAnuM), sanada hAMsu vi. ghaNuM moLuM, taddana phikakuM Tipleme(07)vi. [ ] rAjanItijJa, mutsaddI, kuTanItijJa. DhAMsuM vi. kAcA svAdavALuM (rAyaNa vagere phaLo) (2) be rASTro vacceno saMbaMdha jALavavA ekabIjA rASTranI dina-di)kAmALI sI. hIMganA prakAre jAmelo eka ekabIjA rASTramAM mukAyela adhikArI vyakti auSadhIya rasa [saramukhatyAra DipharDa vi. (saM.] khAsa prakAranuM jadu paDatuM riTeTara vi. [e.] adhikArapUrvaka sattA calAvanAra zAsaka phi zaira kuM. [] (zeronuM DiviDanDa cUkavAyA pachI rika phena na. [.] saMdezA sAMbhaLavAnuM temaja TAIpa thavAnuM rahetA naphAnA hakavALe, eka jAtano viziSTa zaira (limieka yaMtra (lakhAveluM lakhANa, talekhana TeDha kaMpanIonA) dikaTezana na. [] belIne lakhAvavAnI kriyA. (2) belI hiMphAvavuM, riphAvuM ja e "DIphavuM'mAM. vikrI strI. [aM] hukamanAmuM, dIvAnI cukAdo phigheriyA ! [aM.] (bALakone moTe bhAge thato) gaLAne dika-dAra vi. [e. + phA. pratya] jenA lAbhamAM hukama eka prANahAraka roga thaye hoya te vyakti) Dibencara (Dibe-cara) ta. [aM.] vepArI udyoga-pavRtti mATe kizana(-)rI sI. [aM.] zabdakoza kaMpanI taraphathI prajAmAMthI nANAM ugharAvavA mATeno RNathiI strI, [.] vartulAkRti 360 me vibhAga, aMza. svIkAra-patra, devAnI vyAja ci (2) mAtrA. (3) padavI, upAdhi. (3) khaMha bIbAMonuM mApa miTima na. [saM. fazma ja e "iirama.' che zuM karavA upara ke nIce jarUra pramANe mukAtI cAra DimAna, himAM (DimANa3) . [.] mAgaNI khuNAvALI saLI (sIsAnI) DimAnDa DAphaTa, TimAM hAphaTa (rimADha-) j[ aM.] bekadiprI-dhara vi. [j, + saM.], diyI-dhArI vi. [e. + saM., mAM nANAMnI vasulAta levA rajU karavAmAM AvatI tenI te 5.] padavI-dhara, upAdhi dhAraka benkanI anya zAkhAnI ThaMDI DijhAina strI, siM] AkRti, ghATa. (2) bhAta, tareha dimAna noTisa, dimAM noTisa (himA-) strI. [aM.] DijhAina-kAra vi. [+ saM.], DijhAinara vi. [.] AkRti mAgaNAne khAsa patra, mAgaNA aMgenI noTisa karanAra, AkRti dorI ApanAra, AkRtikA2, rUpakAra direkaTara vi. [.] zaikSaNika saMzodhaka vagere saMsthAo riTeila, -hasa strI. [e.] vigata temaja vepAra-udyogane lagatAM kArakhAnAMone saMcAlaka, DiTeTiva, 0 polIsa chuM. [aM] ipI polIsa, jAsUsa, niyAmaka, adhyakSa, "DAyarekaTara' guptacara sipAI (mukhya kArya gunA zodhavAnuM). direTarI strI. [aM] hunara-udyoga ke dhaMdhA-bApa vagerene dinara na. [e.] khANuM, khAdya, bhajana. (2) nA bhajana- lagatA AsAmIonAM nAnAM saranAmAM temaja jarUrI samAraMbha anya vigato ApanArI pustikA, paricAyikA nira-pATI srI. [.] bhajana-samAraMbha Di(DI) juo "dIla.' dinecara, rezana na. [4] guNa-vikaraNa-kriyA ri(DIla-ga ja phIladagaDuM" 2010_04
Page #1061
--------------------------------------------------------------------------
________________ hi-hIla-rakhuM 1016 DI(-Dijhala di(DI)harakhuM ja hIla 2chuM.' denA upagavALI kAvya-paddhati. (2) strI. bhATa-cAraNeDilivarI strI. [e.] vAyadAnI mudata pUrI thaye ApavA nI vikasAvelI prAkRtAbhAsI kRtrima apabhraMza bhASA. thato hAja2 mAla. (2) TapAla ane tAranI vaheMcaNuM. (3) (saMjJA.) [ 0 calAvavuM (rU.pra.) gapa calAvavI) prasUti, prasava. (4) vyAkhyAna ApavAnI zakti, vakatRtva- hiMgaLI vi. [+ gu. I' ta...] DiMgaLane lagatuM, hiMgaLanuM zakti hiMguM vi. haThIluM, jiddI, mamatIluM Divijhana na. [4] vibhAga, bhAgale, hisso, khaM, (2) hiMge 5. saMgaThe batAvI pADavAmAM AvatI nA [ batAva khAtAnA svarUpane vibhAga. (3) jillA-tAlukA-mahAla (rU.pra.) cATa pADavuM, jhaMkhavAvavuM]. vagere ekathI vadhu samaha (vibhAgAtmaka jatha) hiMdima (DiDima) na. siM.] nagAruM Dhela vagere lazkarI vAgha kivina, DiviDaMTa (Da) na. [.aM.] vepAramAM thayelA hiMdima-zeSa (DisiDama-) . [saM] nagArAM Dhola vagerene naphAne zeradhArakone maLato na avAja, (2) hela vagere vagADI karavAmAM AvatI jAhera Divija voranTa, DiviDaM veraMTa (DaraDa-rasTa) na. rAta, Thare [a] DiviDanDane khyAla ApatI ThaMDI hiMhima-nAda (DiDima) muM. siM] jue "DiDima-1(1)." diza zrI. [.] nAnI thALI, rakAbI DI. e. patra muM (. + sa., na.] juo 'DemI ophiziyala Disamisa ki.vi. [e.] nekarI ke kAmakAjamAMthI baratarapha, leTara." (2) strI. rasa pIlavAnuM ojAra (sutAra vagerenuM) Dica vi., S. (saM. maulIkva dvArA] audIcya brAhmaNa Disamisala strI, [aM.] barataraphI (majAkamAM) Disiplina na. [e.] zista, ziSTa AcAra Da(-) , kuM na. [ravA. bu. 'kuM svArthe ta. pra] DisiplinarI vi. [e.] zistane lagatuM, ziSTa AcAranI DALIne kumaLo TukaDe [je bhAga khAmIne aMge levAmAM AvatuM DI(-DI) 5. jio phIcakuM '] UpasI Avelo gAMTha Disembara, sibara (Disembara) . [e. khristI varSane DA-dI)cI strI. (jue "DIcuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] bAra mahine (e saMjJAnA mULa rUpano AraMbha thayo tyAre stanane AgalA bhAga, DITaDI. (2) nAnuM TocakuM. (3) varSa mArcathI zarU thatuM hatuM, e dasame mahine hate. sara0 nAnuM DIMTuM sapTembara" "kabara' ane navembara anukrame sAtame -4)cuM , - DuM. jio phIca' + gu "" svArthe AThamo ane navame mahine.] ta..] moTuM DIcakuM dikAunTa, DiskAuMTa (-uTa) na. [.] kimata upara DIce . e nAmanuM eka pakSI, kilakilo apAtuM vaLatara, vaTAva, "kamizana DIjhala, 0 oila na. [aM] cAMtrika baLataNamAM kAma lAgatuM hicArja ! [.] mukti, chuTakAro [nAruM kArakhAnuM khanija tela DisTilarI strI, [.] varALa-prakriyAthI paNa zuddha kara- DA(-)juo dITa.' DisTila veTara na. [.] varALanuM ThArIne banAveluM pANI DA(-)TaDI jue dITaDI." DiTempara, hisTepara (DisTempa2), 0 kalara vi. [e.] DA(-DIMTaDuM ja e "doTa" raMgIna mATImAMthI raMgavA mATe banAvela raMga DI-TiyuM juo "dITiyuM." DisTi kaTa kuM. [e.) tAlukAo ke mahAne vahIvaTI DI(-hIM)TI ja e "dITI." vibhAga, jile. (2) tAlukA mahAlo ke jillAomAM DA(ha)a juo "dI." koI paNa eka vahIvaTI ekama. [mAM javuM (rUma) te te DITa eka prakArane nALiye jillA tAlukA mahAla vageremAM tapAsaNI mATe javuM] DIna DuM [aM.] khristI devaLane eka padAdhikArI. (2) riphiTa korTa sI. [aM.] jillAnI dIvAnI adAlata yunivarsiTI vagerenI pratyeka vidyAzAkhAnA vaDe DisTiATa borDa na. [.] jilA tAlukAnuM vahIvaTI maMDaLa DIpa e Depo." [ki, hiMphAvavuM che. sa . DipensarI strI. [.] davAkhAnuM DIpharDa sa kri. [2vA.) DIphAthI mAra mAravo. riphAvuM karmaNi, ripeziyA . .] ajIrNa, apaco, badahajamI DIkuM na. [ravA.] DhALIne nAne TukaDe. (2) daMDakAne dipaeNca ka.vi. [.] mokalI ApavAnuM, ravAnA TukaDe. (3) (lA.) jADuM mANasa hiMga strI, [ravA.] banAvaTavALI meTI gapa. [0 kokavI, DIbuM na mAra lAgavAthI cAmaDI upara UpasI AvatuM 0 mAravI, 0 hAMkavI (rU.pra.) taddana banAvaTo vAta kahevI] brAmaTha, cAMbha, DhImaNuM. (2) bIjuM hiMga-mAru vi. vi. [ + jue "mAravuM' + gu. "u" pha.pra.] DI 5. haiyuM bharAI AvavuM e, DI, , Dare. (2) gaDI, gapIdAsa moTo loTa [dAra TukaDe hiMgaro chuM. viSayI baLadane gaLe bAMdhelo lAkaDAno Dero DI-dI)macuM na. lAkaDAnuM hUNa, lAkaDAne beDoLa bharAvahiMgaluM na. jio DIDaluM.' [ uThAvI mUkavuM (2. pra.) DIriyuM ne. e nAmanuM eka dhAsa jhaTa kApIne alaga kADhI nAkhavuM] DIrie chuM e nAmanuM eka bIjuM jhADa hiMgaLa ( DiLa) na. [ja. rAja.] bhATa-cAraNAnI mAtrAmeLa DI-diIla na. [hiM.] zarIra. (ane phA. "dila' sAthe kazo 2010_04
Page #1062
--------------------------------------------------------------------------
________________ DI-Dila-dagaDuM 1017 DuberajI saMbaMdha nathI.) [ 0 UtarI javuM (rU. pra.) zarIranI jADAI dabANa na. ghanaghora jaNAtuM vAdaLa, meghADaMbara ochI thaI javI. ghAlavuM bharAvuM (rU.pra.) puSTa thavuM. dafzuM na. bakarAMne thato e nAmane eka roga (2) tAva Avavo. 0 tUTavuM, 0 bhAMgavuM (rU.pra.) zarIre I puM. hIbe, Da, ce. (2) (lA.)gabharAmaNa, maMjhavaNa kaLatara thavI. * bhAre thavuM (rU.pra.) zarIranuM vadhu paDatuM bheLI strI, mAkhInA AkAranI bhamarI, kAMDara vajana thavuM. 0 levAvuM (rU.pra.) zarIramAM phIkAza AvavI. (6)kAvUka (ka) strI, [ jue "kUkavuM,"-dvirbhAva.] (lA.) levuM, -dile thavuM, Da(-hile bharavuM (rU.pra.) puSTa hAthohAthanI laDAI mukkAmukkI thavuM. 0 vALavuM (rU.pra.) ArAma le]. sukAvavuM, DukAvuM jue "ka6mAM. DI(diladagaDuM vi. jio phIla' + 'dagaDuM.'] jADA zarIra- Dukrama-DukA strI. [jae "DakavuM'-dvirbhAva.] jue "DukAka." vALuM. (2) kAyA-2, DIla-rakhuM Dukkara na. mirA.] bhaMhanI maDhAnI eka bAju bahAra nIkaLatA DIlara vi, pR. [.] mAla vecanAra dhaMdhAdAra, vepArI dAtaraDhAvALI jAta, zakara, sUvara Da-prila-2khuM vi. [ja e DI-Di)la" + "rAkhavuM' + gu. Dukkara-kaMda (-ka6) . [ + saM.] juo "karakaMda." 'u' kRpri.] zarIrane kaSTa ke zrama na paDe e rIte kAma hukkara-sabhA strI. [+saM.] jue "kara-sabhA.' ochuM karanAruM, kAcA-khuM [veluM auSadhIya pANI DukkarI jI. [ + gu. 'I' strI pratyaya] DukkaranI mAdA DIla-voTara na. [.] ravA pANImAM ukALI gALI meLa- Duga tuma kri. vi. [ravA.] "Duga Duga" evA avAjathI DIsa nA rivA.) hasIne karavAmAM AvatI majAka mazkarI DugaDugiyuM na. [+. "IyuM' ta. pra.], DugaDugI strI. [+gu. DI.sI. karanTa, DI. sI. karaMTa (karapTa] kuM. kiM.], DI. "I' strI pratyaya.] nAnuM hakaluM ke maru-ghATanuM vAgha sI. pravAha puM. [+ saM.] vIjaLIne sIdho pravAha hugalI vi. dUbaLuM, nirbaLa hIMca, 06 juo "DIca' huggI zrI. [ravA. juo 'DugaDugI." hIMcako ja "DI.ke." sudhArI zrI. miranI mAdA, Dhela hIMcI juo "hacI." hucAvavuM, DucAvuM-2 juo 'cavuM-2mAM DhIMcuM, -co jue 'phIca,'-ca.1 hucA DuM. [o ' ' dvArA.] piTamAM cuMthAvuM e haTa juo ahITa'- dITa." Duplike(04)Ta vi. [aM.] bevaDAtuM. (2) adale adala hIMTaDI juo DITaDI'-'dITaDI." pratinidhirUpa, relakA' [kADhavAnuM yaMtra DIMTaDuM ja "DITaDuM-dITaDuM." Duplike(07)Tara na. [saM.] lakhANa vagerenI bIjI nakala DhIMTaDI strI. [ja "DIMTaDI' + upAMtya gu. 2' mayaga] hubakiya . juo bekI' + gu. "iyuM' ta. pra] DUbakI nAnuM DIMTaDuM, () DIMTaDI mArI pANImAMthI vastu kADhI lAvanAra mANasa DIMTavuM saki. jio "DITa'-nA.dhA] DIMTAmAMthI cUMTI levuM DaphAke . jio 'Dapha' dvArA.) "pha" evo avAja ke toDI levuM. DIMTAvuM karmaNi, kri. DIMTAvavuM che., sa,kiM. hubahubA kiM. vi. [ja 'ba'-dvirbhAva.] DubavAnI aNI haTAvavuM, chIMTAvuM juo 'DIMTavuM'mAM. para, chuM huM zuM thayuM hoya ema TTI e "DITI'- dIThI.' DubaDubI jI. juo 'bavuM',-kirbhAva+ gu. 'I' kupra.] hariyuM juo DITiyuM-"dITiyuM.' pANImAM DUbakI mAranAruM eka pakSI DIMTuM ja 'DIyuM-"dIyuM" DubAI strI. [4e "Da bavuM' + gu. "AI' ku. pra] (lA) 8ra na. TamAM bAMdhavAmAM AvatI mATInI pratyeka dha8 kaDhAvavAnuM kAma pAra paDe ke na paDe-e pahelAM apAyelI ThIkaliyuM vi. jio "kaluM' + gu. "yuM' ta...] hAlI- lAMca pachI na maLe evI paristhiti vALuM, dAMDaliyuM. [-co ghera (u. pra.) hAMralIvALe eka DubAu vi. [o 'ba' + gu. "Au' ku. pra.] pANImAM jAtane zora]. bIne rahyuM hoya tevuM. (2) (lA.) karajamAM bI gayeluM, dIvANuM na. [saM. DhAiTuE-vAvana->f8f8ma vAmanama-, meTA karajavALuM nagArAM vagADavAM e) (lA.) ardha vinAnI ubhI karavAmAM DubADa(-q)vuM juo Daba'mAM. AvatI lapa, akAMDa tAMDava. [0 calAvavuM (rU. pra.) mULa- DubADUba vi. jio bahuM',-dvirbhAva DabuM zuM thaI mAthA vinAnI dhamAla macAvavI). raheluM, DubaDuba [vAra DakhyA karavuM e hira(-dI)havuM na. vanasapatinI kumaLI zAkhA. (2) thora jevA Da()bADUba3 (ge) jI. [4e "DabavuM',-dvibhava.] vAre jhADavAnuM be-traNa pAMkhiyAMmAMnuM evuM pratyeka pAMkhiyuM. (3) bAmaNuM vi. [ja " ba" + gu. "AmaNuM" ka. ma ] DeDa, jIMDavuM DabI javAya teTaluM UMDuM (pANI) hari chuM. maTI jADI DAMDI, daMDaka DubAvavuM, DubAvuM ja badhuMmAM. DIMDu chuM. vANiyAonI eka jAta ane ene puruSa (surata DabAsa vi., pR. juo dubhAsiya." (2) vahANa dvArA bAju 'DIMDavANA gAmathI Avela mATe) (na. ma.). (saM.) cAlatA vepArane mAraphati 1 na. o DADavuM -dIMvuM." DubAsI na. keyalanA AkAranuM eka zikArI pakSI hIM-dI)huM na. sarSanI eka jAta, DuberajI na. upalaka nAmuM 2010_04
Page #1063
--------------------------------------------------------------------------
________________ Dumaka-lAsa humaka-lAsa na. bhAre vajana UMcakavAne UMTaDA (caMtra) huma-kAgaDA chuM. kAgaDhAnA prakAranuM eka pakSI 1018 huma Drama kri. vi. [ravA]'Duma Duma' evA avAja thAya ema (nagArA vagerenA) [nanI DhAlaka. (2) Dhak humaDumI srI. [jae 'humaDuma' + gu. 'I " srIpratyaya] Du(-g)mAvavuM, Du(-g)mAthuM jae 'damanuM'mAM. DumAsa jae 'humAsa.' DumeTa na., TI strI. eka jAtanuM sapheda kApaDha huraTA (DuraNyA) strI. eka jAtanuM e nAmanuM phUla-jhAra TuTA (huNe) pUM vADamAM thatA sapheda pAnavALA eka che. DulavANa vi. jue 'phUla, ' hulAmaNu na. [jue 'lavuM' + gu. 'AmaNa' kRx.] (lA.) karajamAM DUbI javuM e, bhAre devAdAra thavuM e halAvavuM, halAvuM jue 'phUlavuM'mAM, TuvAla puM. cAkhaDI ke caMpalamAM uparanA bhAge rahetA kaMtAnanA ke cAmaDAne! paTTo . DuvALa (bya) zrI. gigeDhAnI jAtanuM nAnuM jaMtuM, ItarI huvALA zrI. AMkhe TUvA jevuM dekhAyA karavAnI paristhiti DuMgara puM. [ke,prA. huMrI., gu. mAM anunAsika uccAraNa] parvatathI nAnA kAMIka vadhu laMbAI dharAvatA kudaratI pahADa. (ra) (lA.) khaba meTo Dhagalo. [. TADhA pADave, . navaDhA(-rA)vavA, (-na:vaDhA(-rA)ve), 0 mAnavA (rU.pra.) DuMgara uparanuM vana saLagAvI mUkavuM. thavuM (rU. pra.) khUba vadhI paDavuM] [rAyelI ghATI DuMgara-cATa puM. [+jue dhaTa] DuMgarAonI lAMbI pathahuM garama [+gu. 'huM' ta.pra.] nAnA DuMgara. (padmamAM.) huMMgara-pa(pu)ruM vi. gujarAtanI pUrva sImAe AvelA 'vAgaDha' pradezanuM eka nagara 'DuMgarapura' + gu. '' ta.pra.] DuMgarapuranuM vatanI. (2) vaDanagarA nAgaronA DuMgarapuramAMthI UtarI AvelA eka phirakAnuM. (saMjJA.) hu'garapurI vi. saurASTramAM janAgaDha pAsenuM eka gAma + gu. 'I' ta.pra. ] DuMgarapuranuM (khAsa karI paththara) DuMgara-kula(-La) na. [+saM.] devadAlI nAmanA vRkSanuM phaLa (gheADAe mATenuM auSadha) _2010_04 sUcavuM DuMgaruM na. kapAsa vINavA janArA majUrane nANAne khadale kapAsa ApavAmAM Ave che e DuMgare puM. [ju 'DuMgara'+gu, 'e' svArthe ta.pra.] nAnA DuMgara, kudaratI TekarA, (2) e nAmanA eka che.Dha. (3) e nAmanuM eka ghAsa huM (M)galuM" na. snAna hukko huM ( )gaLI strI. tIvra gaMdhavALA eka vanaspati nA e nAmanA kaMda (zAka tarIke vaparAtA). [.nuM phetaruM (rU. pra.) luhANAne tiraskAramAM apAtuM nAma] huM (hUMgaLI-cAra puM. [+saM.] DuMgaLInI cerI mANasa. (ra) (lA.) tuccha vastu huM ( lR)gaLI-tALa vi., puM. [+e 'tALavuM,'] DuMgaLInA jokha karanAra dalAla. (ra) (lA.) luhANAne mATe tiraskAramAM vaparAtA udgAra [pANakaMdo huM (-hUM )gA puM. DuMgaLInA jevAM pAMdaDAMnuM eka ghAsa, huM(-huM)(-dhe)` puM. [de. prA. huMghama, nALiyeranI vATakI ghATanI kAcalI] kAcalI ke mATInA huzno. (2) TUMkA hAthanA nAnA kaDacheA, (3) dheALavAnA caDe. (4) (lA.) UpaselA hADakAvALA kaThaNa bhAga. [. karavA, 0 mAveza (rU. pra.) kucaDhAthI dheALavuM ke raMga karave] huM (-DU', -duM,)ge (dhA) puM. [ravA.] mAthAlAre cAra (-)go puM. nAnI hoDI hugara-mALa,-LA strI. [+ saM. mA] ADhA-avaLA AgaLa-pAchaLanA aneka DuMgarAonI hAra DuMgara-va(-vA)Ta+ (-Taya) strI. [+jue vATa.^] DuMgarA-hUM emAM thaI pasAra thatA mArga, ghATI DuMgara-vaTara vi. |jue DuMgara-vaTa.1] DuMgarALa, pahALI DuMgarA vi. [ + gu. 'Au'ta. pra.] DuMgarane lagatuM, DuMgaramAM thatuM, pahADI [thatI meAthanI eka jAta DuMgarA-meAtha (-zya) strI. [jue 'DuMgara' + 'mAtha'] DuMgaramAM DuMgarALa, -LuM vi. [jue 'DuMgara'+gu 'ALa'-ALuM' ta. pra.], DuMgariyALa vi. [+jue 'iyuM' + 'bALa' ta. pra.], DuMgariyuM vi. [jue 'DuMgara' + gu. 'iyuM' ta. pra.], DuMgarI1 vi. [ jue 'DuMgara' + gu. ' ta. pra.] jue [beThA ghATanA kudaratI DuMgara DuMgarIne strI. [jue 'DuMgare' + gu. 'I ' skrIpratyaya.] nAnA 'DuMgarAu.' karanAra huM (``)ghalI strI, [jue 'huM(s)ghaNuM' + gu. 'I' skrIpratyaya.] nAne gaMdhA, hAkalI [jue 'DuMgo.1 huM (-)ghale pu. [jue vA.'+ gu. la" svArthe ta. pra.] OM (- ")ghAriyuM na. vadhAreluM zAka [hukko, hAkalI huM (-DU')thI strI. [jue 'huMdhA'+ gu, 'I ' skrIpratyaya ] nAnA huM(^^dhuM vi. DhoMguM, luccuM (ra) kevuM hUkarI zrI. [jue 'DkarA'+gu. 'I' srIpratyaya.] DukkaranI mAdA, DukkarI ['Dukkara' (nara), hUMkA puM. [jue 'Dukkara' + gu. 'e' svArthe ta. x.] jue DUkavavuM jae DUkavu'mAM. jhUkavuM . kri. (khAsa karI pANInA bharAvAnuM) echuM thatuM javuM, khUTavuM. (2) aTakI javuM, thaMbhI javuM, DukAvuM bhAve, kri. DUkavavuM, DukAvavuM pre., sakri, [bhulabhulAmaNI hUMkAM na, ba.va. juo 'DUkavuM'+gu. '' rR. pra.] (lA.) huM. [jue kahyuM'+ gu. 'e'. pra.] DUkavuM e, khUTI paDavuM. (ra) (lA.) cAlu pravRttimAM paDhatA gALe DUkhe puM. e nAmanI vIMchInA daMza upara vaparAtI eka vanaspati hUgalI vi. zarIre pAtaLuM, ragaTITiyuM hUA strI, DhAkaNa hU-hUM / jue 'DuMga' sUca vi. [jue 'sUvuM.'] (lA.) akarAMtiyuM. (2) kaNabIne mATe tiraskAranA udagAra DUcA yuM. [jue 'ce' + gu 'OM' svArthe ta. pra.] jae 'Aaa.' (2) kucaDA. (3) (lA.) moTA kALiyA hUMcavuM| sakri[ravA.] (pANInA ThAmane heThe lagADI) pIvuM.
Page #1064
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1019 hiMgaLI-tALa (2) (lA) ThAMsIne khAvuM. cAluM karmaNi, ki. DucAvavuM, nAruM, DubAu cAlyuM jatuM, baka civuM che., sa kri. - DUmake . [ravA.) hoLInA tahevAramAM rAte gerayAone DUcavuM sa.kri. [jae "ce,'-nA.dhA.JDa mAra. DucAvuMra ekabIjA lattAmAM ociMto hale laI jaI karavAmAM karmaNi, kri. DucAvavuM? prema, sa..i Avato paDakAra, "mako' evo uddagAra hUruM vi. jio 'DacavuM' + gu. 'uM' ku.pra.] (lA.) zikSaNa DUmacI strI. phi. me ] ghoDAMnuM palANa ke hAthInI aMbADI lIdhA vinAnuM, asaMskArI, badhuM, botha8 khasI na jAya e mATe enI beDAM ke hAthInA pachaDAnA DuM chuM. [de.prA. yuvaka-] kapaDAne ke kAgaLane cUMthAyelo maLamAM bharAvAtI derI TukaDe. (2) evo kapaDAno dATe. (3) cAvatAM na cavAya DUmo chuM. e nAmane eka choDa te anAja leze. [-cA loDhavA, cA UDI javA kUmaLa na. na. [ara. duba] eka prakAranuM gumaDuM (rU.pra.) TukaDe TukaDA thaI javA, nAza pAmavuM. cA kADhavA, DUmI vi maDha. (2) kapaTI -cA kADhI nA(-nAM)khavAM (rU. pra.) sakhata kAma karAvI thakavI DUta-6)mAM . lAgaNInA AvegathI chAtInA pilANamAM bharAte devuM. cA. vaLavA (u.pra.) gaLe anAja ceTavuM. 0 de (rU.pra.) dhAsana Do . [0 bharA (rU.pra.) maMjhAvuM paNa raDI na gaMgaLAvavuM.0 bAjhA (u.pra) gaLe anAja cAMTavuM. 0mAra zaka! [sAMThAne ke (rU.pra.) baMdha karavuM). dUra na. ghauM ke DAMgara kameda vagerenuM parALa, (2) bAjarAnA cA-pu chuM. jio ","-dvibhava.] cce DUrI strI. nAnI jAtanuM caMDALa pakSI phUTake puM. TukaDA, kaTake [baMdhabesatuM na hoya tevuM phUla' kri.vi chevAI gayeluM, nAza pAmeluM. (2) garakAva, DUca vi. dabAyeluM na hoya tevuM, UpaDI AveluM. (2) magna, talIna, beluM (3) (lA.) pAyamAla thaI gayeluM. DUtI strI. arasAmAM bAMdhelI lAkaDAnI kaTakI, (vahANa ) [ karavuM (rU.pra.) bathAvI-pacAvI pADavuM. 0 thavuM (rU. pra.) Draka ki.vi. rivA.] "pha" evA avAjathI eka cheDa ovArI javuM. (2) khevuM. (3) nakAmuM ja DUba (-bhya) strI. juo 'bavuM.'] nadInA vaheNamAM Ugate DUla na. strIonA kAnanuM eka ghareNuM. (2) e nAmanuM DUbaka vi. jio "ba" ne gu. "ka" ku.pra.] bakI mArI khetaramAM thatuM eka nakAmuM dhAsa raheluM, DubAu cAlyuM jatuM DUlakI strI, kutarAnI eka cAla DUbakI strI., kuM na. [ juo "baku" + gu. "I' strI pratyaya] phUlanuM na. eraNI athavA daMtALanA dAMtAmAM kAMkarI AvI pANImAM DUbavAnI kriyA. [-kI khAvI, kI mAravI jatAM dANA na paDavAthI khAlI paDI jatA cAsa. (2) (u.pra.) bavAnI kriyA karavI. -kI-DeLa (De ) (rU. pra.) vAvaNI karyA vinAne paDatara kathAre ke jamInane bhAga upalaka naja2. (2) e nAmanI eka ramata. -kI mArI phUlavuM akei. jio "Dala, -na. dho.] DUla thaI javuM. javI-luM (rU.pra.) chaTakI javuM) (2) (lA.) devALuM kADhavuM. dulAvuM bhAve, kri. 7,lAvavuM DUbakIdA chuM. [+ juo "dA."] pANImAM DUbakI mArI pre., sa. ki. saMtAI javAnI eka ramata (jene zodhI kADhe te cha phu chuM. juo "." (2) nALiyera phoDatAM aMdarathI nIgaNAya.) kiravAmAM AvatuM nAhavAnuM kaLatuM DakhaLAyeluM gaMduM gaMdhAtuM ragaDA jevuM pANI. (3) nIce DUbakI-snAna na. [+] pANImAM AkhuM zarIra DubADIne karela kacaro, (4) jADuM pravAhI, ragaDo DUbakuM na. jio "bavuM' + gu. 'kuM ta..] juo "bakI." DUza -sa (-2,-sya) strI. e "za." DUbata vi. [o "ba' + gu. 'tuM varta. -avikArI DUsakuM na. [2vA.] raDatI veLA rahI rahIne kheMcAto ke rUpa] (lA.) vala na thAya tevuM leNuM), kheTuM thAya tevuM zvAsa. [-kAM khAvAM, kAM bharavAM (rU.pra.) raDatAM gaLaciyAM levAM (leNuM), siMkiMga' TUMka (-katha) strI. jhADane kumaLe bhAga. (2) kaMpaLa, DaMkha. DUbata-(-phaDa) chuM. [+ juo "phaMDa.'] batA leNAnI (3) eka jAtanI nAnI IyaLa khAte cAlu rAkhavAmAM AvatI rakama, Dabata bAkI rakama phUMke . choDanI pAkelI DALa DUbata bAkI strI. [+ juo bAkI.'] DUbatA leNAnI rakama DaMkha (-khya) strI. DaMka, kaMpaLa. (2) DAMkhaLI. (3) ropavAnI DUbavuM a.ji. [jue bUDavuM,' enI pUrvanI be kRtione kalama [bAdhavuM vyatyaya.] baDavuM, garaka thavuM. (2) vilIna thavuM, dekhAtuM baMdha DuMkharAvavuM .ki. dhamakAvavuM, pake ApavA, vaDhavuM, laDavuM, thavuM. (3) devALuM kADhavuM. (4) (leNuM) vasUla na thavuM. [DUbI raMga () strI, pakaDI udhAra (rU.pra.) vastu na Ave tevuM leNuM DUbI javuM DhaMgatI strI, nAnI lAkaDI (rU.pra.) bIne maraNa pAmavuM. (2) magna thavuM. DUbI maravuM DuMgaLavavuM ja A 'haMgaLAvuM'mAM. (3.pra.) zaramathI taddana jhAMkhuM paDavuM. DUbeluM nANuM (2.pra.) gaLAvuM a.ki. heDa ke vanaspatinuM vadhatAM thaMbhI javuM. juo upara "bI-udhAra."] [nIcI jamIna gaLAvavuM che, sa, kri. DUbA zrI. jio DUbavuM' + gu "A" ku.pra.] pANIvALI gaLI juo 'DuMgaLI.' DUbADUba (bhya juo 'DubADaba. daMgaLI-cera ja 'DuMgaLI-ra." biyuM vi. jio bavuM' + gu, iyuM' ku.pra.) bakI mAra- DuMgaLI-taLa 'DuMgaLI-tALa.' 2010_04
Page #1065
--------------------------------------------------------------------------
________________ DuMgaLA 1, hUMgaLA jue 'DuMgaLA.' hUMge(-dyA). jue 'DuMgA, hUM(-dUMge(-dhA)ne jue 'huM.ra' hUMgA(-ve)* juA DuMgo,OM' MghalI jue 'DuMghalI.' Mdhale jue 'huMghale.' hUMghAriyuM jae 'huMdhAriyuM.' MdhI jue 'huMdhI.' hUMkuM jae huM ' hUMgho-ra-2 jue ' udhA.1-2-3, hUM(dUM)TALuM vi. jae 's()Ta'+ gu. 'AchuM ta. ..] cUMTAvALuM, DaTInA TaNA meTo thaI mahAra UpasI hAya tevuM Avye jue hUM(-)TI zrI. [sara. saM tuTA prA. tuTimA; '(ITA'+ gu. 'I ' srIpratyaya.] zarIranI nAbhi (peTamAM madhyamAM cAvIrUpa gaNAtA khADAvALA bhAga), [nI dAjha (-jha) (2.ma.) bhAre UMDuM vera. tuM hasavuM (rU.pra.) aMtaranA AnaMdane umaLakA (rU.pra.) hRdayaneA utsAha-umaMga. 0nA vALa (3.pra.) jenI kAI vale nathI tevuM] M(-dU)Te puM. DaTInA UpasI Avele TaLeA (manuSya-prANIpazue mAMne). (ra) kamAna vagerenA paththarAmAM cAvIrUpa paththara, 'bAsa' (ga.vi) hUMDharA huM maracInA breDanA e nAmanA eka rAga hUMDhiyAruM na. e nAmanuM eka ghAsa hUM(-DhUMDhiyA puM. Dhola hUM(-duM)DI` zrI.jijue 'huM huM' + gu. 'I' srIpratyaya.] tAjuM nAnuM pAtaLuM haiMDuM (2) gha vagerenuM kasaluM hUM(-duM)DI strI, vagADI naherAta karavA mATenI thALI. (2) DhaMDhare, jAherAta, dAMDI piTAvI karavAmAM AvatI jANa hUM(-)huM na. sarasa. turkI-hathiyAranI aNI > prA. tuma-] juvAra bAjarI vagerenA sAMThAne mathALe majha dANAnA DoDo 1020 _2010_04 DensiTI uparathI thADuM chalakAI jatuM pANI DekA puM. [jue DekuM.' uchALA, leADha, bharatI, veLa. (ra) ghaNA kAdava hoya tevI jagyA rephAITI srI. [aM.] dhADa, dhasI avI lUMTa karavA mATenuM AkramaNa, ThakArI suMdara sajAvaTa Dekorezana na. [aM.] zeAbhA karavI e, zaNagAranuM e, Deklerezana na. [aM.] jAherAta, jAheranAmuM DuMgaregA kri.vi. [jue 'DagaluM' dvArA.] Dagumagu Dega(-). (-5,--ca) zra, pagaluM. (ra) pagathiyuM Dega("tha)? (-5,-ya) strI, kAdava, kIcaDha DeTa na. [aM.] sAbunI khAsa prakAranI bhUkI kekuM jue 'deDaku'.' [prakAranI taddana dhImI kaca DeDa-mArca strI, [zma'.] pagalAMne jarA paNa avAja na thAya e Dera. pU. DAyanA uparanA aDadhe bhAga Derane puM [sa. vuM>prA. vadhu] deDakA pheDarI 'strI, [juo DaeNDaraO' + gu. 'I'strIpratyaya.] bhujAmAM rahelI mAMsanI geDhalI (ra) bhuttra, mAhu DeharIne zrI. [jue DaeNDara ' + gu. 'I' skrIpratyaya.] deDakI Te-leTara pu .] na-dhaNiyAtA TapAlanA kAgaLa DeTa leTara oNphisa strI. [aM] jyAM adhUrAM saranAmAMvALA ke saranAmAM vinAnA TapAlanA kAgaLa tapAsa mATe jAya tevI TapAla-oNphisa DeTAka huM. [aM.] kAryAlaya kArakhAnAM vageremAM kharIdAI ne AvelI cAlu vaparAzanI cIjo ane enI yAdI DeDATa puM. [ravA.] khATI phiziyArI, bagA DaeNDhALI vi., skrI. garbhavatI strI, garbhiNI, bhArevagI deDI strI. karI DeDI` puM. [aM.] bApa, pappA rUDuruM na. gilADuM, TIMDoruM, gheluM DeDa' na jhera vinAne sApa, dhULiyuM OM puM. [de. prA. var, ja. gu. rRA.' vIratAthI nArA pAmatAM, meALAkatamAM bALakIe jene uddezI kaTavAnI tAlIma le che te koI prAcIna vIra puruSanuM pratIka [ kavA (3.pra.) lIdhelI vAta na cheDhavI. 0 phUTayA (3. pra.) meLAkatamAM khALAee 'DaeNDA'ne yAda karI chAtI kUTavI] pheNa (-Nya) zrI. [saM. sAninI>prA. DhALI] DhAkaNa Deniza vi. [aM] yuropanA DenmArkanA pradezane lagatuM, DenmArkanuM. (2) skrI, DenmArkanI bhASA. (saMjJA.) Dene huM viSayI baLadanI Deke bAMdhavAmAM AvatA Dere Dengyu (Dengyu) [aM] zarIra rahI javAnA tAvatA eka rega Denjara-signala (De-42-) puM. [aM.] bhayadarzaka cetavaNI batAvatuM nizAna hUM chuM. chApavA mATenA krame, bIbu hUM chuM. zeravA jevA khAvAnA eka padArtha hUMbaDuM vi. vadhu paDatuM DAhyuM, daDhaDAva (ele na vaparAtAM 'ghuDabaDuM) hUMbhAriyuM, hUMbhA(02)NuM na. [ju 'DAMbhayuM"nA vikAsamAM] phrAma ApavAnuM lekhaMDanuM sAdhana, DuMbhANuM sa na. khAjarI juvAra vagerenAM DuMDAMmAMthI kaNa nIkaLI gayA pachI rahetuM kAtaruM. (ra) (lA.) vi. akkala vagaranuM DeiTa srI. [saM.] aMgrejI tArIkha (te te devasa) DeirI jue 'DerI.' DeirI-phArma jue DerI-phArma.' [sapATa bhAga, tUtaka Deka na. [aM] vahANa AgabeTa vagerenA uparaneA khullA OMkA- vi. [aM.] dazAMza paddhatinAM tAlamApa vajana vageremAMnA maLa mApanA dasa-gaNA mApanA ekama-DekAgrAma' = dasa grAma, e pramANe DaeNkA-lITara' 'DekA-mITara' vagere DeryuM na. samudra sareAvara taLAva ke nadI nALAM bharAI jatAM DAMnsaTI srI. [aM] (padArthanI) ghanatA, (2) vastInI gIcatA DenTisTrI zrI. [aM] dAMtanA rogeAnI vighA, daMta vidyA DenTala (DepTala) vi. [aM.] dAMtane lagatuM DenTina (DeTina) na. [aM] jemAMthI dAMta bane che te padArtha kenTisTa (DesTi) vi.,puM. [aM.] daMtavidyA-niSNAta DokaTara, dAMtanA dAktara, daMta-vaidya
Page #1066
--------------------------------------------------------------------------
________________ -hI) 1021 daMgI (-DIpe 5. [] vakhAra, bhaMDAra. (2) ghaNI meTare DeraDI strI. [ o DerI + gu. Da' svArthe ta.pra.] nAnI DerI vagere sacavAtAM hoya tevI jagyA DeraDe ! [ o De' + gu. '' svArthe ta.pra.] harAyAM DepyuTa karavuM [e. + juo "karavuM.'] nekarI uchInI ApavI herane gaLe bAMdhavAnuM nAnuM lAkaDuM, nAne Dere DepyuTI vi. [] mukhya amaladArathI taratanA utaratA Dera-vaDI strI. meM de-khAMDa-ghInI banAvelI eka khAdya vAnI darajajAne amaladAra, upa-adhikArI DerA-taMbu,-bU (tabu,-bu) cheba. va. jio phera + DepyuTezana na. [.] nivedana karavA janAruM pratinidhi- "taMbu,-ba ] taMbuone nAkhelo paDAva, chAvaNI. [ kaDavA maMLa. (2) muLa nokarI uparathI bIje sthaLe kAmagIrI (rU.pra.) mukAma UpaDe. 0 nA(-nAMkhavA (rU, pra) taMbuo upara mokalAvuM e khaDI paDAva kare ] DepharavuM aji. [o DepharuM,-nA.dhA.] DepharuM caDhavuM, phepharAvuM DerAvuM a. jiM. (AMkhanuM) UMghathI gherAvuM Dephara na. [2] sAjA caDI AvavAnI sthiti, phepharA DerAsara jue "derAsara.' e. (2) upasI AveluM peTa, DebaruM pherika na. siM.] UMTaDAnA prakAranuM UMce laI javAnuM sAdhana DekALa (-) strI. e nAmanI eka vanaspati DerI juo "devI." kuM na. kAdava, kIca, gAro De(I)rI strI. [e.] dugdhAlaya kephemezana na. [aM. gera-AbarU karavAnI kriyA, badanakSI (04)rI-phArma na. [aM] dudhAlaya sAthenI khetIvADI pheba gumaDuM sAruM thaI gayA pachI rUjhanA bhAgamAM rahI De(I)rI-vijJAna na. [+ saM.] dUdha-utpAdanane lagatI vidyA gayela Upaselo bhAga. (2) piTa, udara Deka vi. [ ja e "DaravuM' dvArA.] bIkaNa, Darapoka phebaDe strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta keruM (DaeN ruM) jue "deruM.' lAkaDuM phebarAvuM a.kri. jio baru, -nA.dhA.] (lA.) chetarAvuM Dere (DaeN ro) . harAyAM Dherane gaLe bAMdhavAmAM AvatuM phebaruM na. [sarapheba.'] UpasI AveluM piTa, DepharuM. (2) Dero chuM. aphINanI goLI vi, meTA peTavALuM kero chuM. [ hi. DerA'] taMbu. (2) chAvaNI bALa vi. jio pheba' + gu. ALa? ta...] meTA UpasI pheliyuM na. sUrajamukhI jevuM eka jAtanuM raMgaberaMgI phUla AvelA peTavALuM, daMdALuM rakama Delige(07)vi. [.] sabhA pariSada vageremAM mekalakebiTa na. [aM] udhAra bAja, khAte pAsa. (2) leNI thatI vAmAM AvatuM te te pratinidhi ke na. jio Deba' + gu. 'uM' svArthe ta...] peTane DelI (The lI) sI. [ ja e "Delo' + gu. 'I' pracaya. ] upaselo bhAga, hRda, kAta, (2) kaMI paNa Upaselo bhAga, makAnanuM daravAjAvALuM khulyuM AMgaNuM ane ene daravAje (3) Theba. [0 kADhavuM (rU.pra.) garbha rahe] DeluM (De:9) na. [e. zrI sI. bAraNAno uMbara,--sAthe kema chuM. [] baMdha, pusta, ADI vALelI paLa, setu saMbaMdha] makAnanA khullA AMgaNAne UMcI dIvAlathI bAMdhI DemathuM na. DImacaM. (2) jADI TuMkI lAkaDI. (3) zeraDIne praveza mATe DhAMkelA mALavALo mUkelo daravAjo. (2) evA sAMTho AkAranuM kArIgarone mATenuM ke gheADA meTara vagere rAkhavAnuM Dema(I)ja na. [.] relave vageremAM Avate mAla samaya- meTA daravAjAvALuM bAMdhakAma sara na choDAvavAthI bhara paDhato daMDa, kAmareja Delo (Delo) . jio 'DeluM.'] moTuM DeluM. (2) nAnI kema deTara juo temanasTreTara.' piLa. (3) DelAne daravAje. (4) poLa daravAje. kema zana ja "menTezana." [0 karo (rU. pra.) marelA ddhAne ghera lAvavA ane mAna 3mI vi. [e.] chApavAnA kAgaLanuM 17" 422A"nuM cAlu ApyA pachI aMtima kriyA mATe laI javo] mApa batAvatuM. (2) ardhasattAvAra, nedha upara nahi caDhA- DeTA !. [aM.] nadInA mukha AgaLano pANInA pravAha veluM (lakhANa) vacce bahAra upasI Avelo jamInane trikoNAkAra bhAga phemI ophiziyala vi. [aM] o DemI(2). kaeNza sI. [.] -' - ' " --- ' vagere prakAranuM eka DemI-oNphiziyala patra puM. [.+saM, na.] ardhasarakArI patra virAmacihana (laghurekhA, gururekhA) keme(0)ja na. [.] nukasAna, hAni phesi- vi. [aM] dazAMza paddhatimAM dasamA bhAganuM batAvata DemekasI sI. [.] lokazAhI, prajAtaMtra, prajAkIya svarAjya zabdaH "Desi-grAma' "simITara" "DesilITara vagere moTa, -Tika vi. [e.] prajAtaMtravAdamAM mAnanAruM, prajA- Deska na. [e.] vidyArthIone lakhavAnI anukuLatA thAya zAsanavAdI tevA prakAranuM DhaLatuM meja Deme(- masTreTara vi. [aM] nidazeka zikSaka DekANI muM. [ara. dihakAna] gAmaDAnA vatanI, gAmaDiye mo-ma) zana na. [aM] kAMI prayoga vagere karI batAvavA kehara ( -21) strI. kAdavavALI retI e, nidarzana ThekavuM (DekanuM) a. kri. pANIthI UbharAvuM. DekAvuM. (DaMkAvuM) phera . valeNAnI goLInA kAMThA upara DhaMkatuM jADuM pATiyuM bhAve, phi. DekAvavuM, (DuM:kAvavuM) . sa. kri. (vacce ravAI rahe ane beu cheDe derI baMdhAya tevuM) DekAvavuM, pheMkAvuM DhaMkA-) juo 'DuMkamAM. DerakaNuM na. [ja "Dara" dvAra.] ravADuM pheMgI (iMgI) strI, hoDI, nAne maLavA 2010_04
Page #1067
--------------------------------------------------------------------------
________________ TA DeMgyuM (OM...guM) na, pagaluM, Daga OM dhA-mApaNI (DedhA-) strI. [jue 'OM'+ 'mApaNI. ] OMdhA prakAranA mApathI karavAmAM AvatI jamInanI meAjaNI OM dhiyuM (OM'dhiyuM) na. [jue uMghu'' + gu. * iyuM ' ta.pra.] DeghAnA mApathI mApelA jamInanA bhAga 1022 OM dhuM (OM...:) na, jamIna mApavAnuM eka prakAranuM mApa. (su.) OM calA ( De caleA) puM. mathALe lAkaDAnuM gALa TAcakuM besADeluM haiAya tevuM tIra. (su.) OM...jara-signala ( Denjara-) jue * Denjara-signala.' OM Tala (DepTala) ja 'DenTala,' DeTina ( DeTina ) jue 'DenTina' rUkreTisTa (DepTisTa) ja'DenTisTa.' DeTisTrI (DepTisTrI) jue 'DenTisTrI.' OM'huM (OM huM) na. [amadA.] vaMtAka, rIMgaNu 3*(-)ruM (De"(-g)ruM) na. [ravA.] deDakuM eka sApa OM (-de)^(d (~T')DavuM) na pANImAM rahenArA jhera vinAnA OM vuM? (DaeNMDavuM) na. rivA.] deDakAnA avAja keruM (ThaMDuruM) e DaeNDaruM.' [prANIo OM huM (DaeNMDuM) na, pANImAM rahenAre jhera vinAnA sApa, DeDavuM OM || (DaeNMDuM) na. [ravA.] deDakuM. (2) deDakAnA avAja, DeDavuM DeDa (De DuM) na. rIMgaNuM, va tAka, huM OM bI (De...bI).strI. bhejavALI jamInamAM rahetuM eka prakAranuM yara-chAja puM. e nAmanA eka cheDa haiyuM na., cA` puM. aMgUTho batAvavo e, caLe taiyAra chuM. AMkhamAM phUluM paDhatAM UpasI AvatA DAi(-ca)lA puM, [ jue 'Deye' +gu, 'la' svArthe ta.pra.] [bhAga kIkInA nAnA DAyA, lAkaDAnA cAve DAI sI. [juo DAyeA' +3. ' I 'zrIpratyaya.] ja DAyA.' (2) dAraDuM. (3) baLadanuM zvetara. (4) mAthuM. (5) (lA.) abhimAna, gava DAI-pheriyA vi., puM. [ + 4e ++. pra.] (lA.) trAguM karanAre eka khkhu ja AgrahI arajadAra _2010_04 kADavuM' + gu. ' thayuM ' prakAranA khAveA. (2) DAka (-kaSa) strI, gaLAnI AsapAsaneA bhAga, garadana, grIvA, [ . UMcI karavA (rU. pra.) kAmanA dabANamAMthI bahAra jovuM. (ra) sAme thavuM. . bhAMgI javI, . maraDAI javI (rU. pra.) maraNa najIka hAvuM ] jaeNka chuM, [aM.] baMdara uparanA bAMdheleA ghATa, dhakko. (ra) gAdI [avAja thAya ema DAka Doka kri. vi. [ravA.] jAne gaLAnI khArI tarapha vALatAM DeAka-pattI zrI. [jue 'DaoNka' + 'pattI.'] makAnane suzeAbhita karavA mATe ceADI zakAya tevI pIe DaoNka-marADha puM. A DeAka' + "marADa.' ] Dokane koI paNa eka bAju maraDavI ke vALavI e DhAkayA pu. [aM.] gAdI sahitanuM baMdaranuM kaMpAunDa zakara puM, vRddha mANasa, DIsA [mANasa, DosAM-DhagarAM DAkaratAM na., ba. va. [ + gu. 'huM' svArthe ta. pra.] gharaDhAM DokariyuM, DAkaruM vi. [+]. muM'~*' ta. pra. ] vRddha, DAku gharaDuM ( meTe bhAge kAMI ka tucchakAranA arthamAM) `(-dA)kala vi. hamezAM ekala-DA(dA)kala' evA ja prayoga ] ekaluM + TAkalI" strI. [ juA DaoNka' + gu. svArthe 'huM' ta. pra. + 'I ' srIpratyaya.] roka, garadana (tucchakAramAM) DaoNka(-kha)lI? zrI. [jue DokaluMOM' + gu. 'I' strIpratyaya.] kaMpA vageremAMthI dhI tela vagere kADhavAnI paLI DAkaluM. na. [jue Doka'+gu. 'huM' svArthe ta. pra.] DAka, garadana (tucchakAramAM) DokayuMna vi. [jue 'DokaruM.'] jue 'DaoNkaruM.' DAkaluM na. nAnI paLI, pAvaLuM ( dhI tela vagere kADhavAnuM) DAkalA huM. [jae DokaluM. 'gu meDhuM pAvaLuM, meoTI pI kavavuM, DokalAvavuM jue 'DokayuM'mAM. DAkavuM. a. kri. (juo Doka,' "nA. dhA.] DokuM tANI heravuM, TAkAnuM bhAve, kri. Teka <-kA)vavuM, DekAvavuM che., sa. kri. DALiyA puM. e nAmanI mAchalInI eka jAta DokaLA puM. [jue DaoNka' dvArA.] Doke bAMdhavAnuM eka halakI jAtanuM ghareNuM [chUpAM paDavAM e DAkA. puM,, ba. va. Dhorane DhAla pachI paNa AMcaLamAMthI prakAre puM., kha. va. juvAranA sAMDhA kAci(-zi,-si)yuM na. [jue DaoNka' dvArA.] DokuM bahAra kADhI heravuM e, DokiyuM taDAkATaluM a. kri. jue DokAvuM(1).' DAkA-kharI strI. [jue 'DAku' + bArI.'] mAtra Doka nAkhI jeI zakAya evI nAnI bArI DAkA-maraDI strI. [ jue DokuM' + 'maraDamuM' + guI ' kuM. pra.] jyAM cAra DAkuo vagere musApharAnI Doka maraDI mArI laMTI le tevI jaMgalanI bhayAnaka jagyA. (2) (lA.) bhayajanaka sAMkaDI zerI DA-kArA puM. [ravA] Dhorane hAMkavA karAtA DhacakAra kAvatruM jae DhokavuM'mAM. (2) (lA) chAnuMmAnuM joyA karavuM. (3) bhalavanuM, majhavavuM DekANuM jue DhokavuM'mAM. (ra) (lA.) dekhavuM. najare AvavuM. (3) AvI hAjara rahevuM, AvI me batAvavuM DAkAzi(-si)yuM jue 'hokAciyuM.' DAkAM na., a. va. AMcaLanA nIcethI eka AMgaLa jeTale lAga. (ra) juo DhokA.' DaeNAkriyuM na, [ jue 'DaoNka' + gu. ' thayuM ' ta, pra. ] DokuM jarA AgaLa kADhI heravAnI kriyA. (2) DaoNkamAM paheravAnuM ghareNuM. [. karavuM, 0 kADhavuM (rU. pra,) upara uparathI beI javuM, (ra) saMbhALa levI DAkI zrI. [jue 'DokuM' + gu. ' I ' srIpratyaya.] jue ' Doka '-'DAkuM.' [ dhuNAvavI (rU. pra.) saMmati ApavI cA na ApavI. * bhAMgavI (rU. pra.) sAmAnuM tera teDI nAkhavuM ] DAku na. [jue 'DAka'+ gu. 'uM' svArthe ta. pra.] jue DaoNka.' [. ApavuM (rU.pra.) jAna kurabAna karavI. * UMcuM
Page #1068
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1023 Da(-)DAvuM karavuM (rU. pra.) sakhata kAmamAMthI thoDI azAyeza me. karmaNi, cAvavuM pre. sa.kri. LavavI. (2) sAme thavuM. karavuM (rU. pra.) joI levuM, najara cAvavuM, cavuM jue "Docavu'mAM. TikathA karanAruM nAkhavI. 1 kADhavuM (rU. pra.) acAnaka mulAkAte AvI javuM. DeciyuM vi. jio DacavuM' + gu. IyuM' kupra.] (lA.) 0 kApavuM (rU.pra.) vizvAsaghAta karavo. 0 khevuM (rU. pra.) je na. khADA-khaDabAvALI nabaLI jamIna jIva Apa. 0 kheLe mUkavuM (-khoLe- (rU. pra.) Azraya- De-jha pu. [.] eka TANe ApI zakAya teTaluM davAnuM mAM AvI rahevuM. (2) vizvAse rahevuM. 0 ghAlavuM (rU.pra.) pariNAma ke mApa (e pravAhI paNa hoya, ghana paNa hoya) khaMtathI kAma karavA maMDa. 0 dharavuM (rU. 4) kaTekaTIne Dejhara . paDI gayela jano kuvo, kuvAnuM khAtaruM prasaMge hAjara thavuM. 0 dhuNAvavuM (3, pra.) mAMthuM dhuNAvI chejha na., re . hojaruM, peTa (tiraskAra ke tucchakAramAM) hA ke nA pADavI saMmati ApavI yA na ApavI. Dejha na. juo DejharuM.'. (2) khetara vacce pANI bharAI 0 506 (rU. pra.) bALakane ghAMTI paDavAne rega thA. rahe tevI nIcANanI jamIna, jhAbha 0 mUkavuM (rU. pra.) jIvanI paravA na karavI] DATa' (-Taya) strI. [ravA.] ghala, hAthane mAthAmAM marAta DhokeTa na. [.] koI paNa lakhANane sAra-bhAga. (2) mAla- dhabbA, aDabotha. (2) hAra, parAjaya sAmAna para coDAtI paricaya ApanArI kApalI (kAgaLa DeTa* (-TathI juo "doTa.' vagerenI). DeTa vi. khUba UMDuM, agAdha Deka kuM, juvAra bAjarAnI kaDabane sAMThe keTama-DeTA ja "deTama deTA." TAvavuM pre.sa.phri. hokaTara che. aM.1 te te eka ke vizeSa viSaya ke viSa- keTaluM ja "doTavuM." ("da)TAvuM bhAve., kri. (-dA)pona tatvanuM jJAna dharAvanAra vidvAna, pAraMgata vidvAna, DeTa-DeTA (DaTama DeTA) e "deTa-deTA.' vidyAvAcaspati. (2) videzI paddhatie taiyAra thaI u6 DeTAgUMthaNI, DeTA-gUMthAI zrI. [ja "DeTavuM' + 'gUMthaNuM" karato vadha, dAkatara (sajaryana vagere) -gUMthAI '] gaMthaNakAma phaTarI vi. [+ gu. "I' ta. pra.] DokaTara-dAkatarane De(da)mAvavuM, (-do)TAvuM e "Do()TamAM. lagatuM [vidyA, "elopathI De(da)TI strI, eka jAtanI ghoDI. (2) eka jAtanI khAdI. hekaTarI* strI. [ + gu. "I' ta. ma, ] DokaTara-dAkataranI (3) dIkarI devA badalo levA te eka prakArano kara. (4) da ruM na. [+ gu. "uM' ta. pra.] DokaTarane dhaMdhe ke vidyA saDhane taiyAra thayelA phALa, (vahANa.). (5) TepI De menTa, DokyumeMTa (-meTa) na. siM] dastAveja, khata, DeTa pu. lUgaDAne vaNIne banAvelo keraDe. (2) (lA.) daDAne geDIne marAto phaTako kharuM, vi. vRddha, gharaDuM De' puM. amaLATa, rasa, maraDaTa. (2) mada, ahaMkAra, Dekhila vi. nAnAM bALakonuM ToLuM. (2) ( garva. (3) adekhAI, dveSa khalI juo ukalI. DeDha puM. abhilASa, keDa, (2) umaMga, hoMza legare muM. baLada DeDa-kAga j. saDI DegANa na., (-zya) strI. DuMgaLI DeTakI strI, ghauMnI eka jAta ghalAM na, ba.va. cazmAM (kAMIka tukAramAM) DeThaka' na. ghoDAnA tabelAmAM upADI zakAya tevuM mukAtuM DeilI strI. jio DeghaluM' + gu. "I' strI pratyaya.] nAnuM ADacanuM lAkaDuM. (2) kadara na thAya chatAM kAma karyA karavuM DedhaluM, nAnuM DhacakuM, DhocakI e. (3) vi. AvaData vinAnuM mANasa. [-kAM chelavAM (rU.pra.) ghaluM na. jio Da" + gu. "la' vArthe ta. pra.] pahoLA saMbhALa ke kadara vinA rahevI. [jevuM zAka-phaLa meDhAne nAne ghaDe, DhocakuM. (2) baraphI vagerenuM TephaluM (be)kuM na. jhumakhaDAMnI jAtanuM eka zAka-phaLa, tariyAnA ghaluM vi. jio dha + gu. "la" svArthe ta. pra.] keDadiyA puM. [jue "DeDa' dvArA.] hAMza, umaMga, utsAha juo "vuM. keTalI strI. e nAmane eka resAvALA choDa dhu na. o DAghaluM.' Dela (-ca) strI, AMkha-kuTAmaNIno velo chuM? vi. mUrkha, bothaDa (-)havuM na. e "De(-do)DuM' + gu. "u" svArthe ta.pra.] . zAka kADhavAne nAte Do nAne DeTa. (2) phaLa athavA kaNasalAne DeDe. (3) phera . mahadAne dAgha de e ki .' kapAsanuM eNDavuM, kAluM [geTa, DeDe cakI strI. jio cakuM gu. I strI pratyaya.. juo De-do) pR. [ja "DeDavuM.'] phaLaphUla vagerene laTakato cakuM na. DeluM, mAthuM. (2) TocakuM, uparanI Tocano bhAga hase 5. pANImAM rahenAre jhera vinAne sApa, jaLa-sApa caNiyuM vi. jio DocavuM' + gu. "a" ka. pra. + "yuM' De(-do)haLavuM na. [o "DarDa' dvArA.] (lA) AMkhanuM ta...] jemAM temAM mAthuM mAranAruM, dakhala karanAruM kUlI gayeluM popacuM digAI, khaMdhAI caluM na. bANa, tIra DihAI strI. [ De "+ gu. "AI' te.pra.] luccAI, cavuM juo "cavuM"mAM. (-da)DhAvuM a.kiM. [ja e "De', -nA.dhA.] (vanaspatimAM) cavuM sakri. rivA.] aTakavuM. (2) kheMcavuM. DecAvuM DeTA phUTavA, kaNasale AvavuM 2010_04
Page #1069
--------------------------------------------------------------------------
________________ DiDALuM 1024 DAra hALuM vi. jio De' + gu. ALuM' ta.ka.] DeThAvALuM kehavuM DheDha-) jue doDha-hathuM." DeTAM-pANI na. dUdhanuM bagaDI javuM e, chatApANI reDhAI (hoDhAI) jue "doDhAI' (-)DiyALa puM. [ja "DeDa' + gu. "iyuM' + "ALa" DoDhAvavuM, DeDhAvuM (DhAra) ja e "dADhavuM'mAM. ta,pra.) e nAmano eka velo DeDhAM juo "deDhAM, (-doDhiyALuM vi. jio DeDe" + gu. "IyuM - "ALuM DeDhiyuM jao "deDhiyuM." ta, pra.] DeDAvALuM ke DeDIvALuM [umaMga, hAMza, utsAha DerI juo "dADhI.' kehi . [juo 'DeDa' + gu. 'chayuM' svArthe ta...] DeDa, DhI-dAra ja doDhI-dAra." (-doDI strI. [e "DeDa' + gu. 'I' strI pratyaya.] nAne phe(-do)huM juo "do." DeDA. (2) kharaDI nAmanI vila ane enuM phaLa. (3) DeNu (Dezya) strI. harakata, aDacaNa, mukelI, viSkA kuMvAranI vaccenI kulavALI dAMDI, selaruM. (4) DeDInA DeNI (DANa)DhI., na. eka kavAvALuM nAnuM vahANa (vahANa.) AkAranuM eka ghareNuM DANuM (heNuM na. paramaNanI nIcenA cheDA pAse saDhano (-doDI-khAu vi. [+ jue "khAvuM' + gu. "u" ku.pra.] cheDe. (vahANa) sArA kaNa kADhI lIdhA pachI bAjarAnA halakI jAtanA Donara vi. siM] dAtA, dAna ApanAra dANA upara nabhanAruM nezana na [e. dAna, bakSisa, kheriyata DI-beThAM, keDI-mAriyAM na., ba,va, [ + jue "bera' DekALa (-) strI, jio phe' + gu. 'ALa' ta. pra.]. + gu. huM svArthe ta., + ja "meriyuM.'] nakazIdAra meTI enivALI strI. (eka gALa) bAra ke pArAvALuM mAthAnuM eka ghareNuM Depha . [ravA.] puruSanI jananeMdriya. (2) strInI jananeMdriya (-)DI-vela (-haya) strI. [+jue "vila.] e nAmanI (baMne arthe azlIla) [ re mAryuM javuM rU.pra.) pAyamAla eka vela, kharakhoDI, (2) mAlatIno velo thaI javuM (-deDI-sAMkaLI strI. [ + "sAMkaLI.'] DeDhInA keba(-bA) na. bhAMgeluM mATInuM vAsaNa. (2) (lA.) rIsa AkAravALuM hAtha upara paheravAmAM AvatuM cIeAnuM ghareNuM ke risAtAM caDeluM moTuM (-dAMDI-hAra chuM. [ + saM.) DeDInA AkAranA moTA pArAne baruM na. e nAmanuM eka vAgha (dUdhInuM banAveluM ) gaLAne hAra DebaluM na. nasIba, bhAgya. [ -lAM upADI levAM (rU pra.) deha vi. luccuM, guM, khaMdhuM. kArakhAnuM baMdha karavuM. -lAM besI javA (-besI-) (rU.pra.) (dara na. jio De.'] . (2) DeDIne vicAra bhAMgI paDavA. (2) kArya tUTI paDavuM. (3) bajAra velAnuM phaLa, kharakhoDuM. (3) vi. (lA.) gharaDuM (mANasa) narama paDavI] (-de !. phaLaphUlane DALamAMthI phaTale gaLe. (2) phebAna na. jhare. (2) taLAva Dita vinAnuM, mUrkha DhaMkAyeluM huM DuM. [-De AvavuM (rU.pra.) DuMDAMmAM kaNa besavA. Deba-maha vi. [ja e "Debu' + "maMDa6.] (lA.) Avaphala (rU.pra.) sagarbhA thavuM]. bAruM ja biruM.' DoDhe DeDha) jue doDha chuM . kAMIka ghara lesa. (2) vi. (lA) mUrkha, buddhiDeDha (DeDha juo "doDha dIna, badhuM. [ -bAM cAravAM (rU. 4) buddhi vinAnuM kAma Dha-gaNuM (DeDha- juo "doDha-gaNuM." karavuM. (2) mUrkhAonI sAthe rahevuM. -bAM mUkavAM (rU.pra.) pheDha-catura (De-) o "doDha-catura." haMgadhaDA vinA kAma karavuM ] DeDha-cAturI (DeDha-) jAo "doDha-cAturI. kema chuM. [3] e nAmanI bhAratavarSanI eka prAcIna jAti DeDha-9hApaNa (8-DA paNa) juo "doDha-DahApaNa." ane ene puruSa. (saMjJA) Deha-jAduM (De-jAyuM) jeo "doDha-tA." DimacI strI. nAnI Dola, DolacI DeDha-hAMDI (ADha-hAMDI) ja e "doDha-dAMDI.'' DemaNuM na. bhAMgyu-TayuM vAsaNa [ DoraNuM." DhiDI (DI ) e "doDhaDI." yaNuM na [ juo "DeraNuM, -pravAhI uccAraNa.) juo DiDha-5NuM (34) juo "dedapaNuM.' DAyala 5. garbhavatI strIne thatI khAvA vagerenI irachA, dehada DoDha-5nuM (DaoNDha-) jue doDha-5nuM." yalo . [juo Do' + gu. "la svArthe ta. pra.] DeDha-pazu (DaoN.) e "doDha-pazu.' jao Do." "DoIlo.' DeDha-pAyuM (De-) e "doTa-pAyuM.' Diye . [2, prA. homa, homa] dALa zAka vagere pAMsaLiyuM (DeDha-) e "doDha-pAMsaLiyuM.' halAvavA ane pIrasavAne lAkaDAno hAthAvALo kaDache. DhabbAmo (DoDha-) jue "doDha-mAme." (2) nALiyeranI AkhI kAcalInuM jala-pAtra. (3) vAsaNa DhavuM (iMDhavuMjuo "dADhavuM.' UTakavA mATe che, uvaraNe. (4) juvAra bAjarIne DAM DhavavuM, oDhavAvavuM, TevAvuM (DeDha) ja daDhavavuM'mAM. kApI lIdhA pachI Ubhelo cheDa. (5) me garaje, cho Dha-zaruM juo "deDha-zaruM." Dera vuM. tuveranI dALa paDavA bharaDavAnI thatI kriyA. (2) DeDha (Dehase) "doDhaso." (lA.) lAlaca. (3) Asakti rAmaNa a DerI vagerenI 5 pra.1. 2010_04
Page #1070
--------------------------------------------------------------------------
________________ Dira-kIpara 25 DejA Dera-kIpara vi. [.) daravAna, dvArapALa Delika paristhiti, laMDelA raNuM na. lugaDAnuM geLa butAna, beriyuM. (2) kAnamAM paDelara" chuM. megarAne choDa ane enuM phUla [sikko paheravAnuM cAMdInuM eka ghareNuM, leLiyuM. (3) ghANInA baLada- lara chuM. [.] amerikAnAM saMyukta rAjAne calaNI nI dhaMsarI ane gImAM nAkhelA hALiyALa lAkaDAne Delara-La (caLa) che. [ja e "Dolara" + cALe."] joDanAruM lAkaDuM. (4) kheAI ke ghaDiyuM bAMdhavAnuM ADuM zeraDIne vADamAM thato e nAmane eka choDa lAkaDuM. (5) vAvelI jamInamAM vacce anAja UgyA Delara-phINa na. [ja e "Dalara' + phINa.'] magarAnA phUlanA vinAnA cAsa raMganuM dhoLuM phINa DorA-pAlavI strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta lara-varaNuM, kelara-varNa vi. [ja "Dolara ' + saM. kerAM na, ba, va, maga aDada maDa vagerenA ziMgo vinAnA vaLa>arvA. gu. 'uM' ta. pra.] DolaranA jevA taddana sapheda UbhelA choDa raMganuM, sAva dhoLuM pheriyo chuM. mATIno ghaDe DelariyALa vi. jie, " Dela i ' + gu. "ALa" ta. pra.] DerI strI. khAMDanA kArakhAnAmAM vaparAte meTa De olara -mogarAnA jevuM manamohaka phora na. choDanI pAkI gayelI DAMkhaLIno TukaDe ke cheDa. DolariyA puM. [4 e "Dolara" + gu. 'IyuM" vArtha ta. pra.] (2) vi. (lA.) ( tiraskAramAM) DokaDuM, baDhiyuM. (3) DAhyuM jue "Delara." (padhamAM) (2) (lA.) ve,, 5. DolaranA Dela' chuM. [ saM. DhorA sI.] (khAsa karIne ThAkorajIne je suMdara puruSa. (3) DolaranI jema jhalato puruSa. (4) phAgaNa vadi ekamane divase jhulAvavA baMdhAto hIMDaLe DolaranA je suMdara pradeza [thatuM eka dhAsa Dela(La) puM. vahANamAMne ku-ke ke vAstaMbha. (vahANa) DelavaNe puM. khAsa karI DAMgarana kayAraDAomAM sAthe-lanuM Dola (-bhya) strI. jio livuM."] samudranI musApharImAM chelavuM a, kiM. saM. DhoDha->prA. To; AmAM "La" nathI ke hIMDoLe jhalatAM ya pheraphadaDI pharatAM caDato phera thato] UbhAM UbhAM Amatema jhalavuM. (2) (lA.) vicalita Dela che, strI, [ara. dar] bAladI thavuM, calAyamAna thavuM, DagamagavuM. DelAvuM bhAve., ji. Dela" . [aM.] nibhAva-sahAya, bekArI bhaththu, kAma DelAvavuM che, sakri, karAvyA vagara apAtI rokaDa rakama lAkhavuM a. ji. durbaLatAthI kadarUpuM thavuM kela-kAcaM) (-ca(-ci)mho), Dela-kAcI . jio phelADola (-ya) strI. DAlavuM,' -dvirbhAva.] vAraMvAra 'Dela' + "kAcaMdu-ci, cI)De."] sarvasAmAnya kAcaDe DeyA karavuM e (jarA moTI uMmaranA thayela). phelAyamAna vi. saM. DhoimAna] Amatema halyA karatuM, ula-kAThI strI. [ja e "Dela' + "kAThI.'] vahANane kuvA- asthira. (2) asthira vicAranuM [asthiratA staMbha. (vahANa.) [sAmAna, ghara-vakharI phelAva . [ja e DAlavuM' + gu. " Ava ' ka. pra. ] DelacAM na, ba. 1, jie 'DelacuM.'] (lA.) gharane DelAvaNa, -na vi. [juo 'DelAvavuM" + gu. "aNu'-ana' DolacI strI, [ jue "DalacuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] (saM.) ka vAcaka ku. na.] DolAvanAruM cAmaDA ke kaMtAnanI pANI sAMcavAnI nAnI bekha DelAvavuM, DelAvuM juo 'DelavuM'mAM. laca na. jio phela dvArA ] meTI DelacI. (2) DeluM na. [ jue "DalanuM' + gu. " u ' kR pra.] UMdhanuM reTamAM pANInuM dhAtunuM te te DabaluM. (3) (lA) vRddha. AvI jatuM jholuM. (2) (lA.) gecuM, iDa. (3) kAgaLanuM mANasa (tucchakAramAM). [ cAM besI javAM (esI-) (rU banAveluM tAta, Delo. (4) mRtyu pra.) barabAda thaI javuM ] Dele pR. jio 'DeluM.'] (lA.) tAbUta, tAjiye. DelaNa, aNiyuM vi. [jae "DelanuM' + gu. "aNa" ka. [0 kADho (rU. pra.) phajeta karavuM] vAcaka ka. pra.+'IyuM ' ta. pra.] lad. jhayA karatuM, jhalanAruM vaDhA(rA)vavuM (De:vaDA(-2)vavuM) e 'DevuM'mAM. DelaNuM na. juo DhoyaNuM.' DevaDI strI, jie "DevaDuM' + gu. 'I' strI pratyaya.] dhI Dela-dAra vi. [ja e "Dela + kA, pracaya,I (lA.) ghATIluM ke tuMbaDI kerI banAveluM pANI kADhavAnuM sAdhana Delana na. [saM. DhosA ] DelavuM e, hIMcoLavuM e. (2) Deva na. moTI dUdhInuM banAveluM moDhethI vagADavAnuM eka vAgha (lA.) tAla ane layavALI kAvyaracanAnuM guMjana janAnuM gujane DevarAvavuM (DevarAvavuM ja "DavuM'mAM - "vaDAvavuM.' Delana-vAda puM. [ saM. voTana-vADha] kavitAne pATha karatAM (do)vAI strI. [ja e "devuM ' + gu. "AI' ka. pra.] cakkasa prakAranuM guMjana hovuM joie evo mata-siddhAMta DhArane dohavAnI kriyA ['ayuM' . pra] deNuM DilanavAdI vi. [+], I ' ta. pra] DolanavAdamAM mAnanAruM (dIvA ((da):vAI, . jio "dehavuM' + gu. Dilana-zailI . [ saM.] kavitAmAM cokkasa prakAranuM guMjana devAvuM ( DeHvAvuM) ja e "DavuM'mAM, Ave te jAtanI kAvyaracanAno prakAra (mukhyatve kavi kevuM (DeluM) sa. , [2] DakheLavuM, gheLavuM. (2) (lA.) nAnAlAla dalapatarAmanI zailI) Dilaka, laMDala samaya nakAme gALo devAvuM (DeHvAvuM) karmaNi, kri. Delamahela . vi. jio pholavuM,'-DhirbhAva. hAlaka- viTA(rA)vavuM (De:va.) presa. kri. Delama-chelA puM. ba. 1. [+. "uM' ta. pra.] hAlaka DezI e " sI." kA-65 2010_04
Page #1071
--------------------------------------------------------------------------
________________ DozI DabaluM 1026 DoLA dezI-badhuM ja DisI-DabaluM." DaLa' pu. mahuDAnuM bI. dezI-DAhyuM jue "sI-DAhyuM.' DaLa muM. kaThoLa bharatAM rahI gayelA A dA. (2) zI-dahiyA ja e DosI-daDiye." dhANImAM phaTyA vagara rahelo dANe. [0 kADhavA (rU. pra.) dezI-daDI jue "sI-daDI.' kaThoLamAMthI na bharAyelA ane pANImAM na phUTelA dANA zI-daDe juo resI-daDe." tAravavA] dezI-nema (-namya) e "sI-ema." DaLa (Dela) puMAkAra, ghATa. (2) daMbha, Dhega, bhapakAdezI-purANu e "sI-purANa." dAra dekhAva. [0 ghAlo (u.pra.) daMbhI dekhAva karavo] DozI-mA jue "DAsI-mA." keLa juo Dila. dezI-zAstra ja sI-zAstra." [mANasa keLa-ghAla (DaLa-) vi. [ + ja La + "ghAlavuM ; Desala puM. [ja e Dis' + gu, "la" ta. pra.) Dese, vRddha gu. 'uM' kRpra.] DALa, daMbhI salAM na, ba. va. jio s + gu. "la" svArthe ta. keLa-cALaNI strIjio DALa + "cALaNI."] kaThoLa pra.] gharaDAM mANasa, gharaDiyAM. [ besavAM (-baeNsavA), ke ghANImAMthI AkhA rahI gayelA dANa tAravavAnuM sAdhana 0 mAMDavAM (rU. pra.) nAumeda thavuM. (2) paDI bhAMgavuM. DeLa-hA-da)mAka (DoLa) puM ja e La + ja (3) devALuM kADhavuM.] [DasI (kAMIka tucchakAramAM) (-da)mAka."] bhAre daMbha, kheTe ThaThAro, ADaMbara DosalI strI. [ juo saluM - gu. "I' sIpratyaya.] keLaRALa (DoLa) puM. [ja e kaDaLa dvArA taMgadhaDo salI strI, merAnA lAkaDAmAM jaDavAmAM AvatuM sAMkaDA phaLa-dAra (ThaMDaLa-) vi. [jue "De La + phA. pratyaya.] ghATIluM. khaNAvALuM khaNiyuM. (vahANa.). . (2) DoLI, daMbhI, Dela-ghAlu saluM vi. [ jao 'DosuM' + gu. "la" svArthe ta. pra. ] keLavavuM (DeLavavuM) sa.ki. jio DALa,-nA.dhA.] ghATa DesuM, vRddha, gharaDuM (kAMIka tucchakAramAM) Apa, AkAra kara, rUparekhA karavI. DeLavAvuM (DoLa-) DosAkAthI strI, bhIMDAne choDa karmaNi, kri. DeLavAvavuM (oNLa-) pre., sakri. sA-DesI strI. [ja e "DesuM,'dvirbhAva + gu. "I' ta. phaLa-vA puM, ba.va. [ja e "DaLa' dvArA] dhANamAM phUTyA pra.] e nAmanI eka ramata vagara rahelA dANA sI-zI) strI. jio "DeluM ' + gu. "I' apratyaya.] keLavAvavuM, keLavAvuM (DaLa- o "navamAM gharaDI strI, vRddhA. [0 mAravI (2. pra.) saheluM kAma karavuM. keLavuM na. lAkaDAnuM gaciyuM. (2) baLataNa, maga-bAuNiyuM (2) loTa bAphavo] keLa pu. bAvaLa vagerene lAkaDAnuM cIreluM gaciyuM sI strI. chIpamAMnuM jIvaDuM hoLAkavuM a.kri. jie oLo,'-nA. dhA.] nabaLAIne DesI(-zI-ka puM, e nAmano eka choDa lIdhe AMkhanA DoLAonuM bahAra AvI javuM sI(zI)-DabaluM na. jie "DabaluM] (lA.) bIjAne keLAvuM a..i kaDaLe,"-nA.dhA. AMkhamAM jhAMkhapa tyAM je kAMI thatuM hoya te jANavA prayatna AvatAM AMkha para chArI vaLavI sI(- zIhyuM " (hADayuM) vi. [ + ja e "DAhyuM.'] keLAMpavuM a.kiM. jio DALe,'--nA,dhA.] mAMdagIne lIdhe DesImA jevuM zANuM [nAmanI eka vanaspati gAbharA thaI joyA karavuM DesI(-zI)-dariyo chuM. [ juo "dariye."] (lA.) e DeLiyA puM, ba.va. [jue DeLa' + gu. "IyuM svArthe DosI(zI-daDI strI. [ + juo "daDI'] (lA.) e nAmanI te.pra.] jae "DaLa." [bImAMthI kADheluM tela eka ramata [eka ramata LiyuM na. [o "DaLa" + gu. "iyuM' ta.ka.] mahuThAnAM kesI-zI)bdo chuM. [+juo "daDe.'] (lA) e nAmanI LiyuM (DeLiyuMna. jio DeLa + gu. IyuM" ta. ' kesI(-zI)nema (-ne mya) strI. [ + ja "nAma.'] bhA. pra.] rUparekhA, musaddo. (2) e nAmanuM eka ghareNuM daravA vada nomana DosIone nimittane zrAddhanA divasa, DeLiyo' (DeLiyo) vi, pR. [ja e "DaLa + gu. IyuM" sadhavA noma DihApaNanI vAtacIta ta. pra] (lA.) meTAM giTAvALe baLada. (2) mAranuM raMga DosI(-zI)-purANa na. [ + saM.] DesIo dvArA vahetI vinAnuM pIchuM, taravAraDI. (3) vaheravA mATe taiyAra karavA phesI-zI)mAM strI, ba. 1. [ jue ma.] vRddha strI lAkaDAne cholI ghATa ApanAra kArIgara (mAnavAcaka ). [ 7nuM vaiduM (rU. pra.) paraMparAe strIomAM DeLiye vi., muM, [ DALI' + gu. thayuM ta. pra.] utarI Avela vaidyakIya upacAra. 9ne reMTiye 'DaLI upADanAra joI ke majUra, DeLIvALA ( 2 Ti) (rU. pra.) dhImethI paNa sthira cAlatuM kAma] keLI , jio "La" + gu. 'I' svArthe ta. pra.] phesI-zI)-zAstra na. [+saM.] vRddha strIoe lAMbA e "La. ' [DALaghAlu, daMbhI. (2) paM. baLada anubhavathI nakkI karela nIti-nicame keLI (DeLI) vi. [ja e DALa + gu. "I' ta,...] kesuM vi. dharaDu, vRddha [sarvasAmAnya vR] keLI strI. [saM. Dhoji > prA. DhosTima) pahADa ke suMgaruM vi. [ + ja "garuM.' - Dhi prayoga UMcAI e caDhavA mATe ke mAMdAM vRddha vagerene dUra laI javA kose . [ie suM] vRddha puruSa, buDho mANasa mATe mAMcInA rUpanI pAlakhI. [0 AvavI (rU.pra.) mAThA 2010_04
Page #1072
--------------------------------------------------------------------------
________________ DALI-huM(huM )gA(ghe) samAcAra AvavA. (ra) nukasAna thayuM. e vaLavI (DALiye(-) (3.pra.) bhAre nukasAna thavuM] DALI-ThuM(huM)ge(-dhA) puM. uttara pada jae'hunDaMga (-gheA).'] nALiyeranI AkhI kAcalInA banAvelA hukko DALA' puM. [jue DoLa' + gu, e' svArthe ta. pra.] jue DoLa 1, DALAra puM. rAjaptamAM dIkarInuM prathama vAra sAsare javuM e, ejhaNuM. (2) dAhada, garbhavatInI icchA DALA puM. [marA, DoLA] AMkhane laMbagoLa avayava. (2) (lA.) dRSTi, najara, (3) mArapIMchamAMJA cAMdalo. [-LA UghaDhavA (rU.pra.) samajha AvI. -LA UMce caDI("DhI) javA (rU.pra.) Azcarya pAmavuM. -LA kakaDhAvavA (rU.pra.) gusse thayuM. -LA kADhavA (rU.pra.) dhamakAvavuM. -LA kheMcAvavA (-khaMkheMcAvavA) (rU. pra.) rAha jovaDAvavI. -LA Dhapa(-)kAvavA (rU. pra.) Tagara Tagara joyA karavuM. -LA phATI javA (ra.pra.) bhAre bhaya lAgavA. (2) maraNa thavuM, -LA phADhavA (rU.pra.) tAkIne jovuM. -LA phADavA (rU.pra.) (tucchakAramAM) joi rahevuM. -La kheAcIe javA (-beciye-) (rU.pra.) navAIthI joI raheluM. (2) magapharI batAvavI. -LA bharavA (rU.pra.) jhAranI kalama karavI. 0 UMce javA (rU.pra.) abhimAna karavuM. . kADhavA, . dekhaDAyA, . kADhavA (rU.pra.) gusse thavuM. . khU pavA (rU.pra.) lAvavuM. 0 casakavA (ph.pra.) sAmAnuM sAruM laI levAnI lAlaca karavI. 0 4pa(-)kA (3.pra.) adekhAI karavI. 0 phaTakavA (ph.pra.) maravAnI aNIe paheAMcavuM. karavA (3.pra.) najaramAM levAvuM. (2) gussAnI lAgaNI thavI. (3) avakRpA thavI. 0 phUTavA (3.pra.) AMdhaLA thavuM, (2) avicArI thavuM. pheravavA (rU.pra.) karaDI najare jovuM. (2) maravAnI aNIe paheAMcavuM. rAkhavA (6.pra.) saMbhALa rAkhavI. heASA (rU.pra.) dhyAnamAM hovuM] DAMkhAravuM (DAMkhAravuM) .kri. [ravA.] (baLadanuM) bhAMbharavuM DhAMkhara (DAMkhAra) puM. [jue DAMkhAravuM.'] (baLada ke AkhalAnuM) bhAMbharavuM e [kaDatuM O 1027 DAMgaDa (DAMgaDuM) na. lAMbI khAMcavALuM kamara sudhInuM kasavALuM DAMga (DaeNAMga) puM. [ravA] ghaMTaneAmeTA avAja [UMDAI DAMgAI (DAMgAi) strI. [jae Deij' + gu. 'AI 'ta.pra.] DAMgATavuM (DAMgATavuM) sa.kri. [ravA.] lAkaDIthI mAravuM DAMgI (DhAMgI) strI, camacI DAMguM (TaeNguM) vi. [vA.] UMDuM. (2) ati sthULa OMAMgA (DAMga) puM. caNatara-kAma ekasarakhuM karavA ane havAnI asara rokavA lagAvavAmAM AvatI taLI OMAMca (DaeNAMcya) strI. [jue 'DoMcavuM.'] TAMka TAMka karavuM e paMcAmaNI (DoMcAmaNI) strI. [jae 'DoMcavuM' + gu. 'AmaNI' ku,pra.] TAMka TAMka karavAnI kriyA, ghaghalAnyA karavuM e paMcavuM (DhAMcavuM) sakri. [ravA.] TAMkavuM, ThapakA Apave. (2) kheMcIne aTakAvavuM. DhAMcAnuM (DhAMcAnuM) karmaNi, kri. DAMcAvavuM (DhAMcAvavuM) pre., sa.kri. [ADAnuM mAThuM UMcuM karavuM paMcALavuM (DaoNMcAvavuM) jue 'DaeNAMcavuM'mAM. (2) lagAma kheMcI OMAMcAvuM (DaeNAMcAvuM) jae 'DAMcavuM'mAM. _2010_04 sau DAMDA (DhAMDA) puM. eka ziMgaDAvALA baLada OMAMDha (DeDhiya) strI, game te rIte vAtanA aMta lAvavAnI kriyA DyUTI srI. [aM.] pharaja. (2) jakAta, mahesUla haeNgisTa vi.,puM. [aM.] davA vecanAra vepArI hUMgjha na.,LAva. [aM.] aMgrejI vanaspatijanya auSadhe hUma na. [aM.] paDaghama vAvALAonA meTA Dhola DrAivara vi., puM. [aM.] meTara vagere vAhano calAvanAra kAmadAra, (ra) * pIlavAnA khIlA ke sAdhana [kriyA DrAiviMga (-viGga) na. [aM.] meTara vagere vAhana calAvavAnI DrAphTa puM. [aM.] kharaDo, musaddo, DoLiyuM. (2) eka beMkanI enI bIjI zAkhA upara lakhAtI hUMDI. (3) kaMTIthI ramAtI eka aMgrejI ramata DrAphTsa-maeNna puM. [aM.] nakale banAvanAra kAmadAra DrAma puM. [aM.] pravAhInuM eka aMgrejI mApa (lagabhaga janI ekanI bhAranuM) DrAmA puM. [aM.] nATaka, khela [evA prakAranuM TrAmeTika ve. [aM.] nATakIya, (2) UDIne najaramAM Ave DrAMuM hrAM kri.li. [ravA] deDakAMnA avAja thAya che ema Drila strI. [aM.] zAraDI, (2) kavAyata, zArIrika tAlIma Dila-mAstara puM. [+aM. mAraTar] Drila karAvanAra zikSaka phUilara .. [aM.] kANuM pADavAnuM sAdhana DriliMga (Drili) na. [aM.] jamInamAM zAraDIthI UMDe sudhI kANuM karavAnI kriyA, zArakAma philiMga-mazIna (Drilika-) jamInamAM kANuM pADavAnuM yaMtra hU~jara na. [aM.] nadI taLAva samudranI khADI vageremAMne kAdava kADhavAnuM yAMtrika vahANa, kAMpa-yaMtra -jiMga-ijanera (hUM ji) puM [aM. + jue 'ijanera.'] Dojara upara kAma karanAra yaMtravida jiMga-mAstara (Da ji.) puM. [+jue 'mAstara.'] jiMga-suparavAijhara (ji-) puM. [aM]diamonds jara-kAmanI na. [aM.] zAraDIthI padArthamAM ke dekharekha rAkhanAra [jamInanA bhAga huM ne(04 )ja strI. [aM.] gaTara, nIka diamonds ne(07)ja-vistAra huM. [ + saM.] gaTara-kAma thayuM hoya tevA sa puM. [aM.] pAzAka, paheraveza, lebAsa diamondssara vi. [aM.] pozAka taiyAra karanAra ke paherAvanAra siMga (Dresi) na. [aM.] (khAsa karI jakhama upara) bAMdhavAnI kriyA krivi. [aM.] ramatamAM hAra-jIta na thatAM enuM e mulatavI rahe e. (2) baeNMka vageremAMthI nANAM upADI levAya ema DroiMga (i) na. [aM.] AkRtinuM aMkana, Alekhana, citarAmaNa. (ra) leTarImAM inAmI naMbara kADhavAnI kriyA DroiMga-rUma (-iS-) puM. [aM.]dIvAnakhAnuM, mulAkAtI mATenA makAnamAMnA khaMDa huM rUpa puM. [aM.] (bhAva-tAlanuM) UtarI javuM e. (2) (parIkSA vageremAM) na besavuM e. (3) TIpuM, biMdu [javanikA pa-sIna puM. [aM. (nATaka vageremAM paDate mukhya paDado, TrApsI huM, [aM.] jalaMdaranA roga, jaLeAdara
Page #1073
--------------------------------------------------------------------------
________________ bANI nAgarI gujarAtI ' j r.1 bhArata-Arya varNamALAno murdhanya cheSa mahA- (-2)ma."] pAMcamane nadIe jaI nadInI retImAM kaLaze prANa bhaMjana. zabda ekalo hoya ke samAsanA uttara- dATI enA upara retInI DhagalI karI pUjana karavAne eka padamAM hoya, enA AraMbhamAM Avate ' tatsama taddabhava hiMdu tahevAra. (saMjJA.) temaja dezya zabdomAM haMmezAM mardhanya hoya che. jyAre be DhagalAbaMdha (-bandha) vi. [ja e "Dhagalo' + pha "bandA zabdanI vacce ekavaDe heya ke bhUtakRdaMtanA "yuM" pratyaya- DhagaleDhagalA, puSkaLa, thokabaMdha, bezumAra vALe heya yA zabdAMte zAMta drata ke laghuprayatna kahevAtA DhagalA-bAjI strI.[e "Dhagalo' bAja."] DhagabAjI.' "a"kAra sAthe hoya tyAre e ekavaDe '' mukhya hemalA-moDhe kri.vi. jioDhagalo' + meDha + gu. "e trI, madhya gujarAtamAM tAlavya kivA mardhanyatara uccarita thAya che, pra.] (lA.) o "DhagalAbaMdha. [ja nA Dhagalo che. sara0 hiMdI paristhiti. "kaDhI' "loDha" "maDhI ane DhagalI strI. jio "Dhagalo' + gu. "I' strI pratyaya. bahu kADhavuM' vageremAM A uccAraNa anubhavAya che. anunAsika DhagaleDhagalA vi. jio "Dhagalo' + gu. e sA. vi. svara pachI paNa madhya gujarAtamAM e tAlavya kiMvA mUrdhanya- pra. + "Dhagalo' ba.va.] juo 'DhagalAbaMdha." tara che: "sAMDha "voDha" "maDha' vagere. saurASTra uttara- Dhagale pR. [jAe "ga" + gu. 'huM' vArthe ta.ka.] kAMIka gujarAta ane kacchamAM badhA ja saMgamAM A ekavaDe nA Dhaga, khakalo. [0 thaI javuM, 0 thaI paDhavuM (u.pra.) 8 zuddha madhanya che. gujarAtI bhASAmAM meTe bhAge A thAkIne letha thaI javuM. (2) ghaNuM prApta thavuM] varNa avAMtara bhUmikAmAMthI DhaMmAMthI Ave che. maTha>prA. DhageDhaga kri. vi. [ja e "ga' + gu. "e" sA. vi., pra. + maDha jevo kavacit apavAda che, paNa enuM uccAraNa madhya "Dhaga."] eka para eka ema aneka Dhaga heya e rIte gujarAtane apavAde mUrdhanya ja che. DhaNuM vi. jio 'Thaga ' + "u" ta.pra.] (lA.) moTA zarIra* vi. [cheka brAhmI lipinA kAlathI '' varNanA AkAramAM vALuM mukhe cheka gujarAtI lipi sudhImAM rUpa na badalAyuM hovAne kAraNe Dhage vi, puM. [juo 'DhanuM.'] baLada, DhAMDhe vidyA na caDe tevI vyakti mATe (lA.) bhaNavAmAM TheTha. Dhaca vi. [2vA.] DhIluM (DhIluM' sAthe ja vaparAya che.) (2) abhaNa, (3) murkha gamAra Dhacaka, 0 8caka kri.vi. rivA] 'caka' evA avAja sAthe hau ) na. [AmikI "dhAu,va'] vahANane eka prakAra hacakAvavuM sakri. [ja e "Dhacaka,'-nA.dhA. "Dhacaka Dhacaka' bagalA-vahANa. (2) retIne Dhagale, se(3) surata bAjunuM evA avAjathI pANI pIdhe javuM e nAmanuM eka gAma (namA.) (saMjJA) DhacakAvuM a.kri. [2vA.] jamIna upara cAlatAM khADe vagere DhaLAvuM a.ka. maMjhAve, duHkha pAmavuM [aTakavuM e AvatAM zarIrane lacaka lAgavI, pracakAvuM ke 5. kAMI paNa jaNAvavA sAmAne keraNIthI dhIme rahI DhacakALa vi. jio "DhacakAvuM' + gu. ALa" ka. pra.] (lA.) hakAra 5. [sa.] *2' varNa. (2) 'Ta' uracAraNa meluM, AnaMdI | [AnaMda hakArAMta -rAta) vi. [ + saM. ma] jene cheDe '' vaNe DhacakALo DuM. [ja e "cakAvuM' + gu. "ALuM" ka.pra.] meja, che tevuM (pada zabda vagere) [vyavahAra Dhacara chuM. dhaMdhe. (2) kArabhAra. (3) jaMjALa. (4) bakheDe, hAsalAM na, ba.va. AbhAsa, mizyA dekhAva. (2) kapaTa- jhadhaDe. [phelAva (rU.pra.) taiyArI karavI. 0 bAMdhavA (rU. DhakkA strI. si] me Dhela ke nagAruM pra.) dekhAva karo] dvakArava . [saM.] meTA Dhela ke nagArAne avAja Dhacara e "kacaruM.' mithu, asthira haga kuM. gaMja, Dhagale, khaDakalo. (2) (-gya) vi. (lA.) Dhacu5cu [anu.] vicAramAM zithila, adaba rAkhatuM, DagughaNuM (saMkhyAmAM) DhacUka, 0 DhacUka ji.vi. [2vA.] pANI pItAM avAja thAya ema Dhaga (-gya) strI. siau.] paraNelI kanyAnuM aNuM vALavA Dhacara vi. jae "kacaruM'--"kacaruM.' AvatAM varapakSanAM mANasono samUha DhI strI. chetarapIMDI Dhaga-bAjI strI [ja "ga' + "bAjI."] pattAMnI eka ramata hadI strI. laMgoTI, kapIna. (2) TUMkA panAnI mugaTI hagara chuM. [ja e "ga."] Dhagala, gaMja Dha kri. vi. [ravA.] "Da" evA avAjathI DhagaruM vi. [+gu. uM' ta.pra.] (lA.) mUrkha, bevakapha. (2) haTake jue .' na. nitaMba, kule [pagArane sipAI hariye muM. jamInanI sapATIe ke dIvAla upara karavAmAM Dhagaro paM. jio 'DhagaruM'.] nitaMba, le. (lA.) halakA AvatI gAranuM paheluM paDa Dhagala chuM. AMkhane che. (2) mATInuM DhekuM Dha(0Nu)DhaNavuM a.ki. [ravA.] DhaNakAra sAthe vAgavuM. (2) DhagalA-pAMca(-ce)ma (-mya) strI, [e bakgale"+ pAMca- 0NakAra sAthe prajI UThavuM. 8(07)DhaNAvavuM che., sa.ki. 2010_04
Page #1074
--------------------------------------------------------------------------
________________ (07)TaNATa 1029 Tebala 8(7)DhaNATa puM. [+ gu. 'ATa' te pra] DhaNa DhaNa" e DhabaDhabATa [saranuM, chaTAdAra. (2) dekhAvaDuM avAja, DhaNakAra Dhaba-dAra vi. jio 'Taba' + phA.pratyaya.] DhabavALuM, paddhatiha(0Na)DhaNAvavuM jue "Dha(0Na)DhaNavuM'mAM. DhabarAvavuM, DhabarAvuM e "DhAbaramAM. DhaDhaLAvuM kri. [anu] zarIra kSINa thavuM. (2) narama thaI habala vi. huI-puSTa, skUla javuM. (3) nAhiMmata thavuM. (3) kabajAmAM na rahevuM. DhaDhaLAvavuM DhabalI strI, nAnI TekarI bhAve. kri. DhaDhaLAvavuM che., sa.phri. DhabaluM vi. chIcharuM DhaDhaLAvavuM, DhaDhaLAvAvuM e "DhaDhaLavuM'mAM. DhabavuM a.phri. vi.] "Dhaba Dhaba' evo avAja karo. (2) DhaDhiyuM na. mATalAnAnA aDadhiyA nIce agni karI taLAnI hAtha-paga pachADIne taravuM. DhabAvuM bhAve, ji. DhabAvavuM uparanI bAjue roTalA caDavavA mATenuM kareluM e sAdhana che., sakri. hRdu-madu kri. vi. (zarIra) DhaMkAI jAya ema DhabAvavuM, DhabAvuM jue "DhabavuM'mAM. [paddhatisaranuM hatuM vi. jio '' dvArA.] marma (2)na. 6 baLuM nAnuM beDuM DhabIluM vi. jio "Dhaba' + gu. 'IluM' te.pra.] DhabavALuM, haDa(- ) . pataMgane vacala mobha Dhabu-bUDI) strI. cItharAMnI DhIMgalI (bALakanI bhASAmAM) 8 -80) puM. harakha Dhabu (bu) puM. [ravA.] aMgrejI samayanA janA calaNane haThTho chuM. "' varNa, (2) "Dha" uccAraNa [0 AvA be paisAnI kiMmatano trAMbAnA sikko. AjanA nayA traNa (rU.pra.) kaM ja na AvaDavuM, marma hovuM]. paisAnI samAna). (lA.) vi. mUrkha, bevakapha Dhora-3 jue ".12 DhabukAvavuM, DhabukAvuM e "DhabukamAM. DhaNaka . [2] daMga, rItabhAta, hAlacAla, vartana DhabuDA(rA)vavuM, DhabuDhA(rA)vuM jue "baDa(-2)vuMmAM. DhaNuka(-kA)6 a.ki. rivA.] "DhaNaka' evo avAja karavo. Dhabu(ba)vuM vi. jio "bu + gu. '' svArthe ta.pra.] (2) rajhaLavuM, rakhaDavuM (lA.) mUrkha, bevakapha. (2) jADuM ne jaDa jevuM. (3) namAluM. DhaNake 5. saiMdhanuM jhAMke (4) bhaDavAI karanAruM DhaNa DhaNa ki.vi. [ravA] kaNa DhaNa" evA avAjathI (DhAla) Dhabu(ba) vi, . jio Dhabu ja "bu. DhaNaDhaNavuM e "Dha(0Na)DhaNavuM.' DhaNaDhaNAvuM bhAve., ji. DhabaM(ba) vi. rivA.) ja 'DhabuvuM." DhaNaDhaNAvavuM che, sakri. DhabUka kri. vi. rivA] "bUka' evA avAjathI DhaNaDhaNATa jue "&(07)DhaNATa'. [DhaNavuM'mAM. DhabUkalI strI. [ e, 'DhabUkaluM+gu. "I' strI pratyaya.] (lA.) DhaNaDhaNAvavuM, DhaNaDhaNAvuM e "DhaNaDhaNavuM--(0Na)- strInI gulekriya aneka na. meTI cAMcavALuM e nAmanuM eka pakSI DhabUkaluM vi. [juo Dhabu" dvAra.] bahu nAnuM ane jADuM. 85, 0 85 ki.vi. [2vA.] 'Dha5" evA avAjathI (2) na. nAne dhaDe. (3) ghaDA vagerenuM DhAMkavAnuM meTA keDiyA 85-852 (gaDha) zrI. cAla, rIta, Dhaba jevuM vAsaNa, (4) kAnanI bahumAM paheravAnuM ThaLiyuM DhapaDhapAvavuM sakri. jio "85 85,'-nAdhA.] "Dhapa Dhapa' DhabUkavuM a.kri. jio "DhabUka,"--nA.dhA.] "Dhabuka' e e avAja karo avAja karavo. (2) pANImAM DUbakAM khAvAM. DhabukAvuM DhapavuM a.kra. kaMkAvuM. [DhapI javuM (rU.pra.) maraNa pAmavuM bhAve, kri. DhabukAvavuM che., sa. ki. hampAla vi. [2vA.] ghaNuM moTuM, jakhara, khakhaDadhaja DhabUkiya puM. [ja e "Dhabaka + gu. 'IyuM' tama] chIcharA ha' kri.vi. vi.] "pha" evA avAjathI kavA ke khADAmAMthI pANI kADhavAnuM yaMtra, DhIMka haphara (-phatha) sI. [ravA.] keDInI ramatamAM daNi nAkhatAM DhabUDa(-2)vuM sa.kri. rivA.] 5 DhaMkAI rahe ema oDhADavuM jyAM koDI paDe tyAM ja sthira rahe e sthiti (jethI rakSaNa maLe ane havA vagere na lAge). DhabuDhA(rA)vuM ha(-dha)phaDuM-luM) vi. jADuM karmaNi, ji. DhabuDhA(rA)vavuM che., sa kri. DhaphAlI vi. puM. taMbara vagADanAra DhabUDI vi, strIjio DhabUDuM" + gu. "I' strI pratyaya.] nAnI puM. dhULane Dhagalo [AMdhaLuM dhaba jADI strI. (2) DhIMgalI. (3) lAkaDAnI pAtaLI Dhaba %i vi. [ravA.] "ba' evA avAja sAthe. (2) taddana DhabUDuM vi. jio Dhabu" + gu. 'DuM' vArthe che. pra.] nAnuM haba strI, prakAra, paddhati, rIta, hA [rItabhAta ane jADuM [cItharAno Dhagale Dhabachaba (-kaya) strI, jio "DhabachabavuM.'] raheNI-karaNI, DhabUke vivuM. [jue "DhabUDuM.'] nAne jADe mANasa. (2) Dhaba Dhaba kri.vi. [ravA.) "ba haba' evA avAjathI DhabUravuM jao "DhabUDavuM.' DhaburAvuM karmaNi, kri. DhaburAvavuM DhabaDhabavuM akri. [juo "DhabaDhaba,'-nA.dhA.] "ba Dhaba' e pre, sa.ki. ['buvuM.' avAja kare. DhabaDhabAvuM bhAve., kri, DhabaDhabAvavuM che. sakri. DhabUluM vi. [juo 'bu" + gu. "huM" svArthe ta pra.] juo DhabaDhabATa puM. [ e 'DhabaDhabavuM' + gu. 'ATa' ka. pra.] DhabUvuM ja 'buvuM.' Dhaba Dhaba' evo avAja DhabU jue "bu." [karI caDAvelI dhULa ke mATI DhabaDhabAvavuM, DhabaDhabAvuM e "DhabaDhabavuM'mAM. Dhabe-be) muM. [] paNa choDanA mULa pAse bhegI DhabaDhabiyAM na., ba.va. [e "DhabaDhabavuM' + "chayuM" ka. pra.] habala vi. [2vA.] (lA.) TUMkuM ane jADuM 2010_04
Page #1075
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhu Dhabu jue 'Dhabu.' DhaLyuM jue 'kuM.' DhabUsa vi[ juo 'sa.'] (lA.) jADuM ane bhAre. (ra) kadarUpuM, beDALa [Dhasa-paNuM hajjUsAI zrI. [jue 'Dhasa'+ gu. 'AI 'ta. pra.] Dho jue 'Dho.' hama kri.vi. [ravA.] 'ma' enA avAja sAthe, (ra) (lA.) phUleluM. (3) peAluM. (4) akkala vinAnuM hamaka, . Dhamaka kri.vi. [ravA] DhAla vagerenA avAja thAya ema [Dhamaka.' Dhamaka-DhAla kri.vi. [jue 'Dhamaka' + 'Trola.'] jue 'maka hamaka-DholI vi. [ + gu. 'I 'ta.pra.] DholanA DhamakAra hamakavuM a.kra. [jue 'Dhamaka,'--tA.dhA.] 'Dhamaka' evA avAja karavA, (DhAla vagere vAdyonA). (2) (lA.) nakharAM karavAM. makAvuM bhAve kri. DhamakAvavuM pre., sa.kri. DhamakArA puM. [ravA.] 'ma' eve avAja (DhAla vagerenA) DhamakAvavuM, DhamakAvuM e 'makanuM'mAM, DhamA pu. [jue 'Dhamaka'+ gu. 'ta. pra.] jue 'DhamakAre.. (ra) adheAvAyu chUTavAnA avAja DhamaTamAM("tA~) na., kha.va. aDada ane bIjo kaMThALaneA leTa meLavI banAvelA pApaDa Dhama Dhama kri.vi. [ravA.] 'Dhama Dhama' evA avAjathI DhamaDhamavuM a.kri. [ja 'Dhama Dhama,'-nA.dhA.] 'Dhama Dhama' evA avAja karavA. DhamaDhamAthuM bhAve, kri. DhamaDhamAvavuM pre., sa.kri. DhamaDhamAvavuM, DhamaDhamAthuM jue DhamaDhamavuM'mAM. Dhama-DhAla kri.vi. [jue 'Dhama' +'DhAla,'] DhAlanA dekhAvanuM, DholanI jema phUleluM. (ra) (2) (lA.) ADaMbarI, DALI DhamaNI zrI. baLadanA sagarAma kri. DharaDhAvavuM pre., sa.kri. DharaDAvavuM, DharaDAvuM e 'DharaDavuM'mAM. DhaDhiyA puM. [jue 'DharaDa' + gu, "yuM' ta. pra; jue 'DiyA'paNa.] liseTa dvarA yuM. jiA 'DharaDavuM' + gu. 'e'kR.pra.] sakhata kAmagIrI, DhasaraDA, DhaDA, vaitaruM, bhArarUpa kAmakAja. (2) (lA.) marelAM DhArane laI javAnuM camArane apAtuM mahenatANuM haraNa (-Nya) zrI. caLa, valUra, khaMjoLa Dhava (-vya) zrI. tAkAta, zakti, kauvata, khaLa vavuM akri pAse javuM ke AvavuM. (ra) namI paDavuM, (3) lAgavuM, ceAMTavuM. DhavALuM bhAve, kri, DhavAvavuM pre., sakri sAthenuMDhavALavuM, DhavAvuM jae 'DhavavuM'mAM, [bhaDavA DhA, blyUsa, DhavvA puM. [ara. daiyUsa ] vezyAnA dalAla, Dhasa. vi. [ravA.] taddana dIdhuM (hIluM Dhasa' evA rU. pra.) DhasaOM puM. tamAkune daMDa DhasariyAM na., kha.va. puSkaLatA, ahaLapa DhasaY=huM vi. nAnuM, vAmaNuM, baDhaDuM [thAya ema haMsa, . saDha kri.vi. [ravA.] 'sara' eve! avAja DhasaDha-paTI, dI strI. [jae'DhasaDavuM' + 'paTI,TTI.'] DhasaDhaghuM-DhasaDAvuM e. (2) (lA.) anicchApUrvakanI satata kAma gIrI, DhasaraDA DhamatAM jue 'DhamaTAM.' e nAmanI eka ramata Dhama(-mA)-pATuDI sI. [jue 'ma' + 'pATuDI.'] (lA.) DhamAka kri.vi. [ravA.] DholanA avAja thAya ema DhamA-pAkuMDI juo 'ma-pATuDI.' DhayaDhavuM sa.kri. [jue 'raDavuM,'-pravAhI ucAraNa; 'TreDabuM' paNa.] jue 'DharaDavuM.' DhayaDAvuM karmaNi, kri DhayaDAvavuM che. sakri jue caDhAvavuM, yaDhALuM jue 'caDavuM'mAM. DhayA puM. [jue 'DharaDA.,'-pravAhI uccAraNa; jae 'DhaDA.' paNa.] juo 'DharaDo.' Dhara-kavvA puM. jaMgalI kAgaDo hara, kri.vi. [ravA.] 'DharaDa' evA avAja sAthe haraDhakA puM. [jue 'Dhara' + gu. '' svArthe ta.pra., vaLI hUMDakA.'] 'DharaDa' eve avAja. (2) DharaDhanA avAja 8ra4 DharaDa kri.vi. [jue 'DharaDa,'-dgirbhAva.] 'ra' evA satata avAja thAya ema DharavuM sa.vi. [ravA., jue 'DhuMDhavuM' paNa.] (padArtha jamInanI lagAlaga rahe ema) khasethe javuM, ghasaDI lai javuM, Dha saDavuM. 2) (lA.) jevuM tevuM lakhI nAkhavuM. DharaDAvuM karmaNi, _2010_04 1030 DhasaLuM DhasahAya ema hasasaDha kri.vi. [jue 'DhasaDha,'- hirbhAva.] joDhA vagere [lekhana-kAmagIrI sata-kherA puM. jio 'DhasaDavuM' dvArA.] anicchApUrvakanI Dhasa(02)DhavuM sa.kri. [ravA.] ghasaDavuM, ghasaDAya ema DharaDavuM. (2) (lA.) gharaDI kADhavuM, lakhI nAkhavuM. lakhavAmAM veTha utAravI. (3) sAmAnI icchA vinA kheMcI javuM. Dhasa(02)DhAvuM karmaNi., kri. Dhasa(ra)DhAvavuM pre., sakri Dhasa(02)AvavuM, Dhasa(02)DhAvuM jue 'Dhasa(02)DhavuM"mAM. DhasaDhiyuM na. [jue 'savuM' + gu. 'iyuM'kR.pra.] (lA.) kasa na cusAya evI sthitimAM rAkheluM khetara, sAMkhuM DhaDhiyA puM, [jue 'DhasaDhiyuM.'] gAranA jADA karelA ApA saya puM. [jue 'DhasaraDA,'--pravAhI uccAraNa. juA [pre, sa.kri. DhasaraDavuM jae 'DhasaDavuM.' DhasaraDAvuM karmaNi,kri DhasaraDAvavuM DhasaraDAvavuM, DhasaraDAvuM jue 'DhasaraDanuM'----'DhasaDhavuM'mAM. DhasaraDA puM. [jUe 'DhasaraDavuM' + gu. 'e' ku. pra., jue 'DhasayaDe'-'DhasaiDA' paNa.] DhasaDavAnI kriyA. (2) (lA.) bhAre kAmagIrI. (3)dila vinA satata kAma karyAM karavAnI sthiti saluM(-LuM) vi. DhIlA svabhAvanuM, (ra) svamAnanI lAgaNI vinAnuM, nirmAta. (3) niSkapaTI. (4) kAcA kAnanuM hasa(0La)vuM a.kri. [ravA.] Dhagale thaIne dhasI paDavuM. DhasAvuM, DhasaLAvuM bhAve, kri. hasAvavuM, DhasaLAvavuM pre., sAkri. 'saro.' DhasaLAvavuM, DhasaLAvuM jue 'DhasavuM'mAM. DhasaLiyA puM. khetaramAMnA mela utArI taratamAM ja vAvavAmAM AvelI zeraDInA vAra DhasaLuM jue 'saluM.'
Page #1076
--------------------------------------------------------------------------
________________ DhasAvavuM DhasAvavuM, sAluM "e DhasavuM'mAM. hasuM na., "se puM. [jue '*savuM'+ gu'u' kuM.pra.] retIne! jamAva thayA hoya tevA jamInanA UMcA bhAga, retI ke dhULanA jAmelA vizALa Dhaga sUka ki.vi. [ravA.] 'sUka' evA avAja sAthe sUkaluM vi. [ravA.] vAta vAtamAM raDI paDatAruM, rAtaluM DhasA yuM. [jue 'DhasaraDA'-DhasacaDA,'- pravAhI uccAraNa ] jue 'DhasaraDaoN.' [(3) edI, ALasu Dhasera vi. [jue 'Dhasa' dvArA.] DhIluM, (ra) lAgaNIhIna, DhaLakaryuM agni. [jue 'DhaLavuM' + gu, 'ka' svArthe madhyaga.] eka khAja DhaLavuM, lacI paDavuM. DhaLakAvuM bhAve, kri DhaLakAvavuM ke, sakri DhaLakAvavuM, DhaLakAluM e 'DhaLakanuMmAM. DhaLavuM .kri. [de.prA. 3] eka bAju laLI paDavuM, DhaLakatuM. (2) UMdhuM paDI javuM. (3) tarapha javuM ke valaNa thavuM. (4) nIcenI bAju javuM. (5) patharAyuM. (6) bIbAmAM DhALeA paDhavA. [DhaLI paDhavuM (rU.pra.) maraNa-dazAmAM gabaDI paDavuM] DhaLAvuM bhAve,kri. DhALavuM pre., sa.kri. DhaLAvavuM punaHpre., sakri ['DhaLAmaNa,-NI.' DhaLAI zrI. jio 'DhALavuM' + gu, AI' kR.pra.] jue DhaLAI-kAra vi. [ + saM.] (dhAtunA rasa) DhALavAnuM kAma karanAra, DhALa-gara, 'kAsTara' DhaLANu na. [ja 'DhaLAvuM' + gu. 'aNa' kR, pra.] DhaLatI bAja, DhALAva, DhALa. (ra) (lA.) valaNa DhaLAmaNu na., "NI strI. [jue 'DhALavuM' + gu. 'AmaNa,I' kR. pra.] DhALavAnI kriyA (dhAtu vagerenA sI), 'kAsTiMga,' (2) DhALavAnuM mahenatANuM ['DhaLANa,' DhaLAva puM. [jue DhaLAvuM' +gu. 'Ava' qa. pra.] jue DhaLAvavuM, DhaLAvuM e 'DhaLavuM'-'DhALanuM'mAM. DhaLiyAM na., kha.va. sADA pAMcanA guNAkAra ApatA pADA ke dhariyA (2) DhakuM. (3) reDhuM DhaLiyuM` na. [jue 'DhaLavuM' + gu. 'thayuM' kR.pra.] DhaLatuM meja. LiyuMrai na, jue 'DhaLiyAM.' DhaLiyA puM. [jue 'DhaLatuM" + gu. bhAga, DhALAva, (2) DhArA, DhaseA, thayelA Tekaro yuM' kR.pra.] DhALavALA mATI dhULa ke retIneA [e, DhaLANu, DhaLAva DhabUkaDuM na. [z2ae 'DhaLavuM' dvArA.] eka bAju laLI paDavuM DhaLUkiyAM na,, kha.va. [ravA] thADA pANIvALAM navANamAM nAhavA besavAnI kriyA [marI gayeluM, ma" (gALa) DhaLyuM vi. [jue 'DhaLavuM' + gu. cuM' bhaTTa] DhaLI paDeluM, TUMka (OM) puM, [de. prA.] kAgaDA DhaMkAvavuM, DhaMkAvuM (DhaGgA) jUe 'DhAMkanuM'mAM [DhaMkAyeluM ratana (DhaDDA-), DhaMkAyelA hIrA (GgA) (rU.pra.) jAheramAM na Avela tejasvI mANasa, DhaMkAyelI pITha (DhaDDA-) (ph.pra.) chupAI rahelI kIrdi] ['DhAMkavuM-C/khavuM'mAM, DhaMkAvavuM-hUMkA-khA)vavuM, DhaMkAvuM-TUMka(-khA)vuM (DhaDDA.) jue TUMkI (DhakI) sI. dhaMTI jevuM sAdhana (DhakkuNa) puM. [3.prA.] mAkaDa DhaMkuNu _2010_04 1031 TUMku (DhakkuNa) puM e nAmanuM eka vAjiMtra DhaMga (OM) puM., ma.va. vartaNuka, vartana, rItabhAta. (2) (lA.) viveka ['DhaMga.' (lA.) AvaData, hoziyArI haMga-DhALa (Dha-) puM., a.va. [jue 'DhaMga' + 'DhALa.'] jue Dhaga-dhA (6-) puM. [jue 'DhaMga' + 'dhaDo.'] ceAgya prakAranI vartaNa ke. (ra) vyavasthA [dvegavALuM, vyavasthita DhaMgIluM (DhagIluM) vi. jue 'haMga'+ gu. 'IzuM" ta. pra.] DhecA (DhaggA) puM., ba.va. sADhA cAranA guNAkAravALA pADo ke ghaDiyA, DhIMcAM [DhaMDhero pITanArA mANasa DhaMDAracI (DhasAracI), kesariyA (DhaDeriyA)vi., puM. [ravA.] DhaMDhA(-DhI,-Dhe)2 (DhaDhA(-chhI,-haeN)ra) vi. aMdarathI khAlI meTuM bihAmaNuM, DhamaDhoLa DhAcavuM TUMDhivI (DhaDhithI) strI. zeraDInA ukALelA rasane mela DhaMDhI (DhaNDI) puM. dhAMdhala, tAkAta DhaMDhIra (DhaNvIra) jue 'DhaMDhAra.' DhaMDharI (Dhaara) vi. jue 'DhaMDhAra.' DhaMDhera (Dha>=ra) na. ujajaDa jagyA DhaMDheravuM (haeNravuM) sa.kri. [ravA.] DhaMDhoLavuM, halabalAvavuM. (2) tapAsavuM. DhaMDherAvuM (Dha>=rAvuM) karmaNi,, kri. DhaMDherAvavuM (Dha>=rAvavanuM) pre., sa.kri DhaMDherAvavuM, DhaMDherAvuM (OM) jue 'DhaMDheravuM'mAM DhaDharA (DhaDharA) puM [4e 'DhaMDharavuM' + gu. 'e'kR. pra.] lokAne vAdya dvArA sabhAna banAvI karavAmAM AvatI jAherAta, 'prAklemezana.' [. pITavA (ph.pra.) chAnI vAta khullI karavI. (2) phajetI karavI] DhaDhela (jhula) puM. tela athavA dhInuM kIDhuM DhaMDhelavuM (DhaDhelavuM) sa.kri. [ravA] jue 'DhaMDheravuM.' (2) (lA.) khIjavavuM. (3) pajavanuM Dha DhALa (DhaDhDhAnca) strI. [jue 'DhaMDhALakhuM,'] halabalAvI sabhAna banAvavuM e. (2) zeSa calAvavI--gAtanuM e DhaMDhoLavuM (DhaDhALanuM) sakri[ravA.] halabalAvI sabhAna karavuM. (2) zeAdha karavI, gotavuM. Dha DhoLAvuM (chhALAvuM) karmaNi, ka, Dha DhaLAvavuM (chhALAvavuM) pre., sa, kri DhaDhoLAvavuM, Dha DhaLAvuM (DhaDhA-) jue 'DhaMDhoLavuM'mAM ...pAvavuM, DhaMpAvuM (DhA-) ja e 'DhAMpavuM'mAM, 'sAvavuM, DhaMsAvuM (DhadegsA-) jue 'DhAMsavuM'mAM DhAka. puM. [saM. DhA strI.] laDhAIne meTA Dhola ke nagAruM DhAkura (-kraya) srI. e nAmanuM eka jhADu DhAkA puM. zAkanA dhaMdhAdAra vepArI, kAchiye DhAka-DhoLa puM. [jue 'DhALa' dvArA.] AkAra, ghATa, dekhAva DhALe! puM. zarama, lAja. (ra) viveka, namratA, vinaya. (3) vartaN ka, vartana, rIta-bhAta, DhaMga. (4) samajhadArI, DahApaNa, (5) ThekANuM (-ai)-hU~(-hUM khAdhuM. [4 'DhAMkavuM'-DhaMkhavuM' + gu. 'e' kR.pra.] rAte sUtAM pahelAM ke bahAra gAma jatAM pahelAM gharanA sAmAnane tapAsI ene ThekANe mUkavA temaja DhAMka[bharaDakuM vAnI kriyA DhAcaluM na. ceAkhA juvAra vagerenA jADA loTanuM eka khAdya,
Page #1077
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1032 haLavuM dvATI strI, ghoDAnA nAka sAthe bAMdhelo gALiyAvALe achaDo. TAlakAkAra vi. [o 'kAla' + gu. "ka svArthe ta.pra. + [0 caDA(-DhA)vavI, 0 devI, 0 lagADhavI (rU pra.) gheDAne mAM-] DhAlana jevA khabhAnA hADakAnA AkAravALuM moDhe achoDA gALiye bAMdhavo] DhAla-kAcabe (DhAkyo e DhAla"+"kAcaba-'] sarva DhAThuM ! mela laMchavAne kapaDAne TukaDo sAmAnya moTo kAca (khAsa karI pANImAM rahenAra, hAsa (sya) strI. mananuM makkamapaNuM. (2) ArAma, vizrAMti. jenA kecalAnI DhAla banAvAya che.) [karanAre kArIgara (3) uttejana [(3) vadhArAnuM DhAlagara vivuM. [jue "DhAla' + phA.pra.] hAla taiyAra DhADha vi. nakAmuM, radI, jarUra vinAnuM. (2) satva vagaranuM. DhAlagara-vATa (DhAcagara-vAgha) strI, jio 'vADa.3, - DhADha(8)Na (-zya) strI. [ja e 'DhADhI' + gu. 'ame)" . [ + ja e "vADe.'] DhAlagara lekone latto ke maholle ta...] DhADhI sAthe ramata vezadhArI puruSa, (2) "DhADhI' hAlaDI (DhArthaDI) strIjie 'Ala' + gu. "DI' svArthe jJAtinI strI. (saMjJA.) [maTethI rahevAnI kriyA che.pra] nAnI DhAla hADhiye paM. [ja A "DhADhI' + . "vuM' ta. pra.] (lA.) DhAla-lakaDI. sI. [ja 'DhAla' + 'hiM.] (lA.) kasaratanI DhADhI ! trija, hi.] DhADhaNa sAthe rahI kRSNanI lIlA ramatane eka dAva [DhAladhArI gAnAre puruSa. (2) e nAmanI evI dhaMdhAdArI jJAtine DhAlI vi. jio "kAla' + gu. "I' ta...] DhAlavALuM, puruSa, (saMjJA.) DhAla . gammata, AnaMda, meja, hilALA DhADhI-meLe muM. jio "DhADhI' + meLo."] (lA.) halakI DhA puM. ThekANuM va2NanAM ghaNAM mANasane maLela samUha DhALa chuM. [jae "DhALavuM."] nIcenI tarapha DhaLato jato DhADhIlIlA zrI. jio "DhADhI' + saM.] vaiSNava maMdiromAM jamInano bhAga, DhaLAva. (2) utarANa. (3) DhALo, Dhaba, temaja rAte maLelA vaNanA samUhamAM DhADhI ane DhADhaNa paddhati. (4) geya pada AkhyAna vageremAM pravapada paruM thaye Tapa khelatAM zrIkRSNanI lIlAnAM pada gAya e prakAranI aMtanA thoThA zabdonA AvartanathI zarU thato geya bAMdhe. kriyA. (puSTi.) [0 utAra (rU. pra.) ghATa lAva. 0Utara (rU. pra.) DhAheNa (zya) jue "DhADhaNa.' anukUlatA thavI. 05 (rU.pra.) eka bAju namatuM rahevuM. DhANuM kazuM na. mULAkSaranI pATa letAM "Dha' vargane bela 0 para (rU.pra.) niyamasara thAya ema karavo. 0mAM AvavuM DhAta, -ne puM. (zeraDIne) vADa (rU. pra.) mana DekANe thavuM. 0mAM gAvuM (2.pra.) tAlameLamAM DhAbara' vi. meluM, gaMdu gAvuM. -Le pavuM (rU.pra.) vyavasthita thavuM. -Le pADavuM DhAbara* na. (AkAzamAM ka-Rtue caDI Avelo vAdaLAMnA) (rU.pra.) vyavasthita karavuM] vaghara, durdina [e, sakhata mAra DhALa (ba) strI, jie "kALavuM.'] DhALavAnI kriyA. DhAbara-pAka yuM. jio 'DhAbarayuM' + saM.] (lA.) DhAbaravuM (2) DhALavAnI rIta ke paddhati DhAbaravuM sa.. [21] sakhata mAra mAra. (2) lA.) DhALakI strI, jio 'DhaLake' + 5, 'I' zrIpracaya.] dhAtunA chetarI vadhAre kiMmata levI (vecAu mAlanI). DhabarAvuM rasanA nA DhALa, lagADI karmaNi, kri. DhabarAvavuM che. sa ki. DhALake paM. [jao "DhALo' + gu. "ka" svArthe ta.pra.) dhAtunA DhAbarI zrI. butarakhAnuM rasano ThArelo DhALo. (2) (lA.) vartana, vartaNaka, Dhaga. DhAma na. e nAmanI eka vanasapati (3) kAmakAjanI saphAI. (4) samajhaNa. [2 Ava (rU.pra.) DhAma na. DhImaNuM [eka jhADa sarakhAI AvavI, gheDa paDI] DhAmaNa na. sAbarakAMThAnA pahADI vistAramAM thatuM e nAmanuM hALa-krama puM. [ja "DhALa' + saM.] DhoLAva, vAMsa DhAmaNuM na. e nAmane eka choDa DhALa-gara vi. [juo 'DhALa' + phA.pra.] DhaLAI kAra, bIbAMhAthaNI strI, jie 'AraNI.'-pravAhI uccAraNa.] jue kara, mekaDa2,' 'kAsTara" DhAraNI.' [DhAraNuM." DhALI strI, jio 'DhALavuM' + gu. aNuM na.pra. + gu. "I' DhAyaNu na. jio "DhAraNuM,'-pravAhI uccAraNa ] jae zrIpratyaya.] DhALavAnI kriyA. (2) jemAM DhALa pADavAmAM DhAyA ., ba.va. [hiM. "DhAI '; juo 'aDhI."] ja e "DhAMuM.' Ave che te sAdhana. (3) bIbAM pADavAnI paddhati. (4) DhAraNI strI, pAka upa2 AvI gayelA anAjanI laNaNInI bIbAM pADavAnI Adata. [0 pAThavI (3.pra.) laNaNIne sama, DhAyaNI samaya thavo] DhAraNuM na. reTanI ghaDa (mInI), ThANuM DhALa-dAra vi rie "DhALa' + phA. pracaya.], TeLa-meyuM hAla' strI, si, Dha4 na.] kAcabAnuM uparanuM cAmaDAnuM vi. [ja o DhALa" dvArA.] DhALavALuM, DhaLAvavALuM, DhaLatuM jADuM kocaluM. (2) zatruno talavAra ke bIjA zastro dhA jhIlavAnuM DhALavuM ja e DhaLavuMmAM. (2) aphINa vagere ekarasa karavuM. cAmaDAnuM banAveluM gaLAkAra sAdhana, "ziDa.' ) (lA) (3) jamInanA upananA aMdAja kADhavA AiLI devuM rakSaka vastu, (4) eka bIjAnuM rAkhavuM (rU.pra.) mArI nAkhavuM DhaLAvavuM punaH pre., sakri. dvAla (-15) strI. [ de.mA. DhADha phi. dvArA] jemAM pravapada DhALavuM vi. [ja "DhALa' dvArA, e vaLI 'DhaLavuM'mAM pachI "La"- prakAranI racanA che tevI geya racanA. (jaina) DhALavALuM, DhaLAvavALuM. (2) sIdhA caDhANavALuM 2010_04
Page #1078
--------------------------------------------------------------------------
________________ haLa 1033 hAMsa hALavuM . keLA vagerenI strIonuM paheraNuM oDhADavuM. (2) (lA.) gupta rAkhavuM, chAnuM rAkhavuM, avaravuM, DhALA(sa) 5. jio "DhALavuM' dvArA.] juo 'kALakrama.' saMtADavuM. 8kavuM (DhAvuM) karmaNi, kri. 8kAvavuM (DhAvaDhALiyuM vi. jio "DhALa' + gu. "IzuM' ta..] DhALavALuM, huM pre, sa,ji. DhoLAvavALuM. (2) na. eka mAtra DhALavALuM chAparuM, eka- DhAMkavuM-TUMkA-baravuM sakri, jio "DhAMkavuM,' "bavuM." baMne DhALiyuM. (3) ja "hAla. (4) DhaLatuM meja, (5) svataMtra kri. hoya ema samAsa pAme.] jue "TAMkavuM." TALakI, lagaDI. (6) DhALavALuM khetara 6 (2) vastuone saMbhALIne DhAMkI devI hALiyA vi, puM. [ja e "DhALiyuM.] DhALavAmAM Avelo DhAMkavuM DhabUravuM sa, phi. jio "DhAMkavuM ' + "DhabUravuM' - ghATa (2) ghoriye, khALiyo, 'veTara-kersa." (3) pANIne samAsamAM beu samAna rIte rUpa pAme.] DhAMka-Dhabe kara kAMsa, "voTara-caeNnala." (4) kApaNI ke laNaNI karanAra majura DhAMka-tUme, DhAMke-hUM chuM. [ ja e 'DhAMkavuM' - "bahuM" DhALI vi. . "DhALa' + gu. "I' ta... + "huM" + baMnene gu. "o' pha. pra., juo 'DhAMka-Dhaba' paNa.] svArthe ta.] DhALa karanAro mANasa, (2) DhALiye majara rAta paDatAM gharanI cIjavastuo saMbhALI DhAMkI devI e, hALuM nA.. [ja "kALa' + gu. 'uM' ta.ka.] tarapha, bAju saMjere, DhAMkaNa-kaMbaNA (vizeSaNAtmaka che.) DhAMkavuM vi. jio DhAMkavuM" ne gu. "yuM ' . . ] (lA.) hALo 5. jio TALavuM' + gu. "o' ku.pra.dhAtunA rasane DhAMkIne laI javAmAM AvatuM ke mukI javAtuM pirasaNa, DhALIne karavAmAM AvatA gaThTho ke AkAra, "kAsTa." (2) parasuM. [0 ratana (2. pra) naheramAM nahi Avela daMga, paddhati, rIta, hA, prakAra, "peTane." (3) Adata, tejasvI mANasa ] [-La haLavA (rU.pra.) Adata paDavI ke hovI. 0 kara DhAMkyuM dhIkaLyuM vi. jio 'DhAMkavuM,' + "dhIkavuM' + baMnene gu. (u.pra.) mukAma ke utAre karavA. "yuM" bhU, ka] (lA.) aMdarakhAnethI khUba gusse thayeluM. DhAMka puM. khAkhare, palAza (eka vanaspati) (2) aMdarakhAne khUba du:khI thayeluM DhAMka paM. baMne paga vaccethI paga kheMcavAne kastIne eka dAva DhAMkhara na. [8. prA. TUMvara) phula-pAMdaDAM vinAnuM jhAMkharuM., DhAMka na., (-katha) strI. [2. prA. TUMva na.] pazcima sIrAnI gu. mAM "Dhora-DhAMkhara ' evo Diye praga] jhAMkharuM. eka prAcIna nagarI (jyAM prAcIna jaina guphAo che.) (saMjJA) (2) (lA.) meTAM Dhera sAthenuM te te nAnuM bakarA jevuM prANI DhAMka-ughATa (DhAMkatha-ughADaya) strI. [ja e "DhAMkavuM" + "ughADavuM.'] DhAMkharuM vi. jie "DhAMkhara"+ gu, "u' ta. pra.] (lA.) DhAMkavAnI ane khulluM karavAnI kriyA vRddha, gharaDuM DhAMkaNa na. jio DhAMkavuM' + gu. "aNuM' ku.pra. kartavAcaka] DhAMgara na. e nAmanuM eka dariyAI prANI DhAMkavAnuM sAdhana. (2) (lA.) saMrakSaNa DhAMgarI zrI. [ ja "DhAMgara' + gu. "I' strI pratyaya. ] DhAMkaNa-8ka-bINa na. [jue "DhAMkavuM-8Tha(ba)vuM+ beune gu. mIThA pANImAM thatI e nAmanI mAchalInI jAta aNu" kriyAvAcaka ku.pra.] karavAnI kriyA DhAMgara vi. jio DhAMgara' + gu. 'uM" ta. pra.] (la].) vRddha, DhAMkaNa-padI strI. [ + jue "paho.'] DhAMkaNuM besADavAnI gharaDuM, DhAMkharuM. (2) jADuM ane UMcuM. (3) na. eka kiyA, kepiMga' jAtanuM cIbhaDuM, moTuM AriyuM [vALI mAchalI DhAMkaNavAyuM vi. jio DhAMkaNa-dvArA.) gADI-gADAnA DhAMgare muM. [jao DhAMgaruM.'] khArA pANImAM thatI kAMTApitAnA ArA eka bAju namI paDatAM DhAMkaNa jevA thayelA DhAMgaLuM na karavA uparanI gareDInI dharI rAkhavAnuM sAdhana AkAranuM DhAMca . capaTI keDIne dANiye DhAMkANayuM vi. [ja e 'DhAMkaNa" + gu. "IyuM? ta..] DhAMkanAruM. DhAMca na. hADapiMjara [vagerenuM eka khAdya, bhaDakuM (2) na. DhAMkaNuM, DhAMkaNa, DhAMkavAnuM kaI paNa sAdhana DhAMcaluM na. pANI ane ghAsamAM khadakhadAvI banAleluM cekhA DhAMkaNi viSe. jie 'DhAMkaNiyuM.'] jene pUchaThAnA DhAMce 5. prakAra, jAta, rIta, rasama. (2) (lA.) bIbuM, aMdara dhoLA vALa paNuM hoya tevA (baLada) DhALe, 'peTane'. (3) kAca kharaDo, musaddo, 'DrATa'. (4) DhAMkaNa DhI. [ja e "DhAMkaNuM' + "I' strI pratyaca.] nAnuM mALakhuM, "ma-varka' DhAMkaNuM, capaNiyuM. (2) goThaNa uparanuM geLa AkAranuM hADakuM DhAMDha (-8tha) strI, rivA. baLadanuM bhAMbharavuM e, [ 0Dhe DhAMkaNuM na. [ja e "DhAMkavuM + gu. "aNuM kartAvAcaka ta...] nA(nAMkhavI (DhAMDhatho) (rU. pra.) (baLade) bhAMbharavuM ] jae "kAMkaNa.' DhAMDhuM na. [de. prA. daMDha nakAmuM] paThane kalAvALo bhAga, DhAMka-5(5) che(cho)DI strI, De . jio "DhAMkavuM' + (2) marI gayeluM Dhera, (3) baLada (khasI karelo) (4) pa(-pi)(-)DI, De.'] (lA.) deva gune ke evuM kAMI vi. mUrkha, bevaphA chupAvavAnI kriyA. -iDI karavI, De kare (rU.pra.) vAtane DhAM puM. jio DhAMDhe.'] (khasI karelA) baLada kei chAtuM dabAvI devo]. hAMpa (-3) strI, jio "DhApavuM.'] vAMsanuM banAveluM ekaThuM DhAMkara . [8.kA. ThaMvara puM, na.] phUla-pAMdaDAM vinAnI DALInuM DhAMpavuM sa. kri. DhAMkavuM. (2) saMtADavuM. DhaMpAvuM (DhappAnuM) jharaDuM, jhAMkharuM. (2) jhAMkharAMnI bhArI karmaNi, kri. 8pAvavuM che, sa. kri. DhAMkavuM sakri. di... TuM] AvaravuM, AchAdana karavuM, DhAMsa (-sya) strI. ghoDAne eka roga 2010_04
Page #1079
--------------------------------------------------------------------------
________________ hAMsavuM 1034 DhAMsavuM sa. ji. [de. prA. hRNa ghasavuM] pake Apa. haMsAvuM DhIbahavuM sakri. [ravA. juo 'Dhibara Tha''TibaeNDavuM' paNa ] (DhasAvuM) karmaNi, ji. DhasAvavuM (DhasAvavuM) , sa. kri. DhIbanuM, sakhata mAra mAravo. DhIbaDhavuM karmaNi, kri. TigATa, 21 . Dhagale, gaMja, rAzi DhibaDhAvavuM che., sa.phri. DhiyAra (-2) strI, mIThA pANInI mAchalInI eka jAta DhabavuM sakri. [ravA.] sakhata mAra mAra, DIbaDavuM, DhibahicakavuM vi. jio 'DhIcakuM + gu. Da' svArthe ta. pra] raDavuM. DhibAvuM karmaNi, kiM. DhibAvavuM che, saki. jue "DhIcakuM." [DhIMcaNiye.' DhIma (ca) strI, senAnI lagaDI DhicaNiye puM. [juo DhIMcaNa + gu, "chayuM' ta. pra.] juo DhIma, 0cuM na. paththaranuM moTuM cosaluM. (2) DhImaNuM. (3) DhicAvavuM, DhicAvuM ja DhIMcavuM'mAM. vi. (lA) jADuM moTuM gaNuM. [cuM kuTAvuM (rU.pra) mAthuM DhibaDhAvavuM e "DhIcavuM-DhIbaDavuM mAM. aphaLAvuM DhibaNiyuM na. zukrane tAre DhImaDa(-) na. jio DhIma' + gu. 'huM' svA., parve DhibaravuM sa. kri. rivA.] jAo "DhIbahavuM,' DhibarAvuM anunAsika svaracArane kAraNe "NuM."] lAkaDAne ga. karmaNi, kiM. DhibaraDhAvavuM che., sa, jhiM. (2) mAra lAgavAthI ke kAMIka athaDAvA-kuTAvAthI yA kAMIka Dhiba2DAvavuM, DhibarAvuM juo "Dhiba2DavuM'mAM. karaDavAthI UpasI Avate zarIra upara gaLAkAra je DhibAvavuM, DhibAvuM jue DhIbavuMmAM. DhImaDe . e nAmanI cAmAsAmAM thatI bhAjIne eka choDa, DhibevuM sakei. jio "DhibaraDavuM,"- pravAhI uccAraNa.1 miDiye, DhIMbaDe juo DhIbavuM,' hibaeNvuM karmaNi, ki baeNikAvavuM DhIma-hema vi. moTuM tema jorAvara pre., sa. di. DhImaNuM ja "ThIMmaDuM" DhibatAvavuM, DhibeThAvuM ja DhabaeNDamAM. DhImara 5. siM. dhIvara] mAchImAra. (2) pAradhI hiMmadiye . e "DhImaDo' + gu. "yuM svArthe ta. pra.] DhIma na, [ja e "DhIma + gu. "u" svArthe ta.pra.] jue eka vanaspati-DhImaDAnI bhAjI, DhIMbaDa DhImacuM' (2) DhImaNuM. (3) khaMdha himmara ja e "DhImara.' DhIla chuM. juo "DhIluM' dvArA.] (lA) napuMsaka, hIjaDe Tikala vi. dhImuM, maMda, susta. (2) piyu, narama, (3) DhIlara (-haya) strI, jio "DhIluM' kAra.] viDaMbanI kriyA, (lA.) baMdhana vagaranuM, (4) gaMduM, (5) ALasu. (6) 5. anucita vilaMba. (2) lA.) bedarakArI napuMsaka, paMDha, hIjaDe DhIla (lya) strI. vALamAMnI ja DhiMgalI o "DhIMgalI.' DhIla-aMkuza (DhIya-akuza) . jio "dIla"+ saM.] DhigaluM juo 'DhI galuM." vilaMba karavA uparanuM dabANa, vilaMba-niyaMtraNa, DhiMgale ja "DhIMgale." hIla-gaMduM (-ga6) vi. [ja e "DhIluM' + "gaMduM.] (lA.) ThIka e "zrI ka.' [e prakArano praga) narama svabhAvanuM. (2) bIkaNa, (3) harAmakhera, dagAra DhI(8)kaDuM(cNuM) vi. amuka-tamuka ("phalANuM DhIkaDuM pUchaDuM DhIla vi. [o "DhIluM" + gu. "Da" svArthe ta.pra.] (lA) DhIkalI strI. paththara pheMkavAnuM tenA prakAranuM eka sAdhana ALasu [(lA.) 2-chATa ThIka ja 'DhIMkave." DhIla-DhAla (ya-DhAya) strI, jie 'DhIla,2,'-dirbhAva.] DhIkA-ddhIkI jAo DhIkA-DhIMkI." DhIla5 (ya) sI. [jae "dIluM' + gu. 'pa' ta...], DhIlAI DhIkA-dhaMbI juo 'DhIMkA-dhaMbI." strI [+ gu. "AI' ta. pra], DhIlApaNa na. [ + gu. DhIkA-pATu jue DhIkA-pATu." paNa" ta.ka.], DhIlAza (-zya) strI. [+]. "Aza" ta.ka.] DhIke juo 'DhIke.' DhIlApaNuM DhIca vi. DhImacA jevuM jADuM DhIluM vi. [saM. zithi > prA. sikkima, dig-] zithila, DhIcakuM vi. bharyA zarIranuM ThIMgaNuM, baTakuM maMda. (2) picuM, narama. (3) barAbara na baMdhAyeluM, taMga DhIcaNa juo DhIcaNa." na hoya tevuM. (4) (lA.) kamajora. -lA heTha karavA DhIcaNa-pUra jue "DhIMcaNa-pUra' (rU.pra) raDavA jevuM thayuM. -lI chAtInuM (3 pra) hiMmata vinAnuM. DhIcaNa-bUka juo 'DhIMcaNa-baDa." [., sa. ke. -lI dALanuM khAnAra (u.pra.) kamara, kamatAkAta. 0 thavuM DhIcavuM juo "DhIMcavuM.' DhicAvuM karmaNi, kri. DhicAvavuM (rU.pra.) narama paDavuM. (2) raDI paDayuM. 0 506 (rU.pra.) narama DhIcuM ja "DhIMcuM' paDavuM. 0mUkavuM (rU.pra.) vilaMbamAM nAkhavuM. (2) rAhata DhITa, 8 ja "dhITa.' ApavI, chaTachATa Apavo]. DhITha (-Daya) strI. AMkhamAM paDe DhIluM- 82), DhIluM-hasa vi. [juo DhIluM' + "phakaruM DhiDhi puM. [ravA.] rADa pADI raDavuM e (ravA.) ane kasa.'] taddana DhIluM DhI5 puM. AMkhane DaLe. (2) mATInuM teDuM DhIluM-vIluM vi. jio "DhIluM' ke vIluM.'] DhIluM ane hItarI hAba . meTe paththara, DhImacuM gayelA meDhAvALuM. (2) garvabhaMga thayeluM DhIba kivi. [21] "DhIba' evA avAja sAthe Thaka (ka) juo "dhIka." 2010_04
Page #1080
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1035 mA Thakahe, zuM juo DhIkaDuM." DhIMcAvavuM che.. sa.ki. DhIkaNI strI. pa khAMDavAnI khAMDaNI. (2) kaLa, kALase. DhIMcAvavuM, DhIMcAvuM ja "hIM caj'mAM. (3) canA-retInuM mizraNa, kela dvIca, 08LayAM ja "DhacA." DhIMkaNuM ja 'ka' -hI karuM.' DhIcuM jue DhIMcAM-DhIzuM.' ThIka chuM. nadI taLAva yA meTA khADAne kAMThe nAne DhIMDhasa Se, e nAmanuM eka zAka, DIMDasI eri karI vAMsanI madadathI ke nALathI pANI kaDhAya DhIMThuM na. zarIrane baraDA nIcenA kulAvALo bhAga, DhAMka che evI vyavasthA ane e mAMDaNI, ThIka DhIMbaDe e "DhImaDe." DhIkaLI juo "dIkuLI.' Dhabe puM. [ravA. baMdha muThThIthI mAravAmAM Avato dhuMbe DhIMkA-TIkI strI. [juo ke,'-rbhAiva che gu. "I' ta...] DhIMsakuM vi. ja "ThIMgaNuM." TakAnI mArAmArI, DhIkA-dIkI 9-8)kaDhAvavuM ja "-8)kaDAvuM'mAM. DhIkA-bI sI. [ja "tIka' + "dhaMbavuM' + gu. 'I' ku. dukAvavuM, dukAvuM ja 'kavuMmAM. pra.] DhIMkA ane dhabAnI mArAmArI, DhIkA-dhaMbI humaraNuM na, pANI pIvA mATenuM mATInuM vAsaNa DhIkA-pATu strI, juo ke' + "pATu.'] DhIMkA ane dRmAluM na. nAnI TapalI paTunI mArAmArI, tIkA5ATu dumAvavuM, humAvuM e "mavuM'mAM. DhIkaLI strI. lAkaDAnI eka prakAranI kaLa, kALase, DhIkaLI DulakAvavuM e lAvuMmAM. [saMbaMdhanuM DhIDI strI, jio "dIka' dvArA. nAne DhIMka TU-8)kaDuM vi. najIkanuM, pAsenuM, pazamAMnuM. (2) najIkanA DhIMkA paM. [ravA.] hAthanI muThThI vALI marAto dha , DhIke dra-8)kahAvuM a.ji. [ja e "()kaDuM, -nA.dhA.] najIka DhIMga DhIMga kri.vi. [2vA.] "DhIMga DhIMga' evA avAjathI AvI raheluM. 8-6)kaDhAvavuM che, sa.phri. DhIMga-DhaoNgI strI. [+ gu. 'I' ta.pra.] DhIMga DhIMga' avAja dU-8)ka-TU-8)kayuM vi. jio '-)kane dvirbhAva.] thAya evuM eka vAgha najIka najIkanuM, pAse pAsenuM DhIMgala 995) strI. kaMDhAM ziMgaDAMvALI bheMsa dUra-dU)ka-dUdha-dU) vi., kri.vi. [ja "-)kaDuM ne DhIMgalI strI, jio DhIgala' + ga. "I' zrIpratyaya]nAno vikAsa dhaDImAM najIka ne ghaDImAM dara evuM DhIMgalo (kapaDAMne banAvele). (2) cAmaDAnA kesanA dra-8)kavuM a.kri. [de.pra. TuvarDsa-] maMDayA rahevuM, pravRtta thayuM. mAsa uparanA lAkaDAnA be TukahAomAM pratyeka. (3) DhA-6)kAvuM bhAve, ji. hA-dUcakAvavuM che., sakri. jemAM dhUsarI jAya te vastu. (4) neve matiyA upara drA-dra) , dva(-)ThuM na. bAjarI vagerenuM kaNa zarU nathI saLiyo TekavavA mATe nAkhele nakUcA jevo pratyeka khIlo. thaye tevuM te te ThaMDuM. (2) kaNa kADhI lIdhA pachInuM ThaMDuM ghaDiyAmAM DAMDI bharAvavAnuM lAkaDuM, meravA. (6) 8Nasa ja se.' reTiyAmAM trAka pheravavA mATe camarakhAM goThavAnuM sAdhana. druma paM. cAra (7) vija vaNatI veLA geLAvaDAne bAMdhavA vesaNa jevA tUmaDI strI, lAkaDAnI pUtaLI lAkaDAnA be TukaDAomAMne pratyeka. (8) (lA.) bakI hUmaNuM na., teNe puM. kulaDuM rUpALI nAjuka strI dUmara 5. kapAsanI e nAmanI eka jAta DhIMgaluM na. [juo DhiMgaluM' paNa.] kapaDAMnuM sIva banAveluM hUmavuM kri. [ja "sUma,'-nA.dhA.] corI javuM, chupI manuSpAkAra bAvaluM. (2) vi. (lA) nAnuM ramADavA jevuM rIte harI javuM. (2) zedhavuM, gesavuM. humavuM karmaNi, ki. mANasa ke bALaka humAvavuM che.. sa.phi. [gaNatI kemanuM DhIMgale zuM jio "DhIMgaluM.' ja e "DhiMgalo' paNa.] maTI dvamuM na. [sara. saM. Toma] harijana karatAM paNa vadhu pachAta DhIMgalI (kapaDAMnuM sIdheluM bAvaluM). (2) doDha dokaDAno TUlavuM , DhALa paDatuM, DhALAvavALuM eka trAMbAne janA samayane sikko. (3) khetInuM eka TUlakAvuM sakri. baMdha karavuM. tulakAvavuM che., sakri. sAdhana (2) (lA.) lolupatA drave . ghaune kAca jeTalo Taca (ca) sI. (e DhIMcavuM.] (dArU) khuba pI che . jio TIMcavA (hApha) khaba pI e. dvAra 5. raNamAM retIne banyA karato Tekaro. (2) nAnA e. DhIMca vi. ThIMgaNuM, baThakuM jhADavAMne ghera (polANavALo) [pachI rahetAM tirAM DhIMcaNa puM. paganI vaccenA DhAMkaNIvALo bhAga, DhIcaNa, TU-8)sAM na., ba.va. bAjarA vagerenAM iMDAM masaLAI gayA ghUMTaNa, goThaNa. [0 bhAMgavA (u.pra.) nAhimata thaI javuM. dra na. e nAmanuM eka dhAsa 0 mAMDhavA (rU.pra.) bALake bhAMkhaDiyA bharatAM zIkhavuM] TUMka (-kaya) strI. keDIonI eka ramata DhIMcaNa-pUra vi. [+pUravuM.] juo 'DhIcaNa-52. TUMkAvavuM jue nIce DhaMkaDAvuM'mAM. DhIcaNabUTa vi. jio DhIMcaNa + bUDavuM.'] DhIMcaNa bI TUMkAvuM juo "TUkaDAvuM." TUMkaDhAvavuM pre., sakri jAya teTaluM, DhIMcaNa-pUra, DhIcaNa-bUDa - TUkaDuM jue "TUkaDuM.' DhIMcavuM sakri. rivA.] (dArU vagere) hadathI vadhAre pIvuM, TUM ka juo TUMka TUkaDuM." DhIcavuM (khAsa karI dArU pIvAnuM). DhIMcAluM karmaNi, ji. TUMka-TUMka ja 'ka-kuM." 2010_04
Page #1081
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1036 (-) TUMkavuM jIo TUkavuM." TUMkAvuM bhAve, ki, TUMkAvavuM ,sa.ki. dUra lAkaDAno vera. (2) ghAsane ke TUMkAvavuM, TUMkAvuM ja 'TakavuM'mAM. [bhAga he(haeN) na. gAMDa daMgarI strI, halAla karelA jAnavarane kaMTha sahitane kamarane (-)ka vi. [ravA.] chevuM (chokarIonI ramatanI bhASAmAM). (2) tAje. (3) bharapUra. (4) mAladAra. (5) tadana halakI dUgaruM na. sahiyArI vastuomAMne te te hisso. (2) koTinuM Dhike. (2) TekarI (2) kapAsa vINanArAMone emane vINelA kapAsane ThekalI zrI. jio "kalo' + gu. "I' zrIpratyaya.] nAne amuka bhAga mahenatANA tarIke apAya te hekalIse jue "kaLI.' dragaluM na. jharaDAM jhAMkharAM vagerenI banI gayelI ke karavAmAM hele . jio ke' + gu. 'la svArthe ta..] jue AvatI maDhulI prakAranI pilANavALI rakSaNAtmaka racanA che.' jADuM chANuM dUgale pR. [o "go' + gu. 'la' svArthe ta...] vera, hekalera puM. anAja bharavAnI kaThInuM mATInuM DhAMkaNa. (2) samUha, jo, DhaMga. (2) ghAsacArAne bhAre hekaLI(lI) zrI. e nAmanI eka kustI. (2) gulAMTa dUgavuM sakri. khAvuM. jamavuM. dUgAvuM karmaNi, kri, dUgAvavuM DhekA DhaLiyA ., ba.va. jio TuMke' + 'Liye."], TekAche., sa.ke. [rAvavuM ., sakri. yA puM, ba.va. [ + ja "Dha ] jamInane UMce. daMgaravuM sakri. vadhAravuM. daMgArAvuM kamaNi , ki jaMga- nIce bhAga moTA kalAvALuM dUgAvavuM, daMgAvuM juo "kaMgamAM. DhekALa vi. [juo Dhake' + gu. "ALa" ta.ka.] kAvALuM, dUgArAvavuM, dUgAravuM ja "haMgAramAM. hekI sI. [ja "ke' + gu. "I' strI pratyaya.] kulAne huM zuM na. -ge puM. juo "daMgala.' bhAga. [0 DhabarAvI (ra.a.) pI-bhAge mAra khAvo] daMcAM juo DhIMcAM." [nAruM, zodhanAruM hekI na. e nAmanuM eka jhADa dUka vi. jio 'DhavuM' + gu. "ka ku.pra.] DhaMDhanAruM, geAta- heka-yaMtra -canna na. [o "DhekI + saM] pAra vagere TUMkamata 5. [jae daDhiyuM - prA. lUMTa, hRdama Ubho thAtu pakavavAnuM vaidyakIya sAdhana [prakAranuM khetara vagere) thayele + saM., na.] jenone sthAnakavAsI DhiyA tarIke kariyAta vi. [o "kaDyuiM' + "Ata' ta..] kaDiyA jANItA phirake (emAM mUrtipUjA nathI.) hekaTa (-Tatha) , [2vA, + e "kUTachuM.'] (lA.) 5 cAta, KDhaNa na. juo "zuM.'. (2) vi. cekhuM ne sApha kareluM bhAjapaDa, (2) muzkelI, gUMcavADo DhaNa (-zya) strI. megarAnA prakAranI jhADa upara caDanArI kayuiM na. jio Take' + gu. "Da" svArthe ta... + "iyuM" eka vila ta.pra.] nadI ke taLAva vagerenA DhoLAva upara DhIMkavAthI hRDhaNiyAM na., ba.va. ghauM javAra vagere dhAnyane palALI pANI pAI zakAya tevI jamInano bhAga khAMDaDyA pachI nIkaLatA photarI vinAnA kaNa. (2) juvAranAM hekI zrI. [ o '' + gu. 'DuM' svArthe ta.pra. + "I' kasakAMnAM DhokaLA [DAMgara sIpratyaya.] nAne DhIMkavo. (2) DhIMkavAthI 5vAtI jamIna draDhaNa zrI. kAnamanA pradezamAM thatI eka halakA prakAranI kaDI-patraka na. [ + saM] DhekuDiyAta jamInanuM sarakArI patraka KDhaNI strI, siddhapura taraphanI e nAmanI eka bALa-ramata, Teka, kavi. rivA.] Dhela avAja karatI hoya tema khaDiye. khADo [(saMjJA.) Teke 5. zarIrane ke jamInane upasI Avelo--UpaDI haMDhaNI strI, e "DhiyuM'nuM strI.] sthAnakavAsI jaina strI. Avelo bhAga. (2) kare. -kA bhAMgavA (3 pra.) khUba mAra draDhaDe . paththara ghaDanAra kaDiye mAravo. 0 nama, 0 namAva (rU.pra.) kAma karatA rahevuM] draDhavuM sakri. saM. TUMDhana na., nA.dhA. hiM. daMDhanAzodhavuM, kharAM na.. ba.va. kaLAM gotavuM, bALavuM. (2) (khetaramAM) rAMpala, 1khaDavuM. daMDhAvuM Dhekhale pR. DhekhALA, ITane TukaDe karmaNi,kri. draDhAvavuM pR., saki. hepaLa na. cAkhAnI eka vAnagI [ja e dekhALe.' hRhayuM juo "yuM.' DhekhALavuM. ei "DhekhALa' + gu. 'va' svArthe ta. pra.] daMDhAvavuM, daMDhAvuM e "TamAM DhekhALI strI. [e dekhA' + gu. "I' strI pratyaya.] hUMDhiyuM vi. [2. prA. DhuMDhi, duDhiAma-] jena vetAMbara nA DhekhALe. (2) ITanI jADI bukala saMpradAyanuM mUrtinuM pUjana na karanArA eka phirakAnuM anuyAyI, DhekhALI-dAva . [ + juo "dAva.' e nAmanI eka ramata sthAnakavAsI sAdhana DhekhALe jao dekhale." draDhiyuM na. dhANI rokavAnuM kahuM. (2) khetInuM rAMpaDIvALuM hega-bagale 5. bagalAnA prakAranuM eka pakSI dU8 juo "zuM." (8)gI, ()zuM vi. ALasu, susta dUpiye . DokamAM paheravAne eka dAgIno hecI zrI. eka auSadhapayogI vanaspati dUbe ja "be." he . DITa. (2) zarIra upara DhekA je UpasI tUsa, 03 muM e nAmanuM eka ghAsa Avele bhAga-AgaLa paDhato bhAga TUMsAM juo sAM." heTa-1) puM. muslima zAsana-kALathI ghavAyelA sainiko pAse hUM chuM. o mAM.'. (2) ghauMne khaba jADo roTale pharajiyAta maDadAM upADavAnAM vagere kAma karAvAtAM savarNa 2010_04
Page #1082
--------------------------------------------------------------------------
________________ DhaDa(- Da bara 103 hiMduoe achata gaNelI jJAtione te te puruSa ane cakaNo che.). (2) goLI [kAgaDA te te jJAti, sarvasAmAnya harijana (Dha' zabda amAnya DheDha(DI)ka . jio "dI(-DI)' + "ka "] (lA.) thaI have pracAramAMthI lupta thaI cUkyo che.). (saMjJA) heThaMDuM) vi. jio draDha(s) + gu. 'uM' vArthe ta, pra.] DheDha(-)-bara . [+jue "uMbare.'] e nAmanI | (kAMIka vadhu tukAramAM) DheDha varNanuM uMbarAnI eka jAta, kALe umaraDe heTho(?) chuM. jio 4-) + gu. "o' svArthe ta...] heTha(8)-garUTa-ra) paM. [+juo "garU(-)De.'] DhaDha varNana (tiraskAramAM juo DhaDha(-)." [pahoLAI joDavAnI rIta brAhmaNa gera, gare, gareDo (saMjJA) nakalI' strI. kapaDAM utAravAnI eka rIta. (2) kapaDAMnI DhaMDha(2)-ga(gha) LI strI, [+ja "ga(-gha)LI."], DheDha- DhanakalI strI. pANI kheMcavAnuM eka prakAranuM sAdhana ke rIta (-)-gilADI strI. [+ juo "giloDI.'] sarvasAmAnya hepha chuM, (-phatha) zrI. lehInA jamAvavALo zarIranI cAmaDIne giloDI, chIpI, gharoLI bhAga, sejAvALo bhAga heTha(-4) gujarAtI strI, na. [+juo gujarAtI.] mAra- helI strI, jio phaluM,'+gu. I " pratyaya.] nAnuM DhephaluM, vADIne mizraNavALI sAbarakAMThAnI gujarAtI bhASA. (2) caga6. (2) (lA.) jADI ane baThaDI strI aMgrejI zabdathI bharelI vAtacItanI gujarAtI bhASA heluM na. [ja e "Dhepha' gu. 'luM svArthe ta. pra.] khAsa (-)-ghoLI ja "Dha-goLI. karIne miSTAnna khAghanuM nAnuM cosaluM, DhekuM, nAnuM daDabuM. DheDhaDI strI. jio "DheDhaDe+gu. I' strI pratyaya] DheDha jJAtinI (2) (lA.) vi. DephalA jevuM mANasa sI., DhaDhaNa (A zabda lupta thaI cUkayo che.) (saMjJA.) heluM sa.kri. [juo 'ka'-nA.dhA.] (DhephAM bhAMgI varasAda deDha . jio 4' + gu. ' svAthe ta...] sarva- varasatAM pahelAM) vALI levuM. hepha karmaNi, kiM. hekAvavuM sAmAnya harijana. (have "DheDhaDo' zabda pracAramAM nathI.) che, sa..i (-)-8dramaDI sI. e. nAmanuM auSadhapayogI eka jhADa hekAvavuM, hevuM juo "TakavuM'mAM. [jaDa buddhi (jINu (-zya) strI. [6 o "DheDha(-DI' + gu. "aNu" strI- DhephAM-buddhi strI. jio "DhekuM' (ba.va.) + saM.] DephAM jevI pratyaya.] jue "DheDhaDI' (A zabda lupta thaI cUkI che.) hekuM na. [ja e 'pha' + gu, "u" ta. pra.] daDabuM, nAnuM (saMjJA) [TonuM pachaDuM cosaluM. [-phAM bhAMgavAM (rU.pra.) nakAmI mahenata karavI. heTa-2)pUcha na. jio "DheDha(s) + "pUcha.'] (lA.) gADara- 0 kADhI nA(nAMkhavuM (rU.pra.) dhamakAvavuM. (2) pattara ragaDavI] heTha(8)-phajetI strI, -te 5. [+ jue "DheDha(-)' + Dhebara na. juo DhebaruM.' phajetI,-to.'] jAheramAM ekabIjAnA doSa kahI vagovaNI hebarAvavuM ja barAmAM. karavAnI kriyA, jAhera nAlezI DhebarAvuM jue "DhabarAvuM." DhebarAvavuM che., sa.kri. DheDhA-2)-vADa . jio "DheDha(-1) + "vADe.''] DheDha varNane TebariyuM vi. [o 'baruM' + gu. "yuM ta...] bhAtAmAM maholo, harijanavAsa (have "DheDha-vADo' upagamAM nathI.) DhebarAM sAthe laI nIkaLeluM (yAtrI ke saMgha) [0 kare (rU.pra.) phajeto karo] DhebarI strI, e nAmanI eka vanaspati. (2) e nAmanI deTAivilAyatI vi. [ ja DhaDha(-DI' + "vilAyatI."] mIThA pANInI mAchalInI eka jAta (lA) varNasaMkara. (2) meLa vinAnuM DhebaruM na. ghauM ke bAjarI-juvAranA leTane joDe reTa TeDhA-TAI vi. jio TeDhA-Da' + gu. AI' ta...] (phalela na hoya tevo), (2) sarvasAmAnya reTa. [rAM DhaMDhanA jevuM ke DhaMDhane lagatuM DhipaNuM bAMdhIne (rU.pra.) taddha nirAMte, -rAM baMdhAvavAM (-bandhAvavAM) DheDhA(rA)* strI. [ja "DheDha(-Dha)' + gu. "AI' ta. pra.) (rU.pra.) ravAnA karavuM] heDhA(-kA)u vi. jio TeDha(Da) gu. "u" ta...] DhaMDhane DhebaluM vi. jADuM ne baThakuM, goLamaTeLa ThIMgaNuM lagatuM. (2) (lA.) saphAIdAra nahi tevuM. (3) phajetI kare tevuM hebALa paM. mATe aMgAre, DhekhALa, DhekhALe heDhA-dAM-dramAM na., ba.va. ei ThaMDuM)."] DheDha varNane DhebI strI, lAkaDAne TukaDe ane enAthI utaratI kakSAno mANasa hebe puM. DhekuM. (2) piodaLo. (3) jADA daLanuM chANuM. (4) DhaDhi(hi)yA-vAja na. jio Dhi(DiyuM' + "vAja.'] (lA.) jaDe reTa. (5) pANAnuM na ghaDeluM gaciyuM. (6) mATInI gALAgALI karato mAnavasamUha. (2) (lA.) halakI varaNanA DhAMkaNuno Upaselo bhAga. (7) zarIramAM UpasI Avelo samatuM DhImaNA je bhAga heDhi(riyuM vi. [o "DheDha() + gu. IyuM ta.ka.] DhaDhane hema chuM. meTo leMda lagatuM, DheDhAu. (2) na. DheDha sAmAnya - hemaNe puM. e nAmano eka choDa heDhi-di) 5. [o DhaDhi(Di)yuM.' (vadhu tucchakAramAM) hemUra puM, na. vAMdarAonI eka narama ane bIkaNa jAta DheDha, harijana, (have lupta thayo che.) [lagatuM haiyata vi. halakA svabhAvanuM, UtaratA khavAsanuM dehI-DI) vi. jio DhaDha(-Da' + gu. I' te.pra.] DhaDhane hera chuM. [hi.] Dhagale, gaMja. (2) (lA.) puSkaLatA, vipulatA DheDhI(DI) strI. jio (-)' + gu. I ' strI pratyaya.] herA-DhoMka (-DhAMkatha) strI. e nAmanI mAchalInI eka jAta jae kaDI' (have A zabda prayogamAMthI lupata thaI tero chuM. [jao ri' + gu. 'A' savArthe ta.pra.] juo 2010_04
Page #1083
--------------------------------------------------------------------------
________________ Dhela 'haeNra.'. (2) zarIramAM UpasI AveluM DhImaNuM Dhela (ca) meAranI mAdA Dhelaka huM. AMkhanA DoLeA. (ra) mATInuM DhekuM Dhelapa (-Daya), je strI, [jue Tula' + gu. ta.pra., + '> rsa. vI] Dhela, (padmamAM.) DelaDI (daiyaDI) strI. [jue vhela' + gu. pra.] jue 'Dhela,' Dhela-pALI strI. [jue 'Dhela' + 'pALI.'] (lA.) kheDUtanA bALakanI brInA divase karavAnI eka kriyA Dhela-phADha srI. [jue 'Dhela' + ' kaDavuM' + gu. 'A' strIpratyaya. (lA.) vezyA DhelAvavuM pre., sa.kri. DhelavuM .kri. TahelavuM. (ra) vitAvavuM, DhelAvuM bhAve., kri. DhelAvavuM, DhelAvuM jae 'DhelanuM'mAM DhavA puM, Azare, AdhAra DhezI jue 'DhesI.' DhesakuM na., ke puM. sIenA kAnanuM eka ghareNuM, leALiyuM. (2) bhAkharA, jADA roTalA. (3) (lA.) pAtaLA, chANa, viSThA, ga jesaDA, rA, leA, gheA puM. peALA. (2) viSThAne DhagalA. [. mUkavA (rU.pra.) pALA mUkavAnI peThe viSThA karavI-- hagavuM] DhesI(-zI) na. e nAmanuM eka jhADa DheluM .. meTuM mejuM haisUra na. rADA jaeNka-ra (oNka) jue Dhaka,12, DhekuTa (OM'kaya) srI. e nAmanuM eka pakSI phreMkalI (Dhe kalI) strI. jue 'TukaLI.' beMkalI (Dhe kalI) . agalI Da' svArthe 'DI' svArthe ta, heMlI (phaeNkalI) strI. eka jAtane khAMDaNiyA TUMkaLI (Dha kaLI) strI. kaLa, kArasA, DhIMkuLI beMkA-cAkaDI (Dha kA-cokaDI) strI naiSALAnuM maLa mUDiyuM (Dha kuDiyuM) na. [jue 'phreMkaDI' + gu, 'iyuM' svArthe ta.pra.] kUvA uparanA nAnA DhIMkavA DhekuDI (Dhe mUDI) strI. [ A TUkaDI.'] nAnA DhIkavA kolI (Dhe kAlI) strI, juo 'beMkalI.1-2-3, keMga (DheMga) puM. kADInI laMjhAnI ramatamAMne trIne dAva keMga (DhoMga) vi. chelluM _2010_04 DhagI, zuM (Dhe gI,-guM) jae 'DhagI,-guM.' DhelI (Dhe calI) strI. [jue 'phreMcala' + gu. 'I' strIpratyaya.] eka prakAranuM pakSI, devacakalI heMcalA, ve| (Dhe calA, vA) puM. devacakalIne nara heMcADiyA (Dha cADiyA), haiMciyA (vaeN'ciyA), teM (huM ceA) puM. [ravA,] kALIphAza nAmanA pakSInAM bIjAM A nAma ThaMDI (DhaMDI) strI, kaMThALanI ziMga keMdraka (Dha Dhaka) kri.vi. [ravA.] pI'jaNane avAja thAya ema DhaDhavA (Dha ve!) puM. kALA meDhAnA vAMdarA TeMsa (thaeN sa) puM. bahAnuM DhaMDha, . kuM na., kA` puM. [ravA.] vAchUTa karavAne avAja DhADI DhakAra puM [jue DharakaDA,'-pravAhI uccAraNa.] DharakaDA jaiDhavuM sa.kri. [jue 'DharaDavuM,'-pravAhI uccAraNa.] DharaDavuM kaiDhiyA puM. [jue 'DharaDiye,'-pravAhI uccAraNa.] DharaDiyA DhA puM. [jue 'DharaDo,'--pravAhI uccAraNa.] jue 'DharaDaoN.' yala vi. maMda, ALasu haiyuM na., ye puM. DhekuM. (2) pANImAMnA khADo. (3) jamInamAMnI asamAnatA, jamInanuM UMcA-nIcA hovApaNuM DhokaDI strI. [jue 'DhAkaDuM' + gu. 'I' srIpratyaya.] taravA mATe lAkaDAnA TukaDAneA ke vAMsa-pAtarAMneA banAvelA nAnA tarApA {(3) zarIra, kAyA, kheALiyuM DhokaThuM na. lAkaDAneA TukaDA. (2) bhUMsAnuM dheAkaDu ke gAMsaDI. DhokavuM a.di. (mati pAse) vAMkA vaLavuM----namavuM. (ra) sAme aDhelIne UbhA rahevuM. DhokAvuM bhAve, kri. DhokAvavuM ke.,sa.kri. DhokaLATU Thera puM. e nAmaneA eka cemAsu vele DhokaLA-terasa(-za) (-sya,-5) zrI. jiA'DhAkaLuM.' + 'terasa,-.'] caitra vada terasa DhokaLiyuM vi. jae 'DhAkaLuM' + gu. 'iyuM'svArthe ta, pra.] (lA.) vacamAMthI jADuM ne leluM. (2) na. velaNa. (3) pagamAM geTalA caDavAnuM da DhokaLI zrI, jie DhokaLuM'+gu. I' pratyaya.] DhokaLAM prakAranI nAnI vAnI--khAsa karI dALa zAka vageremAM makelI nAnI thepalInA dhATanI. (ra)(lA.) jue 'DhAkaLiyuM.' DhokaLI strI, dhALI zeraDI. (ra) meTI ne jADI IMTa. (3) mAMsanA leAcAnI gAMTha. [. bhAMgavI (rU.pra.) skrInAM stana masaLavAM] 1038 DhokaLuM na. bhinna bhinna prakAranA leTanA khIrAne AMthA ApI bAkIne taiyAra karavAmAM AvatI khAvAnI eka vAnInA pratyeka TukaDA. (ra) (lA.) jADuM ne bahuM mANasa. [. thavuM (rU.pra.) phUlIne daDA jevuM thayuM. (ra) gumaDu' thavuM] DhokAvavuM, DhokAvuM jae 'DhAkanuM'mAM, DhokA puM. zarIrane bahAra nIkaLI paDelA bhAga, DhakA DhogAI zrI. [jue DhALuM' + gu. AI 'ta...] mUrkhAI DhozuM vi. mUrkha, eva [nAnuM DhAcakuM. (ra) (lA.) mAthu' DhocakI strI. [jue 'DhocakuM' + gu. gu. 'I' srIpratyaya, DhocakuM na, sAMkaDA mAMnA taddana nAnA ghaDA. (2) (lA.) mAthu. (3) vi. asthira mananuM. [. uDAvavuM, . uDAvI devuM (rU.pra.) mAthuM kApI nAkhavuM. UDhavuM, UDI javuM (3.pra.) mAthu dhaDathI cha Tu paDavuM] DhocalA chuM. sAdA kAcanI jADI baMgaDI DhoTA, "ThA khuM. zALamAM nAkhavAnI kAkaDI. [DhA(DhA) bharavA (3.pra.) kAkaDI dAkhala karavI] [zrInI jananeMdriya DhoDhI strI, [jae DhAMDhA' + gu. 'I 'zrIpratyaya.], "Dho chuM. DhoNuM (DhANu) jae 'TAyaNuM.' DhodarA puM. jhADanuM peAlANa DhopA puM. TApu, eTa DhoyaDI sI. [jae 'DhAra'+ gu. 'hu'ta.pra. + 'I 'strIpratyaca;pravAhI uccAraNa.] (lA.) nAnI vADI
Page #1084
--------------------------------------------------------------------------
________________ hethANuM 1039 DhALavI hoyaNa na. ghoDiyAnI jhoLInA cheDA ekabIjAthI sarakhA holaDI strI, jio "Dholiye.' + guM. "DI' svArthe ta...1nAne cheTA rAkhavA mATe upayogamAM levAmAM Avate beu cheDe Dholiye kANAMvALe te te daMDIke, DheNuM Dhola-leNa (-mya) . jio "DhelI'+gu. "a8-e)Na" hora na. gAya bheMsa baLada pADA ghoDA vagere pALelAM pazu- strI pratyaya.] DholInI patnI [paTI bharelI DhelaDI emAMnuM te te. (2) (lA.) vi. mUrkha, bevakapha. [0 jevuM DholaNa ( 1Nya) strI. jio "DhelaNI.'] nAne DhAliye, (rU.pra.) maM, 0cArI khAvAM (rU.pra.) buddhi na vAparavI DholaNa (-3) strI. kaDavaLiyAmAM vaparAtuM saMghADe utAreluM paDe tevAM kAma karye rAkhavAM) lAkaDuM. (2) eka jAtanuM strIone paheravAnuM lagaDuM Dhora-uchera . + ja o "uchera.'] Dhorane pALI ucheravAnI DholaNa strI, ji e "Dholiye.'] ja e "DholaDI.' kriyA, DhoranI jAta sacavAI rahe ke sudhArI zakAya e DholaNI strI. dezI cara khAnA lAkaDAnA lAThiyAmAMnA bAvaDAne prakAranI ucheraNI, "keTala-brIDa' vize saMghADe utArIne pheravavA mATenuM lAkaDuM Dhora-ja na. AsaMdhane choDa Dhiora cAravAno dhaMdho karanAra Dholara na. e nAmanuM eka pakSI Dhora-cAra vi. [ja e Dhora' + "cAravuM' + gu. 'u' ka. pra. DholaruM' na. zeraDInuM mAdaLiyuM Dhora-cerI strI. [+juo corI."] Dhora chAnAM corI Dhola na. eka prakAranI mATI cakalI javAnI kriyA, "keTala-lisTiMga Dhola-vagADa vi. jio "Dhela' + "vagADavuM + gu. "u' Dhora-DhAMka, khara na., ba.va. jio Dhora' + "Dhoka,-khara' u. pra.] Dhola vagADanAruM. (ra) (lA.) keI eka pAse kaI (sAyelage praga)] sarvasAmAnya Dhera [sakhata mAra bIjAnAM guNagAna gAyA karanAruM DhoramAra paM. ja e "Dhera + "mAra.] herane marAya te Dhola-vAdaka vi. jio "Dhela' + saM.] DholI Dhora-mero . e nAmanI eka vanaspati, pAvare DholiyAcAkara chuM. [ja e "Dhaliya' + "cAkara.] rAjA Dhora-lAMghaNa (-zya) sI. jio "DhAra' + "lAMdhaNa."] (lA.) mahArAjA tavaMgara vagerenA palaMganI dekharekha rAkhanAra nokara gharadhaNI kAMI nIre nahi ane bhUkhyuM paDayuM rahe te prakAranI Dholiye muM. [2. prADhoine "pati'+ gu. "yuM' ta..] pATI bhUkhyA paDI rahevAnI sthiti. (2) samajhathA vinAnI lAMghaNa bharele hAMDIo vinAne mATe khATala (ghaDelA ke utArelA horavuM sa.. kaThoLanA dANA zigamAMthI khaMpALI vatI bhAMgI pAyA ane ghaDelAM Isa-UpaLAMvALo) TA pADavA. DhorAvuM karmaNi, kiM. DhorAvavuM che., sa.phri. DholI chuM. [jAo Dhola + gu. "I' ta...] Dhola vagADavA DhorazAI vi. [jao hera dvAra.] DhoranA jevuM dhaMdhe karanAra vAdaka. [ besavA (savA), besADhavA Dhora-DhaLiyA puM, ba.va., -mAM na.. ba.va. [ja e "Dhero' + (-besADavA) (rU. pra.) maMgaLa prasaMga AvavA] Liye, "yuM.'] khADATekarA Dhola chuM. [.prA. DhoTsa-] vara, pati. (2) lA) marma, DhorAvavuM, DhorAvuM e "ravuMmAM. bevakapha (mANasa). (3) DhaMga vinAne mANasa. (4) edI DhorAM na., ba.va. [ja e Dhora' + gu. 'A' 5.vi, ba, va, Dholo muM. kAMgano sAtha na.no no pra.] dhaNAM Dhera, Dhora-DhAMkhara Dholo kuM. litha presamAM kAgaLa pheravanAra lara. (2) Dhore puM. retI mATI dhULa vagereno jAmelo Tekaro ke TIMbe. kamAna vALavA mATe kamAnanA AkArane AdhAra (2) (lA.) vastumAM rahelo TekarA jevo dekhAva. (3) gUmaDuM DhosA !., ba.va. [tAmiLa. cAkhAmAMthI banAvavAmAM AvatI Dhola puM, kavacit na. [saM. Dha> prA. DhoTTa] lAkaDAnA eka madrAsI vAnI [mahenata. (2) upAdhi, dhAMdhala pilA ghATanAM beu bAjanAM moDhAM upara jaDelI cAmaDAnI DhosA-zeka chuM. jio se' + zeka."] (lA.) ghaNI paDIvALuM hathelI temaja DAMDIthI vagADAtuM vAgha. (2) para Dhoe na. kuzakuM maNamAM baMdhAtI lAtunI gAMTha. (3) reMTiyAnAM kAMgArAMvALAM Dhose muM. jio sA.'] curamuM banAvavA mATe ghauMnA moTAM be mAMhenuM te te cakkara. (4) zeraDI pIlavAna leTane hAthathI yA tAMsaLI dvArA banAvavAmAM AvatuM lAkaDAnA cicoDAnA vaLanuM mAdaLiyuM. [0 phUTa (rU.pra.) hAjI jADe bhAkhare. [sA zekavA (rU.pra.) garajane laI koIne hA karavuM. 0 phUTathAkara (rU.pra) vakhANa karyA karavAM. 0 pITa- tyAM samaya gALo . -sA caDI-(-DhI) javA (rU.pra.) ekadama ve, 0 vagAha (rU.pra.) jAherAta karavI. 0vAga (rU.pra.) thAkI javuM. (2) nirAMte besI javuM kharAba prakAranI prasiddhi thavI. -le vAgatuM (rU.pra.) jAhe2] DhoLa 5. jio keLavuM.] ghAtunI cIjane caDAvavAmAM Dholaka na., (-katha) strI. jio "Dhela' + gu. "ka" svArthe AvatA anya dhAtuno epa, dhAtunI cIjane rasavAnI kriyA ta...], -kI strI. [o "DholakuM" + gu. " strIpratyaya.] DhoLa-DhaLa DhaLya-DhALya) strI. jio "DhaLavuM." + "DhALavuM."] nAnA AkArane DhAla, (2) nAnI pakhAja. [-kI TavI, DhALIne pAtharI nAkhavAnI kriyA kI bajAvavI, -kI vagADavI (rU.pra.) khuzAmata karavI. (2) DhoLa-nA(nA)kha (nya-nA-nAMkhya) strI, jio TALavuM pakSa tANa. (3) vakhANa karavAM] [lakI." + 'nA-nAMkhavuM.'] DhoLIne pheMkI devuM e DholakuM na. jio Dholaka' + gu. "u" svArthe ta.pra.] jue DhoLa-phoDha (DhALya-pheDa) strI. [ja DhaLavuM' + "havuM.] DholagatI strI, jio "Dhela' + "gataSNu"I' svArthe ta.pra.] DhALI nAkhIne keDI nAkhavuM e [paDe tevuM nAnuM vAsaNa (lA.) UchaLa UchaLIne vaMdana karavuM e DhoLavI strI, jio DhaLavuM' + gu. "I' strI pratyaya.] DhaLI 2010_04
Page #1085
--------------------------------------------------------------------------
________________ DhALavuM 1940 NaNaNe DhoLavuM sakri. (vAsaNane UMdhuM ke AvuM karI emAMnuM) DhoMga-sega (ga-soMga) puM, ba. va. [ja e "ga' + saM. pravAhI bahAra nIkaLI jAya ema karavuM. (2) havA Ave havA dvArA.] DhoMgI dekhAva. (2) (lA.) ramajI kathA, ema paMkho pheravavo. (3) DhoLa caDAvavo, epa caDAvo. upavAsa-kathA, ThaThThAcitra, kaeNrikecara' (2.ma.) (4) (lA.) ALa ke Apa caDAvavA-oDhADavAM. [DhoLI DhoMgA (DhegA) strI, hoDI pAThavuM (rU.pra.) Aropa caDAvavA] DhoLAvuM karmaNi, phi. DhogIruM (DhaMgI) vi. [ja e "ga" + gu, "IzuM' ta.ka.], DhoLAvavuM pre., sa.ki. DhoMgI (DhoMgI, vi. [+gu. "I' ta. pra.], DhoMgIluM DhoLavuM vi. [jae 'LavuM' dvAra.] besaNI vinAnuM hoI (gIluM) vi. [+ gu. 'IzuM' ta...] DhAMga karanAruM DhaLI jAya tevuM (vAsaNa) (2) (lA.) asthira svabhAvanuM, ho'gharuM (dharu) vi. [de.mA. Dhaghara + gu. 'uM' svArthe baMne bAja DhaLI paDe tevuM (mANasa) ta.pra.] rakhaDayA karanAruM, 2khaDu, 2jhaLuM. (2) (lA.) kAmaDhoLANa na. jio DhoLAnuM' + gu. "aNa" ka.ma.] DhALa, dhaMdhA vinAnuM DhoLAva ['DhoLANa." (2) epa, raMga DhoMca (DhoMca) vi. dharaDuM, jIrNa, khakhaLI gayeluM DhoLAva chuM. jio DhaLavuM' + gu. "Ava' ka. pra.] jAo DhoMca DhoMcavuM) vi. jio "DhoMca" + gu. "huM" svArthe DhoLAva-khetI strI, [+ ja e "khetI.'] DhALavALI jamIna ta.ka.] e DhAMca." (2) vAsI thaI gayeluM. (3) na. uparanuM kheDANakAma ane ugADavAnI kriyA, reIsiMga Dherane mATe rAkhela eThavADa, dhaNA DhoLAva-dAra vi. + phA. pratyaya.] DhoLAvavALuM, DhALavALuM DhoMcA DhoMcA) puM, ba.va. sADA cAra pADe, DhIMcAM DhoLAvavuM, DhoLAvuM ja DhaLavuM'mAM. DhoMhaDo (Da) puM. [hi. + "DavuM' + gu. "e" ka. pra.] DhoLAMsa puM. [e "kaLavuM" dvArA] DhoLAva, DhALa-kama paththara pheDanAre-ghaDanAro kArIgara, kaDiyA, salATa DhoLe chuM. (juo DhaLavuM' + gu, "e" ka.pra.) e "DhaLANa. DhoDe (Da) ! [hiM. "DheDa' + gu. "o' svArthe ta. pra.] DhoMka (DhAMka) na. paDI javAya tevA tadana karADa DhALa paththara. (2) (lA.) jakhara zarIravALe. (3) mUrkha DhoMga (DhAMga) paM. beTA dekhAvavALuM vartana. (2) daMbha, DALa. mANasa. (4) mATe te gharaDe baLada [0 kare, 0 calAva, 0 mAM (rU. pra.) DhegI vartana DhoDha (4) na. kapAsanuM DavuM [nAbhi, daMTI batAvavuM] DhoMDhA (DhAMDhI) zrI. [jao DhAMDha' + gu. "I' sIpratyaya.] to gataga (DhAMga-) na., ba,va, jie "DhoMga' + "dhatiga.'] DhoMDhuM () vi. bheLuM, sAlasa dilanuM Dhoga-dhatUro (Dhaga-) , ba.va. jio "DhAMga' + "dhata DhAMDho (aAMDha) puM. UpasI AvelI iMTI dvArA.] chetarapIMDInAM kAma, dhUrtatAnAM kAma, dha veDA to na, bagalAnA AkAranuM eka jAtanuM vahANa, Dhau DhoMga-bAjI (AMga-) zrI. [+ phA. pratyaya.] DhAMgI vartana Dho, - 5. sira0 ara, deya.'] strI pUrI pADanAra DhIMgalI (daMgalI) strI. DhoranA zarIra upara besatI e dalAla, bhaDavo, have nAmanI mAkhInI eka jAta Thaura vi. mUrkha, bevakupha 1 x << Na | Na bAhmI nAgarI gujarAtI Na pu. [saM.] bhArata-Arya varNamALAne mardhanya cheSa madhyamAM jema vaidika kAlathI laI saMskRta sudhImAM tema gu. alpaprANa anunAsika vyaMjana (khAsa tatsama zabdomAM sudhImAM ekavaDe hoya che. saMskRtamAM saMyukta banatAM saMyukta vargIya vyaMjane parve anubhavAtoH suSpana-luMThana, gigz. vyaMjanAnA aAdi varNa tarIke jovuM vageremAM paNa che, te piMDa, tu03-tuMDa, vaDha-paMDha, uparAMta gu. Te (TaTTa), kaMTALo gu.mAM bha. kune "yuM' pra. lAge, jemake "gaNya' bhaNya' (kacchALe) vagere) vagere sura puM. [] bhArata-Arya varNamALAne cheka vaidika kAlathI pukAra . [saM.] beu prakArano "NuM" varNa. (2) "NuM" cApha Avato tAlae kivA mUrdhanyatara alpaprANa vyaMjana- uccAraNa (beu prakAranuM) saMketa. du nI parve anunAsika savara AvatAM thatuM upacA- pukArAMta (rAta) 5. [+ saM. ma7] jene cheDe 'Na' varNa raNa sarakhA gu. khAMDa (khAMDaHkhANa), rAMDa (rAMDa= Avela hoya te (zabda ke pada) [(beu jAtanuM) rANa) vagere. A saMketa zabdAraMbhe na AvatAM be svarenI guNaNe puM. beu prakArane 'Na' varNa. (2) "NuM uccAraNa 2010_04
Page #1086
--------------------------------------------------------------------------
________________ - brahadda gujarAtI koza I. sa. 1808mAM DramanDa nAmanA eka pAdarIe 463 gujarAtI zabdono aMgrejI samajhatIvALA kAza prasiddha karele tyArathI laI atyAre baha6 gujarAtI koza'ne A pahelo graMtha prasiddha thAya che tyAM sudhImAM tibhASI temaja ekabhAjI aneka zabdakoza - keI gujarAtIne keMdramAM rAkhI enA paryAya aMgrejImAM ApatA ke koI saMskRta yA aMgrejI ke hiMdIne keMdramAM rAkhI enA gujarAtI paryAya ApatA, to vaLI gujarAtIne keMdramAM rAkhI enA aMgrejI paryAya sAthe gujarAtI artha, te mAtra gujarAtInA gujarAtI paryAya ApatA keza paNa thayA. A badhAmAM 'narmakAza' e jano gaNunApAtra prayatna te, lallubhAI gokaLadAsa paTelano 'gujarAtI kAza,' gujarAta varnAkayulara sosAyaTI amadAvAdane "gujarAtI kAza" enI ja chIyA tarIke chapAyele jIvaNulAla amarazI - amadAvAdano "zabdArthaciMtAmaNi" kAza, gujarAta-vidyApITha - amadAvAdano 'sArtha joDaNIkoza," ane chelle jJAnakezanI koTino gAMDaLanA sagata mahArAjAnA AraMbhelo "bhagavadgomaMDala" nAmanA mahAna kAza e gaNanApAtra pratyano che. A badhA kezo, "sArtha joDaNIkoza'nA apavAde sulabha nathI. 'bhagavadgomaMDala'nI tulanAe "sArtha joDaNIkoza' atyAre apUratA paDe chevaLI emAM apAyelI vyutpatti zraddhAMya nathI, tethI eka navo ane mAtra gujarAtI mAtRbhASAvALI janatAne ja nahi, anya-mAtRbhASAvALI dezI-videzI janatAne paNu gujarAtI bhASAnA zabdonuM svAbhAvika uccAraNa sulabha thAya tevo prayatna karavo, sAthosAtha gujarAta-saurASTra-kacchamAM sAhitya temaja vyavahAramAM AvatA zabdone sAcavato prayatna kare, evA ucca aziye yunivarsiTI graMtha nirmANa borDe eka adyatana keza prasiddha karavA karyo. e kArya siddha karavAnuM kAma bhASA-sAhitya-vyAkaraNa vagere kSetre jemaNe aDadhI zatAbdI uparano samaya sevA ApI che tevA adhikArI vidvAnane soMpyuM. emaNe emane soMpAyelI gaNya kaTinI kahI zakAya tevI sevA ApatAM Avo vyAvahArika kAza UbhuM karavAmAM 1. kavi narmadane 'narmakAza,' 2. mahAra bhikAjI belasarena gujarAtI-aMgrejI keza, 3. gujarAta vidyAsabhA (gujarAta varnAkyulara sosAyaTI)nA gujarAtI zabdakoza, 4. e ja sabhAne arabI-phArasI-gujarAtI keza, 5. guja. yuni. prasiddha karI rahI che te sva. choTubhAI ra. nAyakano arabI-phArasI-gujarAtI koza, 6. vizvanAtha maganalAla bhaTTano gu. vidyAsabhAno pAribhASika koza (pro. raghuvIra caudharIe karelA sudhArA-vadhArAvALA), 7. gujarAta rAjyanA bhAvAtaMtre prasiddha karelA vahIvaTI kAza ane sva. goMDaLa-narezano "bhagavad-gemaMDaLa" koza-- ATalA zabdonI madadathI lagabhaga 75 thI 80 hajAra zabdone mahattvano saMgraha karyo ane keza-zAstranI praNAlI pramANe zabda, uccAraNa, vyAkaraNa, vyutpatti ane kramika vikasita artha, uparAMta rUDhiprayoga-A aMgovALA A kAza siddha karI Apyo che. saMskRta prAkRta apabhraza ane janI gujarAtInA jANakAra ane sAthe-sAtha vyAkaraNanA paNuM adhikRta vAddha vidhAnane hAthe A kAza taiyAra thatA hoI tabhava zabdanI vyutpatti vizadatAthI enA svAbhAvika svarUpamAM sulabha banI che. vyutpatti nathI maLI tyAM ApavAmAM AvI nathI. je je bhASAmAMthI je te zabda AvyA pracalita banyA hoya tyAM e te te zabda kaI bhASAne tatsama che yA tabhava che e paNa spaSTa rIte batAvavAno prayatna che. zabdonA svAbhAvika prathama artha pachI kyA kyA artha vikasyA che, e kramika rIte batAvavAmAM Avela che. Ama A koza sarvagya ane sarvopayogI bane e dRSTi rAkhavAmAM AvI che. 2010 04 For Private & Personal use only www.jainen .org